type: header

title: Agesilaus

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: Agesilaus Lacedaemonius cum a ceteris scriptoribus tum eximie a Xenophonte Socratico collaudatus est: eo enim usus est familiarissime. hic primum de regno cum Leotychide, fratris filio, habuit contentionem. mos erat enim Lacedaemoniis a maioribus traditus, ut binos haberent semper reges, nomine magis quam imperio, ex duabus familiis Procli et Eurysthenis, qui principes ex progenie Herculis Spartae reges fuerunt. horum ex altera in alterius familiae locum fieri non licebat: ita suum utraque retinebat ordinem. primum ratio habebatur, qui maximus natu esset ex liberis eius, qui regnans decessisset; sin is virile secus non, reliquisset, tum deligebatur, qui proximus esset propinquitate. mortuus erat Agis rex, frater Agesilai: filium reliquerat Leotychidem. quem ille natum non agnorat, eundem moriens suum esse dixerat. is de honore regni cum Agesilao, patruo suo, contendit neque id quod petivit consecutus est. nam Lysandro suffragante, homine, ut ostendimus supra, factioso et iis temporibus potente, Agesilaus antelatus est.

lemmas: agesilaus lacedaemonius cum ab ceterus scriptor tum eximius ab xenophon socraticus collaudo sum is enim utor sum familiaris hic primus de regnum cum leotychides frater filius habeo contentio mos sum enim lacedaemonius ab magnus trado ut bini habeo semper rex nomen magis quam imperium ex duo familia procli et eurysthenes qui princeps ex progenies hercules sparta rex sum hic ex alter in alter familia locus fio non licet ita suus uter retineo ordo primus ratio habeo qui magnus natus sum ex liber is qui regno decedo sin is virilis secus non relinquo tum deligo qui proximus sum propinquitas mortuus sum ago rex frater agesilaus filius relinquo leotychidem qui ille natus non agnorat idem morior suus sum dico is de honor regnum cum agesilaus patruus suus contendo neque is qui peto consequor sum nam lysander suffrago homo ut ostendo supra factiosus et is tempus potens agesilaus antefero sum


text: Sine dubio post Leuctricam pugnam Lacedaemonii se numquam refecerunt neque pristinum imperium recuperarunt, cum interim numquam Agesilaus destitit quibuscumque rebus posset patriam iuvare. nam cum praecipue Lacedaemonii indigerent pecunia, ille omnibus, qui a rege defecerant, praesidio fuit: a quibus magna donatus pecunia patriam sublevavit. atque in hoc illud inprimis fuit admirabile, cum maxima munera ei ab regibus ac dynastis civitatibusque conferrentur, quod nihil umquam domum suam contulit, nihil de victu, nihil de vestitu Laconum mutavit. domo eadem fuit contentus, qua Eurysthenes, progenitor maiorum suorum, fuerat usus: quam qui intrarat, nullum signum libidinis, nullum luxuriae videre poterat, contra ea plurima patientiae atque abstinentiae. sic enim erat instructa, ut in nulla re differret a cuiusvis inopis atque privati.

lemmas: sinis dubius post leuctricus pugna lacedaemonius sui numquam reficio neque pristinus imperium recipero cum interim numquam agesilaus desisto quicumque res possum patria iuvaris nam cum praecipuus lacedaemonius indigeo pecunia ille omnis qui ab rex deficio praesidium sum ab qui magnus dono pecunia patria sublevo atque in hic ille imprimis sum admirabilis cum maximus munus is ab rex atque dynastes civitas confero qui nihil umquam domus suus confero nihil de vinco nihil de vestio laco muto domus idem sum contineo qui eurysthenes progenitor magnus suus sum utor quam qui intro nullus signum libido nullus luxuria video possum contra is multus patientia atque abstinentia sic enim sum instruo ut in nullus res differo ab quivis inops atque privo


