Fabulae Aesopiae

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Inter vectorum lacrimas et mortis metum


Ne male dimissam gratiam corrumperet,


Hoc in se dictum debent illi agnoscere,


Repressit iram et: Facilis vindicta est mihi,


Integritatis qui sincerae conscius


Hic est Menander scriptor. Mutatus statim:


Aper rapinam vitans non prodit foras.


Quae saevum ingenium variis involvens modis

qui saevus ingenium varius involvo modus


Non evertisset scelere funesto domum.


Ut iura posset inter homines reddere.


Monumentum iuxta mulier quo se incluserat.


Sic totam praedam sola improbitas abstulit.

sic totus praeda solus improbitas aufero


Opus approbavit; sed mercedis tertiam


Trito Myronem argento, tabulae Zeuxidem.


Quod es pollicitus: exhibe vocis fidem.


Nisi, qui nutritus illo est, iugulatus foret.


Quem volo refelli iam nunc responso meo:

qui volo refello iam nunc respondeo meus


Quid hoc? sacratae vatis horrescunt comae,


Ut est vulgatus ordo narratae rei,


Sive hoc ineptum sive laudandum est opus,


Ne latrem pro re domini? Multum falleris.


Cum tristem servitutem flerent Attici,


Clamorem subito totis tollit viribus


Premente partu scrofa cum gemeret iacens,


Nolo irascaris, libere si dixero:


Tum vero vultum magni ut viderunt Iovis,

tum verus vultus magnus ut video iuppiter


Sensit profecto se hominem non visum seni,

sentio profecto sui homo non video senex


Nil praeter domini mores mutant pauperes.


Productus ad bibendum cum foret a molis,


Fracte loquendo et ambulando molliter


Hac re videre nostra mala non possumus;


Ne sceptrum mundi raperet nostra audacia.


Et venditaret falso antidotum nomine,


Aequalitatis inter plausus nuptias.


Et vindicavit ictu veterem iniuriam.


Pennas pavoni quae deciderant sustulit


Ferendus esses, forte si te diceres


Longeque inferior agnus. Tunc fauce improba

longus inferus agnus tunc fauces improbus


Non explicabit alius quam qui repperit.


Hi, speculum in cathedra matris ut positum fuit,

hic speculum in cathedra mater ut pono sum


Novissime prolapsam effundit sarcinam;


Tu de conspectu fugere veloci impetu;


Hoc ne locutus sine mercede existimer,


Humanam supra formam, cuidam servulo


Fertur locutus: O canis, merito iaces,


Verbosis acquisivit sibi famam strophis.


Quaestus placebat alteri meretricius.


Interea fanum qui compilarant Iovis,


Impar duabus occidit tristi nece.


Libenter istum prorsus appeterem cibum,


Atque ita correptum lacerat iniusta nece.


Magno dolore victus coepit singulos


Olim Prometheus saeculi figulus novi


Princeps tibicen notior paulo fuit,


Verum oculis ut priveris opto perfidis.


Illi assignate vitam quae luxu trahit;


At ille stultus, dum vult vocem ostendere,


Asinus demisso pene: Similem si negas


Certumque fontem veritatis repperit:


Miscere illius antidoto se toxicum,


Nihil laboras? ideo, cum opus est, nil habes.

nihil laboro ideo cum opus sum nihil habeo


Persuasus ille fecit quod monitus fuit;


Cervus nemorosis excitatus latibulis,


At mehercules narrabit quod quis voluerit,


Tum Magnus: Quid ais? tune me, commilito,


Victorque rediit. His tunc Pompeius super:


Nidoque posuit pullis, escam ut carperent.


Tum sibi timentes, qui ferae pepercerant,


Opinione alterius ne quid ponderent:


Stramenta desunt? Tollere haec aranea


Quod dignitatem feminae aequassent suam.


Miserandam potius quam damnandam existimo.


Age porro: parere si voluisset feminam,


Fatorum dicto sed puniri tempore;


Verum ipsam vitam et mores hominum ostendere.


Ut sapiens intellegeret, erraret rudis.


Contempsit illa, tuta quippe ipso loco.


Contendant, ego te plurimi facio tamen.


Quantae putatis esse vos dementiae,


Ovesque segregatas ostendit procul.


Qui, magna cum minaris, extricas nihil.


Et vina vetera date lanificae rusticae;


Subito accersitus nuntio magni Iovis


Regnare nolo, liber ut non sim mihi.


Aesopus nobis hoc exemplum prodidit.


Amorem crebris avocabat poculis.


Felisque catulis largam praebuerunt dapem.


Pavorem simulans prospicit toto die.


Salve inquit illa cur me fugisti, obsecro?

salvus inquam ille cur ego fugio obsecro


Tace inquit ante hoc novi quam tu natus es.

taceo inquam ante hic nosco quam tu nascor sum


Tibicen: gratulari fautores putat.


