dum in Asia bellum geritur, ne in Aetolia quidem res quietae fuerant, principio a gente Athamanum orto. Athamania ea tempestate pulso Amynandro sub praefectis Philippi regio tenebatur praesidio, qui superbo atque immodico imperio desiderium Amynandri fecerant. exulanti tum Amynandro in Aetolia litteris suorum, indicantium statum Athamaniae, spes recuperandi regni facta est. remissique ab eo nuntiant principibus Argitheam — id enim caput Athamaniae erat —, si popularium animos satis perspectos haberet, impetrato ab Aetolis auxilio in Athamaniam se venturum cum Aetolorum delectis, quod consilium est gentis, et Nicandro praetore. quos ubi ad omnia paratos esse vidit, certiores subinde facit, quo die cum exercitu Athamaniam ingressurus esset. quattuor primo fuerunt coniurati adversus Macedonum praesidium. hi senos sibi adiutores ad rem gerendam adsumpserunt; dein paucitate parum freti, quae celandae rei quam agendae aptior erat, parem priori numerum adiecerunt. ita duo et quinquaginta facti quadrifariam se diviserunt; pars una Heracleam, altera Tetraphyliam petit, ubi custodia regiae pecuniae esse solita erat, tertia Theudoriam, quarta Argitheam. ita inter omnis convenit, ut primo quieti, velut ad privatam rem agendam venissent, in foro obversarentur; die certa multitudinem omnem convocarent ad praesidia Macedonum arcibus expellenda. ubi ea dies advenit, et Amynander cum mille Aetolis in finibus erat, ex composito quattuor simul locis praesidia Macedonum expulsa, litteraeque in alias urbes passim dimissae, ut vindicarent sese ab impotenti dominatione Philippi et restituerent in patrium ac legitimum regnum. undique Macedones expelluntur. Theium oppidum litteris a Xenone praefecto praesidii interceptis et arce ab regiis occupata paucos dies obsidentibus restitit; deinde id quoque traditum Amynandro est, et omnis Athamania in potestate erat praeter Athenaeum castellum, finibus Macedoniae subiectum.

dum in asia bellum gero ne in aetolius quidem res quiesco sum principium ab gens athamanes orior athamania is tempestas pulso amynandro sub praefectus philippus regius teneo praesidium qui superbus atque immodicus imperium desiderium amynandri facio exulanti tum amynandro in aetolius littera suus indico status athamania spes recipero regnum facio sum remitto ab is nuntio princeps argithea is enim caput athamania sum si popularis animus satis perspicio habeo impetro ab aetolus auxilium in athamania sui venio cum aetolus deligo qui consilium sum gens et nicander praetor qui ubi ad omnis paro sum video certus subinde facio quo dies cum exercitus athamania ingredior sum quattuor primus sum conjuro adverro macedones praesidium hic seni sui adiutor ad res gero adsumo deinde paucitas parum fretus qui celo res quam ago aptus sum par prior numerus adicio ita duo et quinquaginta facio quadrifarius sui divido pars unus heraclea alter tetraphylia peto ubi custodia regia pecunia sum soleo sum tertius theudoria quartus argithea ita inter omnis convenio ut primus quiesco velut ad privo res ago venio in forum obverso dies certus multitudo omnis convocarent ad praesidium macedones arx expello ubi is dies advenio et amynander cum mille aetolus in finis sum ex compono quattuor simul locus praesidium macedones expello littera in alius urbs passim dimitto ut vindico sui ab impotens dominatio philippus et restituo in patrius atque legitimus regnum undique macedones expello theium oppidum littera ab xeno praeficio praesidium intercipio et arx ab regius occupo paucus dies obsido resto deinde is quoque trado amynandro sum et omnis athamania in potestas sum praeter athenaeus castellum finis macedonia subicio


Campani, cum eos ex senatus consulto, quod priore anno factum erat, censores Romae censeri coegissent — nam antea incertum fuerat, ubi censerentur —, petierunt, ut sibi cives Romanas ducere uxores liceret, et, si qui prius duxissent, ut habere eas, et nati ante eam diem uti iusti sibi liberi heredesque essent. utraque res impetrata. de Formianis Fundanisque municipibus et Arpinatibus C. Valerius Tappo tribunus plebis promulgavit, ut iis suffragii latio — nam antea sine suffragio habuerant civitatem — esset. huic rogationi quattuor tribuni plebis, quia non ex auctoritate senatus ferretur, cum intercederent, edocti, populi esse, non senatus ius suffragium, quibus velit, impertire, destiterunt incepto. rogatio perlata est, ut in Aemilia tribu Formiani et Fundani, in Cornelia Arpinates ferrent; atque in his tribubus tum primum ex Valerio plebiscito censi sunt. M. Claudius Marcellus censor sorte superato T. Quinctio lustrum condidit. censa sunt civium capita CCLVIII CCCXVIII lustro perfecto consules in provincias profecti sunt.

