Ab urbe condita libri, erklärt von M. Weissenborn, books 43-44 - 43

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


eo anno postulantibus Aquileiensium legatis, ut numerum colonorum augerent, mille et quingentae familiae ex senatus consulto scriptae triumvirique, qui eas deducerent, missi sunt T. Annius Luscus , P. Decius Subulo , M. Cornelius Cethegus .

is annus postulo aquileiensis legatus ut numerus colonus augeo mille et quingenti familia ex senatus consultum scribo triumvirique qui is deduco mitto sum t annius luscus p decius subulo m cornelius cethegus


Cretensibus cum hoc responso dimissis Chalcidenses vocati, quorum legatio ipso introitu omnes movit, quod Micion, princeps eorum, pedibus captus lectica est introlatus. ultimae necessitatis

cretensis cum hic respondeo dimitto chalcidensis voco qui legatio ipse introeo omnis moveo qui micion princeps is pes capio lectica sum introlatus ulter necessitas


Perseus principio hiemis egredi Macedoniae finibus non ausus, ne qua in regnum vacuum inrumperent Romani, sub tempus brumae, cum in exsuperabilis ab Thessalia montes nivis altitudo facit, occasionem esse ratus frangendi finitimorum spes animosque, ne quid averso se in Romanum bellum periculi ab iis esset, cum a Threcia pacem Cotys, ab Epiro Cephalus repentina defectione ab Romanis praestarent, Dardanos recens domuisset bellum, solum infestum esse Macedoniae latus, quod ab Illyrico pateret, cernens, neque ipsis quietis Illyriis et aditum praebentibus Romanis, si domuisset proximos Illyriorum, Gentium quoque regem iam diu dubium in societatem perlici posse, cum decem milibus peditum, quorum pars phalangitae erant, et duobus milibus levium armorum et quingentis equitibus profectus Stuberram venit. inde frumento conplurium dierum sumpto iussoque apparatu oppugnandarum urbium sequi tertio die ad Uscanam—Pensestianae terrae ea maxima urbs est—posuit castra prius tamen, quam vim admoveret, missis, qui temptarent nunc praefectorum praesidii, nunc oppidanorum animos. erat autem ibi cum iuventute Illyriorum Romanum praesidium. postquam nihil pacati referebant, oppugnare est adortus et corona eam capere conatus est. cum sine intermissione interdiu noctuque alii aliis succedentes pars scalas muris, pars ignem portis inferrent, sustinebant tamen eam tempestatem propugnatores urbis, quia spes erat neque hiemis vim diutius pati Macedonas in aperto posse, nec ab Romano bello tantum regi laxamenti fore, ut posset morari. ceterum postquam vineas agi turresque excitari viderunt, victa pertinacia est. nam praeterquam quod adversus vim pares non erant, ne frumenti quidem aut ullius alterius rei copia intus erat ut in necopinata obsidione. itaque cum spei nihil ad resistendum esset, C. Carvilius Spoletinus et C. Afranius a praesidio Romano missi, qui a Perseo peterent primo, ut armatos suaque secum ferentis abire sineret, dein, si id minus impetrarent, vitae tantum libertatisque fidem acciperent. promissum id benignius est ab rege quam praestitum; exire enim sua secum efferentibus iussis primum arma ademit. his urbe egressis et Illyriorum cohors—quingenti erant—et Uscanenses se urbemque dediderunt. Perseus praesidio Uscanae inposito multitudinem omnem deditorum, quae prope numero exercitum aequabat, Stuberram abducit. ibi Romanis—quattuor milia autem hominum erant—praeter principes in custodiam civitatum divisis, Uscanensibus Illyriisque venditis in Penestiam exercitum reducit ad Oaeneum oppidum in potestatem redigendum et alioqui opportune situm, et transitus ea est in Labeates, ubi Gentius regnabat. praetereunti frequens castellum, Draudacum nomine, peritorum quidam regionis eius nihil Oaeneo capto opus esse ait, nisi in potestate et Draudacum sit; opportunius etiam ad omnia positum esse. admoto exercitu omnes extemplo dediderunt sese. qua spe celeriore deditione erectus postquam animadvertit, quantus agminis sui terror esset, undecim alia castella eodem metu in potestatem redigit. ad perpauca vi opus fuit, cetera voluntate dedita; et in his recepti mille et quingenti dispositi per praesidia milites Romani. magno usui Carvilius Spoletinus erat in conloquiis dicendo, nihil in ipsos saevitum. ad Oaeneum perventum est, quod sine iusta oppugnatione capi non poterat. et maiore aliquanto, quam cetera, iuventute et validum oppidum moenibus erat, et hinc amnis, Artatus nomine, hinc mons praealtus et aditu difficilis cingebat. haec spem ad resistendum oppidanis dabant. Perseus circumvallato oppido aggerem a parte superiore ducere instituit, cuius altitudine muros superaret. quod opus dum perficitur, crebris interim proeliis, quibus per excursiones et moenia sua oppidani tutabantur et opera hostium inpediebant, magna eorum multitudo variis casibus absumpta est, et qui supererant, labore diurno nocturnoque et volneribus inutiles erant. ubi primum agger iniunctus muro est, et cohors regia, quos nicatoras appellant, transcendit et scalis multis simul partibus impetus in urbem est factus. puberes omnes interfecti sunt; coniuges liberosque eorum in custodiam dedit; praedae alia militum cessere. Stuberram inde victor revertens ad Gentium legatos Pleuratum Illyricum, exulantem apud se, et Adaeum Macedonem a Beroea mittit. iis mandat, ut exponerent aestatis eius hiemisque acta sua adversus Romanos Dardanosque, adicerent recentia in Illyrico hibernae expeditionis opera; hortarentur Gentium in amicitiam secum et cum Macedonibus iungendam. hi transgressi iugum Scordi montis per Illyrici solitudines, quas de industria populando Macedones fecerant, ne transitus faciles Dardanis in Illyricum aut Macedoniam essent, Scodram labore ingenti tandem pervenerunt. Lissi rex Gentius erat. eo acciti legati mandata exponentes benigne auditi sunt; qui responsum sine effectu tulerunt, voluntatem sibi non deesse ad bellandum cum Romanis, ceterum ad conandum id, quod velit, pecuniam maxime deesse. haec Stuberram rettulere regi, tum maxime captivos ex Illyrico vendenti. extemplo iidem legati addito Glaucia ex numero custodum corporis remittuntur sine mentione pecuniae, qua non data barbarus inops inpelli ad bellum non poterat. Ancyram inde populatus Perseus in Penestas rursum exercitum reducit firmatisque Uscanae et circa eam per omnia castella, quae receperat, praesidiis in Macedoniam sese recipit.

perseus principium hiems egredior macedonia finis non audeo ne qui in regnum vacuus irrumpo romanus sub tempus bruma cum in exsuperabilis ab thessalia mons nix altitudo facio occasio sum reor frango finitimus spes animus ne quis averto sui in romanus bellum periculum ab is sum cum ab thracia pax cotys ab epirus cephalus repentinus defectio ab romanus praesto dardani recens domo bellum solus infestus sum macedonia latus qui ab illyricus pateo cerno neque ipse quiesco illyrius et aditus praebeo romanus si domo propior illyrius gentius quoque rex iam diu dubius in societas perlici possum cum decem mille pedes qui pars phalangitae sum et duo mille levis armus et quingenti eques proficiscor stuberram venio inde frumentum conplurium dies sumo jubeo apparatus oppugnandaris urbs sequor tertius dies ad uscana pensestianae terra is maximus urbs sum pono castrum prior tamen quam vis admoveo mitto qui tento nunc praefector praesidium nunc oppidanus animus sum autem ibi cum iuventus illyrius romanus praesidium postquam nihil pacatum refero oppugnaris sum adorior et corona is capio conor sum cum sine intermissio interdiu nox alius alius succedo pars scala murus pars ignis porta infero sustineo tamen is tempestas propugnator urbs quia spes sum neque hiems vis diu patior macedonas in aperio possum neque ab romanus bellum tantus rex laxamentum sum ut possum moraris ceterum postquam vinea ago turris excito video vinco pertinacia sum nam praeterquam qui adverro vis par non sum ne frumentum quidem aut ullus alter res copia intus sum ut in necopinatus obsidio itaque cum spes nihil ad resisto sum que carvilius spoletinus et que afranius ab praesidium romanus mitto qui ab perseus peto primus ut armatus suum sui fero abeo sino deinde si is paruus impetro vita tantus libertas fides accipio promitto is benignus sum ab rex quam praesto exeo enim suus sui effero iussum primus arma adimo hic urbs egredior et illyrius cohors quingenti sum et uscanenses sui urbs dedo perseus praesidium uscana inpono multitudo omnis deditor qui prope numerus exercitus aequo stuberram abduco ibi romanus quattuor mille autem homo sum praeter princeps in custodia civitas divido uscanenses illyrius vendo in penestiam exercitus reduco ad oaeneum oppidum in potestas redigo et alioqui opportunus sino et transitus is sum in labeates ubi gentius regno praetereo frequens castellum draudacum nomen peritor quidam regio is nihil oaeneo capio opus sum aio nisi in potestas et draudacum sum opportunus etiam ad omnis pono sum admoueo exercitus omnis extemplo dedo sui qui spes celer deditio erigo postquam animadverto quantus agmen suus terror sum undecim alius castellum idem metus in potestas redigo ad perpaucus vis opus sum ceterus voluntas dedo et in hic recipio mille et quingenti dispono per praesidium miles romanus magnus usus carvilius spoletinus sum in colloquium dico nihil in ipse saevio ad oaeneum pervenio sum qui sine iustus oppugnatio capio non possum et magnus aliquantus quam ceterus iuventus et validus oppidum moenia sum et hinc amnis arto nomen hinc mons praealtus et aditus difficilis cingo hic spes ad resisto oppidanus do perseus circumvallo oppidum aggero ab pars superus duco instituo qui altitudo murus supero qui opus dum perficio creber interim proelium qui per excursio et moenia suus oppidanus tuto et opus hostis inpediebant magnus is multitudo varius casus absumo sum et qui supersum labor diurnus nocturnus et vulnus inutilis sum ubi primus agger injungo murus sum et cohors regius qui nicatoras appello transcendo et scalae multus simul pars impetus in urbs sum facio pubes omnis interfacio sum coniunx liber is in custodia do praeda alius miles cedo stuberram inde victor revorto ad gentius legatus pleuratus illyricus exsulo apud sui et adaeum macedonem ab beroea mitto is mando ut expono aestas is hiems ago suus adverro romanus dardani adicio recens in illyricus hibernus expeditio opus horto gentius in amicitia sui et cum macedones jungo hic transgredior iugum scordus mons per illyricus solitudo qui de industria populo macedones facio ne transitus facilis dardanus in illyricus aut macedonia sum scodra labor ingens tandem pervenio lissum rex gentius sum is accio legatus mandatum expono benignus audio sum qui responsum sine effectus fero voluntas sui non desum ad bellor cum romanus ceterum ad conor is qui volo pecunia magnus desum hic stuberram refero rex tum magnus captivus ex illyricus vendenti extemplo eo legatus addo glaucion ex numerus custos corpus remitto sine mentio pecunia qui non do barbarus inops inpello ad bellum non possum ancyra inde populo perseus in penestae rursum exercitus reduco firmo uscana et circa is per omnis castellum qui recipio praesidium in macedonia sui recipio


