cum in contionem et consules processissent et res a perpetuis orationibus in altercationem uertisset, interroganti tribuno cur plebeium consulem fieri non oporteret, ut fortasse uere, sic parum utiliter <alter> in praesens certamen respondit, quod nemo plebeius auspicia haberet, ideoque decemuiros conubium diremisse ne incerta prole auspicia turbarentur. plebes ad id maxime indignatione exarsit, quod auspicari, tamquam inuisi dis immortalibus, negarentur posse; nec ante finis contentionum fuit, cum et tribunum acerrimum auctorem plebes nacta esset et ipsa cum eo pertinacia certaret, quam uicti tandem patres ut de conubio ferretur concessere, ita maxime rati contentionem de plebeiis consulibus tribunos aut totam deposituros aut post bellum dilaturos esse, contentamque interim conubio plebem paratam dilectui fore. cum Canuleius uictoria de patribus et plebis fauore ingens esset, accensi alii tribuni ad certamen pro rogatione sua summa ui pugnant et crescente in dies fama belli dilectum impediunt. consules, cum per senatum intercedentibus tribunis nihil agi posset, concilia principum domi habebant. apparebat aut hostibus aut ciuibus de uictoria concedendum esse. soli ex consularibus Ualerius atque Horatius non intererant consiliis. C. Claudi sententia consules armabat in tribunos, Quinctiorum Cincinnatique et Capitolini sententiae abhorrebant a caede uiolandisque quos foedere icto cum plebe sacrosanctos accepissent. per haec consilia eo deducta est res, ut tribunos militum consulari potestate promisce ex patribus ac plebe creari sinerent, de consulibus creandis nihil mutaretur; eoque contenti tribuni, contenta plebs fuit. comitia tribunis consulari potestate tribus creandis indicuntur. quibus indictis, extemplo quicumque aliquid seditiose dixerat aut fecerat unquam, maxime tribunicii, et prensare homines et concursare toto foro candidati coepere, ut patricios desperatio primo inritata plebe apiscendi honoris, deinde indignatio, si cum his gerendus esset honos, deterreret. postremo coacti tamen a primoribus petiere, ne cessisse possessione rei publicae uiderentur. euentus eorum comitiorum docuit alios animos in contentione libertatis dignitatisque, alios secundum deposita certamina incorrupto iudicio esse; tribunos enim omnes patricios creauit populus, contentus eo quod ratio habita plebeiorum esset. hanc modestiam aequitatemque et altitudinem animi ubi nunc in uno inueneris, quae tum populi uniuersi fuit?

cum in contio et consul procedo et res ab perpetuus oratio in altercatio uerto interrogo tribunus cur plebeius consul fio non oportet ut fortasse uerus sic parum utilis alter in praesens certamen respondeo qui nemo plebeius auspicium habeo ideo decemviri conubium disredimo ne incertus proles auspicium turbo plebs ad is magnus indignatio exardeo qui auspicaris tamquam invideo deus immortalis nego possum neque ante finis contentio sum cum et tribunus acer auctor plebs nanciscor sum et ipse cum is pertinacia certo quam vinco tandem pater ut de conubium fero concedo ita magnus reor contentio de plebeius consul tribunus aut totus depono aut post bellum differo sum contendo interim conubium plebs paro delectus sum cum canuleius uictoria de pater et plebs fauor ingens sum accendo alius tribunus ad certamen pro rogatio suus summus uis pugno et cresco in dies fama bellum dilectus impedio consul cum per senatus intercedo tribunus nihil ago possum concilio princeps domus habeo appareo aut hostis aut ciuis de uictoria concedo sum solus ex consularis valerius atque horatius non intersum consilium que claudius sententia consul armo in tribunus quintius cincinnatus et capitolinus sententia abhorreo ab caedes violo qui foedus icio cum plebs sacrosanctus accipio per hic consilium is deduco sum res ut tribunus miles consularis potestas promiscuus ex pater atque plebs creo sino de consul creo nihil muto eo contendo tribunus contineo plebs sum comitium tribunus consularis potestas tres creo indico qui indico extemplo quicumque aliquis seditiosus dico aut facio umquam magnus tribunicius et prensaris homo et concursaris totus forum candidatus coepio ut patricius desperatio primus irrito plebs apiscendi honor deinde indignatio si cum hic gero sum honor deterreo postremo cogo tamen ab primoris peto ne cedo possessio res publicus uideo euentus is comitium doceo alius animus in contentio libertas dignitas alius secundus depono certamen incorruptus iudicium sum tribunus enim omnis patricius creo populus contineo is qui ratio habeo plebeius sum hic modestia aequitas et altitudo animus ubi nunc in unus invenio qui tum populus uniuersus sum