campanus cum is ex senatus consultum qui prior annus facio sum censor roma censeo cogo nam antea incertus sum ubi censeo peto ut sui civis romanus duco uxor licet et si qui prior duco ut habeo is et nascor ante is dies uti justus sui liber heres sum uter res impetro de formiani fundanus municipibus et arpinas que valerius tappo tribunus plebs promulgo ut is suffragium latium nam antea sine suffragium habeo civitas sum hic rogatio quattuor tribunus plebs quia non ex auctoritas senatus fero cum intercedo edoceo populus sum non senatus ius suffragium qui volo impertio desisto inceptum rogatio perfero sum ut in aemilius tribus formiani et fundanus in cornelius arpinas fero atque in hic tribus tum primus ex valerius plebiscito censeo sum m claudus marcellus censor sors supero t quintius lustrum condo censeo sum civis caput cclviii cccxviii lustrum perficio consul in provincia proficiscor sum


talis oratio Furii et Aemilii fuit. Manlium in hunc maxime modum respondisse accepi. “tribuni plebis antea solebant triumphum postulantibus adversari, patres conscripti; quibus ego gratiam habeo, quod seu mihi seu magnitudini rerum gestarum hoc dederunt, ut non solum silentio comprobarent honorem meum, sed referre etiam, si opus esset, viderentur parati esse; ex decem legatis, si diis placet, quod consilium dispensandae cohonestandaeque victoriae imperatoribus maiores dederunt nostri, adversarios habeo. L. Furius et L. Aemilius currum triumphalem me conscendere prohibent, coronam insignem capiti detrahunt; quos ego, si tribuni me triumphare prohiberent, testes citaturus fui rerum a me gestarum. nullius equidem invideo honori, patres conscripti: vos tribunos plebei nuper, viros fortes ac strenuos, impedientes Q. Fabii Labeonis triumphum auctoritate vestra deterruistis; triumphavit, quem non bellum iniustum gessisse, sed hostem omnino non vidisse inimici iactabant: ego, qui cum centum milibus ferocissimorum hostium signis collatis totiens pugnavi, qui plus quadraginta milia hominum cepi aut occidi, qui bina castra eorum expugnavi, qui citra iuga Tauri omnia pacatiora, quam terra Italia est, reliqui, non triumpho modo fraudor, sed causam apud vos, patres conscripti, accusantibus meis ipse legatis dico. duplex eorum, ut animadvertistis, patres conscripti, accusatio fuit: nam nec gerendum mihi fuisse bellum cum Gallis, et gestum temere atque imprudenter dixerunt. “non erant Galli hostes, sed tu eos pacatos imperata facientes violasti. ” non sum postulaturus a vobis, patres conscripti, ut, quae communiter de immanitate gentis Gallorum de infestissimo odio in nomen Romanum scitis, ea de illis quoque, qui has terras incolunt, existimetis Gallis: remota universae gentis infamia atque invidia per se ipsos aestimate. utinam rex Eumenes, utinam Asiae civitates omnes adessent, et