Fasti

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


abstulerint celeres improba verba Noti,


pro domibus frondes norant, pro frugibus herbas,

pro domus frondeo norant pro frugis herba


edidit ausuros in Iovis ire domum;


prima feros habitus homini detraxit: ab illa

primus ferus habitus homo detraho ab ille


quos ego Romanis succubuisse tuli.


quam sterili terrae Delphicus edat opem.


sola toro magni digna reperta Iovis.

solus torus magnus dignus reperio iuppiter


ne totiens falli digna fuisse puter!


est meus et stricto qualibet ense ruit.


dant soceri generis accipiuntque manus,


Silenus, quamvis nemo vocarat, adest.


addidit, hic hominis: sumes ait ille capillos.


nox erat et tota lumina nulla domo:


nox erat, et vino somnum faciente iacebant


Nasica accepit, templi non perstitit auctor:

nasica accipio templum non persto auctor


duraque magnificas quercus habebat opes.


nec defensa iuvant Capitolia, quo minus anser

neque defendo juvo capitolium quo paruus anser


lanaque proveniat nullas laesura puellas,


dum legit in ramo pictas temerarius uvas,

dum lego in ramus pingo temerarius labrusca


verbaque sum spectans pauca locutus humum!


forma quoque Idaeo iudice victa mea est.

forma quoque idaeus iudex vinco meus sum


non datur, insidias armaque tecta parant.


purpureum mixtis sanguine fluxit aquis,


angulus; a pluvio vindicat imbre tholus.


pulcher et humano maior trabeaque decorus

pulcher et humanus magnus trabea decorus


nec licet et longum est epulas narrare deorum:

neque licet et longus sum epulae narro deus


desere nec castas pollue’ dixit aquas.


carceris Aeolii ianua lata patet,


laeta canam, gaude, defuncta laboribus Ino,


maestus in amissis illa colonus habet,


non visa est fortem scaena decere deum.


tellurem fato prosperiore dari,


credor (et, ut credar, pignora multa dabo),


audit in exesa stridorem examinis ulmo,


saepe sub amplexus coniugis ire tui.


Hanc quoque cum patriis Galatea receperit undis,

hic quoque cum patrius galatea recipio unda


Plautius, ut posset specie numeroque senatum

plautus ut possum species numero senatus


nuper ab Etrusca venerat exul humo),


ut capiant cultus praemia digna sui.


pelle procul morbos; valeant hominesque gregesque,


illic a nuribus Iunoni templa Latinis


ergo saepe suo coniunx abducta marito


tradere quam nolint et iubeantur opem.


senserat, adsuetis substiteratque locis.


at dominus 1 discedite ‘ait plaustroque morantes


cornipedi Fauno caesa de more capella


terraque subsedit pondere pressa Iovis,


‘(siste, precor, lacrimas) ista ferenda tibi est.


nec prece nec pretio nec movet ille minis.

neque prex neque pretium neque moveo ille minae


est locus, antiqui Capreae dixere paludem:


ebrius ad durum formosae limen amicae


‘sic tibi, quam raptam quaeris, sit filia sospes,

sic tu quam rapio quaero sum filia sospes


his nova fit coniunx, haec duo magna putant?

hic novo fio coniunx hic duo magnus puto


Faustulus et maestas Acca soluta comas.


protinus invadunt Numidae sine vindice regnum,

protinus invado numida sine vindex regnum


tura, sacerdotes, pacalibus addite flammis,


tollitur, et frondes sunt in honore novae,


creditur; id curru testificata suo est.’


quae precor eveniant, et nos faciemus ad annum


scaena levis decet hanc: non est, mihi credite, non est

scaena levis decet hic non sum ego credo non sum


risit et his inquit ‘facito mea tela procures,

rideo et hic inquam facio meus telum procuro


bis septem stellis corpora cinctus eras.


corvus inauratum pedibus cratera recurvis


corpora legitimis inposuere toris.2


non aliter quam cum Libyca de gente leones


fraude perit virtus: in apertos undique campos

fraus pereo virtus in aperio undique campus


nomina de ludis Graeca tulisse diem.


nec metuit, ne qua versa recurrat hiems?


ex uno quidam celebres aut torquis adempti

ex unus quidam celeber aut torquis adimo


vixit, ut occideret damnatus crimine regni:


iamque satur nigris longum rapit unguibus hydrum

iam satur niger longus rapio unguis hydrus


quas quotiens proflat, spirare Typhoea credas

qui quotiens proflo spiraris typhoeus credo


spectat et Augusto praetextum nomine templum,

specto et augustus praetextus nomen templum


tunc Venus et lituo pulcher trabeaque Quirinus

tunc venus et lituus pulcher trabea quirinus


causa, quod horrendum stridere nocte solent,


vis mea narrata est. causam nunc disce figurae:

volo meus narro sum causa nunc disco figura


saepe, sed exiguis haustibus, inde bibi.


impetus hic sacrae semina mentis habet,


et vos lunares exiluistis equi.


solvitur, et iustum praeterit ira modum.


a nato sceptris excutiere tuis.’


et metuit tactus assilientis aquae:


audet et hirsutas comminus ire leas,


confugit et flammas ore sonante vomit;


servet ut in ternas compita secta vias;


silvaque montanas occulere apta feras,


ventum erat ad molli declivem tramite ripam:

venio sum ad mollis declivis trames ripa


aurea purpureo conspicienda sinu.


temperat et vana volnera mulcet ope:


detis et in veteres turea grana focos,


gens fuit et campis et equis et tuta sagittis

gens sum et campus et equus et tueor sagitta


sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia nomen

sancio pater patria tu plebs tu curia nomen


et pereunt lapsae sole tepente nives,


quam nequeam dixit vincere, nulla fera est.


quae fuerat virgo credita, mater erat.


et iactant faciles ad sua verba manus


ad primam vocem timidas advertitis aures,


‘arduus in valles et fora clivus erat.


redduntur merito debita vina Iovi.


vota valent meliora, cadit Mezentius ingens


cognoscat priscos ut dea prisca cibos.’


Furius antiquam populi superator Etrusci

furius antiquus populus superator etruscus


restitit et senior, quamvis onus urget, et orat,


utilior Baccho quam fuit ipsa suis.


Hippolyte infelix, velles coluisse Dionen,


condidit: at nostri Roma nepotis erat.’


visa dies dandae non aliena togae?


hinc Camerinan adit Thapsonque et Heloria Tempe.

hinc camerinum adeo thapsus et heloria tempe


rem fortunatis ante fuisse viris,


inde duae pariter, visu mirabile, palmae


hoc ubi cognovit contemptor Amulius aequi

hic ubi cognosco contemptor amulius aequum


clamato tuus est hic ager, ille suus!


Graecia, facundum sed male forte genus,


mensis in his etiam nomine Martis erit.


alterius voluit mensis habere locum;


an magis hunc morem pietas Aeneia fecit,


cum consternatus diripereris equis.


volgus, et ipsa suas Roma timebat opes.


utraque nupserunt, ambae peperisse feruntur,


me miserum, virtus quam brevis illa fuit!


nunc quoque nulla viro clamabo femina credat!

nunc quoque nullus vir clamo femina credo


arbor habet frondes, pabula semper humus,

arbor habeo frondeo pabulum semper humus


nec capit et comites virginitatis amat.


et vox audita est ‘voltus abscondite nostros,


pectore, turbatas restituitque comas,


cui dea duc! inquit scisti, qua cogere posses,

qui dea duco inquam scio qui cogo possum


arsurosque artus unxit, fecere, quod ille,


quique aderat nulla factus ab arte decor;


talibus instinctus solio privatus in alto


stultaque pars populi, quae sit sua curia, nescit,

stultus pars populus qui sum suus curia nescio


totus ab auspicio ne foret annus iners,


nil nisi Romanum, quod tueatur, habet,


haec dea: de tenero cingite flore caput:


quaeve parens absit, quove petenda loco.


et facies animo dignaque parque fuit.


et paries lento vimine textus erat.


hunc Hyrieus, quia sic genitus, vocat Uriona:


ecce velut torrens undis pluvialibus auctus


hinc mare Trinacrium, candens ubi tinguere ferrum

hinc mare trinacrius candeo ubi tinguere ferrum


florebant oleae; venti nocuere protervi:


et iam contigerant portam, Saturnia cuius


hinc satus Aeneas, pietas spectata, per ignes

hinc sero aeneas pietas specto per ignis


spernebant generos inopes vicinia dives,


et qui vix poterat posse coactus erat.


cur sit virginibus, quaeris, dea culta ministris?


ex vero positum permansit Equirria nomen,


in medio cursu tempora veris erunt,


Caelius ex alto qua mons descendit in aequum,

caelius ex altus qui mons descendo in aequus


contulit: ex illis sed tamen una fuit.


nodosasque cava tendere valle plagas.


quique moves caelum, tabulamque coloribus uris,


‘cur tibi pro Libycis clauduntur rete leaenis


tu quoque Romulea’ dixit in urbe locum.


annuit. unde venit dixi ‘sua membra secandi


et tibi cum proavis, miles Peligne, Sabinis


et nomen magno perdit in amne minor:


neve quis aut muros aut factam vomere fossam

neve quis aut murus aut facio vomo fodio


utile sollicitae sidus utrumque rati.’


cavit mortales, de Iove crimen habet,


sint tantum reduces! sed enim temerarius ille

sum tantus reduco sed enim temerarius ille


terreor admonitu, corque timore micat.


tu quoque ne propera, melius tua filia nubet,

tu quoque ne propero bonus tuus filia nubo


nupta fuit quondam matertera Caesaris illi.


contigit et coeptum perfice dixit opus.


semivir et flavi corpore mixtus equi.


Septimus hinc oriens cum se demiserit undis,

septimus hinc orior cum sui demitto unda


cantat et ad nautas ebria verba iacit,


aspexit toto quicquid in orbe fuit.


hortus odoratis suberat cultissimus herbis


hic colar, hic teneam cum Iove templa meo.

hic colo hic teneo cum iuppiter templum meus


fertur et a campis incipit, Henna, tuis.


nititur hic numeris (caelum quoque sederat illis)

nitor hic numerus caelum quoque sedeo ille


nil mihi cum bello: pacem postesque tuebar


At simul auritis violae demuntur asellis,


signa dedit genitor tunc cum caput igne corusco

signum do genitor tunc cum caput ignis corusco


dum nova lanugo est, pavidos formidine cervos

dum novo lanugo sum pavidus formido cervus


cui Numa munificus facti pete praemia, dixit;

qui numa munificus facio peto praemium dico


nullaque mortali numina visa putent.


Carmentis portae dextro1 est via proxima Iano:

carmentis porta dexter sum via propior janus


cognita, nunc ubi sit, quaeritis? urna tegit,


sub iuga bos veniat, sub terras semen aratas:


erubuit falso virginis illa sono.


sede: putant aliquos scilicet esse deos.


nec referam Semelen, ad quam nisi fulmina secum

neque refero semelen ad quam nisi fulmen sui


a! pereant partes, quae nocuere mihi!


inde nepos natusque dei, licet ipse recuset,

inde nepos nascor deus licet ipse recuso


hic socium summo cum Iove nomen habet,

hic socius superus cum iuppiter nomen habeo


hunc meus implevit generoso flore maritus

hic meus impleo generosus floreo maritus


ni teneant rigidae condita bella serae.


Romulus obsequitur, lucemque Remuria dicit


tum mihi cur detur sacris nova victima, quaeris? (

tum ego cur do sacrum novo victima quaero


carpitur adtonitos absentis imagine sensus


omne reformidat frigida volnus humus,


crescere, dum fiant falcibus apta, sinas.


illo facta die, dum sua sacra canes.


accipit; ex illis rege creatus ait:


Iuppiter alitibus rapere imperat: attulit illi

iuppiter alitibus rapio impero affero ille


qui postquam didicit casus utriusque sororis,


cuspidis: invenies et quod inermis agas.


foedera servasset, si non formosa fuisset:


Pallade placata lanam mollire puellae


pastor, oves saturas ad prima crepuscula lustra:

pastor ovo sero ad primus crepusculum lustro


sacraque multa quidem sed Fauni prima bicornis

sacro multus quidem sed faunus primus bicornis


vel quia sum vates, vel quia sacra cano.


ad regem voces fratris uterque ferunt.


fertur in Ismariis Bacchus amasse iugis:


reddideratque animam, multum indignante Diana.


et quoscumque sacris addidit ille dies.


Pallada Cecropidae, Minoia Creta Dianam,


vertit in auctores pondera vasta suos.


sectus humum rivo lene sonantis aquae:


constitit atque caput niveo velatus amictu


quis credat pueris non nocuisse feram?


quique locus curvae nomina falcis habet,


nympha iubet quaeri de more remotius antrum

nympha iubeo quaero de mos removeo antrum


aspicit, et Fauni sacra bicornis eunt.


at caelum levitas in loca summa tulit;


inque draconigenam nimbis comitantibus urbem


nunc fecundus ager, pecoris nunc hora creandi,


ira Iovis magni causa timoris erat.


Ipsum nos carmen deduxit Pacis ad aram.


cum pare quaeque suo coeunt volucresque feraeque,

cum paris quisque suus coeo volucris fera


inter se nulla continuata die.


servierat quidam, quantolibet ordine dignus,


e quibus haec iusti verba fuere senis:


clarus erat sumptisque ferox Mezentius armis


proximus aetherios excipe, Piscis, equos.


morte luam poenas iudice victa dea.


