cum comitiorum tempus appeteret et per dictatorem comitia haberi placuisset, C. Claudius consul M. Liuium collegam dictatorem dixit, Liuius Q. Caecilium magistrum equitum. a M. Liuio dictatore creati consules L. Ueturius Q. Caecilius , is ipse qui tum erat magister equitum. inde praetorum comitia habita; creati C. Seruilius M. Caecilius Metellus Ti. Claudius Asellus Q. Mamilius Turrinus , qui tum aedilis plebis erat. comitiis perfectis dictator, magistratu abdicato dimissoque exercitu, in Etruriam prouinciam ex senatus consulto est profectus ad quaestiones habendas qui Etruscorum Umbrorumue populi defectionis ab Romanis ad Hasdrubalem sub aduentum eius consilia agitassent quique eum auxiliis aut commeatu aut ope aliqua iuuissent. haec eo anno domi militiaeque gesta. ludi Romani ter toti instaurati ab aedilibus curulibus Cn. Seruilio Caepione Ser. Cornelio Lentulo ; item ludi plebeii semel toti instaurati ab aedilibus plebis M. Pomponio Mathone et Q. Mamilio Turrino . tertio decimo anno Punici belli L. Ueturio Philone et Q. Caecilio Metello consulibus, Bruttii ambobus ut cum Hannibale bellum gererent prouincia decreta. praetores exinde sortiti sunt M. Caecilius Metellus urbanam, Q. Mamilius peregrinam, C. Seruilius Siciliam, Ti. Claudius Sardiniam. exercitus ita diuisi: consulum alteri quem C. Claudius prioris anni consul, alteri quem Q. Claudius propraetor—eae binae legiones erant—habuisset exercitum: in Etruria duas uolonum legiones a C. Terentio propraetore M. Liuius proconsul, cui prorogatum in annum imperium erat, acciperet, et Q. Mamilius ut collegae iurisdictione tradita Galliam cum exercitu cui L. Porcius praetor praefuerat obtineret decretum est, iussusque populari agros Gallorum qui ad Poenos sub aduentum Hasdrubalis defecissent. C. Seruilio cum Cannensibus duabus legionibus, sicut C. Mamilius tenuerat, Sicilia tuenda data. ex Sardinia uetus exercitus, cui A. Hostilius praefuerat, deportatus; nouam legionem quam Ti. Claudius traiceret secum consules conscripserunt. Q. Claudio ut Tarentum, C. Hostilio Tubulo ut Capuam prouinciam haberet prorogatum in annum imperium est. M. Ualerius proconsul, qui tuendae circa Siciliam maritimae orae praefuerat, triginta nauibus C. Seruilio praetori traditis cum cetera omni classe redire ad urbem iussus.

cum comitium tempus appeto et per dictator comitium habeo placeo que claudus consul m livius collega dictator dico livius q caecilius magister eques ab m livius dictator creo consul l veturius q caecilius is ipse qui tum sum magister eques inde praetor comitium habeo creo que seruilius m caecilius metellus tiberius claudus asellus q mamilius turrinus qui tum aedilis plebs sum comitium perficio dictator magistratus abdico dimitto exercitus in etruria prouincia ex senatus consultum sum proficiscor ad quaestio habeo qui etruscus umber populus defectio ab romanus ad hasdrubal sub aduentus is consilium agito quisque is auxilium aut commeatus aut ops aliqui juvo hic is annus domus militia gero ludo romanus ter totus instauro ab aedilis curulis cn seruilio caepio seruius cornelius lentulus item ludo plebeius semel totus instauro ab aedilis plebs m pomponius matho et q mamilius turrino tertius decimus annus punicus bellum l veturius philo et q caecilius metellus consul bruttius ambo ut cum hannibal bellum gero prouincia decretum praetor exinde sortio sum m caecilius metellus urbanus q mamilius peregrinus que seruilius sicilia tiberius claudus sardinia exercitus ita divido consul alter qui que claudus