text: Hic simulatque imperii potitus est, persuasit Lacedaemoniis ut cum exercitu se mitterent in Asiam bellumque regi facerent, docens satius esse in Asia quam in Europa dimicari. namque fama exierat Artaxerxen comparare classes pedestresque exercitus, quos in Graeciam mitteret. data potestate tanta celeritate usus est, ut prius in Asiam cum copiis pervenerit, quam regii satrapae eum scirent profectum. quo factum est ut omnes imparatos imprudentesque offenderet. id ut cognovit Tissaphernes, qui summum imperium tum inter praefectos habebat regios, indutias a Lacone petivit, simulans se dare operam, ut Lacedaemoniis cum rege conveniret, re autem vera ad copias comparandas, easque impetravit trimenstres. iuravit autem uterque se sine dolo indutias conservaturum. in qua pactione summa fide mansit Agesilaus, contra ea Tissaphernes nihil aliud quam bellum comparavit. id etsi sentiebat Laco, tamen iusiurandum servabat multumque in eo se consequi dicebat, quod Tissaphernes periurio suo et homines suis rebus abalienaret et deos sibi iratos redderet, se autem conservata religione confirmare exercitum, cum animadverteret deum numen facere secum, hominesque sibi conciliare amiciores, quod iis studere consuessent, quos conservare fidem viderent.

lemmas: hic simulo imperium potior sum persuadeo lacedaemonius ut cum exercitus sui mitto in asia bellus rex facio doceo sero sum in asia quam in europa dimicaris namque fama exeo artaxerxes comparo classis pedestresque exercitus qui in graecia mitto do potestas tantus celeritas utor sum ut prior in asia cum copia pervenio quam regius satrapa is scio proficiscor quo facio sum ut omnis imparatus imprudens offendo is ut cognosco tissaphernes qui superus imperium tum inter praeficio habeo regius indutiae ab laco peto simulo sui do opera ut lacedaemonius cum rex convenio res autem verus ad copia comparo eo impetro trimenstres juro autem uterque sui sine dolus indutiae conservo in qui pactio summus fides maneo agesilaus contra is tissaphernes nihil alius quam bellum comparo is etsi sentio laco tamen iusiurandum servo multus in is sui consequor dico qui tissaphernes periurium suus et homo suus res abalieno et deus sui irascor reddo sui autem conservo religio confirmo exercitus cum animadverto deus numen facio sui homo sui conciliaris amicus qui is studeo consuesco qui conservaris fides video


text: Post hoc proelium collatum omne bellum est circa Corinthum ideoque Corinthium est appellatum. hic cum una pugna decem milia hostium Agesilao duce cecidissent eoque facto opes adversariorum debilitatae viderentur, tantum afuit ab insolentia gloriae, ut commiseratus sit fortunam Graeciae, quod tam multi a se victi vitio adversariorum concidissent: namque illa multitudine, si sana mens esset, Graeciae supplicium Persas dare potuisse. idem cum adversarios intra moenia compulisset et ut Corinthum oppugnaret multi hortarentur, negavit id suae virtuti convenire: se enim eum esse , qui ad officium peccantes redire cogeret, non qui urbes nobilissimas expugnaret Graeciae. 'nam si' inquit 'eos exstinguere voluerimus, qui nobiscum adversus barbaros steterunt, nosmet ipsi nos expugnaverimus illis quiescentibus. quo facto sine negotio, cum voluerint, nos oppriment.'

lemmas: post hic proelium confero omnis bellum sum circa corinthus ideo corinthius sum appello hic cum unus pugno decem mille hostis agesilaus dux caedo eo facio ops adversarius debilito video tantus asum ab insolentia gloria ut commiseror sum fortuna graecia qui tam multus ab sui vinco vitio adversarius concido namque ille multitudo si sano mens sum graecia supplicium persa do possum idem cum adversarius intra moenia compello et ut corinthus oppugno multus horto nego is suus virtus convenio sui enim is sum qui ad officium pecco redeo cogo non qui urbs nobilis expugno graecia nam si inquam is exstinguo volo qui nos adverro barbarus sto nos ipse nos expugnaverimus ille quiesco quo facio sine negotium cum volo nos opprimo