‘Anna, per hanc iuro, quam quondam audire solebas

anna per hic iuro quam quondam audio soleo


tempus erat, quo versa iugo referuntur aratra,

tempus sum quo verso iugum refero aratrum


Iuppiter: hac illi sunt data templa die.


plebs venit ac virides passim disiecta per herbas

plebs venio atque viridis passim disjecto per herba


liba deo fiunt, sucis quia dulcibus idem


ecce super corpus communia damna gementes


venit adoratus Caducifer, accipe causam


ter caput inrorat, ter tollit in aethera palmas (

ter caput inroro ter tollo in aether palmo


mente premit tacita dissimulatque fremens;


et quod adhuc Circes nomina litus habet,


parce, precor, gravidis, facilis Lucina, puellis

parco precor gravidus facilis lucinus puella


moenia Dardanides nuper nova fecerat Ilus


iamque gravis Thracen et laeva Propontidos intrat

iam gravis thracus et laeva propontidos intro


Phillyrides tenuit, saxo stant antra vetusto,

philyrides teneo saxum sto antrum vetustus


tuta fuit facto vosque referre iubet.


et, si non poterunt exsuperare, cadant,


si tu signasses olim Thyreatida terram,


factaque de rastri pondere cassis erat.


alba decent Cererem: vestis Cerialibus albas


factum abiit, monumenta manent; nam dicere certa

facio abeo monumentum maneo nam dico certus


sic venit ad portus, Attica terra, tuos.


tangor et aetati consuluisse suae.


haec quoque desierat: laudata est voce sororum.


‘cara fuit coniunx, primae mihi flore iuventae

carus sum coniunx primus ego floreo juventa


sic statuit mensesque nota secrevit eadem:


cum videt ex omni parte viator iter:


qui terram liquidis, qua patet, ambit aquis,


nec quae Pygmaeo sanguine gaudet, avem;


dixit, et in litem studio certaminis issent,


noctis erat medium, quid non amor improbus audet?

nox sum medius quis non amor improbus audeo


dant veniam facto genitor coniunxque coacto:


garrulus in primo limine rivus erat.


cum mea dixisti ‘percipe verba, pater:


et pereunt lentes, advena Nile, tuae.


cura bonae mentis: qui bibit inde, furit.’,


hinc agitur furiis Athamas et imagine falsa,


compositusque cinis, tumulique in marmore carmen


Tarquinium profuga poenas cum stirpe daturum,


et damus alternas accipimusque preces?’


ille iacens pronus matri dedit oscula Terrae,

ille jaceo pronus mater do osculum terra


radit harenosi Thybridis unda latus,


convenit: huic genti quartus utrique deus.


utilitas vestrae magna sororis erit.


tecta petunt: custos in fore nullus erat.


substitit in medios praescia lingua sonos,


morte iacent merita, testes estote Philippi,


hospitis antiqui solitas intravimus aedes;


convenit et servis, serva quia Tullius ortus

convenio et servio servo quia tullius ortus


limen ut intravit, luctus videt omnia plena:

limen ut intro luctus video omnis plenus


me Chaos antiqui (nam sum res prisca) vocabant:

ego chaos antiquus nam sum res priscus voco


Nomine quam pretio celebratior arce Tonantis,


noctibus, hic geminas rex Numa mactat oves.


postulat hic animam, cui Numa piscis ait.


condere iam voltus sole parante suos.


scindebant magni vincula parva pedes.


dic, dea, respondi ludorum quae sit origo.


sic epulis functi sic dant sua corpora somno,

sic epulis fungor sic do suus corpus somnus


haec quoque, quam referam, nostras pervenit ad aures

hic quoque quam refero noster pervenio ad auris


quernaque glans victa est utiliore cibo,


nam duo sunt: austris hic est, aquilonibus ille


utque Syracusas Arethusidas abstulit armis


iam dederat Saliis a saltu nomina dicta


canteturque fera nil nisi pompa tuba.


at tibi nave tua tutius aequor erat.


non haec ille deus tantaeque propaginis auctor


venerat Atridae fatis agitatus Halesus,


ora super postes adfixaque brachia pendent,


illa domus meritis Maxima dicta suis.


nec venti tantum Cereri nocuere nec imbres,

neque venio tantus ceres noceo neque imber


sustulit: in plaustro scirpea lata fuit.


falsus eris. signi causa canenda mihi.


flent pariter molles animis virgoque senexque;


Persephone, clamant ad tua dona veni!


magnarumque fames sollicitavit opum.


nullaque sunt subito signa relicta viri.


candida Pistori ponitur ara Iovi.


prima; silent aliae dictaque mente notant.


magnus et in magno semper honore fuit.


creditur hic caesa gravidae cervice Medusae


exululant comites, furiosaque tibia flatur,


et facili dulces editis ore modos;


ergo ego tam longe—sed subprime, Musa, querellas!

ergo ego tam longus sed subprime musa querela


tunc quoque vicini lucus celebratur Helerni,1

tunc quoque vicinus lucus celebro helerni


iam bene dis notas sustulit ille manus,


namque ait ‘o vates, Romani conditor anni,

namque aio o vates romanus conditor annus


tertia causa mihi spatio maiore canenda est,

tertius causa ego spatium magnus caneo sum


et dabat exiguum fluminis ulva torum.


claraque dispositis acta subesse viris,


ipsa sedens plaustro porta est invecta Capena:

ipse sedeo plaustrum porto sum inveho capena


Iuppiter adnuerat. nutu tremefactus uterque


terque vale! dixit, cineres ter ad ora relatos


hunc illi titulum longa senecta dabat.


assidet inde Iovi, Iovis est fidissima custos

assideo inde iuppiter iuppiter sum fidus custos


et gemino nexas porrigit angue manus,


quis veterum lingua februa nomen erat,


pinea non sano ter pede texta ferit;


filia parva duas redigebat monte capellas,


potat, et accumbit cum pare quisque sua.


gratia Lucinae! dedit haec tibi nomina lucus,


tunc primum externa pectora tacta manu.


et Numitor dixisse potest ‘da, Romule, mensem

et numitor dico possum do romulis mensis


et deus est ingens et opus: debebat in urbe

et deus sum ingens et opus debeo in urbs


tunc locus est irae, diva timenda, tuae.


illa papavereas subsecat ungue comas:


nulla sub imperio terra colentis erat:


Volcanus Veneri quam dedit, illa tibi.’


proque domo longis spelunca recessibus ingens,

pro domus longus spelunca recessus ingens


caelestem fecit te pater, ille patrem.


et levis argenti lammina crimen erat.


has docuit gentes alipedisque dei.


tempora dis generis continuata dedit,


ut puto, praeposita est fuscae mihi candida paelex:

ut puto praepono sum fuscus ego candidus paelex


Thybris harundiferum medio caput extulit alveo

thybris harundifer medium caput effero alveus


nec plus quam solitum testificatur opus.’


quod petis, et voces percipe mente meas.


quisque suam laudat: studiis certamina crescunt,

quisque suus laudo studium certamen cresco


frigida caelestum matres Arethusa vocarat:


prima, terebrato per rara foramina buxo

primus terebrato per rarus foramen buxus


et data sub niveo candida mella cado?


a foribus noxas (haec erat alba), dedit.


ad stellas aliquis talia verba iacit:


de nullo gelidae fonte bibentur aquae,’


utque erat, immissis puppem stetit ante capillis


et modo carpebant vivax e cespite gramen,


prodit et in solio medius consedit acerno.

prodeo et in solium medius consido acernus


Hesperos et fusco roscidus ibat equo.


et comitum princeps tu mihi’ dixit eris.


immolat ex illis taurum tibi, Iuppiter, unum


omnia temptabo latis medicamina terris


dique putant mentes vos aperire suas.


me tua: me laudant, ille pudendus amor.


nam iuvenis nimium vera cum matre fugatus


at tu materno donasti nomine mensem,


principium capiunt Phoebus et annus idem.’


signaque dat nutu, sollicitatque notis,


prospicit armipotens operis fastigia summi

prospicio armipotens opus fastigium superus


‘crimine nox vacua est; Solem de virgine rapta

crimen nox vacuus sum sol de virgo rapio


iura dabat populo senior, finitaque certis


cur anus hoc faciat, quaeris? vinosior aetas


exitus in dubio est: audebimus ultima! dixit,


qui modo, si volucres habuissem regna iubentes,


Liber, ut a tergo forte secutus erat.


quique facis docta mollia saxa manu.


at canis ante pedes saxo fabricatus eodem


aspice, quam longi temporis acta canam.


‘donec ab Iliaca placidus purgamina Vesta

donec ab iliacus placidus purgamen vesta


stant calices; minor inde fabas, holus alter habebat,

sto calix paruus inde for holus alter habeo


obruet hostiles ista ruina domos.


‘obscurae sortis patres ambagibus errant,


maximus hic fastis accumulatur honos,


porta vacat culpa, sed tamen omen habet.


Oebaliae matres non leve munus habent,


sunt duo discordes, ignis et unda, dei,


vacca sit an taurus, non est cognoscere promptum:

vacca sum an taurus non sum cognosco promptus


servat et innumeris piscibus implet aquas.


hic, ubi nunc urbs est, tum locus urbis erat.

hic ubi nunc urbs sum tum locus urbs sum


fallor, an arma sonant? non fallimur, arma sonabant:


sidera cedebant; par erat omnis honos,


consule dic ‘pecori pariter pecorisque magistris:

consul dico pecus pariter pecus magister


illa iugo tauros collum praebere coegit:


venerat ad sacras et dea flava dapes.


extaque de porca cruda bimenstre tenet;


saepe meas illos increpuisse moras,


Martius inquit ‘agit tali mea nomine festa,

martius inquam ago talis meus nomen festus


cum data sunt trabeae templa, Quirine, tuae.


liquerat Ortygien Megareaque Pantagienque,


tunc primum Dido felix est dicta sorori


in spe vitis erat; caelum nigrescit ab Austris,

in spes vita sum caelum nigresco ab auster


quoque modo possit fulmen, monstrate, piari.’

quoque modo possum fulmen monstro piaris


redde patri natum, quamvis intercidit alter,

reddo pater natus quivis intercisi alter


continuitque manum torva regentis iter,


ante, deos homini quod conciliare valeret,


te quoque lux eadem, Turni soror, aede recepit,

tu quoque lux idem turnus soror aedes recipio


paene simul periit, dum volt succurrere lapsae

paene simul pereo dum volo succurro labor


si genus aspicitur, Saturnum prima parentem


praeterit et ripas, herbifer Aci, tuas;


lite vacent aures, insanaque protinus absint


da requiem, terram qui coluere, viris,


adversusque minas frigoris arma parat,


fana tamen veteres illis clausere diebus,


sol fugit, et removent subeuntia nubila caelum,

sol fugio et removeo subeo nubila caelum


hunc morem Aeneas, pietatis idoneus auctor,


sacra facit Tacitae (nec tamen ipsa tacet),

sacer facio tacita neque tamen ipse taceo


inrita materno sunt mea dona metu.


ensibus exertis bellica laeta dea est.


Threicias fusis maenadas ire comis,


et quantum a summis, tantum secessit ab imis

et quantus ab summus tantus secedo ab imus


sacra patremque humeris, altera sacra, tulit,


quique adsint sacris, respicere illa vetat;


‘pignora virgineis fatalia tollite palmis:


‘dic, age, frigoribus quare novus incipit annus,

dico ago frigus quare novus incipio annus


ipsa parum felix visa fuisse parens,


non impune pius iuvenis Troezena petebat:


multaque praeterea tempore nacta fidem.


este bonis avibus visi natoque mihique,


februa Romani dixere piamina patres:


missa neci, sceleris crimine damnat avos.


nam tibi mutatae Libera nomen erit;


‘stat mihi non parvo virtus mea: volnera testor

sto ego non parvus virtus meus vulnero testo


ture dato, tribuas ut sibi lucra, rogant,


fama, sed e nostro carmine certus eris.


effuge ait ripas; dicta refertque Iovis.


facta canam; sed erunt qui me finxisse loquantur


sparsaque caelesti rore madebit humus,


aurea siccato redimicula reddite collo:


rustica praecipue est hoc dea laeta cibo.

rusticus praecipuus sum hic dea laetus cibus


‘nunc quoque non luctor de nomine temporis huius:

nunc quoque non luctor de nomen tempus hic


nondum pertulerat lacrimatas cortice murras


et quae pumiceas versat asella molas,


imposuitque suae spicea serta comae;


templa feres et, me victore, vocaberis Ultor.’


et visum lecto Caesare maius opus.


respicit interea clavam spoliumque leonis,


hinc fera Gradivum bella movere decet,


sacra Palis suberant: inde movetur opus.


pace Ceres laeta est; et vos orate, coloni,


nunc te sacratae constituere manus.


turbatus viso rettulit angue pedem,


ibunt semimares et inania tympana tundent,


fluminaque et fontes, quibus utitur hospita tellus,


ille tenens baculum dextra clavemque sinistra

ille teneo baculis dextera clavo sinistra


quae tamen haec dea sit, quoniam rumoribus errat,

qui tamen hic dea sum quoniam rumor erro


volt sua plebeio sacra patere choro,


an quia, cum colerent prisci studiosius agros,


consilium multae calliditatis init.


cur igitur missae vinctis ardentia taedis


et velant scabras florida serta molas,


quo brevius muris oppida multa tenent,


a! nimium faciles, qui tristia crimina caedis

ab nimium facilis qui tristis crimen caedes


admiscetque alios et, ut hunc tibicina coetum

admisceo alius et ut hic tibicina coitus


ni foret in superas raptus uterque domos,


forte fuit nais, Lara nomine, prima sed illi

fors sum nautilus lara nomen primus sed ille


hic ad te magna descendit imagine mensis


huc venit insanis natum complexa lacertis

huc venio insanus natus complector lacertus


e quis dux fieri quilibet aptus erat.


tota patet dempta ianua nostra sera.