prior annus consul alter qui q claudus propraetor is bini legio sum habeo exercitus in etruria duo volo legio ab que terentius propraetor m livius proconsul qui prorogo in annus imperium sum accipio et q mamilius ut collega iurisdictio trado gallia cum exercitus qui l porcius praetor praesum obtineo decretum sum jubeo populor ager gallus qui ad poeni sub aduentus hasdrubal deficio que seruilio cum cannensis duo legio sicut que mamilius teneo sicilia tueor do ex sardinia uetus exercitus qui ab hostilis praesum deporto nouus legio quam tiberius claudus traicio sui consul conscribo q claudius ut tarentus que hostilius tubulus ut capua prouincia habeo prorogo in annus imperium sum m valerius proconsul qui tueor circa sicilia maritimus ora praesum triginta nauis que seruilio praetor trado cum ceterus omnis classis redeo ad urbs iubeo


in ciuitate tanto discrimine belli sollicita cum omnium secundorum aduersorumque causas in deos uerterent, multa prodigia nuntiabantur: Tarracinae Iouis aedem, Satrici Matris Matutae de caelo tactam; Satricanos haud minus terrebant in aedem Iouis foribus ipsis duo perlapsi angues; ab Antio nuntiatum est cruentas spicas metentibus uisas esse; Caere porcus biceps et agnus mas idem feminaque natus erat; et Albae duo soles uisos ferebant et nocte Fregellis lucem obortam; et bos in agro Romano locutus et ara Neptuni multo manasse sudore in circo Flaminio dicebatur; et aedes Cereris Salutis Quirini de caelo tactae. prodigia consules hostiis maioribus procurare iussi et supplicationem unum diem habere—ea ex senatus consulto facta —: plus omnibus aut nuntiatis peregre aut uisis domi prodigiis terruit animos hominum ignis in aede Uestae exstinctus, caesaque flagro est Uestalis cuius custodia eius noctis fuerat iussu P. Licini pontificis. id quamquam nihil portendentibus dis ceterum neglegentia humana acciderat, tamen et hostiis maioribus procurari et supplicationem ad Uestae haberi placuit. priusquam proficiscerentur consules ad bellum moniti a senatu sunt ut in agros reducendae plebis curam haberent: deum benignitate summotum bellum ab urbe Romana et Latio esse et posse sine metu in agris habitari; minime conuenire Siciliae quam Italiae colendae maiorem curam esse. sed res haudquaquam erat populo facilis et liberis cultoribus bello absumptis et inopia seruitiorum et pecore direpto uillisque dirutis aut incensis; magna tamen pars auctoritate consulum compulsa in agros remigrauit. mouerant autem huiusce rei mentionem Placentinorum et Cremonensium legati querentes agrum suum ab accolis Gallis incursari ac uastari, magnamque partem colonorum suorum dilapsam esse, et iam infrequentes se urbes, agrum uastum ac desertum habere. Mamilio praetori mandatum ut colonias ab hoste tueretur: consules ex senatus consulto edixerunt ut qui ciues Cremonenses atque Placentini essent ante certam diem in colonias reuerterentur. principio deinde ueris et ipsi ad bellum profecti sunt. Q. Caecilius consul exercitum ab C. Nerone , L. Ueturius a Q. Claudio propraetore accepit, nouisque militibus quos ipse conscripserat suppleuit. in Consentinum agrum consules exercitum duxerunt, passimque depopulati, cum agmen iam graue praeda esset, in saltu angusto a Bruttiis iaculatoribusque Numidis turbati sunt ita ut non praeda tantum sed armati quoque in periculo fuerint. maior tamen tumultus quam pugna fuit, et praemissa praeda incolumes legiones in loca culta euasere. inde in Lucanos profecti; ea sine certamine tota gens in dicionem populi Romani rediit.

