admovet: urentes effugit illa manus:


advocor et gressus in nova castra fero,


forsitan ipse roges, quid sit cum Marte poetae:

forsitan ipse rogo quis sum cum mars poeta


‘saucius an sanus numquid tua signa reliqui?

saucius an sanus numquid tuus signum reliquus


Mamurius (morum fabraene exactior artis,


cura repellendi sed mihi nulla fuit.


haec aequata solo est, nullo sub crimine regni,

hic aequo solum sum nullus sub crimen regnum


fecerunt somnos et leve murmur aquae,


frater, et extentas porrigit usque manus,


hac sunt, si memini, publica facta die.


pars, ubi pro rigidis calamos statuere columnis,

pars ubi pro rigidus calamus statuo columna


nomen habes: hominum tu pater, ille deum.


ara deae certe tremuit pariente ministra,


cur igitur currant, et cur (sic currere mos est)

cur igitur curro et cur sic curro mos sum


Hercule quo tellus sit satis usa suo.


nomen et aetatis mite senatus erat.


Postera cum roseam pulsis Hyperionis astris

posterus cum roseus pello hyperio astrum


quis ubi nil agitur, patrias male fortis ad artes

quis ubi nihil ago patria malus fortis ad ars


Candida, te niveo posuit lux proxima templo,

candidus tu niveus pono lux propior templum


iussaque restabant ultima paene viro.


invenies, qui te nymphen Atlantida dicant


nec gradus est supra Fabios cognominis ullus:

neque gradus sum supra fabius cognomen ullus


At quae venturas praecedit sexta Kalendas,


armaque terrarum milite victa suo.


‘si mea non vires, sed bellum iniuria fecit?

si meus non vireo sed bellum iniuria facio


Proxima victricem cum Romam inspexerit Eos,


saepe potens voti, frontem redimita coronis,


cumque patris regnum post hunc Tiberinus haberet,

cum pater regnum post hic tiberinus habeo


ante focos olim scamnis considere longis


lac dabat illa deo. sed fregit in arbore cornu

lac do ille deus sed frango in arbor cornu


curaque ad heredem Laomedonta redit,


et liquidas mixto nectare fundit aquas,


Thybri, doce verum, tua ripa vetustior urbe est,

thybri doceo verus tuus ripa vetustus urbs sum


nec populum toto pectore festa iuvant:


Tot restant de mense dies, quot nomina Parcis,

tot resto de mensis dies quot nomen parca


et suberat flavae iam nova barba comae:


traduntur ducibus moenia nuda suis.


non amat et nudos ad sua sacra vocat,


vertice libatas accipiuntque comas;


est polus, et caeli pondera movit Atlas,


qua gravis Aeneas tutus ab hoste fuit,


ignibus aeternis aeterni numina praesunt


detis eo, calida qui locus umet aqua.


an primis turres urbibus illa dedit?’


februa poscenti pinea virga data est.


excipit hospitio iuvenem Pallantius heros,

excipio hospitium juvenis pallantius heros


maximaque in voltu signa dolentis erant:


spargitur et caeso communis Terminus agno


exiguum, memini, nuper eratis opus.


templa deae? longa procubuere die.


ut solet a magno fluctus languescere flatu,

ut soleo ab magnus fluctus languesco flo


nil agis, et latebras respicit ille tuas.


sed iam de vetito quisque parabat opes:


hac sacrata die Tusco Bellona duello


vidit et edomito sustulit orbe caput,


nec Dryadas nec nos videamus labra Dianae,

neque dryadas neque nos video labrum diana


et gemit Alcides Haemoniusque puer,


ille premit duram sanguinulentus humum.


puppis et expositis omnibus hausta perit.


hoc opus, haec pietas, haec prima elementa fuerunt

hic opus hic pietas hic primus elementum sum


Iuppiter et solus nomen utrumque tenet,


creditur armiferae signum caeleste Minervae


quod fuit: hinc poenas exigit ira deae.


mixtaque cum calido sit faba farre, rogas?


summissoque genu voltus in imagine divae


sic, quia posse datur diversas reddere causas,


unaque pulsatur terra duabus aquis:


victus uterque parens tamen est pietate sororum:

vinco uterque parens tamen sum pietas soror


et nostras patrio sanguine tingue manus.’


sic Numa; sic quatiens cornua Faunus ait:


plus tamen ex illis iste vigoris habet,


Ultor ad ipse suos caelo descendit honores

ultor ad ipse suus caelum descendo honor


‘hostica Tyrrheno vota est vindemia regi:

hosticus tyrrhenus veto sum vindemio rex


saepe domum veniunt praedonum sanguine laeti


illa Numae coniunx consiliumque fuit.


nil opus est illis, otia mundus agit.


Lucifero subeunte Lares delubra tulerunt


rustica sedulitas gratior arte fuit.


rus breve cum duro parca colona viro.


iampridem vestro sub pede bella iacent,


mater erit.’ tetigi, nec mora, mater erat.


quaeritur: apparent signa notaeque pedum:


litore siccabat rorantes nuda capillos:


quae simul aetherios animo conceperat ignes,

qui simul aetherius animus concapit ignis


a media caelum regione dehiscere coepit;


pontifices illuc nunc quoque sacra ferunt.


postque tot amissos, quicquid de sanguine restat,

post tot amitto quisquis de sanguis resto


Arctophylax formam terga sequentis habet,


liba sua properata manu Tegeaca sacerdos

libo suus propero manus tegeaca sacerdos


da, dea, quem sciter. doctas Cybeleia neptes

do dea qui scitor doceo cybeleius neptis


mox tamen ipse perit, sic non moriuntur inulti

mox tamen ipse pereo sic non morior inultus


ne fallare tamen, restant tibi frigora, restant,


et sic e templo est ipsa locuta suo:


et domitas gentes, turifer Inde, tuas.


irrisum voltu despicit illa suo.


filius huius erat primo lascivus in aevo


urite victrices Neptunia Pergama flammae!


esse: quid in Latios illa veniret agros?


speque redit citius visaque certa refert:


dis generis date tura boni (Concordia fertur


amne redundatis fossa madebat aquis.


Assaracique nurus dicta est, ut scilicet olim

assaracus nurus dictum sum ut scilicet olim


ut tetigit fulvi saetis hirsuta leonis


orta Tyro est, regnum Libyca possedit in ora;

orior tyro sum regnum libycus possedo in os


Romulus hoc vidit selectaque pectora patres


multa data est ex parte mihi, magnoque favore


hic, ubi nunc Roma est, incaedua silva virebat,

hic ubi nunc roma sum incaeduus silva vireo


pectora pro facto spemque metumque suo.


quam simul aspexi, quid te, Saturnia, dixi

quam simul aspicio quis tu saturnius dico


inde diu genti mansit Saturnia nomen;


sicca diu fuerat tellus, sitis usserat herbas:


Albula, quem Tiberim mersus Tiberinus in undis

albulus qui tiberis mergo tiberinus in unda


stabat, Maenalio sacra relicta deo:


unius tellus ante coloris erat.


exiguum templi tecta foramen habent.


urbis per medias exululata vias.


sarcula nunc durusque bidens et vomer aduncus,

sarculum nunc durus bidens et vomer aduncus


talia Mercurius poscentem ridet ab alto,


alma Pales, faveas pastoria sacra canenti,


tectaque composita iuncea vincla rosa.


illa praecipue mitis adesse die)


purus suffita, quam ferat, haurit aquam,


rite deo templumque datum nomenque bis ulto,


quot sunt Herculei facta laboris’ ait.


proque tua maneant in statione domo!


Nulla nota est veniente die, quam dicere possis.

nullus nosco sum venio dies quam dico possum


dum dea furtivos timide profitetur amores,


praestitibus Maiae Laribus videre Kalendae


donaque cum videat praeter sua lumina ferri


dumque sacerdotes veribus transuta salignis


nec pudor in stipula placidam cepisse quietem

neque pudor in stipulo placidus capio quies


finierant lacrimis Martia bella suis;


(fiet tamen admonitu motus, Elissa, tui):


ianitor egressus introitusque videt,


officioque, levem non aversatus honorem,


quidve, quod in misero tempore restet, habent?


quo ruitis, generosa domus? male creditis hosti:

quo ruo generosus domus malus credo hostis


illa etiam Iunonem adiit, miserataque nuptas


exilit et velox humili super arva fenestra

exilit et velox humilis super arvum fenestra


Tum sibi Callaico Brutus cognomen ab hoste

tum sui gallaecus brutus cognomen ab hostis


hic status in caelo multos permansit in annos,

hic status in caelum multus permaneo in annus


et dixit semper fac puer esse velis.


‘fulminis, altorum rexque paterque deum,


stabat adhuc duris ficus densissima pomis:


exuitur feritas, armisque potentius aequum est,


dividit obstantes pectore taurus aquas,


ut vitulo mugit sua mater ab ubere rapto

ut vitulus mugio suus mater ab uber rapio


non sibi, respondit, silvas cessisse, sed hortos


Iunius a nostro nomine nomen habet,


somnus abit, iacet ipsa gravis: iam scilicet intra

somnus abeo iaceo ipse gravis iam scilicet intra


pictaque dissimili flore nitebat humus.


caelestesque duas Troiano iudice vicit


nec pietas haec prima tua est: septena putaris,

neque pietas hic primus tuus sum septeni putaris


quo feror? Augustus mensis mihi carminis huius


ille manus olim missuras Hectora leto


una tamen media est inter utramque dies.


quae dea sit, quare famulas a limine templi

qui dea sum quare famulo ab limen templum


laudamus veteres, sed nostris utimur annis:


Ecce suburbana rediens male sobrius aede

ecce suburbanus redeo malus sobrius aedes


et soror et Phrixus, velati tempora vittis,


Prima dies tibi, Carna, datur, dea cardinis haec est:

primus dies tu carna do dea cardo hic sum


et canere ad veteres verba iocosa modos.’


quicquid ubique vides, caelum, mare, nubila, terras,

quisquis ubique video caelum mare nubila terra


iam tamen hanc aliqua tu quoque parte vides.

iam tamen hic aliqui tu quoque pars video


nympha, mone, nemori stagnoque operata Dianae;


nil mihi vobiscum est: hic meus ardor erit.


si tamen, ut referam breviter mala iuncta pudori,

si tamen ut refero brevis malus iungo pudor


qua Nova Romano nunc via iuncta foro est.

qui novo romanus nunc via iungo forum sum


dicta quoque est Latium terra, latente deo.

dictum quoque sum latius terra lateo deus


apta iugo cervix non est ferienda securi:


ipse meae movi callidus artis opus,


exilio mutant urbem Tiburque recedunt.


in tua quod spargi cornua possit, erit.’


in liquidas subito mersa notabit aquas.


quae nunc de pueri nomine nomen habet,


quid faciant pauci contra tot milia fortes?

quis facio paucus contra tot mille fortis


quae quia principio posuit ieiunia noctis,


Cynthia laudavit, promissa que ‘foedera serva,

cynthius laudo promitto que foedero servo


serus ab Iliacis et post Antenora flammis

serus ab iliacus et post antenora flamma


et nemorum nymphae naiadumque chori!


stat puer et manibus lata canistra tenet.


huius erat Solymus Phrygia comes unus ab Ida,

hic sum solymus phrygius comes unus ab idas


iamque in privato pascere inertis erat.


Servius a caelo semina gentis habet.


culpa sui nocuit, nocuit quoque culpa capellae:

culpa suus noceo noceo quoque culpa capella


Romule, praedones, et Reme,’ dixit agunt.


iam, modo quae fuerant silvae pecorumque recessus,


Idibus: ex illo est haec tibi festa dies.


nos quoque templa iuvant, quamvis antiqua probemus,

nos quoque templum juvo quivis antiquus probo


Africa victorem de se vocat, alter Isauras

africanus victor de sui voco alter isauricus


accipe, parva quidem causa, sed apta subest.

accipio parvus quidem causa sed apto subsum


nocte domum parva solita est intrare fenestra;

nox domus parvus soleo sum intro fenestra


laetaque purpurea luce refulsit humus,


quem toti saltus, quem nemus omne tremit.


ire per haec uno mense sororis equos?


iussa recusantes peragunt lacrimosa ministri,


dumque petit latebras fetae catulosque leaenae,


parva sub infesto cum iacet agna lupo.


da modo lucra mihi, da facto gaudia lucro,

do modo lucrum ego do facio gaudium lucrum


illa soporiferum, parvos initura penates,


extremis dantur connubia gentibus: at quae


di sumus agrestes et qui dominemur in altis

deus sum agrestis et qui dominor in altus


obstipui tacitus sustinuique gradum,


et referunt certi sacra paterna dies.


reddidit icta suos pollice chorda sonos,


ipse fuit Libycae praeda cruenta ferae,


oscula saepe dedit, dixit quoque saepe iacenti

osculum saepe do dico quoque saepe jaceo


Faustulus infelix et passis Acca capillis

faustulus infelix et patior acca capillus


cum mare trux aries cornu decertat; at idem

cum mare trux aries cornu decerto at idem


accipit aerata iuvenem Collatia porta


et tuus Augusto nomine dictus avus.


post, ut Roma potens opibus iam saecula quinque

post ut roma possum ops iam saeculum quinque


proditur indicio ponderis ipsa suo.


Cynthius, imperii pignora certa dabo.’


dum vacat et metuunt hostes committere pugnam,


iure igitur virgo est, quae semina nulla remittit

ius igitur virgo sum qui semen nullus remitto


Chloris eram, nymphe campi felicis, ubi audis

chlora sum nymphe campus felix ubi audio


et subita frondes decutiuntur aqua.


quaeque lavent artus quaeque bibantur aquae.