aduersus haec Tempani oratio incompta fuisse dicitur, ceterum militariter grauis, non suis uana laudibus, non crimine alieno laeta: quanta prudentia rei bellicae in C. Sempronio esset, non militis de imperatore existimationem esse, sed populi Romani fuisse, cum eum comitiis consulem legeret. itaque ne ab se imperatoria consilia neu consulares artes exquirerent, quae pensitanda quoque magnis animis atque ingeniis essent; sed quod uiderit referre posse. uidisse autem se priusquam ab acie intercluderetur consulem in prima acie pugnantem, adhortantem, inter signa Romana telaque hostium uersantem. postea se a conspectu suorum ablatum ex strepitu tamen et clamore sensisse usque ad noctem extractum certamen; nec ad tumulum quem ipse tenuerat prae multitudine hostium credere perrumpi potuisse. exercitus ubi esset se nescire; arbitrari, uelut ipse in re trepida loci praesidio se suosque sit tutatus, sic consulem seruandi exercitus causa loca tutiora castris cepisse; nec Uolscorum meliores res esse credere quam populi Romani; fortunam noctemque omnia erroris mutui implesse. precantemque deinde ne se fessum labore ac uolneribus tenerent, cum ingenti laude non uirtutis magis quam moderationis dimissum. cum haec agerentur, iam consul uia Labicana ad fanum Quietis erat. eo missa plaustra iumentaque alia ab urbe exercitum adfectum proelio ac uia nocturna excepere. paulo post in urbem est ingressus consul, non ab se magis enixe amouens culpam quam Tempanium meritis laudibus ferens. maestae ciuitati ab re male gesta et iratae ducibus M. Postumius reus obiectus, qui tribunus militum pro consule ad Ueios fuerat, decem milibus aeris grauis damnatur. T. Quinctium collegam eius, quia et in Uolscis consul auspicio dictatoris Postumi Tuberti et ad Fidenas legatus dictatoris alterius Mam. Aemili res prospere gesserat, totam culpam eius temporis in praedamnatum collegam transferentem omnes tribus absoluerunt. profuisse ei Cincinnati patris memoria dicitur, uenerabilis uiri, et exactae iam aetatis Capitolinus Quinctius , suppliciter orans ne se, breui reliquo uitae spatio, tam tristem nuntium ferre ad Cincinnatum paterentur.

aduersus hic tempani oratio incomis sum dico ceterum militaris grauis non suus uanus laus non crimen alienus laetus quantus prudentia res bellicus in que sempronius sum non miles de imperator existimatio sum sed populus romanus sum cum is comitium consul lego itaque ne ab sui imperatorius consilium neu consularis ars exquiro qui pensito quoque magnus animus atque ingenium sum sed qui video refero possum uideo autem sui priusquam ab acies intercludo consul in primus acies pugno adhortor inter signum romanus telum hostis verso postea sui ab conspectus suus aufero ex strepitus tamen et clamor sentio usque ad nox extraho certamen neque ad tumulus qui ipse teneo prae multitudo hostis credo perrumpo possum exercitus ubi sum sui nescio arbitraris uelut ipse in res trepido locus praesidium sui suus sum tuto sic consul servo exercitus causa locum tueor castrum capio neque volscus bonus res sum credo quam populus romanus fortuna nox omnis error mutuus impleo preco deinde ne sui fatisco labor atque uulnus teneo cum ingens laus non uirtus magis quam moderatio dimitto cum hic ago iam consul uia labicana ad fanum quieta sum is mitto plaustrum jumentum alius ab urbs exercitus afficio proelium atque uia nocturnus excipio paulus post in urbs sum ingredior consul non ab sui magis enitor amoveo culpa quam tempanium meritum laus fero maestus ciuitas ab res malus gero et irascor dux m postumus reus objectus qui tribunus miles pro consul ad veii sum decem mille aer grauis damno t quintius collega is quia et in volscus consul auspicium dictator postumius tubertus et ad fidena legatus dictator alter mam aemilis res prosperus gero totus culpa is tempus in praedamno collega transfero omnis tres absolvo prosum is cincinnatus pater memoria dico uenerabilis uir et exigo iam aetas capitolinus quintius supplex oro ne sui breuis reliquus uita spatium tam tristis nuntius fero ad cincinnatus pateo