Faunus adest, oviumque premens pede vellera duro

faunus adsum ovis premo pes vellus durus


adloquitur gelido proxima signa polo:


rusticus emeritum palo suspendat aratrum:


effice, nec sedes desere, Vesta, tuas.


in terram posito procubuere genu,


constitit ipse super ramoso stipite nixus


‘contulit aes populus, de quo delubra Metellus

confero aes populus de quo delubrum metellus


Tres ubi Luciferos veniens praerniserit Eos,


hoc est, cur nostros ars colat ista dies.’


lustrantur purae, quas facit ille, tubae.


hoc solam ne se posse Minerva putet,


panditur interea Diti via, namque diurnum


constiterant illic: nomen Aphidna loco.


si quis erat, factis prati de flore coronis

si quis sum facio pratum de floreo corona


nunc ades o coeptis, flava Minerva, meis.


Inde quater pastor saturos ubi clauserit haedos,

indus quater pastor sero ubi claudo haedus


nulla mora est operae: vestrum est dare, vincere nostrum.

nullus mora sum opera vester sum do vinco nos


et subiit cineres territa flamma suos.


sponte deae munus promeritumque patet.


et plenum poto sanguine guttur habent,


carpebant socias Mercuriusque vias.


dicta fides sequitur: centum celebramur in aris,

dictum fides sequor centum celebro in ara


stant quoque pro nobis et praesunt moenibus urbis

sto quoque pro nos et praesum moenia urbs


nomina, iam pridem tu pater orbis eras.


si minus, inferni coniugis uxor erit.’


errabat nudo per sua prata pede.


urbs oritur (quis tunc hoc ulli credere posset?)

urbs orior quis tunc hic ullus credo possum


ne tamen ignores volgique errore traharis,


Iuppiter ortus erat (pro magno teste vetustas

iuppiter ortus sum pro magnus testis vetustus


Phoebe, querebaris: deus est, placare parenti:

phoebus querebaris deus sum placo parens


guttura fraudabant, sed genus inde trahunt:


Alma, fave, dixi geminorum mater Amorum!


inspice, quos habeat nemoralis Aricia fastos


omnia, quae dominos sunt habitura novos;


grata Medusaei signa tenetis equi.


nunc quoque, cum fiunt antiquae sacra Vacunae,

nunc quoque cum fio antiquus sacer vacuna


aurea per stellas nunc micat illa novem.


non impune fuit; nam dicitur omine ab isto


spectant, et linguis candida turba favet.


dixit et alterna fratrem statione redemit.


maesta parens, longa vixque refecta mora est,

maestus parens longus vix reficio mora sum


tu sata sideribus caeli nutrita secundis


dicere; nam coeunt certaque probra canunt,


sumitur et vitae liberioris iter:


multa tibi memores, nil non debemus Elissae:


omnia sunt nostra clausa patentque manu.


quaque Symaetheas accipit aequor aquas,


et positis iuxta secubuere toris;


Turnus an Aeneas Latiae gener esset Amatae,


atque ira pietas dissimulata foret:


territa voce gravi surgit dea; convolat omnis

terreo vox gravis surgo dea convolo omnis


hinc init Aegaeum, quo Cycladas aspicit omnes,

hinc ineo aegaeus quo cycladas aspicio omnis


riparum clausas margine finit aquas:


maturumque utero molliter aufer onus.


Caelius accipiet pulverulentus equos.


audit et ad vocem concitus urget iter.


horrueram tacitoque animum pallore fatebar;


hac Fortuna die Publica,’ verus erit.


finierat voces Polyhymnia: dicta probarunt


Iuppiter ad solium superis regale vocatis


nec potui: numero copia maior erat.


in medio gelidae fons erat altus aquae),


per volucres aequos multa monere deos.


quaeque capit lictor domibus purgamina versis

quisque capio lictor domus purgamen verro


servat uterque domum, domino quoque fidus uterque:

servo uterque domus dominus quoque fidus uterque


in matutinis lampada tollet equis,


esse solet seris, quas nova laesit hiems.


sustinuit tantas operum subvertere moles


Nam prius Ausonias matres carpenta vehebant


effice, di studio similes coeamus in unum:

efficio deus studium similis coeo in unus


hic paret monitis et linit ora luto.


sive hoc a Samio doctus, qui posse renasci

sive hic ab samius doceo qui possum renascor


his solita est dictis extimulare virum:


hic ubi pars urbis de bove nomen habet,


quod petis a nobis, obrutus ille dabit.’


nox aderat: querno religant in stipite funem

nox adsum quernus religo in stipes funis


percutitur rapido puppis adunca noto


luna novum decies implerat cornibus orbem:


nec mora, flumineam Iino celantibus ulvam,


sic fatus spinam, qua tristes pellere posset

sic fatus spina qui tristis pello possum


sustulit hoc nymphe cinxitque recentibus herbis


ille gemit lecto graviter deiectus ab alto,


cumque suis antro conditus ipse latet,


hoc quoque temptemus, siquidem ieiuna remansit;

hic quoque tento siquidem jejuno remaneo


quem Venus iniecta vindicat alma manu.


nunc bene prospicies Latiam, Concordia, turbam,

nunc bene prospicio latius concordia turba


et tandem Caco debita poena venit,


ne tamen ignores variorum iura dierum,


et quicumque iocis non alienus erat,


inde premens stivam designat moenia sulco;


tum mihi non dubiis auctoribus incipit aestas,

tum ego non dubius auctor incipio aestas


quaerere multa libet, sed me sonus aeris acuti

quaero multus libet sed ego sonus aer acuo


dum latet, insonuit vento nemus; illa timore


et vitium nudi corporis omne videt;


multaque per medias vina bibantur aquas,


consilium vobis forte piumque dabo.’


Mars, ades et satia scelerato sanguine ferrum,

mars adsum et satio scelero sanguis ferrum


tu quoque cum Druso praemia fratre feres.

tu quoque cum drusus praemium frater fero


seu quod adusque decem numero crescente venitur,

seu qui adusque decem numerus cresco venio


ter quater adverso sedit in ore viri.


pax Cererem nutrit, pacis alumna Ceres.


semper agone, rogat, nec nisi iussus agit.


hunc triplici muro lucis incluserat atris


concitat, aut posita sub nive terra latet.


huc ubi venerunt, pariter nuptaeque virique


inda sata est nymphe (Cranen 1 dixere priores)


non habet exactum, quid agat; furialiter odit


respice totque tuas, diva, tuere nurus.


aequoraque Afra legit Sardoaque regna sinistris

aequor afra lego sardous regnum sinister


Thyades effusis per sua colla comis,


et seret et culta praemia tollet humo.’


quisquis adest operi, plus quam pro parte laborat,

quisquis adsum operio multus quam pro pars laboro


aspicit instantes mediis sex lucibus Idus


‘qui stipe mel sumpta dulcius esse putes!


ortus ab Aenea tangit cognata sacerdos


et modo formatis operitur frondibus arbor,


cingitur interea Romanis Ardea signis


duc, inquam, invitas ipsa per ora rotas.’


nam pater armipotens, postquam nova moenia vidit

nam pater armipotens postquam novo moenia video


sensit anus vicina loci iussumque sedere


dumque mora est, tremula dat vina rubentia dextra:

dum mora sum tremulus do vinum rubeo dextera


saepe tibi est Stygii regia visa Iovis,

saepe tu sum stygius regius video iuppiter


umida cum pulso nox erit orta die.’


(nam raptas fratri victor habebat opes),


viderat in campis, Algida terra, tuis;


vix illam subito posses cognoscere, tanto


Appius est auctor, Pyrrho qui pace negata


haec est illa dies, qua tu purgamina Vestae,


Tullia coniugio sceleris mercede parato


Quaerebam, Nonas Sanco Fidione referrem,


quique tegunt parvis aera recurva cibis,


corripuisse patres ausas immitia nuptas,


excipit abiectam caespite ripa suo.


igne cremat vitulos quae natu maxima virgo est,

ignis cremo vitulus qui natus maximus virgo sum


concipit et caeco raptus amore furit,


Caesareoque diu numine elusus ero.’


alter Aventinum mane cacumen init.


in medios hostes nocte silente venit.


Iam sex et totidem luces de mense supersunt,

iam sex et totidem luceo de mensis supersum


seu quia tot digiti, per quos numerare solemus,

seu quia tot digitus per qui numeraris solo


et digitis tria tura tribus sub limine ponit,


quod Remus ignorans humiles contemnere muros


tosta sitit tellus, praecipiturque seges,


at ruber hortorum custos nymphasque deasque


cum iudex, alios quod monet, ipse facit.


numina lanigerae coniuge debet ovis.


binaque serta tibi binaque liba ferunt.


et cedent arti tristia fata meae.’


adnuerant Rutuli. Mezentius induit arma,


dicite tu nobis lucem, Lucina, dedisti:


et gemuit: gemitus verba parentis erant,


quae dederat nulli colla premenda iugo,


decidit in tepidos lucida gutta sinus,


viderat, Ascraeas cum sequeretur oves,


huc pede matronam vidi descendere nudo:


tunc cum pro caelo Iuppiter arma tulit,


coepit Aventina Pallas in arce coli.


nec latus Oceano quisquam deus advena iunxit,1

neque latus oceanus quisquam deus advena iungo


vicus, et aeterna res ea pressa nota.


Fallimur, an veris praenuntia venit hirundo


quaque trahant superis sedibus arte Iovem,


convenit in laudes ille vel ille tuas.


addideratque annos ad duo lustra duo


montibus: arbitrium est in sua tela Iovi.

mons arbitrium sum in suus telum iuppiter


Idibus agrestis fumant altaria Fauni


mixtus ad auxilium tempora nulla dabat,


quid faciam? turbae pars habet omnis idem.


Quattuor inde notis locus est, quibus ordine lectis

quattuor inde nosco locus sum qui ordo lectus


accipit aequoreus pocula prima deus.


‘Chloris eram, quae Flora vocor: corrupta Latino

chlora sum qui florus voco corrumpo latinum


perdidit illius temporis aura fidem;


mella meum munus: volucres ego mella daturas


ut nunc ferali tempore operta vides,


Publica, cui templum luce sequente datum est.


candida, Lucifero praeveniente, dies?


cognita: commissi praemia raptor habet.


squalidaque humanis ossibus albet humus,


paulatim fluvio deficiente sedet.


excipit illaesos Panope centumque sorores,


quae tibi cur tria sint tam sociata, canam,


nec foret Othryades congestis lectus in armis,

neque sum othryades congero lego in arma


dic quater et vivo perlue rore manus,


utque ferae vidit turpes in paelice voltus,


respice Tantaliden: eadem dea vela tenebat;


ante coronarunt puppem et sine labe iuvencam

ante corono puppis et sine labes juvenca


primus de patrio nomine mensis erit.’


aurea possedit socio Capitolia templo

aureus possedo socius capitolium templum


quantum animis erroris inest! parat inscia rerum

quantus animus error insum paro inscius res


quid genus omne creat volucrum, nisi blanda voluptas?

quis genus omnis creo volucris nisi blandus voluptas


Leucothea Grais, Matuta vocabere nostris;


‘abstulerant raptas Phoeben Phoebesque sororem


atque oculos in se splendor uterque trahit;

atque oculus in sui splendor uterque traho


aspice de canna straminibusque domum.


inde deum colimus, devectaque sacra Pelasgis


regnaque longaevo restituuntur avo.


o decus, o sacra femina digna domo!’


tempora cum causis annalibus eruta priscis


flent quoque et, ut secum tueatur bella, precantur:

fleo quoque et ut sui tueor bellum preco


et visam primum consulit augur avem.


pascebat sparsas utraque ripa boves,


et pronus saturae lac bibit agnus ovis.


sed facit extrema sacra relata die.


pontibus infirmos praecipitasse senes.


dixit ‘et huic populo prospera semper ades.

dico et hic populus prosper semper adsum


qui posset violas addere, dives erat.


et perit exemplo postmodo quisque suo.


innocui veniant: procul hinc, procul impius esto

innocuus venio procul hinc procul impius sum


nomen Agonalem credit habere diem.


potaque se Tibur turba redire putat.