text: Interim accidit illa calamitas apud Leuctra Lacedaemoniis. quo ne proficisceretur, cum a plerisque ad exeundum impelleretur, ut si de exitu divinaret, excusavit senectutem. idem, cum Epaminondas Spartam oppugnaret essetque sine muris oppidum, talem se imperatorem praebuit, ut eo tempore omnibus apparuerit, nisi ille fuisset, Spartam futuram non fuisse. in quo quidem discrimine celeritas eius consilii saluti fuit universis. nam cum quidam adulescentuli hostium adventu perterriti ad Thebanos transfugere vellent et locum extra urbem editum cepissent, Agesilaus, qui perniciosissimum fore videret, si ammadversum esset quemquam ad hostes transfugere conari, cum suis eo venit atque, ut si bono animo fecissent, laudavit consilium eorum, quod eum locum occupassent: id se quoque fieri debere animadvertisse. sic adulescentes simulata laudatione recuperavit et adiunctis de suis comitibus locum tutum reliquit. namque illi adiecto numero eorum, qui expertes erant consilii, commovere se non sunt ausi eoque libentius, quod latere arbitrabantur quae cogitaverant.

lemmas: interim accido ille calamitas apud leuctra lacedaemonius quo ne proficiscor cum ab plerusque ad exeo impello ut si de exeo divino excuso senectus idem cum epaminondas sparta oppugno edo sine murus oppidum talis sui imperator praebeo ut is tempus omnis appareo nisi ille sum sparta sum non sum in quo quidem discrimen celeritas is consilium salus sum universus nam cum quidam adulescentulus hostis advenio perterreo ad thebani transfugio volo et locus extra urbs edo capio agesilaus qui perniciosus sum video si ammadversum sum quisquam ad hostis transfugio conor cum suus is venio atque ut si bonus animus facio laudo consilium is qui is locus occupo is sui quoque fio debeo animadverto sic adulescens simulo laudatio recipero et adjungo de suus comes locus tueor relinquo namque ille adicio numerus is qui expers sum consilium commoveo sui non sum audeo eo libet qui lateo arbitror qui cogitaverant


text: Hic cum ex Aegypto reverteretur, donatus a rege Nectanabide ducentis viginti talentis, quae ille muneri populo suo daret, venissetque in portum, qui Menelai vocatur, iacens inter Cyrenas et Aegyptum, in morbum implicitus decessit. ibi eum amici, quo Spartam facilius perferre possent, quod mel non habebant, cera circumfuderunt atque ita domum rettulerunt.

lemmas: hic cum ex aegyptus revorto dono ab rex nectanabide ducenti viginti talentum qui ille munus populus suus do venio in portus qui menelaus voco jaceo inter cyrenae et aegyptus in morbus implico decedo ibi is amicus quo sparta facilis perfero possum qui mel non habeo cero circumfundo atque ita domus refero


text: Atque hic tantus vir ut naturam fautricem habuerat in tribuendis animi virtutibus, sic maleficam nactus est in corpore fingendo: nam et statura fuit humili et corpore exiguo et claudus altero pede. quae res etiam nonnullam afferebat deformitatem, atque ignoti, faciem eius cum intuerentur, contemnebant; qui autem virtutes noverant, non poterant admirari satis. quod ei usu venit, cum annorum octoginta subsidio Tacho in Aegyptum missus esset et in acta cum suis accubuisset sine ullo tecto stratumque haberet tale, ut terra tecta esset stramentis neque huc amplius quam pellis esset iniecta, eodem quo comites omnes vestitu humili atque obsoleto, ut eorum ornatus non modo in eis regem neminem significaret, sed homines esse non beatissimos suspicionem praeberet. huius de adventu fama cum ad regios esset perlata, celeriter munera eo cuiusque generis sunt allata. his quaerentibus Agesilaum vix fides facta est, unum esse ex iis qui tum accubabant. qui cum regis verbis quae attulerant dedissent, ille praeter vitulinam et eius modi genera obsonii, quae praesens tempus desiderabat, nihil accepit: unguenta, coronas secundamque mensam servis dispertiit, cetera referri iussit. quo facto eum barbari magis etiam contempserunt, quod eum ignorantia bonarum rerum vilia potissimum sumpsisse arbitrabantur.