multarum simul Graeciae Asiaeque civitatium legati Romam convenerunt. primi Athenienses introducti. ii se, quod navium habuerint militumque, P. Licinio consuli et C. Lucretio praetori misisse exposuerunt; quibus eos non usos frumenti sibi centum milia imperasse, quod, quamquam sterilem terram ararent ipsosque etiam agrestis peregrino frumento alerent, tamen, ne deessent officio, confecisse et alia, quae imperarentur, praestare paratos esse. Milesii nihil praestitissent memorantes, si quid imperare ad bellum senatus vellet, praestare se paratos esse polliciti sunt. Alabandenses templum Urbis Romae se fecisse commemoraverunt ludosque anniversarios ei divae instituisse et coronam auream quinquaginta pondo, quam in Capitolio ponerent donum Iovi optimo maximo, attulisse et scuta equestria trecenta: ea, cui iussissent, tradituros. donum ut in Capitolio ponere et sacrificare liceret, petebant. hoc et Lampsaceni octoginta pondo coronam adferentes petebant commemorantes discessisse se a Perseo, postquam Romanus exercitus in Macedoniam venisset, cum sub dicione Persei et ante Philippi fuissent. pro eo et quod imperatoribus Romanis omnia praestitissent, id se tantum orare, ut in amicitiam populi Romani reciperentur et, si pax cum Perseo fieret, exciperentur, ne in regiam potestatem reciderent. ceteris legatis comiter responsum; Lampsacenos in sociorum formulam referre Q. Maenius praetor iussus. munera omnibus in singulos binum milium aeris data. Alabandenses scuta reportare ad A. Hostilium consulem in Macedoniam iussi.

multus simul graecia asia civitas legatus roma convenio primus atheniensis introduco is sui qui navis habeo miles p licinius consul et que lucretius praetor mitto expono qui is non utor frumentum sui centum mille impero qui quamquam sterilis terra aro ipse etiam agrestis peregrinus frumentum alo tamen ne desum officium confacio et alius qui impero praesto paro sum milesius nihil praesto memoro si quis impero ad bellum senatus volo praesto sui paro sum polliceor sum alabandensis templum urbs roma sui facio commemoraverunt ludus anniversarius is diva instituo et corona aureus quinquaginta pondo quam in capitolium pono donum iuppiter bonus maximus affero et scutum equester trecenti is qui jubeo trado donum ut in capitolium pono et sacrificaris licet peto hic et lampsacenus octoginta pondo corona affero peto commemoro discedo sui ab perseus postquam romanus exercitus in macedonia venio cum sub dicio perseus et ante philippus sum pro is et qui imperator romanus omnis praesto is sui tantus oro ut in amicitia populus romanus recipio et si pax cum perseus fio excipio ne in regia potestas recido ceterus legatus comis responsum lampsaceni in socius formula refero q maenius praetor iubeo munus omnis in singuli bini mille aer do alabandensis scutum reportaris ad ab hostilius consul in macedonia iubeo


et ex Africa legati simul Carthaginiensium et Masinissae venerunt: Carthaginiensium tritici deciens centum milia et hordei quingenta indicantes se ad mare devecta habere, ut, quo senatus censuisset, deportarent. id munus officiumque suum scire minus esse quam pro meritis populi Romani et voluntate sua; sed saepe alias bonis in rebus utriusque populi se gratorum fideliumque socium muneribus functos esse. item Masinissae legati tritici eandem summam polliciti et mille et ducentos equites, duodecim elephantos; et si quid aliud opus esset, uti inperaret senatus: aeque propenso animo ea et quae ipse ultro pollicitus sit, praestaturum esse. gratiae et Carthaginiensibus et regi actae, rogatique, ut ea, quae pollicerentur, ad Hostilium consulem in Macedoniam deportarent. legatis in singulos binum milium aeris munera missa.

et ex africanus legatus simul carthaginiensis et masinissa venio carthaginiensis triticum decies centum mille et hordeum quingenti indico sui ad mare deveho habeo ut quo senatus censeo deporto is munus officium suus scio paruus sum quam pro meritum populus romanus et voluntas suus sed saepe alius bonus in res uterque populus sui grator fidelis socius munus fungor sum item masinissa legatus triticum idem summa polliceor et mille et ducenti eques duodecim elephantus et si quis alius opus sum uti impero senatus aequus propendeo animus is et qui ipse ultro polliceor sum praesto sum gratia et carthaginiensis et rex ago rogo ut is qui polliceor ad hostilius consul in macedonia deporto legatus in singuli bini mille aer munus mitto


Hispaniae deinde utriusque legati aliquot populorum in senatum introducti. ii de magistratuum Romanorum avaritia superbiaque conquesti, nixi genibus ab senatu petierunt, ne se socios foedius spoliari vexarique quam hostis patiantur. cum et alia indigna quererentur, manifestum autem esset pecunias captas, L. Canuleio praetori, qui Hispaniam sortitus erat, negotium datum est, ut in singulos, a quibus Hispani pecunias repeterent, quinos recuperatores ex ordine senatorio daret patronosque, quos vellent, sumendi potestatem faceret. vocatis in curiam legatis recitatum est senatus consultum, iussique nominare patronos. quattuor nominaverunt, M. Porcium Catonem , P. Cornelium Cn. f. Scipionem , L. Aemilium L. f. Paulum , C. Sulpicium Gallum . cum M. Titinio primum, qui praetor A. Manlio M. Iunio consulibus in citeriore Hispania fuerat, recuperatores sumpserunt. bis ampliatus, tertio absolutus est reus. dissensio inter duarum provinciarum legatos est orta; citerioris Hispaniae populi M. Catonem et Scipionem, ulterioris L. Paulum et Gallum Sulpicium patronos sumpserunt. ad recuperatores adducti a citerioribus populis P. Furius Philus , ab ulterioribus M. Matienus ; ille Sp. Postumio Q. Mucio consulibus triennio ante, hic biennio prius L. Postumio M. Popilio consulibus praetor fuerat. gravissimis criminibus accusati ambo ampliatique; cum dicenda de integro causa esset, excusati exilii causa solum vertisse. Furius Praeneste, Matienus Tibur exulatum abierunt. fama erat prohiberi a patronis nobilis ac potentes conpellare, auxitque eam suspicionem Canuleius praetor, quod omissa ea re dilectum habere instituit, dein repente in provinciam abiit, ne plures ab Hispanis vexarentur. ita praeteritis silentio oblitteratis in futurum tamen consultum ab senatu Hispanis, quod impetrarunt, ne frumenti aestimationem magistratus Romanus haberet neve cogeret vicensumas vendere Hispanos, quanti ipse vellet, et ne praefecti in oppida sua ad pecunias cogendas imponerentur.

hispania deinde uterque legatus aliquot populus in senatus introduco is de magistratus romanus avaritia superbia conqueror nitor genu ab senatus peto ne sui socius foedus spolio vexo quam hostis patior cum et alius indignus queror manifestus autem sum pecunia capio l canuleius praetor qui hispania sortior sum negotium do sum ut in singuli ab qui hispanus pecunia repeto quini recuperator ex ordo senatorius do patronus qui volo sumo potestas facio voco in curia legatus recitas sum senatus consulo jubeo nominaris patronus quattuor nomino m porcius cato p cornelius cn f scipio l aemilius l f paulis que sulpicius gallus cum m titinius primus qui praetor ab manlius m junius consul in citer hispania sum recuperator sumo bis amplio tertius absolvo sum reus dissensio inter duaris provinciaris legatus sum orior citer hispania populus m cato et scipio ulter l paulis et gallus sulpicius patronus sumo ad recuperator adduco ab citer populus p furius philus ab ulteriores m matienus ille spurius postumius q mucius consul triennium ante hic biennium prior l postumius m popilius consul praetor sum gravis crimen accuso ambo amplio cum dico de integer causa sum excuso exsilium causa solus verto furius praeneste matienus tibur exsulatus abeo fama sum prohibeo ab patronus nobilis atque potens conpellaris augeo is suspicio canuleius praetor qui omitto is res dilectus habeo instituo deinde repens in provincia abeo ne multus ab hispanus vexo ita praetereo silentium oblittero in sum tamen consulo ab senatus hispanus qui impetro ne frumentum aestimatio magistratus romanus habeo neve cogo vicensumas vendo hispani quantus ipse volo et ne praefectus in oppidum suus ad pecunia cogo impono