Sidoni, sic fueras aspicienda Iovi.


perlege dispositas generosa per atria ceras:

perlego dispono generosus per atrium cero


dicta placent, frenis impediuntur equi,


vel quod erat de me feliciter Ilia mater,

vel qui sum de ego feliciter ilium mater


imponit libum mixtaque farra sale,


ter conata loqui ter destitit, ausaque quarto

ter conor loquor ter desisto audeo quartum


ignibus Iliacis aderam, cum lapsa capillis


Quem modo caelatum stellis Delphina videbas,


nullaque dicetur vittas temerasse sacerdos


quae septem dici, sex tamen esse solent:


saepe deos aliquis peccando fecit iniquos,


curaque finitimos vincere maior erat.


nunc pudor elusum, nunc subit ira deum.


causa est, quod Phoebes ara sine igne fuit.


hostis ut hospes init penetralia Collatini:

hostis ut hospes ineo penetralis collatinus


est mihi fecundus dotalibus hortus in agris:


cepit, ut huic urbi semina magna dares.


augurio laeti iaciunt fundamina cives,


aedem non magni suspicer esse Iovis?


sic Fabii vallem latis discursibus implent,


ergo ut tironem celebrare frequentia posset,

ergo ut tiro celebraris frequentia possum


postmodo creduntur spatio distantia longo


aspera mutata est in lenem tempore longo


dum loquitur, vernas emat ab ore rosas):


praeteream referamne tuum, rubicunde Priape,

praetereo refero tuus rubicundus priapus


omnia promittit falsumque Lavinia volnus


cepimus audendo Gabios quoque.’ talia fatus


tunc oritur magni praepes adunca Iovis.

tunc orior magnus praepes aduncus iuppiter


coepit et his populus dicere tutus erit?


arserat exstructis in sua fata rogis;


et faenum capiti supposuisse fuit.


et docuit iungi cum pare quemque sua.


adde quod, excubias ubi rex Romanus agebat,


Vesta quoque ut folio niteat velata recenti,

vesta quoque ut folium niteo velo recens


docta graves imbres et tolerare Notos.


mensibus antiquis praeposuitque duos.


hanc frondem cunis opposuisse ferunt,


templa tibi posuere patres spectantia Circum


lux quoque cur eadem Stultorum festa vocetur,


hic, ubi discretas insula rumpit aquas.


mutantesque domum tectis agrestibus ignem


aspicit et ceras dissimulatque senex;


vallis Aricinae silva praecinctus opaca


ignis, aqua et tellus, unus acervus erat.


non tetigisse virum, quamvis Iovis ille sacerdos,

non tango vir quivis iuppiter ille sacerdos


haec enixa iugo cupressiferae Cyllenes,


grande: pater monstri Mulciber huius erat:


forte senex, quo vectus erat, Silenus asellum


(turbidus hibernis ille fluebat aquis),


qui petis auxilium, non grandia divide mecum

qui peto auxilium non grandis divido ego


atria Libertas coepit habere sua.


tum sic Mamurius: ‘merces mihi gloria detur,


tertia quae solito tempore bruma refert.


nec pigeat tritum niveo cum lacte papaver


non ultra lente possumus esse piae.


alliciunt somnos tempus motusque merumque,


terra, sed ad segetes ingeniosus ager;


stat quoque capra simul: nymphae pavisse feruntur

sto quoque capra simul nympha pasco fero


pervenit in Colchas aurea lana domos.


tum demum voltumque Ceres animumque recepit


obrue mactati corpus tellure iuvenci:


Tyrrhenum valido Marte per agmen eunt,


seque levat saxo subsequiturque senem,


simplex nobilitas, perfida tela cave!


glorior: officio praefuit ille meo.


flebilibus numeris veluti canentia dura


si mihi non valido torquentur pila lacerto,

si ego non validus torqueo pilum lacertus


quae tamen in fastis hoc quoque tempus habent.

qui tamen in faveo hic quoque tempus habeo


et tacitae questi tempore noctis avi,


nec se, quin horrens auderent tangere saetis


atque ait haec certe non nisi victor edet.

atque aio hic certus non nisi victor edo


quaeque pio dici vatis ab ore licet,


iungit et aequoreas sicca pererrat aquas,


quae decuit, primis sine crimine lusimus annis,


excutitur somno stulte pia mater et amens

excutio somnus stultus pius mater et amens


sed sua, quae magnum perdere crimen erat.


dum licet et spirant flamina, navis eat.


continua Delphin nocte videndus erit.


dixerat: a dextra villis mantele solutis


heu quantum fati parva tabella tulit!


sed generum matri repperit illa deum.


nupta Iovis fratri tertia regna tenet.’

nubo iuppiter frater tertius regnum teneo


membraque de dura vix sua tollit humo.


an quia maturis albescit messis aristis,


icitur infirma cornu tenuisse sinistra


nutriat incinctos missa patella Lares.


et tetigit summos vertice Roma deos,


nam mihi sic coniunx sancta Dialis ait:


ad duram verbis mollibus usus erat.


‘dum nos sollicitos pigro tenet Ardea bello

dum nos sollicitus piger teneo ardea bellum


Iuppiter et stellas iussit habere novem.


aequoreas numquam cum subeatis aquas),


cedit ab Iliacis laurea cana focis,


disce, per antiquos quae mihi nota senes.


Pallade, sit Tychio doctior ille licet;


et te, verticibus non adeunde Gela.


protegat et vestras querna corona fores,


carcere partitos Circus habebit equos,


oraque, qua pollens ope sum, fontana reclusi


inque tuum furiis acte, Lycurge, genu.


separat indicio qui deus arva suo.


quisque suas artes ob idem delibat agendo


fas sit: habent finis numina nostra suos.


principiumque dati Mater honoris habet.’


si qua parum Romam terra timebat, amet.


visceribus crescens excutiebat onus.


lux eadem Marti festa est, quem prospicit extra

lux idem martius festus sum qui prospicio extra


nec sibi promissi lactis aluntur ope.


et praeter pennas nihil in pavone placebat,


protinus erratis laeti vescuntur in agris


et iam finitima corpus librabat in herba:


ille soni terrore pavens proficiscere, dixit

ille sonus terror paveo proficiscor dico


silvicolam tepido lacte precare Palem.


binaque cum populis regna coisse suis


inde Venus verso nomina corde tenet.


lucus Aventino suberat niger ilicis umbra,


viribus annosae facta caduca morae:


sive deus, regni commoda carpe mei.


non procul a ripis, advena Thybri, tuis.


verticibus densi Thybridis ora tenent,


armaque, quae sparsi sanguine saepe meo.


tibia dat Phrygios, ut dedit ante, modos.”


praesignis facie Corniculana fuit.


incustoditae lata per arva boves,


ante Vacunales stantque sedentque focos,


Proxima lux vacua est, at tertia dicta Quirino

propior lux vacuus sum at tertius dictum quirinus


dumque parant epulas potandaque vina ministri,


inveniunt posito pervigilare mero.


partibus; occursu praeda recepta Remi.


principium ritus tu bene nosse potes.


eligite: hinc coniunx, hinc pater arma tenet,

eligo hinc coniunx hinc pater arma teneo


Iuppiter, et laevo fulmina missa polo.


vellera, pertimuit sustinuitque manum


summaque Peliacus sidera tangat apex.


puppibus egressus Latia stetit exul in herba,

puppis egredior latius sto exul in herba


et caperet fasces a curvo consul aratro,


cuius non animo dulcia lucra forent.


iam puer Idaeus media tenus eminet alvo

iam puer idaeus medius tenus emineo alvus


quantam nunc aquilas cernis habere tuas.


et pariter caeli summa petamus! ait:


inde ubi ter fruges medios immisit in ignis,

inde ubi ter frugis medius immitto in ignis


saepe puellares subduxit ab aequore plantas

saepe puellaris subduco ab aequor planto


Romulus hos omnes ut vinceret ordine saltem,


illa datos fasces commendat eburque curule,


vir que ait his armis, armaque digna viro!


uvidus ex alto desilientis aquae.


ibat et interior, si comes unus erat.


est spatio contracta brevi, freta bina repellit

sum spatium contraho brevis fretus bini repello


tunc Numa: ‘di nemorum, factis ignoscite nostris,

tunc numa deus nemus facio ignosco noster


Faunus in Arcadia templa Lycaeus habet.

faunus in arcadius templum lycaeus habeo


res placet, alter adit nemorosi saxa Palati,

res placeo alter adeo nemorosus saxum palatium


si vir es, i, dictas exige dotis opes.


fient Parrhasiae sacra relata deae.


omnia purgat edax ignis vitiumque metallis


et vox audiri nulla nisi illa potest.


sub Iove durabant et corpora nuda gerebant


innumeri circa stantque silentque viri.


tangere: mira quidem, sed tamen acta loquar,


tempora bis quini continuasse viri.


augur erat (nomen longis intercidit annis,


regna, vir iniustus, fortis ad arma tamen,

regnum vir injustus fortis ad arma tamen


in populo potui maximus esse meo,


et libate dapes, ut, grati pignus honoris,


perpetuam pacem pacificumque ducem,


cum redeunt, titubant et sunt spectacula volgi,

cum redeo titubo et sum spectaculum vulgus


nuper erat dea facta: venit Gradivus ad Annam

nuper sum dea facio venio gradivus ad anna


mille dea est operum: certe dea carminis illa est;

mille dea sum opus certus dea carmen ille sum


ne natae videant ora nefanda meae.’


quaerere conabar, quare lascivia maior


nec mora, convivae valido titubantia vino


Arcadiae sacrum pontificale deae,


pervigilantque Lares pervigilantque canes,


cur igitur regina vocor princepsque dearum?


quae bos ex homine est, ex bove facta dea.


illam, qua positis iusta feruntur avis.


vim parat hic, voltu pro verbis illa precatur,

vis paro hic vultus pro verbum ille precor


ei mihi, pro caelo qualia dona fero!’


nequiquam multis saepe petita procis.


et rapidum Aetnaeo fulgur ab igne iaci.

et rapidus aetnaeus fulgur ab ignis jacio


‘parcite: pro parvo victima parva cadit.


nomina percipies non tibi nota prius.


bella parant repetuntque suas et frater et Idas,

bellum paro repeto suus et frater et idas


et quaerit fetus per nemus omne suos:


dicens et patria raptus ab igne manu.


talia dicentem tacitus mirabar, at illa


desinit in lacrimas intentaque fila remittit,


in quibus est culto fertilis Henna solo.


provolat in medium, et magna succurrite! voce

provolo in medius et magnus succurro vox


siccaque nunc tellus: mos tamen ille manet.’


mater! ait virgo (mota est dea nomine matris)

mater aio virgo moueo sum dea nomen mater


prima dies. causam percipe Ianus ait.


nunc herbae rupta tellure cacumina tollunt,


fecit et Hispanam sanguine tinxit humum,


quae fuerit mihi forma, grave est narrare modestae

qui sum ego forma gravis sum narro modestus


mox honor eripitur, matronaque destinat omnis


caede caput dixit: cui rex parebimus, inquit


Herculis exemplo corpora falsa iaci.


mollia, mendaci decipiturque nota.


si mea nota fides, inrita nulla petes.


ignis in hesterno stipite parvus erat.


paeniteat, quod non foveo Carthaginis arces,


amne perenne latens Anna Perenna vocor.’


excoquit: idcirco cum duce purgat ovis.


illa nocte aliquis tollens ad sidera voltum


et Praenestinae moenia sacra deae;


in genus Electrae Dardaniamque domum,


non tamen expediit transsiluisse Remo.


quem dederat praesens forma, manebat amor.


et gravis effusis decidit imber aquis.


somnus ut abscessit, pugnando vincula temptant


torrida cum mica farra, vocantur idem;


interea placidam redimita papavere frontem


emissi laqueis quid agant, quae carmina dicant,


stant simul ante aras iunctaque fata gemunt.


et totidem princeps, totidem pilanus habebat

et totidem princeps totidem pilanus habeo


tum primum generis intulit arma socer,


illa coronatis alta triumphat equis.’


et faveas causae forsitan ipse meae.


mater, et indoluit fertilitate sua.


ipse mihi Mavors commendo moenia dixit


quaesieram multis: non multis ille moratus


felix, exilium cui locus ille fuit!


omnibus agricolis armentorumque magistris


ut tetigit niveae secreta cubilia nymphae,


heu ubi pacta fides? ubi, quae iurare solebas?

heu ubi paciscor fides ubi qui iuro soleo


donec eum positis occuluere togis?


impediunt teneros vincula nulla pedes,


cur hedera cincta est? hedera est gratissima Baccho:

cur hedera cingo sum hedera sum gratus bacchus


nomina terna fero: sic voluere Cures.’


at si quis vestrae deus esset originis auctor,


longaque in immundo pulvere tracta coma est,

longus in immundus pulvis traho coma sum


et septem nigras versat in ore fabas,


Lucifer, et primi tempora veris erunt.


restat, ut inveniam, quare toga libera detur


caeditur et rigido custodi ruris asellus;


mille per hanc artes motae; studioque placendi


at chorus aequalis, cumulatis flore canistris,

at chorus aequalis cumulo floreo canistrum


consilio patriae saepe ferebat opem.


spem capit in dominis esse soporis idem.


lapsaque sub terras ortaque signa canam,


nec sinit ad patrios arma referre deos,


huc venit et fonti rex Numa mactat ovem,


is iubet auferri parvos et in amne necari:


non aliter nati Mars habitare sui.


vester honos veniet, cum Larentalia dicam:


dicitur hoc oculis opposuisse manum,


pacis et armorum superis imisque deorum


illa quidem, tamquam cognosceret, adstitit amens


quae iustum memorant incoluisse senem.


huc venit incinctus tunica mercator et urna

huc venio incingo tunica mercator et urna


at simul inducent obscura crepuscula noctem,

at simul induco obscurus crepusculum nox


vix equidem credo: bustis exisse feruntur


has, hyacinthe, tenes; illas, amarante, moraris:

hic hyacinthus teneo ille amarantus moraris


adde preces positis et sua verba focis,


hi temere errabant in opacae vallibus Idae,


traditur in subito cocta dedisse foco.


traicias celeri strenua membra pede.


in stabulis habitasse et oves pavisse nocebat


pollicitam dictis, Iuppiter, adde fidem.


disce, Latinorum vates operose dierum,


vidimus Iliacae transferri pignora Vestae


prima Ceres avidae gavisa est sanguine porcae

primus cero avidus gaudeo sum sanguis porca


quid facis? amplexus inquinat illa tuos.


seque memor spretum, Thalamis tamen inquit ‘Elissae

sequor memor sperno thalamus tamen inquam elissa


non habet officii Lucifer omnis idem.