illos potius querentes quam me accusantem audiretis. mittite, agedum, legatos circa omnes Asiae urbes et quaerite, utra graviore servitute, Antiocho ultra Tauri iuga emoto an Gallis subactis, liberati sint: quotiens agri eorum vastati sint, quotiens praedae abactae, referant, cum vix redimendi captivos copia esset, et mactatas humanas hostias immolatosque liberos suos audirent. stipendium scitote pependisse socios vestros Gallis et nunc, liberatos per vos regio imperio, fuisse pensuros, si a me foret cessatum. quo longius Antiochus emotus esset, hoc impotentius in Asia Galli dominarentur, et, quidquid est terrarum citra Tauri iuga, Gallorum imperio, non vestro adiecissetis. at enim sunt quidem ista, verum etiam Delphos quondam, commune humani generis oraculum, umbilicum orbis terrarum, Galli spoliaverunt, nec ideo populus Romanus his bellum indixit aut intulit. equidem aliquid interesse rebar inter id tempus, quo nondum in iure ac dicione vestra Graecia atque Asia erat, ad curandum animadvertendumque, quid in his terris fieret, et hoc, quo finem imperii Romani Taurum montem statuistis, quo libertatem, immunitatem civitatibus datis, quo aliis fines adicitis, alias agro multatis, aliis vectigal imponitis, regna augetis minuitis donatis adimitis, curae vestrae censetis esse, ut pacem terra marique habeant. an, nisi praesidia deduxisset Antiochus, quae quieta in suis arcibus erant, non putaretis liberatam Asiam; si Gallorum exercitus effusi vagarentur, rata dona vestra, quae dedistis, regi Eumeni, rata libertas civitatibus esset? sed quid ego haec ita argumentor, tamquam non acceperim, sed fecerim hostes Gallos? te, L. Scipio , appello, cuius ego mihi, succedens in vicem imperii tui, virtutem felicitatemque pariter non frustra ab diis immortalibus precatus sum, te, P. Scipio , qui legati ius, collegae maiestatem et apud fratrem consulem et apud exercitum habuisti, sciatisne in exercitu Antiochi Gallorum legiones fuisse, videritis in acie eos, in cornu utroque — id enim roboris esse videbatur — locatos, pugnaveritis ut cum hostibus iustis, cecideritis, spolia eorum retuleritis. atqui cum Antiocho, non cum Gallis bellum et senatus decreverat et populus iusserat. sed simul, ut opinor, cum his decreverant iusserantque, qui intra praesidia eius fuissent; ex quibus praeter Antiochum, cum quo pacem pepigerat Scipio, et cum quo nominatim foedus ut fieret mandaveratis, omnes hostes erant, qui pro Antiocho arma adversus nos tulerunt. in qua causa cum Galli ante omnes fuissent et reguli quidam et tyranni, ego tamen et cum aliis, pro dignitate imperii vestri coactis luere peccata sua, pacem pepigi, et Gallorum animos, si possent mitigari a feritate insita, temptavi et, postquam indomitos atque implacabiles cernebam, tum demum vi atque armis coercendos ratus sum.”