‘magna petis nec quae monitu tibi discere nostro

magnus peto neque qui moneo tu disco noster


sumpsi animum gratesque deo non territus egi


iussa facit pastor: fervent examina putri


tu tamen auspicium si sit stipis utile, quaeris,

tu tamen auspicium si sum stipis utilis quaero


uda fit hinc laurus, lauro sparguntur ab uda

udus fio hinc laurus laurus spargo ab udus


hoc Celer urget opus, quem Romulus ipse vocarat,

hic celer urgeo opus qui romulus ipse voco


nudarant gladios: occidite dixit ‘inermem!


cum paene est Corsis obruta classis aquis.


vindicibus laudi publica cura fuit.


spargitur impulsa caerula puppis aqua.


monte sub Esquilio multis incaeduus annis

mons sub esquilius multus incaeduus annus


quique citis Ladon in mare currit aquis,


pascebatque suas ipse senator oves;


surgit, cui dederat clarum Collatia nomen:


per iuvenis curres signa gerentis aquam.


saepe tibi pater est, saepe legendus avus;


scilicet interdum miscentur tristia laetis,


sic quibus intumuit suffusa venter ab unda,

sic qui intumesco suffundo venter ab unda


pars Themin, Inachiam pars putat esse bovem.


heu quantum timuere patres, quo tempore Vesta

heu quantus timeo pater quo tempus vesta


sertaque caelestes implicitura comas.


iam pius Aeneas regno nataque Latini


hic furit et credens thalami procumbere tectum

hic furio et credo thalamus procumbo tectum


quam primum nostra facta lacerna manu.


pluris opes nunc sunt, quam prisci temporis annis,

multus ops nunc sum quam priscus tempus annus


(Ilus adhuc Asiae dives habebat opes):


rura, nec in pretio fertilis hortus erat:

rus neque in pretium fertilis hortus sum


numinis ingenium terra Sabina tulit.


si mea falx ramo lucum spoliavit opaco,


aspicere et dici, lubrice Thybri, tuos.


qua petit aequoreas advena Thybris aquas.


est aliquid nupsisse Iovi, Iovis esse sororem:

sum aliquis nubo iuppiter iuppiter sum soror


est illis strigibus nomen; sed nominis huius


restitit et magno cum Iove templa tenet.

resto et magnus cum iuppiter templum teneo


cum sis officiis, Gradive, virilibus aptus,


circa Iuturnae composuere lacus.


talibus Aoniae facunda voce Camenae


nil praeter salices cassaque canna fuit;


ingenii currant flumina quanta tui.


ante Palatini condidit ora iugi.


saecula cognatos venit adusque deos.


ense latus cinxit tergaque pressit equi.


flebat Aristaeus, quod apes cum stirpe necatas


nec Sementiva est ulla reperta dies:


praeteritus Cereri nullus in orbe locus.


dependetque fides a veniente die.


venerunt cultus mundaque cura sui.


adsuetum silvis innocuumque genus,


Mars venit et veniens bellica signa dedit.


pars, quia non veniant pecudes, sed agantur, ab actu

pars quia non venio pecus sed ago ab actus


longa sit huic aetas dominaeque potentia terrae,

longus sum hic aetas domina potentia terra


bella, Parentales deseruere dies.


pars Hyadum toto de grege nulla latet.


exta bovis gravidae dantur, fecundior annus


cui genetrix flenti fortuna viriliter inquit

qui genetrix fleo fortuna virilis inquam


quae facitis nidos et plumis ova fovetis


credulus iumenta Phasida fovit ope:


et novus accenso fungitur igne focus.


sive fugae comites, Maenali diva, tuae:


quem sequitur duri Numitor germanus Amuli.

qui sequor durus numitor germanus amulis


hic color, haec facies, hic decor oris erat.’


et des ingenio vela secunda meo.


aspicit hos, ut forte pependerat aethere, mater


hanc videt et visam patruus velociter aufert

hic video et video patruus velociter aufero


atque ipsae vitiis sunt alimenta vices.


Iunonis magnae nomine lucus erat.


vertitur et nigras accipit ante fabas


alter te fugiens, cum venit, alter habet,


Bellice, depositis clipeo paulisper et hasta,

bellicus depono clipeus paulisper et hasta


se memorant oneri supposuisse novo;


Idibus in magni castus Iovis aede sacerdos

idus in magnus castus iuppiter aedes sacerdos


placentur frugum matres, Tellusque Ceresque,


iam lituus pugnae signa daturus erat:


illa, quibus fugiens Phryx pius usus erat:


esse Ceres visa est; iaciunt Cerealia dona,


inde vocor Ianus, cui cum Ceriale sacerdos


saepe ego digestos volui numerare colores


ignis in Iliacis nunc erit usque focis,


traditur exactis disposuisse notis.


frondibus, in lacrimas cognite Bacche meas,


ex voto memorant facta, Camille, tuo:


hospitis adventum testificata dei.


ipse solum colui, cuius placidissima laevum


convocat hic populos iussaque verba refert.


panis erat primis virides mortalibus herbae,


nec tu vicino quicquam concede roganti,


abdidit et dubio terruit ore virum.


hoc opus et timidae dirige navis iter;


dat tibi cum tepido lacte bibenda, puer.


si bene floruerit vinea, Bacchus erit;


sit capitis damno Roma soluta mei.’


vincitur ars vento, nec iam moderator habenis

vincio ars venio neque iam moderator habena


Italidas matres inquit sacer hircus inito.


ipsa loqui visa est ‘placidi sum nympha Numici:

ipse loquor video sum placidus sum nympha numicius


ingemuit Chiron traxitque e corpore ferrum,


nec mora, quaesiti reddita causa mihi est:


insula, dividua quam premit amnis aqua.


hoc ipsum decuit: lacrimae decuere pudicae,


et fuge, ne dubita, maestum fuge dicere tectum!

et fugio ne dubito maestus fugio dico tectum


protinus innumerae caedunt pineta secures

protinus innumerus caedo pinetum securis


pabulaque e bustis inscia carpsit ovis:


caedenda est hortis eruta caepa meis.


consulitur Smintheus lucoque obscurus opaco


alterius prolem melius mandabitis illi:


campus erat, campi claudebant ultima colles


hactenus, et subiit vivo rorantia saxo


dum sedet, umbrosae salices volucresque canorae

dum sedeo umbrosus salix volucris canorus


nec timui de morte tamen, metus abfuit iste.

neque timeo de mors tamen metus absum iste


ortus erat summo tantummodo margine Phoebus:

ortus sum superus tantummodo margo phoebus


utque comes sequitur destituitque ducem,


omen ait ‘causa est, ut res sapor ille sequatur,

omen aio causa sum ut res sapor ille sequor


ne noceat, quod amo; neque enim tibi, Bacche, nocebat,

ne noceo qui amo neque enim tu bacchus noceo


consedere simul Pudor et Metus: omne videres

consido simul pudor et metus omnis video


omnis erit sine te litigiosus ager.


principis, ut Clario missa legenda deo.


hic, fieri regni iura minora sui.


quae latuere prius, multa reperta ferunt.


clauderet ut Tatio fervidus humor iter.


et vatem et mensem scis, Venus, esse tuos.’


stella est in cunas officiosa Iovis:


a tantis Princeps incipiendus erat.


quid tibi cum gladio? dubiam rege, navita, puppem:

quis tu cum gladius dubius rex nauta puppis


‘sospes eas semperque parens! mihi filia rapta est.

sospes is semper parens ego filia rapio sum


illa lanigeri pecoris tibi, Termine, fibris


vix ultra, quo iam progrediatur, habet.


contulit in versus sic sua verba duos:


fert avus: hic scuti dulcior usus erat.


sive ego te feci testem falsove citavi


‘at cur laeta tuis dicuntur verba Kalendis,


pars prior apparet, posteriora latent.


atque ita quid cessas convivia solvere? dixit

atque ita quis cesso convivium solvo dico


sollemni satis est voce movere preces,


dicit discedens ebriaque exit anus.


o quantum patriae sanguinis ille dedit!


quae sit enim culti facundia sensimus oris,


accipit et largo sparsa cruore madet.


te duo diversa domini de parte coronant


nunc penna veras, nunc datis ore notas,


fossa fit ad solidum, fruges iaciuntur in ima

fossa fio ad solidus frugis jacio in imus


Ianus adorandus cumque hoc Concordia mitis


quod sibi nascenti proxima causa fuit,


templa Patres illic oculos exosa viriles

templum pater illic oculus exosus virilis


credidit, errores exposuitque suos.


Protinus aspicies venienti nocte Coronam


spargitur adfuso cornua, Bacche, mero.


et cum seducta talia verba facit:


iste quidem mortalis erit, sed primus arabit


grande caput, stantes oculi, rostra apta rapinis,

grandis caput sto oculus rostrum apto rapina


presserat. instanti talia dicta refert:


credebant; nec erat, Phoebe, pudenda tibi.


postmodo victa cades: melioribus, Ardea, restas,


nominaque extremo carmine nostra sonent.’


et felix prima sorte futurus erat.


cumque suo finem mense libellus habet.


dum loquitur, totum iam sol emoverat orbem,


sarcula cessabant, versique in pila ligones,


sed visum celeri vincere turpe fuga.


at cur pace lates motisque recluderis armis?


Mars, ades et nitidas casside solve comas,


vis tua non levis est: quae tu frumenta notasti,

volo tuus non levis sum qui tu frumentum noto


auctor in incerto, res est Romana: tuetur

auctor in incertum res sum romanus tueor


sub Iove duravit multis inmota diebus,


cavit sacrati provida cura ducis,


litoribus tactis aries fit sidus, at huius


quam nunc te caeli sceptra tenente tuli?


Postumus hinc, qui quod silvis fuit ortus in altis,

postumus hinc qui qui silva sum ortus in altus


dumque senex tractat squalentia tela venenis,


Clioque et curvae scita Thalia lyrae.


instimulat fictis insidiosa sonis:


victus et humanis usibus apta Ceres,


Ianus Agonali luce piandus erit.


qui sacer est imis manibus, imus erat.


et ius vertendi cardinis omne meum est.


dedicat haec veteris Clausorum nominis heres,


de duce lanigeri pecoris, qui prodidit Hellen,


veraque iudicio est ultima causa meo.


parent promissis dissimulantque deos.


territa consurgit nymphe manibusque Priapum


nulla videt quaerens taciti vestigia furti:

nullus video quaero taceo vestigium furtum


ardet et iniusti stimulis agitatus amoris


sed neque paeniteat, nec gens milli carior ulla est:

sed neque paeniteo neque gens ego carus ullus sum


‘tu mihi iuncta toro mihi iuncta vocabula sumes,

tu ego iungo torus ego iungo vocabulum sumo


morte dedit poenas auctor clamoris, et haec est


arvaque pugnaci non adeunda ferae.


hic anni modus est: in lustrum accedere debet,

hic annus modus sum in lustrum accedo debeo


iam bene periuro mutarat coniuge Bacchum,


orant, ut fruges temperet illa suas.


in vestris aliud sumite nomen aquis:


inque novas abiit massa soluta domos,


e quibus haec populum spectat, at illa larem;


proximus annus erat: Pallantide caesus eadem

proximus annus sum pallantide caedo idem


nuncupat, haec aetas Ianiculumque vocat,


auspicibusque deis tanti cognominis heres


Mars videt hanc visamque cupit potiturque cupita


plurima lecta rosa est, sunt et sine nomine flores;

multus lego rodo sum sum et sine nomen floreo


sed cur praecipue fugiat velamina Faunus,


dicitur, et formae causa probanda subest.


Gnosida: Theseo crimine facta dea est.


ecce, nefas visu, mediis altaribus anguis


eminet ante oculos, quod petis, ecce tuos.


convocat hic nymphas, Latium quaecumque tenebant,

convoco hic nympha latius quicumque teneo


mota Cytheriaca leviter mea tempora myrto

moueo cytheriacus levis meus tempus myrtum


plebis ad aediles perducta licentia talis


haesissetque animis forsitan illa fides;


nam puer impubes et adhuc non utilis armis

nam puer impubes et adhuc non utilis arma


quid me desertis morituram, Liber, harenis


dum loquor, elatae metuendus acumine caudae


corpora post decies senos qui credidit annos


qui iam fastus erit, mane nefastus erat;


et tenuem vivis fontibus adfer aquam.’


piscis adhuc illi populo sine fraude natabat,

piscis adhuc ille populus sine fraus nato


mactarunt operum coniugiique rudem,


Martis opus iuvenes animosaque bella gerebant


hanc tua constituit genetrix et rebus et ara,

hic tuus constituo genetrix et res et ara


qua cervix humeros continuata premit,


nec res hac Veneri gratior ulla fuit.


sanguinis auctori tempora prima dedit,


quilibet huc dixit confuge, tutus eris.


lunaque fulgebat, nec facis usus erat,


conveniunt pictis incinctae vestibus Horae


et manet in folio scripta querella suo.


tollit humo munus caesa prius ille iuvenca,

tollo humo munus caedo prior ille juvencus


ipsa quidem fecisse negat, sed fama recepit.


iamque fere raptae matrum quoque nomen habebant,


nunc bene lucetis sacrae sub Caesare flammae:

nunc bene luceo sacer sub caesaris flamma


sicut aper longe silvis Laurentibus actus


nubila promissi Styx mihi testis erit.’


damnosis vires ignibus aura dabat,


cui paret exequias, quove sit icta malo?

qui pareo exsequiae quis sum iacio malus


ardua iamdudum resonat tinnitibus Ide,


Saturnus regnis a Iove pulsus erat;


‘magna fuit quondam capitis reverentia cani,

magnus sum quondam capio reverendus canis


scilicet alterno voluit rudis illa vetustas

scilicet alterno volo rudis ille vetustus


cum rudibus populis annua iura daret.


plebs colit hanc, quia qui posuit, de plebe fuisse

plebs colo hic quia qui pono de plebs sum


iussit in ornatum fundere vina focum:


constat Aventinae tremuisse cacumina silvae,


magna fides avium est, experiamur aves.’


utilius fuerat non habuisse nurus.’


ignibus et sparsa tangere corpus aqua?


ventre minor zona est; tunicarum vincla relaxat,

venter paruus zona sum tunicaris vinclum relaxo


mille venit variis florum dea nexa coronis:

mille venio varius florus dea necto corona


bellum erat: Etruscas Turnus adorat opes.