Pana deum pecoris veteres coluisse feruntur


sus dederat poenas: exemplo territus huius


Hinc ubi protulerit formosa ter Hesperus ora,

hinc ubi profero formosus ter hesperus os


Postera cum teneras aurora refecerit herbas,


illa rudes animos hominum contraxit in unum


ille cadit praeceps et calce feritur aselli

ille cado praeceps et calx ferio asellus


semper ad Aeneadas placido, pulcherrima, voltu

semper ad aeneades placidus pulcher vultus


Mens quoque numen habet. Mentis delubra videmus

mens quoque numen habeo mens delubrum video


a Capitolino reppulit arma Iove.


iura: dies regnis illa suprema fuit.


quo feror? inmensum est erratas dicere terras:


iam pius Aeneas sacra et, sacra altera, patrem

iam pius aeneas sacer et sacer alter pater


meque tui fratris, si pia vita placet?


et peragat coeptum dulcis ut annus iter.’


adde quod aedilis, pompam qui funeris irent,


‘ablue praeteritae perfida verba die.


at bona posteritas puppem formavit in aere,


quintum Laurentes, bis quintum Aequiculus acer,

quintus laurens bis quintus aequiculus acer


quam simul aspexit, comites, accedite dixit


annuit, et motis flores cecidere capillis,


Nox ubi transierit, caelumque rubescere primo


turba quidem cur hos celebret meretricia ludos,

turba quidem cur hic celebro meretricius ludus


vivat et in dura saepe laboret humo.


vox erat hac gressus ecqua puella tufit?


festa corymbiferi celebrabas, Graecia, Bacchi,

festus corymbiferi celebro graecia bacchus


num minus ingenuis artibus illa vacat?


aetherium volucri qui pede carpit iter.


et luteum celsa sub trabe figit opus:


haec ego cum sumptis agitarem mente tabellis,


plus erat in gladio quam curvo laudis aratro:

multus sum in gladius quam curvo laus arater


Cum croceis rorare genis Tithonia coniunx

cos croceus roraris gena tithonius coniunx


vindice servabat nullo sua publica volgus;

vindex servo nullus suus publicus vulgus


coniugibus nostris mutua cura sumus?’


noctis erat medium placidique silentia somni:

nox sum medius placidus silentium somnium


nunc potes ad solem sublato dicere voltu


qua ferar, ignoro, copiaque ipsa nocet,


causam facundo reddidit ore deus:


et Romana Salus araque Pacis erit.


Circus in hunc exit clamataque palma theatris:


Iuppiter et sacro, quid velit, ore docet:


ergo ades et placido paulum mea munera voltu

ergo adsum et placidus paulus meus munus vultus


sive suum regi nomen posuere Quirites,


pagina iudicium docti subitura movetur


prima per immensas sparsi nova semina gentes!

primus per immensus spargo novo semen gens


sumunt gentiles arma professa manus,


femineos thyrso concitat ille choros.


de numero tauros sentit abesse duos.


corniger hanc tumidis rapuisse Numicius undis

corniger hic tumidus rapio numicius unda


(non faciet longas fabula nostra moras):


Una dies media est, et fiunt sacra Minervae,

unus dies medius sum et fio sacer minerva


signatusque tuo nomine mensis adest.


est nemus arboribus densum, secretus ab omni


quid, quod hiems adoperta gelu tunc denique cedit,

quis qui hiems adoperio gelus tunc denique cedo


et tener in cunis filius aeger erat.


ibat harenoso satyris comitatus ab Hebro


‘invidet ipsa sibi vitatque, quod expedit illi,


et memorem famam, quod bene cessit, habet,


binaque nunc pariter Tegeaeae sacra parenti


tantaque res paucis pascua bubus erat.


cum latet, aetheria spargite semen aqua.


una dies Fabios ad bellum miserat omnes:


et vos, Nisaei, naufraga monstra, canes,


an quia de capitis fertur sine matre paterni

an quia de capio fero sine mater paternus


dux comiti narrat, quam sit sibi filius aeger

dux comes narro quam sum sui filius aeger


sustulit inmenso ter iubar orbe suum,


‘Parrhasides stellae (namque omnia nosse potestis,

parrhasis stella namque omnis nosco possum


et, quasi sentirent, blando clamore nepotes


mota quod obscuras ungula fecit aquas,


dumque parant torto subducere carbasa lino,


continuaque die sidus Hyantis erit.


dat tenuis tunicas Gaetulo murice tinctas,


quintus ab extremo mense bis ille dies.


arma ferant Salii Mamuriumque canant?


Proxima Volcani lux est, Tubilustria dicunt:

propior volcanus lux sum tubilustrium dico


dixit et emeruit vocis habere fidem;


te Tatius parvique Cures Caeninaque sensit:


spes erat in cursu: nunc lare pulsa suo est.

spes sum in cursus nunc laris pello suus sum


Iuppiter intumuit, quaque est non usa modeste,

iuppiter intumesco quisque sum non utor modestus


et pateant veniente die periuria nobis,


quodcumque est solidae Cereris, cava machina frangat,

quicumque sum solidus ceres cavo machina frango


ite, precor, nostris aequus uterque locis!’


Est mihi (sitque, precor, nostris diuturnior annis)

sum ego sum precor noster diuturnus annus


quae fuerat summo nuper amata Iovi.


fitque sui toto pectore plena dei;


hinc quoque vestibulum dici reor: inde precando

hinc quoque vestibulis dico reor inde preco


umbra cruenta Remi visa est assistere lecto

umbra cruento remus video sum assisto lectus


plura locuturi subito seducimur imbre:


inferias tacitis manibus illa dabunt,


tum deus incumbens baculo, quem dextra gerebat,

tum deus incumbo baculus qui dextera gero


alloquitur quatiens voce tremente caput:


pro quo nunc dignum sidera munus habent,


traditur: ille vehit per freta longa duos.


saepe suburbanas rediens conviva per undas


publica respondit cura est pro moenibus istis,

publicus respondeo cura sum pro moenia iste


Martia picus avis gemino pro stipite pugnant

martius picus avus geminus pro stipes pugno


vota metu belli, perfide Poene, tui.


cum flammae custos aede recepta dea est,


ponderis? heroi res erat ista pedis,


et rogat, ut tectis exeat umbra suis.


en iterum lacrimas accipe, harena, meas!


ille minor geminis mensibus annus erat.


venerat Evander plena cum classe suorum:


solliciti terrentur equi frustraque retenti


protinus accessi, ritus ne nescius essem:


mutavit glandes utiliore cibo.


surgit humo iuvenis telis afflatus avitis


auctus erat, populos miscueratque duos.


Forte revertebar festis Vestalibus illa,


te Remus incusat, veniam dedit hostibus ille.


et fient ipso sacra colente deo,


fossa repletur humo, plenaeque imponitur ara,


inde triumphatae libasti munera gentis


quoque modo repares quae periere, dabit,


iusserit, invita matre morabor’ ait.


inde nefas ducunt genus hoc imponere mensis


dividit et campo liberiore natat:


creditur; acceptam parce movere fidem):


sic ubi libavit, prosecta sub aethere ponit,


ad quoscumque voles’ inquit habere deos.


iunctaque Tarpeio sunt mea templa Iovi.

jungo tarpeius sum meus templum iuppiter


exta canum vidi Triviae libare Sapaeos,


si iuvat expertis credere, numen habet.


nunc solida est tellus, sed lacus ante fuit.

nunc solidus sum tellus sed lacus ante sum


at Numa nec Ianum nec avitas praeterit umbras,

at numa neque janus neque avitus praetereo umbra


luce sua ludos uvae commentor habebat,


excidit officium tristi mihi. nulla tuebar

excido officium tristis ego nullus tueor


et color et species floribus omnis inest?


qui nunc Esquilias nomina collis habet,


hoc dederat studiis bellica turba suis.


Claudius et bello te quoque cepit, Eryx,


somnus abit, quaeruntque novis ambagibus acti,


annuit Alcides increpuitque lyram.


pontificisque sui munere tuta fuit.


et matronales erubuere genae,


‘falcifero libata seni duo corpora, gentes,


laurea, flaminibus quae toto perstitit anno,


fulmina, qui nimiae noverat artis opem.


ut secum fugiens somnos abduxit imago,


inque mero mollita Ceres violaeque solutae:


exta parant, medias sole tenente vias,


et ferit attonita pectora nuda manu,


nominis in dubio causa est. capitale vocamus


Proxima cum veniet terras visura patentes


fluminis ad flexum veniunt (Tiberina priores


egreditur castris miles generosus ab isdem,

egredior castrum miles generosus ab idem


si petat a victis, tot sumat nomina Caesar,


vix equidem credo: sunt qui Phaethonta referri

vix equidem credo sum qui phaethonta refero


aurea cur dextrae sceptra dedere meae?


dentque viam liquido vimina rara sero.


contra collegae iussa redisse sui.


dux quoque Neritius; testes Laestrygones extant

dux quoque neritius testis laestrygon extant


ter iungat Titan terque resolvat equos,


et fert suspensos corde micante gradus.


huic aliquis iuvenum dixisset amantia verba,


sed tamen humanis celebrantur honoribus omnes:


sitque quod a tergo, sitque quod ante, vides?


mox domitus vinclis in sua membra redit,


Tempora labuntur, tacitisque senescimus annis,


adiuvat et fortis voce sonante manus,


nancta ratem comitesque fugae pede labitur aequo

nanciscor ratis comito fuga pes labor aequus


inde ioci veteres obscenaque dicta canuntur,


protinus haerentem decerpsi pollice florem:


idem sacra cano signataque tempora fastis:


pendet ab officio spes mihi magna tuo.


cur igitur Veneris festum Vinalia dicant,


at postquam virtus annis adolevit, in apros

at postquam virtus annus adolesco in aper


scilicet arma magis quam sidera, Romule, noras,

scilicet arma magis quam sidus romulis nosco


attigerint Lati as unde petita domos.


ut genus audierunt, animos pater editus auget,


apta requirebam, quaeque cavenda forent:


nata simul, moritura simul, simul ite sub undas

nata simul morior simul simul eo sub unda


signa recensuerat bis sol sua, tertius ibat


surgit (habent gemini vincula nulla pedes)


Iane, tibi primum tura merumque fero?’


accidere in mensas ut rosa missa solet,


in pretio pretium nunc est: dat census honores,

in pretium pretium nunc sum do census honor


parsque tuum terrae tertia nomen habet,


quodcumque est alto sub Iove, Caesar habet,

quicumque sum altus sub iuppiter caesar habeo


erroremque suum quo tueatur, habet,


adice Troianae suasorem Antenora pacis


far erat et puri lucida mica salis,


viscera qui tauri flammis adolenda dedisset,


ursa per incultos errabat squalida montes,


ne sua fluminea corpora mergat aqua.’


primus oliviferis Romam deductus ab arvis


haec erat (agnovi) quae stat in arce Iovis,


quaeque potest, narrat, restabant ultima: flevit,


est quoque, qui nono semper ab orbe redit.

sum quoque qui nonus semper ab orbis redeo


inter ait ‘viridem Cybelen altasque Celaenas


cultus et ornatis varie prodisse capillis


‘Mater, ades, florum, ludis celebranda iocosis!

mater adsum florus ludus celebro jocosus


coeperit, et tactae rore querentur aves,


Pleiade nate, mone, virga venerande potenti:

pleiade natus moneo virga veneror potens


ille precabatur, tonitru dedit omina laevo


qui poterat clamabat avum tum denique visum,


en tibi devoto numine dexter ades.


vix subit adversas hospita navis aquas,


(profuerant Glauci manibus illa prius,


ore dabat pleno carmina vera dei.


