Ab urbe condita libri, erklärt von M. Weissenborn, books 39-40 - 39

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


per idem tempus tribuni militum duo ex duabus Hispaniis cum litteris C. Atini et L. Manli , qui eas provincias obtinebant, venerunt. ex iis litteris cognitum est Celtiberos Lusitanosque in armis esse et sociorum agros populari. de ea re consultationem integram senatus ad novos magistratus reiecit.

per idem tempus tribunus miles duo ex duo hispania cum littera que atinius et l manlius qui is provincia obtineo venio ex is littera cognosco sum celtiberi lusitani in arma sum et socius ager populor de is res consultatio integer senatus ad novi magistratus reicio


dum ea in Peloponneso, a quibus devertit oratio, geruntur, reditus in Macedoniam Demetri legatorumque aliter aliorum adfecerat animos. vulgus Macedonum, quos belli ab Romanis inminentis metus terruerat, Demetrium ut pacis auctorem cum ingenti favore conspiciebant, simul et spe haud dubia regnum ei post mortem patris destinabant. nam etsi minor aetate quam Perseus esset, hunc iusta matre familiae, illum paelice ortum esse; illum ut ex vulgato corpore genitum nullam certi patris notam habere, hunc insignem Philippi similitudinem prae se ferre; ad hoc Romanos Demetrium in paterno solio locaturos, Persei nullam apud eos gratiam esse. haec vulgo loquebantur. itaque et Persea cura augebat, ne parum pro se una aetas valeret, cum aliis omnibus rebus frater superior esset; et Philippus ipse, vix sui arbitrii fore, quem heredem regni relinqueret credens, sibi quoque graviorem esse, quam vellet, minorem filium censebat. offendebatur interdum concursu Macedonum ad eum, et alteram iam se vivo regiam esse indignabatur; et ipse iuvenis haud dubie inflatior redierat, subnisus erga se iudiciis senatus concessisque sibi, quae patri negata essent; et omnis mentio Romanorum quantam dignitatem ei apud ceteros Macedonas, tantam invidiam non apud fratrem modo, sed etiam apud patrem conciliabat, utique postquam legati alii Romani venerunt, et cogebatur decedere Thracia praesidiaque deducere et alia aut ex decreto priorum legatorum aut ex nova constitutione senatus facere. sed omnia maerens quidem et gemens, eo magis quod filium frequentiorem prope cum illis quam secum cernebat, oboedienter tamen adversus Romanos faciebat, ne quam movendi extemplo belli causam praeberet. avertendos etiam animos a suspicione talium consiliorum ratus, mediam in Thraciam exercitum in Odrysas et Dentheletos et Bessos duxit; Philippopolin urbem fuga desertam oppidanorum, qui in proxima montium iuga cum familiis receperant sese, cepit, campestresque barbaros, depopulatus agros eorum, in deditionem accepit. relicto inde ad Philippopolin praesidio, quod haud multo post ab Odrysis expulsum est, oppidum in Deuriopo condere instituit— Paeoniae ea regio est—prope Erigonum fluvium, qui ex Illyrico per Paeoniam fluens in Axium editur amnem, haud procul Stobis, vetere urbe; novam urbem Perseida, ut is filio maiori haberetur honos, adpellari iussit.

dum is in peloponnesus ab qui deverto oratio gero redeo in macedonia demetrius lego aliter alius afficio animus vulgus macedones qui bellum ab romanus inminentis metus terreo demetrius ut pax auctor cum ingens favor conspicio simul et spes haud dubius regnum is post mors pater destino nam etsi paruus aetas quam perseus sum hic iustus mater familia ille paelice orior sum ille ut ex vulgo corpus gigno nullus certus pater nota habeo hic insignis philippus similitudo prae sui fero ad hic romanus demetrius in paternus solium loco perseus nullus apud is gratia sum hic vulgo loquor itaque et perseus cura augeo ne parum pro sui unus aetas valeo cum alius omnis res frater superus sum et philippus ipse vix suus arbitrium sum qui heres regnum relinquo credo sui quoque gravis sum quam volo paruus filius censeo offendo interdum concursus macedones ad is et alter iam sui vivo regia sum indignor et ipse juvenis haud dubius inflo redeo subnitor erga sui iudicium senatus concedo sui qui pater nego sum et omnis mentior romanus quantus dignitas is apud ceterus macedonas tantus invidia non apud frater modo sed etiam apud pater concilio utique postquam legatus alius romanus venio et cogo decedo thracia praesidium deduco et alius aut ex decretum prior legatus aut ex novo constitutio senatus facio sed omnis maereo quidem et gemo is magis qui filius frequens prope cum ille quam sui cerno oboedienter tamen adverro romanus facio ne quam moveo extemplo bellum causa praebeo avertendos etiam animus ab suspicio talis consilium reor medius in thracia exercitus in odrysae et dentheletos et bessi duco philippopolis urbs fuga desero oppidanus qui in propior mons iugum cum familia recipio sui capio campestres barbarus depopulor ager is in deditio accipio relinquo inde ad philippopolis praesidium qui haud multus post ab odrysae expello sum oppidum in deuriopo condo instituo paeonia is regius sum prope erigonus fluvius qui ex illyricus per paeonia fluo in axius edo amnis haud procul stobi veto urbs novus urbs perseida ut is filius magnus habeo honor adpellaris iubeo


extremo prioris anni comitia auguris creandi habita erant in demortui Cn. Corneli Lentuli locum; creatus erat Sp. Postumius Albinus . huius principio anni P. Licinius Crassus pontifex maximus mortuus est, in cuius locum M. Sempronius Tuditanus pontifex est cooptatus; pontifex maximus est creatus C. Servilius Geminus . P. Licini funeris causa visceratio data et gladiatores centum viginti pugnarunt et ludi funebres per triduum facti, post ludos epulum. in quo cum toto foro triclinia strata essent, tempestas cum magnis procellis coorta coegit plerosque tabernacula statuere in foro; eadem paulo post, cum undique disserenasset, sublata, defunctosque vulgo ferebant, quod inter fatalia vates cecinissent, necesse esse tabernacula in foro statui. hac religione levatis altera iniecta, quod sanguine per biduum pluvisset in area Vulcani; et per decemviros supplicatio indicta erat eius prodigii expiandi causa.

exter prior annus comitium augur creo habeo sum in demorior cn cornelis lentulis locus creo sum spurius postumus albinus hic principium annus p licinius crassus pontifex magnus mortuus sum in qui locus m sempronius tuditanus pontifex sum coopto pontifex magnus sum creo que servilis geminus p licinius funus causa visceratio do et gladiator centum viginti pugno et ludo funebris per triduum facio post ludus epulum in quo cum totus forum triclinium sterno sum tempestas cum magnus procella coorior cogo plerus tabernaculum statuo in forum idem paulus post cum undique dissereno tollo defungor vulgo fero qui inter fatalis vates cano necesse sum tabernaculum in forum statuo hic religio levo alter inicio qui sanguis per biduus pluvisset in area volcanus et per decemviri supplicatio indico sum is prodigium expio causa


extremo anni, magistratibus iam creatis, ante diem tertium nonas Martias Cn. Manlius Vulso de Gallis qui Asiam incolunt triumphavit. serius ei triumphandi causa fuit, ne Q. Terentio Culleone praetore causam lege Petillia diceret et incendio alieni iudicii, quo L. Scipio damnatus erat, conflagraret, eo infensioribus in se quam in illum iudicibus, quod disciplinam militarem severe ab eo conservatam successorem ipsum omni genere licentiae conrupisse fama adtulerat. neque ea sola infamiae erant, quae in provincia procul ab oculis facta narrabantur, sed ea etiam magis, quae in militibus eius quotidie aspiciebantur. luxuriae enim peregrinae origo ab exercitu Asiatico invecta in urbem est. ii primum lectos aeratos, vestem stragulam pretiosam, plagulas et alia textilia et, quae tum magnificae supellectilis habebantur, monopodia et abacos Romam advexerunt. tunc psaltriae sambucistriaeque et convivalia [alia] ludorum oblectamenta addita epulis; epulae quoque ipsae et cura et sumptu maiore adparari coeptae. tum coquus. vilissimum antiquis mancipium et aestimatione et usu, in pretio esse et, quod ministerium fuerat, ars haberi coepta. vix tamen illa, quae tum conspiciebantur, semina erant futurae luxuriae.

exter annus magistratus iam creo ante dies tertius nona martius cn manlius vello de gallus qui asia incolo triumpho serus is triumpho causa sum ne q terentius culleo praetor causa lex petillia dico et incendium alienus iudicium quo l scipio damno sum conflagro is infensus in sui quam in ille judex qui disciplina militaris sero ab is conservo successor ipse omnis genus licentia conrumpo fama affero neque is solus infamia sum qui in provincia procul ab oculus facio narro sed is etiam magis qui in miles is quotidie aspicio luxuria enim peregrina origo ab exercitus asiaticus inveho in urbs sum is primus lectus aeratus vestis stragulus pretiosus plagula et alius textile et qui tum magnificus supellectilis habeo monopodius et abacos roma advexerunt tunc psaltria sambucistria et convivalis alius ludus oblectamentum addo epulis epulae quoque ipse et cura et sumo magnus adpararis coepio tum coquus vilis antiquus mancipium et aestimatio et usus in pretium sum et qui ministerium sum ars habeo coepio vix tamen ille qui tum conspicio semen sum sum luxuria


magnus motus servilis eo anno in Apulia fuit. Tarentum provinciam L. Postumius praetor habebat. is de pastorum coniuratione, qui vias latrociniis pascuaque publica infesta habuerant, quaestionem severe exercuit. ad septem milia hominum condemnavit; multi inde fugerunt, de multis sumptum est supplicium. consules, diu retenti ad urbem dilectibus, tandem in provincias profecti sunt.

magnus moueo servilis is annus in appulia sum tarentus provincia l postumus praetor habeo is de pastor coniuratio qui via latrocinium pascuum publicus infestus habeo quaestio sero exerceo ad septem mille homo condemno multus inde fugio de multus sumo sum supplicium consul diu retendo ad urbs delectus tandem in provincia proficiscor sum


inde graviter offenso rege Thessalonicen ad cognoscendum de Thraciae urbibus proficiscuntur. ibi legati Eumenis, si liberas esse Aenum et Maroneam velint Romani, nihil sui pudoris esse ultra dicere, quam ut admoneant, re, non verbo eos liberos relinquant, nec suum munus intercipi ab alio patiantur; sin autem minor cura sit civitatium in Thracia positarum, multo verius esse, quae sub Antiocho fuerint, praemia belli Eumenem quam Philippum habere vel pro patris Attali meritis bello, quod adversus Philippum ipsum gesserit populus Romanus, vel suis, quod Antiochi bello terra marique laboribus periculisque omnibus interfuerit. habere eum praeterea decem legatorum in eam rem praeiudicium, qui cum Chersonesum Lysimachiamque dederint, Maroneam quoque atque Aenum profecto dedisse, quae ipsa propinquitate regionis velut adpendices maioris muneris essent. nam Philippum quidem quo aut merito in populum Romanum aut iure imperii, cum tam procul a finibus Macedoniae absint, civitatibus his praesidia inposuisse? vocari Maronitas iuberent; ab iis certiora omnia de statu civitatium earum scituros. legati Maronitarum vocati non uno tantum loco urbis praesidium regium esse, sicut in aliis civitatibus, dixerunt, sed pluribus simul, et plenam Macedonum Maroneam esse. itaque dominari adsentatores regios; his solis loqui et in senatu et in contionibus licere, eos omnes honores et capere ipsos et dare aliis. optimum quemque, quibus libertatis, quibus legum cura sit, aut exulare pulsos patria aut inhonoratos et deterioribus obnoxios silere. de iure etiam finium pauca adiecerunt: Q. Fabium Labeonem , cum in regione ea fuisset, direxisse finem Philippo veterem viam regiam, quae ad Thraciae Paroream subeat, nusquam ad mare declinantem; Philippum novam postea deflexisse viam, qua Maronitarum urbes agrosque amplectatur.

