intentis in apparatum novi belli Romanis ne ab Antiocho quidem cessabatur. tres eum civitates tenebant, Zmyrna et Alexandria Troas et Lampsacus, quas neque vi expugnare ad eam diem poterat neque condicionibus in amicitiam perlicere. neque ab tergo relinquere traiciens ipse in Europam volebat. tenuit eum et de Hannibale deliberatio. et primo naves apertae, quas cum eo missurus in Africam fuerat, moratae sunt; deinde, an omnino mittendus esset, consultatio mota est, maxime a Thoante Aetolo, qui omnibus in Graecia tumultu completis Demetriadem adferebat in potestate esse et, quibus mendaciis de rege, multiplicando verbis copias eius, erexerat multorum in Graecia animos, isdem et regis spem inflabat: omnium votis eum accersi, concursum ad littora futurum, unde classem regiam prospexissent. hic idem ausus de Hannibale est movere sententiam prope iam certam regis. nam neque dimittendam partem navium a classe regia censebat, neque, si mittendae naves forent, minus quemquam ei classi quam Hannibalem praeficiendum: exulem illum et Poenum esse, cui mille in dies nova consilia vel fortuna sua vel ingenium posset facere, et ipsam eam gloriam belli, qua velut dote Hannibal concilietur, nimiam in praefecto regio esse. regem conspici, regem unum ducem, unum imperatorem videri debere. si classem, si exercitum amittat Hannibal, idem damni fore, ac si per alium ducem amittantur; si quid prospere eveniat, Hannibalis eam, non Antiochi gloriam fore; si vero universo bello vincendi Romanos fortuna detur, quam spem esse sub rege victurum Hannibalem, uni subiectum, qui patriam [prope] non tulerit? non ita se a iuventa eum gessisse, spe animoque complexum orbis terrarum imperium, ut in senectute dominum laturus videatur. nihil opus esse regi duce Hannibale; comite et consiliario eodem ad bellum uti posse. modicum fructum ex ingenio tali neque gravem neque inutilem fore; si summa petantur, et dantem et accipientem praegravatura. nulla ingenia tam prona ad invidiam sunt quam eorum, qui genus ac fortunam suam animis non aequant, quia virtutem et bonum alienum oderunt. extemplo consilium mittendi Hannibalis, quod unum in principio belli utiliter cogitatum erat, abiectum est. Demetriadis maxime defectione ab Romanis ad Aetolos elatus non ultra differre profectionem in Graeciam constituit. priusquam solveret naves, Ilium a mari escendit, ut Minervae sacrificaret. inde ad classem regressus proficitur quadraginta tectis navibus, apertis sexaginta, et ducentae onerariae cum omnis generis commeatu bellicoque alio apparatu sequebantur. Imbrum primo insulam tenuit; inde Sciathum traiecit; ubi collectis in alto quae dissipatae erant navibus ad Pteleum primum continentis venit. ibi Eurylochus ei Magnetarches principesque Magnetum ab Demetriade occurrerunt, quorum frequentia laetus die postero in portum urbis navibus est invectus; copias haud procul inde exposuit. decem milia peditum fuere et quingenti equites, sex elephanti, vix ad Graeciam nudam occupandam satis copiarum, nedum ad sustinendum Romanum bellum.

intendo in appario nosco bellum romanus ne ab antiochus quidem cesso tres is civitas teneo smyrna et alexandrea tros et lampsacus qui neque vis expugnaris ad is dies possum neque condicio in amicitia perlicet neque ab tergum relinquo traicio ipse in europa volo teneo is et de hannibal deliberatio et primus navo aperio qui cum is mitto in africa sum moror sum deinde an omnino mitto sum consultatio moueo sum magnus ab thoas aetolus qui omnis in graecia tumultus compleo demetrias affero in potestas sum et qui mendacium de rex multiplico verbum copia is erigo multus in graecia animus idem et rex spes inflo omnis voveo is arcesso concurro ad litus sum unde classis regia prospicio hic idem audeo de hannibal sum moveo sententia prope iam certus rex nam neque dimitto pars navis ab classis regius censeo neque si mitto navo sum paruus quisquam is classis quam hannibal praeficio exulis ille et poenus sum qui mille in dies novo consilium vel fortuna suus vel ingenium possum facio et ipse is gloria bellum qui velut dos hannibal concilio nimius in praeficio regius sum rex conspicio rex unus dux unus imperator video debeo si classis si exercitus amitto hannibal idem damnum sum atque si per alius dux amitto si quis prosperus evenio hannibal is non antiochus gloria sum si verus universus bellum vinco romanus fortuna do quam spes sum sub rex vinco hannibal unus subicio qui patria prope non fero non ita sui ab juventa is gero spes animo complector orbis terra imperium ut in senectus dominus fero video nihil opus sum rex dux hannibal comes et consiliarius idem ad bellum uti possum modicus fructus ex ingenium talis neque gravis neque inutilis sum si summus peto et do et accipio praegravatura nullus ingenium tam pronus ad invidia sum quam is qui genus atque fortuna suus animus non aequo quia virtus et bonus alienus odi extemplo consilium mitto hannibal qui unus in principium bellum utilis cogitas sum abicio sum demetrias magnus defectio ab romanus ad aetoli effero non ultra differo profectio in graecia constituo priusquam solvo navo ilium ab mare escendo ut minerva sacrifico inde ad classis regredior proficio quadraginta tectum navis apertus sexaginta et ducenti oneraria cum omnis genus commeatus bellicus alius apparatus sequor imbros primus insula teneo inde sciathos transiacio ubi colligo in altus qui dissipatae sum navis ad pteleos primus contineo venio ibi eurylochus is magnetarches princeps magnes ab demetrias occurro qui frequentia laetus dies posterus in portus urbs navis sum inveho copia haud procul inde expono decem mille pedes sum et quingenti eques sex elephantus vix ad graecia nudus occupo satis copia nedum ad sustineo romanus bellum


eodem anno coloniam Latinam in castrum Frentinum triumviri deduxerunt A. Manlius Volso L. Apustius Fullo Q. Aelius Tubero , cuius lege deducebatur. tria milia peditum iere, trecenti equites, numerus exiguus pro copia agri. dari potuere tricena iugera in pedites, sexagena in equites. Apustio auctore tertia pars agri dempta est, quo postea, si vellent, novos colonos adscribere possent. vicena iugera pedites, quadragena equites acceperunt.

idem annus colonia latinus in castra frentinum triumviri deduco ab manlius vulso l apustius fullo q aelius tubero qui lex deduco tres mille pedes eo trecenti eques numerus exiguus pro copia ager do possum triceni iugerum in pedito sexageni in eques apustio auctor tertius pars ager dempta sum quo postea si volo novi colonus adscribo possum viceni iugerum pedito quadrageni eques accipio


et ab Achaeis quidem cum tristi responso legatio ad regem rediit; Boeoti nihil certi responderunt: cum Antiochus in Boeotiam venisset, tum, quid sibi faciundum esset, se deliberaturos esse.

et ab achaeus quidem cum tristis respondeo legatio ad rex redeo boeotus nihil certus respondeo cum antiochus in boeotia venio tum quis sui facio sum sui delibero sum


Antiochus rex, ea hieme Raphiae in Phoenice Ptolomaeo regi Aegypti filia in matrimonium data, cum Antiochiam se recepisset, per Ciliciam Tauro monte superato extremo iam hiemis Ephesum pervenit; inde principio veris, Antiocho filio misso in Syriam ad custodiam ultimarum partium regni, ne quid absente se ab tergo moveretur, ipse cum omnibus terrestribus copiis ad Pisidas, qui circa Sidam incolunt, oppugnandos est profectus. eo tempore legati Romani P. Sulpicius et P. Villius , qui ad Antiochum, sicut ante dictum est, missi erant, iussi prius Eumenem adire Elaeam venere; inde Pergamum — ibi regia Eumenis fuit — escenderunt. cupidus belli adversus Antiochum Eumenes erat, gravem, si pax esset, accolam tanto potentiorem regem credens, eundem, si motum bellum esset, non magis parem Romanis fore, quam Philippus fuisset, et aut funditus sublatum iri, aut, si pax victo daretur, multa illi detracta sibi accessura, ut facile deinde se ab eo sine ullo auxilio Romano tueri posset. etiam si quid adversi casurum foret, satius esse Romanis sociis quamcumque fortunam subire, quam solum aut imperium pati Antiochi aut abnuentem vi atque armis cogi: ob haec, quantum auctoritate, quantum consilio valebat, incitabat Romanos ad bellum.