Romulus ut saxo lucum circumdedit alto,


possidet alter aquas, alter inane chaos,


et fortunatos obvia turba vocat.


dum legit, oblito fertur gustasse palato


est deus in nobis; agitante calescimus illo:


transit et alifero tollitur axe Ceres.


credulus ante ut iit, frutices haec nacta resistit

credulus ante ut eo frutico hic nanciscor resisto


quid Crocon aut Attin referam Cinyraque creatum,

quis crocus aut attius refero cinyras creo


Pan erat armenti, Pan illic numen equarum;

pan sum armentum pan illic numen equaris


numina volgares Veneris celebrate puellae:


vox erat in cursu: voltum dubitantis habebam. ‘nescio

vox sum in cursus vultus dubito habeo nescio


sus erat in pretio, caesa sue festa colebant:

sus sum in pretium caedo sus festus colo


creditus offenso procubuisse pede.


hoc duce Romanum est solis utrumque latus,


ut repetat Graias per freta longa domos.’

ut repeto graius per fretus longus domus


et sparsae fruges parcaque mica salis


verba fuere Iovis: ‘siquid fert impetus, opta:

verbum sum iuppiter siquis fero impetus opto


nam modo turilegos Arabas, modo despicit Indos,

nam modo turilegus arabus modo despicio indi


et vastum motu conlabefactat onus.


iamque novi praeeunt fasces, nova purpura fulget,

iam nosco praeeo fascis novo purpura fulgeo


sustinet in vidua tristia signa domo,


femina, cum de se nomina fecit aquae.


‘cetera luxuriae nondum instrumenta vigebant,

ceterus luxuria nondum instrumentum vigeo


tempora iure colunt Latiae fecunda parentes,


in medio gramen, muscoque adoperta virenti


Est honor et tumulis. Animas placate paternas

sum honor et tumulus anima placo paternus


Assaracon creat hic, Assaracusque Capyn.


saepe tuli plena, februa casta, manu:


hic honor in nobis invidiosus erit?


a quo Sulmonis moenia nomen habent,


viscera Romanae conditor urbis erat.


‘vel quia purpureis collucent floribus agri,


nominis: ex ipso est cognita causa deo.


hac ibi luce ferunt Matutae sacra parenti


et redigunt actos in sua rura boves.


frigidus Argestes summas mulcebit aristas,


dum casa Martigenam capiebat parva Quirinum,

dum cado martigena capio parvus quirinus


restitit, hunc tali corripit illa sono:


fitque gravis geminosque parit, qui compita servant

fio gravis gemini pario qui compitum servo


huius in amplexus Iuppiter inquit eat!


sub Iove pars durat, pauci tentoria ponunt,

sub iuppiter pars duro paucus tentorius pono


hac ego Saturnum memini tellure receptum


fugit et in Sacri vertice montis erat;


cantabat maestis tibia funeribus:


stillantemque tenens generoso sanguine cultrum


quod superest illis, tertius ipse tenet,


huius Erichthonius: Tros est generatus ab illo:

hic erichthonius tros sum genero ab ille


annus, et exilio terra paranda nova est.


‘hic mihi causa morae, vivarum obsessor aquarum:

hic ego causa mora vivaris obsessor aqua


veste rudi tectus supra nova vellera corpus

vestis rudo tego supra novo vellus corpus


iniciuntque manus puerumque revellere pugnant,


nec sine vi tradent: adhibe tu vincula captis.’

neque sine vis trado adhibeo tu vinculum capio


Ter sine perpetuo caelum versetur in axe,


cui dea ‘ne nimium terrere! piabile fulmen

qui dea ne nimium terreo piabilis fulmen


hic male defensus flammis et dote paterna

hic malus defendo flamma et dos paternus


dempserat emeritis iam iuga Phoebus equis.


ille suam metuens, ut quaeque erat edita, prolem

ille suus metuo ut quisque sum edo proles


‘cum totidem de mense dies superesse videbis,

cum totidem de mensis dies supersum video


vel mos sacrorum vel fuga regis inest.


vocibus Evander firmata mente parentis


reddat et emendet facta priora novis.’


‘lacte mero veteres usi narrantur et herbis,


quoque modo segetes perdidit, ipsa perit.’


hos videt, exiguam stabat ut ante casam;


persequitur Parthi signa retenta manu.


este meae testes virginitatis’ ait.


nataque de flamma corpora nulla vides.


ille manus tendens, hinc stanti milite iusto,


femina cur presset, non est rationis opertae:


Nunc mihi mille sonos, quoque est memoratus Achilles,

nunc ego mille sonus quoque sum memoro achilles


Tyndaridae fratres, hic eques, ille pugil.


sed quae nescieram, quorumque errore tenebar,


incipis Aprili, transis in tempora Mai:


ut medium campi passis tetigere capillis,


ubera plena premam, referat mihi caseus aera,


sextus apud populos, Hernica terra, tuos.


Cadmus in Aonia constitit exul humo:


ad penetrale Numae Capitoliumque Tonantem


primus, ut est, Iani mensis et ante fuit;


et quicumque suas per scelus auget opes.


udaque roratas laurea misit aquas,


quae duo mixta simul sextis quicumque Kalendis

qui duo misceo simul sextus quicumque kalendae


Iuppiter immodico Iuturnae victus amore


hostia caelitibus quo feriente cadit,


pervenit ad Cranen et rem docet, illa ‘timorem

pervenio ad cranen et res doceo ille timor


hoc novies dicit nec respicit: umbra putatur

hic novies dico neque respicio umbra puto


signa propinqua micant: prior est, quam dicimus Arcton,

signum propinquus mico prior sum quam dico arceo


et stultam dubia spem trahit usque mora.


qui mea crudeli laceravit verbere terga.’


fulgebit toto iam Lyra nulla polo.


audeat? a nobis sit furor iste procul,


estque sub inventis haec quoque turba meis.


in sicca pueri destituuntur humo.


et iuvat hanc magno verba dedisse deo.


siquis amas veteres ritus, adsiste precanti:


nunc tumido gemmas cortice palmes agit.


disce tamen, veniens aetas, ubi Livia nunc est

disco tamen venio aetas ubi livius nunc sum


ille notas veteres et longi dedecus aevi

ille nosco vetus et longus dedecus aevum


et sine lite loquax cum Palladis alite cornix

et sine lis loquax cum pallas alo cornix


naviget hinc alia iam mihi linter aqua.


addidit et dictis altera verba suis:


tum iuvenem nondum facti flevere Quirites;


cquid in officio torus est sociatis? et ecquid

cquid in officium torus sum socio et ecquis


excidit et laevo fixa sagitta pede est,


hic ego quaerebam, coepti quae mensis origo


scorpion immisit Tellus: fuit impetus illi

scorpion immitto tellus sum impetus ille


aram constitui parvaque signa deum:


perque vices modo Persephone! modo filia! clamat,

per vicis modo persephone modo filia clamo


fastus erit, per quem lege licebit agi.


et variae radiis intepuere comae,


praeterit et Cyanen et fontes lenis Anapi


respicit a remis Ausoniamque tenet.


et dixisse simul ‘prohibe lugere Quirites,


prima Ceres homine ad meliora alimenta vocato

primus cero homo ad bonus alimentum voco


is mihi multa quidem, sed et haec narrare solebat,

is ego multus quidem sed et hic narro soleo


signum erat in solio residens sub imagine Tulli;

signum sum in solium resideo sub imago tullius


Lampsacus hoc animal solita est mactare Priapo fata:

lampsacus hic animal soleo sum macto priapus fatum


at Clymenus Clothoque dolent: haec, fila reneri,

at clymenus clothoque doleo hic filum reneri


cum mea sint illo currus et arma loco:


hinc tonat, hinc missis abrumpitur ignibus aether:

hinc tono hinc mitto abrumpo ignis aether


cum sic errores abstulit illa meos:


quaque iacent valles, Maxime Circe, tuae.


nocte deae Nocti cristatus caeditur ales,


at puer infelix vagit opemque petit.


ille suam peragebat humum, sive usus aratri


‘si mihi bellandi pater est Vestaeque sacerdos


nunc quoque dant verbo plurima signa fidem,

nunc quoque do verbum multus signum fides


Brontes et Steropes Acmonidesque solent,


pars Bacchum nutrisse putat, pars credidit esse


Iuppiter. audito palluit ille Iove.


qui melius per ver incipiendus erat?


dexter ades patribusque tuis populoque Quirini,


turpia femineae terga dedere fugae.


quo simul ac venit, frenatos curribus angues

quo simul atque venio freno currus anguis


non habuit doctos tellus antiqua colonos:


salve, laeta dies, meliorque revertere semper,


haec gremium, laxos degravat illa sinus:


donec in haec venit Tirynthius arva, quotannis

donec in hic venio tirynthius arvum quot


Tertia lux veniet, qua tu, Dodoni Thyone,

tertius lux venio qui tu dodonius thyone


lanigerumque pecus ruricolaeque boves?


Servius, haec positi prima pudoris erit.’


manabat saxo vena perennis aquae:


propositoque fave, ne tuus erret honor,


quod fit natali nunc quoque, Roma, tuo.


eloquar infelix dedecus ipsa meum?


praeda recens avium quinque diebus erat,


stant acies, sed utra di sint pro parte rogandi,

sto acies sed uter deus sum pro pars rogo


ibat ovis lana corpus amicta sua.


ipse deus velox discurrere gaudet in altis

ipse deus velox discurro gaudeo in altus


invadunt sparsos lata per arva greges,


Scorpios a prima parte videndus erit.


dicta sit unde dies, quae nominis extet origo,

dictum sum unde dies qui nomen extet origo


nam modo verrebant nigras pro farre favillas,


altera, quod porro fuerat, cecinisse putatur,


puppis, habent ventos iam mea vela suos.


sustinet impositos summa cavus alveus unda:

sustineo impono summus cavus alveus unda


tum laeva Creten, dextra Pelopeidas undas


non illi caelo labentia signa tenebant,


Iuppiter inque deum de bove versus erat.


mittite, quam minime tradere voltis, opem!’


‘haec loca lucis habent nimis et cum luce pudoris:

hic locum lucus habeo nimis et cum lux pudor


ille etiam saxo corpus laniavit acuto,


quod deus Euboico carmine munus habet.


iamque tibi, Pollux, caelum sublime patebat,


heu, melior quanto sors tua sorte mea est!’

heu bonus quantus sors tuus sors meus sum


laudamus magnas hac quoque parte deas.


(non habet ingratos fabula nostra iocos),


si domus illa tua est, dirige vatis opus.

si domus ille tuus sum dirigo vates opus


excipit Uranie: fecere silentia cunctae,


sanguine respersis prosiluisse iubis.


dixerat et voltu, si plura requirere vellem,


venit Aventinus post hos, locus unde vocatur,

venio aventinus post hic locus unde voco


immolat et magno torret in igne bovem;


namque pater Tulli Volcanus, Ocresia mater

namque pater tullius volcanus ocresia mater


palmite debueras abstinuisse, caper.


sic que meos muros transeat hostis ait.


sunt oculis nymphae semicaperque deus:


Sidere ab hoc ignis venienti nocte, Leonis


quosque movent sonitus aera, sequuntur apes.


colligit errantes et in arbore claudit inani


et cecidit telis Hasdrubal ipse suis.


et placido lapsu per sua regna ferunt.


protinus a nobis, quae sit dea Muta, requires:

protinus ab nos qui sum dea muto requiro


frigoris asperitas, fetaque terra patet,


tam bene compositum sollicitare torum?


vatibus, ut certe fama licere putat,


littera, quae toto nomine prima fuit;


gaudet et, a pedibus tracto velamine, vota


nunc ipsas ignes corripuere casas;


aspice deinde manum, fulmina nulla tenet,

aspicio deinde manus fulmen nullus teneo


Iane biceps, anni tacite labentis origo,


dantque levi somno corpora functa cibo.


pectora ter tetigit, ter verba salubria dixit:

pectus ter tango ter verbum salubris dico


servabas? potui dedoluisse semel.


state coronati plenum ad praesaepe iuvenci:

stas corono plenus ad praesaepe juvencus


Iunonem Sparte Pelopeiadesque Mycenae,


evicta est, precibus vix dedit illa manus.


pressit, et est illis visa subesse soror.


ante domus Manli fuerat, qui Gallica quondam

ante domus manlius sum qui gallicus quondam


parva petunt manes, pietas pro divite grata est

parvus peto manes pietas pro dives gratus sum


tunc ego, qui fueram globus et sine imagine moles,

tunc ego qui sum globus et sine imago moles


quo didicit culte lingua docente loqui,


saepe mihi Zephyrus ‘dotes corrumpere noli


acta per aequoreas hospita navis aquas,


porrigit auspiciis, dux venerande, tuis;


dux mihi Caesar erat, sub quo meruisse tribunus

dux ego caesar sum sub quo mereo tribunus


proque metu populum sine vi pudor ipse regebat;

pro metus populus sine vis pudor ipse rego


antraque Cyclopum positis exusta caminis,


haec fuit illa dies, in qua Veientibus armis


pro Troia, Romane, tua Venus arma ferebat,


dividere: haec populo copia grata fuit.


‘ius pro concubitu nostro tibi cardinis esto:


ad spatium belli, perfide Poene, tui.


(bellicus a telo venit in astra deus),


aut quia principium tu, dea, lucis habes,


hoc argumentum flamma Parilis habet?


tum blandi soles, ignotaque prodit hirundo

tum blandio soleo ignosco prodeo hirundo


Quattuor adde dies ductos ex ordine Nonis,


numen ad hanc voltus composuisse suos.


iamque erat orta dies: passis sedet illa capillis,

iam sum orior dies patior sedeo ille capillus


Romulus in media visus adesse via


artifices solos iusserat esse decem.


‘ore revelato qua primum luce patebit


utque dies incerta sacro, sic tempora certa:

ut dies incertus sacro sic tempus certus


stat vi terra sua: vi stando Vesta vocatur,


tractaque erant longa bella propinqua mora:


pontibus et magno iuncta est celeberrima Circo


se memor Ortygias surripuisse boves.


ipsa crocos tenues liliaque alba legit,


Brutus adest tandemque animo sua nomina fallit

brutus adsum tandem animus suus nomen fallo


tertia res durae culmen inane fabae.


illa coturnatas inter habenda deas.