in ciuitas tantus discrimen bellum sollicito cum omnis secundus adverro causa in deus uerto multus prodigium nuntio tarracina iuppiter aedes satrix matrae matuta de caelum tango satricani haud paruus terreo in aedes iuppiter foris ipse duo perlabor anguis ab antius nuntio sum cruento spico meto video sum caere porcus biceps et agnus mas idem femina nascor sum et alba duo soleo video fero et nox fregellae lux oborior et bos in ager romanus loquor et ara neptunius multus manasse sudor in circus flaminius dico et aedes ceres salus quirinus de caelum tango prodigium consul hostia magnus procuro iubeo et supplicatio unus dies habeo is ex senatus consultum facio multus omnis aut nuntio peregre aut video domus prodigium terreo animus homo ignis in aedes vesta exstinguo caedo flagro sum uestal qui custodia is nox sum iussus p licinius pontifex is quamquam nihil portendo deus ceterum neglegentia humanus accido tamen et hostia magnus procuraris et supplicatio ad vesta habeo placeo priusquam proficisco consul ad bellum moneo ab senatus sum ut in ager reduco plebs cura habeo deus benignitas summoveo bellum ab urbs romanus et latius sum et possum sine metus in ager habitaris paruus conuenio sicilia quam italia colo magnus cura sum sed res haudquaquam sum populus facilis et liber cultor bellum absumo et inopia seruitium et pecus direptor villa diruo aut incendo magnus tamen pars auctoritas consul compello in ager remigro moueo autem hic res mentio placentinus et cremonensis legatus queror ager suus ab accolo gallus incursaris atque uastaris magnus pars colonus suus dilabor sum et iam infrequenter sui urbs ager vastus atque desertum habeo mamilius praetor mando ut colonia ab hostis tueor consul ex senatus consultum edico ut qui ciuis cremonensis atque placentinus sum ante certus dies in colonia revorto principium deinde uerus et ipse ad bellum proficiscor sum q caecilius consul exercitus ab que nero l veturius ab q claudius propraetor accipio novus miles qui ipse conscribo suppleo in consentinus ager consul exercitus duco passim depopulor cum agmen iam grauis praeda sum in saltus angustus ab bruttius jaculator numida turbo sum ita ut non praeda tantus sed armatus quoque in periculum sum magnus tamen tumultus quam pugno sum et praemitto praeda incolumis legio in locum colo evado inde in lucani proficiscor is sine certamen totus gens in dicio populus romanus redeo


'illud te mihi ignoscere, P. Corneli , aequum erit, si cum in me ipso nunquam pluris famam hominum quam rem publicam fecerim, ne tuam quidem gloriam bono publico praeponam. quamquam si aut bellum nullum in Italia aut is hostis esset ex quo uicto nihil gloriae quaereretur, qui te in Italia retineret, etsi id bono publico faceret, simul cum bello materiam gloriae tuae isse ereptum uideri posset. cum uero Hannibal hostis incolumi exercitu quartum decimum annum Italiam obsideat, paenitebit te, P. Corneli , gloriae tuae si hostem eum qui tot funerum tot cladium nobis causa fuit tu consul Italia expuleris et, sicut penes C. Lutatium prioris Punici perpetrati belli titulus fuit, ita penes te huius fuerit? nisi aut Hamilcar Hannibali dux est praeferendus aut illud bellum huic, aut uictoria illa maior clariorque quam haec—modo contingat ut te consule uincamus — futura est? a Drepanis aut Eryce detraxisse Hamilcarem quam Italia expulisse Poenos atque Hannibalem malis? ne tu quidem, etsi magis partam quam speratam gloriam amplecteris, Hispania potius quam Italia bello liberata gloriatus fueris. 'nondum is est Hannibal, quem non magis timuisse uideatur quam contempsisse qui aliud bellum maluerit. quin igitur ad hoc accingeris nec per istos circuitus, ut cum in Africam traieceris secuturum te illuc Hannibalem speres, potius quam recto hinc itinere, ubi Hannibal est, eo bellum intendis? egregiam istam palmam belli Punici patrati petis? hoc et natura prius est, tua cum defenderis aliena ire oppugnatum. pax ante in Italia quam bellum in Africa sit, et nobis prius decedat timor quam ultro aliis inferatur. si utrumque tuo ductu auspicioque fieri potest, Hannibale hic uicto, illic Carthaginem expugna: si alterautra uictoria nouis consulibus relinquenda est, prior cum maior clariorque tum causa etiam insequentis fuerit. nam nunc quidem, praeterquam quod et in Italia et in Africa duos diuersos exercitus alere aerarium non potest, praeterquam quod unde classes tueamur unde commeatibus sufficiamus praebendis nihil reliqui est, quid? periculi tandem quantum adeatur quem fallit? P. Licinius in Italia, P. Scipio bellum in Africa geret. quid? si—quod omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animus, sed quae acciderunt accidere possunt—uictor Hannibal ire ad urbem perget, tum demum te consulem ex Africa, sicut Q. Fuluium a Capua, arcessemus? quid? quod in Africa quoque Mars communis belli erit? domus tibi tua, pater patruusque intra triginta dies cum exercitibus caesi documento sint, ubi per aliquot annos maximis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populi Romani uestraeque familiae fecerant. dies me deficiat si reges imperatoresque temere in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare uelim. Athenienses, prudentissima ciuitas, bello domi relicto, auctore aeque impigro ac nobili iuuene, magna classe in Siciliam tramissa, una pugna nauali florentem rem publicam suam in perpetuum adflixerunt.