inde gravis offendo rex thessalonica ad cognosco de thracia urbs proficisco ibi legatus eumenes si libero sum aenus et maronea volo romanus nihil suus pudor sum ultra dico quam ut admoneo res non verbum is liber relinquo neque suus munus intercipio ab alius patior sin autem paruus cura sum civitas in thracia positaris multus verus sum qui sub antiochus sum praemium bellum eumenes quam philippus habeo vel pro pater attal meritum bellum qui adverro philippus ipse gero populus romanus vel suus qui antiochus bellum terra mare labor periculum omnis intersum habeo is praeterea decem legatus in is res praejudicium qui cum cherronesus lysimachia do maronea quoque atque aenus profecto do qui ipse propinquitas regio velut adpendices magnus munus sum nam philippus quidem quo aut mereo in populus romanus aut ius imperium cum tam procul ab finis macedonia absum civitas hic praesidium inpono vocaris maronitas iubeo ab is certus omnis de status civitas is scio legatus maronitaris voco non unus tantus locus urbs praesidium regius sum sicut in alius civitas dico sed multus simul et plenus macedones maronea sum itaque dominaris adsentator regius hic sol loquor et in senatus et in contio licet is omnis honor et capio ipse et do alius bonus quisque qui libertas qui lex cura sum aut exularis pello patria aut inhonoro et deterior obnoxius sileo de ius etiam finis paucus adicio q fabius labeo cum in regio is sum dirigo finis philippus vetus via regia qui ad thracia paroream subeo nusquam ad mare declino philippus novus postea deflecto via qui maronitaris urbs ager amplector


in triumpho tulit Cn. Manlius coronas aureas ducentas duodecim [pondo], argenti pondo ducenta viginti milia, auri pondo duo milia centum tria, tetrachmum Atticum centum viginti septem milia, cistophori ducenta quinquaginta, Philippeorum aureorum nummorum sedecim milia trecentos viginti; et arma spoliaque multa Gallica carpentis travecta; duces hostium duo et quinquaginta ducti ante currum. militibus quadragenos binos denarios divisit, duplex centurioni, triplex in equites, et stipendium duplex (in pedites) dedit; multi omnium ordinum donati militaribus donis currum secuti sunt, carminaque a militibus ea in imperatorem dicta, ut facile adpareret in ducem indulgentem ambitiosumque ea dici, triumphum esse militari magis favore quam populari celebrem. sed ad populi quoque gratiam conciliandam amici Manli valuerunt, quibus adnitentibus senatus consultum factum est, ut ex pecunia, quae in triumpho translata esset, stipendium conlatum a populo in publicum, quod eius solutum antea non esset, solveretur. vicenos quinos et semisses in milia aeris quaestores urbani cum cura et fide solverunt.

in triumphus fero cn manlius corona aureus ducenti duodecim pondo argentum pondo ducenti viginti mille aurum pondo duo mille centum tres tetradrachmum atticus centum viginti septem mille cistophorus ducenti quinquaginta philippeus aureus nummus sedecim mille trecenti viginti et arma spolio multus gallicus carpo travecta dux hostis duo et quinquaginta duco ante currus miles quadrageni bini denarius divido duplex centurio triplex in eques et stipendium duplex in pedito do multus omnis ordo dono militaris donum currus sequor sum carmen ab miles is in imperator dictum ut facilis appareo in dux indulgeo ambitiosus is dico triumphus sum militaris magis favor quam populor celebro sed ad populus quoque gratia concilio amicus manlius valeo qui adnitendus senatus consulo facio sum ut ex pecunia qui in triumphus transfero sum stipendium confero ab populus in publicus qui is soluo antea non sum solvo viceni quini et semis in mille aer quaestor urbanus cum cura et fides solvo


cum Perseo rege et Macedonibus bellum quod inminebat, non, unde plerique opinantur, nec ab ipso Perseo causas cepit: inchoata initia a Philippo sunt, et is ipse, si diutius vixisset, id bellum gessisset. una eum res, cum victo leges inponerentur, maxime angebat, quod, qui Macedonum ab se defecerant in bello, in eos ius saeviendi ademptum ei ab senatu erat, cum, quia rem integram Quinctius in condicionibus pacis distulerat, non desperasset impetrari posse. Antiocho rege deinde bello superato ad Thermopylas, divisis partibus, cum per eosdem dies consul Acilius Heracleam, Philippus Lamiam obpugnasset, capta Heraclea quia iussus abscedere a moenibus Lamiae erat Romanisque oppidum deditum est, aegre eam rem tulerat. permulsit iram eius consul, quod ad Naupactum ipse festinans, quo se ex fuga Aetoli contulerant, Philippo permisit, ut Athamaniae et Amynandro bellum inferret et urbes, quas Thessalis Aetoli ademerant, regno adiceret. haud magno certamine et Amynandrum Athamania expulerat et urbes receperat aliquot. Demetriadem quoque, urbem validam et ad omnia opportunam, et Magnetum gentem suae dicionis fecit. inde et in Thracia quasdam urbes, novae atque insuetae libertatis vitio seditionibus principum turbatas, partibus, quae domestico certamine vincerentur, adiungendo sese cepit. his sedata in praesentia regis ira in Romanos est. numquam tamen remisit animum a colligendis in pace viribus, quibus, quandoque data fortuna esset, ad bellum uteretur. vectigalia regni non fructibus tantum agrorum portoriisque maritimis auxit, sed metalla etiam et vetera intermissa recoluit et nova multis locis instituit. ut vero antiquam multitudinem hominum, quae belli cladibus amissa erat, restitueret, non subolem tantum stirpis parabat cogendis omnibus procreare atque educare liberos, sed Thracum etiam magnam multitudinem in Macedoniam traduxerat quietusque aliquamdiu a bellis omni cura in augendas regni opes intentus fuerat. rediere deinde causae, quae de integro iram moverent in Romanos. Thessalorum et Perrhaeborum querellae de urbibus suis ab eo possessis et legatorum Eumenis regis de Thraciis oppidis per vim occupatis traductaque in Macedoniam multitudine ita auditae erant, ut eas non neglegi satis adpareret. maxime moverat senatum, quod iam Aeni et Maroneae adfectari possessionem audierant; minus Thessalos curabant. Athamanes quoque venerant legati, non partis amissae, non finium iacturam querentes, sed totam Athamaniam sub ius iudiciumque regis venisse; et Maronitarum exules venerant pulsi, quia libertatis causam defendissent ab regio praesidio; ii non Maroneam modo, sed etiam Aenum in potestate narrabant esse Philippi. venerant et a Philippo legati ad purganda ea, qui nihil nisi permissu Romanorum imperatorum factum adfirmabant: civitates Thessalorum et Perrhaeborum et Magnetum et cum Amynandro Athamanum gentem in eadem causa qua Aetolos fuisse; Antiocho rege pulso occupatum obpugnandis Aetolicis urbibus consulem ad recipiendas eas civitates Philippum misisse; armis subactos parere. senatus ne quid absente rege statueret, legatos ad eas controversias disceptandas misit Q. Caecilium Metellum M. Baebium Tamphilum Ti. Sempronium . quorum sub adventum ad Thessalica Tempe omnibus iis civitatibus, quibus cum rege disceptatio erat, concilium indictum est.

cum perseus rex et macedones bellum qui inminebat non unde plerusque opinor neque ab ipse perseus causa capio incoho initium ab philippus sum et is ipse si diu vivo is bellum gero unus is res cum vinco lex inpono magnus ango qui qui macedones ab sui deficio in bellum in is ius saevio adimo is ab senatus sum cum quia res integer quintius in condicio pax differo non despero impetraris possum antiochus rex deinde bellum supero ad thermopylae divido pars cum per idem dies consul acilius heraclea philippus lamia obpugnasset capio heraclea quia iubeo abscedo ab moenia lamia sum romanus oppidum dedo sum aeger is res fero permulceo ira is consul qui ad naupactus ipse festino quo sui ex fuga aetolus confero philippus permitto ut athamania et amynandro bellum infero et urbs qui thessal aetolus adimo regnum adicio haud magnus certamen et amynandrum athamania expello et urbs recipio aliquot demetrias quoque urbs validus et ad omnis opportunus et magnes gens suus dicio facio inde et in thracia quidam urbs novus atque insuetus libertas vitio seditio princeps turbo pars qui domesticus certamen vinco adjungo sui capio hic sedo in praesens rex ira in romanus sum numquam tamen remitto animus ab colligo in pax vis qui quandoque do fortuna sum ad bellum uto vectigalis regnum non fructus tantus ager portorium maritimus augeo sed metallum etiam et vetero intermissus recolo et novo multus locus instituo ut verus antiquus multitudo homo qui bellum clades amitto sum restituo non suboles tantus stirps paro cogo omnis procrearis atque educaris liber sed thracus etiam magnus multitudo in macedonia traduco quiesco aliquamdiu ab bellum omnis cura in augeo regnum ops intendo sum redeo deinde causa qui de integer ira moveo in romanus thessalus et perrhaebi querela de urbs suus ab is possessus et legatus eumenes rex de thracia oppidum per vis occupo traduco in macedonia multitudo ita audio sum ut is non neglego satis appareo magnus moveo senatus qui iam aenus et maronea adfectaris possessio audio paruus thessali curo athamanes quoque venio legatus non pars amitto non finis jacio queror sed totus athamania sub ius judicium rex venio et maronitaris exulis venio pello quia libertas causa defendo ab regius praesidium is non maronea modo sed etiam aenus in potestas narro sum philippus venio et ab philippus legatus ad purgo is qui nihil nisi permitto romanus imperator facio adfirmo civitas thessalus et perrhaebi et magnes et cum amynandro athamanes gens in idem causa qui aetoli sum antiochus rex pulso occupo obpugnandis aetolicus urbs consul ad recipio is civitas philippus mitto arma subigo pareo senatus ne quis absum rex statuo legatus ad is controversia discepto mitto q caecilius metellus m baebius tamphilis tiberius sempronius qui sub advenio ad thessalicus tempe omnis is civitas qui cum rex disceptatio sum concilium indico sum


ludis Romanis eo anno, quos P. Cornelius Cethegus A. Postumius Albinus faciebant, malus in circo instabilis in signum Pollentiae procidit atque id deiecit. ea religione moti patres et diem unum adiciendum ludorum censuerunt et signa duo pro uno reponenda et novum auratum faciendum. et plebeii ludi ab aedilibus C. Sempronio Blaeso et M. Furio Lusco diem unum instaurati sunt.

ludus romanus is annus qui p cornelius cethegus ab postumus albinus facio malus in circus instabilis in signum pollentia procaedo atque is deicio is religio moveo pater et dies unus adicio ludus censeo et signum duo pro unus repono et novus auro facio et plebeius ludo ab aedilis que sempronius blaesus et m furius luscus dies unus instauro sum


et in Peloponneso adventus legatorum Romanorum, qui ex Macedonia in Achaim ire iussi erant, expectabatur; adversus quos ut praeparata consilia haberent, Lycortas praetor concilium indixit. ibi de Lacedaemoniis actum: ex hostibus eos accusatores factos, et periculum esse, ne victi magis timendi forent, quam bellantes fuissent. quippe in bello sociis Romanis Achaeos usos; nunc eosdem Romanos aequiores Lacedaemoniis quam Achaeis esse, ubi Areus etiam et Alcibiades, ambo exules, suo beneficio restituti, legationem Romam adversus gentem Achaeorum ita de ipsis meritam suscepissent, adeoque infesta oratione usi essent, ut pulsi patria, non restituti in eam viderentur. clamor undique ortus, referret nominatim de iis; et cum omnia ira, non consilio gererentur, capitis damnati sunt. paucos post dies Romani legati venerunt. his Clitore in Arcadia datum est concilium. priusquam agerent quicquam, terror Achaeis iniectus erat et cogitatio, quam non ex aequo disceptatio futura esset, quod Areum et Alcibiadem capitis ab se concilio proximo damnatos cum legatis videbant; nec hiscere quisquam audebat. Appius ea, quae apud senatum questi erant Lacedaemonii, displicere senatui ostendit, caedem primum ad Compasium factam eorum, qui a Philopoemene ad causam dicendam evocati venissent; deinde cum in homines ita saevitum esset, ne ulla parte crudelitas eorum cessaret, muros dirutos urbis nobilissimae esse, leges vetustissimas abrogatas inclutamque per gentes disciplinam Lycurgi sublatam. haec cum Appius dixisset, Lycortas, et quia praetor et quia Philopoemenis, auctoris omnium, quae Lacedaemone acta fuerant, factionis erat, ita respondit:

et in peloponnesus advenio legatus romanus qui ex macedonius in achaim eo iubeo sum expectabatur adverro qui ut praeparo consilium habeo lycortas praetor concilium indico ibi de lacedaemonius ago ex hostis is accusator facio et periculum sum ne vinco magis timeo sum quam bellor sum quippe in bellum socius romanus achaeus utor nunc idem romanus aequus lacedaemonius quam achaeus sum ubi areus etiam et alcibiades ambo exulis suus beneficium restitus legatio roma adverro gens achaeus ita de ipse mereo suscipio adeo infestus oratio utor sum ut pello patria non restitus in is video clamor undique ortus refero nominatim de is et cum omnis ira non consilium gero capio damno sum paucus post dies romanus legatus venio hic clitor in arcadius do sum concilium priusquam ago quisquam terror achaeus injectus sum et cogitatio quam non ex aequus disceptatio sum sum qui areus et alcibiades capio ab sui concilio propior damno cum legatus video neque hisco quisquam audeo appius is qui apud senatus queror sum lacedaemonius displiceo senatus ostendo caedes primus ad compasium facio is qui ab philopoemene ad causa dico evoco venio deinde cum in homo ita saevio sum ne ullus pars crudelitas is cesso murus diruo urbs nobilis sum lex vetustissimas abrogo inclutus per gens disciplina lycurgus suffero hic cum appius dico lycortas et quia praetor et quia philopoemenis auctor omnis qui lacedaemon ago sum factio sum ita respondeo


ex Histria revocatus M. Marcellus exercitu dimisso Romam comitiorum causa rediit. creavit consules Cn. Baebium Tamphilum et L. Aemilium Paulum , cum M. Aemilio Lepido hic aedilis curulis fuerat, a quo consule quintus annus erat, cum is ipse Lepidus post duas repulsas consul factus esset. praetores inde facti Q. Fulvius Flaccus M. Valerius Laevinus P. Manlius iterum M. Ogulnius Gallus L. Caecilius Denter C. Terentius Istra .