talis oratio furius et aemilius sum manlius in hic magnus modus respondeo accipio tribunus plebs antea soleo triumphus postulo adversaris pater conscribo qui ego gratia habeo qui seu ego seu magnitudo res gero hic do ut non solus silentium comprobo honor meus sed refero etiam si opus sum video paro sum ex decem legatus si diuus placeo qui consilium dispenso cohonesto victoria imperator magnus do noster adversarius habeo l furius et l aemilius currus triumphal ego conscendo prohibeo corona insignis caput detraho qui ego si tribunus ego triumpharis prohibeo testis cito sum res ab ego gero nullus equidem invideo honor pater conscribo tu tribunus plebes nuper vir fortis atque strenuus impedio q fabius labeo triumphus auctoritas vester deterreo triumpho qui non bellum iniustus gero sed hostis omnino non video inimicus jacto ego qui cum centum mille ferox hostis signum confero totiens pugno qui multus quadraginta mille homo capio aut occido qui bini castrum is expugno qui citer iugum taurus omnis pacatiora quam terra italia sum reliquus non triumphus modo fraudo sed causa apud tu pater conscribo accuso meus ipse legatus dico duplex is ut animadverto pater conscribo accusatio sum nam neque gero ego sum bellum cum gallus et gero temere atque imprudens dico non sum gallus hostis sed tu is pacatos impero facio violo non sum postulo ab tu pater conscribo ut qui communis de immanitas gens gallus de infestus odium in nomen romanus scio is de ille quoque qui hic terra incolo existimo gallus remoueo universus gens infamia atque invidia per sui ipse aestimo utinam rex eumenes utinam asia civitas omnis adsum et ille potis queror quam ego accuso audio mitto agedum legatus circa omnis asia urbs et quaero uter gravis servitus antiochus ultra taurus iugum emoveo an gallus subigo libero sum quotiens ager is vastas sum quotiens praeda abigo refero cum vix redimo captivus copia sum et macto humanus hostio immolo liber suus audio stipendium scio pendeo socius vester gallus et nunc libero per tu regius imperium sum pendo si ab ego sum cesso quo longus antiochus emoveo sum hic impotens in asia gallus dominor et quisquis sum terra citer taurus iugum gallus imperium non vester adicio at enim sum quidem iste verus etiam delphi quondam communis humanus genus oraculis umbilicus orbis terra gallus spolio neque ideo populus romanus hic bellum indico aut infero equidem aliquis intersum reor inter is tempus quo nondum in ius atque dicio vester graecia atque asia sum ad curo animadvertendumque quis in hic terra fio et hic quo finis imperium romanus taurus mons statuo quo libertas immunitas civitas do quo alius finis adicio alius ager multas alius vectigal impono regnum augeo minuo dono adimo cura vester censeo sum ut pax terra mare habeo an nisi praesidium deduco antiochus qui quietus in suus arx sum non puto libero asia si gallus exercitus effundo vago reor donum vester qui do rex eumenes reor libertas civitas sum sed quis ego hic ita argumentor tamquam non accipio sed facio hostis galli tu l scipio appello qui ego ego succedo in vicis imperium tuus virtus felicitas pariter non frustra ab diuus immortalis preco sum tu p scipio qui legatus ius collega maiestas et apud frater consul et apud exercitus habeo scio in exercitus antiochus gallus legio sum video in acies is in cornu uterque is enim robur sum video loco pugnaveritis ut cum hostis iustus cado spolium is refero atqui cum antiochus non cum gallus bellum et senatus decerno et populus iubeo sed simul ut opinor cum hic decerno jubeo qui intra praesidium is sum ex qui praeter antiochus cum quo pax pepigerat scipio et cum quo nominatim foedus ut fio mandaveratis omnis hostis sum qui pro antiochus arma adverro nos fero in qui causa cum gallus ante omnis sum et regulis quidam et tyrannus ego tamen et cum alius pro dignitas imperium vester cogo luo pecco suus pax pepigi et gallus animus si possum mitigaris ab feritas inquiro tento et postquam indomitus atque implacabilis cerno tum demum vis atque arma coerceo reor sum