eodem tempore de C. Cassio , qui consul priore anno fuerat, tum tribunus militum in Macedonia cum A. Hostilio erat, querellae ad senatum delatae sunt, et legati regis Gallorum Cincibili venerunt. frater eius verba in senatu fecit questus Alpinorum populorum agros, sociorum suorum, depopulatum C. Cassium esse et inde multa milia hominum in servitutem abripuisse. sub idem tempus Carnorum Histrorumque et Iapydum legati venerunt: duces sibi ab consule Cassio primum imperatos, qui in Macedoniam ducenti exercitum iter monstrarent; pacatum ab se tamquam ad aliud bellum gerendum abisse; inde ex medio regressum itinere hostiliter peragrasse fines suos; caedes passim rapinasque et incendia facta; nec se ad id locorum scire, propter quam causam consuli pro hostibus fuerint. et regulo Gallorum absenti et his populis responsum est senatum ea, quae facta querantur, neque scisse futura neque, si sint facta, probare; sed indicta causa damnari absentem consularem virum iniurium esse, cum is rei publicae causa absit. ubi ex Macedonia redisset C. Cassius , tum, si coram eum arguere vellent, cognita re senatum daturum operam, uti satisfiat. nec responderi tantum iis gentibus, sed legatos mitti duos ad regulum trans Alpis, tres circa eos populos placuit, qui indicarent, quae patrum sententia esset. munera mitti legatis ex binis milibus aeris censuerunt; duobus fratribus regulis haec praecipua, torques duo ex quinque pondo auri facti et vasa argentea quinque ex viginti pondo et duo equi phalerati cum agasonibus et equestria arma ac sagula, et comitibus eorum vestimenta, liberis servisque. haec missa; illa petentibus data, ut denorum equorum iis commercium esset educendique ex Italia potestas fieret. legati cum Gallis missi trans Alpis C. Laelius , M. Aemilius Lepidus , ad ceteros populos C. Sicinius , P. Cornelius Blasio , T. Memmius .

idem tempus de que casseius qui consul prior annus sum tum tribunus miles in macedonius cum ab hostilius sum querela ad senatus defero sum et legatus rex gallus cincibilis venio frater is verbum in senatus facio queror alpinus populus ager socius suus depopulor que casseius sum et inde multus mille homo in servitus abripio sub idem tempus carni histrus et iapydes legatus venio dux sui ab consul casseius primus impero qui in macedonia ducenti exercitus iter monstro pacatum ab sui tamquam ad alius bellum gero abeo inde ex medium regredior iter hostilis peragro finis suus caedes passim rapina et incendium facio neque sui ad is locus scio propter quam causa consul pro hostis sum et regulus gallus absum et hic populus responsum sum senatus is qui facio queror neque scio sum neque si sum facio probaris sed indico causa damnaris absum consularis vir injurius sum cum is res publicus causa absum ubi ex macedonius redeo que casseius tum si coram is arguo volo cognosco res senatus do opera uti satisfiat neque respondeo tantus is gens sed legatus mitto duo ad regulis trans alpis tres circa is populus placeo qui indico qui pater sententia sum munus mitto legatus ex bini mille aer censeo duo frater regulis hic praecipuus torqueo duo ex quinque pondo aurum facio et vasum argenteus quinque ex viginti pondo et duo equus phalero cum agaso et equester arma atque sagulum et comes is vestimentum liber servio hic mitto ille peto do ut deni equus is commercium sum educo ex italia potestas fio legatus cum gallus mitto trans alpis que laelius m aemilius lepidus ad ceterus populus que sicinius p cornelius blasio t memmius


et alia novi generis hominum ex Hispania legatio venit. ex militibus Romanis et ex Hispanis mulieribus, cum quibus conubium non esset, natos se memorantes, supra quattuor milia hominum, orabant, ut sibi oppidum, in quo habitarent, daretur. senatus decrevit, uti nomina sua apud L. Canuleium profiterentur eorumque, si quos manumisissent; eos Carteiam ad Oceanum deduci placere; qui Carteiensium domi manere vellent, potestatem fieri, uti numero colonorum essent, agro adsignato; Latinam eam coloniam esse libertinorumque appellari.

et alius nosco genus homo ex hispania legatio venio ex miles romanus et ex hispanus mulier cum qui conubium non sum nascor sui memoro supra quattuor mille homo oro ut sui oppidum in quo habito do senatus decerno uti nomen suus apud l canuleius profiteor is si qui manumitto is carteia ad oceanus deduco placeo qui carteiensis domus maneo volo potestas fio uti numerus colonus sum ager adsigno latinus is colonia sum libertinus appello


L. Coelius , legatus Romanus, praeerat Illyrico; qui moveri non ausus, cum in iis locis rex esset, post profectionem demum eius conatus in Penestis Uscanam recipere a praesidio, quod ibi Macedonum erat, cum multis volneribus repulsus Lychnidum copias reduxit. inde post dies paucos M. Trebellium Fregellanum cum satis valida manu in Penestas misit ad obsides ab iis urbibus, quae in amicitia cum fide permanserant, accipiendos; procedere etiam in Parthinos — ii quoque obsides dare pepigerant — iussit. ab utraque gente sine tumultu exigit. Penestarum equites Apolloniam, Parthinorum Dyrrachium, — tum Epidamni magis celebre nomen Graecis erat — missi. Ap. Claudius acceptam in Illyrico ignominiam corrigere cupiens Phanotam, Epiri castellum, adortus oppugnare est. auxilia Chaonum Thesprotorumque praeter Romanum exercitum, ad sex milia hominum, secum adduxit; neque operae pretium fecit Cleua, qui relictus a Perseo erat, cum valido praesidio defendente.

l caelius legatus romanus praesum illyricus qui moveo non audeo cum in is locus rex sum post profectio demum is conor in penestae uscana recipio ab praesidium qui ibi macedones sum cum multus vulnus repello lychnidus copia reduco inde post dies paucus m trebellius fregellanus cum satis validus manus in penestae mitto ad obses ab is urbs qui in amicitia cum fides permaneo accipio procedo etiam in partheni is quoque obses do pepigerant iubeo ab uter gens sine tumultus exigo penestaris eques apollonia partheni dyrrachium tum epidamnus magis celeber nomen graecum sum mitto ap claudus accipio in illyricus ignominia corrigo cupio phanotam epirus castellum adorior oppugnaris sum auxilium chaon thesproti praeter romanus exercitus ad sex mille homo sui adduco neque opera pretium facio cleua qui relinquo ab perseus sum cum validus praesidium defendo


legati ex Macedonia exacto admodum mense Februario redierunt. hi, quas res ea aestate prospere gessisset rex Perseus, referebant, quantusque timor socios populi Romani cepisset tot urbibus in potestatem regis redactis. exercitum consulis infrequentem commeatibus vulgo datis per ambitionem esse; culpam eius rei consulem in tribunos militum, contra illos in consulem conferre. ignominiam Claudi temeritate acceptam elevare eos patres acceperunt; quippe paucos Italici generis et magna ex parte tumultuario dilectu conscriptos ibi milites amissos referebant. consules designati ubi primum magistratum inissent, de Macedonia referre ad senatum iussi; destinataeque provinciae iis sunt Italia et Macedonia.

legatus ex macedonius exigo admodum mensis februarius redeo hic qui res is aestas prosperus gero rex perseus refero quantus timor socius populus romanus capio tot urbs in potestas rex redigo exercitus consul infrequenter commeatus vulgo do per ambitio sum culpa is res consul in tribunus miles contra ille in consul confero ignominia claudius temeritas accipio elevaris is pater accipio quippe paucus italicus genus et magnus ex pars tumultuarius delectus conscribo ibi miles amitto refero consul designo ubi primus magistratus ineo de macedonius refero ad senatus iubeo destino provincia is sum italia et macedonius


alter consul C. Cassius nec in Gallia, quam sortitus erat, memorabile quicquam gessit et per Illyricum ducere legiones in Macedoniam vano incepto est conatus. ingressum hoc iter consulem senatus ex Aquileiensium legatis cognovit, qui querentes coloniam suam novam et infirmam necdum satis munitam inter infestas nationes Histrorum et Illyriorum esse, cum peterent, ut senatus curae haberet, quomodo ea colonia muniretur, interrogati, vellentne eam rem C. Cassio consuli mandari, responderunt Cassium Aquileiam indicto exercitu profectum per Illyricum in Macedoniam esse. ea res primo incredibilis visa, et pro se quisque credere Carnis forsitan aut Histris bellum inlatum. tum Aquileienses: nihil se ultra scire nec audere adfirmare, quam triginta dierum frumentum militi datum et duces, qui ex Italia itinera in Macedoniam nossent, conquisitos abductosque. enimvero senatus indignari tantum consulem ausum, ut suam provinciam relinqueret, in alienam transiret, exercitum novo periculoso itinere inter exteras gentes duceret, viam tot nationibus in Italiam aperiret. decernunt frequentes, ut C. Sulpicius praetor tris ex senatu nominet legatos, qui eo die proficiscantur ex urbe et, quantum adcelerare possint, Cassium consulem, ubicumque sit, persequantur; nuntient, ne bellum cum ulla gente moveat, nisi cum qua senatus gerendum censuerit. legati hi profecti: M. Cornelius Cethegus , M. Fulvius , P. Marcius Rex . metus de consule atque exercitu distulit eo tempore muniendae Aquileiae curam.