et cum iam parte nulla sustinerentur, dat signum Uolscus imperator, ut parmatis, nouae cohorti hostium, locus detur donec impetu inlati ab suis excludantur. quod ubi est factum, interclusi equites nec perrumpere eadem qua transierant posse, ibi maxime confertis hostibus qua uiam fecerant, et consul legionesque Romanae cum quod tegumen modo omnis exercitus fuerat nusquam uiderent, ne tot fortissimos uiros interclusos opprimeret hostis, tendunt in quemcumque casum. diuersi Uolsci hinc consulem ac legiones sustinere, altera fronte instare Tempanio atque equitibus; qui cum saepe conati nequissent perrumpere ad suos, tumulo quodam occupato in orbem se tutabantur, nequaquam inulti; nec pugnae finis ante noctem fuit. consul quoque nusquam remisso certamine dum quicquam superfuit lucis hostem tenuit. nox incertos diremit; tantusque ab imprudentia euentus utraque castra tenuit pauor ut relictis sauciis et magna parte impedimentorum ambo pro uictis exercitus se in montes proximos reciperent. tumulus tamen circumsessus ultra mediam noctem est; quo cum circumsedentibus nuntiatum esset castra deserta esse, uictos rati suos et ipsi, qua quemque in tenebris pauor tulit, fugerunt. Tempanius metu insidiarum suos ad lucem tenuit. digressus deinde ipse cum paucis speculatum, cum ab sauciis hostibus sciscitando comperisset castra Uolscorum deserta esse, laetus ab tumulo suos deuocat et in castra Romana penetrat. ubi cum uasta desertaque omnia atque eandem quam apud hostes foeditatem inuenisset, priusquam Uolscos cognitus error reduceret, quibus poterat sauciis ductis secum, ignarus quam regionem consul petisset, ad urbem proximis itineribus pergit.

et cum iam pars nullus sustineo do signum volscus imperator ut parmatus nouus cohors hostis locus do donec impetus infero ab suus excludo qui ubi sum facio intercludo eques neque perrumpo idem qui transeo possum ibi magnus confero hostis qui uia facio et consul legio romanus cum qui tegumen modo omnis exercitus sum nusquam video ne tot fortis uir intercludo opprimo hostis tendo in quicumque casus diverto volscus hinc consul atque legio sustineo alter frons insto tempanio atque eques qui cum saepe conor nequeo perrumpo ad suus tumulus quidam occupo in orbis sui tuto nequaquam inultus neque pugna finis ante nox sum consul quoque nusquam remitto certamen dum quisquam supersum lucus hostis teneo nox incertus disredimo tantus ab imprudens euentus uter castrum teneo pavor ut relinquo saucius et magnus pars impedimentor ambo pro uinco exercitus sui in mons propior recipio tumulus tamen circumsedeo ultra medius nox sum quo cum circumsedeo nuntio sum castrum desero sum vinco reor suus et ipse qui quisque in tenebrae pavor fero fugio tempanius metus insidiaris suus ad lux teneo digredior deinde ipse cum paucus speculor cum ab saucius hostis sciscitor comperio castrum volscus desero sum laetus ab tumulus suus deuoco et in castrum romanus penetro ubi cum uastus desero omnis atque idem quam apud hostis foeditas invenio priusquam volsci cognosco error reduco qui possum saucius duco sui ignarus quam regio consul peto ad urbs propior iter pergo


