type: header

title: Atticus

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: Hic complures annos moratus, cum et rei familiari tantum operae daret, quantum non indiligens deberet pater familias, et omnia reliqua tempora aut litteris aut Atheniensium rei publicae tribueret, nihilo minus amicis urbana officia praestitit. nam et ad comitia eorum ventitavit et, si qua res maior acta est, non defuit. sicut Ciceroni in omnibus eius periculis singularem fidem praebuit: cui ex patria fugienti sestertium ducenta et quinquaginta milia donavit. tranquillatis autem rebus Romanis remigravit Romam, ut opinor Cotta Torquato consulibus: quem discedentem sic universa civitas Atheniensium prosecuta est, ut lacrimis desiderii futuri dolorem indicaret.

lemmas: hic complures annus moror cum et res familiaris tantus opera do quantus non indiligo debeo pater familia et omnis reliquus tempus aut littera aut atheniensis res publicus tribuo nihilum paruus amicus urbanus officium praesto nam et ad comitium is ventitavit et si qui res magnus ago sum non desum sicut cicero in omnis is periculum singularis fides praebeo qui ex patria fugio sestertius ducenti et quinquaginta mille dono tranquillo autem res romanus remigravit roma ut opinor cotta torquatus consul qui discedo sic universus civitas atheniensis prosequor sum ut lacrima desiderium sum dolor indico


text: Quibus ex malis ut se emersit, nihil aliud egit quam ut quam plurimis, quibus rebus posset, esset auxilio. cum proscriptos praemiis imperatorum vulgus conquireret, nemo in Epirum venit, cui res ulla defuerit: nemini non ibi perpetuo manendi potestas facta est; quin etiam post proelium Philippense interitumque Cassii et Bruti Iulium Mocillam praetorium et filium eius Aulumque Torquatum ceterosque pari fortuna perculsos instituit tueri atque ex Epiro iis omnia Samothraciam supportari iussit. difficile est omnia persequi et non necessarium. illud unum intellegi volumus, illius liberalitatem neque temporariam neque callidam fuisse. id ex ipsis rebus ac temporibus iudicari potest, quod non florentibus se venditavit, sed afflictis semper succurrit: qui quidem Serviliam, Bruti matrem, non minus post mortem eius quam florentem coluerit. sic liberalitate utens nullas inimicitias gessit, quod neque laedebat quemquam neque, si quam iniuriam acceperat, non malebat oblivisci quam ulcisci. idem immortali memoria percepta retinebat beneficia; quae autem ipse tribuerat, tam diu meminerat, quoad ille gratus erat, qui acceperat. itaque hic fecit ut vere dictum videatur: Sui cuique mores fingunt fortunam hominibus. neque tamen ille prius fortunam quam se ipse finxit, qui cavit ne qua in re iure plecteretur.

lemmas: qui ex malus ut sui emergo nihil alius ago quam ut quam multus qui res possum sum auxilium cum proscribo praemium imperator vulgus conquaero nemo in epirus venio qui res ullus desum nemo non ibi perpetuus maneo potestas facio sum quin etiam post proelium philippensis intereo casseius et brutus julius mocilla praetorium et filius is aulus torquatus ceter par fortuna percello instituo tueor atque ex epirus is omnis samothracia supportaris iubeo difficilis sum omnis persequor et non necessarius ille unus intellego volo ille liberalitas neque temporarius neque callidus sum is ex ipse res atque tempus iudico possum qui non floreo sui vendito sed affligo semper succurro qui quidem servilia brutus mater non paruus post mors is quam floreo colo sic liberalitas uto nullus inimicitia gero qui neque laedo quisquam neque si quam iniuria accipio non malo obliviscor quam ulciscor idem immortal memoria percipio retineo beneficium qui autem ipse tribuo tam diu memini quoad ille gratus sum qui accipio itaque hic facio ut verus dico video suus quisque mos fingo fortuna homo neque tamen ille prior fortuna quam sui ipse fingo qui caveo ne qui in res ius plecto


text: Tali modo cum septem et septuaginta annos complesset atque ad. extremam senectutem non minus dignitate quam gratia fortunaque crevisset (multas enim hereditates nulla alia re quam bonitate consecutus est) tantaque prosperitate usus esset valetudinis ut annis triginta medicina non indiguisset, nactus est morbum, quem initio et ipse et medici contempserunt: nam putarunt esse tenesmon, cui remedia celeria faciliaque proponebantur. in hoc cum tres menses sine ullis doloribus, praeterquam quos ex curatione capiebat, consumpsisset, subito tanta vis morbi in imum intestinum prorupit, ut extremo tempore per lumbos fistulae puris eruperint. atque hoc priusquam ei accideret, postquam in dies dolores accrescere febresque accessisse sensit, Agrippam generum ad se arcessi iussit et cum eo Cornelium Balbum Sextumque Peducaeum. hos ut venisse vidit, in cubitum innixus 'quantam' inquit 'curam diligentiamque in valetudine mea tuenda hoc tempore adhibuerim, cum vos testes habeam, nihil necesse est pluribus verbis commemorare. quibus quoniam, ut spero, satisfeci, me nihil reliqui fecisse, quod ad sanandum me pertineret, reliquum est ut egomet mihi consulam. id vos ignorare nolui: nam mihi stat alere morbum desinere. namque his diebus quidquid cibi sumpsi, ita produxi vitam, ut auxerim dolores sine spe salutis. quare a vobis peto, primum ut consilium probetis meum, deinde ne frustra dehortando impedire conemini.'