Occupat Aprilis Idus cognomine Victor


curio legitimis nunc Fornacalia verbis


dique virique loci, miserae succurrite matri!


et levis obsesso stabat avena solo,


Tempus Iuleis cras est natale Kalendis:


oraque sunt multa regia tecta toga.


in gremio voltum deposuitque suum.


forda ferens bos est fecundaque, dicta ferendo:


hic sensus verbi, vis ea vocis erat.


numina: cognatum, Vesta, tuere caput!


signaque quae longo frater percenseat anno,


occupat amplexu speque potitus ait:


neve suum, praesta, deserat auctor opus.


quem lupa servavit, manus hunc temeraria civis

qui lupa servo manus hic temerarius civis


proque sua causa quisque disertus erat.


unde meum praesens instrueretur opus:


et crepet in mediis laurus adusta focis,


occupat Alcides, adductaque clava trinodis


reddebat tales protinus illa sonos:


quid tuti superest, animam cum ponat in aris

quis tueor supersum anima cum pono in ara


et faceret patrio rure senator opus,


dicere? promissi pars fuit ista mei.


‘ut populo reditus pateant ad bella profecto,

ut populus redeo pateo ad bellum profecto


Luce secutura tutos pete, navita, portus:


et feriunt maesta pectora nuda manu.


da mihi te placidum, dederis in carmina viris:


nec tamen ut primus maere mala talia passus:

neque tamen ut primus maereo malus talis patior


et penes Angustos patriae tutela manebit:


illuc cursus erat, nec longius afuit inde,


iussa foco captiva sedet: conceptus ab illa

iubeo focus captivus sedeo concipio ab ille


omne solum lustrant idque piamen habent,


inque meo primus carmine Ianus adest.


Quis mihi nunc dicet, quare caelestia Martis


vos date perpetuos teneris sementibus auctus,


quid moror et variis onero tua pectora causis?

quis moror et varius onero tuus pectus causa


accipe, quaesitae quae causa sit altera formae,

accipio quaero qui causa sum alter forma


at si respicerent, qua vos habitatis in arce,


verum impune ferat, nos haec patiemur inultae;

verus impunis fero nos hic patior inultus


divitiis pereat luxuriosa suis.


quisquis ades castaeque colis penetralia Vestae,

quisquis adsum castus colo penetralis vesta


‘post chaos ut primum data sunt tria corpora mundo,

post chaos ut primus do sum tres corpus mundus


hanc tibi, quo properas? memorant dixisse, Rutili,


quo non livor adit? sunt qui tibi mensis honorem

quo non livor adeo sum qui tu mensis honor


nomina mutarunt: hic deus, illa dea est.


nil opis in cura scirent superesse deorum


aetheraque ingenio supposuere suo.


urbs erat, aeternae cum pater urbis ait:


(morum, quos fecit, praemia doctor habet),


an quia perdomitis ad nos captiva Faliscis

an quia perdomo ad nos captivus faliscus


prima quidem periit, stipulis excepta secunda est:

primus quidem pereo stipulis excipio secundus sum


conditus e geminis Piscibus alter erit.


tura nec Euphrates nec miserat India costum,

tus neque euphrates neque mitto india costum


unde domus Teucros Iulia tangit avos.


nec vitio caeli palleat aegra seges,


tum mihi post sacras monstratur Iunius Idus


fessa resedit humo ventosque accepit aperto

fessus resedeo humo venio accipio aperio


Iuppiter ‘et poenas Gallia victa dabit,


raucaque dimovit talibus ora sonis:


rusticus ad ludos populus veniebat in urbem


caelestemque homini concubuisse pudet


hac mihi Nomento Romam cum luce redirem,


nos sumus inbelles, tu fuge sospes! ait.


haec igitur vidit trabeati cura Quirini,

hic igitur video trabeatus cura quirinus


vincere, Quintilios non potuisse suos.


Iuppiter hoc, ut adhuc, nesciat usque, precor,

iuppiter hic ut adhuc nescio usque precor


Ab Iove surgat opus. prima mihi nocte videnda

ab iuppiter surgo opus primus ego nox video


dicitur in silvis occuluisse Iovem,


obstipuit dubio territa turba sono.


quos cum taedifera nunc habet ille dea):


namque gubernator destricto constitit ense

namque gubernator destringo consto ensis


Maian et Electram Taygetemque Iovi),


vicit et Eoo dives ab orbe redit;


impia lustratos ponere facta putat.


edidit et nymphas, sed prior ortus Hyas.


Triptolemum gremio sustulit illa suo


conditaque in pharetra tela minora sua.


illum stramineos in aquam misisse Quirites:


quas inter mea sic est nurus ausa loqui:

qui inter meus sic sum nurus audeo loquor


perdidit antiquum littera prima sonum,


nos putat, Egeria sive monente sua.


rite colunt, luna credita terra prior,


et lato moriens pectore plangit humum,


te memorant fratremque tuum (nam iuncta micatis


ille redit laetus memoratque Quiritibus acta:


hoc Curetes habent, hoc Corybantes opus.


rursus aquam tangit Temesaeaque concrepat aera

rursus aqua tango temesaeus concrepo aes


tempus idem Stator aedis habet, quam Romulus olim

tempus idem stator aedes habeo quam romulus olim


Bacche, fave vati, dum tua festa cano.

bacchus faveo vates dum tuus festus cano


nec Faunum, medio cum premit arva die.

neque faunus medium cum premo arvum dies


prosiliunt hostes et latus omne tenent,


poscit ovem fatum: verbenas improba carpsit,


illa modo in silvis inter coryleta latebat,

ille modo in silva inter coryletum lateo


primitias Cereri farra resecta dabant,


quondam Dardanio regna petita duci:


tunc sacer ancipiti mirandus imagine Ianus


praebuit, ut taurus, Tyriae sua terga puellae

praebeo ut taurus tyrius suus tergum puella


pars quoque, cum saxis pastores saxa feribant,

pars quoque cum saxum pastor saxum ferio


care nepos, Palla, funesta quid induis arma?

caris nepos palla funestus quis induo arma


cantabat fanis, cantabat tibia ludis,


tendebant ad avos bracchia parva suos:


‘o pariter raptae (quoniam hoc commune tenemus)

o pariter rapio quoniam hic communis teneo


est locus, in Tiberim qua lubricus influit Almo

sum locus in tiberis qui lubricus influo almus


et iacit in medio talia verba choro:


urbe forent nostra, cum dea (sensit enim)


filia, consuetis ut erat comitata puellis,


qua fert sublimes alta Moneta gradus:


fecit,’ ait dandae mos stipis inde manet.


ille. recordanti plura magisque placent:


naida Iuturnam vir tuus inquit amat.


illa legit calthas, huic sunt violaria curae,


ridet et Alcides et qui videre iacentem,


ille, metu pavidus, mortem non deprecor inquit,

ille metus pavidus mors non deprecor inquam


dic ego respondi causam mihi sideris huius.


augeat imperium nostri ducis, augeat annos,


causa, quod a patribus sumptis secesserat armis


ex Ope Iunonem memorant Cereremque creatas


quaeque Carysteis frangitur unda vadis.


inde sacerdotes operi promissa vetusto


est dea sacriferas paene secuta rates,


non oculos ideo sustulit illa suos.


gratia sumendae non erat ulla rosae.


si titulum quaeris, Sulla probavit opus.


absenti possit solvere vota tibi.’


tota domus laeta est, hoc est materque paterque

totus domus laetus sum hic sum mater pater


terra tribus scopulis vastum procurrit in aequor

terra tres scopulus vastus procurro in aequor


dic mihi, matronae cur tua festa colant.’


‘cuicumque ex istis dederis, ego munus habebo:


annus erat, decimum cum luna receperat orbem:

annus sum decimus cum luna recipio orbis


terret et horrendo lotos adunca sono.


clamet? at in dextra, qui vetet, ensis erat.


functus erat dapibus: poscunt sua tempora somnum

fungor sum daps posco suus tempus somnus


nescit; at inflatam sensit habere sonum


diceris et longam deposuisse famem;


Vesta, fave! tibi nunc operata resolvimus ora,


dixerat: audibat iamdudum verba querentis


primus enim Iani mensis, quia ianua prima est:

primus enim janus mensis quia ianua primus sum


omne nefas omnemque mali purgamina causam


at poteris nostra forsitan usus ope.’


cuncta regas et sis magno sub Caesare semper,

cunctus rego et sum magnus sub caesaris semper


saepe Palaestinas iurat adesse deas.


quid tibi nunc solitae mitti post terga sagittae,

quis tu nunc soleo mitto post tergum sagitta


‘sic sedit, sic culta fuit, sic stamina nevit,


virgo est, et spretos bis tamen ulta focos,

virgo sum et sperno bis tamen ulciscor focus


nam fuit illa dies, dura cum sorte maritae


sors erat aeternos vincere posse deos.


tutus ut infanti vagiat ore puer.


hac ego Pelignos, natalia rura, petebam,


omnia, iam vigiles conticuere canes:


urbe tamen nostra ius dea maius habet?


saevit adhuc canamque rogat Saturnia Tethyn,


atque ita quaesitas arte ferebat opes.


attulit Aeneas in loca nostra deos.


larga precaturi sumite vina manu,


Altera pars Circi Custode sub Hercule tuta est:

alter pars circos custos sub herculis tueor sum


floreat ut toto carmen Nasonis in aevo,


fertur et ex humili sceptra tulisse loco.


terra rubens crater, pocula fagus erant,


fallit et in nympha Sagaritide desinit esse


inque novas species omne recessit opus,


sic Venerem gradibus multis in gente repertam


dicere? censuram longa senecta dabat.


et dixit gravidae posceris exta bovis.


iam tamen Agrippan natum Remulumque nepotem


sic quoque non altis, incubuere toris.


Ioniumque rapax Icariumque legit,


cur ego desperem fieri sine coniuge mater


est mihi; nec coniunx, sed pater esse volo.’

sum ego neque coniunx sed pater sum volo


sanguis equi suffimen erit vitulique favilla,

sanguis equus suffimen sum vitulus favilla


nec piget incepti; iuvat hac quoque parte morari,

neque pigeo incipio juvo hic quoque pars moraris


bis tribus ut caelo mensibus illa foret.


inde tori, qui iunctus erat, velamina tangit


et veterem Latio supposuisse Samon:


non habuit pharetram, Phoebi tamen esse sororem

non habeo pharetra phoebus tamen sum soror


quod mare non novit, quae nescit Ariona tellus?

qui mare non nosco qui nescio ariona tellus


quot numero gentes maximus orbis habet,


an facient mensem luces, Lucinaque ab illis


ipse deus nudus nudos iubet ire ministros,


hoc quoque cur ita sit, dicere nulla mora est.

hic quoque cur ita sum dico nullus mora sum


Vestaque pro Latio multa locuta suo est.


cum libuit Pacem placidis emittere tectis,


et novus exiguo tempore murus erat.


sustinuit tacitas conscius amnis aquas.


Hinc Cereris ludi. non est opus indice causae;

hinc ceres ludo non sum opus indico causa


multaque peccato damna tulere suo.


sensimus, et causae subito patuere dierum:


in sacris nullum culter habebat opus.


ducit supremos naenia nulla toros,


sed tamen haec tria sunt sub eodem tempore festa

sed tamen hic tres sum sub idem tempus festus


frondibus ornabant quae nunc Capitolia gemmis,


feci, Saturni sors ego prima fui.


nec tamen hunc nobis tantummodo praestat honorem

neque tamen hic nos tantummodo praesto honor


vivere debuerant et vir meus et tua coniunx,


me penes est unum vasti custodia mundi,

ego penis sum unus vastus custodia mundus


tempora si veteris quaeris temeraria damni,


forsitan in teneris tantum mea regna coronis

forsitan in teneo tantus meus regnum corona


iunxit et e pleno tempora quinta die.


quid tibi ait ‘mecum? certe maiora canebas.


nil opus est dixit certamine Romulus ‘ullo:

nihil opus sum dico certamen romulus ullus


occupat amplexu lacrimasque per oscula siccat

occupo amplexus lacrimo per osculum sicco


praemia, de lacubus proxima musta tuis.


nomina, per titulos ingredimurque tuos.


figitur ad Laurens ingenti flamine litus


vel quia deliciis nocturna licentia nostris

vel quia deliciae nocturnus licentia noster


ad propiora vocor. populum digessit ab annis

ad propiora voco populus digero ab annus


carmine currentes ille tenebat aquas.


desilit et natos eripit inde suos;


solibus et campo corpora nuda dabant;


Almonis dominam sacraque lavit aquis,


et secum ambages caecaque iussa refert,


rite colunt matres sacra diemque meum.


cum primum cupido Venus est deducta marito,

cum primus cupido venus sum deduco marito


primaque pars huius thalamis aliena reperta est;

primus pars hic thalamus alienus reperio sum


ultima plorato subdita flamma rogo est.


ex illo iubeat furta reperta loco?


una ministrarum solita est, Cadmei, tuarum


utque videt comites somno vinoque solutos,


traiectus penna tempora cantat olor.


quid bos, quid placidae commeruistis oves?


virgaque Ianalis de spina ponitur alba,


Postera lux hiemem medio discrimine signat,

posterus lux hiems medium discrimen signo


hostiles linguas inimicaque vinximus ora


Tarquinius iuvenis socios dapibusque meroque


fecit, quod dominae nunc quoque nomen habet,

facio qui domina nunc quoque nomen habeo


principiumque sui generis revolutaque quaerens


Phoebus habet partem, Vestae pars altera cessit;

phoebus habeo pars vesta pars alter cedo


ante torum calathi lanaque mollis erat.


aspicit et Vestam: dubium, nymphamne putant


et soror et Procne Tereusque duabus iniquus

et soror et procne tereusque duo iniquus


hinc sata Pleione cum caelifero Atlante


causa tamen positi fuerat cognominis illis,


magna dati nutrix praemia lactis habet,


de bove: mille animas una necata dedit,


iuraque dat caelo, terrae, natalibus undis,


perque tuos manes, qui mihi numen erunt,


tempora digereret cum conditor urbis, in anno

tempus digero cum conditor urbs in annus


‘at quam sunt similes! at quam formosus uterque!

at quam sum similis at quam formosus uterque


hinc etiam fetus nomen habere putant,


sed tamen in dextra missilis hasta fuit:


scis, dea, respondi de volnere. risit, et aether

scio dea respondeo de vulnus rideo et aether


sit prior, irata Pallade manens erit.