in horum magistratu Fidenae, colonia Romana, ad Lartem Tolumnium [Ueientium regem] ac Ueientes defecere. maius additum defectioni scelus: C. Fulcinium , Cloelium Tullum, Sp. Antium , L. Roscium , legatos Romanos, causam noui consilii quaerentes, iussu Tolumni interfecerunt. leuant quidam regis facinus; in tesserarum prospero iactu uocem eius ambiguam, ut occidi iussisse uideretur, a Fidenatibus exceptam causam mortis legatis fuisse,—rem incredibilem, interuentu Fidenatium, nouorum sociorum, consulentium de caede ruptura ius gentium, non auersum ab intentione lusus animum nec deinde in errorem uersum facinus. propius est fidem obstringi Fidenatium populum ne respicere spem ullam ab Romanis posset conscientia tanti sceleris uoluisse. legatorum qui Fidenis caesi erant statuae publice in Rostris positae sunt. cum Ueientibus Fidenatibusque, praeterquam finitimis populis, ab causa etiam tam nefanda bellum exorsis atrox dimicatio instabat. itaque ad curam summae rerum quieta plebe tribunisque eius, nihil controuersiae fuit quin consules crearentur M. Geganius Macerinus tertium et L. Sergius Fidenas . a bello credo quod deinde gessit appellatum; hic enim primus cis Anienem cum rege Ueientium secundo proelio conflixit, nec incruentam uictoriam rettulit. maior itaque ex ciuibus amissis dolor quam laetitia fusis hostibus fuit; et senatus, ut in trepidis rebus, dictatorem dici Mam. Aemilium iussit. is magistrum equitum ex collegio prioris anni, quo simul tribuni militum consulari potestate fuerant, L. Quinctium Cincinnatum , dignum parente iuuenem, dixit. ad dilectum a consulibus habitum centuriones ueteres belli periti adiecti et numerus amissorum proxima pugna expletus. legatos <T.> Quinctium Capitolinum et M. Fabium Uibulanum sequi se dictator iussit. cum potestas maior tum uir quoque potestati par hostes ex agro Romano trans Anienem submouere; collesque inter Fidenas atque Anienem ceperunt referentes castra, nec ante in campos degressi sunt quam legiones Faliscorum auxilio uenerunt. tum demum castra Etruscorum pro moenibus Fidenarum posita. et dictator Romanus haud procul inde ad confluentes consedit in utriusque ripis amnis, qua sequi munimento poterat uallo interposito. postero die in aciem eduxit.

in hic magistratus fidena colonia romanus ad lartem tolumnius veiens rex atque veiens deficio magnus addo defectio scelus que fulcinius cloelium tullus spurius antius l roscius legatus romanus causa nouus consilium quaero iussus tolumnius interfacio levo quidam rex facinus in tesseraris prosper iactus uox is ambiguus ut occido iubeo uideo ab fidenates excipio causa mors legatus sum res incredibilis interuentus fidenates novum socius consulo de caedes rumpo ius gens non averto ab intentio lusus animus neque deinde in error uersus facinus propius sum fides obstringo fidenates populus ne respicio spes ullus ab romanus possum conscientia tantus scelus uolo legatus qui fidena caedo sum statua publicus in rostrum pono sum cum veiens fidenates praeterquam finitimus populus ab causa etiam tam nefandus bellum exordior atrox dimicatio insto itaque ad cura summa res quietus plebs tribunus is nihil controversia sum quin consul creo m geganius macerinus tertius et l sergius fidena ab bellum credo qui deinde gero appello hic enim primus cis anienem cum rex veiens secundus proelium confligo neque incruentus uictoria refero magnus itaque ex ciuis amitto dolor quam laetitia fundo hostis sum et senatus ut in trepidus res dictator dico mam aemilius iubeo is magister eques ex collegium prior annus quo simul tribunus miles consularis potestas sum l quintius cincinnatus dignus pareo iuuenis dico ad dilectus ab consul habitus centurio ueteres bellum pereo adicio et numerus amissor propior pugno expletus legatus t quintius capitolinus et m fabius uibulanum sequor sui dictator iubeo cum potestas magnus tum uir quoque potestas par hostis ex ager romanus trans anienem submoveo collis inter fidena atque anienem capio refero castrum neque ante in campus degredior sum quam legio faliscus auxilium uenio tum demum castrum etruscus pro moenia fidenaris pono et dictator romanus haud procul inde ad confluo consido in uterque ripa amnis qui sequor munimentum possum uallum interpono posterus dies in acies educo