antiochus rex is hiems raphiae in phoenix ptolomaeus rex aegyptius filia in matrimonium do cum antiochea sui recipio per cilicia taurus mons supero exter iam hiems ephesus pervenio inde principium verus antiochus filius mitto in syria ad custodia ultimaris pars regnum ne quis absum sui ab tergum moveo ipse cum omnis terrestris copia ad pisida qui circa sida incolo oppugno sum proficiscor is tempus legatus romanus p sulpicius et p villius qui ad antiochus sicut ante dico sum mitto sum iubeo prior eumenes adeo elaea venio inde pergamum ibi regius eumenes sum escendo cupidus bellum adverro antiochus eumenes sum gravis si pax sum accolo tantus potens rex credo idem si motus bellum sum non magis par romanus sum quam philippus sum et aut fundus tollo eo aut si pax vinco do multus ille detraho sui accedo ut facilis deinde sui ab is sine ullus auxilium romanus tueor possum etiam si quis adverro cado sum sero sum romanus socius quicumque fortuna subeo quam solus aut imperium patior antiochus aut abnuo vis atque arma cogo ob hic quantus auctoritas quantus consilium valeo incito romanus ad bellum


principio anni, quo haec gesta sunt, Sex. Digitius praetor in Hispania citeriore cum civitatibus iis, quae post profectionem M. Catonis permultae rebellaverant, crebra magis quam digna dictu proelia fecit, et adeo pleraque adversa, ut vix dimidium militum, quam quod acceperat, successori tradiderit. nec dubium est, quin omnis Hispania sublatura animos fuerit, ni alter praetor P. Cornelius Cn. F. Scipio trans Iberum multa secunda proelia fecisset, quo terrore non minus quinquaginta oppida ad eum defecerunt. praetor haec gesserat Scipio; idem pro praetore Lusitanos, pervastata ulteriore provincia cum ingenti praeda domum redeuntis, in ipso itinere adgressus ab hora tertia diei ad octavam incerto eventu pugnavit, numero militum impar, superior aliis: nam et acie frequenti armatis adversus longum et impeditum turba pecorum agmen et recenti milite adversus fessos longo itinere concurrerat. tertia namque vigilia exierant hostes; huic nocturno itineri tres diurnae horae accesserant, nec ulla quiete data laborem viae proelium exceperat. itaque principio pugnae vigoris aliquid in corporibus animisque fuit, et turbaverant primo Romanos; deinde aequata paulisper pugna est. in hoc discrimine ludos Iovi, si fudisset cecidissetque hostis, propraetor vovit. tandem gradum acrius intulere Romani, cessitque Lusitanus, deinde prorsus terga dedit; et cum institissent fugientibus victores, ad duodecim milia hostium sunt caesa, capti quingenti quadraginta, omnes ferme equites, et signa militaria capta centum triginta quattuor. de exercitu Romano septuaginta et tres amissi. pugnatum haud procul Ilipa urbe est; eo victorem opulentum praeda exercitum P. Cornelius reduxit. ea omnis ante urbem exposita est, potestasque dominis suas res cognoscendi facta est; cetera vendenda quaestori data; quod inde refectum est militi divisum.

principium annus quo hic gero sum sex digitius praetor in hispania citer cum civitas is qui post profectio m cato permultus rebello creber magis quam dignus dico proelio facio et adeo plerusque adverso ut vix dimidium miles quam qui accipio successor trado neque dubius sum quin omnis hispania suffero animus sum ni alter praetor p cornelius cn f scipio trans iberum multus secundus proelio facio quo terror non paruus quinquaginta oppidum ad is deficio praetor hic gero scipio idem pro praetor lusitani pervasto ulterior provincia cum ingens praeda domus redeo in ipse iter aggredior ab hora tertius dies ad octava incertum evenio pugno numerus miles impar superus alius nam et acies frequens armo adverro longus et impedio turba pecus agmen et recens miles adverro fatisco longus iter concurro tertius namque vigil exeo hostis hic nocturnus iter tres diurnus hora accedo neque ullus quiesco do labor via proelium excipio itaque principium pugna vigor aliquis in corpus animus sum et turbo primus romanus deinde aequo paulisper pugno sum in hic discrimen ludus iuppiter si fundo cado hostis propraetor voveo tandem gradus acer infero romanus cedo lusitanus deinde prorsus tergum do et cum insto fugio victor ad duodecim mille hostis sum caedo capio quingenti quadraginta omnis ferme eques et signum militaris capio centum triginta quattuor de exercitus romanus septuaginta et tres amitto pugno haud procul ilipa urbs sum is victor opulentus praeda exercitus p cornelius reduco is omnis ante urbs expono sum potestas dominus suus res cognosco facio sum ceterus vendo quaestor do qui inde reficio sum miles divido


aedes duae Iovis eo anno in Capitolio dedicatae sunt; voverat L. Furius Purpureo praetor Gallico bello unam, alteram consul; dedicavit Q. Marcius Ralla duumvir. — iudicia in faeneratores eo anno multa severe sunt facta accusantibus privatos aedilibus curulibus M. Tuccio et P. Innio Bruto . de multa damnatorum quadrigae inauratae in Capitolio positae, et in cella Iovis supra fastigium aediculae duodecim clupea inaurata, et iidem porticum extra portam Trigeminam inter lignarios fecerunt.

aedes duo iuppiter is annus in capitolium dedico sum voveo l furius purpureus praetor gallicus bellum unus alter consul dedico q marcius rallus duumvir iudicium in faenerator is annus multus sero sum facio accuso privo aedilis curulis m tuccius et p innio brutus de multus damno quadrigae inauro in capitolium pono et in cella iuppiter supra fastigium aedicula duodecim clupea inauro et eo porticus extra porta trigeminus inter lignarius facio


nondum ab Roma profectus erat C. Flaminius praetor, cum haec in Hispania gerebantur. itaque adversae quam secundae res per ipsum amicosque eius magis sermonibus celebrabantur; et temptaverat, quoniam bellum ingens in provincia exarsisset, et exiguas reliquias exercitus ab Sex. Digitio atque eas ipsas plenas pavoris ac fugae accepturus esset, ut sibi unam ex urbanis legionibus decernerent, ad quam cum militem ab se ipso scriptum ex senatus consulto adiecisset, eligeret ex omni numero sex milia et ducentos pedites, equites trecentos: ea se legione — nam in Sex. Digiti exercitu haud multum spei esse—rem gesturum. seniores negare ad rumores a privatis temere in gratiam magistratuum confictos senatus consulta facienda esse; nisi quod aut praetores ex provinciis scriberent aut legati renuntiarent, nihil ratum haberi debere; si tumultus in Hispania esset, placere tumultuarios milites extra Italiam scribi a praetore. mens ea senatus fuit, ut in Hispania tumultuarii milites legerentur. Valerius Antias et in Siciliam navigasse dilectus causa C. Flaminium scribit, et, ex Sicilia Hispaniam petentem, tempestate in Africam delatum vagos milites de exercitu P. Africani sacramento rogasse; his duarum provinciarum dilectibus tertium in Hispania adiecisse.

nondum ab roma proficiscor sum que flaminius praetor cum hic in hispania gero itaque adverro quam secundus res per ipse amicus is magis sermo celebro et tento quoniam bellum ingens in provincia exardeo et exiguus reliquiae exercitus ab sex digitio atque is ipse plenus pavor atque fuga accipio sum ut sui unus ex urbanus legio decerno ad quam cum miles ab sui ipse scribo ex senatus consultum adicio eligo ex omnis numerus sex mille et ducenti pedito eques trecenti is sui legio nam in sex digitus exercitus haud multus spes sum res gero senex nego ad rumor ab privo temere in gratia magistratus confingo senatus consulo facio sum nisi qui aut praetor ex provincia scribo aut legatus renuntio nihil reor habeo debeo si tumultus in hispania sum placeo tumultuarius miles extra italia scribo ab praetor mens is senatus sum ut in hispania tumultuarius miles lego valerius antius et in sicilia navigo delectus causa que flaminius scribo et ex sicilia hispania peto tempestas in africa defero vagus miles de exercitus p africanus sacramentum rogo hic duaris provinciaris delectus tertius in hispania adiicio


Nabis cum prospera re elatus, tum spem etiam haud dubiam nactus nihil iam a mari periculi fore, et terrestres aditus claudere opportune positis praesidiis voluit. tertia parte copiarum ab obsidione Gythei abducta ad Pleias posuit castra: imminet is locus et Leucis et Acriis, qua videbantur hostes exercitum admoturi. cum ibi stativa essent, pauci tabernacula haberent, multitudo alia casas ex harundinibus textas fronde, quae umbram modo praeberet, texissent, priusquam in conspectum hostis veniret, Philopoemen necopinantem eum improviso genere belli adgredi statuit. navigia parva in stationem occultam agri Argivi contraxit; in ea expeditos milites, caetratos plerosque cum fundis et iaculis et alio levi genere armaturae imposuit. inde littora legens cum ad propinquum castris hostium promunturium venisset, egressus callibus notis nocte Pleias pervenit et sopitis vigilibus ut in nullo propinquo metu ignem casis ab omni parte castrorum iniecit. multi prius incendio absumpti sunt, quam hostium adventum sentirent et, qui senserant, nullam opem ferre potuerunt. ferro flammaque omnia absumpta; perpauci ex tam ancipiti peste ad Gytheum in maiora castra perfugerunt. ita perculsis hostibus Philopoemen protinus ad depopulandam Tripolim Laconici agri, qui proximus finem Megalopolitarum est, duxit et magna vi pecorum hominumque inde abrepta, priusquam a Gytheo tyrannus praesidium agris mitteret, discessit. inde Tegeam exercitu contracto concilioque eodem et Achaeis et sociis indicto, in quo et Epirotarum et Acarnanum fuere principes, statuit, quoniam satis et suorum a pudore maritimae ignominiae restituti animi et hostium conterriti essent, ad Lacedaemonem ducere, eo modo uno ratus ab obsidione Gythei hostem abduci posse. ad Caryas primum in hostium terra posuit castra. eo ipso die Gytheum expugnatum est. cuius rei ignarus Philopoemen castra ad Barnosthenem — mons est decem milia passuum ab Lacedaemone — promovit. et Nabis, recepto Gytheo cum expedito exercitu inde profectus, cum praeter Lacedaemonem raptim duxisset, Pyrrhi quae vocant castra occupavit, quem peti locum ab Achaeis non dubitabat. inde hostibus occurrit. obtinebant autem longo agmine propter angustias viae prope quinque milia passuum; cogebatur agmen ab equitibus et maxima parte auxiliorum, quod existimabat Philopoemen tyrannum mercennariis militibus, quibus plurimum fideret, ab tergo suos adgressurum. duae res simul inopinatae perculerunt eum, una praeoccupatus quem petebat locus, altera, quod primo agmini occurrisse hostem cernebat, ubi, cum per loca confragosa iter esset, sine levis armaturae praesidio signa ferri non videbat posse. erat autem Philopoemen praecipuae in ducendo agmine locisque capiendis solertiae atque usus, nec belli tantum temporibus, sed etiam in pace se ad id maxime exercuerat. ubi iter quopiam faceret et ad difficilem transitu saltum venisset, contemplatus ab omni parte loci naturam, cum solus iret, secum ipse agitabat animo, cum comites haberet, ab his quaerebat, si hostis eo loco apparuisset, quid, si a fronte, quid, si ab latere hoc aut illo, quid, si ab tergo adoriretur, capiendum consilii foret; posse instructos derecta acie, posse inconditum agmen et tantummodo aptum viae occurrere. quem locum ipse capturus esset, cogitando aut quaerendo exequebatur, aut quot armatis, aut quo genere armorum — plurimum enim interesse — usurus; quo impedimenta, quo sarcinas, quo turbam inermem reiceret; quanto ea aut quali praesidio custodiret, et utrum pergere, qua coepisset ire, via, an eam, qua venisset, repetere melius esset; castris quoque quem locum caperet, quantum munimento amplecteretur loci, qua opportuna aquatio, qua pabuli lignorumque copia esset; qua postero die castra moventi tutum maxime iter, quae forma agminis esset. his curis cogitationibusque ita ab ineunte aetate animum agitaverat, ut nulla ei nova in tali re cogitatio esset. et tum omnium primum agmen constituit; dein Cretensis auxiliares et quos Tarentinos vocabant equites, binos secum trahentis equos, ad prima signa misit, et iussit equitibus subsequi super torrentem, unde aquari possent, rupem occupavit; eo impedimenta omnia et calonum turbam collectam armatis circumdedit et pro natura loci castra communivit; tabernacula statuere in aspretis et inaequabili solo difficile erat. hostes quingentos passus aberant. ex eodem rivo utrique cum praesidio levis armaturae aquati sunt; et priusquam, qualia propinquis castris solent, contraheretur certamen, nox intervenit. postero die apparebat pugnandum pro aquatoribus circa rivum esse. nocte in valle a conspectu hostium aversa, quantam multitudinem locus occulere poterat, condidit caetratorum.