nulla coronata peraguntur seria fronte,


tegula porrectis satis est velata coronis


agmine laesuro depopulentur aves.


hos non mentito reddidit ore sonos:


ille dedit Capyi recidiva vocabula Troiae

ille do capys recidivus vocabulum troius


aera deae comites raucaque terga movent,


servata male parte boum Iove natus abibat:

servo malus pars bos iuppiter nascor abeo


coniugio dixi sola fruere meo.


ipsa peti volui, nec sit mora, mitte volentem.

ipse peto volo neque sum mora mitto volo


‘mittenda est domino (nunc, nunc properate, puellae!)

mitto sum dominus nunc nunc propero puella


non satis est liquido cognita causa mihi.

non satis sum liquidus cognosco causa ego


distuleram partes mense priore tuas.


moenia, tu dederas transilienda Remo.


saepe Rhea questa est, totiens fecunda nec umquam

saepe rhea queror sum totiens fecundus neque umquam


et venit ad socios turba propinqua deos.

et venio ad socius turba propinquus deus


filia, qua felix sospite semper ero.


cum referunt iuvenes in sua castra pedem,

cum refero juvenis in suus castrum pedis


nec queritur, lactans cum sibi porca datur,


et secum e celso mittit in alta iugo.


nec nisi post annos patuit tunc curia seros,

neque nisi post annus pateo tunc curia serus


nondum Leucothea, nondum puer ille Palaemon

nondum leucothea nondum puer ille palaemon


non tamen idcirco praetereunda mihi.


quaeque puer quondam primis diffuderat annis,

quisque puer quondam primus diffundo annus


nympha, sed infernae nympha paludis erit.’


una sit ut proprio littera dempta loco.

unus sum ut proprius littera dempta locus


non opus est verbis, credite rebus! ait.


orta dies fuerit, tu desine credere ventis:


seu curvae falcis sive bidentis erat.


miscendas parce rivus agebat aquas.


turrigeram casto vinxit amore deam.


purpureum rapido qui vehit axe diem,


et matri et vati paret Nonacrius heros


Lotis in herbosa sub acernis ultima ramis,

lotos in herbosus sub acernus ulter ramus


vindicat et festis gaudet inesse suis,


Luna regit mensis: huius quoque tempora mensis

luna rego mensis hic quoque tempus mensis


Rumina nunc ficus, Romula ficus erat.


nec teneras segetes, sed durum amplectere ferrum,

neque tener seges sed durus amplector ferrum


hi redeunt udis in sua tecta genis,


iudicio peccas turpius ipse tuo.


tunc primum soles eruta vidit humus.


cognita sunt nullo praecipiente mihi.


nec mora longa fuit: stabant nova tecta, neque alter

neque mora longus sum sto novo tectum neque alter


ausus es ante oculos adducta paelice nostros

audeo sum ante oculus adduco paelice noster


exilium quodam tempore Tibur erat!


hanc cole, velleribus quisquis aena paras;


inter Dictaeos conspicienda greges,


aspicis, unde trahit Marcia casta genus,


stet domus: aeternos tres habet una deos.


non haec sunt digitis arma tenenda tuis.


nulla tibi ambitio est, nullo corrumperis auro,

nullus tu ambitio sum nullus corrumpo aurum


Augustus nunc est, ante Metellus erat.’


et sic est adytis diva locuta suis:


Cum Phrygis Assaraci Tithonia fratre relicto

cos phrygis assaracus tithonius frater relinquo


et tamen ante omnes Martem coluere priores:


indolui ‘patriamque dedi tibi, Romule, mentem:


hic, ubi nunc Roma est, orbis caput, arbor et herbae

hic ubi nunc roma sum orbis caput arbor et herba


arma movent pugnas, pugna est aliena maritis;

arma moveo pugna pugno sum alienus maritus


inter Hamadryadas iaculatricemque Dianam


‘Dindymon et Cybelen et amoenam fontibus Iden


index laetitiae fertur ad astra sonus,


et timor ipse novi causa decoris erat.


valle sub umbrosa locus est aspergine multa

valles sub umbrosus locus sum aspergo multus


comiter excipitur; sanguine iunctus erat.


‘nunc primum studiis pacis, deus utilis armis,

nunc primus studium pax deus utilis arma


sint, que Celer, curae dixerat ‘ista tuae,


fallor, an hi fient ingentia moenia colles,


et plenum pomis ad Iovis ora tulit.


et meritus voti debita solvit honor,


aut quia committi strictis mucronibus ausae


non leve finitimis hospitibusque malum,


hac, si commemini, praetentaque die.


poscite ture dato formam populique favorem,


ad violam et cytisos et thyma cana voco.

ad viola et cytisus et thymum canus voco


sicut erat lusu fessa, quievit humo.


depositum terra sustulit ille caput.


et media est aetas inter utrumque tibi:


vertitur, et canas alveus haurit aquas,


Claudia praecedit laeto celeberrima voltu,


saltat et imprudens utitur arte meri;


fertilis est Melite sterili vicina Cosyrae

fertilis sum meliton sterilis vicinum cosyra


nam locus imperii rus erit istud ait.


lilia deciderant, violas arere videres,


non intellecto credula turba deo.


viderat: in Remulum fulmina missa ferunt,


iuveruntque deos indicis exta sui.


Nec te praetereo, populi Fortuna potentis

neque tu praetereo populus fortuna possum


‘ut possis aditum per me, qui limina servo,

ut possum aditus per ego qui limen servo


Herculis uxori, posteritasque memor?


tempora nocturnis aequa diurna feres.


spargit et effusis aethera siccat aquis;


iusserat, et fratris virgo Saturnia iussis


fulserit, et niveos Luna levarit equos,


credebant nostri tollere posse senes.


‘en iterum, fluctus, similis audite querellas!


si liceat’ dixi: dixit et illa licet.


sanctior et tanto, quam modo, maior erat.


sumere et expressis mella liquata favis;


omnibus ex illis Lotide captus erat:


et freta Tartareos excutiamque sinus.’


quemque notes oculis, angulus omnis abest,


nec, puer ut posses maturo tempore nasci,

neque puer ut possum maturo tempus nascor


nec sterilis culto surgat avena solo.


Maenaliam tactis ne lavet Arcton aquis.


utque piger pandi tergo residebat aselli,


colligere et nullo terga vidente sequi.


consulitur Paean,’ divum que arcessite Matrem,


fama nec a veri dissidet illa fide.


inter Aricinos Albanaque tempora constat


Dardanon Electra nesciret Atlantide natum


sic flendus Peleus, si moreretur, erat.


nomina quae iunctis quinque diebus habent,


forte Iovi Phoebus festum sollemne parabat

fors iuppiter phoebus festus sollemnis paro


fecerat obsidio iam diuturna famem.


omen ab eventu est, illis nam Roma diebus


constituit menses quinque bis esse suo.


lucidus hic aer et quae tria corpora restant,

lucidus hic aer et qui tres corpus resto


nunc quoque detecti referunt monumenta vetusti

nunc quoque detego refero monumentum vetustus


est moles nativa loco, res nomina fecit:


ne violent puros exanimata focos.


claviger, et tanto est Albula pota deo):

claviger et tantus sum albulus poto deus


reddat, et in stabulo multa sit agna meo.

reddo et in stabulo multus sum agna meus


protinus intravit mentes suspectus honorum:


sorte tori gaudens quid flebam rustica? dixit

sors torus gaudeo quis fleo rusticus dico


fitque potens voti, Marsque creatus erat.


ite, bonae matres (vestrum Matralia festum)


ecce meus ferrum patruus molitur in illas:


victaque concessit prisca moneta novae,


iam ducibus somnum dederat labor: increpat illos


Arcades, et luna gens prior illa fuit.


sic dea nec retinet gemitus et concita cursu

sic dea neque retineo gemitus et concito cursus


non ea sunt voto, sed rapienda manu.


omne solum forti patria est, ut piscibus aequor,

omnis solus fortis patria sum ut piscis aequor


terra fabas tantum duraque farra dabat.


evocat, et multa terra madescit aqua.


dignus Roma locus, quo deus omnis eat.’


atque ait arbitrium tu, dea, floris habe.


finit Aventino Luna colenda iugo.


fas etiam fieri solitis aetate priorum


haec quoque terra aliquid debet mihi nomine magni

hic quoque terra aliquis debeo ego nomen magnus


exit et extinctis ignibus exta rapit,


munus ob incolumes ille ferebat oves.


ligna senex minuit concisaque construit arte

lignum senex minuo concaedes construo ars


quantum, si culmos Titan incalfacit udos:


quem Rutuli Turnusque suis adsciscere temptat


Tertia post Idus lux est celeberrima Baccho:

tertius post idus lux sum celeber bacchus


impediant geminas vincula firma manus.’


cincta premebantur trucibus Capitolia Gallis:


utque erat, in duro procubuere toro.


officiumque fori militiaeve labor;


regia res scelus est. socero cape regna necato,

regius res scelus sum socer capio regnum neco


semicaper, coleris cinctutis, Faune, Lupercis,


Postera lux melior: superat Masinissa Syphacem,

posterus lux bonus supero masinissa syphacem


hoc duce nec viva defodietur humo.


non est auxilium flere Metellus ait.


haec dare consilium, pugnare paratior illa est;


Miluus: haec illa nocte videnda venit.


deserit Arcadiam Parrhasiumque larem,


displicet heredi mandati cura sepulchri:


hanc quisquam titulo mensis spoliare secundi

hic quisquam titulus mensis spolio secundus


hic quoque causa novi femina Martis erit.


‘dulcia cur dentur, video, stipis adice causam,


destruit, et saxo longa senecta nocet,


nomen idem ramo, qui caesus ab arbore pura

nomen idem ramus qui caedo ab arbor purus


tu quoque nomen habes cultos, Narcisse, per hortos,

tu quoque nomen habeo colo narcissus per hortus


mens abit, et morior, quotiens pugnantis imago

mens abeo et morior quotiens pugno imago


mille manus coeunt, et picta coloribus ustis


qui bene placarit Pallada, doctus erit.


forte senex Hyrieus, angusti cultor agelli,

fors senex hyrieus angustus cultor agellus


hinc populi ritus edidicere pios.


pellibus exsectis percutienda dabant,


altera signata est, altera forma biceps?’


pro ducibus nostris aegida semper habe.


nec coniunx illi nec socer ullus erat.

neque coniunx ille neque socer ullus sum


ei mihi! credibili fortior illa fuit.


flagrabant sancti sceleratis ignibus ignes,


devorat, immersam visceribusque tenet.


regis opus placidi, quo non metuentius ullum


vidimus, an somno clarius illud erat?


venturum tempus solstitiale die.


sic ego. sic Clio: ‘clari monumenta Philippi

sic ego sic clio clarus monumentum philippus


vestibus intactis Tarpeias itur in arces,


pallet et hostiles credit adesse manus,


qui memor accepti per me natalis ‘habeto


nunc teritur nostris area maior equis:


sed Veneris mensem Graio sermone notatum


sed si crimen abest, tu nostrae pignora vitae

sed si crimen absum tu noster pignus vita


flamma petit altum, propior locus aera cepit,

flamma peto altus propior locus aes capio


effugiat? positis urgentur pectora palmis,


intumuit Iuno, raptum quod paelice natum


evocat, et posita venit uterque mora.


nec quod laudamus formam, tu turpe putaris:


cui dea ‘virgineos, periura Lycaoni, coetus

qui dea virgineus periurus lycaon coitus


atque ita nec nobis caelum est habitabile dixit;

atque ita neque nos caelum sum habitabilis dico


Volcanum tellus Hypsipylea colit,


gaudeat: a Zephyris mollior aura venit.


hoc quoque, quod petitur, si pia lingua rogat.’


signaque dat digitis medio cum pollice iunctis,

signo do digitus medium cum polliceo iungo


Iuppiter? hanc terris impositurus eras?


Tertia post Hyadas cum lux erit orta remotas

tertius post hyadas cum lux sum orior removeo


hanc ubi dives aquis acceperit Amphitrite,


nox erat: ante torum visa est adstare sororis

nox sum ante torus video sum adstaris soror


ante pererrato falcifer orbe deus.


tecta suae subeat quantulacumque casae.


non nocuisse parum est, prodest quoque: quos lupa nutrit,

non noceo parum sum prodo quoque qui lupa nutrio


dixerat: adnuerant nymphae Tiberinides omnes,


forma tamen templi, quae nunc manet, ante fuisse

forma tamen templum qui nunc maneo ante sum


pars thyma, pars rorem, pars meliloton amat.

pars thymum pars roro pars melilotos amo


Si qua fides ventis, Zephyro date carbasa, nautae.

si qui fides venio zephyrus do carbasus nauta


et’ clavem ostendens haec ait arma gero.


hoc apud intonsos nomen habebat avos.


hinc pater, hinc coniunx lacrimas solantur et orant,

hinc pater hinc coniunx lacrima solo et oro


pertica suspensos portabat longa maniplos,


scilicet a tumulis et, qui periere, propinquis

scilicet ab tumulus et qui pereo propinquus


quid facis? invito est pectore passa Iovem,

quis facio invito sum pectus patior iuppiter


nec facies impar nobilitate fuit:


iamque loco maius nomen Romanus habebat,


ire nec hibernas iam timuisse minas.


et parere intacto, dummodo casta, viro?


et lupa: tuta per hos utraque palma fuit.’


non secus indoluit, quam si modo rapta fuisset,

non secus indoles quam si modo rapio sum


adde senem Tatium Iunonicolasque Faliscos,


diffugiunt Tyrii, quo quemque agit error, ut olim

diffugio tyrius quo quisque ago error ut olim


prosequor officio si tua festa meo.