consul compositis rebus Cephallaniae, praesidio [Samae] imposito, in Peloponnesum iam diu accersentibus Aegiensibus maxime ac Lacedaemoniis traiecit. Aegium a principio Achaici concilii semper conventus gentis indicti sunt, seu dignitati urbis id seu loci opportunitati datum est. hunc morem Philopoemen eo primum anno labefactare conatus legem parabat ferre, ut in omnibus civitatibus, quae Achaici concilii essent, in vicem conventus agerentur. et sub adventum consulis damiurgis civitatium, qui summus est magistratus, Aegium evocantibus Philopoemen — praetor tum erat — Argos conventum edixit. quo cum appareret omnes ferme conventuros, consul quoque, quamquam Aegiensium favebat causae, Argos venit; ubi cum disceptatio fuisset, et rem inclinatam cerneret, incepto destitit. Lacedaemonii deinde eum in sua certamina averterunt. sollicitam eam civitatem exules maxime habebant, quorum magna pars in maritimis Laconicae orae castellis civitatibusque, quae omnes ademptae erant, habitabant. id aegre patientes Lacedaemonii, ut aliqua liberum ad mare haberent aditum, si quando Romam aliove quo mitterent legatos, simul ut emporium et receptaculum peregrinis mercibus ad necessarios usus esset, nocte adorti vicum maritimum nomine Lan improviso occupaverunt. vicani quique ibi exules habitabant primo inopinata re territi sunt; deinde sub lucem congregati levi certamine expulerunt Lacedaemonios. terror tamen omnem maritimam oram pervasit, legatosque communiter et castella omnia vicique et exules, quibus ibi domicilia erant, ad Achaeos miserunt. Philopoemen praetor, iam inde ab initio exulum causae [et] amicus, et auctor semper Achaeis minuendi opes et auctoritatem Lacedaemoniorum, concilium querentibus dedit, decretumque referente eo factum est, cum in fidem Achaeorum tutelamque T. Quinctius et Romani Laconicae orae castella et vicos tradidissent, et, cum abstinere iis ex foedere Lacedaemonii deberent, Las vicus oppugnatus esset, caedesque ibi facta, qui eius rei auctores adfinesque essent, nisi dederentur Achaeis, violatum videri foedus. ad exposcendos eos legati extemplo Lacedaemonem missi sunt. id imperium adeo superbum et indignum Lacedaemoniis visum est, ut, si antiqua civitatis fortuna esset, haud dubie arma extemplo capturi fuerint. maxime autem consternavit eos metus, si semel primis imperiis oboediendo iugum accepissent, ne, id quod iam diu moliretur Philopoemen, exulibus Lacedaemonem traderet. furentes igitur ira triginta hominibus ex factione, cum qua consiliorum aliqua societas Philopoemeni atque exulibus erat, interfectis decreverunt renuntiandam societatem Achaeis legatosque extemplo Cephallaniam mittendos, qui consuli M. Fulvio quique Romanis Lacedaemonem dederent orarentque eum, ut veniret in Peloponnesum ad urbem Lacedaemonem in fidem dicionemque populi Romani accipiendam. id ubi legati ad Achaeos rettulerunt, omnium civitatium, quae eius concilii erant, consensu bellum Lacedaemoniis indictum est. ne extemplo gereretur, hiems impediit; incursionibus tamen parvis, latrocinii magis quam belli modo, non terra tantum sed etiam navibus a mari fines eorum vastati. hic tumultus consulem Peloponnesum adduxit, iussuque eius Elin concilio indicto Lacedaemonii ad disceptandum acciti. magna ibi non disceptatio modo sed altercatio fuit, cui consul, cum alia satis ambitiose partem utramque fovendo incerta respondisset, una denuntiatione, ut bello abstinerent, donec Romam ad senatum legatos misissent, finem imposuit. utrimque legatio missa Romam est. exules quoque Lacedaemoniorum suam causam legationemque Achaeis iniunxerunt. Diophanes et Lycortas, Megalopolitani ambo, principes legationis Achaeorum fuerunt, qui, dissidentes in re publica, tum quoque minime inter se convenientis orationes habuerunt. Diophanes senatui disceptationem omnium rerum permittebat: eos