no cum prosper res effero tum spes etiam haud dubius nanciscor nihil iam ab mare periculum sum et terrestris aditus claudo opportunus pono praesidium volo tertius pars copia ab obsidio gytheum abduco ad pleias pono castrum immineo is locus et leuca et acriae qui video hostis exercitus admoveo cum ibi stativus sum paucus tabernaculum habeo multitudo alius cado ex harundo textas frons qui umbra modo praebeo tego priusquam in conspectus hostis venio philopoemen necopinantem is improvide genus bellum aggredior statuo navigium parvus in statio occulo ager argivus contraho in is expedio miles caetrati plerus cum fundo et iaculis et alius levis genus armo impono inde litus lego cum ad propinquus castrum hostis promunturium venio egredior callis nosco nox pleias pervenio et sopio vigilis ut in nullus propinquo metus ignis cado ab omnis pars castrum injacio multus prior incendium absumo sum quam hostis advenio sentio et qui sentio nullus ops fero possum ferrum flammo omnis absumo perpaucus ex tam anceps pestis ad gytheum in magnus castrum perfugio ita percello hostis philopoemen protinus ad depopulor tripolis laconicus ager qui proximus finis megalopolitaris sum duco et magnus vis pecus homo inde arrepo priusquam ab gytheum tyrannus praesidium ager mitto discedo inde tegea exercitus contraho concilio idem et achaeus et socius indico in quo et epirotaris et acarnanum sum princeps statuo quoniam satis et suus ab pudor maritimus ignominia restitus animus et hostis conterreo sum ad lacedaemon duco is modo unus reor ab obsidio gytheum hostis abduco possum ad caryae primus in hostis terra pono castrum is ipse dies gytheum expugno sum qui res ignarus philopoemen castrum ad barnosthenem mons sum decem mille passus ab lacedaemon promoveo et no recipio gytheum cum expedio exercitus inde proficiscor cum praeter lacedaemon raptim duco pyrrhus qui voco castrum occupo qui peto locus ab achaeus non dubito inde hostis occurro obtineo autem longus agmen propter angustiae via prope quinque mille passus cogo agmen ab eques et maximus pars auxilia qui existimo philopoemen tyrannus mercenarius miles qui multus fido ab tergum suus aggredior duo res simul inopinor percello is unus praeoccupo qui peto locus alter qui primus agmen occurro hostis cerno ubi cum per locum confragosus iter sum sine levis armo praesidium signum fero non video possum sum autem philopoemen praecipuus in duco agmen locus capio solertiae atque utor neque bellum tantus tempus sed etiam in pax sui ad is magnus exerceo ubi iter quopiam facio et ad difficilis transeo saltus venio contemplo ab omnis pars locus natura cum solus eo sui ipse agito animus cum comes habeo ab hic quaero si hostis is locus appareo quis si ab frons quis si ab lateo hic aut ille quis si ab tergum adorio capio consilium sum possum instruo derecingo acies possum inconditus agmen et tantummodo aptus via occurro qui locus ipse capio sum cogito aut quaero exsequor aut quot armo aut quo genus armus multus enim intersum utor quo impedimentum quo sarcina quo turba inermis reicio quantus is aut qual praesidium custodio et utrum pergo qui coepio eo via an is qui venio repeto bonus sum castrum quoque qui locus capio quantus munimentum amplector locus qui opportunus aquatio qui pabulum lignum copia sum qui posterus dies castrum moveo tueor magnus iter qui forma agmen sum hic cura cogitatio ita ab ineo aetas animus agito ut nullus is novo in talis res cogitatio sum et tum omnis primus agmen constituo deinde cretensis auxiliaris et qui tarentini voco eques bini sui traho equus ad primus signum mitto et iubeo eques subsequor super torreo unde aquaris possum rupes occupo is impedimentum omnis et calo turba colligo armo circumdo et pro natura locus castrum communio tabernaculum statuo in aspretum et inaequabilis solum difficilis sum hostis quingenti patior absum ex idem rivus uterque cum praesidium levis armo aquor sum et priusquam qualis propinquus castrum soleo contraho certamen nox intervenio posterus dies appareo pugno pro aquator circa rivus sum nox in valles ab conspectus hostis averto quantus multitudo locus occulo possum condo caetrator


sub idem tempus legati ab regibus Romam reverterunt, qui cum nihil, quod satis maturam causam belli haberet nisi adversus Lacedaemonium tyrannum, attulissent, quem et Achaei legati nuntiabant contra foedus maritimam oram Laconum oppugnare, Atilius praetor cum classe missus in Graeciam est ad tuendos socios. consules, quando nihil ab Antiocho instaret, proficisci ambo in provincias placuit. Domitius ab Arimino, qua proximum fuit Quinctius per Ligures in Boios venit. duo consulum agmina diversa late agrum hostium pervastarunt. primo equites eorum pauci cum praefectis, deinde universus senatus, postremo in quibus aut fortuna aliqua aut dignitas erat, ad mille quingenti ad consules transfugerunt. — et in utraque Hispania eo anno res prospere gestae: nam et C. Flaminius oppidum Licabrum munitum opulentumque vineis expugnavit et nobilem regulum Conribilonem vivum cepit, et M. Fulvius proconsul cum duobus exercitibus hostium duo secunda proelia fecit, oppida duo Hispanorum, Vesceliam Helonemque, et castella multa expugnavit; alia voluntate ad eum defecerunt. tum in Oretanos progressus et ibi duobus potitus oppidis, Noliba et Cusibi, ad Tagum amnem ire pergit. Toletum ibi parva urbs erat sed loco munito. eam cum oppugnaret, Vettonum magnus exercitus Toletanis subsidio venit. cum iis signis collatis prospere pugnavit et fusis Vettonibus operibus Toletum cepit.

sub idem tempus legatus ab rex roma revorto qui cum nihil qui satis maturus causa bellum habeo nisi adverro lacedaemonius tyrannus affero qui et achaeus legatus nuntio contra foedus maritimus ora laco oppugnaris atilius praetor cum classis mitto in graecia sum ad tueor socius consul quando nihil ab antiochus insto proficisco ambo in provincia placeo domitius ab ariminum qui propior sum quintius per ligur in boii venio duo consul agmen diverto latus ager hostis pervastarunt primus eques is paucus cum praefectus deinde universus senatus postremo in qui aut fortuna aliqui aut dignitas sum ad mille quingenti ad consul transfugio et in uter hispania is annus res prosperus gero nam et que flaminius oppidum licabrum munio opulentus vinea expugno et nobilis regulis conribilonem vivus capio et m fulvus proconsul cum duo exercitus hostis duo secundus proelio facio oppidum duo hispanus vesceliam helonemque et castellum multus expugno alius voluntas ad is deficio tum in oretani progredior et ibi duo potior oppidum noliba et cusibi ad tagus amnis eo pergo toletum ibi parvus urbs sum sed locus munio is cum oppugno vectones magnus exercitus toletanus subsidium venio cum is signum confero prosperus pugno et fundo vectones opus toletum capio