Qua visa, pennis altius se sustulit.


Breve tempus intercessit, et fidens manu


Adesse ut vidit neminem, cepit gradum.


Tamen illam citius per lutum et spinas traham,

tamen ille cieo per lutum et spina traho


Equus sedare solitus quo fuerat sitim,


Qui simul advenit, rumor de tibicine


A te decurrit ad meos haustus liquor.


Aesopi dicet; si quid minus arriserit,


Emungere igitur se volens prendit manu


In calamitatem deligens quaedam meam.


Eripere voluit; verum decepta aviditas


At illa, vires ut refecit languidas,


Dulcemque in ambos caritatem partiens:


Aper, cum vellet facere generosum impetum,


Solent mendaces luere poenas malefici.


Infestis taurus mox confodit cornibus


Licet dissimulet, pulchre tamen intellego.


Documentum habere stulta credulitas potest.

documentum habeo stultus credulitas possum


Invenit ille, nostra perfecit manus.


Tripodes moventur, mugit adytis Religio,


Pater hercle tuus, ille inquit, male dixit mihi.

pater hercules tuus ille inquam malus dico ego


Unius hominis repperit sollertia.


Magnoque risu canticum repeti iubet.


Is hostium clamore subito territus


Nihil respiciens, dum dolorem vindicet.


Suspectum officium repudiavit malefici


Probanda cunctis est quidem sententia,


Irae furentis impetum non sustinens


Diripiunt nummos, neglegunt vile hordeum.


Mandant ut ad se provocet Simonidem;


Repente duo cum iuvenes sparsi pulvere,


Periculosum semper vitavi lucrum.


Sed quid fortunae, stulte, delictum arguis?


Vestem, uniones, aurum, argentum sumeret,


Magnae periclo sunt opes obnoxiae.


Gustare esuriens potuerit ciconia.


Postquam esurire coepit societas fera,


Candore noto reddas iudicium peto.


Onustus qui sacrilegio cum discederet,


Quas, ipsum ignorans, legerat Demetrius


Reperire effugium quaerit alterius malo.


De principatu cum illi certarent gregis


Officium et quaerit, cur sic mentiri velit.


Mihi parta laus est quod tu, quod similes tui

ego pario laus sum qui tu qui similis tuus


Multo fuere vires maiores meae.


Hoc argumento se describi sentiat.


Expulsus regno nemoris qui profugerit,


Ut assuetam fortius praestes vicem?


Carbonem, ut aiunt, pro thesauro invenimus.


Nec quicquam possunt nisi meliores carpere,


Qui natus est infelix, non vitam modo


Narratione posteris tradam brevi.


Valuisset eius. Ille: Ne istud dixeris;


Quem si leges, laetabor; sin autem minus,


Adeone per me videor tibi meliuscula?—


Di sunt locuti more translaticio.


Ego quod te inveni, potior cui multo est cibus,

ego qui tu invenio potis qui multus sum cibus


Igitur fornaci pariter duo signa intulit;

igitur fornaci pariter duo signum infero


Sed haec simpliciter; illa tacite irascitur.


Ruinam metuens aquila ramis desidet;


Donec fortunam criminis pudeat sui.


Te circa murum pasci video stercore.


At illa: Memini qui me saxo petierit,


Prior invitasse et illi in patina liquidam


Nec tibi prodesse nec mihi quicquam potest.

neque tu prosum neque ego quisquam possum


Nota inquit illa est? Quid ita cessarunt pedes?

nosco inquam ille sum quis ita cesso pes


Distringit quem multarum rerum varietas;


Iubetque vocem premere. Tunc ille insolens:


Consulto involvit veritatem antiquitas,


Dum sanitas constabit, pulchre meminero.


Furens profecto, nam quae dixit perdidit.


Quae vero nosset pectoris fraudem improbi,


Canes legatos olim misere ad Iovem


Iove attributum est. Ergo nec sumis tibi

iuppiter attribuo sum ergo neque sumo tu


Sed forma vincis, vincis magnitudine;


A furibus tuearis et noctu domum.


Namque ut refecta est necuit hominem protinus.

namque ut reficio sum neco homo protinus


Vulpes hunc vidit, deinde sic coepit loqui:

vulpis hic video deinde sic coepio loquor


Solet a despectis par referri gratia.


Arcum retensum posuit in media via:


Barbatus infans ecce vagitus ciet.


Stultum esse paucis ostendemus versibus.


Turbatus miles factum exponit mulieri.


O quanta species, inquit, cerebrum non habet!

o quantus species inquam cerebrum non habeo


Preces admovit, tempus exorans breve,


Adhuc Falerna faece ex testa nobili


Convicio permotus quaerit Iuppiter


Sed difficulter continetur spiritus,


Aesopus et continuo narrare incipit:


Sed iam ad fabellam talis exempli feror.