alter consul que casseius neque in gallia quam sortior sum memorabilis quisquam gero et per illyricus duco legio in macedonia vanus inceptum sum conor ingredior hic iter consul senatus ex aquileiensis legatus cognosco qui queror colonia suus novus et infirmus necdum satis munio inter infestus natio histrus et illyrius sum cum peto ut senatus cura habeo quomodo is colonia munio interrogo volo is res que casseius consul mandaris respondeo casseius aquileia indico exercitus proficiscor per illyricus in macedonia sum is res primus incredibilis video et pro sui quisque credo carna forsitan aut histrus bellum infero tum aquileiensis nihil sui ultra scio neque audeo adfirmaris quam triginta dies frumentum miles do et dux qui ex italia iter in macedonia nosco conquaero abduco enimvero senatus indignor tantus consul audeo ut suus provincia relinquo in alienus transeo exercitus novo periculosus iter inter exter gens duco via tot natio in italia aperio decerno frequens ut que sulpicius praetor tres ex senatus nomino legatus qui is dies proficiscor ex urbs et quantus adceleraris possum casseius consul ubicumque sum persequor nuntio ne bellum cum ullus gens moveo nisi cum qui senatus gero censeo legatus hic proficiscor m cornelius cethegus m fulvus p marcius rex metus de consul atque exercitus differo is tempus munio aquileia cura


in equitibus recensendis tristis admodum eorum atque aspera censura fuit; multis equos ademerunt. in ea re cum equestrem ordinem offendissent, flammam invidiae adiecere edicto, quo edixerunt, ne quis eorum, qui Q. Fulvio A. Postumio censoribus publica vectigalia aut ultro tributa conduxissent, ad hastam suam accederet sociusve aut adfinis eius conductionis esset. saepe id querendo veteres publicani cum impetrare nequissent ab senatu, ut modum potestati censoriae inponerent, tandem tribunum plebis P. Rutilium, ex rei privatae contentione iratum censoribus, patronum causae nancti sunt. clientem libertinum parietem in sacra via adversus aedes publicas demoliri iusserant, quod publico inaedificatus esset. appellati a privato tribuni. cum praeter Rutilium nemo intercederet, censores ad pignera capienda miserunt multamque pro contione privato dixerunt. hinc contentione orta cum veteres publicani se ad tribunum contulissent, rogatio repente sub unius tribuni nomine promulgatur, quae publica vectigalia aut ultro tributa C. Claudius et Ti. Sempronius locassent, ea rata locatio ne esset; ab integro locarentur, et ut omnibus redimendi et conducendi promiscue ius esset. diem ad eius legis rogationem concilio tribunus plebis dixit. qui post quam venit, ut censores ad dissuadendum processerunt, Graccho dicente silentium fuit; cum Claudio obstreperetur, audientiam facere praeconem iussit. eo facto avocatam a se contionem tribunus questus et in ordinem se coactum ex Capitolio, ubi erat concilium, abiit. postero die ingentis tumultus ciere. Ti. Gracchi primum bona consecravit, quod in multa pignoribusque eius, qui tribunum appellasset, intercessioni non parendo se in ordinem coegisset; C. Claudio diem dixit, quod contionem ab se avocasset, et utrique censori perduellionem se iudicare pronuntiavit diemque comitiis a C. Sulpicio praetore urbano petiit. non recusantibus censoribus, quominus primo quoque tempore iudicium de se populus faceret, in ante diem octavum et septimum kal. Octobres comitiis perduellionis dicta dies. censores extemplo in atrium Libertatis escenderunt et obsignatis tabellis publicis clausoque tabulario et dimissis servis publicis negarunt se prius quidquam publici negotii gesturos, quam iudicium populi de se factum esset. prior Claudius causam dixit; et cum ex duodecim centuriis equitum octo censorem condemnassent multaeque aliae primae classis, extemplo principes civitatis in conspectu populi anulis aureis positis vestem mutarunt, ut supplices plebem circumirent. maxime tamen sententiam vertisse dicitur Ti. Gracchus , quod, cum clamor undique plebis esset periculum Graccho non esse, conceptis verbis iuravit, si collega damnatus esset, non expectato de se iudicio comitem exilii eius futurum. adeo tamen ad extremum spei venit reus, ut octo centuriae ad damnationem defuerint. absoluto Claudio tribunus plebis negavit se Gracchum morari.

in eques recenseo tristis admodum is atque asper censeo sum multus equus adimo in is res cum equester ordo offendo flamma invidia adicio edictum quo edico ne quis is qui q fulvius ab postumius censor publicus vectigalis aut ultro tribuo conduco ad hasta suus accedo sociusve aut affinis is conductio sum saepe is queror vetus publicanus cum impetro nequeo ab senatus ut modus potestas censorius inpono tandem tribunus plebs p rutilius ex res privo contentio irascor censor patronus causa nanciscor sum cliens libertinus paries in sacer via adverro aedes publicus demolio jubeo qui publicus inaedifico sum appello ab privo tribunus cum praeter rutilius nemo intercedo censor ad pignus capio mitto multa pro contio privo dico hinc contentio orior cum vetus publicanus sui ad tribunus confero rogatio repens sub unus tribunus nomen promulgo qui publicus vectigalis aut ultro tribuo que claudus et tiberius sempronius loco is reor locatio ne sum ab integer loco et ut omnis redimo et conduco promiscuus ius sum dies ad is lex rogatio concilio tribunus plebs dico qui post quam venio ut censor ad dissuadeo procedo gracchus dico silentium sum cum claudius obstrepo audientia facio praeco iubeo is facio avocatam ab sui contio tribunus queror et in ordo sui cogo ex capitolium ubi sum concilium abeo posterus dies ingens tumultus cieo tiberius gracchus primus bonus consecro qui in multus pignus is qui tribunus appello intercessio non pareo sui in ordo cogo que claudius dies dico qui contio ab sui avocasset et uterque censor perduellio sui iudicaris pronuntio dies comitium ab que sulpicius praetor urbanus peto non recuso censor quominus primus quoque tempus iudicium de sui populus facio in ante dies octavus et septimus kal october comitium perduellio dictum dies censor extemplo in atrium libertas escendo et obsigno tabella publicus claudo tabularius et dimitto servio publicus nego sui prior quisquam publicus negotium gero quam iudicium populus de sui facio sum prior claudus causa dico et cum ex duodecim centuria eques octo censor condemno multa alius primus classis extemplo princeps civitas in conspectus populus anulus aureus pono vestis muto ut supplex plebs circumeo magnus tamen sententia verto dico tiberius gracchus qui cum clamor undique plebs sum periculum gracchus non sum concipio verbum juro si collega damno sum non expectato de sui iudicium comes exsilium is sum adeo tamen ad exter spes venio reus ut octo centuria ad damnatio desum absolvo claudius tribunus plebs nego sui gracchus moraris


eodem tempore ex Africa et Gulussa regulus, Masinissae filius, legatus patris, et Carthaginienses venerunt. Gulussa prior in senatum introductus et, quae missa erant ad bellum Macedonicum a patre suo, exposuit et, si qua praeterea vellent imperare, praestaturum merito populi Romani est pollicitus et monuit patres conscriptos, ut a fraude Carthaginiensium caverent: classis eos magnae parandae consilium cepisse specie pro Romanis et adversus Macedonas; ubi ea parata instructaque esset, ipsorum fore potestatis, quem hostem aut socium habeant. hanc iniec

idem tempus ex africanus et gulussa regulus masinissa filius legatus pater et carthaginiensis venio gulussa prior in senatus introduco et qui mitto sum ad bellum macedonicus ab pater suus expono et si qui praeterea volo impero praesto mereo populus romanus sum polliceor et moneo pater conscribo ut ab fraus carthaginiensis caveo classis is magnus paro consilium capio species pro romanus et adverro macedonas ubi is paro instruo sum ipse sum potestas qui hostis aut socius habeo hic iniec


hoc anno intercalatum est; tertio die post Terminalia kalendae intercalariae fuere. sacerdotes intra eum annum mortui sunt L. Flamininus pontifices duo decesserunt L. Furius Philus et C. Livius Salinator . in locum Furii T. Manlium Torquatum , in Livi M. Servilium pontifices legerunt.

hic annus intercalo sum tertius dies post terminalis kalendae intercalarius sum sacerdos intra is annus mortuus sum l flamininus pontifex duo decedo l furius philus et que livius salinator in locus furius t manlius torquatus in livius m servilius pontifex lego


extemplo visa res, in qua ita adfecto excusatio valetudinis aut ne ipsi quidem petenda visa foret aut data petenti non esset. cum sibi nihil vivi relicum praeterquam linguam ad deplorandas patriae suae calamitates praefatus esset, exposuit civitatis primum suae bene facta et vetera et ea, quae Persei bello praestitissent ducibus exercitibusque Romanis; tum quae primo C. Lucretius in populares suos praetor Romanus superbe, avare, crudeliter fecisset; deinde quae tum cum maxime L. Hortensius faceret. quem ad modum omnia sibi, etiam iis, quae patiantur, tristiora patienda esse ducant potius, quam fide decedant, sic, quod ad Lucretium Hortensiumque attineret, scire tutius fuisse claudere portas quam in urbem eos accipere. qui exclusissent eos, Emathiam, Amphipolim, Maroneam, Aenum, incolumes esse; apud se templa omnibus ornamentis spoliata; conpilataque sacrilegiis C. Lucretium navibus Antium devexisse; libera corpora in servitutem abrepta; fortunas sociorum populi Romani direptas esse et cotidie diripi. nam ex instituto C. Lucreti Hortensium quoque in tectis hieme pariter atque aestate navalis socios habere, et domos suas plenas turba nautica esse; versari inter se, coniuges liberosque suos, quibus nihil neque dicere pensi sit neque facere. accersere in senatum Lucretium placuit, ut disceptaret coram purgaretque sese. ceterum multo plura praesens audivit, quam in absentem iacta erant, et graviores potentioresque accessere accusatores duo tribuni plebis, M'. Iuventius Thalna et Cn. Aufidius . ii non in senatu modo eum lacerarunt, sed in contionem etiam pertracto multis obiectis probris diem dixerunt. senatus iussu Chalcidensibus Q. Maenius praetor respondit, quae bene meritos sese et ante et in eo bello, quod geratur, de populo Romano dicant, ea et scire vera eos referre senatum et perinde ac debeant grata esse. quae facta a C. Lucretio fierique ab L. Hortensio praetoribus Romanis querantur, ea neque facta neque fieri voluntate senatus quem non posse existimare, qui sciat bellum Persei et ante Philippo, patri eius, intulisse populum Romanum pro libertate Graeciae, non ut ea a magistratibus suis socii atque amici paterentur? litteras se ad L. Hortensium praetorem daturos esse, quae Chalcidenses querantur acta, ea senatui non placere; si qui in servitutem liberi venissent, ut eos con quirendos primo quoque tempore restituendosque in libertatem curaret; sociorum navalium neminem praeter magistros in hospitia deduci aequum censere. haec Hortensio iussu senatus scripta. munera binum milium aeris legatis missa et vehicula Micioni publice locata, quae eum Brundisium commode perveherent. C. Lucretium , ubi dies, quae dicta erat, venit, tribuni ad populum accusarunt multamque decies centum milium aeris dixerunt. comitiis habitis omnes quinque et triginta tribus eum condemnarunt.