lemmas: tal modo cum septem et septuaginta annus compleo atque ad extremus senectus non paruus dignitas quam gratia fortuno cerno multus enim hereditas nullus alius res quam bonitas consequor sum tantus prosperitas utor sum valetudo ut annus triginta medicina non indigeo nanciscor sum morbus qui initium et ipse et medicus contemno nam puto sum tenesmos qui remedio celer facilis propono in hic cum tres mensis sine ullus dolor praeterquam qui ex curatio capio consumo subeo tantus volo morbus in imus intestinus prorumpo ut exter tempus per lumbus fistula purus erumpo atque hic priusquam is accido postquam in dies dolor accresco febris accedo sentio agrippa gener ad sui arcesso iubeo et cum is cornelius balbus sextus peducaeus hic ut venio video in cubitum innitor quantus inquam cura diligentia in valetudo meus tueor hic tempus adhibeo cum tu testis habeo nihil necesse sum multus verbum commemoraris qui quoniam ut spero satisfeci ego nihil reliquus facio qui ad sano ego pertineo reliquus sum ut nos ego consulo is tu ignoro nolo nam ego sto alo morbus desino namque hic dies quisquis cibus sumo ita produco vita ut augeo dolor sine spes salus quare ab tu peto primus ut consilium probo meus deinde ne frustra dehortor impedio conor


text: Humanitatis vero nullum afferre maius testimonium possum, quam quod adulescens idem seni Sullae fuit iucundissimus, senex adulescenti Bruto, cum aequalibus autem suis Hortensio et Cicerone sic vixit, ut iudicare difficile sit, cui aetati fuerit aptissimus. quamquam eum praecipue dilexit Cicero, ut ne frater quidem ei Quintus carior fuerit aut familiarior. ei rei sunt indicio praeter eos libros, in quibus de eo facit mentionem, qui in vulgus sunt editi, sedecim volumina epistularum, ab consulatu eius usque ad extremum tempus ad Atticum missarum: quae qui legat, non multum desideret historiam contextam eorum temporum. sic enim omnia de studiis principum, vitiis ducum, mutationibus rei publicae perscripta sunt, ut nihil in eis non appareat et facile existimari possit, prudentiam quodam modo esse divinationem. non enim Cicero ea solum, quae vivo se acciderunt, futura praedixit, sed etiam, quae nunc usu veniunt, cecinit ut vates.

lemmas: humanitas verus nullus affero magnus testimonium possum quam qui adulescens idem senex sulla sum jucundus senex adulescens brutus cum aequal autem suus hortensius et cicero sic vivo ut iudicaris difficilis sum qui aetas sum aptus quamquam is praecipuus diligo cicero ut ne frater quidem is quintus carus sum aut familiaris is res sum indicium praeter is liber in qui de is facio mentio qui in vulgus sum edo sedecim volumen epistularis ab consulatus is usque ad exter tempus ad atticus missaris qui qui lego non multus desidero historia contexo is tempus sic enim omnis de studium princeps vitium dux mutatio res publicus perscribo sum ut nihil in is non appareo et facilis existimo possum prudentia quidam modo sum divinatio non enim cicero is solus qui vivo sui accido sum praedico sed etiam qui nunc usus venio cano ut vates


text: Incidit Caesarianum civile bellum. cum haberet annos circiter sexaginta, usus est aetatis vacatione neque se quoquam movit ex urbe. quae amicis suis opus fuerant ad Pompeium proficiscentibus, omnia ex sua re familiari dedit, ipsum Pompeium coniunctum non offendit. nullum ab eo habebat ornamentum, ut ceteri, qui per eum aut honores aut divitias ceperant: quorum partim invitissimi castra sunt secuti, partim summa cum eius offensione domi remanserunt. Caesari autem Attici quies tanto opere fuit grata, ut victor, cum privatis pecunias per epistulas imperaret, huic non solum molestus non fuerit, sed etiam sororis filium et Ciceronem ex Pompei castris concesserit. sic vetere instituto vitae effugit nova pericula.

lemmas: incido caesarianus civilis bellum cum habeo annus circiter sexaginta utor sum aetas vacatio neque sui quoquam moveo ex urbs qui amicus suus opus sum ad pompejus proficisco omnis ex suus res familiaris do ipse pompejus conjungo non offendo nullus ab is habeo ornamentum ut ceterus qui per is aut honor aut divitiae capio qui pars invitus castrum sum sequor pars summus cum is offensio domus remaneo caesaris autem atticus quies tantus opus sum gratus ut victor cum privo pecunia per epistula impero hic non solus molestus non sum sed etiam soror filius et cicero ex pompejus castrum concedo sic veto instituo vita effugio novo periculum


text: Secutum est illud. occiso Caesare cum res publica penes Brutos videretur esse et Cassium ac tota civitas se ad eos convertisset, sic Bruto usus est, ut nullo ille adulescens aequali familiarius quam hoc sene, neque solum eum principem consilii haberet, sed etiam in convictu. excogitatum est a quibusdam, ut privatum aerarium Caesaris interfectoribus ab equitibus Romanis constitueretur. id facile effici posse arbitrati sunt, si principes eius ordinis pecunias contulissent. itaque appellatus est a Flavio, Bruti familiari, Atticus, ut eius rei princeps esse vellet. at ille, qui officia amicis praestanda sine factione existimaret semperque a talibus se consiliis removisset, respondit: si quid Brutus de suis facultatibus uti voluisset, usurum, quantum eae paterentur, se neque cum quoquam de ea re collocuturum neque coiturum. sic ille consensionis globus huius unius dissensione disiectus est. neque multo post superior esse coepit Antonius, ita ut Brutus et Cassius omissa cura provinciarum, quae iis dicis causa datae erant a consule, desperatis rebus in exilium proficiscerentur. Atticus, qui pecuniam simul cum ceteris conferre noluerat florenti illi parti, abiecto Bruto Italiaque cedenti sestertium centum milia muneri misit. eidem in Epiro absens trecenta iussit dari, neque eo magis potenti adulatus est Antonio neque desperatos reliquit.