ille tu ego ignosco p cornelis aequus sum si cum in ego ipse numquam multus fama homo quam res publicus facio ne tuus quidem gloria bonus publicus praepono quamquam si aut bellum nullus in italia aut is hostis sum ex quo vinco nihil gloria quaero qui tu in italia retineo etsi is bonus publicus facio simul cum bellum materia gloria tuus eo eripio uideo possum cum uerus hannibal hostis incolumis exercitus quartus decimus annus italia obsideat paeniteo tu p cornelis gloria tuus si hostis is qui tot funus tot cladium nos causa sum tu consul italia expello et sicut penis que lutatius prior punicus perpetro bellum titulus sum ita penis tu hic sum nisi aut hamilcar hannibal dux sum praefero aut ille bellum hic aut uictoria ille magnus clarus quam hic modo contingo ut tu consul vinco sum sum ab drepana aut erycus detraho hamilcaris quam italia expello poeni atque hannibal malus ne tu quidem etsi magis pario quam spero gloria amplector hispania potis quam italia bellum libero glorior sum nondum is sum hannibal qui non magis timeo uideo quam contemno qui alius bellum malo quin igitur ad hic accingo neque per iste circumeo ut cum in africa transjacio sequor tu illic hannibal spero potis quam recingo hinc iter ubi hannibal sum is bellum intendo egregius iste palma bellum punicus patro peto hic et natura prior sum tuus cum defendo alienus eo oppugno pax ante in italia quam bellum in africanus sum et nos prior decedo timor quam ultro alius infero si uterque tuus ductus auspicium fio possum hannibal hic vinco illic carthago expugno si alterautra uictoria nouus consul relinquo sum prior cum magnus clarus tum causa etiam insequor sum nam nunc quidem praeterquam qui et in italia et in africanus duo diuerto exercitus alo aerarius non possum praeterquam qui unde classis tueor unde commeatus sufficio praebeo nihil reliquus sum quis periculum tandem quantus adeo qui fallo p licinius in italia p scipio bellum in africanus gero quis si qui omnis deus omen averto et dico etiam reformido animus sed qui accido accido possum uictor hannibal eo ad urbs pergo tum demum tu consul ex africanus sicut q fulvius ab capua arcesso quis qui in africanus quoque mars communis bellum sum domus tu tuus pater patruus intra triginta dies cum exercitus caedo documentum sum ubi per aliquot annus magnus res terra mare gero amplus nomen apud exter gens populus romanus vester familia facio dies ego deficio si rex imperator temere in hostis terra transgredior cum magnus clades suus exercitus suus enumero uolo atheniensis prudens ciuitas bellum domus relinquo auctor aequus impiger atque nobilis juvenis magnus classis in sicilia transmitto unus pugno naualis floreo res publicus suus in perpetuus affligo


per idem tempus ad Baetim fluuium Hanno praefectus Magonis missus a Gadibus cum parua manu Afrorum, mercede Hispanos sollicitando ad quattuor milia iuuenum armauit. castris deinde exutus ab L. Marcio , maxima parte militum inter tumultum captorum castrorum, quibusdam etiam in fuga amissis, palatos persequente equite, cum paucis ipse effugit. dum haec ad Baetim fluuium geruntur, Laelius interim freto in Oceanum euectus ad Carteiam classe accessit. urbs ea in ora Oceani sita est, ubi primum e faucibus angustis panditur mare. Gades sine certamine per proditionem recipiendi, ultro qui eam rem pollicerentur in castra Romana uenientibus, spes, sicut ante dictum est, fuerat. sed patefacta immatura proditio est, comprensosque omnes Mago Adherbali praetori Carthaginem deuehendos tradit. Adherbal coniuratis in quinqueremem impositis praemissaque ea, quia tardior quam triremis erat, ipse cum octo triremibus modico interuallo sequitur. iam fretum intrabat quinqueremis cum Laelius et ipse in quinqueremi ex portu Carteiae sequentibus septem triremibus euectus in Adherbalem ac triremes inuehitur, quinqueremem satis credens deprensam rapido in freto in aduersum aestum reciprocari non posse. Poenus in re subita parumper incertus trepidauit utrum quinqueremem sequeretur an in hostes rostra conuerteret. ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit; iam enim sub ictu teli erant et undique instabant hostes. aestus quoque arbitrium moderandi naues ademerat; neque erat nauali pugna similis, quippe ubi nihil uoluntarium, nihil artis aut consilii esset. una natura freti aestusque totius certaminis potens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in contrarium tendentes inuehebat; et fugientem nauem uideres, uertice retro intortam uictoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro peteret hostium nauem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat: illa cum transuersa obiceretur hosti, repente intorta in proram circumagebatur. cum inter triremes fortuna regente anceps proelium misceretur, quinqueremis Romana seu pondere tenacior seu pluribus remorum ordinibus scindentibus uertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius, praelata impetu, lateris alterius remos detersit; ceterasque quas indepta esset mulcasset, ni cum reliquis quinque nauibus Adherbal uelis in Africam transmisisset.