extemplo video res in qui ita afficio excusatio valetudo aut ne ipse quidem peto video sum aut do peto non sum cum sui nihil vivo relicum praeterquam lingua ad deploro patria suus calamitas praefor sum expono civitas primus suus bene facio et vetero et is qui perseus bellum praesto dux exercitus romanus tum qui primus que lucretius in popularis suus praetor romanus superbus avaris crudeliter facio deinde qui tum cum magnus l hortensius facio qui ad modus omnis sui etiam is qui patior tristis patior sum duco potis quam fides decedo sic qui ad lucretius hortensius attineo scio tueor sum claudo porta quam in urbs is accipio qui excludo is emathia amphipolis maronea aenus incolumis sum apud sui templum omnis ornamentum spolio conpilo sacrilegium que lucretius navis antius devexisse liber corpus in servitus arrepo fortuna socius populus romanus direptor sum et cottidie diripio nam ex instituo que lucretius hortensius quoque in tectum hiems pariter atque aestas naval socius habeo et domus suus plenus turba nauticus sum versaris inter sui coniunx liber suus qui nihil neque dico pensum sum neque facio arcesso in senatus lucretius placeo ut discepto coram purgo sui ceterum multus multus praesens audio quam in absum jacto sum et gravis potens accedo accusator duo tribunus plebs m juventius thalna et cn aufidius is non in senatus modo is lacero sed in contio etiam pertracto multus objecta probrum dies dico senatus iussus chalcidensis q maenius praetor respondeo qui bene mereo sui et ante et in is bellum qui gero de populus romanus dico is et scio verus is refero senatus et perinde atque debeo gratus sum qui facio ab que lucretius fio ab l hortensius praetor romanus queror is neque facio neque fio voluntas senatus qui non possum existimaris qui scio bellum perseus et ante philippus pater is infero populus romanus pro libertas graecia non ut is ab magistratus suus socius atque amicus pateo littera sui ad l hortensius praetor do sum qui chalcidensis queror ago is senatus non placeo si qui in servitus liber venio ut is continuo quirendos primus quoque tempus restituo in libertas curo socius navalis nemo praeter magister in hospitium deduco aequus censeo hic hortensius iussus senatus scribo munus bini mille aer legatus mitto et vehiculum micio publicus loco qui is brundisium commodus perveherent que lucretius ubi dies qui dictum sum venio tribunus ad populus accuso multa decies centum mille aer dico comitium habeo omnis quinque et triginta tres is condemno


eodem anno C. Popilius et Cn. Octavius legati, qui in Graeciam missi erant, senatus consultum Thebis primum recitatum per omnes Peloponnesi urbes circumtulerunt, ne quis ullam rem in bellum magistratibus Romanis conferret, praeterquam quod senatus censuisset. hoc fiduciam in posterum quoque praebuerat, levatos se oneribus[que] inpensisque, quibus alia aliis inperantibus exhauriebantur. Achaico concilio Aegi iis dato benigne locuti auditique, egregia spe futuri status fidissima gente relicta, in Aetoliam traiecerunt. ibi nondum quidem seditio erat, sed omnia suspecta criminumque inter ipsos plena; ob quae obsidibus postulatis neque exitu rei inposito in Acarnaniam inde profecti legati sunt. Thyri concilium legatis Acarnanes dederunt. ibi quoque inter factiones erat certamen: quidam principum postulare, ut praesidia in urbes suas inducerentur adversus amentiam eorum, qui ad Macedonas gentem trahebant; pars recusare, ne, quod bello captis et hostibus mos esset, id pacatae et sociae civitates ignominiae acciperent. iusta deprecatio haec visa. Larisam ad Hostilium proconsulem—ab eo enim missi erant— legati redierunt. Octavium retinuit secum, Popilium cum mille ferme militibus in hiberna Ambraciam misit.

idem annus que popilius et cn octavus legatus qui in graecia mitto sum senatus consulo thebae primus recitas per omnis peloponnesius urbs circumfero ne quis ullus res in bellum magistratus romanus confero praeterquam qui senatus censeo hic fiducia in posterus quoque praebeo levo sui onus que impensa qui alius alius impero exhaurio achaicus concilio aegium is do benignus loquor audio egregius spes sum status fidus gens relinquo in aetolia transjacio ibi nondum quidem seditio sum sed omnis suspicio crimen inter ipse plenus ob qui obsidibus postulo neque exeo res inpono in acarnania inde proficiscor legatus sum thyri concilium legatus acarnanes do ibi quoque inter factio sum certamen quidam princeps postulo ut praesidium in urbs suus induco adverro amentia is qui ad macedonas gens traho pars recusaris ne qui bellum capio et hostis mos sum is pacatae et socia civitas ignominia accipio iustus deprecatio hic video larisam ad hostilius proconsulis ab is enim mitto sum legatus redeo octavius retineo sui popilius cum mille ferme miles in hibernus ambracia mitto


haec et alia haud prospere in Macedonia gesta ex Sex. Digitio tribuno militum, qui sacrificii causa Romam venerat, sunt audita. propter quae veriti patres, ne qua maior ignominia acciperetur, legatos in Macedoniam M. Fulvium Flaccum et M. Caninium Rebilum miserunt, qui conperta, quae agerentur, referrent; et ut A. Atilius consul comitia consulibus rogandis ita ediceret, uti mense Ianuario comitia haberi possent, et ut primo quoque tempore in urbem rediret. interim M. Raecio praetori mandatum, ut edicto senatores omnes ex tota Italia, nisi qui rei publicae causa abessent, Romam revocaret: qui Romae essent, ne quis ultra mille passuum ab Roma abesset. ea, uti senatus censuit, sunt facta. comitia consularia ante diem quintum kal. Februarias fuere. creati consules sunt Q. Marcius Philippus iterum et Cn. Servilius Caepio . post diem tertium praetores sunt facti C. Decimius , M. Claudius Marcellus , C. Sulpicius Gallus , C. Marcius Figulus , Ser. Cornelius Lentulus, P. Fonteius Capito . designatis praetoribus praeter duas urbanas quattuor provinciae sunt decretae: Hispania et Sardinia et Sicilia et classis.

hic et alius haud prosperus in macedonius gero ex sex digitio tribunus miles qui sacrificium causa roma venio sum audio propter qui vereor pater ne qui magnus ignominia accipio legatus in macedonia m fulvius flaccus et m caninius rebilis mitto qui conperta qui ago refero et ut ab atilius consul comitium consul rogo ita edico uti mensis januarius comitium habeo possum et ut primus quoque tempus in urbs redeo interim m raecius praetor mando ut edictum senator omnis ex totus italia nisi qui res publicus causa absum roma revoco qui roma sum ne quis ultra mille passus ab roma absum is uti senatus censeo sum facio comitium consularis ante dies quintus kal februarius sum creo consul sum q marcius philippus iterum et cn servilis caepio post dies tertius praetor sum facio que decimus m claudus marcellus que sulpicius gallus que marcius figulus seruius cornelius lentulus p fonteius capito designo praetor praeter duo urbanus quattuor provincia sum decerno hispania et sardinia et sicilia et classis


eadem aestate, qua in Thessalia haec gesta sunt, legatus in Illyricum a consule missus opulenta duo oppida oppugnavit; Ceremiam vi atque armis coegit in deditionem omniaque iis sua concessit, ut opinione clementiae eos, qui Carnuntem, munitam urbem, incolebant, adliceret. postquam nec, ut dederent se, conpellere neque capere obsidendo poterat, ne duabus oppugnationibus nequiquam fatigatus miles esset, quam prius intactam urbem reliquerat, diripuit.

idem aestas qui in thessalia hic gero sum legatus in illyricus ab consul mitto opulentus duo oppidum oppugno ceremiam vis atque arma cogo in deditio omne is suus concedo ut opinio clementia is qui carnus munio urbs incolo adliceo postquam neque ut dedo sui conpello neque capio obsido possum ne duo oppugnatio nequiquam fatigo miles sum quam prior intactus urbs relinquo diripio


Cretensium legatis commemorantibus se, quantum sibi imperatum a P. Licinio consule esset sagittariorum, in Macedoniam misisse, cum interrogati non infitiarentur apud Persea maiorem numerum sagittariorum quam apud Romanos militare, responsum est, si Cretenses bene ac naviter destinarent potiorem populi Romani quam regis Persei amicitiam habere, senatum quoque Romanum iis tamquam certis sociis responsum daturum esse. interea nuntiarent suis placere senatui dare operam Cretenses, ut, quos milites intra praesidia regis Persei haberent, eos primo quoque tempore domum revocarent.