lemmas: sequor sum ille occido caesaris cum res publicus penis brutus video sum et casseius atque totus civitas sui ad is converto sic brutus utor sum ut nullus ille adulescens aequal familiaris quam hic seni neque solus is princeps consilium habeo sed etiam in convinco excogitas sum ab quidam ut privo aerarius caesar interfector ab eques romanus constituo is facilis efficio possum arbitror sum si princeps is ordo pecunia confero itaque appello sum ab flavius brutus familiaris atticus ut is res princeps sum volo at ille qui officium amicus praesto sine factio existimo semper ab talis sui consilium removeo respondeo si quis brutus de suus facultas uti volo utor quantus is pateo sui neque cum quoquam de is res colloquor neque coeo sic ille consensio globus hic unus dissensio disjacio sum neque multus post superus sum coepio antonius ita ut brutus et casseius omitto cura provinciaris qui is dico causa do sum ab consul despero res in exsilium proficisco atticus qui pecunia simul cum ceterus confero nolo floreo ille pario abicio brutus italia cedo sestertius centum mille munus mitto idem in epirus absum trecenti iubeo do neque is magis potens adulo sum antonius neque despero relinquo


text: Hic autem sic se gerebat, ut communis infimis, par principibus videretur. quo factum est ut huic omnes honores, quos possent, publice haberent civemque facere studerent: quo beneficio ille uti noluit . quamdiu affuit, ne qua sibi statua poneretur, restitit, absens prohibere non potuit. itaque aliquot ipsi et Phidiae locis sanctissimis posuerunt: hunc enim in omni procuratione rei publicae actorem auctoremque habebant potissimum. igitur primum illud munus fortunae, quod in ea urbe natus est, in qua domicilium orbis terrarum esset imperii, ut eandem et patriam haberet et domum; hoc specimen prudentiae, quod, cum in eam se civitatem contulisset, quae antiquitate, humanitate doctrinaque praestaret omnes, unus ei fuit carissimus.

lemmas: hic autem sic sui gero ut communis infimus par princeps video quo facio sum ut hic omnis honor qui possum publicus habeo civis facio studeo quo beneficium ille uti nolo quamdiu adsum ne qui sui statua pono resto absum prohibeo non possum itaque aliquot ipse et phidias locus sancio pono hic enim in omnis procuratio res publicus actor auctoro habeo potis igitur primus ille munus fortuna qui in is urbs nascor sum in qui domicilium orbis terra sum imperium ut idem et patria habeo et domus hic specimen prudentia qui cum in is sui civitas confero qui antiquitas humanitas doctrina praesto omnis unus is sum carus


text: Secutum est bellum gestum apud Mutinam. in quo si tantum eum. prudentem dicam, minus quam debeam praedicem, cum ille potius divinus fuerit, si divinatio appellanda est perpetua naturalis bonitas, quae nullis casibus agitatur neque minuitur. hostis Antonius iudicatus Italia cesserat: spes restituendi nulla erat. non solum inimici, qui tum erant potentissimi et plurimi, sed etiam qui adversariis eius se venditabant et in eo laedendo aliquam consecuturos sperabant commoditatem, Antonii familiares insequebantur, uxorem Fulviam omnibus rebus spoliare cupiebant, liberos etiam exstinguere parabant. Atticus, cum Ciceronis intima familiaritate uteretur, amicissimus esset Bruto, non modo nihil iis indulsit ad Antonium violandum, sed e contrario familiares eius ex urbe profugientes, quantum potuit, texit, quibus rebus indiguerunt, adiuvit. Publio vero Volumnio ea tribuit, ut plura a parente proficisci non potuerint. ipsi autem Fulviae, cum litibus distineretur magnisque terroribus vexaretur, tanta diligentia officium suum praestitit, ut nullum illa stiterit vadimonium sine Attico, Atticus sponsor omnium rerum fuerit. quin etiam, cum illa fundum secunda fortuna emisset in diem neque post calamitatem versuram facere potuisset, ille se interposuit pecuniamque sine faenore sineque ulla stipulatione credidit, maximum existimans quaestum, memorem gratumque cognosci, simulque aperiens se non fortunae, sed hominibus solere esse amicum. quae cum faciebat, nemo eum temporis causa facere poterat existimare: nemini enim in opinionem veniebat Antonium rerum potiturum. sed sensus eius a nonnullis optimatibus reprehendebatur, quod parum odisse malos cives videretur. ille autem, sui iudicii, potius quid se facere par esset intuebatur quam quid alii laudaturi forent.

lemmas: sequor sum bellum gero apud mutina in quo si tantus is prudens dico paruus quam debeo praedico cum ille potis divinus sum si divinatio appello sum perpetuus natural bonitas qui nullus casus agito neque minuo hostis antonius iudico italia cedo spes restituo nullus sum non solus inimicus qui tum sum potens et plurimus sed etiam qui adversarius is sui vendito et in is laedo aliqui consequor spero commoditas antonius familiaris insequor uxor fulvius omnis res spolio cupio liber etiam exstinguo paro atticus cum cicero intimo familiaritas uto amicus sum brutus non modo nihil is indulgeo ad antonius violo sed e contrarius familiaris is ex urbs profugio quantus possum tego qui res indigeo adjuvo publius verus volumnius is tribuo ut multus ab pareo proficisco non possum ipse autem fulviae cum lis distineo magnus terror vexo tantus diligentia officium suus praesto ut nullus ille sisto vadimonium sine atticus atticus sponsor omnis res sum quin etiam cum ille fundus secundus fortuna emo in dies neque post calamitas verro facio possum ille sui interpono pecunia sine faenus sino ullus stipulatio credo magnus existimo quaestus memoro gratus cognosco simul aperio sui non fortuna sed homo soleo sum amicus qui cum facio nemo is tempus causa facio possum existimaris nemo enim in opinio venio antonius res potior sed sensus is ab nonnullus optimas reprehendo qui parum odi malus civis video ille autem suus iudicium potis quis sui facio par sum intueor quam quis alius laudo sum


text: In re publica ita est versatus, ut semper optimarum partium et esset et existimaretur, neque tamen se civilibus fluctibus committeret, quod non magis eos in sua potestate existimabat esse, qui se his dedissent, quam qui maritimis iactarentur. honores non petiit, cum ei paterent propter vel gratiam vel dignitatem: quod neque peti more maiorum neque capi possent conservatis legibus in tam effusis ambitus largitionibus neque geri e re publica sine periculo corruptis civitatis moribus ad hastam publicam numquam accessit. nullius rei neque praes neque manceps factus est. neminem neque suo nomine neque subscribens accusavit, in ius de sua re numquam iit, iudicium nullum habuit. multorum consulum praetorumque praefecturas delatas sic accepit, ut neminem in provinciam sit secutus, honore fuerit contentus, rei familiaris despexerit fructum: qui ne cum Quinto quidem Cicerone voluerit ire in Asiam, cum apud eum legati locum obtinere posset. non enim decere se arbitrabatur, cum praeturam gerere noluisset, asseclam esse praetoris. qua in re non solum dignitati serviebat, sed etiam tranquillitati, cum suspiciones quoque vitaret criminum. quo fiebat ut eius observantia omnibus esset carior, cum eam officio, non timori neque spei tribui viderent.