Alexamenus cum omnibus Aetolis citato gradu ad regiam occupandam pergit. corporis custodes, cum in oculis res gereretur, pavor primo cepit; deinde, postquam abire Aetolorum agmen videre, concurrunt ad relictum tyranni corpus, et spectatorum turba ex custodibus vitae mortisque ultoribus facta est. nec movisset se quisquam, si extemplo positis armis vocata in contionem multitudo fuisset et oratio habita tempori conveniens, frequentes inde retenti in armis Aetoli sine iniuria cuiusquam; sed, ut oportuit in consilio fraude coepto, omnia in maturandam perniciem eorum, qui fecerant, sunt acta. dux regia inclusus diem ac noctem in scrutandis thesauris tyranni absumpsit; Aetoli velut capta urbe, quam liberasse videri volebant, in praedam versi. simul indignitas rei, simul contemptus animos Lacedaemoniis ad coeundum fecit. alii dicere exturbandos Aetolos et libertatem, cum restitui videretur interceptam, repetendam; alii, ut caput agendae rei esset, regii generis aliquem in speciem adsumendum. Laconicus eius stirpis erat puer admodum, eductus cum liberis tyranni; eum in equum imponunt et armis arreptis Aetolos vagos per urbem caedunt. tum regiam invadunt; ibi Alexamenum cum paucis resistentem obtruncant. Aetoli circa Chalcioecon — Minervae aereum est templum — congregati caeduntur; pauci armis abiectis pars Tegeam pars Megalen polin perfugiunt; ibi comprensi a magistratibus sub corona venierunt. Philopoemen audita caede tyranni profectus Lacedaemonem cum omnia turbata metu invenisset, evocatis principibus et oratione habita, qualis habenda ab Alexameno fuerat, societati Achaeorum Lacedaemonios adiunxit, eo etiam facilius, quod ad idem forte tempus A. Atilius cum quattuor et viginti quinqueremibus ad Gytheum accessit.

alexamenus cum omnis aetolus cito gradus ad regia occupo pergo corpus custos cum in oculus res gero pavor primus capio deinde postquam abeo aetolus agmen video concurro ad relinquo tyrannus corpus et spectator turba ex custos vita mors ultor facio sum neque moveo sui quisquam si extemplo pono arma voco in contio multitudo sum et oratio habeo tempus convenio frequens inde retendo in arma aetolus sine iniuria quisquam sed ut oportet in consilium fraus coepio omnis in maturo pernicies is qui facio sum ago dux regius includo dies atque nox in scrutor thesaurus tyrannus absumo aetolus velut capio urbs quam libero video volo in praeda verro simul indignitas res simul contemno animus lacedaemonius ad coeo facio alius dico exturbo aetoli et libertas cum restituo video intercipio repeto alius ut caput ago res sum regius genus aliquis in species adsumo laconicus is stirps sum puer admodum educo cum liber tyrannus is in equus impono et arma arrepo aetoli vagus per urbs caedo tum regia invado ibi alexamenus cum paucus resisto obtrunco aetolus circa chalcioecos minerva aereus sum templum congrego caedo paucus arma abicio pars tegea pars megale polio perfugio ibi comprensi ab magistratus sub corona venierunt philopoemen audio caedes tyrannus proficiscor lacedaemon cum omnis turbo metus invenio evoco princeps et oratio habeo qualis habeo ab alexamenus sum societas achaeus lacedaemonii adjungo is etiam facilis qui ad idem fors tempus ab atilius cum quattuor et viginti quinqueremis ad gytheum accedo


Hannibal non adhibitus est in consilium, propter conloquia cum Villio suspectus regi et in nullo postea honore habitus. primo eam contumeliam tacitus tulit; deinde melius esse ratus et percunctari causam repentinae alienationis et purgare se, tempore apto quaesita simpliciter iracundiae causa auditaque “ pater Hamilcar” inquit, “Antioche, parvum admodum me, cum sacrificaret, altaribus admotum iureiurando adegit numquam amicum fore populi Romani. sub hoc sacramento sex et triginta annos militavi; hoc me in pace patria mea expulit; hoc patria extorrem in tuam regiam adduxit; hoc duce, si tu spem meam destitueris, ubicumque vires, ubi arma esse sciam, inveniam toto orbe terrarum quaerens aliquos Romanis hostis. itaque si quibus tuorum meis criminibus apud te crescere libet, aliam materiam crescendi ex me quaerant. odi odioque sum Romanis. id me verum dicere pater Hamilcar et dii testes sunt. proinde cum de bello Romano cogitabis, inter primos amicos Hannibalem habeto; si qua res te ad pacem compellet, in id consilium alium, cum quo deliberes, quaerito. ” non movit modo talis oratio regem, sed etiam reconciliavit Hannibali. ex consilio ita discessum est, ut bellum gereretur.

hannibal non adhibeo sum in consilium propter colloquium cum villius suspicio rex et in nullus postea honor habitus primus is contumelia taceo fero deinde bonus sum reor et percunctaris causa repentinus alienatio et purgaris sui tempus apto quaero simplex iracundia causa audio pater hamilcar inquam antiochus parvus admodum ego cum sacrifico altar admoveo jurejuro adigo numquam amicus sum populus romanus sub hic sacramentum sex et triginta annus milito hic ego in pax patria meus expello hic patria extorris in tuus regia adduco hic dux si tu spes meus destituo ubicumque vireo ubi arma sum scio invenio totus orbis terra quaero aliquis romanus hostis itaque si qui tuus meus crimen apud tu cresco libet alius materia cresco ex ego quaero odi odium sum romanus is ego verus dico pater hamilcar et dius testis sum proinde cum de bellum romanus cogito inter primus amicus hannibal habeo si qui res tu ad pax compello in is consilium alius cum quo delibero quaero non moveo modo talis oratio rex sed etiam reconcilio hannibal ex consilium ita discedo sum ut bellum gero


et populus quidem Romanus ita se ad omnis conatus Antiochi praeparabat; Nabis iam non differebat bellum, sed summa vi Gytheum oppugnabat et infestus Achaeis, quod miserant obsessis praesidium, agros eorum vastabat. Achaei non antea ausi capessere bellum, quam ab Roma revertissent legati, ut, quid senatui placeret, scirent, post reditum legatorum et Sicyonem concilium edixerunt et legatos ad T. Quinctium miserunt, qui consilium ab eo peterent. in concilio omnium ad bellum extemplo capessendum inclinatae sententiae erant; litterae T. Quincti cunctationem iniecerunt, quibus auctor erat praetorem classemque Romanam expectandi. cum principum alii in sententia permanerent, alii utendum eius, quem ipsi consuluissent, consilio censerent, multitudo Philopoemenis sententiam expectabat. praetor is tum erat et omnis eo tempore et prudentia et auctoritate anteibat. is praefatus bene comparatum apud Aetolos esse, ne praetor, cum de bello consuluisset, ipse sententiam diceret, statuere quam primum ipsos, quid vellent, iussit: praetorem decreta eorum cum fide et cura exsecuturum adnisurumque, ut, quantum in consilio humano positum esset, nec pacis eos paeniteret nec belli. plus ea oratio momenti ad incitandos ad bellum habuit, quam si aperte suadendo cupiditatem res gerendi ostendisset. itaque ingenti consensu bellum decretum est, tempus et ratio administrandi eius libera praetori permissa. Philopoemen, praeterquam quod ita Quinctio placeret, et ipse existimabat classem Romanam expectandam, quae a mari Gytheum tueri posset; sed metuens, ne dilationem res non pateretur, et non Gytheum solum sed praesidium quoque missum ad tuendam urbem amitteretur, naves Achaeorum deduxit. comparaverat et tyrannus modicam classem ad prohibenda, si qua obsessis mari summitterentur, praesidia, tres tectas naves et lembos pristisque, tradita vetere classe ex foedere Romanis. harum novarum tum navium agilitatem ut experiretur, simul ut omnia satis apta ad certamen essent, provectos in altum cotidie remigem militemque simulacris navalis pugnae exercebat, in eo ratus verti spem obsidionis, si praesidia maritima interclusisset praetor Achaeorum sicut terrestrium certaminum arte quemvis clarorum imperatorum vel usu vel ingenio aequabat, ita rudis in re navali erat, Arcas, mediterraneus homo, externorum etiam omnium, nisi quod in Creta praefectus auxiliorum militaverat, ignarus, navis erat quadriremis vetus, capta annis ante LXXX, cum Crateri uxorem Nicaeam a Naupacto Corinthum veheret. huius fama motus — fuerat enim nobile in classe regia quondam navigium — deduci ab Aegio putrem iam admodum et vetustate dilabentem iussit. hac tum praetoria nave praecedente classem, cum in ea Patrensis Tiso praefectus classis veheretur, occurrerunt a Gytheo Laconum naves; et primo statim incursu ad novam et firmam navem vetus, quae per se ipsa omnibus compagibus aquam acciperet, divulsa est, captique omnes, qui in nave erant. cetera classis praetoria nave amissa, quantum quaeque remis valuit, fugerunt. ipse Philopoemen in levi speculatoria nave fugit, nec ante fugae finem, quam Patras ventum est, fecit. nihil ea res animum militaris viri et multos experti casus imminuit; quin contra, si in re navali, cuius esset ignarus, offendisset, eo plus in ea, quorum usu calleret, spei nactus, breve id tyranno gaudium se effecturum adfirmabat.