‘surgite et in medios de summis arcibus hostes


et cadit in patrios sanguinulenta pedes.


ire per hanc noli, quisquis es; omen habet,


et Cereris fruges aspera saxa terunt,


obvius ad Tusci fluminis ora venit.


haec ubi rex didicit, lacrimas introrsus obortas

hic ubi rex disco lacrima introrsum oborior


Principio mensis Phrygiae contermina Matri

principium mensis phrygia conterminus mater


haec illi a caelo proxima terra fuit.


heu! fugiat? quid agat? quos terrae quaerat hiatus?


et quae ruricolis semina tosta dedit,


qui bene pugnabat, Romanam noverat artem:


navita quas Hyadas Graius ab imbre vocat;


et cum cive pudet conseruisse manus;


Silvia Vestalis caelestia semina partu


libera currebant et inobservata per annum


ossibus et toto corpore pestis erat,


quid tamen hoc refert? vitio tibi gratior ipso est.

quis tamen hic refero vitio tu gratus ipse sum


bina gemellorum quaerebam signa deorum


oraque caerulea tollens rorantia barba,


et feriunt molles taurea terga manus.


res est arbitrio non dirimenda meo.


quaeque diu latuit, nunc se qua tollat in auras,

quisque diu lateo nunc sui qui tollo in aura


sola gerat miles, quibus arma coerceat, arma,


(ne fallare cave!) proximus ater erit.


clamat et alternis nomen utrumque ciet.


forma placet niveusque color flavique capilli,


decipiat ne te versis tamen ille figuris,


voxque fuit ‘merui! meritas do sanguine poenas.


arboribus redeunt detonsae frigore frondes,


protinus inflexo Berecyntia tibia cornu

protinus inflecto berecyntius tibia cornu


iamque Leontinos Amenanaque flumina cursu


uritur Idaliis alba columba focis;


passus idem Tydeus et idem Pagasaeus Iason,

patior idem tydeus et idem pagasaeus iason


hunc igitur veteres donarunt aede Sabini


non est de tetricis, non est de magna professis,

non sum de tetrix non sum de magnus profiteor


sed timuit magnas Pygmalionis opes.


parvus ager: Cameren incola turba vocat,


sic reduces bene posse tegi, ne forte notentur

sic reduco bene possum tego ne fors noto


sed tetigi verbis ultima verba meis:


‘morte boum tibi, rex, Tellus placanda duarum:


inveniam causas hac quoque parte suas.


scintillam subito prosiluisse ferunt;


quae sequitur, numero turba notata fuit.


accessit titulis pontificalis honor.


scaena ioci morem liberioris habet.


nunc gravidum pecus est, gravidae quoque semine terrae:

nunc gravidus pecus sum gravida quoque semen terra


hinc Libys, hinc Meroe siccaque terra subest;

hinc libys hinc meroe sicco terra subsum


At mihi pande, precor, tanto meliora petenti,


esse putes? tangit numen et arva meum.


aurea marmoreo redimicula demite collo,


fallere, personis imperat ora tegi,


conscia mens ut cuique sua est, ita concipit intra

conscius mens ut quisque suus sum ita concipio intra


annuit, et mediae tempora noctis erant,


nectar erat palmis hausta duabus aqua.


dum secum Aeneas, Anna est! exclamat Achates:


venit et Alcides, turba comitatus Achiva (


in medio paucos armentaque rara relinquunt,

in medium paucus armentum rarus relinquo


factaque erit posito rore bis uda seges,


sed neque Terra diu Caelo, nec cetera Phoebo

sed neque terra diu caelum neque ceterus phoebus


nec violent lacrimis numina nostra suis;


illa iubam dextra, laeva retinebat amictus,


Romuleoque cadit traiectus Amulius ense,


veste deus lusus fallentes lumina vestes


his dea placanda est: haec tu conversus ad ortus

hic dea placo sum hic tu converro ad ortus


‘arbiter armorum, de cuius sanguine natus


effugere Oebalidae cursu potuere sequentes,


qui partem prisci nunc quoque moris habet,


celat: Aricino Virbius ille lacu.


et Numa, mox alii, tempore quisque suo.


templa deo fiunt, collis quoque dictus ab illo est,

templum deus fio collis quoque dico ab ille sum


omnis eques mixtaque gravis cum plebe senatus

omnis eques misceo gravis cum plebs senatus


di pia facta vident: astris delphina recepit

deus pius facio video astrum delphina recipio


auguror: a spumis est dea dicta maris,


denique quintus ab hoc fuerat Quintilis, et inde

denique quintus ab hic sum quintilis et inde


in dominae mensis, an sua causa subest?’


et vigilant nostra semper in urbe, Lares.


nondum Iustitiam facinus mortale fugarat


nuntius ut rediit decussaque lilia dixit,


Iuppiter in parte est; cepit locus unus utrumque

iuppiter in pars sum capio locus unus uterque


inde fere soli Faunus Picusque bibebant.


restitit ad nostras fessa labore fores.


tunc cum ferales praeteriere dies.


fluminea tolli posse putatis aqua!


spem capit obscenam furtimque accedere temptat


risit et o quam te fallunt tua saecula, dixit

rideo et o quam tu fallo tuus saeculum dico


territa voce sui nutrix accurrit alumni


protinus ex illa parte serenus erat.


noluit hoc frater, pietas aequatis in illo est:

nolo hic frater pietas aequo in ille sum


questa diu secum, sic est adfata Tonantem,


et pro delictis hostia blanda fuit;


multa palam, mitti clam quoque multa putat,

multus palam mitto clam quoque multus puto


lac niveum potes purpureamque sapam;


ure mares oleas taedamque herbasque Sabinas,


inque Iovis summa caeditur arce bidens.


proximus; a vento nomen uterque tenet.


dumque huic hospitium domus est Tegeaea, vagantur

dum hic hospitium domus sum tegeeus vago


mira, sed et scaena testificata loquar):


neve daret partus, ictu temeraria caeco


ultima placandis manibus illa dies.


provocat et Phoebum. Phoebo superante pependit;

provoco et phoebus phoebus supero pendeo


iamque ego praesenti tempore nulla forem!


iamque per Esquilias Romanam intraverat urbem.


devovit natum credulus ille suum.


quid mirum, virgo si virgine laeta ministra

quis mirus virgo si virgo laetus ministro


aura fovet, liquidae fonte rigatur aquae,


quid, victor, gaudes? haec te victoria perdet,

quis victor gaudeo hic tu victoria perdo


di quoque templorum foribus celentur opertis,


ille caprum mactat, iussae sua terga puellae

ille caper macto jubeo suus tergum puella


Dicta Pales nobis, idem Vinalia dicam;


perfida magnanimi contudit arma Iubae.


fixaque semianimi corpore tela rapit


hic inter cineres obsceni forma virilis


induerat Tyrio bis tinctam murice pallam:


plenaque odorati disponit pocula Bacchi,


interea crescat scabrae robiginis expers,


qui calido strictos tincturus sanguine cultros

qui calidus stringo tingo sanguis culter


concidit in dura sanguinulentus humo,


ad nomen voltus sustulit illa suos.


flore semel laeso pereunt viciaecque fabaeque,

floreo semel laedo pereo viciaecque faba


testis erit Pholoe, testes Stymphalides undae,

testis sum pholoe testis stymphalides unda


nec Latium norat, quam praebet Ionia dives,

neque latius norat quam praebeo ionium dives


aversusque iacit; sed dum iacit, ‘haec ego mitto,

averto jacio sed dum jacio hic ego mitto


eliciunt caelo te, Iuppiter, unde minores


Quorum si mediis Boeotum Oriona quaeres,


nam simul exta deo data sunt, licet omnia fari,

nam simul exta deus do sum licet omnis faris


Quintus ab aequoreis nitidum iubar extulit undis

quintus ab aequoreus nitidus iubar effero unda


voverat hoc iuvenis tunc, cum pia sustulit arma:

voveo hic juvenis tunc cum pius tollo arma


et modo dimittit digitis, modo concipit auras,

et modo dimitto digitus modo concipio aura


dexter ades ducibus, quorum secura labore


huic ego iuratus, vobis in verba vocatis,


utile nunc iter est, Publiciumque vocant.’


lumen ad exiguum famulae data pensa trahebant,


Marte satos scires: timor afuit, ubera ducunt


hoc pater Iliades, cum longum scriberet annum,

hic pater iliades cum longus scribo annus


atque ait in magnos arma movete deos.


si nullum ausuri maius eramus opus.


conscia mens recti famae mendacia risit,

conscius mens recingo fama mendacium rideo


Romulus ut tumulo fraternas condidit umbras,

romulus ut tumulus fraternus condo umbra


cum tua sint cedantque tibi confinia mensum,


stabant, Argolicae quod posuere manus,


institeram, quare primi Megalesia ludi


hanc cupit, hanc optat, sola suspirat in illa,

hic cupio hic opto solus suspiro in ille


Postera cum caelo motis Pallantias astris

posterus cum caelum moveo pallantius astrum


utque domus, quae praestat eam, cum pace perennet


quam dixit veniam vos datis, ipsa nego.


mos erat et mensae credere adesse deos;


ecce nurus regis fusis per colla coronis


stabat, ut ante patrem, lacrimis perfusus Achilles:

sto ut ante pater lacrima perfundo achilles


primitias magno seposuisse Iovi.


qui tamen in primis aedibus ante fuit.


aut pecus aut latam dives habebat humum;


conveniunt partes hae tibi, comis anus.’


rident: percusso claudicat ille genu.


cras veniet vestris ille secundus aquis.


sic cecinit Clio, doctae assensere sorores;


cetera ne simili caderent labefacta ruina,


arceat (arcet enim) libaque tosta petat,


et spumat testu pressus uterque suo.


hostibus a domitis hostia nomen habet,


nympha, Numae coniunx, ad tua facta veni.


Parthe, quid exultas? dixit dea ‘signa remittes,

parthus quis exulciscor dico dea signum remitto


Rhoeteumque rapax Sigeaque litora transit


et patrias artes militiamque colant.’ iussit


est,’ ait ‘et saevi flectitur ira Iovis,


huc ubi venerunt (neque enim procedere possunt


utque vident habitum, quae luctus causa, requirunt,

ut video habitus qui luctus causa requiro


cur vicibus factis ineant convivia, quaero,


desuper extentas imposuere togas.


‘quid iuvat esse pares, te nostrae caede sororis

quis juvo sum par tu noster caedes soror


grata nimis Baccho filia regis erat.


continet, et furiis in scelus isse pudet,


de tribus impatiens restitit una viri.


causa recens melior: passos Germania crines

causa recens bonus patior germania crinis


in qua par facies nobilitate sua est.


coniugis, adsuevi semper amare virum,


audit et Evandrum sceptra tenere loci.


inde, velut nunc est, per quem descenditis, inquit

inde velut nunc sum per qui descendo inquam


dum tamen haec fiunt, viduae cessate puellae:


hic quoque lucus erat iuncis et harundine densus

hic quoque lucus sum juncus et harundo densus


comat virgineas hasta recurva comas.


edidit Arcadiis Pleias una Iovi,


pontifices ab rege petunt et flamine lanas,


protinus Oebalii rettulit arma Tati,


Idibus ora prior stellantia tollere Taurum


tunc repetam, nunc me grandius urget opus.


quas tellus nullo sollicitante dabat;


vix bene desieram, rettulit illa mihi:


augeat, in longis vestibus esse iubet;


sed liceat sumpta pauca referre lyra.


ne seriem rerum scindere cogar, erunt.


nam tibi par nullum Graecia numen habet,


ultima Tarquinius Romanae gentis habebat


vos quoque sub viridi myrto iubet ipsa lavari:

tu quoque sub viridis myrtum iubeo ipse lavaris


idque ancile vocat, quod ab omni parte recisum est,

is ancilis voco qui ab omnis pars recido sum


et male veloci iusta soluta Remo,


nuda ferant posita corpora veste, rogas?


creditur in lyricis detinuisse modis,


circus erit pompa celeber numeroque deorum,


seu quia bis quinto femina mense parit,

seu quia bis quintus femina mensis pario


cervicemque polo suppositurus Atlas,


praestat et hoc parvo ture rogata facit,


nec crimen duras esset habere manus,


nec tacet Evandri mater prope tempus adesse,

neque taceo euander mater prope tempus adsum


discant et plenas exonerare colos.


his amor, ut repetant, illis, ut reddere nolint,


et posita est meritae multa tabella deae.


prospicit a templo summum brevis area Circum,

prospicio ab templum superus brevis area circum


illa loco nomen fecit, locus ipse Lupercis.

ille locus nomen facio locus ipse lupercus


propter te, fieri quod vetat, ipse facit.


et lunae patiens et pluvialis aquae,


venit ad Euphraten comitata Cupidine parvo


scortea non illi fas est inferre sacello,

scorteus non ille fas sum infero sacellum


dicet ubi est hodie quae Lyra fulsit heri?


luce mea Marso consul ab hoste cades.


venit et in terras: coluerunt Romulus illam


donec Honor placidoque decens Reverentia voltu

donec honor placidus decet reverendus vultus


altera tresque super strata celebrantur harena:


Termine, sive lapis, sive es defossus in agro

terminus sive lapis sive sum defodio in ager


quod petis, Oleniis inquam ‘mihi missus ab arvis

qui peto olenius inquam ego mitto ab arvum


tu, dea, pro nobis fontes fontanaque placa


Iuppiter et lato qui regnat in aequore frater

iuppiter et fero qui regno in aequor frater


facta dea est Fornax: laeti Fornace coloni

facio dea sum fornax laetus fornace colonus


reppulit: e summo decidit ille toro.