lemmas: in res publicus ita sum verso ut semper optimaris pars et sum et existimo neque tamen sui civilis fluctus committo qui non magis is in suus potestas existimo sum qui sui hic do quam qui maritimus jacto honor non peto cum is pateo propter vel gratia vel dignitas qui neque peto mos magnus neque capio possum conservo lex in tam effundo ambitus largitio neque gero e res publicus sine periculum corruptus civitas mos ad hasta publicus numquam accedo nullus res neque praes neque manceps facio sum nemo neque suus nomen neque subscribo accuso in ius de suus res numquam eo iudicium nullus habeo multus consul praetor praefectura defero sic accipio ut nemo in provincia sum sequor honor sum contineo res familiaris despicio fructus qui ne cum quintus quidem cicero volo eo in asia cum apud is legatus locus obtineo possum non enim decet sui arbitror cum praetorqueo gero nolo assecla sum praetor qui in res non solus dignitas servio sed etiam tranquillitas cum suspicio quoque vito crimen quo fio ut is observo omnis sum carus cum is officium non timor neque spes tribuo video


text: Nemo in convivio eius aliud acroama audivit quam anagnosten, quod nos quidem iucundissimum arbitramur; neque umquam sine aliqua lectione apud eum cenatum est, ut non minus animo quam ventre convivae delectarentur: namque eos vocabat, quorum mores a suis non abhorrerent. cum tanta pecuniae facta esset accessio, nihil de cottidiano cultu mutavit, nihil de vitae consuetudine, tantaque usus est moderatione, ut neque in sestertio viciens, quod a patre acceperat, parum se splendide gesserit neque in sestertio centiens affluentius vixerit, quam instituerat, parique fastigio steterit in utraque fortuna. nullos habuit hortos, nullam suburbanam aut maritimam sumptuosam villam, neque in Italia, praeter Arretinum et Nomentanum, rusticum praedium, omnisque eius pecuniae reditus constabat in Epiroticis et urbanis possessionibus. ex quo cognosci potest usum eum pecuniae non magnitudine, sed ratione metiri solitum.

lemmas: nemo in convivium is alius acroama audio quam anagnostes qui nos quidem jucundus arbitror neque umquam sine aliqui lectio apud is ceno sum ut non paruus animus quam venter conviva delecto namque is voco qui mos ab suus non abhorreo cum tantus pecunia facio sum accessio nihil de cottidianus cultus muto nihil de vita consuetudo tantus utor sum moderatio ut neque in sestertius viciens qui ab pater accipio parum sui splendidus gero neque in sestertius centiens affluo vivo quam instituo pario fastigium sto in uter fortuna nullus habeo hortus nullus suburbanus aut maritimus sumptuosus villa neque in italia praeter aretinus et nomentanus rusticus praedium omne is pecunia redeo consto in epiroticus et urbanus possessio ex quo cognosco possum usus is pecunia non magnitudo sed ratio metior soleo


text: quamquam ante haec sponsalia non solum, cum ab urbe abesset, numquam ad suorum quemquam litteras misit, quin Attico scriberet, quid ageret, inprimis quid legeret quibusque in locis et quamdiu esset moraturus, sed etiam, cum esset in urbe et propter infinitas suas occupationes minus saepe, quam vellet, Attico frueretur, nullus dies temere intercessit, quo non ad eum scriberet, cum modo aliquid de antiquitate ab eo requireret, modo aliquam quaestionem poeticam ei proponeret, interdum iocans eius verbosiores eliceret epistulas. ex quo accidit, cum aedis Iovis Feretrii in Capitolio, ab Romulo constituta, vetustate atque incuria detecta prolaberetur, ut Attici admonitu Caesar eam reficiendam curaret. neque vero a Antonio minus absens litteris colebatur, adeo ut accurate ille ex ultimis terris, quid ageret, curae sibi haberet certiorem facere Atticum. hoc quale sit, facilius existimabit is, qui iudicare poterit, quantae sit sapientiae eorum retinere usum benivolentiamque, inter quos maximarum rerum non solum aemulatio, sed obtrectatio tanta intercedebat, quantam fuit necesse inter Caesarem atque Antonium, cum se uterque principem non solum urbis Romae, sed orbis terrarum esse cuperet.

lemmas: quamquam ante hic sponsale non solus cum ab urbs absum numquam ad suus quisquam littera mitto quin atticus scribo quis ago imprimis quis lego quisque in locus et quamdiu sum moror sed etiam cum sum in urbs et propter infinitus suus occupatio paruus saepe quam volo atticus fruor nullus dies temere intercedo quo non ad is scribo cum modo aliquis de antiquitas ab is requiro modo aliqui quaestio poetice is propono interdum iocor is verbosiores elices epistula ex quo accido cum aedes iuppiter feretrius in capitolium ab romulus constituo vetustas atque incuria detego prolabor ut atticus admoneo caesar is reficio curo neque verus ab antonius paruus absum littera colo adeo ut accuro ille ex ulter terra quis ago cura sui habeo certus facio atticus hic qualis sum facilis existimo is qui iudicaris possum quantus sum sapientia is retineo usus benivolentiamque inter qui maximaris res non solus aemulatio sed obtrectatio tantus intercedo quantus sum necesse inter caesaris atque antonius cum sui uterque princeps non solus urbs roma sed orbis terra sum cupio


text: Hac oratione habita tanta constantia vocis atque vultus, ut non ex vita, sed ex domo in domum videretur migrare, cum quidem Agrippa eum flens atque osculans oraret atque obsecraret, ne id quod natura cogeret ipse quoque sibi acceleraret, et, quoniam tum quoque posset temporibus superesse, se sibi suisque reservaret, preces eius taciturna sua obstinatione depressit. sic cum biduum cibo se abstinuisset, subito febris decessit leviorque morbus esse coepit. tamen propositum nihilo setius peregit itaque die quinto, postquam id consilium inierat, pridie Apriles Domitio Sosio consulibus decessit. elatus est in lecticula, ut ipse praescripserat, sine ulla pompa funeris, comitantibus omnibus bonis, maxima vulgi frequentia. sepultus est iuxta viam Appiam ad quintum lapidem in monumento Caecilii, avunculi sui.