optime controversias inter Achaeos ac Lacedaemonios finituros esse; Lycortas ex praeceptis Philopoemenis postulabat, ut Achaeis ex foedere ac legibus suis, quae decressent, agere liceret, libertatemque sibi illibatam, cuius ipsi auctores essent, praestarent, magnae auctoritatis apud Romanos tum gens Achaeorum erat; novari tamen nihil de Lacedaemoniis placebat. ceterum responsum ita perplexum fuit, ut et Achaei sibi de Lacedaemone permissum acciperent, et Lacedaemonii non omnia concessa iis interpretarentur. hac potestate immodice Achaei ac superbe usi sunt. Philopoemeni continuatur magistratus. qui veris initio exercitu indicto castra in finibus Lacedaemoniorum posuit, legatos deinde misit ad deposcendos auctores defectionis, et civitatem in pace futuram, si id fecisset, pollicentis, et illos nihil indicta causa passuros. silentium prae metu ceterorum fuit; quos nominatim depoposcerat, ipsi se ituros professi sunt, fide accepta a legatis vim abfuturam, donec causam dixissent. ierunt etiam alii illustres viri, et advocati privatis, et quia pertinere causam eorum ad rem publicam censebant. numquam alias exules Lacedaemoniorum Achaei secum adduxerant in finis, quia nihil aeque alienaturum animos civitatis videbatur; tunc exercitus totius prope antesignani exules erant. hi venientibus Lacedaemoniis ad portam castrorum agmine facto occurrerunt; et primo lacessere iurgiis, deinde, altercatione orta, cum accenderentur irae, ferocissimi exulum impetum in Lacedaemonios fecerunt. cum illi deos et fidem legatorum testarentur, et legati et praetor summovere turbam et protegere Lacedaemonios vinclaque iam quosdam inicientis arcere. crescebat tumultu concitato turba; et Achaei ad spectaculum primo concurrebant; deinde vociferantibus exulibus, quae passi forent, et orantibus opem adfirmantibusque simul numquam talem occasionem habituros, si eam praetermisissent; foedus quod in Capitolio, quod Olympiae, quod in arce Athenis sacratum fuisset, irritum per illos esse; priusquam alio de integro foedere obligarentur, noxios puniendos esse, accensa his vocibus multitudo ad vocem unius, qui, ut ferirent, inclamavit, saxa coniecit. atque ita decem septem, quibus vincula per tumultum iniecta erant, interfecti sunt. sexaginta tres postero die comprehensi, a quibus praetor vim arcuerat, non quia salvos vellet, sed quia perire causa indicta nolebat, obiecti multitudini iratae, cum aversis auribus pauca locuti essent, damnati omnes et traditi sunt ad supplicium. hoc metu iniecto Lacedaemoniis imperatum primum, uti muros diruerent; deinde ut omnes externi auxiliares, qui mercede apud tyrannos militassent, terra Laconica excederent; tum uti quae servitia tyranni liberassent — ea magna multitudo erat — ante diem certam abirent; qui ibi mansissent, eos prendendi abducendi vendendi Achaeis ius esset; Lycurgi leges moresque abrogarent, Achaeorum adsuescerent legibus institutisque: ita unius eos corporis fore et de omnibus rebus facilius consensuros. nihil oboedientius fecerunt, quam ut muros diruerent, nec aegrius passi sunt quam exules reduci. decretum Tegeae in concilio communi Achaeorum de restituendis iis factum est; et mentione illata externos auxiliares dimissos ac Lacedaemoniis adscriptos — ita enim vocabant qui ab tyrannis liberati erant — urbe excessisse, in agros dilapsos, priusquam dimitteretur exercitus, ire praetorem cum expeditis et comprehendere id genus hominum et vendere iure praedae placuit. multi comprehensi venierunt. porticus ex ea pecunia Megalopoli permissu Achaeorum refecta est, quam Lacedaemonii diruerant. et ager Belbinates, quem iniuria tyranni Lacedaemoniorum possederant, restitutus eidem civitati ex decreto vetere Achaeorum, quod factum erat Philippo Amyntae filio regnante. per haec velut enervata civitas Lacedaemoniorum diu Achaeis obnoxia fuit; nulla tamen res tanto erat damno quam disciplina Lycurgi, cui per octingentos annos adsuerant, sublata.