cretensis legatus commemoro sui quantus sui impero ab p licinius consul sum sagittarius in macedonia mitto cum interrogo non infitior apud perseus magnus numerus sagittarius quam apud romanus militaris responsum sum si cretensis bene atque naviter destino potis populus romanus quam rex perseus amicitia habeo senatus quoque romanus is tamquam certus socius responsum do sum interea nuntio suus placeo senatus do opera cretensis ut qui miles intra praesidium rex perseus habeo is primus quoque tempus domus revoco


tis tantum extitit pavorem ingressi castra, ostentantes capita, fecerunt, ut, si admotus extemplo exercitus foret, capi castra potuerint. tum quoque fuga ingens facta est; et erant, qui legatos mittendos ad pacem precibus petendam censerent, civitatesque conplures eo nuntio audito in deditionem venerunt. quibus purgantibus sese culpamque in duorum amentiam conferentibus, qui se ultro ad poenam ipsi obtulissent, cum veniam dedisset praetor, profectus extemplo ad alias civitates omnibus imperata facientibus quieto exercitu pacatum agrum, qui paulo ante ingenti tumultu arserat, peragravit. haec lenitas praetoris, qua sine sanguine ferocissimam gentem domuerat, eo gratior plebi patribusque fuit, quo crudelius avariusque in Graecia bellatum et ab consule Licinio et ab Lucretio praetore erat. Lucretium tribuni plebis absentem contionibus adsiduis lacerabant, cum rei publicae causa abesse excusaretur; sed tum adeo vicina etiam inexplorata erant, ut is eo tempore in agro suo Antiati esset aquamque ex manubiis Antium ex flumine Loracinae duceret. id opus centum triginta milibus aeris locasse dicitur. tabulis quoque pictis ex praeda fanum Aesculapi exornavit. invidiam infamiamque ab Lucretio averterunt in Hortensium successorem eius Abderitae legati flentes ante curiam querentesque oppidum suum ab Hortensio expugnatum ac direptum esse: causam excidii fuisse urbi, quod, cum centum milia denarium et tritici quinquaginta milia modium imperaret, spatium petierint, quo de ea re et ad Hostilium consulem et Romam mitterent legatos. vixdum ad consulem se pervenisse et audisse oppidum expugnatum, principes securi percussos, sub corona ceteros venisse. indigna res senatui visa decreveruntque eadem de Abderitis, quae de Coronaeis decreverant priore anno, eademque pro contione edicere Q. Maenium praetorem iusserunt. et legati duo, C. Sempronius Blaesus Sex. Iulius Caesar , ad restituendos in libertatem Abderitas missi. iisdem mandatum, ut et Hostilio consuli et Hortensio praetori nuntiarent senatum Abderitis iniustum bellum inlatum conquirique omnes, qui in servitute sint, et restitui in libertatem aecum censere.

tis tantus extitit pavor ingredior castrum ostento caput facio ut si admoveo extemplo exercitus sum capio castrum possum tum quoque fuga ingens facio sum et sum qui legatus mitto ad pax prex peto censeo civitas conplures is nuntio audio in deditio venio qui purgo sui culpa in duo amentia confero qui sui ultro ad poena ipse offertor cum venio do praetor proficiscor extemplo ad alius civitas omnis impero facio quiesco exercitus pacatum ager qui paulus ante ingens tumultus ardeo peragro hic lenio praetor qui sine sanguis ferox gens domo is gratus plebs pater sum quo crudelis avariusque in graecia bello et ab consul licinius et ab lucretius praetor sum lucretius tribunus plebs absum contio assiduus lacero cum res publicus causa absum excuso sed tum adeo vicinum etiam inexploratus sum ut is is tempus in ager suus antias sum aqua ex manubiae antius ex flumen loracina duco is opus centum triginta mille aer loco dico tabula quoque pingo ex praeda fanum aesculapius exorno invidia infamia ab lucretius averto in hortensius successor is abderita legatus fleo ante curia queror oppidum suus ab hortensius expugno atque disrepo sum causa excidium sum urbs qui cum centum mille denarius et triticum quinquaginta mille modius impero spatium peto quo de is res et ad hostilius consul et roma mitto legatus vixdum ad consul sui pervenio et audio oppidum expugno princeps securus percutio sub corona ceterus venio indignus res senatus video decerno idem de abderita qui de coronaeus decerno prior annus idem pro contio edico q maenius praetor jubeo et legatus duo que sempronius blaesus sex iulius caesar ad restituo in libertas abderita mitto idem mando ut et hostilius consul et hortensius praetor nuntio senatus abderita iniustus bellum infero conquaero omnis qui in servitus sum et restituo in libertas aequus censeo


et Perseus Elimeam profectus et circa eam exercitu lustrato ad Stratum vocantibus Epirotis ducit. Stratus validissima tum urbs Aetoliae erat; sita est super Ambracium sinum prope amnem Inachum. cum decem milibus peditum eo profectus est et equitibus trecentis, quos pauciores propter angustias viarum et asperitatem duxit. tertio die cum pervenisset ad Citium montem, vix transgressus propter altitudinem nivis locum quoque castris aegre invenit. profectus inde, magis quia manere non poterat, quam quod tolerabilis aut via aut tempestas esset, cum ingenti vexatione praecipue iumentorum altero die ad templum Iovis, Nicaeum quem vocant, posuit castra. ad Aratthum inde flumen itinere ingenti emenso retentus altitudine amnis mansit. quo spatio temporis ponte perfecto, traductis copiis diei progressus iter obvium Archidamum, principem Aetolorum, per quem ei Stratus tradebatur, habuit. eo die ad finem agri Aetolici castra posita. inde altero die ad Stratum perventum; ubi prope Inachum amnem castris positis cum expectaret effusos omnibus portis Aetolos in fidem suam venturos, clausas portas atque ipsa ea nocte, qua venerat, receptum Romanum praesidium cum C. Popilio legato invenit. principes, qui praesentis Archidami auctoritate conpulsi regem arcessierant, obviam egresso eggresso Archidamo segniores facti locum adversae factioni dederant ad Popilium cum mille peditibus ab Ambracia accersendum. in tempore et Dinarchus, praefectus equitum gentis Aetolorum, cum sescentis peditibus et equitibus centum venit. satis constabat eum tamquam ad Persea tendentem Stratum venisse, mutato deinde cum fortuna animo Romanis se, adversus quos venerat, iunxisse. nec Popilius securior, quam debebat esse, inter tam mobilia ingenia erat. claves portarum custodiamque murorum suae extemplo potestatis fecit; Dinarchum Aetolosque cum iuventute Stratiorum in arcem per praesidii speciem amovit. Perseus ab imminentibus superiori parti urbis tumulis temptatis conloquiis cum obstinatos atque etiam telis procul arcentis videret, quinque milia passuum ab urbe trans Petitarum amnem posuit castra. ibi consilio advocato cum Archidamus Epirotarumque transfugae retinerent, Macedonum principes non pugnandum cum infesto tempore anni censerent, nullis praeparatis commeatibus, cum inopiam prius obsidentes quam obsessi sensuri essent, maxime quod hostium haud procul inde hiberna erant, territus in Aperantiam castra movit. Aperanti eum propter Archidami magnam in ea gente gratiam auctoritatemque consensu omnium acceperunt; is ipse cum octingentorum militum praesidio his est praepositus. rex cum non minore vexatione iumentorum hominumque, quam venerat, in Macedoniam rediit; Appium tamen ab obsidione Phanotes fama ducentis ad Stratum Persei summovit. Cleuas cum praesidio inpigrorum iuvenum insecutus sub radicibus prope inviis montium ad mille hominum ex agmine inpedito occidit, ad ducentos cepit. Appius superatis angustiis in campo, quem Meleona vocant, stativa dierum paucorum habuit. interim Cleuas adsumpto Philostrato, qui Epirotarum gente habebat, in agrum Antigonensem transcendit. Macedones ad depopulationem profecti; Philostratus cum cohorte sua in insidiis loco obscuro consedit. in palatos populatores cum erupissent ab Antigonea armati, fugientes eos persequentes effusius in vallem insessam ab hostibus praecipitant. ibi mille occisis, centum ferme captis et ubique prospere gesta re prope stativa Appi castra movent, ne qua vis sociis suis ab Romano exercitu inferri possit. Appius nequiquam in his locis terens tempus, dimissis Chaonumque et si qui alii Epirotae erant praesidiis, cum Italicis militibus in Illyricum regressus per Parthinorum socias urbes in hiberna militibus divisis ipse Romam sacrificii causa rediit. Perseus ex Penestarum gente mille pedites, ducentos equites revocatos Cassandream, praesidio ut essent, misit. ab Gentio eadem adferentes redierunt. nec deinde alios atque alios mittendo temptare eum destitit, cum appareret, quantum in eo praesidii esset, nec tamen impetrare ab animo posset, ut inpensam in rem maximi ad omnia momenti faceret.