Tibure, sed longo tempore liber erat.


venit, ades factis, magne Quirine, tuis!


hos habuit voltus, haec illi verba fuerunt,


poscite blanditias dignaque verba ioco,


nos quoque sub ducibus caelum metabimur illis


et quaecumque aliquam corpore pressit humum


credita vix tandem teste pudica dea;


non venit haec nostris hospes amica choris,

non venio hic noster hospes amicus chorus


haurit aquas tollensque manus, ignoscite, dixit


caelestum Matrem concava puppis habet,


ubere, quod nutrix posset habere Iovis,


prodit et in summum seminis herba solum,


asini flammis indicis exta damus.


pars iacet et molli gramine membra levat,

pars iaceo et mollis gramen membrum levo


melle pater fruitur, liboque infusa calenti


iam satis est virtus dissimulata diu.’


templaque fecisti, quam colis ipse, deae.


Pierides, coeptis addite summa meis.


et cinget geminos stella serena polos,


spemque dabant salices hos quoque posse tegi.


Caesar, in Aprili, quo tenearis, habes.


tu domini nomen, principis ille tenet,


hoc pretium positae virginitatis habe.’


hoc cupiant fratres Tarquiniusque pater,


nec tamen haec ultra, quam tot de mense supersint

neque tamen hic ultra quam tot de mensis supersum


saepe Ceres primis dominum fallebat in herbis,

saepe cero primus dominus fallo in herba


post septem luces Iunius actus erit.


ora: fluunt lacrimae more perennis aquae.


grata Iovi fulvae rostra videbis avis.

gratus iuppiter fulvus rostrum video avus


venerat ad strati captata cubilia lecti


appositum Tectae porta Capena viae.


hoc est, cur odio sit sibi serva manus,


prosilit et cunis te, Melicerta, rapit.


mense malum Maio nubere volgus ait.


quaeque colunt amnes solaque rura deae.


nox venit et secum somnia nigra trahit.


Memnonis in roseis lutea mater equis,


attoniti monstro stantque paventque viri.


ense cadit patruo Lausus: placet Ilia Marti

ensis cado patruus lausus placeo ilium martius


vita feris similis, nullos agitata per usus:


Marcia, sacrifico deductum nomen ab Anco,


atque haec exiguo murmure verba loqui:


iurgia; differ opus, livida lingua, tuum!

iurgium differo opus lividus lingua tuus


quae simul ac tetigit Iuturnae stagna sororis,

qui simul atque tango juturna stagnum soror


mollis et ad teneras quamlibet apta manus.


hunc stirps Oceani maturis nixibus Aethra


perque suos initus continet omne genus.


cur tamen, ut dantur vestes Cerialibus albae,


ecce coronatis panis dependet asellis,


qui dederit princeps oscula, victor erit.’


nullus adhuc erat usus equi, se quisque ferebat:

nullus adhuc sum utor equus sui quisque fero


dum senior fatis excidit arce deus.


Pleiades incipient humeros relevare paternos,

pleias incipio umerus relevaris paternus


casta quidem, sed non et credita: rumor iniquus

castus quidem sed non et credo rumor iniquus


quod subito gratae frangeret artis opus ...1


intrat, et huc illuc temerarius errat adulter

intro et huc illic temerarius erro adulter


quae fuerit nostri, si quaeris, regia nati,


ter dederint Phoebo sidera victa locum,


et Themis extremo saepe recepta loco est,


qui dicet ‘quondam sacrata est colle Quirini

qui dico quondam sacro sum collis quirinus


indue! non humili vindice caesus eris.


Tertia nox de mense suos ubi moverit ignes,

tertius nox de mensis suus ubi moveo ignis


Idibus illa latent, oriuntur nocte sequenti,


ne tamen ignaro novitas tibi nominis obstet,


incipit Aeneas (cetera turba silet):


Ergo ubi nox aderit Venturis tertia Nonis,


hoc breve, quod moriens ipsa reliquit, erat:


tum me paeniteat posuisse fideliter iras


hic, ubi nunc fora sunt, lintres errare videres,


quaesieram) causam percipe flamen ait.


dum canimus sacras alterno pectine Nonas:


bos aret; ignavam sacrificate suem.


stabis Agenorei fronte videnda bovis.


iam color unus inest rebus, tenebrisque teguntur


causa duplex irae: rapto Ganymede dolebam,


cum gemuit teneram cuspide laesa manum:


nec deus ignotas hospes inire domos,


utque ea non certa est, ita rex placare sacrorum

ut is non certus sum ita rex placo sacer


nunc dape, nunc posito mensae nituere Lyaeo:

nunc daps nunc pono metior nitesco lyaeus


haec erit a mensis fine secunda dies.


sed tremit, ut quondam stabulis deprensa relictis

sed tremo ut quondam stabulis deprensa relinquo


ter tonuit sine nube deus, tria fulmina misit.

ter tono sine nubes deus tres fulmen mitto


Hellespontiaco victima grata deo.


condita cum fuerint, aptius omen erit.


vinclaque sopitas addit in arta manus,


signatur certa curia quaeque nota;


educet: at sanguis ille sororis erat.


festa parat Conso. Consus tibi cetera dicet

festus paro consus consus tu ceterus dico


Romulus (hoc illo sceptra tenente fuit)


fraude petit sacrique parat cognoscere ritum;


ausus de media plebe sedere deus,


en etiam, siquis Borean horrere solebat,


Scorpios in caelo, cum cras lucescere Nonas

scorpius in caelum cum creo lucesco nona


me fugit: ex aliquo est invenienda deo.


et in tenues oculis evanuit auras;


linquit et in dextrum quae iacet ora latus.


ante tuas fit idem, curia prisca, fores.


parte sui serpens posteriore fuit:


Quis vetat et stellas, ut quaeque oriturque caditque,

quis veto et stella ut quisque orior cado


iussa fugit ventoque ratem committit et undis:

iubeo fugio venio ratis committo et unda


est aqua Mercurii portae vicina Capenae;


nondum conveniens diversis iste figuris


sic haec est cultu versicolore decens?


‘zona latet tua nunc, et cras fortasse latcbit:

zona lateo tuus nunc et creo fortasse latcbit


Interea Delphin clarum super aequora sidus

interea delphi clarus super aequor sidus


Itur ad Argeos (qui sint, sua pagina dicet)


Tertia post Idus nudos aurora Lupercos


nunc quoque liba iuvant festis Matralibus illam:

nunc quoque libo juvo festus matral ille


Poene rebellaras, et leto consulis omnes


Romanae spatium est urbis et orbis idem.


iam quoque, quem secum tulerant, defecerat illos


aspicit errantem nec credere sustinet Annam


ignibus Ossa novis et Pelion altius Ossa


dum populus pauper, dum nova Roma fuit,


in Tiberis ripa munera regis habet,


hi ludunt, hos somnus habet, pars brachia nectit

hic ludo hic somnus habeo pars bracchium necto


ius tibi fecisti numen caeleste videndi,


Iliadae fratres iura petita dabant,


immolat hunc Briareus facta ex adamante securi,

immolo hic briareus facio ex adamo securus


unde Fenestellae nomina porta tenet,


(a! nolim victas hoc meminisse deas!),


gentibus est aliis tellus data limite certo:


‘viderit! audentes forsque deusque iuvat,


horreat Aeneadas et primus et ultimus orbis:

horreo aeneades et primus et ulter orbis


teque, future parens, Thybri, potentis aquae,


et vitiant cunis corpora rapta suis.


obsutum maenae torret in igne caput;


mille feras Phoebe silvis venata redibat


traxerat aversos Cacus in antra ferox,


lustrarat, terrae cornua trina suae.


agresti fano supposuisse pecus,


dicitur ad clausas concinuisse fores,


stabat: quae standi cum Lare causa fuit?


et sonet accensis spica Cilissa focis?


fertur, adorantem destituitque Numam,


tuque novos caelo terra datura deos,


at tibi, dum lacteus haerebit in arbore ficus,


signaque dant imbres, exoriturque Canis.


cui pater est vivax, qui matris digerit annos,

qui pater sum vivax qui mater digero annus


‘duc hanc ad manes; locus ille silentibus aptus.

duco hic ad manes locus ille sileo aptus


At pater Heliadum radios ubi tinxerit undis,


saepe deus prudens tergum demisit in undas,

saepe deus prudens tergum demitto in unda


et paucae pecudes et casa rara fuit.


et pudet in paucis nomen habere casis,


Neptuno Alcyonen et te, formosa Celaeno,


nunc adit Hesperios Rhenum Rhodanumque Padumque

nunc adeo hesperius rhenus rhodanus padus


lucus eum nemorisque sui Dictynna recessu


inque peregrina constitit hospes humo,


‘mittite me in Tiberim, Tiberinis vectus ut undis

mitto ego in tiberis tiberinus veho ut unda


ara mihi posita est parvo coniuncta sacello:

ara ego pono sum parvus conjungo sacellum


ponet, et ad solitum rusticus ibit opus,


pars tibi, qui pinu tempora nexa geris,


membra movent: dubii stantque labantque pedes,


hanc ego cum vellem genero dare, tempora taedis


me miserum! dubitatis?’ ait. dubitare videbat


si bene floruerint oleae, nitidissimus annus,


sed tamen errabant etiam nunc tempora, donec


clavigerum verbis adloquor ipse deum:


vos quoque, formicae, subiectis parcite granis:

tu quoque formica subjectus parco granum


vilice, da requiem terrae semente peracta;

vilicus do requies terra sementis perago


et quotiens steteris domito sublimis in orbe,


Iuppiter hanc lenit factumque excusat amore,


pertulerant dominos, regalia protinus illi


detulerit flavis in mare Thybris aquis,


sed iam prima mei pars est exacta laboris,

sed iam primus meus pars sum exigo labor


castra loco ponunt: destrictis ensibus ipsi


ianua tunc regis posita viret arbore Phoebi:


cum sic a castis Vesta locuta focis:


virgineas oculis opposuisse manus;


qui tenet hoc nomen, Romulus ante fuit,


tamquam fraternis obstipuisse modis,


praeda puellares animos prolectat inanis,


nec viduae taedis eadem nec virginis apta


victor et Evandrum ruricolasque vocat,


qua Velabra solent in Circum ducere pompas,


dimidium curae debet habere tuae.


tollitur et patriis exerit ora vadis.


ibat odoratis humeros perfusa capillis


si bene floruerint segetes, erit area dives;


annus erat brevior, nec adhuc pia februa norant,

annus sum brevis neque adhuc pius februo norant


quae tamen Herculeae sustinuere manus,


fratre magis, dubito, glorier, anne viro.


cetera virgultis abdita turba latet,


concurrunt satyri turgentiaque ora parentis


cur sit Quinquatrus illa vocata dies.


et iam iam flammis exta daturus erat:


me quoque Romani praeteriere patres,


summa virent pinu, cetera quercus habet.

summus vireo pinus ceterus quercus habeo


et nova conspicuum pondera sentit ebur.


Proxima cognati dixere Caristia cari,


at decus omne mihi contingit origine mensis:

at decus omnis ego contingo origo mensis


dicite tu voto parturientis ades.


rege Numa, fructu non respondente labori,


omnibus ad lunae lumina risus erat.


partibus, haec contra dux ita Tuscus ait:


deque triumphato viscera tosta bove.