ex histria revoco m marcellus exercitus dimitto roma comitium causa redeo creo consul cn baebius tamphilis et l aemilius paulis cum m aemilius lepidus hic aedilis curulis sum ab quo consul quintus annus sum cum is ipse lepidus post duo repello consul facio sum praetor inde facio q fulvus flaccus m valerius laevinus p manlius iterum m ogulnius gallus l caecilius denter que tero istrus


L. Manlius proconsul ex Hispania redierat. cui postulanti ab senatu in aede Bellonae triumphum rerum gestarum magnitudo impetrabilem faciebat, exemplum obstabat, quod ita comparatum more maiorum erat, ne quis, qui exercitum non deportasset, triumpharet, nisi perdomitam pacatamque provinciam tradidisset successori. medius tamen honos Manlio habitus, ut ovans urbem iniret. tulit coronas aureas quinquaginta duas, auri praeterea pondo centum triginta duo, argenti sedecim milia trecenta, et pronuntiavit in senatu decem milia pondo argenti et octoginta auri Q. Fabium quaestorem advehere; id quoque se in aerarium delaturum.

l manlius proconsul ex hispania redeo qui postulo ab senatus in aedes bellona triumphus res gero magnitudo impetrabilis facio exemplum obsto qui ita comparo mos magnus sum ne quis qui exercitus non deporto triumpho nisi perdomo pacatamque provincia trado successor medius tamen honor manlius habitus ut ovo urbs ineo fero corona aureus quinquaginta duo aurum praeterea pondo centum triginta duo argentum sedecim mille trecenti et pronuntio in senatus decem mille pondo argentum et octoginta aurum q fabius quaestor adveho is quoque sui in aerarius defero


eodem anno Galli Transalpini transgressi in Venetiam sine populatione aut bello haud procul inde, ubi nunc Aquileia est, locum oppido condendo ceperunt. legatis Romanis de ea re trans Alpes missis responsum est neque profectos ex auctoritate gentis eos nec, quid in Italia facerent, sese scire.

idem annus gallus transalpinus transgredior in venetia sine populatio aut bellum haud procul inde ubi nunc aquileia sum locus oppidum condo capio legatus romanus de is res trans alpis mitto responsum sum neque proficio ex auctoritas gens is neque quis in italia facio sui scio


ibi cum Romani legati disceptatorum loco, Thessali Perrhaebique et Athamanes haud dubii accusatores, Philippus ad audienda crimina tamquam reus consedissent, pro ingenio quisque eorum, qui principes legationum erant, et gratia cum Philippo aut odio acerbius leniusve egerunt. in controversiam autem veniebant Philippopolis, Tricca, Phaloria et Eurymenae et cetera circa eas oppida, utrum Thessalorum iuris, cum vi ademptae possessaeque ab Aetolis forent—nam Philippum Aetolis ademisse eas constabat— ,an Aetolica antiquitus ea oppida fuissent: ita enim Acilium regi concessisse, si Aetolorum fuissent, si voluntate, non si vi atque armis coacti cum Aetolis essent. eiusdem formulae disceptatio de Perrhaeborum Magnetumque oppidis fuit: omnium enim iura possidendo per occasiones Aetoli miscuerant. ad haec, quae disceptationis erant, querellae Thessalorum adiectae, quod ea oppida, si iam redderentur sibi, spoliata ac deserta redditurus esset: nam praeter belli casibus amissos quingentos principes iuventutis in Macedoniam abduxisse et opera eorum in servilibus abuti ministeriis, et quae reddiderit coactus Thessalis, inutilia ut redderet curasse. Thebas Phthias unum maritimum emporium fuisse quondam Thessalis, quaestuosum et frugiferum; ibi navibus onerariis comparatis regem, quae praeter Thebas Demetriadem cursum derigerent, negotiationem omnem maritimam eo avertisse. iam ne a legatis quidem, qui iure gentium sancti sint, violandis abstinere: insidias positas euntibus ad T. Quinctium . itaque ergo in tantum metum omnes Thessalos coniectos, ut non in civitatibus suis, non in communibus gentis conciliis quisquam hiscere audeat. procul enim abesse libertatis auctores Romanos; lateri adhaerere gravem dominum, prohibentem uti beneficiis populi Romani. quid autem, si vox libera non sit, liberum esse? nunc se fiducia et praesidio legatorum ingemiscere magis quam loqui. nisi provideant aliquid Romani, quo et et Graecis Macedoniam adcolentibus metus et audacia Philippo minuatur, neqüiquam et illum victum et se liberatos esse. ut equum tenacem, non parentem frenis asperioribus castigandum esse. haec acerbe postremi, cum priores leniter permulsissent iram eius petentes, ut ignosceret pro libertate loquentibus, et ut deposita domini acerbitate adsuesceret socium atque amicum sese praestare et imitaretur populum Romanum, qui caritate quam metu adiungere sibi socios mallet. Thessalis auditis Perrhaebi Gonnocondylum, quod Philippus Olympiadem adpellaverat, Perrhaebiae fuisse, et ut sibi restitueretur, agebant, et de Malloea et Ericinio eadem postulatio erat. Athamanes libertatem repetebant et castella Athenaeum et Poetneum.

ibi cum romanus legatus disceptator locus thessal perrhaebi et athamanes haud dubius accusator philippus ad audio crimen tamquam reus consido pro ingenium quisque is qui princeps legatio sum et gratia cum philippus aut odium acerbus leniusve egero in controversia autem venio philippopolis tricca phaloria et eurymenae et ceterus circa is oppidum utrum thessalus ius cum vis adimo possessus ab aetolus sum nam philippus aetolus adimo is consto an aetolicus antiquus is oppidum sum ita enim acilius rex concedo si aetolus sum si voluntas non si vis atque arma cogo cum aetolus sum idem formula disceptatio de perrhaebi magnes oppidum sum omnis enim ius possideo per occasio aetolus misceo ad hic qui disceptatio sum querela thessalus adicio qui is oppidum si iam reddo sui spolio atque desero reddo sum nam praeter bellum casus amitto quingenti princeps iuventus in macedonia abduco et opus is in servilis abutor ministerium et qui reddo cogo thessal inutilis ut reddo curo thebae phthia unus maritimus emporium sum quondam thessal quaestuosus et frugifer ibi navis oneraria comparo rex qui praeter thebae demetrias cursus derigeo negotiatio omnis maritimus is averto iam ne ab legatus quidem qui ius gens sanctus sum violo abstineo insidiae pono eo ad t quintius itaque ergo in tantus metus omnis thessali conicio ut non in civitas suus non in communis gens concilium quisquam hisco audeo procul enim absum libertas auctor romanus lateo adhaereo gravis dominus prohibeo uti beneficium populus romanus quis autem si vox liber non sum liber sum nunc sui fiducia et praesidium legatus ingemisco magis quam loquor nisi provideo aliquis romanus quo et et graecum macedonia adcolentibus metus et audacia philippus minuo nequiquam et ille vinco et sui libero sum ut equus tenax non parens frenum asper castigo sum hic acerbus posterus cum prior lenis permulceo ira is peto ut ignosco pro libertas loquor et ut depono dominus acerbitas assuesco socius atque amicus sui praesto et imito populus romanus qui caritas quam metus adiungo sui socius malo thessal audio perrhaebi gonnocondylum qui philippus olympias adpellaverat perrhaebia sum et ut sui restituo ago et de malloea et ericinium idem postulatio sum athamanes libertas repeto et castellum athenaeus et poetneum


iam comitiorum adpetebat tempus. prior tamen Claudius quam Sempronius, cui sors comitia habendi obtigerat, Romam venit, quia P. Claudius frater eius consulatum petebat, competitores habebat patricios L. Aemilium Q. Fabium Ser. Sulpicium Galbam , veteres candidatos, et ab repulsis eo magis debitum, quia primo negatus erat, honorem repetentes. etiam quia plus quam unum ex patriciis creari non licebat, artior petitio quattuor petentibus erat. plebeii quoque gratiosi homines petebant, L. Porcius Q. Terentius Culleo Cn. Baebius Tamphilus ; et hi repulsis in spem impetrandi tandem aliquando honoris dilati. Claudius ex omnibus unus novus candidatus erat. opinione hominum haud dubie destinabantur Q. Fabius Labeo et L. Porcius Licinus . sed Claudius consul sine lictoribus cum fratre toto foro volitando, clamitantibus adversariis et maiore parte senatus, meminisse eum debere se prius consulem populi Romani quam fratrem P. Claudi esse; quin ille sedens pro tribunali aut arbitrum aut tacitum spectatorem comitiorum se praeberet?—coerceri tamen ab effuso studio nequiit. magnis contentionibus tribunorum quoque plebis, qui aut contra consulem aut pro studio eius pugnabant, comitia aliquotiens turbata, donec pervicit Appius, ut deiecto Fabio fratrem traheret. creatus P. Claudius Pulcher praeter spem suam et ceterorum. locum suum tenuit L. Porcius Licinus , quia moderatis studiis, non vi Claudiana inter plebeios certatum est. praetorum inde comitia sunt habita: C. Decimius Flavus P. Sempronius Longus P. Cornelius Cethegus Q. Naevius Matho C. Sempronius Blaesus A. Terentius Varro praetores facti. haec eo anno, quo Ap. Claudius M. Sempronius consules fuerunt, domi militiaeque gesta.

iam comitium adpeto tempus prior tamen claudus quam sempronius qui sors comitium habeo obtingo roma venio quia p claudus frater is consulatus peto competitor habeo patricius l aemilius q fabius seruius sulpicius galba vetus candido et ab repello is magis debeo quia primus nego sum honor repeto etiam quia multus quam unus ex patricius creo non licet artus petitio quattuor peto sum plebeius quoque gratiosus homo peto l porcius q tero culleus cn baebius tamphilus et hic repello in spes impetro tandem aliquando honor differo claudus ex omnis unus novus candido sum opinio homo haud dubius destino q fabius labeo et l porcius licinus sed claudus consul sine lictor cum frater totus forum volitando clamito adversarius et magnus pars senatus memini is debeo sui prior consul populus romanus quam frater p claudius sum quin ille sedeo pro tribunal aut arbiter aut taceo spectator comitium sui praebeo coerceo tamen ab effundo studium nequeo magnus contentio tribunus quoque plebs qui aut contra consul aut pro studium is pugno comitium aliquoties turbo donec pervinco appius ut deicio fabius frater traho creo p claudus pulcher praeter spes suus et ceterus locus suus teneo l porcius licinus quia modero studium non vis claudianus inter plebeius certas sum praetor inde comitium sum habeo que decimus flavus p sempronius longus p cornelius cethegus q naevius matho que sempronius blaesus ab tero varro praetor facio hic is annus quo ap claudus m sempronius consul sum domus militia gero


per eos dies, quibus haec ex Hispania nuntiata sunt, ludi Taurii per biduum facti religionis causa. decem adparatos deinde ludos M. Fulvius , quos voverat Aetolico bello, fecit. multi artifices ex Graecia venerunt honoris eius causa. athletarum quoque certamen tum primo Romanis spectaculo fuit, et venatio data leonum et pantherarum, et prope huius saeculi copia ac varietate ludicrum celebratum est. novemdiale deinde sacrum tenuit, quod in Piceno per triduum lapidibus pluverat, ignesque caelestes multifariam orti adussisse complurium levi adflatu vestimenta maxime dicebantur. addita et unum diem supplicatio est ex decreto pontificum, quod aedis Opis in Capitolio de caelo tacta erat. hostiis maioribus consules procurarunt urbemque lustraverunt. sub idem tempus et ex Umbria nuntiatum est semimarem duodecim ferme annos natum inventum. id prodigium abominantes arceri Romano agro necarique quam primum iusserunt.

per is dies qui hic ex hispania nuntio sum ludo taurii per biduus facio religio causa decem adparatos deinde ludus m fulvus qui voveo aetolicus bellum facio multus artifex ex graecia venio honor is causa athleta quoque certamen tum primus romanus spectaculum sum et venatio do leo et pantheraris et prope hic saeculis copia atque varietas ludicrum celebro sum novemdial deinde sacer teneo qui in picenus per triduum lapis pluverat ignis caelestis multifarius orior aduro complures levis afflo vestimentum magnus dico addo et unus dies supplicatio sum ex decretum pontifex qui aedes opis in capitolium de caelum tango sum hostia magnus consul procuro urbs lustraverunt sub idem tempus et ex umbria nuntio sum semimaris duodecim ferme annus natus invenio is prodigium abominor arceo romanus ager neco quam primus jubeo