lemmas: atque hic tantus vir ut natura fautrix habeo in tribuo animus virtus sic maleficus nanciscor sum in corpus fingo nam et sto sum humilis et corpus exiguus et claudus alter pes qui res etiam nonnullus affero deformitas atque ignosco facies is cum intueor contemno qui autem virtus nosco non possum admiraris satis qui is usus venio cum annus octoginta subsidium tacho in aegyptus mitto sum et in ago cum suus accumbo sine ullus tectum sterno habeo talis ut terra tectum sum stramentum neque huc amplus quam pello sum inicio idem quo comes omnis vestio humilis atque obsolesco ut is orno non modo in is rex nemo significo sed homo sum non beatus suspicio praebeo hic de advenio fama cum ad regius sum perfero celer munus is quisque genus sum affero hic quaero agesilaus vix fides facio sum unus sum ex is qui tum accubo qui cum rex verbum qui affero do ille praeter vitulina et is modus genus obsonium qui praesens tempus desidero nihil accipio unguentum corona secundus mensa servio dispertior ceterus refero iubeo quo facio is barbaris magis etiam contemno qui is ignoro bonus res vilis potis sumo arbitror


text: Postquam indutiarum praeteriit dies, barbarus non dubitans, quod ipsius erant plurima domicilia in Caria et ea regio iis temporibus multo putabatur locupletissima, eo potissimum hostes impetum facturos, omnes suas copias eo contraxerat. at Agesilaus in Phrygiam se convertit eamque prius depopulatus est, quam Tissaphernes usquam se moveret. magna praeda militibus locupletatis Ephesum hiematum exercitum reduxit atque ibi officinis armorum institutis magna industria bellum apparavit. et quo studiosius armarentur insigniusque ornarentur, praemia proposuit, quibus donarentur, quorum egregia in ea re fuisset industria. fecit idem in exercitationum generibus, ut, qui ceteris praestitissent, eos magnis afficeret muneribus. his igitur rebus effecit ut et ornatissimum et exercitatissimum haberet exercitum. huic cum tempus esset visum copias extrahere ex hibernaculis, vidit, si, quo esset iter facturus, palam pronuntiasset, hostes non credituros aliasque regiones praesidiis occupaturos neque dubitaturos aliud eum facturum ac pronuntiasset. itaque cum ille Sardis iturum se dixisset, Tissaphernes eandem Cariam defendendam putavit. in quo cum eum opinio fefellisset victumque se vidisset consilio, sero suis praesidio profectus est. nam cum illo venisset, iam Agesilaus multis locis expugnatis magna erat praeda potitus. Laco autem cum videret hostes equitatu superare, numquam in campo sui fecit potestatem et is locis manum conseruit, quibus plus pedestres copiae valerent. pepulit ergo, quotienscumque congressus est, multo maiores adversariorum copias et sic in Asia versatus est, ut omnium opinione victor duceretur.