consul compono res cephallaniae praesidium samae impono in peloponnesus iam diu arcesso aegienses magnus atque lacedaemonius transiacio aegium ab principium achaicus concilium semper convenio gens indico sum seu dignitas urbs is seu locus opportunitas do sum hic mos philopoemen is primus annus labefactaris conor lex paro fero ut in omnis civitas qui achaicus concilium sum in vicis convenio ago et sub advenio consul demiurgus civitas qui summus sum magistratus aegium evoco philopoemen praetor tum sum argi convenio edico quo cum appareo omnis ferme conventuros consul quoque quamquam aegienses faveo causa argi venio ubi cum disceptatio sum et res inclino cerno inceptum desisto lacedaemonius deinde is in suus certamen averto sollicitus is civitas exulis magnus habeo qui magnus pars in maritimus laconica ora castellum civitas qui omnis adimo sum habito is aeger patior lacedaemonius ut aliqui liber ad mare habeo aditus si quando roma alius quo mitto legatus simul ut emporium et receptaculis peregrinus mercibus ad necessarius utor sum nox adorior vicus maritimus nomen lan improvide occupo vicanus quisque ibi exulis habito primus inopinor res terreo sum deinde sub lux congrego levis certamen expello lacedaemonii terror tamen omnis maritimus ora pervado lego communis et castellum omnis vicique et exulis qui ibi domicilium sum ad achaeus mitto philopoemen praetor iam inde ab initium exsul causa et amicus et auctor semper achaeus minuo ops et auctoritas lacedaemonius concilium queror do decerno refero is facio sum cum in fides achaeus tutela t quintius et romanus laconica ora castellum et vicus trado et cum abstineo is ex foedus lacedaemonius debeo las vicus oppugno sum caedo ibi facio qui is res auctor affinis sum nisi dedo achaeus violo video foedus ad exposco is legatus extemplo lacedaemon mitto sum is imperium adeo superbus et indignus lacedaemonius video sum ut si antiquus civitas fortuna sum haud dubius arma extemplo capio sum magnus autem consternavit is metus si semel primus imperium oboedio iugum accipio ne is qui iam diu molio philopoemen exulis lacedaemon trado furo igitur ira triginta homo ex factio cum qui consilium aliqui societas philopoemeni atque exulis sum interficio decerno renuntio societas achaeus lego extemplo cephallaniam mitto qui consul m fulvius quisque romanus lacedaemon dedo oro is ut venio in peloponnesus ad urbs lacedaemon in fides dicio populus romanus accipio is ubi legatus ad achaeus refero omnis civitas qui is concilium sum consensus bellum lacedaemonius indico sum ne extemplo gero hiems impedio incursio tamen parvus latrocinium magis quam bellum modo non terra tantus sed etiam navis ab mare finis is vastas hic tumultus consul peloponnesus adduco jubeo is elis concilio indico lacedaemonius ad discepto accio magnus ibi non disceptatio modo sed altercatio sum qui consul cum alius satis ambitiosus pars uter foveo incertus respondeo unus denuntiatio ut bellum abstineo donec roma ad senatus legatus mitto finis impono utrimque legatio mitto roma sum exulis quoque lacedaemonius suus causa legatio achaeus injungo diophanes et lycortas megalopolitani ambo princeps legatio achaeus sum qui dissido in res publicus tum quoque paruus inter sui convenio oratio habeo diophanes senatus disceptatio omnis res permitto is optume controversia inter achaeus atque lacedaemonii finio sum lycortas ex praecipio philopoemenis postulo ut achaeus ex foedus atque lex suus qui decerno ago licet libertas sui illibatus qui ipse auctor sum praesto magnus auctoritas apud romanus tum gens achaeus sum novaris tamen nihil de lacedaemonius placeo ceterum responsum ita perplexus sum ut et achaeus sui de lacedaemon permitto accipio et lacedaemonius non omnis concedo is interpretor hic potestas immodicus achaeus atque superbus utor sum philopoemeni continuo magistratus qui verus initium exercitus indico castrum in finis lacedaemonius pono legatus deinde mitto ad deposco auctor defectio et civitas in pax sum si is facio polliceo et ille nihil indico causa patior silentium prae metus ceterus sum qui nominatim deposco ipse sui eo profiteor sum fides accipio ab legatus vis absum donec causa dico eo