lemmas: hic oratio habeo tantus constantia vox atque vultus ut non ex vito sed ex domus in domus video migraris cum quidem agrippa is fleo atque osculo oro atque obsecro ne is qui natura cogo ipse quoque sui accelero et quoniam tum quoque possum tempus supersum sui sui suo reservo prex is taciturnus suus obstinatio deprimo sic cum biduus cibus sui abstineo subeo febris decedo levis morbus sum coepio tamen propono nihilum setius perago itaque dies quintus postquam is consilium ineo pridie aprilis domitius sosius consul decedo effero sum in lecticula ut ipse praescribo sine ullus pompa funus comito omnis bonus maximus vulgus frequentia sepelio sum iuxta via appia ad quintus lapis in monumentum caecilius avunculis suus


text: Haec hactenus Attico vivo edita a nobis sunt. nunc, quoniam fortuna nos superstites ei esse voluit, reliqua persequemur et, quantum potuerimus, rerum exemplis lectores docebimus, sicut supra significavimus, suos cuique mores plerumque conciliare fortunam. namque hic contentus ordine equestri, quo erat ortus, in affinitatem pervenit imperatoris divi filii, cum iam ante familiaritatem eius esset consecutus nulla alia re quam elegantia vitae, qua ceteros ceperat principes civitatis dignitate pari, fortuna humiliores. tanta enim prosperitas Caesarem est consecuta, ut nihil ei non tribuerit fortuna, quod cuiquam ante detulerat, et conciliarit, quod nemo adhuc civis Romanus quivit consequi. nata est autem Attico neptis ex Agrippa, cui virginem filiam collocarat. hanc Caesar vix anniculam Claudio Neroni, Drusilla nato, privigno suo, despondit: quae coniunctio necessitudinem eorum sanxit, familiaritatem reddidit frequentiorem.

lemmas: hic hactenus atticus vivo edo ab nos sum nunc quoniam fortuna nos superstito is sum volo reliquus persequor et quantus possum res exemplum lector doceo sicut supra significo suus quisque mos plerusque conciliaris fortuna namque hic contineo ordo equester quo sum ortus in affinitas pervenio imperator divus filius cum iam ante familiaritas is sum consequor nullus alius res quam elegantia vita qui ceterus capio princeps civitas dignitas par fortuna humilis tantus enim prosperitas caesaris sum consequor ut nihil is non tribuo fortuna qui quisquam ante defero et concilio qui nemo adhuc civis romanus queo consequor nata sum autem atticus neptis ex agrippa qui virgo filia colloco hic caesar vix anniculus claudius nero drusilla natus privignus suus despondeo qui conjunctio necessitudo is sancio familiaritas reddo frequens


text: Pater mature decessit. ipse adulescentulus propter affinitatem Sulpicii, qui tribunus plebei interfectus est, non expers fuit illius periculi: namque Anicia, Pomponii consobrina, nupserat Servio, fratri Sulpicii. itaque interfecto Sulpicio posteaquam vidit Cinnano tumultu civitatem esse perturbatam neque sibi dari facultatem pro dignitate vivendi, quin alterutram partem offenderet, dissociatis animis civium, cum alii Sullanis, alii Cinnanis faverent partibus, idoneum tempus ratus studiis obsequendi suis Athenas se contulit. neque eo setius adulescentem Marium hostem iudicatum iuvit opibus suis, cuius fugam pecunia sublevavit. ac ne illa peregrinatio detrimentum aliquod afferret rei familiari, eodem magnam partem fortunarum traiecit suarum. hic ita vixit, ut universis Atheniensibus merito esset carissimus. nam praeter gratiam, quae iam in adulescentulo magna erat, saepe suis opibus inopiam eorum publicam levavit. cum enim versuram facere publice necesse esset neque eius condicionem aequam haberent, semper se interposuit, atque ita ut neque usuram umquam ab iis acceperit neque longius, quam dictum esset, debere passus sit. quod utrumque erat iis salutare: nam neque indulgendo inveterascere eorum aes alienum patiebatur neque multiplicandis usuris crescere. auxit hoc officium alia quoque liberalitate: nam universos frumento donavit, ita ut singulis seni modii tritici darentur, qui modus mensurae medimnus Athenis appellatur.

lemmas: pater maturus decedo ipse adulescentulus propter affinitas sulpicius qui tribunus plebes interficio sum non expers sum ille periculum namque anicia pomponius consobrinus nubo servius frater sulpicius itaque interficio sulpicius posteaquam video cinnanus tumultus civitas sum perturbo neque sui do facultas pro dignitas vivo quin alteruter pars offendo dissocio animus civis cum alius sullanus alius cinnanus faveo pars idoneus tempus reor studium obsequor suus athenae sui confero neque is setius adulescens marius hostis iudico juvo ops suus qui fuga pecunia sublevo atque ne ille peregrinatio detrimentum aliqui affero res familiaris idem magnus pars fortuna transiacio suus hic ita vivo ut universus atheniensis mereo sum carus nam praeter gratia qui iam in adulescentulus magnus sum saepe suus ops inopia is publicus levo cum enim verro facio publicus necesse sum neque is condicio aequus habeo semper sui interpono atque ita ut neque usura umquam ab is accipio neque longus quam dico sum debeo patior sum qui uterque sum is salutaris nam neque indulgeo inveterasco is aes alienus patior neque multiplico usura cresco augeo hic officium alius quoque liberalitas nam universi frumentum dono ita ut singuli senex modius triticum do qui modus metior medimnus athenae appello