haec contentio minime idoneo tempore, cum tantum belli in manibus esset, occupauerat cogitationes hominum, donec ubi diu alternis Iulius Corneliusque cum ad id bellum ipsi satis idonei duces essent, non esse aequum mandatum sibi a populo eripi honorem disseruere, tum Ahala Seruilius , tribunus militum, tacuisse se tam diu ait, non quia incertus sententiae fuerit—quem enim bonum ciuem secernere sua a publicis consilia?—, sed quia maluerit collegas sua sponte cedere auctoritati senatus quam tribuniciam potestatem aduersus se implorari paterentur. tum quoque si res sineret, libenter se daturum tempus iis fuisse ad receptum nimis pertinacis sententiae; sed cum belli necessitates non exspectent humana consilia, potiorem sibi collegarum gratia rem publicam fore, et si maneat in sententia senatus, dictatorem nocte proxima dicturum; ac si quis intercedat senatus consulto, auctoritate se fore contentum. quo facto cum haud immeritam laudem gratiamque apud omnes tulisset, dictatore P. Cornelio dicto ipse ab eo magister equitum creatus exemplo fuit collegas eumque intuentibus, quam gratia atque honos opportuniora interdum non cupientibus essent. bellum haud memorabile fuit. uno atque eo facili proelio caesi ad Antium hostes; uictor exercitus depopulatus Uolscum agrum. castellum ad lacum Fucinum ui expugnatum, atque in eo tria milia hominum capta, ceteris Uolscis intra moenia compulsis nec defendentibus agros. dictator bello ita gesto ut tantum non defuisse fortunae uideretur, felicitate quam gloria maior in urbem redit magistratuque se abdicauit. tribuni militum, mentione nulla comitiorum consularium habita, credo, ob iram dictatoris creati, tribunorum militum comitia edixerunt. tum uero grauior cura patribus incessit, quippe cum prodi causam ab suis cernerent. itaque sicut priore anno per indignissimos ex plebeiis candidatos omnium, etiam dignorum, taedium fecerant, sic tum primoribus patrum splendore gratiaque ad petendum praeparatis omnia loca obtinuere, ne cui plebeio aditus esset. quattuor creati sunt, omnes iam functi eo honore, L. Furius Medullinus C. Ualerius Potitus Num. Fabius Uibulanus C. Seruilius Ahala , hic refectus continuato honore cum ab alias uirtutes, tum ob recentem fauorem unica moderatione partum.

hic contentio paruus idoneus tempus cum tantus bellum in manus sum occupo cogitatio homo donec ubi diu alternus iulius cornelius cum ad is bellum ipse satis idoneus dux sum non sum aequus mando sui ab populus eripio honor disservo tum ahala seruilius tribunus miles taceo sui tam diu aio non quia incertus sententia sum qui enim bonus ciuis secerno suus ab publicus consilium sed quia malo collega suus sponte cedo auctoritas senatus quam tribunicius potestas aduersus sui imploraris pateo tum quoque si res sino libet sui do tempus is sum ad recipio nimis pertinax sententia sed cum bellum necessitas non exspecto humanus consilium potis sui collega gratia res publicus sum et si maneo in sententia senatus dictator nox propior dico atque si quis intercedo senatus consultum auctoritas sui sum contineo quo facio cum haud immeritus laus gratia apud omnis fero dictator p cornelius dico ipse ab is magister eques creo exemplum sum collega is intueor quam gratia atque honor opportunus interdum non cupio sum bellum haud memorabilis sum unus atque is facilis proelium caedo ad antius hostis uictor exercitus depopulor volscus ager castellum ad lacus fucinus uis expugno atque in is tres mille homo capio ceterus volscus intra moenia compello neque defendo ager dictator bellum ita gero ut tantus non desum fortuna uideo felicitas quam gloria magnus in urbs redeo magistro sui abdico tribunus miles mentio nullus comitium consularis habeo credo ob ira dictator creo tribunus miles comitium edico tum uerus gravis cura pater incedo quippe cum prodo causa ab suus cerno itaque sicut prior annus per indignus ex plebeius candido omnis etiam dignus taedium facio sic tum primoris pater splendor gratia ad peto praeparo omnis locum obtineo ne qui plebeius aditus sum quattuor creo sum omnis iam fungor is honor l furius medullinus que valerius potitus num fabius uibulanus que seruilius ahala hic reficio continuo honor cum ab alius uirtus tum ob recens fauor unicus moderatio pario