Ipse locus causas vati facit, urbis origo


Graecia principium moris dedit: illa nocentis


vive, precor, nec me, care, relinque, pater!

vivo precor neque ego caris relinquo pater


quid faceret? color oris erat, qui frondibus olim


ante Iovem genitum terras habuisse feruntur


templorum positor, templorum sancte repostor,


nec tibi, quae cupidae matura videbere matri,


quosque vocant Ramnes, Luceribusque dedit,


veste data tegitur, vetat hanc Fortuna moveri


surgunt: ex illis altera maior erat,


sunt avidae volucres, non quae Phineia mensis

sum avidus volucris non qui phineius mensis


longamque imprudens exsoluisse famem.


dixit et egrediens nubem trahit inque dracones


filius agnosco iussa parentis ait.


impetus?’ ut tacui, Pieris orsa loqui:


illa patres in honore pio matresque tuetur,


atque ait invito frater adempte, vale!


laesa furit Iuno, formam mutatque puellae.


sive est Arctophylax, sive est piger ille Bootes,

sive sum arctophylax sive sum piger ille bootes


qui micat in medio pectore, mersus erit.


et pecus antiquus dicebat agonia sermo;


nunc decet, a Siculo nomina colle tenent;

nunc decet ab siculus nomen collis teneo


Taenaria recipi me quoque valle iube.

taenarius recipio ego quoque valles jubeo


errant, nunc posito pascitur umbra cibo.


Summa dies e quinque tubas lustrare canoras

summus dies e quinque tuba lustraris canorus


sparge, precor, donis pectora nostra tuis.


procedunt pariter matres nataeque nurusque


et tot Iuleae nobilitatis avos:


nunc vocor ad nomen, vegrandia farra colonae


et seu vomeribus seu tu pulsabere rastris,


quaeque colunt sanctos virginitate focos,


nec bellatoris terga premuntur equi,


tradere, Romani numen utrumque soli.


et careant loliis oculos vitiantibus agri,


a populo rerum digna potente coli.


edidit haec flamen verba, Quirine, tuus:


at certe credemur, ait ‘si verba sequetur


haec mihi dicta semel, totis haerentia fastis,


otia terra ferax, otia pontus habet:


et quo sit merito quaeque notata dies.


at non effugiet Vindemitor: hoc quoque causam

at non effugio vindemiator hic quoque causa


ergo animi indociles et adhuc ratione carentes

ergo animus indocilis et adhuc ratio careo


ut rediit, veribus stridentia detrahit exta


corpora, legitimo quique merebat equo.


eripuisse velint invideantque, Venus,


sumpta Iovi; primo tempore inermis erat.


quae deus in Campo prospicit ipse suo.


et potitur capta Maurus Iarba domo,


‘Phryx puer in silvis, facie spectabilis, Attis

phryges puer in silva facies spectabilis atthis


devorat et clausum pectore volnus habet,


terra pilae similis nullo fulcimine nixa,

terra pila similis nullus fulcimen nitor


suppositum cineri panem focus ipse parabat,


flamen in antiquae lucum Robiginis ibat,


optima tu proprii nominis auctor eris.’


cymbala pro galeis, pro scutis tympana pulsant;

cymbalum pro galea pro scutum tympanum pulso


desieram. coepit: ‘feritas mollita per illam


verbaque honoratus libera praetor habet,


forte comes dominae iuvenis Tirynthius ibat:


sola prius furnis torrebant farra coloni (


iure venis, Gradive: locum tua tempora poscunt,

ius venio gradivus locus tuus tempus posco


sacra recognosces annalibus eruta priscis,


tunc cantata ligat cum fusco licia plumbo

tunc canto ligo cum fuscus licium plumbo


succubuit famae victa puella metu.


accipiunt: Tusco sanguine terra rubet, sic iterum,

accipio tuscus sanguis terra rubeo sic iterum


est alio signi reddita causa loco.


‘disce metu posito, vates operose dierum,


ite, deam laeti Fortem celebrate, Quirites:


traditur antiqui fabula plena ioci.


quid petis hinc (cognorat enim) ‘matertera Bacchi?

quis peto hinc cognosco enim matertera bacchus


‘Si licet occultos monitus audire deorum


venit ad expositos (mirum!) lupa feta gemellos:

venio ad expono mirus lupa fetus gemellus


tangitur et tacto concipit illa sinu.


quaeritis, et quare sit Iovis ista dies?


re dabis et castas casta sequere manus.’


ille sua faciem transformis adulterat arte:

ille suus facies transformis adultero ars


templa sacerdotum rite dicata manu;


vos illi in prima fugienti obsistite ripa,


huic fuit haedorum mater formosa duorum,


in faciem redii dignaque membra deo.


Iam tua, Laomedon, oritur nurus ortaque noctem


invenies illic et festa domestica vobis:


innocuum victo cui dedit ignis iter?


dant veniam ridentque moram, capit ille coronam,


et tegat ornatas longa corona fores.


hunc senibus’ nec avum sustinuisse nepos,


et quem nunc gentes Tiberim noruntque timentque,


civica pro trepidis cum tulit arma reis;


‘sacra! vir intrabo non adeunda viro.


illa dedit caelum, nomina fecit Hyas.


non dedignata est nomen habere Venus,


Sed quid et Orion et cetera sidera mundo

sed quis et oreon et ceterus sidus mundus


illic accendit geminas pro lampade pinus:


saepe avidum fugiens restitit agna lupum;


respicit: hac Hyades Dorida nocte tenent.


nec vos, turba fere censu fraudata, 1 magistri,

neque tu turba fere census fraudo magister


cum mihi (sensit enim) lux haec indicitur, inquit

cum ego sentio enim lux hic indico inquam


tura focis vinumque dedit fibrasque bidentis


auctor vindictae nam venit ecce tuae.’


dicitur illa duci tunc placuisse deo.


dicite, Pierides, sacrorum quae sit origo,


abstulerat multas illa cohortis aves.


et cantant laudes, Termine sancte, tuas:


sancta vocant augusta patres, augusta vocantur

sancio voco augustus pater augustus voco


plura iubet fieri simili caelata figura,


tum, memor imperii sortem consistere in illo,

tum memor imperium sors consisto in ille


et ducunt posito duras cratere choreas,


mille manus illis dedit et pro cruribus angues,


tura ferant placentque novum pia turba Quirinum

tus fero placo novus pius turba quirinus


Romulus, in partes distribuitque duas:


demite divitias: tota lavanda dea est.


cum placuit numeris condere festa tuis.


substitit hic Erato, mora fit; sic cetera quaero:

substo hic eremus mora fio sic ceterus quaero


sed Proculus Longa veniebat Iulius Alba,


natus’ ait regis Tarquiniusque loquor!


quod sibi defectis illa ferebat opem.


factaque Telegoni moenia celsa manu.


credant et nimias Deucalionis aquas.


quacumque ingreditur, miseris loca cuncta querellis

quicumque ingredior miser locum cunctus querela


verba movent iram non circumspecta deorum:


haec est, cui fuerat promissa potentia rerum.


sanguine prima vacat, nec fas concurrere ferro:

sanguis primus vaco neque fas concurro ferrum


diriget in medio quis mea vela freto?


urbis in Iliacae desiluisse iuga.


et valeant vigiles, provida turba, canes.


credit amans thalamosque parat, deducitur illuc


roscida cum primum foliis excussa pruina est,

roscidus cum primus folium excutio pruina sum


non alias missi cecidere frequentius ignes:


admonet et forti sacrificare deae.


vivite inextincti, flammaque duxque, precor.


haec habeat media testa relicta via.


ause per exiguos magna referre modos,


certe ego transilui positas ter in ordine flammas,

certus ego transsileo pono ter in ordo flamma


Roma pudicitia proavorum tempore lapsa est:


venerat Alcides exhausta parte laborum,


et tibi (crede mihi) tempora veris erunt.’


ipsa sedens molli comitum cervice feretur


dicere, sed non est carminis huius opus;


luditur in castris, otia miles agit.


cumque meri patera turis acerra fuit.


hanc, quia iusta ferunt, dixere Feralia lucem;


haec inquit tellus quantulacumque tua est.

hic inquam tellus quantuluscumque tuus sum


ventus ab occasu grandine mixtus erit. sit


annuerant omnes: omnes ad terga iuvenci

annuerant omnis omnis ad tergum juvencus


ille manu mulcens propexam ad pectora barbam

ille manus mulceo propexus ad pectus barba


nunc quoque, confusae quondam nota parva figurae,

nunc quoque confundo quondam nosco parvus figura


teque Iovi primos, Anna, dedisse cibos.


Sulmonis gelidi, patriae, Germanice, nostrae.


tuque cadis patria, parve Learche, manu.


deficit ingenium, maioraque viribus urgent:


compita grata deo, compita grata cani.

compitum gratus deus compitum gratus canis


matre satus Terra, monstrum mirabile, taurus

mater sero terra monstrum mirabilis taurus


felices animae, quibus haec cognoscere primis


Liber et inventi praemia mellis habet.


et tepidi finem tempora veris habent.


utque levis custos armillis capta Sabinos


Luciferi, quot habent carmina nostra pedes,


nec mora, principibus caesis ex urbe Gabina

neque mora princeps caedo ex urbs gabinus


accepit Phoebo nymphaque Coronide natum


dum desint hostes, desit quoque causa triumphi:

dum desum hostis desum quoque causa triumphus


hinc solet hasta manu belli praenuntia mitti,

hinc soleo hasta manus bellum praenuntio mitto


intactae fueratis aves, solacia ruris,


ponere, nec digitis anulus ullus inest,


nec, quod nos uris, mirum facis: ortus in igne

neque qui nos uro mirus facio ortus in ignis


pars aderant positis arte manuque comis:


ius tamen ereptum restituisse ferunt;


qui sequitur Ianum, veteris fuit ultimus anni:


et peragit solita fallere voce preces:


ensifer Orion aequore mersus erit.


nata, tene linguam, nec tamen illa tenet,

nata teneo lingua neque tamen ille teneo


mandantem amplecti cupiunt et bracchia tendunt:

mando amplector cupio et bracchium tendo


aspicere et generis dinumerare gradus,


mittitur ad tripodas, certa qui sorte reportet,


carminis huius opus causas exponere, quare


et male credebar sanguinis auctor ego.


plura recognosces, pauca docendus eris.


magnaque pars horum desertis venerat Argis):


insula, quam Libyci verberat unda freti,


laeserat, et falsi criminis acta rea est;


tecta senis subeunt nigro deformia fumo;


respice Thestiaden: flammis absentibus arsit;


tunc quoque iam moriens ne non procumbat honeste,

tunc quoque iam morior ne non procumbo honestus


seu pius Aeneas eripuisset eam,


respicit; haec etiam cura cadentis erat.


maestaque funerea corpora veste tegunt.


da veniam culpae, nec, dum degrandinet, obsit

do venio culpa neque dum degrandinet obsum


neglectae collo sic iacuere comae,


aptaque deliciis munera ferre deam.


parva, sed assiduis uvida semper aquis.


credidit officiis esse minora suis,


Cymaeam, veteres, consuluistis anum.


nomine diversas significare vices,


nec satis est meruisse semel cognomina Marti:

neque satis sum mereo semel cognomino martius


virus edax superabat opem, penitusque recepta


vina quies sequitur; gelido Numa prodit ab antro

vinum quies sequor gelidus numa prodeo ab antrum


et venit in thalamos, nupta pudica, tuos.


quae placeant, positis omnibus ipse leges.


flamina non constant, et sex reserata diebus


consule, qui late facta diurna videt.’


mensibus egerunt lustra minora decem.


ars mihi non tanti est; valeas, mea tibia dixi:

ars ego non tantus sum valeo meus tibia dico


aut nive, quae Zephyro victa tepente fluit,


Ilia cum Lauso de Numitore sati.


det iecur in lances, Inachi lauta, tuas;


magnaque discedens signa reliquit hiems.


ille dabat tacitis animo responsa quieto


Anna tegens voltus, ut nova nupta, suos.


in regem et gentes cum placet arma capi.


vix est Evandri vixque retenta manu.


fronde, ter arbutea limina fronde notat;


nec noceat turbasse lacus, ignoscite, nymphae,


expectet puros pinea taeda dies,


et pavidas posito procubuisse genu.


pallor abit, subitasque vident in corpore vires:


monte suo clausos barbara turba premit.’


ut posset magnas exeruisse manus,


mater et, ut debet, cum Iove summa tenet.

mater et ut debeo cum iuppiter summus teneo


longaque Phrixeae stagna sororis adit


‘cur igitur Gallos, qui se excidere, vocamus,


Te quoque magnifica, Concordia, dedicat aede

tu quoque magnificus concordia dedico aedes


iamque indignanti nova frena receperat ore,


iamque suburbanos Etruscaque contudit arma,


Lux eadem, Fortuna, tua est auctorque locusque;


cum Troiam Aeneas Italos portaret in agros,


munere: non avidos Styx habet ima deos,


vina dabat Liber, tulerat sibi quisque coronam,


octipedis frustra quaerentur brachia Cancri: praeceps

octipedis frustra quaero bracchium cancer praeceps


terque manu permulsit eum, tria carmina dixit,


excipe pacato, Caesar Germanice, voltu

excipio pacatum caesar germanicus vultus


an, quia praevisos in aqua timet hostia cultros,

an quia praevideo in aqua timeo hostia culter


inque sinu natos, pignora cara, tenent,


Livia restituit, ne non imitata maritum


cui dea dum non es dixit ‘scelerata, fuisti:


credite dicenti: mira, sed acta, loquor,


frontem dilectae laedere parcit ovis.


si torus in pretio est, dicor matrona Tonantis,

si torus in pretium sum dico matrona tono


exigis: Alpino Roma sub hoste iacet.


atque aliquam, de qua procreet, anguis habet;

atque aliqui de qui procreo anguis habeo


cernis, odoratis ut luceat ignibus aether,


sicut erat, positum caespite fulta caput,


filia carpento patrios initura penates


hanc cole, qui maculas laesis de vestibus aufers,

hic colo qui maculo laedo de vestis aufero


prospicit in foribus diversae tela figurae


atque ita per populum fumantia mane solebat


excutitur terrore quies: Numa visa revolvit


mittere qui poterat pila, disertus erat.