Lacedaemonii deinde introducti sunt. multae et parvulae disceptationes iactabantur; sed, quae maxime rem continerent, erant, utrum restituerentur, quos Achaei damnaverant, necne, inique an iure occidissent, quos occiderant, vertebatur, et, utrum manerent in Achaico concilio Lacedaemonii, an, ut ante fuerat, secretum eius unius in Peloponneso civitatis ius esset. restitui iudiciaque facta tolli placuit, Lacedaemonem manere in Achaico concilio, scribique id decretum et consignari a Lacedaemoniis et Achaeis.

lacedaemonius deinde introduco sum multus et parvulus disceptatio jacto sed qui magnus res contineo sum utrum restituo qui achaeus damno necne iniquus an ius occido qui occido verto et utrum maneo in achaicus concilio lacedaemonius an ut ante sum secerno is unus in peloponnesus civitas ius sum restituo judicium facio tollo placeo lacedaemon maneo in achaicus concilio scribo is decretum et consignaris ab lacedaemonius et achaeus


consules dilectibus aliisque, quae Romae agendae erant, peractis rebus in Ligures provinciam exercitum duxerunt. Sempronius a Pisis profectus in Apuanos Ligures vastando agros urendoque vicos et castella eorum aperuit saltum usque ad fluvium Macram et Lunae portum. hostes montem, antiquam sedem maiorum suorum, ceperunt, et inde superata locorum iniquitate proelio deiecti sunt. et Appius Claudius felicitatem virtutemque collegae in Liguribus Ingaunis aequavit secundis aliquot proeliis. sex praeterea oppida eorum expugnavit, multa milia hominum in iis cepit, belli auctores tres et quadraginta securi percussit.

consul delectus alius qui roma ago sum perago res in ligur provincia exercitus duco sempronius ab pisae proficiscor in apuanos ligur vastando ager uro vicus et castellum is aperio saltus usque ad fluvius macra et luna portus hostis mons antiquus sedes magnus suus capio et inde supero locus iniquitas proelium deicio sum et appius claudus felicitas virtus collega in ligur ingauni aequo secundus aliquot proelium sex praeterea oppidum is expugno multus mille homo in is capio bellum auctor tres et quadraginta securus percutio


principio insequentis anni P. Claudius L. Porcius consules, cum Q. Caecilius M. Baebius Ti. Sempronius , qui ad disceptandum inter Philippum et Eumenem reges Thessalorumque civitates missi erant, legationem renuntiassent, regum quoque eorum civitatiumque legatos in senatum introduxerunt. eadem utrimque iterata, quae dicta apud legatos in Graecia erant, aliam deinde novam legationem patres, cuius princeps Ap. Claudius fuit, in Graeciam et Macedoniam decreverunt ad visendum, redditaene civitates Thessalis et Perrhaebis essent. iisdem mandatum, ut ab Aeno et Maronea praesidia deducerentur maritimaque omnis Thraciae ora a Philippo et Macedonibus liberaretur. Peloponnesum quoque adire iussi, unde prior legatio discesserat incertiore statu rerum, quam si non venissent: nam super cetera etiam sine responso dimissi nec datum petentibus erat Achaeorum concilium. de qua re querente graviter Q. Caecilio et simul Lacedaemoniis deplorantibus moenia diruta, abductam plebem in Achaiam et venumdatam, ademptas, quibus ad eam diem civitas stetisset, Lycurgi leges, Achaei maxime concilii negati crimen excusabant recitando legem, quae, nisi belli pacisve causa et cum legati ab senatu cum litteris aut scriptis mandatis venirent, vetaret indici concilium. ea ne postea excusatio esset, ostendit senatus curae iis esse debere, ut legatis Romanis semper adeundi concilium gentis potestas fieret, quem ad modum et illis, quotiens vellent, senatus daretur.

principium insequor annus p claudus l porcius consul cum q caecilius m baebius tiberius sempronius qui ad discepto inter philippus et eumenes rex thessalus civitas mitto sum legatio renuntio rex quoque is civitatiumque legatus in senatus introduco idem utrimque itero qui dictum apud legatus in graecia sum alius deinde novus legatio pater qui princeps ap claudus sum in graecia et macedonia decerno ad viso reddo civitas thessal et perrhaebi sum idem mando ut ab aenus et maroneus praesidium deduco maritimus omnis thracia os ab philippus et macedones libero peloponnesus quoque adeo iubeo unde prior legatio discedo incertus status res quam si non venio nam super ceterus etiam sine respondeo dimitto neque do peto sum achaeus concilium de qui res queror gravis q caecilius et simul lacedaemonius deploro moenia diruo abduco plebs in achaia et venumdatam adimo qui ad is dies civitas sto lycurgus lex achaeus magnus concilium nego crimen excuso recito lex qui nisi bellum pacisve causa et cum legatus ab senatus cum littera aut scribo mandatum venio veto indico concilium is ne postea excusatio sum ostendo senatus cura is sum debeo ut legatus romanus semper adeo concilium gens potestas fio qui ad modus et ille quotiens volo senatus do


hac sedata contentione alia subinde C. Decimi praetoris morte exorta est. Cn. Sicinius et L. Pupius , qui aediles proximo anno fuerant, et C. Valerius flamen Dialis et Q. Fulvius Flaccus —is, quia aedilis curulis designatus erat, sine toga candida, sed maxima ex omnibus contentione—petebant; certamenque ei cum flamine erat. et postquam primo aequare, mox superare etiam est visus, pars tribunorum plebis negare rationem eius habendam esse, quod duos simul unus magistratus, praesertim curules, neque capere posset nec gerere; pars legibus eum solvi aequum censere, ut quem vellet praetorem creandi populo potestas fieret. L. Porcius consul primo in ea sententia esse, ne nomen eius acciperet, deinde, ut ex auctoritate autoritate senatus idem faceret, convocatis patribus referre se ad eos dixit, quod nec iure ullo nec exemplo tolerabili liberae civitati aedilis curulis designatus praeturam peteret; sibi, nisi quid aliud iis videretur, in animo esse e lege comitia habere. patres censuerunt, uti L. Porcius consul cum Q. Fulvio ageret, ne inpedimento esset, quo minus comitia praetoris in locum C. Decimi subrogandi e lege haberentur. agenti consuli ex senatus consulto respondit Flaccus, nihil, quod se indignum esset, facturum. medio responso ad voluntatem interpretantibus fecerat spem cessurum patrum auctoritati esse; comitiis acrius etiam quam ante petebat criminando extorqueri sibi a consule et senatu populi Romani beneficium et invidiam fieri geminati honoris, tamquam non adpareret, ubi designatus praetor esset, extemplo aedilitate se abdicaturum. consul cum et pertinaciam petentis crescere et favorem populi magis magisque in eum inclinari cerneret, dimissis comitiis senatum vocavit. censuerunt frequentes, quoniam Flaccum auctoritas patrum nihil movisset, ad populum cum Flacco agendum. contione advocata cum egisset consul, ne tum quidem de sententia motus gratias populo Romano egit, quod tanto studio, quotienscumque declarandae voluntatis potestas facta esset, praetorem se voluisset facere; ea sibi studia civium suorum destituere non esse in animo. haec vero tam obstinata vox tantum ei favorem accendit, ut haud dubius praetor esset, si consul accipere nomen vellet. ingens certamen tribunis et inter se ipsos et cum consule fuit, donec senatus a consule est habitus decretumque, quoniam praetoris subrogandi comitia ne legibus fierent, pertinacia Q. Flacci et prava studia hominum inpedirent, senatum censere satis praetorum esse; P. Cornelius utramque in urbe iurisdictionem haberet Apollinique ludos faceret.

hic sedo contentio alius subinde que decimus praetor mors exorior sum cn sicinius et l pupius qui aedilis propior annus sum et que valerius flamen dial et q fulvus flaccus is quia aedilis curulis designo sum sine toga candidus sed maximus ex omnis contentio peto certamen is cum flamen sum et postquam primus aequaris mox supero etiam sum video pars tribunus plebs nego ratio is habeo sum qui duo simul unus magistratus praesertim curulis neque capio possum neque gero pars lex is solvo aequus censeo ut qui volo praetor creo populus potestas fio l porcius consul primus in is sententia sum ne nomen is accipio deinde ut ex auctoritas autoritas senatus idem facio convoco pater refero sui ad is dico qui neque ius ullus neque exemplum tolerabilis liber civitas aedilis curulis designo praetorqueo peto sui nisi quis alius is video in animus sum e lex comitium habeo pater censeo uti l porcius consul cum q fulvius ago ne impedimentum sum quo paruus comitium praetor in locus que decimus subrogo e lex habeo ago consul ex senatus consultum respondeo flaccus nihil qui sui indignus sum facio medium respondeo ad voluntas interpretor facio spes cedo pater auctoritas sum comitium acer etiam quam ante peto criminor extorqueo sui ab consul et senatus populus romanus beneficium et invidia fio gemino honor tamquam non appareo ubi designo praetor sum extemplo aedilitas sui abdico consul cum et pertinacia peto cresco et favor populus magis magus in is inclinaris cerno dimitto comitium senatus voco censeo frequens quoniam flaccus auctoritas pater nihil moveo ad populus cum flaccus ago contio advoco cum ago consul ne tum quidem de sententia moueo gratia populus romanus ago qui tantus studium quotienscumque declaro voluntas potestas facio sum praetor sui volo facio is sui studium civis suus destituo non sum in animus hic verus tam obstinatus vox tantus is favor accendo ut haud dubius praetor sum si consul accipio nomen volo ingens certamen tribunus et inter sui ipse et cum consul sum donec senatus ab consul sum habitus decerno quoniam praetor subrogo comitium ne lex fio pertinacia q flaccus et pravus studium homo inpedirent senatus censeo satis praetor sum p cornelius uter in urbs iurisdictio habeo apollo ludus facio


dum haec, si modo hoc anno acta sunt, Romae aguntur, consules ambo in Liguribus gerebant bellum. is hostis velut natus ad continendam per magnorum intervalla bellorum Romanis militarem disciplinam erat, nec alia provincia militem magis ad virtutem acuebat. nam Asia et amoenitate urbium et copia terrestrium maritimarumque rerum et mollitia hostium regiisque opibus ditiores quam fortiores exercitus faciebat. praecipue sub imperio Cn. Manli solute ac neglegenter habiti sunt: itaque asperius paulo iter in Thracia et exercitatior hostis magna clade eos castigavit. in Liguribus omnia erant, quae militem excitarent, loca montana et aspera, quae et ipsis capere labor erat et ex praeoccupatis deicere hostem, itinera ardua, angusta, infesta insidiis, hostis levis et velox et repentinus, qui nullum usquam tempus, nullum locum quietum aut securum esse sineret, obpugnatio necessaria munitorum castellorum, laboriosa simul periculosaque, inops regio, quae parsimonia adstringeret milites, praedae haud multum praeberet. itaque non lixa sequebatur, non iumentorum longus ordo agmen extendebat; nihil praeter arma et viros omnem spem in armis habentes erat. nec deerat umquam cum iis vel materia belli vel causa, quia propter domesticam inopiam vicinos agros incursabant, nec tamen in discrimen summae rerum pugnabatur.

