captum oppidum est cum ingenti praeda. quamquam pleraque ab dominis de industria corrupta erant et in caedibus uix ullum discrimen aetatis ira fecerat et captiui militum praeda fuerant, tamen et ex pretio rerum uenditarum aliquantum pecuniae redactum esse constat et multam pretiosam supellectilem uestemque missam Carthaginem. octauo mense quam coeptum oppugnari captum Saguntum quidam scripsere; inde Carthaginem Nouam in hiberna Hannibalem concessisse; quinto deinde mense quam ab Carthagine profectus sit in Italiam peruenisse. quae si ita sunt, fieri non potuit ut P. Cornelius Ti. Sempronius consules fuerint, ad quos et principio oppugnationis legati Saguntini missi sint et qui in suo magistratu cum Hannibale, alter ad Ticinum amnem, ambo aliquanto post ad Trebiam pugnauerint. aut omnia breuiora aliquanto fuere aut Saguntum principio anni, quo P. Cornelius Ti. Sempronius consules fuerunt, non coeptum oppugnari est sed captum. nam excessisse pugna ad Trebiam in annum Cn. Seruili et C. Flamini non potest, quia C. Flaminius Arimini consulatum iniit, creatus a Ti. Sempronio consule, qui post pugnam ad Trebiam ad creandos consules Romam cum uenisset comitiis perfectis ad exercitum in hiberna rediit.

capio oppidum sum cum ingens praeda quamquam plerusque ab dominus de industria corrumpo sum et in caedes uix ullus discrimen aetas ira facio et captivus miles praeda sum tamen et ex pretium res uenditaris aliquantus pecunia redigo sum consto et multa pretiosus supellectilis vestis mitto carthago octavus mensis quam coepio oppugnaris capio saguntus quidam scribo inde carthago nouus in hibernus hannibal concedo quintus deinde mensis quam ab carthago proficiscor sum in italia pervenio qui si ita sum fio non possum ut p cornelius tiberius sempronius consul sum ad qui et principium oppugnatio legatus saguntinus mitto sum et qui in suus magistratus cum hannibal alter ad ticinus amnis ambo aliquantus post ad trebia pugno aut omnis brevis aliquantus sum aut saguntus principium annus quo p cornelius tiberius sempronius consul sum non coepio oppugnaris sum sed capio nam excedo pugno ad trebia in annus cn seruilis et que flaminius non possum quia que flaminius ariminum consulatus ineo creo ab tiberius sempronius consul qui post pugna ad trebia ad creo consul roma cum uenio comitium perficio ad exercitus in hibernus redeo


ceterum nemini omnium maior ea iustiorque quam ipsi consuli uideri; gaudio efferri, qua parte copiarum alter consul uictus foret, ea se uicisse: restitutos ac refectos militibus animos nec quemquam esse praeter collegam qui dilatam dimicationem uellet; eum, animo magis quam corpore aegrum memoria uolneris aciem ac tela horrere. sed non esse cum aegro senescendum. quid enim ultra differri aut teri tempus? quem tertium consulem, quem alium exercitum exspectari? castra Carthaginiensium in Italia ac prope in conspectu urbis esse. non Siciliam ac Sardiniam, uictis ademptas, nec cis Hiberum Hispaniam peti sed solo patrio terraque in qua geniti forent pelli Romanos. 'quantum ingemiscant' inquit 'patres nostri, circa moenia Carthaginis bellare soliti, si uideant nos, progeniem suam, duos consules consularesque exercitus, in media Italia pauentes intra castra, Poenum quod inter Alpes Appenninumque agri sit suae dicionis fecisse?' haec adsidens aegro collegae, haec in praetorio prope contionabundus agere. stimulabat et tempus propinquum comitiorum, ne in nouos consules bellum differretur, et occasio in se unum uertendae gloriae, dum aeger collega erat. itaque nequiquam dissentiente Cornelio parari ad propinquum certamen milites iubet. Hannibal cum quid optimum foret hosti cerneret, uix ullam spem habebat temere atque improuide quicquam consules acturos; cum alterius ingenium, fama prius, deinde re cognitum, percitum ac ferox sciret esse ferociusque factum prospero cum praedatoribus suis certamine crederet, adesse gerendae rei fortunam haud diffidebat. cuius ne quod praetermitteret tempus, sollicitus intentusque erat, dum tiro hostium miles esset, dum meliorem ex ducibus inutilem uolnus faceret, dum Gallorum animi uigerent, quorum ingentem multitudinem sciebat segnius secuturam quanto longius ab domo traherentur. cum ob haec taliaque speraret propinquum certamen et facere, si cessaretur, cuperet speculatoresque Galli, ad ea exploranda quae uellet tutiores quia in utrisque castris militabant, paratos pugnae esse Romanos rettulissent, locum insidiis circumspectare Poenus coepit.