‘est Canis, Icarium dicunt, quo sidere moto


tristia Leucadio sacra peracta modo;


Leucippo fieri pactus uterque gener.


par facies templi: nullus procurrit in illo

par facies templum nullus procurro in ille


nescio quem in vobis suspicor esse deum—


et neque deficiat macie neque pinguior aequo

et neque deficio macies neque pinguis aequus


idque diu licuit, poenaque nulla fuit.


te, dea, nec fueras aspicienda viro;


nomina ridebis; modo namque Patulcius idem


si nemus intravi vetitum, nostrisve fugatae


ter volui promittere opem, ter lingua retenta est:

ter volo promitto ops ter lingua retineo sum


quique ruber pavidas inguine terret aves,

quisque ruber pavidus inguine terreo aveo


si secreta magis ducis in antra, sequor.’


hic ubi iuncta foris templa duobus habes?’


haec ait ‘illa dies, Libycis qua Caesar in oris

hic aio ille dies libycus qui caesar in ora


cum raptae veniunt inter patresque virosque,


ius habet: interea Diva canenda Bona est.


unde maniplaris nomina miles habet,


quam bene, di magni, pugna cecidisset in illa,

quam bene deus magnus pugno cado in ille


nec tu dux mensum, Iane biformis, eras:


veste latens saxum caelesti gutture sedit:

vestis lateo saxum caelestis guttur sedeo


nec quas Priamides in aquosae vallibus Idae

neque qui priamides in aquosus valles idas


an quod habet legem, capitis quae pendere poenas


numine, polluerant pontificale caput,


vere monet curvas materna per aequora puppes

verus moneo curvo maternus per aequor puppis


uberaque expositis ille ferina dedit,


flebat amans coniunx spatiataque litore curvo


septima mortali Merope tibi, Sisyphe, nupsit;


quarum militiam votaque partus habet.


volneraque alterna dantque feruntque manu.


ecce libet subitos pisces Tyrrhenaque monstra

ecce libet subeo piscis tyrrhenus monstrum


quaerit ab his Ino, quae gens foret: Arcadas esse

quaero ab hic ino qui gens sum arcadas sum


quod superest aevi, molle sit omne, tui.

qui supersum aevum mollis sum omnis tuus


victima, quae dextra cecidit victrice, vocatur;


ut rediit animus, cultorem pauperis agri


et data sollicita tura perire manu.


postmodo glans nata est: bene erat iam glande reperta,

postmodo glans nata sum bene sum iam glande reperio


causaque par Grai nominis esse potest.


hinc sata Maiestas, quae mundum temperat omnem.

hinc sero majesta qui mundus tempero omnis


haec adolet flammis cum strue farra suis.’


ture vacent arae stentque sine igne foci.


semper et Iliacas Mater amavit opes:


effugit et cursu Dindyma summa petit


Servius est, hoc constat enim, sed causa latendi

servus sum hic consto enim sed causa lateo


quam precor ut carae more sororis ames.’


sive quod ipse puer semper iuvenisque videris,


aurea: maiestas convenit ista deo.


truncaque dimidia parte decoris erat.


perdidit et leto est ultimus ipse datus.


improba, quae nostros cogis abesse viros,


mater Hyan et Hyan maestae flevere sorores


et dederit Phoebo stella fugata locum,


paenitet, et facti sola pudore latet:


nec mora, transiluit. rutro Celer occupat ausum;

neque mora transsileo rutrum celer occupo audeo


virque tuo Tereus frigore laetus erit.


hic quoque corruptus cum semine nuntiat Helles

hic quoque corrumpo cum semen nuntio helle


carpendi studio paulatim longius itur,


nunc pudet, et voltus velamine celat amatos,


differ; habent parvae commoda magna morae.

differo habeo parvus commodus magnus mora


regna tenent fortes manibus pedibusque fugaces,


Aprilem memorant ab aperto tempore dictum,


parva bonae Cereri, sint modo casta, placent,

parvus bonus ceres sum modo castus placeo


suadet; et ex causa pugnat uterque pari.


his etiam coniunx apicati sancta Dialis


pars mihi de festo ne labet ulla tuo.’


quicumque aspiciunt, mente carere putant)


abstulerat vires corporis ipse timor,


montibus Ausoniis Arcade maior erat.


quem nos Portunum, sua lingua Palaemona dicet.

qui nos portunus suus lingua palaemona dico


statque semel iuncti rumpere vincla tori,


qua fugit, incendit vestitos messibus agros;


lapsaque sub terras ortaque signa cano.


a! pereant’ dicebat adhuc, onus inguinis aufert,


qua positus fueris in statione, mane,


‘haec loca desertas vidi sine moenibus herbas:

hic locum desero video sine moenia herba


audit, et alternis nomen utrumque perit;


sidera; constabat sed tamen esse deos.


arserat obsequio Semele Iovis: accipit Ino

ardeo obsequium semelis iuppiter accipio ino


Herculis adventu, quae vim modo ferre parabant,


causa pudenda quidem, sed tamen apta deo.


languida consurgit nec scit, cur languida surgat,

languidus consurgo neque scio cur languidus surgo


nec liquidae vinctis flore bibuntur aquae;


mons quoque, post illum tradita regna Procae.

mons quoque post ille trado regnum procas


quamvis perpetua sit mihi lege datus.


dimidium toto munere maius erit.’


canities pinnis, unguibus hamus inest.


restabant nitido iam duo signa deo:


nominis est nostri littera Graeca sono.


et dixi et servo, sed enim diversa voluntas

et dico et servo sed enim diverto voluntas


ut volucri, vacuo quicquid in orbe patet.

ut volucris vacuus quisquis in orbis pateo


regnaque caeruleis in sua portat equis,


hoc quoque Tarquinio debebimus? eloquar, inquit,

hic quoque tarquinius debeo eloquor inquam


seu tamen est taurus sive est hoc femina signum,

seu tamen sum taurus sive sum hic femina signum


ante oculos miserae fata sororis erant.


cum veniet, casta est accipienda manu.


prospera lux oritur: linguis animisque favete!


caelum pro terra, pro pede penna fuit,


et parat insidias et cupit ulta mori.

et paro insidiae et cupio ulciscor morior


ipsa virum rapui simulacraque nuda reliqui:


lumen inadsueti vix patiuntur equi.


pars putat, ut ferrent iuvenes suffragia soli,

pars puto ut fero juvenis suffragium solus


ad tua si nobis sacra venire licet.


et praefert cautas subsequiturque manus,


exitus accessit verbis, numenque Toleni


quod petis, et memori pectore dicta nota.


flent tamen et geminos in loca iussa ferunt.

fleo tamen et geminus in locum iubeo fero


plenaque securae terra quietis erit,


decidit ante sacros lanea vitta focos,


adferet: Iliacos accipe, Vesta, deos!


multa tulit tanto non patienda deo:


ridet amatorem Lyda puella suum.


exagitant et Lar et turba Diania fures:


ille ubi res caeli tenuit solioque paterno

ille ubi res caelum teneo solium paternus


hic primum sedit gelido maestissima saxo:


occurrat tacito ne levis umbra sibi.


donec eras mixtus nullis, Acheloe, racemis,

donec sum misceo nullus achelous racemus


ille abiit; eadem crimina Bacchus habet.


deposita sequitur taurus feritate iuvencam,


cuius ut utilitas pulsis percepta Sabinis,


nupta, quid expectas? non tu pollentibus herbis


a pecoris lux est ipsa notata metu?


‘hoc quoque, dux operis, moneas, precor, unde petita

hic quoque dux opus moneo precor unde peto


desierat Ianus, nec longa silentia feci,

desino janus neque longus silentium facio


dixit et attollens oculos diversa videntes


tollet humo validos proles Hyriea lacertos:

tollo humo validus proles hyrieus lacertus


quod potuit, lacrimas manibus ille dedit,


Postera lux Hyadas, Taurinae cornua frontis,

posterus lux hyadas taurinus cornu frons


credita sed turbae tunc nimis ampla suae.


tollit et aerium pervolat altus iter.


nec taceam vestras, Faustule pauper, opes,


viderunt satyri, turba proterva, deam.


exigerem nostrae qualia damna notae?


induit Aeneas alloquiturque Iovem:


deme tamen nobis vincula, Picus ait:


atque ita longa via est, nec tempora longa supersunt,

atque ita longus via sum neque tempus longus supersum


non tamen hanc pro stirpe sua pia mater adoret:

non tamen hic pro stirps suus pius mater adoro


‘ne dubita meminisse: meus fuit ille sacerdos,


venit ad exiguas turba vocata dapes,


sparguntur iunctae flore recente boves.


aes erat in pretio, chalybeia massa latebat:

aes sum in pretium chalybeius massa lateo


sol abit a Geminis, et Cancri signa rubescunt;

sol abeo ab geminus et cancer signum rubesco


visaque concussa dicta probare coma.


nec tibi sit mirum Graeco rem nomine dici;

neque tu sum mirus graecum res nomen dico


alba iugum niveo cum bove vacca tulit,


Roma, sed in parva spes tamen huius erat.


notus amor Phaedrae, nota est iniuria Thesei:

notus amor phaedra nosco sum iniuria theseus


omne feres.’ placidi verba fuere senis:


nox superest: tollamur equis urbemque petamus!


Idibus alba Iovi grandior agna cadit;


pendula caelestis Libra movebat aquas.


parce, precor, scabrasque manus a messibus aufer

parco precor scabrasque manus ab messis aufero


nunc epulae tenera fronde cacumen erant,


implet, ut amissum cum gemit ales Ityn,


nec tellus captas miserat ante feras,


damna sub averso tristia Marte tulit,


Institerint Nonae, missi tibi nubibus atris


i, mea dixit ‘avis, ne quid pia sacra moretur,

eo meus dico avus ne quis pius sacer moror


ecce boves illuc Erytheidas applicat heros


orta prior luna (de se si creditur ipsi)


conditur, et Tellus Vestaque numen idem.


viderat hanc Ianus visaeque cupidine captus


flebat, ut amissa gemini consorte pericli,


concitat iratus validos Titanas in arma,


hic here Phrixeae vellera pressit ovis.


hinc sua maiores tribuisse vocabula Maio


legibus est aetas, unde petatur honor;


haec ego pro vobis, haec vos optate coloni,


ut solet ad nati mater itura rogum,


Naides effusis aliae sine pectinis usu,


hic numerus magno tunc in honore fuit;


(haec quoque ab Evandri dicta parente reor);


iussit et admissos praecipitavit equos,


legitima servas credita rura fide.


spem metus expulerat, cum Menti vota senatus

spes metus expello cum mens veto senatus


quod bene mutant sedem Berecyntia, dixit


quarum Maia suas forma superasse sorores


carminis Euboici fatalia verba sacerdos


nondum stabat Atlas humeros oneratus Olympo,


et iam Quinquatrus iubeor narrare minores.


et fervet multo linguaque corque mero.


talibus ut dictis nostros descendit in annos,

talis ut dictum noster descendo in annus


libaque, quod sanctis pars datur inde focis.


dat tamen exequias nec iam suspendere fletum

do tamen exsequiae neque iam suspendo fletus


temptat eam rostro; non erat apta legi.


talia non tacito dicta dolore dedit:


voverat et voti solverat ille fidem,


quaque iacet Zephyro semper apertus Eryx.

quisque iaceo zephyrus semper aperio eryx


quid solito citius liquido iubar aequore tollit

quis soleo cieo liquidus iubar aequor tollo


spargit et ipse suos lauro rorante capillos

spargo et ipse suus laurus roro capillus


et pro dis aderant in statione suis:


illa perit: fatum Naidos arbor erat.


quaerebant flavos per nemus omne favos,


libera perpetuas ambulat illa vias:


et vix congestas area cepit opes.


terribilem quondam fugiens Typhona Dione,


hunc sibi servari voluit, sua templa tueri,

hic sui servaris volo suus templum tueor


spernite; discipulos attrahit illa novos:


quis tunc aut Hyadas aut Pleiadas Atlanteas

quis tunc aut hyadas aut pleiadas atlanteus


omnia sint numeris inferiora tuis.


prima Palatinae signa dedistis aves.


Pelion Haemoniae mons est obversus in Austros:

pelius haemonia mons sum obverto in auster


cum lustrant celebres vellera secta vias.


si pater est factus neglecto coniugis usu


ipse sub Esquiliis, ubi erat sua regia, caesus

ipse sub esquiliae ubi sum suus regius caedo


ut titulum imperii quam primum luce sequenti

ut titulis imperium quam primus lux sequor


a quacumque trahis ratione vocabula, Pallas,

ab quicumque traho ratio vocabulum pallas


iamque potens misso genitorem appellat amico,


servat et inclusam summa tenet Ilus in arce,

servo et includo summus teneo ilus in arx


extruere hi montes ad sidera summa parabant


vestra soror summo concubuisse deo.


cum satus est forma conspiciendus Hyas;


dicitur, hoc Celei rura fuere senis.


et tepidum volucres concentibus aera mulcent,

et tepidus volucris concentus aes mulceo


annuerat, promissa fides, posuere labores,


nostra eris: in Phrygios Roma refertur avos.


reicit et fugiens concitat omne nemus;


tergaque deducta veste notata vident,


et iam Dardaniae tangent haec litora pinus:


et promit quassas comminuitque faces,


sceptriferas Servi templa dedisse manus,


Iuppiter, e Latio palmite musta feres!’


est lacus, antiqua religione sacer.


sedit limoso pressa carina vado.


i, pete virginea, populus, suffimen ab ara:

eo peto virgineus populus suffimen ab ara


Parcarum monitu Styx violenta trium,


Sidonis interea magno clamore per agros


gratia Pieridum nobis aequaliter adsit,


pars pede, pars etiam celeri decurrite cumba,


finierat Iuno. respeximus: Herculis uxor


aut humilem grato calfacit igne focum,


addidit et voltum verbis iterumque rogavit:


fit pretium dignis, nec sibi quisque placet.

fio pretium dignus neque sui quisque placeo


inter captivas facie praestante puellas


“praebuit Aeneas et causam mortis et ensem.


unus de Fabia gente relictus erat,


et stetit in saxo proxima cerva leae,


quo possit poenas pendere, pignus habet.’


causa, repertori vitis quia sacra parabant,


ille quidem caelo positus Iovis atria vidit

ille quidem caelum pono iuppiter atrium video


quo posses viso dicere numen inest.