dum hic si modo hic annus ago sum roma ago consul ambo in ligur gero bellum is hostis velut nascor ad contineo per magnus intervallum bellum romanus militaris disciplina sum neque alius provincia miles magis ad virtus acuo nam asia et amoenitas urbs et copia terrestris maritimus res et mollitia hostis regius ops dives quam fortis exercitus facio praecipuus sub imperium cn manlius solvo atque neglegenter habeo sum itaque asper paulus iter in thracia et exercito hostis magnus clades is castigo in ligur omnis sum qui miles excito locum montanus et asper qui et ipse capio labor sum et ex praeoccupo deicio hostis iter arduus angustus infestus insidiae hostis levis et velox et repentinus qui nullus usquam tempus nullus locus quiesco aut securus sum sino obpugnatio necessarius munitor castellum laboriosus simul periculosus inops regius qui parsimonia adstringo miles praeda haud multus praebeo itaque non lixa sequor non iumentum longus ordo agmen extendo nihil praeter arma et vir omnis spes in arma habeo sum neque desum umquam cum is vel materia bellum vel causa quia propter domesticus inopia vicinus ager incurso neque tamen in discrimen summa res pugno


huius mali labes ex Etruria Romam veluti contagione morbi penetravit. primo urbis magnitudo capacior patientiorque talium malorum ea celavit; tandem indicium hoc maxime modo ad Postumium consulem pervenit. P. Aebutius , cuius pater publico equo stipendia fecerat, pupillus relictus, mortuis deinde tutoribus sub tutela Duroniae matris et vitrici T. Semproni Rutili educatus fuerat. et mater dedita viro erat, et vitricus, quia tutelam ita gesserat, ut rationem reddere non posset, aut tolli pupillum aut obnoxium sibi vinculo aliquo fieri cupiebat. via una corruptelae Bacchanalia erant. mater adulescentulum adpellat: se pro aegro eo vovisse, ubi primum convaluisset, Bacchis eum se initiaturam, damnatam voti benignitate deum exsolvere id velle. decem dierum castimonia opus esse; decimo die cenatum, deinde pure lautum in sacrarium deducturam. scortum nobile, libertina Hispala Fecenia, non digna quaestu, cui ancillula assuerat, etiam postquam manumissa erat, eodem se genere tuebatur. huic consuetudo iuxta vicinitatem cum Aebutio fuit, minime adulescentis aut rei aut famae damnosa; ultro enim amatus adpetitusque erat et maligne omnia praebentibus suis meretriculae munificentia sustinebatur. quin eo processerat consuetudine capta, ut post patroni mortem, quia in nullius manu erat, tutore ab tribunis et praetore petito, cum testamentum faceret, unum Aebutium institueret heredem. haec amoris pignora cum essent, nec quicquam secretum alter ab altero haberent, per iocum adulescens vetat eam mirari, si per aliquot noctes secubuisset: religionis se causa, ut voto pro valetudine sua facto liberetur, Bacchis initiari velle. id ubi mulier audivit perturbata “dii meliora!” inquit; mori et sibi et illi satius esse, quam id faceret, et in caput eorum detestari minas periculaque, qui id suasissent. admiratus cum verba tum perturbationem tantam adulescens parcere exsecrationibus iubet: matrem id sibi adsentiente vitrico imperasse. “vitricus ergo” inquit “tuus—matrem enim insimulare forsitan fas non sit—pudicitiam famam spem vitamque tuam perditum ire hoc facto properat. eo magis mirabundo quaerentique, quid rei esset, pacem veniamque precata deorum dearumque, si coacta caritate eius silenda enuntiasset, ancillam se ait dominae comitem id sacrarium intrasse, liberam numquam eo accessisse: scire corruptelarum omnis generis eam officinam esse, et iam biennio constare neminem initiatum ibi maiorem annis viginti. ut quisque introductus sit, velut victimam tradi sacerdotibus; eos deducere in locum, qui circumsonet ululatibus cantuque symphoniae et cymbalorum et tympanorum pulsu, ne vox quiritantis, cum per vim stuprum inferatur, exaudiri possit. orare inde atque obsecrare, ut eam rem quocumque modo discuteret, nec se eo praecipitaret, ubi omnia infanda patienda primum, deinde facienda essent; neque ante dimisit eum, quam fidem dedit adulescens ab his sacris se temperaturum. postquam domum venit, et mater mentionem intulit, quid eo die, quid deinceps ceteris, quae ad sacra pertinerent, faciendum esset, negat eorum se quicquam facturum nec initiari sibi in animo esse. aderat sermoni vitricus. confestim mulier exclamat Hispalae concubitu carere eum decem noctes non posse, illius excetrae delenimentis et venenis imbutum nec parentis nec vitrici nec deorum verecundiam habere. iurgantes hinc mater, hinc vitricus cum quattuor eum servis domo exegerunt. adulescens inde ad Aebutiam se amitam contulit causamque ei, cur esset a matre eiectus, narravit, deinde ex auctoritate eius postero die ad consulem Postumium arbitris remotis rem detulit. consul post diem tertium redire ad se iussum dimisit, ipse Sulpiciam gravem feminam, socrum suam, percunctatus est, ecquam anum Aebutiam ex Aventino nosset. cum ea, nosse probam et antiqui moris feminam, respondisset, opus esse sibi ea conventa dixit: mitteret nuntium ad eam, ut veniret. Aebutia accita ad Sulpiciam venit, et consul paulo post, velut forte intervenisset, sermonem de Aebutio fratris eius filio infert. lacrimae mulieri obortae, et miserari casum adulescentis coepit, qui spoliatus fortunis, a quibus minime oporteret, apud se tunc esset, eiectus a matre, quod probus adulescens—dii propitii essent—obscenis, ut fama esset, sacris initiari nollet.

hic malus labo ex etruria roma velut contagio morbus penetro primus urbs magnitudo capax patior talis malus is celo tandem indicium hic magnus modo ad postumius consul pervenio p aebutius qui pater publicus equus stipendium facio pupillus relinquo morior deinde tutor sub tutela duroniae mater et vitrix t sempronius rutilis educo sum et mater dedo vir sum et vitricus quia tutela ita gero ut ratio reddo non possum aut tollo pupillus aut obnoxius sui vinculum aliquis fio cupio via unus corruptela bacchanalis sum mater adulescentulus appello sui pro aeger is voveo ubi primus convalesco bacchus is sui initio damno voveo benignitas deus exsolvo is volo decem dies castimonia opus sum decimus dies ceno deinde purus lautus in sacrarium deduco scortum nobilis libertina hispala fecenia non dignus quaestus qui ancillula assuesco etiam postquam manumitto sum idem sui genus tueor hic consuetudo iuxta vicinitas cum aebutius sum paruus adulescens aut res aut fama damnosus ultro enim amo adpetitusque sum et malignus omnis praebeo suus meretricula munificentia sustineo quin is procedo consuetudo capio ut post patronus mors quia in nullus manus sum tutor ab tribunus et praetor peto cum testamentum facio unus aebutius instituo heres hic amor pignus cum sum neque quisquam secerno alter ab alter habeo per iocus adulescens veto is miror si per aliquot nox secubo religio sui causa ut veto pro valetudo suus facio libero bacchus initiaris volo is ubi mulier audio perturbo dius bonus inquam morior et sui et ille sero sum quam is facio et in caput is detestaris minae periculum qui is suadeo admiror cum verbum tum perturbatio tantus adulescens parco exsecratio iubeo mater is sui adsentio vitricus impero vitricus ergo inquam tuus mater enim insimularis forsitan fas non sum pudicitia fama spes vita tuus perdo eo hic facio propero is magis mirabundus quaero quis res sum pax venio preco deus dea si cogo caritas is sileo enuntio ancilla sui aio domina comes is sacrarium intro liber numquam is accedo scio corruptela omnis genus is officina sum et iam biennium constaris nemo initio ibi magnus annus viginti ut quisque introduco sum velut victima trado sacerdos is deduco in locus qui circumsono ululatus cano symphonia et cymbalum et tympanum pello ne vox quirito cum per vis stuprum infero exaudio possum oro inde atque obsecraris ut is res quicumque modo discutio neque sui is praecipito ubi omnis infer patior primus deinde facio sum neque ante dimitto is quam fides do adulescens ab hic sacrum sui tempero postquam domus venio et mater mentio infero quis is dies quis deinceps ceterus qui ad sacer pertineo facio sum nego is sui quisquam facio neque initiaris sui in animus sum adsum sermo vitricus confestim mulier exclamo hispalae concubo careo is decem nox non possum ille excetra delenimentum et venenum imbuo neque parens neque vitrix neque deus verecundia habeo jurgo hinc mater hinc vitricus cum quattuor is servio domus exigo adulescens inde ad aebutius sui amita confero causa is cur sum ab mater eicio narro deinde ex auctoritas is posterus dies ad consul postumius arbiter remoueo res defero consul post dies tertius redeo ad sui jubeo dimitto ipse sulpicia gravis femina socer suus percuncto sum ecqui anus aebutius ex aventinus nosco cum is nosco proba et antiquus mos femina respondeo opus sum sui is convenio dico mitto nuntius ad is ut venio aebutius accio ad sulpicia venio et consul paulus post velut fors intervenio sermo de aebutius frater is filius infero lacrima mulier oborior et miseror casus adulescens coepio qui spolio fortuna ab qui paruus oportet apud sui tunc sum eicio ab mater qui probus adulescens dius propitius sum obscenus ut fama sum sacrum initiaris nolo


eodem anno coloniae duae, Potentia in Picenum, Pisaurum in Gallicum agrum, deductae sunt. sena iugera in singulos data. diviserunt agrum coloniasque deduxerunt iidem tres viri, Q. Fabius Labeo et M. et Q. Fulvii , Flaccus et Nobilior. consules eius anni nec domi nec militiae memorabile quicquam egerunt. in insequentem annum crearunt consules M. Claudium Marcellum Q. Fabium Labeonem .

idem annus colonia duo potentia in picenus pisaurum in gallicus ager deduco sum seni iugerum in singuli do divido ager colonia deduco eo tres vir q fabius labeo et m et q fulvius flaccus et nobilior consul is annus neque domus neque militia memorabilis quisquam egero in insequor annus creo consul m claudius marcellus q fabius labeo


Scipionem et Polybius et Rutilius hoc anno mortuum scribunt. ego neque his neque Valerio adsentior, his, quod censoribus M. Porcio L. Valerio L. Valerium principem senatus ipsum censorem lectum invenio, cum superioribus duobus lustris Africanus fuisset, quo vivo, nisi ut ille senatu moveretur, quam notam nemo memoriae prodidit, alius princeps in locum eius lectus non esset. Antiatem auctorem refellit tribunus plebis M. Naevius , adversus quem oratio inscripta P. Africani est. hic Naevius in magistratuum libris est tribunus plebis P. Claudio L. Porcio consulibus, sed iniit tribunatum Ap. Claudio M. Sempronio consulibus ante diem quartum idus Decembres. inde tres menses ad idus Martias sunt, quibus P. Claudius L. Porcius consulatum inierunt. ita [et] vixisse in tribunatu Naevi videtur diesque ei dici ab eo potuisse, decessisse autem ante L. Valeri et M. Porci censuram.

scipio et polybius et rutilus hic annus mortuus scribo ego neque hic neque valerius adsentio hic qui censor m porcius l valerius l valerius princeps senatus ipse censor lectus invenio cum superus duo lustrum africanus sum quo vivo nisi ut ille senatus moveo quam nota nemo memoria prodo alius princeps in locus is lego non sum antias auctor refello tribunus plebs m naevius adverro qui oratio inscribo p africanus sum hic naevius in magistratus liber sum tribunus plebs p claudius l porcius consul sed ineo tribunatus ap claudius m sempronius consul ante dies quartus idus december inde tres mensis ad idus martius sum qui p claudus l porcius consulatus ineo ita et vivo in tribunatus naevius video dies is dico ab is possum decedo autem ante l valerius et m porcius censeo


C. Flaminius consul, cum Friniatibus Liguribus in agro eorum pluribus proeliis secundis factis, in deditionem gentem accepit. et arma ademit. ea quia non sincera fide tradebant, cum castigarentur, relictis vicis in montem Auginum profugerunt. confestim secutus est consul. ceterum effusi rursus, et pars maxima inermes, per invia et rupes deruptas praecipitantes fugerunt, qua sequi hostis non posset. ita trans Apenninum abierunt. qui castris se tenuerant, circumsessi et expugnati sunt. inde trans Apenninum ductae legiones. ibi montis, quem ceperant, altitudine paulisper se tutati, mox in deditionem concesserunt. tum conquisita cum intentiore cura arma et omnia adempta. translatum deinde ad Apuanos Ligures bellum, qui in agrum Pisanum Bononiensemque ita incursaverant, ut coli non posset. his quoque perdomitis consul pacem dedit finitimis. et quia a bello quieta ut esset provincia effecerat, ne in otio militem haberet, viam a Bononia perduxit Arretium. M. Aemilius alter consul agros Ligurum vicosque, qui in campis aut vallibus erant, ipsis montes duos Ballistam Suismontiumque tenentibus, deussit depopulatusque est. deinde eos, qui in montibus erant, adortus primo levibus proeliis fatigavit, postremo coactos in aciem descendere iusto proelio devicit, in quo et aedem Dianae vovit. subactis cis Apenninum omnibus tum transmontanos adortus—in his et Friniates Ligures erant, quos non adierat C. Flaminius —omnes Aemilius subegit armaque ademit et de montibus in campos multitudinem deduxit. pacatis Liguribus exercitum in agrum Gallicum duxit, viamque a Placentia, ut Flaminiae committeret, Ariminum perduxit. proelio ultimo, quo cum Liguribus signis conlatis conflixit, aedem Iunoni reginae vovit. haec in Liguribus eo anno gesta.