text: Conversa subito fortuna est. ut Antonius rediit in Italiam, nemo non magno in periculo Atticum putarat propter intimam familiaritatem Ciceronis et Bruti. itaque ad adventum imperatorum de foro decesserat, timens proscriptionem, latebatque apud Volumnium, cui, ut ostendimus, paulo ante opem tulerat (tanta varietas iis temporibus fuit fortunae, ut modo hi, modo illi in summo essent aut fastigio aut periculo), habebatque secum Gellium Canum, aequalem simillimumque sui. hoc quoque Attici bonitatis exemplum, quod cum eo, quem puerum in ludo cognorat, adeo coniuncte vixit, ut ad extremam aetatem amicitia eorum creverit. Antonius autem, etsi tanto odio ferebatur in Ciceronem, ut non solum ei sed etiam omnibus eius amicis esset inimicus eosque vellet proscribere multis hortantibus, tamen Attici memor fuit officii et ei, cum requisisset, ubinam esset, sua manu scripsit, ne timeret statimque ad se veniret: se eum et eius causa Canum de proscriptorum numero exemisse. ac ne quod periculum incideret, quod noctu fiebat, praesidium ei misit. sic Atticus in summo timore non solum sibi, sed etiam ei, quem carissimum habebat, praesidio fuit , ut appareret nullam seiunctam sibi ab eo velle fortunam. quodsi gubernator praecipua laude effertur, qui navem ex hieme marique scopuloso servat, cur non singularis eius existimetur prudentia, qui ex tot tamque gravibus procellis civilibus ad incolumitatem pervenit?

lemmas: converro subeo fortuna sum ut antonius redeo in italia nemo non magnus in periculum atticus puto propter intimus familiaritas cicero et brutus itaque ad advenio imperator de forum decedo timeo proscriptio lateo apud volumnius qui ut ostendo paulus ante ops fero tantus varietas is tempus sum fortuna ut modo hic modo ille in superus sum aut fastigium aut periculum habeo sui gellius canis aequalis similis suus hic quoque atticus bonitas exemplum qui cum is qui puer in ludo cognosco adeo conjungo vivo ut ad extremus aetas amicitia is cerno antonius autem etsi tantus odium fero in cicero ut non solus is sed etiam omnis is amicus sum inimicus is volo proscribo multus hortor tamen atticus memor sum officium et is cum requaero ubi sum suus manus scribo ne timeo statim ad sui venio sui is et is causa canis de proscriptor numerus eximo atque ne qui periculum incido qui nox fio praesidium is mitto sic atticus in superus timor non solus sui sed etiam is qui carus habeo praesidium sum ut appareo nullus sejungo sui ab is volo fortuna quodsi gubernator praecipuus laus effero qui navo ex hiems mare scopulosus servo cur non singularis is existimo prudentia qui ex tot tam gravis procella civilis ad incolumitas pervenio


text: Moris etiam maiorum summus imitator fuit antiquitatisque amator, quam adeo diligenter habuit cognitam, ut eam totam in eo volumine exposuerit, quo magistratus ordinavit. nulla enim lex neque pax neque bellum neque res illustris est populi Romani, quae non in eo suo tempore sit notata, et, quod difficillimum fuit, sic familiarum originem subtexuit, ut ex eo clarorum virorum propagines possimus cognoscere. fecit hoc idem separatim in aliis libris, ut Bruti rogatu Iuniam familiam a stirpe ad hanc aetatem ordine enumeraverit, notans, quis a quo ortus quos honores quibusque temporibus cepisset: pari modo Marcelli Claudii Marcellorum, Scipionis Cornelii et Fabii Maximi Fabiorum et Aemiliorum. quibus libris nihil potest esse dulcius iis, qui aliquam cupiditatem habent notitiae clarorum virorum. attigit poeticen quoque, credimus, ne eius expers esset suavitatis. namque versibus de iis, qui honore rerumque gestarum amplitudine ceteros populi Romani praestiterunt, exposuit ita, ut sub singulorum imaginibus facta magistratusque eorum non amplius quaternis quinisve versibus descripserit: quod vix credendum sit tantas res tam breviter potuisse declarari. est etiam unus liber Graece confectus, de consulatu Ciceronis.

lemmas: mos etiam magnus summus imitator sum antiquitas amator quam adeo diligenter habeo cognosco ut is totus in is volumen expono quo magistratus ordino nullus enim lex neque pax neque bellum neque res illustris sum populus romanus qui non in is suus tempus sum noto et qui difficilis sum sic familia origo subtexo ut ex is clarus vir propago possum cognosco facio hic idem separatim in alius liber ut brutus rogo junius familia ab stirps ad hic aetas ordo enumero noto quis ab quo ortus qui honor quisque tempus capio par modo marcellus claudius marcellus scipio cornelius et fabius magnus fabius et aemilius qui liber nihil possum sum dulcis is qui aliqui cupiditas habeo notitia clarus vir attigo poetice quoque credo ne is expers sum suavitas namque versus de is qui honor res gero amplitudo ceterus populus romanus praesto expono ita ut sub singulus imago facio magistro is non amplus quaterni quinisve versus describo qui vix credo sum tantus res tam brevis possum declararis sum etiam unus liber graecum conficio de consulatus cicero


text: Huc ex Asia Sulla decedens cum venisset, quamdiu ibi fuit, secum habuit Pomponium, captus adulescentis et humanitate et doctrina. sic enim Graece loquebatur, ut Athenis natus videretur; tanta autem suavitas erat sermonis Latini, ut appareret in eo nativum quendam leporem esse, non ascitum. idem poemata pronuntiabat et Graece et Latine sic, ut supra nihil posset addi. quibus rebus factum est ut Sulla nusquam eum ab se dimitteret cuperetque secum deducere. cui cum persuadere tentaret, 'noli, oro te,' inquit Pomponius 'adversum eos me velle ducere, cum quibus ne contra te arma ferrem, Italiam reliqui. ' at Sulla adulescentis officio collaudato omnia munera ei, quae Athenis acceperat, proficiscens iussit deferri.