et populus quidem romanus ita sui ad omnis conor antiochus praeparo no iam non differo bellum sed summus vis gytheum oppugno et infestus achaeus qui mitto obsedeo praesidium ager is vasto achaeus non antea audeo capesso bellum quam ab roma revorto legatus ut quis senatus placeo scio post redeo legatus et sicyon concilium edico et legatus ad t quintius mitto qui consilium ab is peto in concilio omnis ad bellum extemplo capesso inclino sententia sum littera t quintius cunctatio injacio qui auctor sum praetor classis romanus expectandi cum princeps alius in sententia permaneo alius utor is qui ipse consulo consilium censeo multitudo philopoemenis sententia expectabat praetor is tum sum et omnis is tempus et prudentia et auctoritas anteeo is praefor bene comparo apud aetoli sum ne praetor cum de bellum consulo ipse sententia dico statuo quam primus ipse quis volo iubeo praetor decretum is cum fides et cura exsequor annitor ut quantus in consilium humanus pono sum neque pax is paeniteo neque bellum multus is oratio momentum ad incito ad bellum habeo quam si apertus suadeo cupiditas res gero ostendo itaque ingens consensus bellum decretum sum tempus et ratio administro is liber praetor permitto philopoemen praeterquam qui ita quintius placeo et ipse existimo classis romanus exspecto qui ab mare gytheum tueor possum sed metuo ne dilatio res non pateo et non gytheum solus sed praesidium quoque mitto ad tueor urbs amitto navo achaeus deduco comparo et tyrannus modicus classis ad prohibeo si qui obsedeo mare summitto praesidium tres tego navo et lembus pristisque trado veto classis ex foedus romanus haris novaris tum navis agilitas ut experior simul ut omnis satis apto ad certamen sum proveho in altus cottidie remigo milito simulacrum naval pugna exerceo in is reor verto spes obsidio si praesidium maritimus intercludo praetor achaeus sicut terrestris certamen ars quivis clarus imperator vel usus vel ingenium aequo ita rudis in res naval sum arca mediterraneus homo externus etiam omnis nisi qui in creta praefectus auxilia milito ignarus navus sum quadriremis vetus capio annus ante lxxx cum craterus uxor nicaea ab naupactus corinthus veho hic fama moueo sum enim nobilis in classis regius quondam navigium deduco ab aegium putrem iam admodum et vetustas dilabor iubeo hic tum praetorius navus praecedo classis cum in is patrensis tiso praefectus classis veho occurro ab gytheum laco navo et primus statim incursus ad novus et firmus navo vetus qui per sui ipse omnis compages aqua accipio divello sum capio omnis qui in navus sum ceterus classis praetorius navus amitto quantus quisque remi valeo fugio ipse philopoemen in levis speculatorius navus fugio neque ante fuga finis quam patrae venio sum facio nihil is res animus militaris vir et multus experior casus imminuo quin contra si in res naval qui sum ignarus offendo is multus in is qui usus calleo spes nanciscor brevis is tyrannus gaudium sui efficio adfirmo


nec in Italia segnius Ligurum bellum crescebat. Pisas iam quadraginta milibus hominum, adfluente cotidie multitudine ad famam belli spemque praedae, circumsedebant. Minucius consul Arretium die quam edixerat ad conveniendum militibus venit. inde quadrato agmine ad Pisas duxit, et cum hostes non plus mille passuum ab oppido trans fluvium movissent castra, consul urbem haud dubie servatam adventu suo est ingressus. postero die et ipse trans fluvium quingentos ferme passus ab hoste posuit castra. inde levibus proeliis a populationibus agrum sociorum tutabatur; in aciem exire non audebat novo milite et ex multis generibus hominum collecto necdum noto satis inter se, ut fidere alii aliis possent. Ligures multitudine freti et in aciem exibant, parati de summa rerum decernere, et abundantes militum numero passim multas manus per extrema finium ad praedandum mittebant, et, cum coacta vis magna pecorum praedaeque esset, paratum erat praesidium, per quos in castella eorum vicosque ageretur.

neque in italia segnis ligur bellum cresco pisae iam quadraginta mille homo affluo cottidie multitudo ad fama bellum spes praeda circumsedeo minucius consul arretium dies quam edico ad convenio miles venio inde quadro agmen ad pisae duco et cum hostis non multus mille passus ab oppidum trans fluvius moveo castrum consul urbs haud dubius servo advenio suus sum ingredior posterus dies et ipse trans fluvius quingenti ferme patior ab hostis pono castrum inde levis proelium ab populatio ager socius tuto in acies exeo non audeo novo miles et ex multus genus homo colligo necdum nosco satis inter sui ut findo alius alius possum ligur multitudo fretus et in acies exeo paro de summus res decerno et abundo miles numerus passim multus manus per exter finis ad praedor mitto et cum cogo volo magnus pecus praeda sum paro sum praesidium per qui in castellum is vicus ago


rex dimissis iis consilium de bello Romano habuit. ibi alius alio ferocius, quia, quo quisque asperius adversus Romanos locutus esset, eo spes gratiae maior erat, alius superbiam postulatorum increpare, tamquam Nabidi victo, sic Antiocho, maximo Asiae regum, imponentium leges; quamquam Nabidi tamen dominationem in patria sua et patria Lacedaemone remissam, Antiocho si Zmyrna et Lampsacus imperata faciant, indignum videri; alii parvas et vix dictu dignas belli causas tanto regi eas civitates esse; sed initium semper a parvis iniusta imperandi fieri, nisi crederent Persas, cum aquam terramque ab Lacedaemoniis petierint, gleba terrae et haustu aquae eguisse. per similem temptationem Romanis de duabus civitatibus agi; et alias civitates, simul duas iugum exuisse vidissent, ad liberatorem populum defecturas. si non libertas servitute potior sit, tamen omni praesenti statu spem cuique novandi res suas blandiorem esse.

rex dimitto is consilium de bellum romanus habeo ibi alius alius ferox quia quo quisque asper adverro romanus loquor sum is spes gratia magnus sum alius superbia postulator increparis tamquam nabidi vinco sic antiochus maximus asia rex impono lex quamquam nabidi tamen dominatio in patria suus et patria lacedaemon remitto antiochus si smyrna et lampsacus impero facio indignus video alius parvus et vix dico digno bellum causa tantus rex is civitas sum sed initium semper ab parvus iniustus impero fio nisi credo persa cum aqua terra ab lacedaemonius peto glaeba terra et haurio aqua egeo per similis temptatio romanus de duo civitas ago et alius civitas simul duo iugum exuo video ad liberator populus deficio si non libertas servitus potis sum tamen omnis praesens status spes quisque novo res suus blandus sum


diu nihil in Liguribus dignum memoria gestum erat; extremo eius anni bis in magnum periculum res adducta est: nam et castra consulis oppugnata aegre sunt defensa, et non ita multo post per saltum angustum cum duceretur agmen Romanum, ipsas fauces exercitus Ligurum insedit. qua cum exitus non pateret, converso agmine redire institit consul. et ab tergo fauces saltus occupatae a parte hostium erant, Caudinaeque cladis memoria non animis modo, sed prope oculis obversabatur. Numidas octingentos ferme equites inter auxilia habebat. eorum praefectus consuli pollicetur se parte utra vellet cum suis erupturum, tantum uti diceret, utra pars frequentior vicis esset; in eos se impetum facturum et nihil prius quam flammam tectis iniecturum, ut is pavor cogeret Ligures excedere saltu, quem obsiderent, et discurrere ad opem ferendam suis. collaudatum eum consul spe praemiorum onerat. Numidae equos conscendunt et obequitare stationibus hostium, neminem lacessentes, coeperunt. nihil primo adspectu contemptius: equi hominesque paululi et graciles, discinctus et inermis eques, praeterquam quod iacula secum portat, equi sine frenis, deformis ipse cursus rigida cervice et extento capite currentium. hunc contemptum de industria augentes labi ex equis et per ludibrium spectaculo esse. itaque qui primo intenti paratique, si lacesserentur, in stationibus fuerant, iam inermes sedentesque pars maxima spectabant. Numidae adequitare, dein refugere, sed propius saltum paulatim evehi, velut quos impotentis regendi equi invitos efferrent. postremo subditis calcaribus per medias stationes hostium erupere, et in agrum latiorem evecti omnia propinqua viae tecta incendunt; proximo deinde vico inferunt ignem; ferro flammaque omnia pervastant. fumus primo conspectus, deinde clamor trepidantium in vicis auditus, postremo seniores puerique refugientes tumultum in castris fecerunt. itaque sine consilio, sine imperio pro se quisque currere ad sua tutanda; momentoque temporis castra relicta erant, et obsidione liberatus consul, quo intenderat, pervenit.

diu nihil in ligur dignus memoria gero sum exter is annus bis in magnus periculum res adduco sum nam et castrum consul oppugno aeger sum defendo et non ita multus post per saltus angustus cum duco agmen romanus ipse fauces exercitus ligur insedeo qui cum exitus non pateo converro agmen redeo insto consul et ab tergum fauces saltus occupo ab pars hostis sum caudinus clades memoria non animus modo sed prope oculus obverso numida octingenti ferme eques inter auxilium habeo is praefectus consul polliceor sui pars uter volo cum suus erumpo tantus uti dico uter pars frequens vicus sum in is sui impetus facio et nihil prior quam flamma tectum injacio ut is pavor cogo ligur excedo saltus qui obsido et discurro ad ops fero suus collaudatum is consul spes praemium onero numida equus conscendo et obequitaris statio hostis nemo lacesso coepio nihil primus aspectus contemno equus homo paululis et gracilis discingo et inermis eques praeterquam qui jaculus sui porto equus sine frenum deformis ipse curro rigidus cervix et extendo caput curro hic contemno de industria augeo labor ex equus et per ludibrium spectaculum sum itaque qui primus intendo paro si lacesso in statio sum iam inermis sedeo pars maximus specto numida adequitaris deinde refugio sed propius saltus paulatim eveho velut qui impotens rego equus invitus effero postremo subdo calcaris per medius statio hostis erumpo et in ager fero eveho omnis propinquus via tectum incendo propior deinde vicus infero ignis ferrum flammo omnis pervastant fumus primus conspicio deinde clamor trepido in vicus audio postremo senex puer refugio tumultus in castrum facio itaque sine consilium sine imperium pro sui quisque curro ad suus tuto momentum tempus castrum relinquo sum et obsidio libero consul quo intendo pervenio