que flaminius consul cum friniates ligur in ager is multus proelium secundus facio in deditio gens accipio et arma adimo is quia non sincerus fides trado cum castigo relinquo vicus in mons augo profugio confestim sequor sum consul ceterum effundo rursus et pars maximus inermis per invius et rupes deruptus praecipito fugio qui sequor hostis non possum ita trans apenninus abeo qui castrum sui teneo circumsedeo et expugno sum inde trans apenninus duco legio ibi mons qui capio altitudo paulisper sui tutas mox in deditio concedo tum conquaero cum intendo cura arma et omnis adimo transfero deinde ad apuanos ligur bellum qui in ager pisanus bononiensis ita incursaverant ut colo non possum hic quoque perdomo consul pax do finitimus et quia ab bellum quietus ut sum provincia efficio ne in otium miles habeo via ab bononia perduco arretium m aemilius alter consul ager ligur vicus qui in campus aut valles sum ipse mons duo ballista suismontium teneo deuro depopulor sum deinde is qui in mons sum adorior primus levis proelium fatigo postremo cogo in acies descendo justus proelium devinco in quo et aedes diana voveo subigo cis apenninus omnis tum transmontanos adorior in hic et friniates ligur sum qui non adeo que flaminius omnis aemilius subigo armo adimo et de mons in campus multitudo deduco pacatum ligur exercitus in ager gallicus duco via ab placentia ut flaminia committo ariminum perduco proelium ultimo quo cum ligur signum confero confligo aedes juno regina voveo hic in ligur is annus gero


eodem anno A. Terentius proconsul haud procul flumine Hibero in agro Ausetano et proelia secunda cum Celtiberis fecit et oppida quae ibi communierant aliquot expugnavit. ulterior Hispania eo anno in pace fuit, quia et P. Sempronius proconsul diutino morbo est inplicitus et nullo lacessente peropportune quieverunt Lusitani. nec in Liguribus memorabile quicquam a Q. Fabio consule gestum.

idem annus ab tero proconsul haud procul flumen hiberus in ager ausetanus et proelio secundus cum celtiberi facio et oppidum qui ibi communio aliquot expugno ulterior hispania is annus in pax sum quia et p sempronius proconsul diutinus morbus sum implico et nullus lacesso peropportunus quiesco lusitanus neque in ligur memorabilis quisquam ab q fabius consul gero


ad ea Philippus longe aliam quam adversus Thessalos Perrhaebosque nuper ingressus disserendi viam “non cum Maronitis” inquit “mihi aut cum Eumene disceptatio est, sed iam vobiscum, Romani, a quibus nihil aequi me impetrare iam diu animadverto. civitates Macedonum, quae a me inter indutias defecerant, reddi mihi aequum censebam, non quia magna accessio ea regni futura esset—sunt enim et parva oppida et in finibus extremis posita—, sed quia multum ad reliquos Macedonas continendos exemplum pertinebat. negatum est mihi. bello Aetolico Lamiam obpugnare iussus a consule M'. Acilio cum diu fatigatus ibi operibus proeliisque essem, transcendentem me iam muros a capta prope urbe revocavit consul et abducere copias inde coegit. ad huius solacium iniuriae permissum est, ut Thessaliae Perrhaebiaeque et Athamanum reciperem quaedam castella magis quam urbes. ea quoque ipsa vos mihi, Q. Caecili , paucos ante dies ademistis. pro non dubio paulo ante, si diis placet, legati Eumenis sumebant, quae Antiochi fuerunt, Eumenem aequius esse quam me habere. id ego longe aliter iudico esse. Eumenes enim non, nisi vicissent Romani, sed, nisi bellum gessissent, manere in regno suo non potuit. itaque ille vestrum meritum habet, non vos illius; mei autem regni tantum aberat ut ulla pars in discrimine fuerit, ut tria milia talentum et quinquaginta tectas naves et omnes Graeciae civitates, quas antea tenuissem, pollicentem ultro Antiochum in mercedem societatis sim aspernatus; hostemque ei me esse prius etiam, quam M’. Acilius exercitum in Graeciam traiceret, praetuli. et cum eo consule belli partem, quamcumque mihi delegavit, gessi, et insequenti consuli, L. Scipioni , cum terra statuisset ducere exercitum ad Hellespontum, non iter tantum per regnum nostrum dedi, sed vias etiam munivi, pontes feci, commeatus praebui, nec per Macedoniam tantum, sed per Thraciam etiam, ubi inter cetera pax quoque praestanda a barbaris erat. pro hoc studio meo erga vos, ne dicam merito, utrum adicere vos, Romani, aliquid et amplificare et augere regnum meum munificentia vestra oportebat, an, quae haberem aut meo iure aut beneficio vestro, eripere, id quod nunc facitis? Macedonum civitates, quas regni mei fuisse fatemini, non restituuntur. Eumenes, tamquam ad Antiochum spoliandum me venit et, si diis placet, decem legatorum decretum calumniae inpudentissimae praetendit, quo maxime et refelli et coargui potest; disertissime enim planissimeque in eo scriptum est Chersonesum et Lysimachiam Eumeni dari. ubi tandem Aenus et Maronea et Thraciae civitates adscriptae sunt? quod ab illis ne postulare quidem est ausus, id apud vos, tamquam ab illis impetraverit, obtinebit? quo in numero me apud vos esse velitis, refert. si tamquam inimicum et hostem insectari propositum est, pergite, ut coepistis, facere; sin aliquis est respectus mei ut socii atque amici regis, deprecor, ne me tanta iniuria dignum iudicetis. ” movit aliquantum oratio regis legatos. itaque medio responso rem suspenderunt: si decem legatorum decreto Eumeni datae civitates eae essent, nihil se mutare; si Philippus bello cepisset eas, praemium victoriae iure belli habiturum; si neutrum eorum foret, cognitionem placere senatui reservari et, ut omnia in integro manerent, praesidia, quae in iis urbibus sint, deduci. hae causae maxime animum Philippi alienaverunt ab Romanis, ut non a Perseo filio eius novis causis motum, sed ob has a patre bellum relictum filio videri possit. Romae nülla Macedonici belli suspicio erat.

ad is philippus longus alius quam adverro thessali perrhaebi nuper ingredior dissero via non cum maronitis inquam ego aut cum eumenes disceptatio sum sed iam tu romanus ab qui nihil aequum ego impetro iam diu animadverto civitas macedones qui ab ego inter indutiae deficio reddo ego aequus censeo non quia magnus accessio is regnum sum sum sum enim et parvus oppidum et in finis exter pono sed quia multus ad reliquus macedonas contineo exemplum pertineo nego sum ego bellum aetolicus lamia obpugnaris iubeo ab consul m acilius cum diu fatigo ibi opus proelium sum transcendo ego iam murus ab capio prope urbs revoco consul et abduco copia inde cogo ad hic solacium iniuria permitto sum ut thessalia perrhaebia et athamanes recipio quidam castellum magis quam urbs is quoque ipse tu ego q caecilis paucus ante dies adimo pro non dubius paulus ante si diuus placeo legatus eumenes sumo qui antiochus sum eumenes aequus sum quam ego habeo is ego longus aliter judico sum eumenes enim non nisi vinco romanus sed nisi bellum gero maneo in regnum suus non possum itaque ille vester mereo habeo non tu ille meus autem regnum tantus absum ut ullus pars in discrimen sum ut tres mille talentum et quinquaginta tego navo et omnis graecia civitas qui antea teneo polliceo ultro antiochus in merces societas sum aspernor hostis is ego sum prior etiam quam m acilius exercitus in graecia traicio praetulis et cum is consul bellum pars quicumque ego delego gero et insequor consul l scipio cum terra statuo duco exercitus ad hellespontus non iter tantus per regnum nos do sed via etiam munio pons facio commeatus praebeo neque per macedonia tantus sed per thracia etiam ubi inter ceterus pax quoque praesto ab barbaris sum pro hic studium meus erga tu ne dico mereo utrum adicio tu romanus aliquis et amplificaris et augeo regnum meus munificentia vester oportet an qui habeo aut meus ius aut beneficium vester eripio is qui nunc facio macedones civitas qui regnum meus sum fateor non restituo eumenes tamquam ad antiochus spolio ego venio et si diuus placeo decem legatus decretum calumnia inpudentissimae praetendo quo magnus et refello et coarguo possum dissero enim planus in is scribo sum cherronesus et lysimachia eumenes do ubi tandem aenus et maroneus et thracia civitas adscribo sum qui ab ille ne postulo quidem sum audeo is apud tu tamquam ab ille impetro obtineo quo in numerus ego apud tu sum volo refero si tamquam inimicus et hostis insectaris propono sum pergo ut coepio facio sin aliquis sum respicio meus ut socius atque amicus rex deprecor ne ego tantus iniuria dignus judico moveo aliquantus oratio rex legatus itaque medium respondeo res suspendo si decem legatus decretum eumenes do civitas is sum nihil sui muto si philippus bellum capio is praemium victoria ius bellum habeo si neuter is sum cognitio placeo senatus reservaris et ut omnis in integer maneo praesidium qui in is urbs sum deduco hic causa magnus animus philippus alienaverunt ab romanus ut non ab perseus filius is novus causa motus sed ob hic ab pater bellum relinquo filius video possum roma nulla macedonicus bellum suspicio sum


”at enim illa certe veste vestra sunt, Achaei, quod leges disciplinamque vetustissimam Lycurgi sustulistis, quod muros diruistis. quae utraque ab iisdem obici qui possunt, cum muri Lacedaemonis non ab Lycurgo, sed paucos ante annos ad dissolvendam Lycurgi disciplinam exstructi sint? tyranni enim nuper eos arcem et munimentum sibi, non civitati paraverunt; et si exsistat hodie ab inferis Lycurgus, gaudeat ruinis eorum et nunc se patriam et Spartam antiquam agnoscere dicat. non Philopoemenem expectare nec Achaeos, sed vos ipsi, Lacedaemonii, vestris manibus amoliri et diruere omnia vestigia tyrannidis debuistis. vestrae enim illae deformes veluti notae servitutis erant, et, cum sine muris per octingentos prope annos liberi, aliquando etiam principes Graeciae fuissetis, muris velut compedibus circumdatis vincti per centum annos servistis. quod ad leges ademptas adtinet, ego antiquas Lacedaemoniis leges tyrannos ademisse arbitror, nos non suas ademisse, quas non habebant, sed nostras leges dedisse, nec male consuluisse civitati, cum concilii nostri eam fecerimus et nobis miscuerimus, ut corpus unum et concilium totius Peloponnesi esset. tunc, ut opinor, si aliis ipsi legibus viveremus, alias istis iniunxissemus, queri se iniquo iure esse et indignari possent. scio ego, Ap. Claudi , hanc orationem, qua sum adhuc usus, neque sociorum apud socios neque liberae gentis esse, sed vere severum disceptantium apud dominos. nam si non vana illa vox praeconis fuit. qua liberos esse omnium primos Achaeos iussistis, si foedus ratum est, si societas et amicitia ex aequo observatur, cur ego quid Capua capta feceritis Romani non quaero, vos rationem reposcitis, quid Achaei Lacedaemoniis bello victis fecerimus? interfecti aliqui sunt; finge a nobis; quid? vos senatores Campanos securi non percussistis? muros diruimus; vos non muros tantum, sed urbem agrosque ademistis. specie, inquis, aequum est foedus; est. sentio, Appi, et, si non oportet, non indignor; sed oro vos, quantumlibet intersit inter Romanos et Achaeos, modo ne in aequo hostes vestri nostrique apud vos sint ac nos socii, immo ne meliore iure sint, nam, ut in aequo essent, nos fecimus, cum leges iis nostras dedimus, cum, ut, Achaici concilii essent, effecimus. parum est victis, quod victoribus satis est; plus postulant hostes, quam socii habent. quae iure iurando, quae monumentis litterarum in lapide insculptis in aeternam memoriam sancta atque sacrata sunt, ea cum periurio nostro tollere parant. veremur quidem vos, Romani, et, si ita vultis, etiam timemus; sed plus et veremur et timemus deos inmortales.’