lemmas: huc ex asia sulla decedo cum venio quamdiu ibi sum sui habeo pomponius capio adulescens et humanitas et doctrina sic enim graecum loquor ut athenae nascor video tantus autem suavitas sum sermo latinum ut appareo in is nativus quidam lepor sum non ascio idem poema pronuntio et graecum et latinum sic ut supra nihil possum addo qui res facio sum ut sulla nusquam is ab sui dimitto cupio sui deduco qui cum persuadeo tento nolo oro tu inquam pomponius adverro is ego volo duco cum qui ne contra tu arma fero italia reliquus at sulla adulescens officium collaudo omnis munus is qui athenae accipio proficiscor iubeo defero


text: Neque vero ille minus bonus pater familias habitus est quam civis. nam cum esset pecuniosus, nemo illo minus fuit emax, minus aedificator. neque tamen non inprimis bene habitavit omnibusque optimis rebus usus est. nam domum habuit in colle Quirinali Tamphilianam, ab avunculo hereditate relictam, cuius amoenitas non aedificio, sed silva constabat: ipsum enim tectum antiquitus constitutum plus salis quam sumptus habebat: in quo nihil commutavit, nisi si quid vetustate coactus est. usus est familia, si utilitate iudicandum est, optima, si forma, vix mediocri. namque in ea erant pueri litteratissimi, anagnostae optimi et plurimi librarii, ut ne pedisequus quidem quisquam esset, qui non utrumque horum pulchre facere posset, pari modo artifices ceteri, quos cultus domesticus desiderat, apprime boni. neque tamen horum quemquam nisi domi natum domique factum habuit: quod est signum non solum continentiae, sed etiam diligentiae. nam et non intemperanter concupiscere, quod a plurimis videas, continentis debet duci, et potius industria quam pretio parare non mediocris est diligentiae. elegans, non magnificus, splendidus, non sumptuosus: omnisque diligentia munditiam, non affluentiam affectabat. supellex modica, non multa, ut in neutram partem conspici posset. nec praeteribo, quamquam nonnullis leve visum iri putem, cum inprimis lautus esset eques Romanus et non parum liberaliter domum suam omnium ordinum homines invitaret, non amplius quam terna milia peraeque in singulos menses ex ephemeride eum expensum sumptui ferre solitum. atque hoc non auditum, sed cognitum praedicamus: saepe enim propter familiaritatem domesticis rebus interfuimus.

lemmas: neque verus ille paruus bonus pater familia habitus sum quam civis nam cum sum pecuniosus nemo ille paruus sum emax paruus aedificator neque tamen non imprimis bene habito omne bonus res utor sum nam domus habeo in collis quirinal tamphilianus ab avunculus hereditas relinquo qui amoenitas non aedificium sed silva consto ipse enim tectum antiquus constituo multus sal quam sumptus habeo in quo nihil commuto nisi si quis vetustas cogo sum utor sum familia si utilitas judico sum bonus si forma vix mediocris namque in is sum puer litteratus anagnostes bonus et plurimus librarius ut ne pedisequus quidem quisquam sum qui non uterque hic pulcher facio possum par modo artifex ceterus qui cultus domesticus desidero apprimus bonus neque tamen hic quisquam nisi domus natus domus facio habeo qui sum signum non solus continentia sed etiam diligentia nam et non intemperanter concupisco qui ab multus video contineo debeo duco et potis industria quam pretium paro non mediocris sum diligentia elego non magnificus splendidus non sumptuosus omne diligentia munditia non affluentia affecto supellex modicus non multus ut in neuter pars conspicio possum neque praetereo quamquam nonnullus levis video eo puto cum imprimis lavo sum eques romanus et non parum liberalis domus suus omnis ordo homo invito non amplus quam terni mille peraeque in singuli mensis ex ephemeris is expendo sumptus fero soleo atque hic non audio sed cognosco praedico saepe enim propter familiaritas domesticus res intersum


text: His igitur rebus effecit ut Vipsanius Agrippa, intima familiaritate coniunctus adulescenti Caesari, cum propter suam gratiam et Caesaris potentiam nullius condicionis non haberet potestatem, potissimum eius deligeret affinitatem praeoptaretque equitis Romani filiam generosarum nuptiis. atque harum nuptiarum conciliator fuit (non est enim celandum) Antonius, triumvirum rei publicae constituendae. cuius gratia cum augere possessiones posset suas, tantum afuit a cupiditate pecuniae, ut nulla in re usus sit ea nisi in deprecandis amicorum aut periculis aut incommodis. quod quidem sub ipsa proscriptione perillustre fuit. nam cum Saufei equitis Romani, aequalis sui, qui complures annos studio ductus philosophiae habitabat Athenis habebatque in Italia pretiosas possessiones, tresviri bona vendidissent consuetudine ea, qua tum res gerebantur, Attici labore atque industria factum est ut eodem nuntio Saufeius fieret certior se patrimonium amisisse et recuperasse. idem Iulium Calidum, quem post Lucretii Catullique mortem multo elegantissimum poetam nostram tulisse aetatem vere videor posse contendere, neque minus virum bonum optimisque artibus eruditum, post proscriptionem equitum propter magnas eius Africanas possessiones in proscriptorum numerum a Volumnio, praefecto fabrum Antonii, absentem relatum expedivit. quod in praesenti utrum ei laboriosius an gloriosius fuerit, difficile est iudicare, quod in eorum periculis non secus absentes quam praesentes amicos Attico esse curae cognitum est.

lemmas: hic igitur res efficio ut vipsanus agrippa intimo familiaritas conjungo adulescens caesaris cum propter suus gratia et caesar potentia nullus condicio non habeo potestas potis is deligo affinitas praeopto equio romanus filia generosaris nuptiae atque haris nuptiae conciliator sum non sum enim celo antonius triumviri res publicus constituo qui gratia cum augeo possessio possum suus tantus asum ab cupiditas pecunia ut nullus in res utor sum is nisi in deprecor amicus aut periculum aut incommodus qui quidem sub ipse proscriptio perillustris sum nam cum saufeius equio romanus aequalis suus qui complures annus studium duco philosophia habito athenae habeo in italia pretiosus possessio tresviri bonus vendo consuetudo is qui tum res gero atticus labor atque industria facio sum ut idem nuntio saufeius fio certus sui patrimonium amitto et recipero idem julius calidus qui post lucretius catullus mors multus elego poeta noster fero aetas verus video possum contendo neque paruus vir bonus bonus ars erudio post proscriptio eques propter magnus is africanae possessio in proscriptor numerus ab volumnius praeficio faber antonius absum refero expedio qui in praesens utrum is laboriosus an gloriosus sum difficilis sum iudicaris qui in is periculum non secus absum quam praesens amicus atticus sum cura cognosco sum


text: Pomponius Atticus, ab origine ultima stirpis Romanae generatus, perpetuo a maioribus acceptam equestrem obtinuit dignitatem. patre usus est diligente et, ut tum erant tempora, diti inprimisque studioso litterarum. hic, prout ipse amabat litteras, omnibus doctrinis, quibus puerilis aetas impertiri debet, filium erudivit. erat autem in puero praeter docilitatem ingenii summa suavitas oris atque vocis, ut non solum celeriter acciperet quae tradebantur, sed etiam excellenter pronuntiaret. qua ex re in pueritia nobilis inter aequales ferebatur clariusque exsplendescebat, quam generosi condiscipuli animo aequo ferre possent. itaque incitabat omnes studio suo, quo in numero fuerunt Torquatus, Marius filius, Cicero: quos consuetudine sua sic devinxit, ut nemo iis perpetua vita fuerit carior.