Lacedaemone non urbi vis adferenda, sed tyrannus dolo capiendus erat, quem spoliatum maritimis oppidis ab Romanis, tunc intra moenia etiam Lacedaemonis ab Achaeis compulsum qui occupasset occidere, eum totius gratiam rei apud Lacedaemonios laturum. causam mittendi ad eum habuerunt, quod fatigabat precibus, ut auxilia sibi, cum illis auctoribus rebellasset, mitterentur. mille pedites Alexameno dati sunt et triginta delecti ex iuventute equites. iis a praetore Damocrito in consilio arcano gentis, de quo ante dictum est, denuntiatur, ne se ad bellum Achaicum aut rem ullam, quam sua quisque opinione praecipere posset, crederent missos esse; quidquid Alexamenum res monuisset subiti consilii capere, ad id, quamvis inopinatum temerarium audax, oboedienter exequendum parati essent, ac pro eo acciperent, tamquam ad id unum agendum missos ab domo se scirent. cum his ita praeparatis Alexamenus ad tyrannum venit, quem adveniens extemplo spei implevit: Antiochum iam transisse in Europam, mox in Graecia fore, terras maria armis viris completurum; non cum Philippo rem esse credituros Romanos; numerum iniri peditum equitumque ac navium non posse; elephantorum aciem conspectu ipso debellaturam. Aetolos toto suo exercitu paratos esse venire Lacedaemonem, cum res poscat, sed frequentis armatos ostendere advenienti regi voluisse. Nabidi quoque et ipsi faciendum esse, ut quas haberet copias non sineret sub tectis marcescere otio, sed educeret et in armis decurrere cogeret, simul animos acueret et corpora exerceret; consuetudine leviorem laborem fore, et comitate ac benignitate ducis etiam non iniucundum fieri posse. educi inde frequenter ante urbem in campum ad Eurotan amnem coepere. satellites tyranni in media fere acie consistebant; tyrannus cum tribus summum equitibus, inter quos plerumque Alexamenus erat, ante signa vectabatur, cornua extrema invisens; in dextro cornu Aetoli erant, et qui ante auxiliares tyranni fuerant, et qui venerant mille cum Alexameno. fecerat sibi morem Alexamenus nunc cum tyranno inter paucos ordines circumeundi monendique eum, quae in rem esse videbantur, nunc in dextrum cornu ad suos adequitandi, mox inde velut imperato, quod res poposcisset, recipiendi se ad tyrannum. sed quem diem patrando facinori statuerat, eo paulisper cum tyranno vectatus cum ad suos concessisset, tum equitibus ab domo secum missis ” agenda“ inquit ”res est, iuvenes, audendaque, quam me duce impigre exequi iussi estis; parate animos dextras, ne quis in eo, quod me viderit facientem, cesset; qui cunctatus fuerit et suum consilium meo interponet, sciat sibi reditum ad penates non esse.“ horror cunctos cepit, et meminerant, cum quibus mandatis exissent. tyrannus ab laevo cornu veniebat; ponere hastas equites Alexamenus iubet et se intueri; colligit et ipse animum confusum tantae cogitatione rei. postquam appropinquabat, impetum facit et transfixo equo tyrannum deturbat; iacentem equites confodiunt; multis frustra in loricam ictibus datis tandem in nudum corpus vulnera pervenerunt, et priusquam a media acie succurreretur, exspiravit.

lacedaemon non urbs volo affero sed tyrannus dolus capio sum qui spolio maritimus oppidum ab romanus tunc intra moenia etiam lacedaemon ab achaeus compello qui occupo occaedes is totus gratia res apud lacedaemonii fero causa mitto ad is habeo qui fatigo prex ut auxilium sui cum ille auctor rebello mitto mille pedito alexamenus do sum et triginta deligo ex iuventus eques is ab praetor damocrito in consilium arcanus gens de quo ante dico sum denuntio ne sui ad bellum achaicus aut res ullus quam suus quisque opinio praecipio possum credo mitto sum quisquis alexamenus res moneo subeo consilium capio ad is quivis inopinor temerarius audax oboedienter exequendum paro sum atque pro is accipio tamquam ad is unus ago mitto ab domus sui scio cum hic ita praeparo alexamenus ad tyrannus venio qui advenio extemplo spes impleo antiochus iam transeo in europa mox in graecia sum terra mare arma vis compleo non cum philippus res sum credo romanus numerus ineo pedes equio atque navis non possum elephantor acies conspectus ipse debello aetoli totus suus exercitus paro sum venio lacedaemon cum res posco sed frequens armatus ostendo advenio rex volo nabidi quoque et ipse facio sum ut qui habeo copia non sino sub tectum marcesco otium sed educo et in arma decurro cogo simul animus acuo et corpus exerceo consuetudo levis labor sum et comitas atque benignitas dux etiam non injucundus fio possum educo inde frequens ante urbs in campus ad eurotas amnis coepio satelles tyrannus in medius fere acies consisto tyrannus cum tres superus eques inter qui plerusque alexamenus sum ante signum vecto cornu exter invisens in dexter cornu aetolus sum et qui ante auxiliaris tyrannus sum et qui venio mille cum alexamenus facio sui mos alexamenus nunc cum tyrannus inter paucus ordo circumeo moneo is qui in res sum video nunc in dexter cornu ad suus adequito mox inde velut impero qui res posco recipio sui ad tyrannus sed qui dies patro facinus statuo is paulisper cum tyrannus vecto cum ad suus concedo tum eques ab domus sui mitto ago inquam res sum juvenis audeo quam ego dux impiger exequio iubeo sum paro animus dexter ne quis in is qui ego video facio cesso qui cunctor sum et suus consilium meus interpono scio sui redeo ad penates non sum horror cunctus capio et memini cum qui mandatum exeo tyrannus ab laevus cornu venio pono hasta eques alexamenus iubeo et sui intueor colligo et ipse animus confundo tantus cogitatio res postquam appropinquo impetus facio et transfigo equus tyrannus deturbo iaceo eques confodio multus frustra in lorica ictus do tandem in nudus corpus vulnero pervenio et priusquam ab medius acies succurro exspiro


abstulere me velut de spatio Graeciae res immixtae Romanis, non quia ipsas operae pretium esset perscribere, sed quia causae cum Antiocho fuerunt belli. consulibus designatis — inde namque deverteram — L. Quinctius et Cn. Domitius consules in provincias profecti sunt, Quinctius in Ligures, Domitius adversus Boios. Boi quieverunt, atque etiam senatus eorum cum liberis et praefecti cum equitatu — summa omnium mille et quingenti — consuli dediderunt se. ab altero consule ager Ligurum late est vastatus castellaque aliquot capta, unde non praeda modo omnis generis cum captivis parta, sed recepti quoque aliquot cives sociique, qui in hostium potestate fuerant. — eodem hoc anno Vibonem colonia deducta est ex senatus consulto plebique scito. tria milia et septingenti pedites ierunt, trecenti equites; triumviri deduxerunt eos Q. Naevius M. Minucius M. Furius Crassipes; quina dena iugera agri data in singulos pedites sunt, duplex equiti. Bruttiorum proxime fuerat ager; Bruttii ceperant de Graecis. — Romae per idem tempus duo maximi fuerunt terrores, diutinus alter sed segnior: terra dies duodequadraginta movit, per totidem dies feriae in sollicitudine ac metu fuere; in triduum eius rei causa supplicatio habita est; ille non pavor vanus, sed vera multorum clades fuit: incendio a foro Bovario orto diem noctemque aedificia in Tiberim versa arsere, tabernaeque omnes cum magni pretii mercibus conflagraverunt.

aufero ego velut de spatium graecia res immisceo romanus non quia ipse opera pretium sum perscribo sed quia causa cum antiochus sum bellum consul designo inde namque deverteram l quintius et cn domitius consul in provincia proficiscor sum quintius in ligur domitius adverro boii boo quiesco atque etiam senatus is cum liber et praefectus cum equitatus summus omnis mille et quingenti consul dedo sui ab alter consul ager ligur latus sum vasto castellum aliquot capio unde non praeda modo omnis genus cum captivus pario sed recipio quoque aliquot civis socius qui in hostis potestas sum idem hic annus vibo colonia deduco sum ex senatus consultum plebs scio tres mille et septingenti pedito eo trecenti eques triumviri deduco is q naevius m minucius m furius crassipes quini deni iugerum ager do in singuli pedito sum duplex equio bruttius propior sum ager bruttius capio de graecum roma per idem tempus duo magnus sum terror diutinus alter sed segnis terra dies duodequadraginta moveo per totidem dies feriae in sollicitudo atque metus sum in triduum is res causa supplicatio habeo sum ille non pavor vanus sed verus multus clades sum incendium ab forum boarius orior dies nox aedificium in tiberis verso ardeo taberna omnis cum magnus pretium mercibus conflagro