at enim ille certus vestis vester sum achaeus qui lex disciplina vetustus lycurgus tollo qui murus diruo qui uter ab idem obicio qui possum cum murus lacedaemon non ab lycurgus sed paucus ante annus ad dissolvendam lycurgus disciplina exstruo sum tyrannus enim nuper is arx et munimentum sui non civitas paro et si exsisto hodie ab inferi lycurgus gaudeo ruina is et nunc sui patria et sparta antiquus agnosco dico non philopoemen expecto neque achaeus sed tu ipse lacedaemonius vester manus amolior et diruo omnis vestigium tyrannis debeo vester enim ille deformis velut nosco servitus sum et cum sine murus per octingenti prope annus liber aliquando etiam princeps graecia sum murus velut compedibus circumdo vincio per centum annus servio qui ad lex adimo adteneo ego antiquus lacedaemonius lex tyrannus adimo arbitror nos non suus adimo qui non habeo sed noster lex do neque malus consulo civitas cum concilium noster is facio et nos misceo ut corpus unus et concilium totus peloponnesius sum tunc ut opinor si alius ipse lex vivo alius iste injungo queror sui iniquus ius sum et indignor possum scio ego ap claudius hic oratio qui sum adhuc utor neque socius apud socius neque liber gens sum sed verus severus discepto apud dominus nam si non vanus ille vox praeco sum qui liber sum omnis primus achaeus jubeo si foedus reor sum si societas et amicitia ex aequus observo cur ego quis capua capio facio romanus non quaero tu ratio reposco quis achaeus lacedaemonius bellum vinco facio interfacio aliqui sum fingo ab nos quis tu senator campani securus non percutio murus diruo tu non murus tantus sed urbs ager adimo species inquam aequus sum foedus sum sentio appius et si non oportet non indignor sed oro tu quantumlibet intersum inter romanus et achaeus modo ne in aequus hostis vester noster apud tu sum atque nos socius immo ne bonus ius sum nam ut in aequus sum nos facio cum lex is noster do cum ut achaicus concilium sum efficio parum sum vinco qui victor satis sum multus postulo hostis quam socius habeo qui ius iuro qui monumentum litteraris in lapis insculpo in aeternus memoria sancio atque sacro sum is cum periurium noster tollo paro vereor quidem tu romanus et si ita volo etiam timeo sed multus et vereor et timeo deus inmortal


eodem anno in Hispania praetores C. Calpurnius et L. Quinctius , cum primo vere ex hibernis copias eductas in Baeturia iunxissent, in Carpetaniam, ubi hostium castra erant, progressi sunt communi animo consilioque parati rem gerere. haud procul Dipone et Toleto urbibus inter pabulatores pugna orta est, quibus dum utrimque subvenitur a castris, paulatim omnes copiae in aciem eductae sunt. in eo tumultuario certamine et loca sua et genus pugnae pro hoste fuere. duo exercitus Romani fusi atque in castra compulsi sunt. non institere perculsis hostes. praetores Romani, ne postero die castra obpugnarentur, silentio proximae noctis tacito signo exercitum abduxerunt. luce prima Hispani acie instructa ad vallum accesserunt vacuaque praeter spem castra ingressi, quae relicta inter nocturnam trepidationem erant, diripuerunt regressique in castra sua paucos dies quieti in stativis manserunt. Romanorum sociorumque in proelio fugaque ad quinque milia occisa, quorum se spoliis hostes armarunt. inde ad Tagum flumen profecti sunt. praetores interim Romani omne id tempus contrahendis ex civitatibus sociis Hispanorum auxiliis et reficiendis ab terrore adversae pugnae militum animis consumpserunt. ubi satis placuere vires, et iam miles quoque ad delendam priorem ignominiam hostem poscebat, profecti, duodecim milia passuum ab Tago flumine posuerunt castra. inde tertia vigilia sublatis signis quadrato agmine principio lucis ad Tagi ripam pervenerunt. trans fluvium in colle hostium castra erant. extemplo, qua duobus locis vada nudabat amnis, dextra parte Calpurnius, laeva Quinctius exercitus traduxerunt quieto hoste, dum miratur subitum adventum consultatque, qui tumultum inicere trepidantibus in ipso transitu amnis potuisset. interim Romani inpedimentis quoque omnibus traductis contractisque in unum locum, quia iam moveri videbant hostem, nec spatium erat castra communiendi, aciem instruxerunt. in medio locatae quinta Calpurni legio et octava Quincti; id robur toto exercitu erat. campum apertum usque ad hostium castra habebant, liberum a metu insidiarum. Hispani postquam in citeriore ripa duo Romanorum agmina conspexerunt, ut, priusquam se iungere atque instruere possent, occuparent eos, castris repente effusi cursu ad pugnam tendunt. atrox in principio proelium fuit et Hispanis recenti victoria ferocibus et insueta ignominia milite Romano accenso. acerrime media acies, duae fortissimae legiones, dimicabant; quas cum aliter moveri loco non posse hostis cerneret, cuneo institit pugnare; et usque plures confertioresque medios urgebant. ibi postquam laborare aciem Calpurnius praetor vidit, T. Quinctilium Varum et L. Iuventium Thalnam legatos ad singulas legiones adhortandas propere mittit; docere et monere iubet in illis spem omnem vincendi et retinendae Hispaniae esse: si illi loco cedant, neminem eius exercitus non modo Italiam, sed ne Tagi quidem ulteriorem ripam unquam visurum. ipse cum equitibus duarum legionum paullum circumvectus in cuneum hostium, qui mediam urgebat aciem, ab latere incurrit. Quinctius cum suis equitibus alterum hostium latus invadit. sed longe acrius Calpurniani equites pugnabant, et praetor ante alios: nam et primus hostem percussit et ita se inmiscuit mediis, ut vix, utrius partis esset, nosci posset; et equites praetoris eximia virtute et equitum pedites accensi sunt. pudor movit primos centuriones, qui inter tela hostium praetorem conspexerunt. itaque urgere signiferos pro se quisque, iubere inferre signa et confestim militem sequi. renovatur ab omnibus clamor, inpetus fit velut ex superiore loco. haud secus ergo quam torrentis modo fundunt sternuntque perculsos, nec sustineri alii super alios inferentes sese possunt. fugientes in castra equites persecuti sunt et permixti turbae hostium intra vallum penetraverunt, ubi ab relictis in praesidio castrorum proelium instauratum; coactique sunt Romani equites descendere ex equis. dimicantibus iis legio quinta supervenit, deinde, ut quaeque potuerant, copiae adfluebant. caeduntur passim Hispani per tota castra, nec plus quam quattuor milia hominum effugerunt. inde tria milia fere, qui arma retinuerant, montem propinquum ceperunt, mille semermes maxime per agros palati sunt. supra triginta quinque milia hostium fuerant, ex quibus tam exigua pars pugnae superfuit. signa capta centum triginta duo. Romani sociique paulo plus sexcenti et provincialium auxiliorum centum quinquaginta ferme ceciderunt. tribuni militum quinque amissi et pauci equites Romani cruentae maxime victoriae speciem fecerunt, in castris hostium, quia ipsis spatium sua communiendi non fuerat, manserunt. pro contione postero die laudati donatique a C. Calpurnio equites phaleris, pronuntiavitque eorum maxime opera hostes fusos, castra capta et expugnata esse. Quinctius alter praetor suos equites catellis ac fibulis donavit. donati et centuriones ex utriusque exercitu permulti, maxime qui mediam aciem tenuerunt.

idem annus in hispania praetor que calpurnius et l quintius cum primus verus ex hibernus copia educo in baeturia jungo in carpetania ubi hostis castrum sum progredior sum communis animus consilior paro res gero haud procul dipone et toletum urbs inter pabulator pugno orior sum qui dum utrimque subvenio ab castrum paulatim omnis copia in acies educo sum in is tumultuarius certamen et locum suus et genus pugna pro hostis sum duo exercitus romanus fundo atque in castrum compello sum non insto percello hostis praetor romanus ne posterus dies castrum obpugnarentur silentium proximus nox taceo signum exercitus abduco lux primus hispanus acies instruo ad valles accedo vacuus praeter spes castrum ingredior qui relinquo inter nocturnus trepidatio sum diripio regredior in castrum suus paucus dies quiesco in stativus maneo romanus socius in proelium fugo ad quinque mille occaedes qui sui spolium hostis armo inde ad tagus flumen proficiscor sum praetor interim romanus omnis is tempus contraho ex civitas socius hispanus auxilium et reficio ab terror adverro pugna miles animus consumo ubi satis placeo vireo et iam miles quoque ad deleo prior ignominia hostis posco proficiscor duodecim mille passus ab tagus flumen pono castrum inde tertius vigil tollo signum quadro agmen principium lucus ad tagus ripa pervenio trans fluvius in collis hostis castrum sum extemplo qui duo locus vado nudo amnis dextera pars calpurnius laeva quintius exercitus traduco quiesco hostis dum miro subeo advenio consulto qui tumultus inicio trepido in ipse transeo amnis possum interim romanus impedimentum quoque omnis traduco contraho in unus locus quia iam moveo video hostis neque spatium sum castrum communio acies instruo in medium loco quintus calpurnius legio et octavus quintius is robur totus exercitus sum campus aperio usque ad hostis castrum habeo liber ab metus insidiaris hispanus postquam in citer ripa duo romanus agmen conspicio ut priusquam sui iungo atque instruo possum occupo is castrum repens effundo cursus ad pugna tendo atrox in principium proelium sum et hispanus recens victoria ferox et insuetus ignominia miles romanus accendo acer medius acies duo fortis legio dimico qui cum aliter moveo locus non possum hostis cerno cuneus insto pugno et usque multus confercio medius urgeo ibi postquam laboro acies calpurnius praetor video t quintilius varis et l juventius thalnam legatus ad singulus legio adhortor properus mitto doceo et moneo iubeo in ille spes omnis vinco et retineo hispania sum si ille locus cedo nemo is exercitus non modo italia sed ne tagus quidem ulter ripa umquam video ipse cum eques duaris legio paulus circumvehor in cuneus hostis qui medius urgeo acies ab lateo incurro quintius cum suus eques alter hostis latus invado sed longus acer calpurnianus eques pugno et praetor ante alius nam et primus hostis percutio et ita sui immisceo medius ut vix uter pars sum nosco possum et eques praetor eximius virtus et eques pedito accendo sum pudor moveo primus centurio qui inter telum hostis praetor conspicio itaque urgeo signifer pro sui quisque iubeo infero signum et confestim miles sequor renovo ab omnis clamor impetus fio velut ex superus locus haud secus ergo quam torreo modo fundo sterno percello neque sustineo alius super alius infero sui possum fugio in castrum eques persequor sum et permisceo turba hostis intra valles penetraverunt ubi ab relinquo in praesidium castrum proelium instauro cogo sum romanus eques descendo ex equus dimico is legio quintus supervenio deinde ut quisque possum copia affluo caedo passim hispanus per totus castrum neque multus quam quattuor mille homo effugio inde tres mille fere qui arma retineo mons propinquus capio mille semermes magnus per ager palatium sum supra triginta quinque mille hostis sum ex qui tam exiguus pars pugna supersum signum capio centum triginta duo romanus socius paulus multus sexcenti et provincialis auxilia centum quinquaginta ferme cado tribunus miles quinque amitto et paucus eques romanus cruentus magnus victoria species facio in castrum hostis quia ipse spatium suus communio non sum maneo pro contio posterus dies laudo dono ab que calpurnius eques phalerae pronuntiavitque is magnus opus hostis fundo castrum capio et expugno sum quintius alter praetor suus eques catellus atque fibulis dono dono et centurio ex uterque exercitus permultus magnus qui medius acies teneo


”difficilior nobis, Ap. Claudi , apud vos oratio est, quam Romae nuper apud senatum fuit. tunc enim Lacedaemoniis accusantibus respondendum erat; nunc a vobis ipsis accusati sumus, apud quos causa est dicenda. quam iniquitatem condicionis subimus illa spe, iudicis animo te auditurum esse posita contentione, qua paulo ante egisti. ego certe, cum ea, quae et hic antea apud Q. Caecilium et postea Romae questi sunt Lacedaemonii, a te paulo ante relata sint, non tibi, sed illis me apud te respondere credam. caedem obicitis eorum, qui a Philopoemene praetore evocati ad causam dicendam interfecti sunt. hoc ego crimen non modo a vobis, Romani, sed ne apud vos quidem nobis obiciendum fuisse arbitror. quid ita? quia in vestro foedere erat, ut maritimis urbibus abstinerent Lacedaemonii. quo tempore armis captis urbes, a quibus abstinere iussi erant, nocturno impetu occupaverunt si T. Quinctius , si exercitus Romanus, sicut antea, in Peloponneso fuisset, eo nimirum capti et obpressi confugissent; cum vos procul essetis, quo alio, nisi ad nos, socios vestros, quos antea Gytheo opem ferentes, quos Lacedaemonem vobiscum simili de causa obpugnantes viderant, confugerent? pro vobis igitur iustum piumque bellum suscepimus. quod cum alii laudent, reprehendere ne Lacedaemonii quidem possint, dii quoque ipsi comprobaverint, qui nobis victoriam dederunt, quonam modo ea, quae belli iure acta sunt, in disceptationem veniunt? quorum tamen maxima pars nihil pertinet ad nos. nostrum est, quod evocavimus ad causam dicendam eos, qui ad arma multitudinem exciverant, qui expugnaverant maritima oppida, qui diripuerant, qui caedem principum fecerant; quod vero illi venientes in castra interfecti sunt, vestrum est, Areu et Alcibiade, qui nunc nos, si diis placet, accusatis, non nostrum. exules Lacedaemoniorum, quo in numero hi quoque duo fuerunt, et tunc nobiscum erant, et, quod domicilio sibi delegerant maritima oppida, se petitos credentes, in eos, quorum opera patria extorres ne in tuto quidem exilio posse consenescere se indignabantur, impetum fecerunt. Lacedaemonii igitur Lacedaemonios, non Achaei interfecerunt; nec iure an iniuria caesi sint argumentari refert”

difficilis nos ap claudius apud tu oratio sum quam roma nuper apud senatus sum tunc enim lacedaemonius accuso respondeo sum nunc ab tu ipse accuso sum apud qui causa sum dico quam iniquitas condicio subeo ille spes judex animus tu audio sum pono contentio qui paulus ante ago ego certus cum is qui et hic antea apud q caecilius et postea roma queror sum lacedaemonius ab tu paulus ante refero sum non tu sed ille ego apud tu respondeo credo caedes obicio is qui ab philopoemene praetor evoco ad causa dico interfacio sum hic ego crimen non modo ab tu romanus sed ne apud tu quidem nos obicio sum arbitror quis ita quia in vester foedus sum ut maritimus urbs abstineo lacedaemonius quo tempus arma capio urbs ab qui abstineo iubeo sum nocturnus impetus occupo si t quintius si exercitus romanus sicut antea in peloponnesus sum is nimirum capio et obpremo confugio cum tu procul edo quo alius nisi ad nos socius vester qui antea gytheum ops fero qui lacedaemon tu similis de causa obpugno video confugio pro tu igitur iustus pius bellum suscipio qui cum alius laudo reprehendo ne lacedaemonius quidem possum dius quoque ipse comprobaverint qui nos victoria do quonam modo is qui bellum ius ago sum in disceptatio venio qui tamen maximus pars nihil pertineo ad nos nos sum qui evocavimus ad causa dico is qui ad arma multitudo excio qui expugnaverant maritimus oppidum qui diripio qui caedes princeps facio qui verus ille venio in castrum interfacio sum vester sum areu et alcibiades qui nunc nos si diuus placeo accuso non nos exulis lacedaemonius quo in numerus hic quoque duo sum et tunc nos sum et qui domicilium sui deligo maritimus oppidum sui peto credo in is qui opus patria extorris ne in tueor quidem exsilium possum consenesco sui indignor impetus facio lacedaemonius igitur lacedaemonii non achaeus interfacio neque ius an iniuria caedo sum argumentaris refero