transierat ex re bene gesta superbia neglegentiaque ad Aequos, quae in Romanis ducibus fuerat. itaque primo statim proelio cum dictator equitatu immisso antesignanos hostium turbasset, legionum inde signa inferri propere iussit signiferumque ex suis unum cunctantem occidit. tantus ardor ad dimicandum fuit ut impetum Aequi non tulerint; uictique acie cum fuga effusa petissent castra, breuior tempore et certamine minor castrorum oppugnatio fuit quam proelium fuerat. captis direptisque castris cum praedam dictator militi concessisset, secutique fugientem ex castris hostem equites renuntiassent omnes Labicanos uictos, magnam partem Aequorum Labicos confugisse, postero die ad Labicos ductus exercitus oppidumque corona circumdata scalis captum ac direptum est. dictator exercitu uictore Romam reducto, die octauo quam creatus erat, magistratu se abdicauit; et opportune senatus priusquam ab tribunis plebi agrariae seditiones mentione inlata de agro Labicano diuidendo fierent, censuit frequens coloniam Labicos deducendam. coloni ab urbe mille et quingenti missi bina iugera acceperunt. captis Labicis, ac deinde tribunis militum consulari potestate Agrippa Menenio Lanato et C. Seruilio Structo et P. Lucretio Tricipitino , iterum omnibus his, et Sp. Rutilio Crasso , et insequente anno A. Sempronio Atratino tertium, et duobus iterum, M. Papirio Mugillano et Sp. Nautio Rutulo , biennium tranquillae externae res, discordia domi ex agrariis legibus fuit.

transeo ex res bene gero superbia neglego ad aequi qui in romanus dux sum itaque primus statim proelium cum dictator equitatus immitto antesignanus hostis turbo legio inde signum infero properus iubeo signifer ex suus unus cunctor occido tantus ardor ad dimico sum ut impetus aequum non fero vinco acies cum fuga effundo peto castrum brevis tempus et certamen paruus castrum oppugnatio sum quam proelium sum capio disrepo castrum cum praeda dictator miles concedo sequor fugio ex castrum hostis eques renuntio omnis labicani vinco magnus pars aequi labici confugio posterus dies ad labici duco exercitus oppidum corona circumdo scalae capio atque disrepo sum dictator exercitus uictor roma reduco dies octavus quam creo sum magistratus sui abdico et opportunus senatus priusquam ab tribunus plebs agrarius seditio mentio infero de ager labicanus divido fio censeo frequens colonia labici deduco colonus ab urbs mille et quingenti mitto bini iugerum accipio capio labici atque deinde tribunus miles consularis potestas agrippa menenius lanatus et que seruilio struo et p lucretius tricipitinus iterum omnis hic et spurius rutilius crassus et insequor annus ab sempronius atratinus tertius et duo iterum m papirius mugillanus et spurius nautius rutulus biennium tranquillus externus res discordia domus ex agrarius lex sum