per idem tempus ad baetis fluuius hanno praefectus mago mitto ab gades cum paruus manus afrorum merces hispani sollicito ad quattuor mille iuuenis armo castrum deinde exuo ab l marcius maximus pars miles inter tumultus capio castrum quidam etiam in fuga amitto palo persequor eques cum paucus ipse effugio dum hic ad baetis fluuius gero laelius interim fretus in oceanus eveho ad carteia classis accedo urbs is in os oceanus sino sum ubi primus e fauces angustus pando mare gades sine certamen per proditio recipio ultro qui is res polliceor in castrum romanus uenio spes sicut ante dico sum sum sed patefacio immaturus proditio sum comprensosque omnis magus adherbal praetor carthago deveho trado adherbal coniuratus in quinqueremis impono praemitto is quia tardus quam triremis sum ipse cum octo triremis modicus interuallum sequor iam fretus intro quinqueremis cum laelius et ipse in quinqueremis ex portus carteia sequor septem triremis eveho in adherbal atque triremis inveho quinqueremis satis credo deprensa rapidus in fretus in adverro aestus reciprocaris non possum poenus in res subeo parumper incertus trepido utrum quinqueremis sequor an in hostis rostrum converto ipse cunctatio facultas detracto pugna adimo iam enim sub ictus telis sum et undique insto hostis aestus quoque arbitrium modero nauis adimo neque sum naualis pugno similis quippe ubi nihil voluntarius nihil ars aut consilium sum unus natura fretus aestus totus certamen possum suus alienus nauis nequiquam remigium in contrarius tendo inveho et fugio nauis video uertex retro intorqueo uictor infero et sequor si in contrarius traho incido mare fugio modo sui averto iam in ipse pugno hic cum infestus rostrum peto hostis nauis obliquus ipse ictus alter rostrum accipio ille cum transverto obicio hostis repens intorqueo in prora circumago cum inter triremis fortuna rego anceps proelium misceo quinqueremis romanus seu pondus tenax seu multus remi ordo scindo vertex cum facilis rego duo triremis supprimo unus praefero impetus lateo alter remus detergeo ceter qui indipiscor sum mulco ni cum reliquus quinque nauis adherbal uelum in africa transmitto


Philippus maerebat quidem et angebatur cum ad omnia ipse raptim isset nulli tamen se rei in tempore occurrisse, et rapientem omnia ex oculis elusisse celeritatem suam fortunam; in concilio autem dissimulans aegritudinem elato animo disseruit, testatus deos hominesque se nullo loco nec tempore defuisse quin ubi hostium arma concrepuissent eo quanta maxima posset celeritate tenderet: sed uix rationem iniri posse utrum a se audacius an fugacius ab hostibus geratur bellum. sic ab Opunte Attalum, sic Sulpicium ab Chalcide, sic eis ipsis diebus Machanidam e manibus suis elapsum. sed non semper felicem esse fugam nec pro difficili id bellum habendum in quo, si modo congressus cum hoste sis, uiceris. quod primum esset, confessionem se hostium habere nequaquam pares esse sibi: breui et uictoriam haud dubiam habiturum, nec meliore euentu eos secum quam spe pugnaturos. laeti regem socii audierunt. reddidit inde Achaeis Heraeam et Triphuliam, Alipheram autem Megalopolitis quod suorum fuisse finium satis probabant restituit. inde nauibus acceptis ab Achaeis—erant autem tres quadriremes et biremes totidem—Anticyram traiecit. inde quinqueremibus septem et lembis uiginti amplius, quos ut adiungeret Carthaginiensium classi miserat in Corinthium sinum, profectus ad Eruthras Aetolorum, quae prope Eupalium sunt, escensionem fecit. haud fefellit