ceterum nemo omnis magnus is justus quam ipse consul uideo gaudium effero qui pars copia alter consul uinco sum is sui vinco restituo atque reficio miles animus neque quisquam sum praeter collega qui differo dimicatio uolo is animus magis quam corpus aeger memoria vulnus acies atque telum horreo sed non sum cum aeger senesco quis enim ultra differo aut tero tempus qui tertius consul qui alius exercitus exspecto castrum carthaginiensis in italia atque prope in conspectus urbs sum non sicilia atque sardinia uinco adimo neque cis hiberus hispania peto sed solum patrius terra in qui gigno sum pello romanus quantus ingemisco inquam pater noster circa moenia carthago bellaris soleo si uideo nos progenies suus duo consul consularis exercitus in medius italia paueo intra castrum poenus qui inter alpis apenninus ager sum suus dicio facio hic assideo aeger collega hic in praetorius prope contionabundus ago stimulo et tempus propinquus comitium ne in nouus consul bellum differo et occasio in sui unus verto gloria dum aeger collega sum itaque nequiquam dissentio cornelius paro ad propinquus certamen miles iubeo hannibal cum quis bonus sum hostis cerno uix ullus spes habeo temere atque improvide quisquam consul ago cum alter ingenium fama prior deinde res cognosco percio atque ferox scio sum ferox facio prosper cum praedator suus certamen credo adsum gero res fortuna haud diffido qui ne qui praetermitto tempus sollicitus intendo sum dum tiro hostis miles sum dum bonus ex dux inutilis vulnus facio dum gallus animus vigeo qui ingens multitudo scio segnis sequor quantus longus ab domus traho cum ob hic talis spero propinquus certamen et facio si cesso cupio speculator gallus ad is exploro qui uolo tueor quia in uterque castrum milito paro pugna sum romanus refero locus insidiae circumspectaris poenus coepio


Hannibal Sagunto capto Carthaginem Nouam in hiberna concesserat, ibique auditis quae Romae quaeque Carthagine acta decretaque forent, seque non ducem solum sed etiam causam esse belli, partitis diuenditisque reliquiis praedae nihil ultra differendum ratus, Hispani generis milites conuocat. 'credo ego uos' inquit, 'socii, et ipsos cernere pacatis omnibus Hispaniae populis aut finiendam nobis militiam exercitusque dimittendos esse aut in alias terras transferendum bellum; ita enim hae gentes non pacis solum sed etiam uictoriae bonis florebunt, si ex aliis gentibus praedam et gloriam quaeremus. itaque cum longinqua ab domo instet militia incertumque sit quando domos uestras et quae cuique ibi cara sunt uisuri sitis, si quis uestrum suos inuisere uolt, commeatum do. primo uere edico adsitis, ut dis bene iuuantibus bellum ingentis gloriae praedaeque futurum incipiamus.' omnibus fere uisendi domos oblata ultro potestas grata erat, et iam desiderantibus suos et longius in futurum prouidentibus desiderium. per totum tempus hiemis quies inter labores aut iam exhaustos aut mox exhauriendos renouauit corpora animosque ad omnia de integro patienda; uere primo ad edictum conuenere. Hannibal cum recensuisset omnium gentium auxilia, Gades profectus Herculi uota exsoluit nouisque se obligat uotis, si cetera prospera euenissent. inde partiens curas simul <in> inferendum atque arcendum bellum, ne, dum ipse terrestri per Hispaniam Galliasque itinere Italiam peteret, nuda apertaque Romanis Africa ab Sicilia esset, ualido praesidio firmare eam statuit; pro eo supplementum ipse ex Africa maxime iaculatorum leuium armis petiit, ut Afri in Hispania, in Africa Hispani, melior procul ab domo futurus uterque miles, uelut mutuis pigneribus obligati stipendia facerent. tredecim milia octingentos quinquaginta pedites caetratos misit in Africam et funditores Baliares octingentos septuaginta, equites mixtos ex multis gentibus mille ducentos. has copias partim Carthagini praesidio esse, partim distribui per Africam iubet. simul conquisitoribus in ciuitates missis quattuor milia conscripta delectae iuuentutis, praesidium eosdem et obsides, duci Carthaginem iubet.