lemmas: pomponius atticus ab origo ulter stirps romanus genero perpetuus ab magnus accipio equester obtineo dignitas pater utor sum diligo et ut tum sum tempus dives imprimis studiosus litteraris hic prout ipse amo littera omnis doctrina qui puerilis aetas impertio debeo filius erudio sum autem in puer praeter docilitas ingenium summus suavitas ora atque vox ut non solus celer accipio qui trado sed etiam excellenter pronuntio qui ex res in pueritia nobilis inter aequal fero clarus exsplendesco quam generosus condiscipulis animus aequus fero possum itaque incito omnis studium suus quo in numerus sum torquatus marius filius cicero qui consuetudo suus sic devincio ut nemo is perpetuus vito sum carus


text: De pietate autem Attici quid plura commemorem? cum hoc ipsum vere gloriantem audierim in funere matris suae, quam extulit annorum nonaginta, cum ipse esset septem et sexaginta, se numquam cum matre in gratiam redisse, numquam cum sorore fuisse in simultate, quam prope aequalem habebat. quod est signum aut nullam umquam inter eos querimoniam intercessisse, aut hunc ea fuisse in suos indulgentia, ut, quos amare deberet, irasci eis nefas duceret. neque id fecit natura solum, quamquam omnes ei paremus, sed etiam doctrina: nam principum philosophorum ita percepta habuit praecepta, ut iis ad vitam agendam, non ad ostentationem uteretur.

lemmas: de pietas autem atticus quis multus commemoro cum hic ipse verus glorior audio in funus mater suus quam effero annus nonaginta cum ipse sum septem et sexaginta sui numquam cum mater in gratia redeo numquam cum soror sum in simultas quam prope aequalis habeo qui sum signum aut nullus umquam inter is querimonia intercedo aut hic is sum in suus indulgeo ut qui amo debeo irascor is nefas duco neque is facio natura solus quamquam omnis is paro sed etiam doctrina nam princeps philosophus ita percipio habeo praecipio ut is ad vita ago non ad ostentatio uto


text: Mendacium neque dicebat neque pati poterat. itaque eius comitas non sine severitate erat neque gravitas sine facilitate, ut difficile esset intellectu, utrum eum amici magis vererentur an amarent. quidquid rogabatur, religiose promittebat, quod non liberales, sed leves arbitrabatur polliceri quod praestare non possent. idem in tenendo, quod semel annuisset, tanta erat cura, ut non mandatam, sed suam rem videretur agere. numquam suscepti negotii eum pertaesum est: suam enim existimationem in ea re agi putabat, qua nihil habebat carius. quo fiebat ut omnia Ciceronum, Catonis, Hortensii, Torquati, multorum praeterea equitum Romanorum negotia procuraret. ex quo iudicari potest non inertia, sed iudicio fugisse rei publicae procurationem.

lemmas: mendacium neque dico neque patior possum itaque is comito non sine severitas sum neque gravitas sine facilitas ut difficilis sum intellego utrum is amicus magis vereor an amo quisquis rogo religiosus promitto qui non liberalis sed levo arbitror polliceor qui praesto non possum idem in teneo qui semel annuo tantus sum cura ut non mando sed suus res video ago numquam suscipio negotium is pertaedet sum suus enim existimatio in is res ago puto qui nihil habeo carus quo fio ut omnis cicero cato hortensius torquatus multus praeterea eques romanus negotium procuro ex quo iudico possum non inertia sed iudicium fugio res publicus procuratio


text: Habebat avunculum Caecilium, equitem Romanum, familiarem Luculli, divitem, difficillima natura: cuius sic asperitatem veritus est, ut, quem nemo ferre posset, huius sine offensione ad summam senectutem retinuerit benivolentiam. quo facto tulit pietatis fructum. Caecilius enim moriens testamento adoptavit eum heredemque fecit ex dodrante: ex qua hereditate accepit circiter centiens sestertium. erat nupta soror Attici Tullio Ciceroni, easque nuptias Cicero conciliarat, cum quo a condiscipulatu vivebat coniunctissime, multo etiam familiarius quam cum Quinto, ut iudicari possit plus in amicitia valere similitudinem morum quam affinitatem. utebatur autem intime Hortensio, qui iis temporibus principatum eloquentiae tenebat, ut intellegi non posset, uter eum plus diligeret, Cicero an Hortensius: et, id quod erat difficillimum, efficiebat ut, inter quos tantae laudis esset aemulatio, nulla intercederet obtrectatio essetque talium virorum copula.

lemmas: habeo avunculis caecilius eques romanus familiaris lucullus dives difficilis natura qui sic asperitas vereor sum ut qui nemo fero possum hic sine offensio ad summa senectus retineo benevolentia quo facio fero pietas fructus caecilius enim morior testamentum adopto is heres facio ex dodrans ex qui hereditas accipio circiter centiens sestertius sum nubo soror atticus tullius cicero eo nuptiae cicero concilio cum quo ab condiscipulatus vivo conjungo multus etiam familiaris quam cum quintus ut iudico possum multus in amicitia valeo similitudo mos quam affinitas utor autem intimus hortensius qui is tempus principatus eloquentia teneo ut intellego non possum uter is multus diligo cicero an hortensius et is qui sum difficilis efficio ut inter qui tantus laus sum aemulatio nullus intercedo obtrectatio edo talis vir copulo