in Achaia legatis Antiochi Aetolorumque coram T. Quinctio Aegii datum est concilium. Antiochi legatus prior quam Aetoli est auditus. is, ut plerique, quos opes regiae alunt, vaniloquus maria terrasque inani sonitu verborum complevit: equitum innumerabilem vim traici Hellesponto in Europam, partim loricatos, quos cataphractos vocant, partim sagittis ex equo utentis et, a quo nihil satis tecti sit, averso refugientis equo certius figentes. his equestribus copiis quamquam vel totius Europae exercitus in unum coacti obrui possent, adiciebat multiplicis copias peditum, et nominibus quoque gentium vix fando auditis terrebat, Dahas Medos Elymaeosque et Cadusios appellans. navalium vero copiarum, quas nulli portus capere in Graecia possent, dextrum cornu Sidonios et Tyrios, sinistrum Aradios et ex Pamphylia Sidetas tenere, quas gentes nullae umquam nec arte nec virtute navali aequassent. iam pecuniam, iam alios belli apparatus referre supervacaneum esse: scire ipsos abundasse auro semper regna Asiae. itaque non cum Philippo nec Hannibale rem futuram Romanis, principe altero unius civitatis, altero Macedoniae tantum regni finibus incluso, sed cum magno Asiae totius partisque Europae rege. eum tamen, quamquam ab ultimis orientis terminis ad liberandam Graeciam veniat, nihil postulare ab Achaeis, in quo fides eorum adversus Romanos, priores socios atque amicos, laedatur: non enim ut secum adversus eos arma capiant, sed ut neutri parti sese coniungant petere. pacem utrique parti, quod medios deceat amicos, optent; bello se non interponant. idem ferme et Aetolorum legatus Archidamus petit, ut, quae facillima et tutissima esset, quietem praestarent, spectatoresque belli fortunarum alienarum eventum sine ullo discrimine rerum suarum opperirentur. provectus deinde est intemperantia linguae in maledicta nunc communiter Romanorum, nunc proprie ipsius Quinctii, ingratos appellans et exprobrans non victoriam modo de Philippo virtute Aetolorum partam sed etiam salutem, ipsumque et exercitum sua opera servatos. quo enim illum umquam imperatoris functum officio esse? auspicantem immolantemque et vota nuncupantem sacrificuli vatis modo in acie vidisse, cum ipse corpus suum pro eo telis hostium obiceret. ad ea Quinctius, coram quibus magis, quam apud quos verba faceret, dicere Archidamum rationem habuisse: Achaeos enim probe scire Aetolorum omnem ferociam in verbis, non in factis esse, et in conciliis magis contionibusque quam in acie apparere: itaque parvi Achaeorum existimationem, quibus notos esse se scirent, fecisse; legatis regis et per eos absenti regi eum se iactasse. quod si quis antea ignorasset, quae res Antiochum et Aetolos coniunxisset, ex legatorum sermone potuisse apparere, mentiendo in vicem iactandoque vires, quas non haberent, inflasse vana spe atque inflatos esse, “ dum hi ab se victum Philippum, sua virtute protectos Romanos et, quae modo audiebatis, narrant vos ceterasque civitates et gentes suam sectam esse secuturos, rex contra peditum equitumque nubes iactat et consternit maria classibus suis. est autem res simillima cenae Chalcidensis hospitis mei, hominis et boni et sciti convivatoris, apud quem solstitiali tempore comiter accepti cum miraremur, unde illi eo tempore anni tam varia et multa venatio, homo non quam isti sunt gloriosus renidens condimentis ait varietatem illam et speciem ferinae carnis ex mansueto sue factam.” hoc dici apte in copias regis, quae paulo ante iactatae sint, posse: varia enim genera armorum et multa nomina gentium inauditarum, Dahas et Medos et Cadusios et Elymaeos, Suros omnis esse, haud paulo mancipiorum melius propter servilia ingenia quam militum genus. “et utinam subicere vestris oculis, Achaei, possem concursationem regis magni ab Demetriade nunc Lamiam in concilium Aetolorum nunc Chalcidem; videretis vix duarum male plenarum legiuncularum instar in castris regis; videretis regem nunc mendicantem prope frumentum ab Aetolis, quod militi admetiatur, nunc mutuas pecunias faenore in stipendium quaerentem, nunc ad portas Chalcidis stantem et mox, inde exclusum, nihil aliud quam Aulide atque Euripo spectatis in Aetoliam redeuntem. male crediderunt et Antiochus Aetolis et Aetoli regiae vanitati: quo minus vos decipi debetis, sed expertae potius spectataeque Romanorum fidei credere. nam quod optimum esse dicunt, non interponi vos bello, nihil immo tam alienum rebus vestris est; quippe sine gratia, sine dignitate praemium victoris eritis. ” nec absurde adversus utrosque respondisse visus est, et facile erat orationem apud faventis aequis auribus accipi. nulla enim nec disceptatio nec dubitatio fuit, quin omnes eosdem genti Achaeorum hostes et amicos, quos populus Romanus censuisset, iudicarent, bellumque et Antiocho et Aetolis nuntiari iuberent. auxilia etiam, quo censuit Quinctius, quingentorum militum Chalcidem, quingentorum Piraeum extemplo miserunt. erat enim haud procul seditione Athenis res trahentibus ad Antiochum quibusdam spe largitionum venalem pretio multitudinem, donec ab iis, qui Romanae partis erant, Quinctius est accitus, et accusante Leonte quodam Apollodorus auctor defectionis damnatus atque in exilium est eiectus.

in achaia legatus antiochus aetolus coram t quintius aegium do sum concilium antiochus legatus prior quam aetolus sum audio is ut plerusque qui ops regia alo vaniloquus mare terra inanis sonitus verbum compleo eques innumerabilis vis traicio hellespontus in europa pars lorico qui cataphracti voco pars sagitta ex equus uto et ab quo nihil satis tectum sum averto refugio equus certus figo hic equester copia quamquam vel totus europa exercitus in unus cogo obruo possum adicio multiplex copia pedes et nomen quoque gens vix for audio terreo dahae medi elymaei et cadusii appello navalis verus copia qui nullus portus capio in graecia possum dexter cornu sidonii et tyrii sinister aradii et ex pamphylius sidetae teneo qui gens nullus umquam neque ars neque virtus naval aequo iam pecunia iam alius bellum apparatus refero supervacaneus sum scio ipse abundo aurum semper regnum asia itaque non cum philippus neque hannibal res sum romanus princeps alter unus civitas alter macedonia tantus regnum finis includo sed cum magnus asia totus pario europa rex is tamen quamquam ab ulter orior terminus ad libero graecia venio nihil postulo ab achaeus in quo fides is adverro romanus prior socius atque amicus laedo non enim ut sui adverro is arma capio sed ut neuter pario sui conjungo peto pax uterque pario qui medius decet amicus opto bellum sui non interpono idem ferme et aetolus legatus archidamus peto ut qui facilis et tueor sum quies praesto spectator bellum fortuna alienaris evenio sine ullus discrimen res suus opperior proveho deinde sum intemperantia lingua in maledico nunc communis romanus nunc proprius ipse quintius ingratus appello et exprobro non victoria modo de philippus virtus aetolus pario sed etiam salus ipse et exercitus suus opus servo quo enim ille umquam imperator fungor officium sum auspico immolo et veto nuncupo sacrificulis vates modo in acies video cum ipse corpus suus pro is telum hostis obicio ad is quintius coram qui magis quam apud qui verbum facio dico archidamum ratio habeo achaeus enim probus scio aetolus omnis ferocio in verbum non in facio sum et in concilium magis contio quam in acies appareo itaque parvus achaeus existimatio qui nosco sum sui scio facio legatus rex et per is absum rex is sui jacto qui si quis antea ignoro qui res antiochus et aetoli conjungo ex legatus sermo possum appareo mentior in vicis jacto vireo qui non habeo inflo vanus spes atque inflo sum dum hic ab sui vinco philippus suus virtus protego romanus et qui modo audio narro tu ceter civitas et gens suus seco sum sequor rex contra pedes equio nubes iacto et consterno mare classis suus sum autem res similis cena chalcidensis hospes meus homo et bonus et scio convivator apud qui solstitial tempus comis accipio cum miror unde ille is tempus annus tam vario et multus venatio homo non quam iste sum gloriosus renideo condimentum aio varietas ille et species ferina caro ex mansueto sus facio hic dico aptus in copia rex qui paulus ante jacto sum possum vario enim genus armus et multus nomen gens inauditaris dahae et medi et cadusii et elymaei surus omnis sum haud paulus mancipium bonus propter servilis ingenium quam miles genus et utinam subicio vester oculus achaeus possum concursatio rex magnus ab demetrias nunc lamia in concilium aetolus nunc chalcis video vix duaris malus plenaris legiuncularis instar in castrum rex video rex nunc mendico prope frumentum ab aetolus qui miles admetior nunc mutuo pecunia faenus in stipendium quaero nunc ad porta chalcis sto et mox inde excludo nihil alius quam aulis atque euripus spectas in aetolia redeo malus credo et antiochus aetolus et aetolus regia vanitas quo paruus tu decipio debeo sed experior potis specto romanus fides credo nam qui bonus sum dico non interpono tu bellum nihil immo tam alienus res vester sum quippe sine gratia sine dignitas praemium victor sum neque absurdus adverro uter respondeo video sum et facilis sum oratio apud faveo aequus auris accipio nullus enim neque disceptatio neque dubitatio sum quin omnis idem gens achaeus hostis et amicus qui populus romanus censeo judico bellus et antiochus et aetolus nuntiaris iubeo auxilium etiam quo censeo quintius quingentor miles chalcis quingentor piraceus extemplo mitto sum enim haud procul seditio athenae res traho ad antiochus quidam spes largitio venal pretium multitudo donec ab is qui romanus pars sum quintius sum accio et accuso leon quidam apollodorus auctor defectio damno atque in exsilium sum eicio


luce orta Cretensium levis armatura et Tarentini equites super torrentem proelium commiserunt; Telemnastus Cretensis popularibus suis, equitibus Lycortas Megalopolitanus praeerat; Cretenses, et hostium auxiliares, equitumque idem genus, Tarentini, praesidio aquatoribus erant. aliquamdiu dubium proelium fuit ut eodem ex parte utraque hominum genere et armis paribus; procedente certamine et numero vicere tyranni auxiliares, et quia ita praeceptum a Philopoemene praefectis erat, ut modico edito proelio in fugam inclinarent hostemque ad locum insidiarum pertraherent. effuse secuti fugientes per convallem plerique et vulnerati et interfecti sunt, priusquam occultum hostem viderent. caetrati ita, quantum latitudo vallis patiebatur, instructi sederant, ut facile per intervalla ordinum fugientes suos acciperent. consurgunt deinde ipsi integri, recentes, instructi; in hostes inordinatos, effusos, labore etiam et vulneribus fessos impetum faciunt. nec dubia victoria fuit: extemplo terga dedit tyranni miles et haud paulo concitatiore cursu, quam secutus erat, fugiens in castra est compulsus. multi caesi captique in ea fuga sunt; et in castris quoque foret trepidatum, ni Philopoemen receptui cani iussisset loca magis confragosa et, quacumque temere processisset, iniqua quam hostem metuens.