etiam alius illustris vir et advoco privo et quia pertineo causa is ad res publicus censeo numquam alius exulis lacedaemonius achaeus sui adduco in finis quia nihil aequus alieno animus civitas video tunc exercitus totus prope antesignanus exulis sum hic venio lacedaemonius ad porta castrum agmen facio occurro et primus lacesso jurgium deinde altercatio orior cum accendo ira ferox exsul impetus in lacedaemonii facio cum ille deus et fides legatus testo et legatus et praetor summoveo turba et protego lacedaemonii vinclum iam quidam inicio arceo cresco tumultus concito turba et achaeus ad spectaculum primus concurro deinde vocifero exulis qui patior sum et oro ops adfirmo simul numquam talis occasio habeo si is praetermitto foedus qui in capitolium qui olympia qui in arx athenae sacro sum irritus per ille sum priusquam alius de integer foedus obligo noxius punior sum accendo hic vox multitudo ad voco unus qui ut ferio inclamo saxum conicio atque ita decem septem qui vinculum per tumultus inicio sum interfacio sum sexaginta tres posterus dies comprehendo ab qui praetor vis arceo non quia salvus volo sed quia pereo causa indico nolo objacio multitudo irascor cum averto auris paucus loquor sum damno omnis et trado sum ad supplicium hic metus injecto lacedaemonius impero primus uti murus diruo deinde ut omnis externus auxiliaris qui merces apud tyrannus milito terra laconicum excedo tum uti qui servitium tyrannus libero is magnus multitudo sum ante dies certus abeo qui ibi maneo is prehendo abduco vendo achaeus ius sum lycurgus lex mos abrogo achaeus assuesco lex instituo ita unus is corpus sum et de omnis res facilis consentio nihil oboedio facio quam ut murus diruo neque aeger patior sum quam exulis reduco decretum tegea in concilio communis achaeus de restituo is facio sum et mentio illata externus auxiliaris dimitto atque lacedaemonius adscribo ita enim voco qui ab tyrannus libero sum urbs excedo in ager dilabor priusquam dimitto exercitus eo praetor cum expeditus et comprehendo is genus homo et vendo ius praeda placeo multus comprehendo venierunt porticus ex is pecunia megalopolis permitto achaeus reficio sum quam lacedaemonius diruo et ager belbinates qui iniuria tyrannus lacedaemonius possederant restituo idem civitas ex decretum veto achaeus qui facio sum philippus amyntas filius regno per hic velut enervo civitas lacedaemonius diu achaeus obnoxius sum nullus tamen res tantus sum damnum quam disciplina lycurgus qui per octingenti annus adsuo tollo


exitu prope anni M. Valerius consul ex Liguribus ad magistratus subrogandos Romam venit nulla memorabili in provincia gesta re, ut ea probabilis morae causa esset, quod solito serius ad comitia venisset. comitia consulibus rogandis fuerunt a. d. XII. Kal. Martias; creati M. Aemilius Lepidus C. Flaminius . postero die praetores facti Ap. Claudius Pulcher Ser. Sulpicius Galba Q. Terentius Culleo L. Terentius Massaliota Q. Fulvius Flaccus M. Furius Crassipes . comitiis perfectis, quas provincias praetoribus esse placeret, retulit ad senatum consul. decreverunt duas Romae iuris dicendi causa, duas extra Italiam, Siciliam ac Sardiniam, duas in Italia, Tarentum et Galliam; et extemplo, priusquam inirent magistratum, sortiri iussi. Ser. Sulpicius urbanam, Q. Terentius peregrinam est sortitus, L. Terentius Siciliam, Q. Fulvius Sardiniam, Ap. Claudius Tarentum, M. Furius Galliam.

exeo prope annus m valerius consul ex ligur ad magistratus subrogo roma venio nullus memorabilis in provincia gero res ut is probabilis mora causa sum qui soleo serus ad comitium venio comitium consul rogo sum ab d duodecim kal martius creo m aemilius lepidus que flaminius posterus dies praetor facio ap claudus pulcher seruius sulpicius galba q tero culleus l tero massaliota q fulvus flaccus m furius crassipes comitium perficio qui provincia praetor sum placeo refero ad senatus consul decerno duo roma ius dico causa duo extra italia sicilia atque sardinia duo in italia tarentus et gallia et extemplo priusquam ineo magistratus sortior iubeo seruius sulpicius urbanus q tero peregrinus sum sortior l tero sicilia q fulvus sardinia ap claudus tarentus m furius gallia