Aetolos; nam hominum quod aut in agris aut in propinquis castellis Potidaniae atque Apolloniae fuit in siluas montesque refugit: pecora quae inter festinationem abigi nequierant sunt direpta et in naues compulsa. cum iis ceteraque praeda Nicia praetore Achaeorum Aegium misso cum Corinthum petisset, pedestres inde copias per Boeotiam terra duci iussit: ipse ab Cenchreis praeter terram Atticam super Sunium nauigans inter medias prope hostium classes, Chalcidem peruenit. inde conlaudata fide ac uirtute quod neque timor nec spes flexisset eorum animos, hortatusque in posterum ut eadem constantia permanerent in societate si suam quam Oritanorum atque Opuntiorum fortunam mallent, ab Chalcide Oreum nauigat, principumque iis qui fugere capta urbe quam se Romanis tradere maluerant summa rerum et custodia urbis permissa ipse Demetriadem ab Euboea, unde primum ad opem ferendam sociis profectus erat, traiecit. Cassandreae deinde centum nauium longarum carinis positis contractaque ad effectum eius operis multitudine fabrorum naualium, quia res in Graecia tranquillas et profectio Attali fecerat et in tempore laborantibus sociis latum ab se auxilium, retro in regnum concessit ut Dardanis bellum inferret.

philippus maereo quidem et ango cum ad omnis ipse raptim eo nullus tamen sui res in tempus occurro et rapio omnis ex oculus eludo celeritas suus fortuna in concilio autem dissimulo aegritudo effero animus disseruio testor deus homo sui nullus locus neque tempus desum quin ubi hostis arma concrepo is quantus maximus possum celeritas tendo sed uix ratio ineo possum utrum ab sui audax an fugax ab hostis gero bellum sic ab opunte attal sic sulpicius ab chalcis sic is ipse dies machanidam e manus suus elabor sed non semper felix sum fuga neque pro difficilis is bellum habeo in quo si modo congredior cum hostis sum vinco qui primus sum confessio sui hostis habeo nequaquam par sum sui breuis et uictoria haud dubius habeo neque bonus euentus is sui quam spes pugno laetus rex socius audio reddo inde achaeus heraea et triphuliam aliphera autem megalopolitae qui suus sum finis satis probo restituo inde nauis accipio ab achaeus sum autem tres quadriremis et biremis totidem anticyra transiacio inde quinqueremis septem et lembus uiginti amplus qui ut adjungo carthaginiensis classis mitto in corinthius sinum proficiscor ad eruthras aetolus qui prope eupalium sum escensio facio haud fallo aetoli nam homo qui aut in ager aut in propinquus castellum potidania atque apollonia sum in silua mons refugio pecus qui inter festinatio abigo nequeo sum direptor et in nauis compello cum is ceter praeda nicias praetor achaeus aegium mitto cum corinthus peto pedester inde copia per boeotia terra duco iubeo ipse ab cenchreae praeter terra attica super sunium navigo inter medius prope hostis classis chalcis peruenio inde conlaudo fides atque uirtus qui neque timor neque spes flecto is animus horto in posterus ut idem constantia permaneo in societas si suus quam oritanorum atque opuntius fortuna malo ab chalcis oreus nauigo princeps is qui fugio capio urbs quam sui romanus trado malo summus res et custodia urbs permitto ipse demetrias ab euboea unde primus ad ops fero socius proficiscor sum transiacio cassandrea deinde centum nauis longaris carina pono contraho ad efficio is opus multitudo faber navalis quia res in graecia tranquillus et profectio attal facio et in tempus laboro socius latus ab sui auxilium retro in regnum concedo ut dardanus bellum infero