lux orior cretensis levis armo et tarentinus eques super torreo proelium committo telemnastus cretensis popularis suus eques lycortas megalopolitanus praesum cretensis et hostis auxiliaris equio idem genus tarentinus praesidium aquator sum aliquamdiu dubius proelium sum ut idem ex pars uter homo genus et arma par procedo certamen et numerus vinco tyrannus auxiliaris et quia ita praeceptum ab philopoemene praefectus sum ut modicus edo proelium in fuga inclino hostis ad locus insidiaris pertraho effuse sequor fugio per convallis plerusque et vulnero et interfacio sum priusquam occulo hostis video caetratus ita quantus latitudo valles patior instruo sedeo ut facilis per intervallum ordo fugio suus accipio consurgo deinde ipse integer recens instruo in hostis inordinatus effundo labor etiam et vulnus fatisco impetus facio neque dubius victoria sum extemplo tergum do tyrannus miles et haud paulus concito cursus quam sequor sum fugio in castrum sum compello multus caedo capio in is fuga sum et in castrum quoque sum trepido ni philopoemen receptus canis iubeo locum magis confragosus et quicumque temere procedo iniquus quam hostis metuo


Quinctius legatique Corinthum redierunt. inde, ut quaeque de Antiocho nihil per se ipsi moti et sedentes expectare adventum viderentur regis, concilium quidem universae gentis post dimissos Romanos non habuerunt, per apocletos autem — ita vocant sanctius consilium; ex delectis constat viris — id agitabant, quonam modo in Graecia res novarentur. inter omnis constabat in civitatibus principes et optimum quemque Romanae societatis esse et praesenti statu gaudere, multitudinem et quorum res non ex sententia ipsorum essent omnia novare velle; Aetoli consilium uno die spei quoque non audacis modo sed etiam impudentis ceperunt, Demetriadem Chalcidem Lacedaemonem occupandi. singuli in singulas principes missi sunt, Thoas Chalcidem, Alexamenus Lacedaemonem, Diocles Demetriadem. hunc exul Eurylochus, de cuius fuga causaque fugae ante dictum est, quia reditus in patriam nulla alia erat spes, adiuvit. litteris Eurylochi admoniti propinqui amicique et qui eiusdem factionis erant liberos et coniugem eius cum sordida veste , tenentes velamenta supplicum, contionem frequentem adierunt singulos universosque obtestantes, ne insontem indemnatum consenescere in exilio sinerent. et simplices homines misericordia et improbos seditiososque immiscendi res tumultu Aetolico spes movit: pro se quisque revocari iubebant. his praeparatis Diocles cum omni equitatu — et erat tum praefectus equitum — specie reducentis exulem hospitem profectus, die ac nocte ingens iter emensus, cum milia sex ab urbe abesset, prima luce tribus electis turmis, cetera multitudine equitum subsequi iussa, praecessit. postquam portae appropinquabat, desilire omnes ex equis iussit et loris ducere equos itineris maxime modo solutis ordinibus, ut comitatus magis praefecti videretur quam praesidium. ibi una ex turmis ad portam relicta, ne excludi subsequens equitatus posset, media urbe ac per forum manu Eurylochum tenens multis occurrentibus gratulantibusque domum deduxit. mox equitum plena urbs erat, et loca opportuna occupabantur; tum in domos missi, qui principes adversae factionis interficerent. ita Demetrias Aetolorum facta est.

quintius lego corinthus redeo inde ut quisque de antiochus nihil per sui ipse moveo et sedeo expecto advenio video rex concilium quidem universus gens post dimitto romanus non habeo per apocletos autem ita voco sancio consilium ex deligo consto vis is agito quonam modo in graecia res novarentur inter omnis consto in civitas princeps et bonus quisque romanus societas sum et praesens status gaudeo multitudo et qui res non ex sententia ipse sum omnis novaris volo aetolus consilium unus dies spes quoque non audax modo sed etiam impudens capio demetrias chalcis lacedaemon occupo singuli in singulus princeps mitto sum thoas chalcis alexamenus lacedaemon diocles demetrias hic exul eurylochus de qui fuga causa fuga ante dico sum quia redeo in patria nullus alius sum spes adjuvo littera eurylochus admoneo propinquus amicus et qui idem factio sum liber et coniunx is cum sordidus vestis teneo velamentum supplex contio frequens adeo singuli universi obtestor ne insons indemnatus consenesco in exsilium sino et simplex homo misericordia et improbus seditiosus immisceo res tumultus aetolicus spes moveo pro sui quisque revocaris jubeo hic praeparo diocles cum omnis equitatus et sum tum praefectus eques species reduco exulis hospes proficiscor dies atque nox ingens iter emetior cum mille sex ab urbs absum primus lux tres eligo turma ceterus multitudo eques subsequor iubeo praecedo postquam porta appropinquo desilire omnis ex equus iubeo et lorus duco equus iter magnus modo soluo ordo ut comitor magis praefectus video quam praesidium ibi unus ex turma ad porta relinquo ne excludo subsequor equito possum medius urbs atque per forum manus eurylochus teneo multus occurro gratulor domus deduco mox eques plenus urbs sum et locum opportunus occupo tum in domus mitto qui princeps adverro factio interficio ita demetrias aetolus facio sum


iam fere in exitu annus erat, et in dies magis fama de Antiochi bello et cura patribus crescebat; itaque de provinciis designatorum magistratuum, quo intentiores essent omnes, agitari coeptum est. decrevere, ut consulibus Italia et quo senatus censuisset — iam esse bellum adversus Antiochum regem omnes sciebant— provinciae essent. cuius ea sors esset, quattuor milia peditum civium Romanorum et trecenti equites, sex milia socium Latini nominis cum quadringentis equitibus sunt decreta. eorum dilectum habere L. Quinctius consul iussus, ne quid moraretur, quo minus consul novus, quo senatus censuisset, extemplo proficisci posset. item de provinciis praetorum decretum est, prima ut sors duae, urbanaque et inter civis ac peregrinos iurisdictio esset, secunda Bruttii, tertia classis, ut navigaret quo senatus censuisset, quarta Sicilia, quinta Sardinia, sexta Hispania ulterior. imperatum praeterea L. Quinctio consuli est, ut duas legiones civium Romanorum novas conscriberet et socium ac Latini nominis viginti milia peditum et octingentos equites. eum exercitum praetori, cui Bruttii provincia evenisset, decreverunt.

iam fere in exeo annus sum et in dies magis fama de antiochus bellum et cura pater cresco itaque de provincia designator magistratus quo intendo sum omnis agitaris coepio sum decerno ut consul italia et quo senatus censeo iam sum bellum adverro antiochus rex omnis scio provincia sum qui is sors sum quattuor mille pedes civis romanus et trecenti eques sex mille socius latinum nomen cum quadringenti eques sum decretum is dilectus habeo l quintius consul iubeo ne quis moror quo paruus consul novus quo senatus censeo extemplo proficisco possum item de provincia praetor decretum sum primus ut sors duo urbanus et inter civis atque peregrinus jurisdictio sum secundus bruttius tertius classis ut navigo quo senatus censeo quartus sicilia quintus sardinia sextus hispania ulterior impero praeterea l quintius consul sum ut duo legio civis romanus novo conscribo et socius atque latinum nomen viginti mille pedes et octingenti eques is exercitus praetor qui bruttius provincia evenio decerno


Sulpicius aeger Pergami substitit; Villius cum Pisidiae bello occupatum esse regem audisset, Ephesum profectus, dum paucos ibi moratur dies, dedit operam, ut cum Hannibale, qui tum ibi forte erat, saepe congrederetur, ut animum eius temptaret, et, si qua posset, metum demeret periculi quicquam ei ab Romanis esse. iis colloquiis aliud quidem actum nihil est, secutum tamen sua sponte est, velut consilio petitum esset, ut vilior ob ea regi Hannibal et suspectior ad omnia fieret.

sulpicius aeger pergamum substo villius cum pisidia bellum occupo sum rex audio ephesus proficiscor dum paucus ibi moror dies do opera ut cum hannibal qui tum ibi fors sum saepe congredior ut animus is tento et si qui possum metus demo periculum quisquam is ab romanus sum is colloquium alius quidem ago nihil sum sequor tamen suus sponte sum velut consilium peto sum ut vilis ob is rex hannibal et suspicio ad omnis fio