et perseus elimea proficiscor et circa is exercitus lustro ad stratos voco epirotes duco sterno validus tum urbs aetolia sum sino sum super ambracius sinum prope amnis inachus cum decem mille pedes is proficiscor sum et eques trecenti qui paucus propter angustiae viaris et asperitas duco tertius dies cum pervenio ad citius mons vix transgredior propter altitudo nix locus quoque castrum aeger invenio proficiscor inde magis quia maneo non possum quam qui tolerabilis aut via aut tempestas sum cum ingens vexatio praecipuus iumentum alter dies ad templum iuppiter nicaeus qui voco pono castrum ad aratthum inde flumen iter ingens emetior retendo altitudo amnis maneo quo spatium tempus pons perficio traduco copia dies progredior iter obvius archidamum princeps aetolus per qui is sterno trado habeo is dies ad finis ager aetolicus castrum pono inde alter dies ad stratos pervenio ubi prope inachus amnis castrum pono cum expectaret effundo omnis porta aetoli in fides suus venio claudo porta atque ipse is nox qui venio recipio romanus praesidium cum que popilius legatus invenio princeps qui praesum archidami auctoritas conpello rex arcessierant obvius egredior eggresso archidamo segnis facio locus adverro factio do ad popilius cum mille pedes ab ambracius arcesso in tempus et dinarchus praefectus eques gens aetolus cum sescenti pedes et eques centum venio satis consto is tamquam ad perseus tendo stratos venio muto deinde cum fortuna animus romanus sui adverro qui venio jungo neque popilius securus quam debeo sum inter tam mobilia ingenium sum clavo portaris custodio murus suus extemplo potestas facio dinarchus aetoli cum iuventus stratii in arx per praesidium species amoveo perseus ab immineo superus pario urbs tumulus temptas colloquium cum obstinatus atque etiam telum procul arceo video quinque mille passus ab urbs trans petitaris amnis pono castrum ibi consilium advoco cum archidamus epirotes transfuga retineo macedones princeps non pugno cum infesto tempus annus censeo nullus praeparo commeatus cum inopia prior obsido quam obsedeo sentio sum magnus qui hostis haud procul inde hibernus sum terreo in aperantia castrum moveo aperanti is propter archidami magnus in is gens gratia auctoritas consensus omnis accipio is ipse cum octingenti miles praesidium hic sum praepono rex cum non paruus vexatio iumentum homo quam venio in macedonia redeo appius tamen ab obsidio phanotes fama ducenti ad stratos perseus summoveo cleuas cum praesidium impiger juvenis insequor sub radix prope invius mons ad mille homo ex agmen inpedo occido ad ducenti capio appius supero angustia in campus qui meleona voco stativus dies paucus habeo interim cleuas adsumo philostrato qui epirotaris gens habeo in ager antigonensem transcendo macedones ad depopulatio proficiscor philostratus cum cohors suus in insidiae locus obscurum consido in palo populator cum erumpo ab antigonea armatus fugio is persequor effundo in vallo insessus ab hostis praecipito ibi mille occido centum ferme capio et ubique prosperus gero res prope stativus appius castrum moveo ne qui volo socius suus ab romanus exercitus infero possum appius nequiquam in hic locus tero tempus dimitto chaonumque et si qui alius epirotes sum praesidium cum italicus miles in illyricus regredior per partheni socio urbs in hibernus miles divido ipse roma sacrificium causa redeo perseus ex penestaris gens mille pedito ducenti eques revoco cassandrea praesidium ut sum mitto ab gentius idem affero redeo neque deinde alius atque alius mitto tento is desisto cum appareo quantus in is praesidium sum neque tamen impetro ab animus possum ut impensa in res magnus ad omnis momentum facio


haud procul inde Uscana oppidum finium plerumque Persei erat. decem milia civium habebat et modicum custodiae causa Cretensium praesidium. inde nuntii ad Claudium occulti veniebant, si propius copia admovisset, paratos fore, qui proderent urbem. et operae pretium esse: non se amicosque tantum, sed etiam milites praeda expleturum. spes cupiditati admota ita occaecavit animum, ut nec ex iis, qui venerant, quemquam retineret nec obsides, pignus futuros afore fraudem agendae rei, posceret nec mitteret exploratum nec fidem acciperet. die tantum statuta profectus a Lychnido duodecim milia ab urbe, ad quam tendebat, posuit castra. quarta inde vigilia signa movit mille ferme ad praesidium castrorum relictis. inconpositi, longo agmine effusi, infrequentes, cum nocturnus error dissiparet, ad urbem pervenerunt. crevit neclegentia, postquam neminem armatum in muris viderunt. ceterum ubi primum sub ictu teli fuerunt, duabus simul portis erumpitur. et ad clamorem erumpentium ingens strepitus e muris ortus ululantium mulierum cum crepitu undique aeris et incondita multitudo turba inmixta servili variis vocibus personabat. hic tam multiplex undique obiectus terror effecit, ne sustinere primam procellam eruptionis Romani possent. itaque fugientes plures quam pugnantes interempti sunt; vix duo milia hominum cum ipso legato in castra perfugerunt. quo longius iter in castra erat, eo pluris fessos consectandi hostibus copia fuit. ne moratus quidem in castris Appius, ut suos dissipatos fuga colligeret, quae res palatis per agros saluti fuisset, ad Lychnidum protinus reliquias cladis reduxit.

haud procul inde uscana oppidum finis plerusque perseus sum decem mille civis habeo et modicus custodia causa cretensis praesidium inde nuntius ad claudius occulo venio si propius copia admoveo paro sum qui prodo urbs et opera pretium sum non sui amicus tantus sed etiam miles praeda expleturum spes cupiditas admoueo ita occaecavit animus ut neque ex is qui venio quisquam retineo neque obses pignus sum asum fraudo ago res posco neque mitto exploro neque fides accipio dies tantus statuo proficiscor ab lychnidus duodecim mille ab urbs ad quam tendo pono castrum quartus inde vigil signum moveo mille ferme ad praesidium castrum relinquo inconpositi longus agmen effundo infrequenter cum nocturnus error dissiparet ad urbs pervenio cerno neglego postquam nemo armo in murus video ceterum ubi primus sub ictus telis sum duo simul porta erumpo et ad clamor erumpo ingens strepitus e murus ortus ululo mulier cum crepo undique aer et inconditus multitudo turba immixtus servilis varius vox persono hic tam multiplex undique objectus terror efficio ne sustineo primus procella eruptio romanus possum itaque fugio multus quam pugno interimo sum vix duo mille homo cum ipse legatus in castrum perfugio quo longus iter in castrum sum is multus fatisco consector hostis copia sum ne moror quidem in castrum appius ut suus dissipatos fuga colligo qui res palo per ager salus sum ad lychnidus protinus reliquiae clades reduco


senatum deinde censores legerunt. M. Aemilius Lepidus princeps ab tertiis iam censoribus lectus. septem e senatu eiecti sunt. in censu accipiendo populi milites ex Macedonico exercitu, qui quam multi abessent ab signis census docuit, in provinciam redire cogebant; causas stipendiis missorum cognoscebant et cuius nondum iusta missio visa esset, ita ius iurandum adigebant: ‘ex tui animi sententia tu ex edicto C. Claudi Ti. Semproni censorum in provinciam Macedoniam redibis, quod sine dolo malo facere poteris?’

senatus deinde censor lego m aemilius lepidus princeps ab tertius iam censor lego septem e senatus eicio sum in census accipio populus miles ex macedonicus exercitus qui quam multus absum ab signum census doceo in provincia redeo cogo causa stipendium missor cognosco et qui nondum iustus missio video sum ita ius iuro adigo ex tuus animus sententia tu ex edictum que claudius tiberius sempronius censor in provincia macedonia redeo qui sine dolus malus facio possum


principio insequentis anni cum consules novi Q. Marcius et Cn. Servilius de provinciis rettulissent, primo quoque tempore aut conparare eos inter se Italiam et Macedoniam aut sortiri placuit; priusquam id sors cerneret, in incertum, ne quid gratia momenti, faceret, in utramque provinciam, quod res desideraret supplementi, decerni ( decernunt in Macedoniam peditum Romanorum sex milia, sociorum nominis Latini sex milia, equites Romanos ducentos quinquaginta, socios trecentos); veteres milites dimitti, ita ut in singulas Romanas legiones ne plus sena milia peditum, treceni equites essent. alteri consuli nullus certus finitus numerus civium Romanorum, quem in supplementum legeret; id modo finitum, ut duas legiones scriberet, quae quina milia peditum et ducenos haberent, equites trecenos. Latinorum maior quam collegae decretus numerus, peditum decem milia et sescenti equites. quattuor praeterea legiones scribi iussae, quae, si quo opus esset, educerentur. tribunos iis, non permissum, ut consules facerent; populus creavit. sociis nominis Latini sedecim milia peditum et mille equites imperati. hunc exercitum parari tantum placuit, ut exiret, si quo res posceret. Macedonia maxime curam praebebat. in classem mille socii navales cives Romani libertini ordinis, ex Italia quingenti scribi iussi; totidem ut ex Sicilia scriberentur; et cui ea provincia evenisset, mandatum, ut eos in Macedoniam, ubicumque classis esset, deportandos curaret. in Hispaniam tria milia peditum Romanorum in supplementum, trecenti equites decreti. finitus ibi quoque in legiones militum numerus, peditum quina milia duceni et treceni equites. et sociis imperare praetor, cui Hispania obvenisset, iussus quattuor milia peditum et trecentos equites.

principium insequor annus cum consul nosco q marcius et cn servilis de provincia refero primus quoque tempus aut conpararis is inter sui italia et macedonia aut sortior placeo priusquam is sors cerno in incertus ne quis gratia momentum facio in uter provincia qui res desidero supplementum decerno decerno in macedonia pedes romanus sex mille socius nomen latinum sex mille eques romanus ducenti quinquaginta socius trecenti vetus miles dimitto ita ut in singulus romanus legio ne multus seni mille pedes treceni eques sum alter consul nullus certus finio numerus civis romanus qui in supplementum lego is modo finio ut duo legio scribo qui quini mille pedes et duceni habeo eques treceni latinum magnus quam collega decerno numerus pedes decem mille et sescenti eques quattuor praeterea legio scribo jubeo qui si quo opus sum educo tribunus is non permitto ut consul facio populus creo socius nomen latinum sedecim mille pedes et mille eques impero hic exercitus paro tantus placeo ut exeo si quo res posco macedonius magnus cura praebeo in classis mille socius naval civis romanus libertinus ordo ex italia quingenti scribo iubeo totidem ut ex sicilia scribo et qui is provincia evenio mando ut is in macedonia ubicumque classis sum deporto curo in hispania tres mille pedes romanus in supplementum trecenti eques decerno finio ibi quoque in legio miles numerus pedes quini mille duceni et treceni eques et socius impero praetor qui hispania obvenio iubeo quattuor mille pedes et trecenti eques