M. Claudius consul Gallis ex provincia exactis Histricum bellum moliri coepit litteris ad senatum missis, ut sibi in Histriam traducere legiones liceret. id senatui placuit. illud agitabant, uti colonia Aquileia deduceretur, nec satis constabat, utrum Latinam an civium Romanorum deduci placeret. postremo Latinam potius coloniam deducendam patres censuerunt. triumviri creati sunt P. Scipio Nasica C. Flaminius L. Manlius Acidinus .

m claudus consul gallus ex provincia exigo histrix bellum molior coepio littera ad senatus mitto ut sui in histria traduco legio licet is senatus placeo ille agito uti colonia aquileia deduco neque satis consto utrum latinus an civis romanus deduco placeo postremo latinus potis colonia deduco pater censeo triumviri creo sum p scipio nasica que flaminius l manlius acidinus


recitari deinde senatus consulta iusserunt indicique praemium proposuerunt, si quis quem ad se deduxisset nomenve absentis detulisset; qui nominatus profugisset, diem certam se finituros, ad quam nisi citatus respondisset, absens damnaretur; si quis eorum, qui tum extra terram Italiam essent, nominaretur, ei laxiorem diem daturos, si venire ad causam dicendam vellet. edixerunt deinde, ne quis quid fugae causa vendidisse neve emisse vellet; ne quis reciperet, celaret, ope ulla iuvaret fugientes.

recitaris deinde senatus consulo jubeo indico praemium propono si quis qui ad sui deduco nomenve absum defero qui nomino profugio dies certus sui finio ad quam nisi cito respondeo absum damno si quis is qui tum extra terra italia sum nomino is laxus dies do si venio ad causa dico volo edico deinde ne quis quis fuga causa vendo neve emo volo ne quis recipio celo ops ullus juvo fugio


et iam Q. Marcius quaestionibus suae regionis perfectis in Ligures provinciam proficisci parabat, tribus milibus peditum Romanorum, centum quinquaginta equitibus et quinque milibus Latini nominis peditum ducentis equitibus in supplementum acceptis. eadem provincia, idem numerus peditum equitumque et collegae decretus erat. exercitus acceperunt, quos priore anno C. Flaminius et M. Aemilius consules habuerunt. duas praeterea legiones novas ex senatus consulto scribere iussi sunt, et viginti milia peditum sociis et nomini Latino imperarunt et equites octingentos, et tria milia peditum Romanorum, ducentos equites. totum hunc exercitum praeter legiones in supplementum Hispaniensis exercitus duci placebat. itaque consules, dum ipsi quaestionibus inpediebantur, T. Maenium dilectui habendo praefecerunt. perfectis quaestionibus prior Q. Marcius in Ligures Apuanos est profectus. dum penitus in abditos saltus, quae latebrae receptaculaque illis semper fuerant, persequitur, in praeoccupatis angustiis loco iniquo est circumventus. quattuor milia militum amissa, et legionis secundae signa tria, undecim vexilla socium Latini nominis in potestatem hostium venerunt et arma multa, quae, quia inpedimento fugientibus per silvestres semitas erant, passim iactabantur. prius sequendi Ligures finem quam fugae Romani fecerunt. consul ubi primum ex hostium agro evasit, ne, quantum deminutae copiae forent, adpareret, in locis pacatis exercitum dimisit. non tamen oblitterare famam rei male gestae potuit; nam saltus, unde eum Ligures fugaverant, Marcius est adpellatus.

et iam q marcius quaestio suus regio perficio in ligur provincia proficisco paro tres mille pedes romanus centum quinquaginta eques et quinque mille latinum nomen pedes ducenti eques in supplementum accipio idem provincia idem numerus pedes equio et collega decerno sum exercitus accipio qui prior annus que flaminius et m aemilius consul habeo duo praeterea legio novo ex senatus consultum scribo iubeo sum et viginti mille pedes socius et nomen latinum impero et eques octingenti et tres mille pedes romanus ducenti eques totus hic exercitus praeter legio in supplementum hispaniensis exercitus duco placeo itaque consul dum ipse quaestio inpediebantur t maenius delectus habeo praeficio perficio quaestio prior q marcius in ligur apuanos sum proficiscor dum penitus in abdo saltus qui latebra receptaculum ille semper sum persequor in praeoccupo angustia locus iniquus sum circumvenio quattuor mille miles amitto et legio secundus signum tres undecim vexillum socius latinum nomen in potestas hostis venio et arma multus qui quia impedimentum fugio per silvestris semita sum passim jacto prior sequor ligur finis quam fuga romanus facio consul ubi primus ex hostis ager evado ne quantus deminuo copia sum appareo in locus pacatum exercitus dimitto non tamen oblitteraris fama res malus gero possum nam saltus unde is ligur fugo marcius sum appello


in Hispania ulteriore fractis proximo bello Lusitanis quietae res fuerant; in citeriore A. Terentius in Suessetanis oppidum Corbionem vineis et operibus expugnavit, captivos vendidit; quieta deinde hiberna et citerior provincia habuit. veteres praetores C. Calpurnius Piso et L. Quinctius Romam redierunt. utrique magno patrum consensu triumphus est decretus. prior C. Calpurnius de Lusitanis et Celtiberis triumphavit; coronas aureas tulit octoginta tres et duodecim milia pondo argenti. paucos post dies L. Quinctius Crispinus ex iisdem Lusitanis Celtiberisque triumphavit; tantundem auri atque argenti in eo triumpho translatum. censores M. Porcius et L. Valerius metu mixta expectatione senatum legerunt; septem moverunt senatu, ex quibus unum insignem et nobilitate et honoribus, L. Quinctium Flamininum consularem. patrum memoria institutum fertur, ut censores motis [e] senatu adscriberent notas. Catonis et aliae quidem acerbae orationes exstant in eos, quos aut senatorio loco movit, aut quibus equos ademit; longe gravissima in L. Quinctium oratio est, qua si accusator ante notam, non censor post notam usus esset, retinere L. Quinctium in senatu ne frater quidem T. Quinctius , si tum censor esset, potuisset. inter cetera obiecit ei, Philippum Poenum, carum ac nobile scortum, ab Roma in Galliam provinciam spe ingentium donorum perductum. eum puerum, per lasciviam cum cavillaretur, exprobrare consuli persaepe solitum, quod sub ipsum spectaculum gladiatorium abductus ab Roma esset, ut obsequium amatori venditaret. forte epulantibus iis, cum iam vino incaluissent, nuntiatum in convivio esse, nobilem Boium cum liberis transfugam venisse; convenire consulem velle, ut ab eo fidem praesens acciperet. introductum in tabernaculum per interpretem adloqui consulem coepisse. inter cuius sermonem Quinctius scorto “vis tu” inquit, “quoniam gladiatorium spectaculum reliquisti, iam hunc Gallum morientem videre? ” et cum is vixdum serio adnuisset, ad nutum scorti consulem stricto gladio, qui super caput pendebat, loquenti Gallo caput primum percussisse, deinde fugienti fidemque populi Romani atque eorum, qui aderant, inploranti latus transfodisse. Valerius Antias, ut qui nec orationem Catonis legisset et fabulae tantum sine auctore editae credidisset, aliud argumentum, simile tamen et libidine et crudelitate, peragit. Placentiae famosam mulierem, cuius amore deperiret, in convivium accersitam scribit. ibi iactantem sese scorto inter cetera rettulisse, quam acriter quaestiones exercuisset, et quam multos capitis damnatos in vinculis haberet, quos securi percussurus esset. tum illam infra eum adcubantem negasse umquam vidisse quemquam securi ferientem, et pervelle id videre. hic indulgentem amatorem unum ex illis miseris adtrahi iussum securi percussisse. facinus, sive eo modo, quo censor obiecit, sive, ut Valerius tradit, commissum est, saevum atque atrox, inter pocula atque epulas, ubi libare diis dapes, ubi bene precari mos esset, ad spectaculum scorti procacis, in sinu consulis recubantis, mactatam humanam victimam esse et cruore mensam respersam! in extrema oratione Catonis condicio Quinctio fertur, ut, si id factum negaret ceteraque, quae obiecisset, sponsione defenderet sese; sin fateretur, ignominiane sua quemquam doliturum censeret, cum ipse vino et Venere amens sanguine hominis in convivio lusisset?

in hispania ulterior frango propior bellum lusitanus quiesco res sum in citer ab tero in suessetanus oppidum corbio vinea et opus expugno captivus vendo quietus deinde hibernus et citer provincia habeo vetus praetor que calpurnius piso et l quintius roma redeo uterque magnus pater consensus triumphus sum decerno prior que calpurnius de lusitanus et celtiberi triumpho corona aureus fero octoginta tres et duodecim mille pondo argentum paucus post dies l quintius crispinus ex idem lusitanus celtiberisque triumpho tantus aurum atque argentum in is triumphus transfero censor m porcius et l valerius metus misceo expectatio senatus lego septem moveo senatus ex qui unus insignis et nobilitas et honor l quintius flamininus consularis pater memoria institus fero ut censor moveo e senatus adscribo nosco cato et alius quidem acerbus oratio exsto in is qui aut senatorius locus moveo aut qui equus adimo longus gravis in l quintius oratio sum qui si accusator ante nota non censor post nota utor sum retineo l quintius in senatus ne frater quidem t quintius si tum censor sum possum inter ceterus obiacio is philippus poenus caris atque nobilis scortum ab roma in gallia provincia spes ingens donum perduco is puer per lascivia cum cavillaretur exprobraris consul persaepe soleo qui sub ipse spectaculum gladiatorius abduco ab roma sum ut obsequium amator vendito fors epulor is cum iam vinum incaleo nuntio in convivium sum nobilis boii cum liber transfuga venio convenio consul volo ut ab is fides praesens accipio introduco in tabernaculum per interpres alloquor consul coepio inter qui sermo quintius scortum volo tu inquam quoniam gladiatorius spectaculum relinquo iam hic gallus morior video et cum is vixdum serius annuo ad nutus scortum consul stringo gladius qui super caput pendo loquor gallus caput primus percutio deinde fugio fides populus romanus atque is qui adsum inploranti latus transfodio valerius antius ut qui neque oratio cato lego et fabula tantus sine auctor edo credo alius argumentum similis tamen et libido et crudelitas perago placentia famosus mulier qui amor depereo in convivium arcesso scribo ibi jacto sui scortum inter ceterus refero quam acer quaestio exerceo et quam multus capio damno in vinculis habeo qui securus percutio sum tum ille infra is adcubantem nego umquam video quisquam securus ferio et pervelle is video hic indulgeo amator unus ex ille miser adtraho jubeo securus percutio facinus sive is modo quo censor obiacio sive ut valerius trado committo sum saevus atque atrox inter poculum atque epulae ubi libaris diuus daps ubi bene precor mos sum ad spectaculum scortum procax in sinus consul recubo macto humanus victima sum et cruor mensa respergo in exter oratio cato condicio quintius fero ut si is facio nego ceter qui objacio sponsio defendo sui sin fateor ignominia suus quisquam doleo censeo cum ipse vinum et venus amens sanguis homo in convivium ludo