lemmas: postquam indutiaris praetereo dies barbarus non dubito qui ipse sum multus domicilium in caria et is regius is tempus multus puto locupletissima is potis hostis impetus facio omnis suus copia is contraho at agesilaus in phrygia sui converto eo prior depopulor sum quam tissaphernes usquam sui moveo magnus praeda miles locupletas ephesus hiemo exercitus reduco atque ibi officina armus institus magnus industria bellum appario et quo studiosus armo insignis orno praemium propono qui dono qui egregius in is res sum industria facio idem in exercitatio genus ut qui ceterus praesto is magnus afficio munus hic igitur res efficio ut et orno et exercito habeo exercitus hic cum tempus sum video copia extraho ex hibernaculis video si quo sum iter facio palam pronuntio hostis non credo alius regio praesidium occupo neque dubito alius is facio atque pronuntio itaque cum ille sardus eo sui dico tissaphernes idem caria defendo puto in quo cum is opinio fallo vinco sui video consilium serus suus praesidium proficiscor sum nam cum ille venio iam agesilaus multus locus expugno magnus sum praeda potior laco autem cum video hostis equitatus supero numquam in campus suus facio potestas et is locus manus consero qui multus pedester copia valeo pello ergo quotienscumque congredior sum multus magnus adversarius copia et sic in asia verso sum ut omnis opinio victor duco


text: Hic cum iam animo meditaretur proficisci in Persas et ipsum regem adoriri, nuntius ei domo venit ephororum missu, bellum Athenienses et Boeotos indixisse Lacedaemoniis: quare venire ne dubitaret. in hoc non minus eius pietas suspicienda est quam virtus bellica: qui cum victori praeesset exercitui maximamque haberet fiduciam regni Persarum potiundi, tanta modestia dicto audiens fuit iussis absentium magistratuum, ut si privatus in comitio esset Spartae. cuius exemplum utinam imperatores nostri sequi voluissent! sed illuc redeamus. Agesilaus opulentissimo regno praeposuit bonam existimationem multoque gloriosius duxit, si institutis patriae paruisset, quam si bello superasset Asiam. hac igitur mente Hellespontum copias traiecit tantaque usus est celeritate, ut, quod iter Xerxes anno vertente confecerat, hic transierit triginta diebus. cum iam haud ita longe abesset a Peloponneso, obsistere ei conati sunt Athenienses et Boeoti ceterique eorum socii apud Coroneam: quos omnes gravi proelio vicit. huius victoriae vel maxima fuit laus, quod, cum plerique ex fuga se in templum Minervae coniecissent quaerereturque ab eo, quid iis vellet fieri, etsi aliquot vulnera acceperat eo proelio et iratus videbatur omnibus, qui adversus arma tulerant, tamen antetulit irae religionem et eos vetuit violari. neque vero hoc solum in Graecia fecit, ut templa deorum sancta haberet, sed etiam apud barbaros summa religione omnia simulacra arasque conservavit. itaque praedicabat mirari se, non sacrilegorum numero haberi, qui supplicibus deorum nocuissent, aut non gravioribus poenis affici, qui religionem minuerent, quam qui fana spoliarent.

lemmas: hic cum iam animus meditor proficisco in persa et ipse rex adorio nuntius is domus venio ephorus missus bellum atheniensis et boeoti indico lacedaemonius quare venio ne dubito in hic non paruus is pietas suspicio sum quam virtus bellicus qui cum victor praesum exercitus magnus habeo fiducia regnum persaris potior tantus modestia dico audio sum iussum absentium magistratus ut si privo in comitium sum sparta qui exemplum utinam imperator noster sequor volo sed illic redeo agesilaus opulens regnum praepono bonus existimatio multus gloriosus duco si institus patria pareo quam si bellum supero asia hic igitur mens hellespontus copia transiacio tantus utor sum celeritas ut qui iter xerxes annus verto confacio hic transeo triginta dies cum iam haud ita longus absum ab peloponnesus obsisto is conor sum atheniensis et boeotus ceter is socius apud coronea qui omnis gravis proelium vinco hic victoria vel maximus sum laus qui cum plerusque ex fuga sui in templum minerva conicio quaero ab is quis is volo fio etsi aliquot vulnero accipio is proelium et irascor video omnis qui adverro arma fero tamen antefero ira religio et is veto violaris neque verus hic solus in graecia facio ut templum deus sancio habeo sed etiam apud barbarus summus religio omnis simulacrum aro conservo itaque praedico miror sui non sacrilegus numerus habeo qui supplex deus noceo aut non gravis poenio afficio qui religio minuo quam qui fanum spolio