censoribus deinde creandis comitia edicta sunt. petierunt censuram principes civitatis C. Valerius Laevinus , L. Postumius Albinus , P. Mucius Scaevola , M. Iunius Brutus , C. Claudius Pulcher , Ti. Sempronius Gracchus . hos duos censores creavit populus Romanus. cum dilectus habendi maior quam alias propter Macedonicum bellum cura esset, consules plebem apud senatum accusabant, quod [et] iuniores non responderent. adversus quos C. Sulpicius et M. Claudius praetores plebis causam egerunt: non consulibus, sed ambitiosis consulibus dilectum difficilem esse; neminem invitum militem ab iis fieri. id ut ita esse scirent et patres conscripti, praetores, quibus et vis imperii minor et auctoritas esset, dilectum, si ita senatui videretur, perfecturos esse. id praetoribus magna patrum approbatione non sine suggillatione consulum mandatum est. censores ut eam rem adiuvarent, ita in contione edixerunt: legem censui censendo dicturos esse, ut praeter commune omnium civium ius iurandum haec adiurarent: ‘tu minor annis sex et quadraginta es tuque ex edicto C. Claudi Ti. Semproni censorum ad dilectum prodisti et quotienscumque dilectus erit, quoad hi censores magistratum habebunt, si miles factus non eris, in dilectu prodibis? ’ item quia fama erat multos ex Macedonicis legionibus incertis commeatibus per ambitionem imperatorum ab exercitu abesse, edixerunt de militibus P. Aelio C. Popilio consulibus postve eos consules in Macedoniam scriptis, ut qui eorum in Italia essent, intra dies triginta, censi prius apud sese, in provinciam redirent; qui in patris aut avi potestate essent, eorum nomina ad se ederentur. missorum quoque causas sese cognituros esse et quorum ante emerita stipendia gratiosa missio sibi visa esset, eos milites fieri iussuros. hoc edicto litterisque censorum per fora et conciliabula dimissis tanta multitudo iuniorum Romam convenit, ut gravis urbi turba insolita esset. praeter dilectum eorum, quos in supplementum mitti oportebat, quattuor a C. Sulpicio praetore scriptae legiones sunt, intraque undecim dies dilectus est perfectus. consules deinde sortiti provincias sunt; nam praetores propter iurisdictionem maturius sortiti erant. urbana C. Sulpicio , peregrina C. Decimio obtigerat; Hispaniam M. Claudius Marcellus , Siciliam Ser. Cornelius Lentulus , Sardiniam P. Fonteius Capito , classem C. Marcius Figulus erat sortitus. consulum Cn. Servilio Italia , Q. Marcio Macedonia obvenit; Latinisque actis Marcius extemplo est profectus. Caepione deinde referente ad senatum, quas ex novis legionibus duas legiones secum in Galliam duceret, decrevere patres, ut C. Sulpicius M. Claudius praetores ex iis, quas scripsissent, legionibus, quas videretur, consuli darent. indigne patiens praetorum arbitrio consulem subiectum dimisso senatu ad tribunal praetorum stans postulavit, ex senatus consulto destinarent sibi duas legiones. praetores consulis in eligendo arbitrium fecerunt.

censor deinde creo comitium edico sum peto censeo princeps civitas que valerius laevinus l postumus albinus p mucius scaevola m junius brutus que claudus pulcher tiberius sempronius gracchus hic duo censor creo populus romanus cum delectus habeo magnus quam alius propter macedonicus bellum cura sum consul plebs apud senatus accuso qui et iuniores non respondeo adverro qui que sulpicius et m claudus praetor plebs causa egero non consul sed ambitiosus consul dilectus difficilis sum nemo invitus miles ab is fio is ut ita sum scio et pater conscribo praetor qui et volo imperium paruus et auctoritas sum dilectus si ita senatus video perficio sum is praetor magnus pater approbatio non sine suggillatio consul mando sum censor ut is res adjuvo ita in contio edico lex censeo censeo dico sum ut praeter communis omnis civis ius iuro hic adjuro tu paruus annus sex et quadraginta sum tu ex edictum que claudius tiberius sempronius censor ad dilectus proeo et quotienscumque delectus sum quoad hic censor magistratus habeo si miles facio non sum in delectus proeo item quia fama sum multus ex macedonicus legio incertus commeatus per ambitio imperator ab exercitus absum edico de miles p aelius que popilius consul post is consul in macedonia scribo ut qui is in italia sum intra dies triginta censeo prior apud sui in provincia redeo qui in pater aut avus potestas sum is nomen ad sui edo missor quoque causa sui cognosco sum et qui ante emereo stipendium gratiosus missio sui video sum is miles fio jubeo hic edictum littera censor per foro et conciliabulum dimitto tantus multitudo iuniorum roma convenio ut gravis urbs turba insolitus sum praeter dilectus is qui in supplementum mitto oportet quattuor ab que sulpicius praetor scribo legio sum intro undecim dies delectus sum perficio consul deinde sortio provincia sum nam praetor propter iurisdictio maturus sortio sum urbanus que sulpicius peregrinus que decimio obtingo hispania m claudus marcellus sicilia seruius cornelius lentulus sardinia p fonteius capito classis que marcius figulus sum sortior consul cn servilius italia q marcius macedonius obvenio latinum ago marcius extemplo sum proficiscor caepio deinde refero ad senatus qui ex novus legio duo legio sui in gallia duco decerno pater ut que sulpicius m claudus praetor ex is qui scribo legio qui video consul do indignus patior praetor arbitrium consul subicio dimitto senatus ad tribunal praetor sto postulo ex senatus consultum destino sui duo legio praetor consul in eligo arbitrium facio


nusquam alibi quam in Macedonia bellum erat; suspectum tamen et Gentium, Illyriorum regem, habebant. itaque et octo navis ornatas a Brundisio senatus censuit mittendas ad C. Furium legatum Issam, qui cum praesidio duarum Issensium navium insulae praeerat— duo milia militum in eas naves sunt inposita, quae M. Raecius praetor ex senatus consulto in ea parte Italiae; quae obiecta Illyrico est, conscripsit—, et consul Hostilius Ap. Claudium in Illyricum cum quattuor milibus peditum misit, ut accolas Illyrici tutaretur. qui non contentus iis, quas adduxerat, copiis auxilia ab sociis conrogando ad octo milia hominum ex vario genere armavit peragrataque omni ea regione ad Lychnidum Dassaretiorum consedit.

nusquam alibi quam in macedonius bellum sum suspicio tamen et gentius illyrius rex habeo itaque et octo navus orno ab brundisium senatus censeo mitto ad que furius legatus issa qui cum praesidium duaris issenses navis insula praesum duo mille miles in is navo sum inpono qui m raecius praetor ex senatus consultum in is pars italia qui objecto illyricus sum conscribo et consul hostilis ap claudius in illyricus cum quattuor mille pedes mitto ut accolo illyricus tuto qui non contineo is qui adduco copia auxilium ab socius conrogo ad octo mille homo ex vario genus armo peragro omnis is regio ad lychnidus dassaretiorum consido


non sum nescius ab eadem neclegentia, qua nihil deos portendere vulgo nunc credunt, neque nuntiari admodum ulla prodigia in publicum neque in annales referri. ceterum et mihi vetustas res scribenti nescio quo pacto anticus fit animus, et quaedam religio tenet, quae illi prudentissimi viri publice suscipienda censuerint, ea pro indignis habere, quae in meos annales referam. Anagnia duo prodigia eo anno sunt nuntiata, facem in caelo conspectam et bovem feminam locutam; eam publice ali. Menturnis quoque per eos dies caeli ardentis species adfulserat. Reate imbri lapidavit. Cumis in arce Apollo triduum ac tris noctis lacrimavit. in urbe Romana duo aeditui nuntiarunt, alter in aede Fortunae anguem iubatum a conpluribus visum esse, alter in aede Primigeniae Fortunae, quae in colle est, duo diversa prodigia, palmam in area enatam et sanguine interdiu pluvisse. duo non suscepta prodigia sunt, alterum, quod in privato loco factum esset—palmam enatam in inpluvio suo T. Marcius Figulus nuntiabat—, alterum, quod in loco peregrino: Fregellis in domo L. Atrei hasta, quam filio militi emerat, interdiu plus duas horas arsisse, ita ut nihil eius ambureret ignis, dicebatur. publicorum prodigiorum causa libri a decemviris aditi. quadraginta maioribus hostiis quibus dis consules sacrificarent ediderunt et uti supplicatio fieret cunctique magistratus circa omnia pulvinaria victumis maioribus sacrificarent populusque coronatus esset. omnia, uti decemviri praeierunt, facta.

non sum nescius ab idem neglego qui nihil deus portendo vulgo nunc credo neque nuntiaris admodum ullus prodigium in publicus neque in annal refero ceterum et ego vetustus res scribo nescio quo pacisco anticus fio animus et quidam religio teneo qui ille prudens vir publicus suscipio censeo is pro indignus habeo qui in meus annal refero anagnia duo prodigium is annus sum nuntio fax in caelum conspicio et bos femina loquor is publicus al minturnae quoque per is dies caelum ardeo species affulgeo reate imber lapido cumae in arx apollo triduum atque tres nox lacrimo in urbs romanus duo aedituus nuntio alter in aedes fortuna anguis jubatus ab conpluribus video sum alter in aedes primigenia fortuna qui in collis sum duo diverto prodigium palma in area eno et sanguis interdiu pluvisse duo non suscipio prodigium sum alter qui in privo locus facio sum palma eno in impluvium suus t marcius figulus nuntio alter qui in locus peregrinus fregellae in domus l atreus hasta quam filius miles emo interdiu multus duo hora ardeo ita ut nihil is amburo ignis dico publicus prodigus causa liber ab decemviri adeo quadraginta magnus hostia qui deus consul sacrifico edo et uti supplicatio fio cunctus magistratus circa omnis pulvinaris victumis magnus sacrifico populus corono sum omnis uti decemviri praeeo facio


in Liguribus eo anno nihil memorabile gestum; nam nec hostes moverunt arma, neque consul in agrum eorum legiones induxit, et satis explorata pace eius anni milites duarum legionum Romanarum intra dies sexaginta, quam in provinciam venit, dimisit. sociorum nominis Latini exercitu mature in hiberna Lunam et Pisas deducto ipse cum equitibus Galliae provinciae pleraque oppida adiit.

in ligur is annus nihil memorabilis gero nam neque hostis moveo arma neque consul in ager is legio induco et satis exploro pax is annus miles duaris legio romanaris intra dies sexaginta quam in provincia venio dimitto socius nomen latinum exercitus maturus in hibernus luna et pisae deduco ipse cum eques gallia provincia plerusque oppidum adeo