‘aspera Robigo, parcas Cerialibus herbis,


suscipit, et melior protinus illa venit.


vim tamen emendat dando mihi nomina nuptae,


dixit et inrupit, factum dea rapta probavit


et frustra pecudem quaeres Athamantidos Helles,

et frustra pecus quaero athamantis helle


Romule, concedes: facit hic tua magna tuendo

romulis concedo facio hic tuus magnus tueor


obruit ingentes ista procella viros,


exciderat curru lorisque morantibus artus


haec est et gravidae munera vitis amat,


transit et Icarium, lapsas ubi perdidit alas


volnera Tartareas ausus adire domos,


nunc matris plumis ova fovenda dabat,


urbs habet, et vici numina trina colunt,


accipit ille locus posito velamine cunctas


Maeonis: inlatis ignibus acta patent.


altera dissuto pectus aperta sinu:


et frustra muto nititur ore loqui.


nunc ubi sint illis, quaeris, sacrata Kalendis


semiustamque facem vigilata nocte viator


captivam stipula faenoque involvit et ignes


venerat in morem populi depascere saltus,


dicta facit Fabiique simul, venit inritus illuc

dictum facio fabius simul venio irritus illic


qui tamen eiecta si forte tenebitur unda,


ponitur e summa fictilis urna coma.


inque Palaestinae margine sedit aquae.


frondibus et fixis decorentur ovilia ramis,


vellem, Maeonide, pectus inesse tuum,


sustulerat nullas, ut solet, herba comas.


quam quantum novies mittere funda potest:


et lare communi soceros generosque receptos,


dicar et a nullo nomina mense traham?


sustulit: agnorunt signa recepta suos.


protinus ad vivos ora referre iuvat


adnue conanti per laudes ire tuorum,


et gravis aetherio venit ab axe fragor.

et gravis aetherius venio ab axis fragor


venit Apollinea longas Concordia lauro

venio apollineus longus concordia laurus


quid facerem, per quod Aerem manifesta doloris?


interea tunicas ora subducit ab ima:


pars cadit arce Iovis, ter denas curia vaccas

pars cado arx iuppiter ter deni curia vacca


sive quod Electra Troiae spectare ruinas


tempus erit, cum vos orbemque tuebitur idem,


te quoque, Tempestas, meritam delubra fatemur,

tu quoque tempestas mereo delubrum fateor


corpus ut aspexit, lacrimis auriga profusis

corpus ut aspicio lacrima aurigo profundo


cessat opus, vacuae conticuere molae.


seminibus tostis sceleratae fraude novercae


ex quo iudicio forma revicta sua est.


sub quo delubris sentitur nulla senectus;


litus ad Inachium pulvis inanis eam.’


dum fierent tarda dulcia poma mora.


iamque inter nymphas arte superbus erat:


antra subit tofis laqueata et pumice vivo;

antrum subeo tofus laqueatus et pumex vivo


sunt quibus e ramis frondea facta casa est,


consilium dederat: parent crinesque resolvunt


eripit huic linguam Mercuriumque vocat:


tuta diu volucrum proles tum denique caesa est,

tueor diu volucris proles tum denique caedo sum


pontifices, forda sacra litate bove.


stetque favor causa pro meliore tuus.


sitque caput semper Romano tectus amictu,


tunc ego me memini ludos in gramine Campi

tunc ego ego memini ludus in gramen campus


convocat aeternos ad sua festa deos.


ablue praeteriti periuria temporis, inquit


obruit, humanum purget ut ignis onus.


constitit et cauda teneris blanditur alumnis


Iunius, a iuvenum nomine dictus, habet.’


neu dubites, primae fuerint quin ante Kalendae

neu dubito primus sum quin ante kalendae


nunc mihi cur cantent superest obscena puellae

nunc ego cur canto supersum obscenus puella


et vos, quis vittae longaque vestis abest.


rumor, ut est velox, agitatis pervolat alis,


(hospes Aventinis armentum pavit in herbis

hospes aventinus armentum pasco in herba


non tibi sunt maesta sacra canenda lyra.


quae facta est uno mater et orba die.


flamma nitore suo templorum verberat aurum


creverunt et opes et opum furiosa cupido,


artis adhuc expers et rude volgus erat.


contemni spinam, cum cecidere rosae.


Nox abiit, oriturque Aurora. Parilia 1 poscor:


saepe canes leporesque umbra iacuere sub una,


pone: tuus sospes’ dixit alumnus erit.


aufer Vesta diem! cognati Vesta recepta est

aufero vesta dies cognatus vesta recipio sum


sed quia luxuria visa nocere sua,


est prope piscosos lapidosi Crathidis amnes

sum prope piscosus lapidosus crathis amnis


neglectus domino pauca ferebat ager.


Porrima placatur Postvertaque, sive sorores


reddiderat causam. valeas, anus optima! dixi


illa levi mitra canos incincta capillos


hoc superest illic, Pallada Roma tenet.


uvidaque in tenero palmite gemma tumet,


caerulei fiant puro de sulphure fumi,


nunc quoque, se supra ne quid nisi sidera cernat,

nunc quoque sui supra ne quis nisi sidus cerno


luna resumebat decimo nova cornua motu,


ut tamen Herculeae superessent semina gentis,


quod flammas nobis fassus es ipse tuas.


vidit et has curae iussit adesse meae.


coeptaque sunt pure tradita sacra coli.


at focus a flammis et quod fovet omnia, dictus;

at focus ab flamma et qui foveo omnis dico


sed superiniectis quis latet iste togis?


ad pia propensos vota rogate deos.


dixit et ingenti tonitru super aethera motum

dico et ingens tonitrus super aether motus


abstinet alma Ceres somnique papavera causas

abstineo almus cero somnus papaver causa


ceperat hic alias, alias everterat urbes


et fora Marte suo litigiosa vacent,


hospes opum dives rex ibi Battus erat.


illic purpurea canus cum veste sacerdos

illic purpureus canus cum vestis sacerdos


cum mater nato est obvia facto suo.


antra: leves cursum sustinuistis aquae. 15 G EID — NP 16. HF 17. AC 18. BC 19. CC

antrum levo cursus sustineo aqua g eid np hf atque bc centum


et fugiunt freno non remorante dies.


conveniunt celebrantque dapes vicinia simplex


sic genitor fatis decipiendus erat.


dicitur et Latio prospera semper adest.


Caesaris in multis haec quoque cura fuit.


mira canam, longo tremuit cum murmure tellus,

mirus cano longus tremo cum murmur tellus


falsus adulterii testis adulter ero:


sive sacro pavi sedive sub arbore sacra,


luctus erat, falsaeque patres in crimine caedis,


iamque ratem doctae monitu Carmentis in amnem

iam ratis doceo moneo carmentis in amnis


obliti decoris virque paterque iacent.


ille sedens citharamque tenet pretiumque vehendi


contigerunt nulli nomina tanta viro.


haec ubi narravit Tatium fortemque Quirinum


iuventam satyrus primum miratur et usum


bis sua faginea tempora fronde tegit,


constituitque sibi, quae Maxima dicitur, aram,


comparat indigno vimque dolumque toro.


Pleiadum numerum, fila dedisse lyrae.’


an tibi, Semo pater; tum mihi Sancus ait:


creditur et stagnis occuluisse suis.


mox etiam lemures animas dixere silentum:


et relevant multo pectora sicca mero.


sextus ab extremo nomina mense dies.


iura dabat populis posito modo praetor aratro,


restat et ex illo tempore culta manet;


hanc puer ignarus iaculo fixisset acuto,


templa iubet fieri Veneri, quibus ordine factis


pompa: senem potum pota trahebat anus.


tempora: quae nupsit, non diuturna fuit.


et tuus est idem, Calpete, factus avus.


Continuata loco tria sidera, Corvus et Anguis

continuo locus tres sidus corvus et anguis


Pliadas aspicies omnes totumque sororum


cum serimus, caelum ventis aperite serenis;


proximus est titulis Epytus, Alba, tuis.


non equidem vidi (valeant mendacia vatum)


sanguine letifero totus miscebitur orbis,


indicet, et caeco flentque paventque metu.


passus idem est, Tyriis qui quondam pulsus ab oris

patior idem sum tyrius qui quondam pello ab ora


sum tamen inventrix auctorque ego carminis huius.

sum tamen inventrix auctor ego carmen hic


‘utile sit faustumque, precor, quod imagine somni

utilis sum faustus precor qui imago somnium


promissumque sibi voluit praenoscere caelum


difficile est ulli dicere) clausit opus.


praeteriturus eram gladios in principe fixos,


adde dapes mulctramque suas, dapibusque resectis


tempora sutilibus cinguntur pota coronis,


terra; quod ut fiat, forma rotunda facit,


et latet iniecta splendida mensa rosa;


frondibus Actiacis comptos redimita capillos,


tu breve nescio quid victae telluris habebas:

tu brevis nescio quis vinco tellus habeo


Silvius in Latia gente vocatus erat.


venimus ad quartum, quo tu celeberrima mense:


grata domus Cereri, multas ea possidet urbes,

gratus domus ceres multus is possideo urbs


fama vetus tunc, cum Saturnia terra vocata est, talia fati dici dicta fuisse Iovis:

fama vetus tunc cum saturnius terra voco sum talis fatum dico dictum sum iuppiter


et celebrant largo seque diemque mero.


nec petit ascitas luxuriosa dapes,


colla rudes operum praebent ferienda iuvenci,


ut stat et incertus qua sit sibi nescit eundum,

ut sto et incertus qui sum sui nescio eo


agmen, ubi ante Idus nox erit una super.


utque ego, sub terras sanguinulentus eas.


dixit: ad hos urbis summa relata novae,


estque frequens, Ino, nomen in ore tuum.


nec quisquam invita faciet bene vincula plantae

neque quisquam invito facio bene vinculum planta


principium spatiis sumitur inde novis,


sederat: attonitum volgus ad arma ruit.


templa putant lucos Vediovis ante duos.


edidit incultis talia verba comis:


quoque minor spes est, hoc magis ille cupit,

quoque paruus spes sum hic magis ille cupio


et gravibus ramis totum protexerat orbem


Pax, ades et toto mitis in orbe mane.


‘candidus elisae miscetur caseus herbae,


addidit et causam, verbis solabar amicis:


multum animo vidit, lumine captus erat.


vinaque dat tepidis farraque salsa focis.


amnis it insana, nomine Gallus, aqua.


deserit et Veneris sacra Cythera petit,


Iunius est iuvenum; qui fuit ante, senum.’


seu fuit occultis felix in amoribus index,


hac quoque, ni fallor, populo dignissima nostro

hic quoque ni fallo populus dignus noster


insequitur, fugio: fortior ille fuit,


utilis et nuptis, utilis esse viris,


mensis ab his dictus, secta quia pelle Luperci

mensis ab hic dico seco quia pello lupercus


turba vetus quam non invidiosa fuit!


taurus init caelum: te, Sidoni, Iuppiter implet,

taurus ineo caelum tu sidonius iuppiter impleo


mite caput, pater, huc placataque cornua vertas


Cacus, Aventinae timor atque infamia silvae,

cacus aventinus timor atque infamia silva


rura sequi iaculisque feras agitare solebat


cumque manus puras fontana perluit unda,


exta canis flammis, exta daturus ovis.


nam sata vere novo teneris lactentia sulcis


lucibus inpexas debet habere comas.


intumuere Cures et quos dolor attigit idem:


aura sinus implet, flavos movet aura capillos:

aura sinus impleo flavus moveo aura capillus


illa tamen multi plena soporis erat.


vina quoque instillat: vini quodcumque relictum est,

vinum quoque instillo vinum quicumque relinquo sum


quodque potest alios perdere, perde prior.


error ut ante oculos insidiantis eat.


adde, quod arcana fieri novus ignis in aede

addo qui arcanus fio novus ignis in aedes


farra tamen veteres iaciebant, farra metebant,


utque torum pressit, ‘ferrum, Lucretia, mecum est.


Vesta eadem est et terra: subest vigil ignis utrique:

vesta idem sum et terra subsum vigil ignis uterque


in thalamos venere Procae. Proca natus in illis

in thalamus venio procas procas nascor in ille


haec est ex illo forma relicta Remo!


res tamen ante dedit, sero quoque vera tulisti

res tamen ante do serus quoque verus fero


Himeraque et Didymen Acragantaque Tauromenumque

himera et didyme acragantaque tauromenumque


nec mora, consedit medio sublimis Olympo

neque mora consido medium sublimis olympus


his nomen iunctis Iunius inquit habet.


et rediit puero, qui fuit ante, color,


Nocte minus quarta promet sua sidera Chiron

nox paruus quartus promo suus sidus chiron


Albula, si memini, tunc mihi nomen erat):


te memorant Gange totoque Oriente subacto


tu populos urbesque et regna ingentia finis:


post ea mirabar, cur non sine litibus esset


iam steterant acies ferro mortique paratae,


dulcia qui dignum nemus in convivia nacti

dulcis qui dignus nemus in convivium nanciscor


tempus habent mystae sidera visa cibi.


Naida volneribus succidit in arbore factis,


illa super suras tunicam collecta ministrat,


illa quidem foeno; sed erat reverentia foeno,

ille quidem foeno sed sum reverendus foeno


Idibus est Annae festum geniale Perennae


esset, et humanis numina mixta locis,


inventor curvae, finibus apte, fidis.


at tu ne viola Cererem, semperque colonus


triticeos fetus passuraque farra bis ignem


atque indignanti pectore plangit humum,


ut celeri passu Cremeram tetigere rapacem


Magne, tuum nomen rerum est mensura tuarum:


plebs vetus et nullis etiam nunc tuta tribunis

plebs vetus et nullus etiam nunc tueor tribunus


in prece totus eram: caelestia numina sensi,

in prex totus sum caelestis numen sentio


et generum Oeniden, Apule Daune, tuum.


accipio revocamen ait, vocemque secutus


silva vetus nullaque diu violata securi


esset, et in cura nominis huius eram.


hic fuit Evander, qui, quamquam clarus utroque,

hic sum euander qui quamquam clarus uterque


in tam praecipiti tempore


quae consummatur partibus, una dies.


seu quod in amplexum sex hinc venere deorum. (

seu qui in amplector sex hinc venio deus


et tremat in summa leve cacumen humo.


quae nunc aere vides, stipula tum tecta videres,

qui nunc aer video stipulo tum tectum video


sed deus; offenso pulsus es urbe deo.


sed neque Persephone Cererem nec filia matrem

sed neque persephone ceres neque filia mater