Caesaris innumeris (quem maluit ille mereri?)


quae possit crines, Phoebe, decere tuos;


mater amat nuptas: matrum me turba frequentat:

mater amo nubo mater ego turba frequento


Egeria est, quae praebet aquas, dea grata Camenis;

egeria sum qui praebeo aqua dea gratus camena


fulmina post ausos caelum adfectare Gigantes

fulmen post audeo caelum adfectaris gigantes


Exigit ipse locus, raptus ut virginis edam:


dicite suffuso per sacra verba mero.


hinc videt Aenean oneratum pondere caro


veste triumphales occubuisse senes:


dixit, et ut lacrimae (neque enim lacrimare deorum est)

dico et ut lacrima neque enim lacrimaris deus sum


fulmina de caeli iaculatus Iuppiter arce


concipit ulla preces, dictaque pondus habent.’


causa, quod est illa nata Minerva die.


adiacet antiquus Tiberino lucus Helerni:

adjaceo antiquus tiberinus lucus helerni


perque urbes Asiae longum petit Hellespontum,


nec capiat somnos invigiletque malis.


nec mora, celato fixit sua pectora ferro


cetera temptantem subito Tirynthius heros


ediderat patruo regna tenente suo.


signa) duos tergo sustinuisse deos.


captaque erat lyricis Ausonis ora sonis;


haec tibi. tu pollens urbe nepotis eris,


et medius iuvenum, non indignantibus ipsis,


Iuppiter arce sua totum cum spectat in orbem,

iuppiter arx suus totus cum specto in orbis


Crassus ad Euphraten aquilas natumque suosque


Actoriden Peleus, ipsum quoque Pelea Phoci

actorides peleus ipse quoque pelea phocus


et cessaturae supposuisse casae,


vis eadem, lato quodcumque sub aequore vivit,

volo idem fero quicumque sub aequor vivo


vellus, Achilleae continuere manus,


Tarquinius cum prole fugit, capit annua consul

tarquinius cum proles fugio capio annuus consul


et patitur longas obsidione moras,


Romano vellet nubere, nulla fuit.


carpere dicuntur lactentia viscera rostris


cernere non moto corpore bina licet.’


se iacit: audacem fecerat ipse timor.


haereat ut collo fortius illa suo.


attonita est plangore Ceres (modo venerat Hennam)

attono sum plangor cero modo venio henna


post ea praeteriti tumulis redduntur honores,


pagus agat festum: pagum lustrate, coloni,


ermine, post illud levitas tibi libera non est:

ermine post ille levitas tu liber non sum


a te principium Romano dicimus anno:


senserat, aut geminos esse sub axe polos?


stipes, ab antiquis tu quoque numen habes.


‘consortes operis, per quas correcta vetustas


nec gener est nobis ille pudendus ait.


inde (fide maius) tergo delphina recurvo

inde fides magnus tergum delphina recurvo


per sata perque vias fertur nec, ut ante solebat,

per sero per via fero neque ut ante soleo


principiumque odii, si sinat illa, canam,


vidit et auctores rettulit ipse suos:


sacra videt fieri sextus ab urbe lapis,


auctor, et ulcisci numen utrumque paro:


hordeaque ingenti fenore reddat ager!’


verba fides sequitur: noxae tibi deditus hostis


Sospita delubris dicitur aucta novis,


ritus erit veteris, nocturna Lemuria, sacri:


secretum nudo dum pede carpit iter,


Bacchus amat flores: Baccho placuisse coronam

bacchus amo floreo bacchus placeo corona


moxque per ardentes stipulae crepitantis acervos


‘nos quoque tangit honor: festis gaudemus et aris,

nos quoque tango honor festus gaudeo et ara


Punica quae lento cortice poma tegunt.’


suspice: Gorgonei colla videbis equi.


illa nihil: neque enim vocem viresque loquendi


dicite, Pierides, quis vos adiunxerit isti,


‘si memor es, de quo mihi sit Proserpina nata,

si memor sum de quo ego sum proserpina nata


Sithonas et Scythicos longum narrare triumphos

sithone et scythicus longus narro triumphus


nunc ager assidua luxuriabat aqua:


dixerat, illa deum promisso ludit inani


haec anni novitas iure vocanda fuit.’


ipsa capit clavamque gravem spoliumque leonis


pace fores obdo, ne qua discedere possit;


causaque, cur iubeat (discite!), certa subest


utque solet, Marti continuata suo est:


et populus Laurens Lanuviumque meum;


Hic quoque mensis habet dubias in nomine causas,

hic quoque mensis habeo dubius in nomen causa


litoribus tactis stabat sine cornibus ullis


templa frequentari Collinae proxima portae

templum frequentaris collina propior porta


inde domum redeunt sub prima crepuscula maesti,

inde domus redeo sub primus crepusculum maestus


et tenet in magno templa dicata foro.


gaudet, et a Baccho mella reperta ferunt.


fregerat armillas non illa ad brachia factas,

frango armilla non ille ad bracchium facio


illic et cantant, quicquid didicere theatris,


tunc cum observatas augur descendit in herbas,

tunc cum observo augur descendo in herba


acceptus geniis illa December habet.


attulit? exponit, quem petat illa locum,


sole tamen vinoque calent annosque precantur,


ridet et ipse deus limumque inducere monstrat;


Hadriacumque patens late bimaremque Corinthum:


excipit hospitio iuvenem Philyreius heros,

excipio hospitium juvenis philyreius heros


sponte sua si quas terra ferebat’ ait.


hinc etiam veteres miti memorantur honores


transeat: audentem talia dede neci.’


carmina mortali non referenda sono,


iure repertori candida mella damus,


quaeque colunt thalamos, Ilia diva, tuos.


presserat ora deus. tunc sic ego nostra resolvi

premo os deus tunc sic ego noster resolvo


‘vadis, an expectas pretium pietatis amarum?


Hunc Lyra curva sequi cuperet, sed idonea nondum

hic lyra curvo sequor cupio sed idoneus nondum


si tua contigimus manibus donaria puris,


Clare nepos Atlantis, ades, quem montibus olim

claris nepos atlantis adsum qui mons olim


nec modus ullus erat, crescebat imagine luctus,

neque modus ullus sum cresco imago luctus


canuerint herbae rore recente quater,


ulta suas merita caede nocentis opes;


obfuit, ad rigidos promptaque lingua senes,


addis ait culpae mendacia, Phoebus ‘et audes

addo aio culpa mendacium phoebus et audeo


nec galea tegimur nec acuto cingimur ense,


inde domum repetens puppem conscendit Arion,

inde domus repeto puppis conscendo arion


et modo tolle faces! remove modo verbera! clamat;

et modo tollo fax removeo modo verbero clamo


unda prius spargat, virgaque verrat humum,


remque mei iuris malim tenuisse precando,


efficiatque ratas utraque diva preces,


lassabant agiles aspera bella viros,


nunc fruitur caelo, quod pennis ante petebat,


tum dea, quos fecit, sustulit ipsa metus,


fer, precor, auxilium! dixit ‘celabitur auctor


ignea cum pura Vesta nitebit humo.’


et canis et variae conticuistis aves,


iam tria lustra puer furto conceptus agebat,

iam tres lustro puer furtum concipio ago


Tertia post Veneris cum lux surrexerit Idus,


mollis erat tellus rorata mane pruina:


cum praecomposito nuntius ore venit,


di quoque cultores in idem venere Lyaei,


. vere fruor semper: semper nitidissimus annus,


armifer armiferae correptus amore Minervae


flavaque Thebanae reddite liba deae.


stabat, et in voltu signa vigoris erant.


compositique nepos busta piabat avi.


ausus Erechthea praemia ferre domo.


sumptum de tepidis ipsa colona focis,


non ego te, tantae nutrix Larentia gentis,


ne sciat hoc quisquam, tacitisque doloribus urar,


remque ferox saxis stipitibusque gerit.


dixerat haec nato motus instare sibique,


illa ego sum, cui tu solitus promittere caelum.

ille ego sum qui tu soleo promitto caelum


Proximus Hesperias Titan abiturus in undas


constiterant — pudor est ulteriora loqui —


Ianus habet finem, cum carmine crescit et annus:

janus habeo finis cum carmen cresco et annus


sint tibi Flaminius Trasimenaque litora testes

sum tu flaminius trasimenaque litus testis


ibat in hunc Idas vixque est Iovis igne repulsus,

eo in hic idas vix sum iuppiter ignis repello


ignis: opem nato Mulciber ipse tulit,


sedit, et invicto nil Iove maius erat,

sedeo et invictus nihil iuppiter magnus sum


Romulus et frater pastoralisque iuventus


inque leves calathos munera nostra legunt.


voce locus, si non obstreperetur aquis,


et genitor Mavors Vestaque mater, ades;


comperit agricolis semina tosta dari.


hinc puer Aeacides, hinc Iove natus erat.

hinc puer aeacides hinc iuppiter nascor sum


‘supplicis, alma, tuae, genetrix fecunda deorum,

supplex almus tuus genetrix fecundus deus


usus abest Veneris, nec fas animalia mensis

utor absum venus neque fas animal mensis


dicitur in Tuscae gurgite mersus aquae.


dat teretem zonam, qua modo cincta fuit.


haec hominum monumenta patent, si quaeritis astra

hic homo monumentum pateo si quaero astrum


nocte volant puerosque petunt nutricis egentes


quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae,


extimui sensique metu riguisse capillos,


signa dabunt imbres exoriente Lyra.


‘siste, puer, lacrimas! Proteus tua damna levabit,

sisto puer lacrima proteus tuus damno levo


mixta bibunt molles lacrimis unguenta favillae,

misceo bibo mollis lacrima unguentum favilla


dic, inquam parva cur stipe quaerat opes.


dent tibi caelestes, quos tu caelestibus, annos,


Thybri, per Etruscas in mare mittis aquas.


admovere oculis distantia sidera nostris


appellant Saxum; pars bona montis ea est.


nec tamen hoc falsum: nam, dis ut proxima quaeque,

neque tamen hic falsus nam deus ut propior quisque


ripaque felici tacta sit ista pede!


atque avide trunco condita mella petit,


inde focum observat pistor dominamque focorum,


sed nondum fatis Latio sua numina posci

sed nondum fatum latius suus numen posco


sed poterunt ritum Picus Faunusque piandi


ante tamen madidis subieci sulphura venis,

ante tamen madidus subicio sulphura venio


Nunc mihi dicenda est regis fuga: traxit ab illa

nunc ego dico sum rex fuga traho ab ille


quid gravius victore Gyge captiva tulissem,


vomere, cedebat taurus arator equo;


addidit et meriti praemia dixit habe.


prima cadit Fauno, leni cadit altera Somno:

primus cado faunus lenis cado alter somnus


Maenadas Ausonias incoluisse ferunt.


an scient Vestam, scisse sed ipse negat.


tum quoque priscorum virgo simulacra virorum


en ego, quem totiens reppulit illa, fruor.’


findite remigio navita dixit aquas!


hic, qui nunc aperit percussi viscera tauri,

hic qui nunc aperio percutio viscera taurus


Iuppiter, inquit, ‘habet Romana potentia vires:

iuppiter inquam habeo romanus potentia vireo


tradidit huic vitem pendentem e frondibus ulmi,


venit in exemplum furor hic, mollesque ministri

venio in exemplum furor hic mollis minister


Nais Amalthea, Cretaea nobilis Ida,


ultima, qua fallam, sit Venus illa mihi.


saepe manus aegras manibus Angebat amicis


iam Bacchi nemus et Tmoli vineta tenebat,

iam bacchus nemus et tmolus vinetum teneo


moris et antiquas testificantur opes.