hannibal saguntus capio carthago nouus in hibernus concedo ibi audio qui roma quisque carthago ago decerno sum sequor non dux solus sed etiam causa sum bellum partio divendo reliquiae praeda nihil ultra differo reor hispanus genus miles conuoco credo ego tu inquam socius et ipse cerno pacatum omnis hispania populus aut finio nos militia exerceo dimitto sum aut in alius terra transfero bellum ita enim hic gens non pax solus sed etiam uictoria bonus floreo si ex alius gens praeda et gloria quaero itaque cum longinquus ab domus insto militia incertus sum quando domus uester et qui quisque ibi carus sum video sum si quis uester suus inviso uolo commeatus do primus uerus edico adsum ut deus bene juvo bellum ingens gloria praeda sum incipio omnis fere viso domus offertor ultro potestas gratus sum et iam desidero suus et longus in sum provideo desiderium per totus tempus hiems quies inter labor aut iam exhaurio aut mox exhaurio renovo corpus animus ad omnis de integer patior uerus primus ad edictum conuenio hannibal cum recenseo omnis gens auxilium gades proficiscor herculis uotum exsolvo novus sui obligo uotum si ceterus prosper evenio inde partior cura simul in infero atque arceo bellum ne dum ipse terrestris per hispania gallia iter italia peto nudo aperio romanus africanus ab sicilia sum validus praesidium firmaris is statuo pro is supplementum ipse ex africanus magnus iaculator levis arma peto ut afri in hispania in africanus hispanus bonus procul ab domus sum uterque miles uelut mutuus pignus obligo stipendium facio tredecim mille octingenti quinquaginta pedito caetrati mitto in africa et funditor baliaris octingenti septuaginta eques misceo ex multus gens mille ducenti hic copia pars carthago praesidium sum pars distribuo per africa iubeo simul conquisitor in ciuitas mitto quattuor mille conscribo deligo iuuentus praesidium idem et obses duco carthago iubeo


Romae aut circa urbem multa ea hieme prodigia facta aut, quod euenire solet motis semel in religionem animis, multa nuntiata et temere credita sunt, in quis ingenuum infantem semenstrem in foro holitorio triumphum clamasse, et <in> foro boario bouem in tertiam contignationem sua sponte escendisse atque inde tumultu habitatorum territum sese deiecisse, et nauium speciem de caelo adfulsisse, et aedem Spei, quae est in foro holitorio, fulmine ictam, et Lanuui hastam se commouisse et coruum in aedem Iunonis deuolasse atque in ipso puluinari consedisse, et in agro Amiternino multis locis hominum specie procul candida ueste uisos nec cum ullo congressos, et in Piceno lapidibus pluuisse, et Caere sortes extenuatas, et in Gallia lupum uigili gladium ex uagina raptum abstulisse. ob cetera prodigia libros adire decemuiri iussi; quod autem lapidibus pluuisset in Piceno, nouendiale sacrum edictum; et subinde aliis procurandis prope tota ciuitas operata fuit. iam primum omnium urbs lustrata est hostiaeque maiores quibus editum est dis caesae, et donum ex auri pondo quadraginta Lanuuium Iunoni portatum est et signum aeneum matronae Iunoni in Auentino dedicauerunt, et lectisternium Caere, ubi sortes attenuatae erant, imperatum, et supplicatio Fortunae in Algido; Romae quoque et lectisternium Iuuentati et supplicatio ad aedem Herculis nominatim, deinde uniuerso populo circa omnia puluinaria indicta, et Genio maiores hostiae caesae quinque, et C. Atilius Serranus praetor uota suscipere iussus, si in decem annos res publica eodem stetisset statu. haec procurata uotaque ex libris Sibyllinis magna ex parte leuauerant religione animos.

roma aut circa urbs multus is hiems prodigium facio aut qui evenio soleo moveo semel in religio animus multus nuntio et temere credo sum in quis ingenuus infer semenstrem in forum olitorius triumphus clamo et in forum boarius bos in tertius contignatio suus sponte escendo atque inde tumultus habitator terreo sui deicio et nauis species de caelum affulgeo et aedes spes qui sum in forum olitorius fulmen iacio et lanuui hasta sui commoveo et corvus in aedes juno devolo atque in ipse puluinar consido et in ager amiterninus multus locus homo species procul candidus uestis video neque cum ullus congredior et in picenus lapis pluuisse et caere sors extenuo et in gallia lupus uigilis gladius ex uagina rapio aufero ob ceterus prodigium liber adeo decemuiri iubeo qui autem lapis pluuisset in picenus nouendialus sacer edictum et subinde alius procuro prope totus ciuitas opero sum iam primus omnis urbs lustro sum hostia magnus qui edo sum deus caedo et donum ex aurum pondo quadraginta lanuvium juno portas sum et signum aeneus matrona juno in aventinus dedico et lectisternium caere ubi sors adtenuo sum impero et supplicatio fortuna in algidus roma quoque et lectisternium iuuentas et supplicatio ad aedes hercules nominatim deinde universus populus circa omnis puluinarium indico et genius magnus hostia caedo quinque et que atilius serranus praetor uotum suscipio iubeo si in decem annus res publicus idem sto status hic procuro veto ex liber sibyllinus magnus ex pars levo religio animus