proximo anno, Num. Fabio Uibulano T. Quinctio Capitolini filio Capitolino consulibus, ductu Fabii, cui sorte ea prouincia euenerat, nihil dignum memoratu actum; cum trepidam tantum ostendissent aciem Aequi, turpi fuga funduntur, haud magno consulis decore. itaque triumphus negatus, ceterum ob Sempronianae cladis leuatam ignominiam ut ouans urbem intraret concessum est. quemadmodum bellum minore quam timuerant dimicatione erat perfectum, sic in urbe ex tranquillo necopinata moles discordiarum inter plebem ac patres exorta est, coepta ab duplicando quaestorum numero. quam rem, praeter duos urbanos quaestores <ut crearentur alii quaestores> duo qui consulibus ad ministeria belli praesto essent, a consulibus relatam cum et patres summa ope adprobassent, tribuni plebi certamen intulerunt ut pars quaestorum—nam ad id tempus patricii creati erant—ex plebe fieret. aduersus quam actionem primo et consules et patres summa ope adnisi sunt concedendo deinde ut quemadmodum in tribunis consulari potestate creandis [usi sunt adaeque], <sic> in quaestoribus liberum esset arbitrium populi, cum parum proficerent, totam rem de augendo quaestorum numero omittunt. excipiunt omissam tribuni, aliaeque subinde, inter quas et agrariae legis, seditiosae actiones exsistunt; propter quos motus cum senatus consules quam tribunos creari mallet, neque posset per intercessiones tribunicias senatus consultum fieri, res publica a consulibus ad interregnum, neque id ipsum—nam coire patricios tribuni prohibebant —sine certamine ingenti, redit. cum pars maior insequentis anni per nouos tribunos plebi et aliquot interreges certaminibus extracta esset, modo prohibentibus tribunis patricios coire ad prodendum interregem, modo interregem interpellantibus ne senatus consultum de comitiis consularibus faceret, postremo L. Papirius Mugillanus proditus interrex, castigando nunc patres, nunc tribunos plebi, desertam omissamque ab hominibus rem publicam, deorum prouidentia curaque exceptam memorabat Ueientibus indutiis et cunctatione Aequorum stare. unde si quid increpet terroris, sine patricio magistratu placere rem publicam opprimi? non exercitum, non ducem scribendo exercitui esse? an bello intestino bellum externum propulsaturos? quae si in unum conueniant, uix deorum opibus quin obruatur Romana res resisti posse. quin illi, remittendo de summa quisque iuris, mediis copularent concordiam, patres patiendo tribunos militum pro consulibus fieri, tribuni plebi non intercedendo quo minus quattuor quaestores promisce de plebe ac patribus libero suffragio populi fierent?

propior annus num fabius uibulano t quintius capitolinus filius capitolinus consul ductus fabius qui sors is prouincia euenio nihil dignus memoro ago cum trepidus tantus ostendo acies aequum turpis fuga fundo haud magnus consul decus itaque triumphus nego ceterum ob sempronianus clades levo ignominia ut ouo urbs intro concedo sum quemadmodum bellum paruus quam timeo dimicatio sum perficio sic in urbs ex tranquillus necopinatus moles discordiaris inter plebs atque pater exorior sum coepio ab duplico quaestor numerus quam res praeter duo urbanus quaestor ut creo alius quaestor duo qui consul ad ministerium bellum praesto sum ab consul refero cum et pater summus ops adprobo tribunus plebs certamen infero ut pars quaestor nam ad is tempus patricius creo sum ex plebs fio aduersus quam actio primus et consul et pater summus ops annitor sum concedo deinde ut quemadmodum in tribunus consularis potestas creo utor sum adaeque sic in quaestor liber sum arbitrium populus cum parum proficio totus res de augeo quaestor numerus omitto excipio omitto tribunus alius subinde inter qui et agrarius lex seditiosus actio exsisto propter qui moueo cum senatus consul quam tribunus creo malo neque possum per intercessio tribunicius senatus consulo fio res publicus ab consul ad interregnum neque is ipse nam coeo patricius tribunus prohibeo sine certamen ingens redeo cum pars magnus insequor annus per nouus tribunus plebs et aliquot interrego certamen extraho sum modo prohibeo tribunus patricius coeo ad prodo interregem modo interregem interpello ne senatus consulo de comitium consularis facio postremo l papirius mugillanus prodeo interrex castigo nunc pater nunc tribunus plebs desero omitto ab homo res publicus deus provideo curo excipio memoro veiens indutiae et cunctatio aequi sto unde si quis increpo terror sine patricius magistratus placeo res publicus opprimo non exercitus non dux scribo exercitus sum an bellum intestinus bellum externus propulso qui si in unus convenio uix deus ops quin obruo romanus res requiro possum quin ille remitto de summus quisque ius medius copulo concordia pater patior tribunus miles pro consul fio tribunus plebs non intercedo quo paruus quattuor quaestor promiscuus de plebs atque pater liber suffragium populus fio