Vide ne dolone collum compungam tibi.


Quam regem me creatis icto foedere,


Utriusque exemplum breviter exponam rei.


Damnum insectatus est amissi corporis.


Bis peccat: primum quoniam indignos adiuvat;

bis pecco primus quoniam indignus adjuvo


Viae labores teneros ne laedant pedes.


Rogati mox a quodam, delicio suo


Nam cuncta nobis attribuisset commoda,


Vide ne querela maior accrescat domus.


Angusto in aditu taurus luctans cornibus


Quam devorare patula cum vellet gula,


Quaeso, bubulce, numquid huc venit lepus?


Lutum ad faciendos illi defecit pedes.


Hoc argumento tuta est hominum tenuitas;


Quo quis maiorem possidet terrae locum,


Quale inquit caput est, talis praestatur sapor.

qual inquam caput sum talis praesto sapor


Athenas occupavit imperio improbo.


Potare est animus nectar, quod Pallas mihi

potaris sum animus nectar qui pallas ego


Mutandum tibi propositum est ut vitae genus,


Hoc inquit si dentato fecisses cani,


Incolume abstuleris et mercedem postules.


Lignumque supera turba petulans insilit.


Modesto gressu sancta incessit Veritas;


Parce gaudere oportet et sensim queri,


Quia non fuisse mentem laedendi scio.


Hoc qualecumque est Musa quod ludit mea,


Maerens propinquos contulit se in hortulos,

maereo propinquus confero sui in hortulus


Ambitio namque dissidens mortalium


Verum peritis irritos tendit dolos.


Et aequitatis vellet famam consequi,


Sic est locuta: Moneo praecaveas dolum;


Gratis anhelans, multa agendo nihil agens,


Animosque eiusdem pulchra iuvenis ceperat.


Hircumque clauso liquit haerentem vado.


Quicquid putabit esse dignum memoria,


Supersunt mihi quae scribam, sed parco sciens,


In scaena vero postquam solus constitit


Motu sonoque terruit pavidum genus.


Deum videtis; tribuam vobis protinus


Maligna insontem deprimit suspicio,


Paterfamilias esset, si mendacium


Superbiens honore divinae domus,


Patefecit in perniciem Graium et barbarum!

patefacio in pernicies graius et barbaris


Quod si labori faverit Latium meo,


Hunc ego committi satius fortunae arbitror,


Bonas in partes, lector, accipias velim,


Emerui libertatem, canus servio.


Fugantque rostris. Male mulcatus graculus


Aper fulmineis venit ad eum dentibus


Olim quas vellent esse in tutela sua,


Qui se laudari gaudet verbis subdolis,


Quasi inventuri mortuam postridie.


Et a bubulco visus veprem irreperet:


Repente vocem sancta misit Religio:


Tandemque invenit ubi lucernam accenderet.


Non quod fidelis, sed quod iucunda est mihi.

non qui fidelis sed qui iucundus sum ego


Te credo surripuisse quod pulchre negas.


Aut gratiae subscribit aut odio suo.


Senex negavit. Ergo quid refert mea


Periclitatur magnitudo principum;


Quae forte dominae tunc assistebat suae


Libitina ne quid de tuo faciat lucri.


Effecit brevius: namque recta per forum


Per campum fugere coepit et cursu levi


Aquila in sublimi quercu nidum fecerat;


Cum victi mures mustelarum exercitu


Corona, miles, equidem te dono libens,


Igitur cum currens bibere coepisset canis,


Canos puella, nigros anus evellerat.


Maiorem exhibeant ne tibi molestiam.


Nam, simul exieris pastum cum tenero grege,


Frenumque solvit pristinum licentia.


Tacite gementes tristem fortunae vicem.


Ignavis etiam iocus est in casu gravi.


Feles habebat gallus lecticarios.


Eunuchus litigabat cum quodam improbo,


Heus inquit linguam vis meam praecludere,


Nec his dolorem delenirem remediis.


Ego, qui sum longe fortior, pereo fame.


Suoque potius habitu vitam degere,


Venit per auras cornix et propter volans:


Interpretari non potuissent Attici!


Postquam labare coepit paenitentia,


Eorum qui se falsis ornant laudibus,


Non veto dimitti, verum cruciari fame,


Lucerna allata, simul aspexit filium


Dum tempus habuit, callida finxit manu.


Quam corrigatur error ut mortalium


Nequitia pariter laudat et frugalitas,


Causam querelae. Quaedam tum stagni incola:


Sic, imperator, oculi exstillescant mei,


Detracta pelle sibi fecerunt tympana.


Spoliatus igitur casus cum fleret suos:


Naturae partis veste quas celat pudor,


Hoc illis dictum est, quibus honorem et gloriam


Mirati sibi legatos non revertier,


Aesope, medio sole quid cum lumine?


Amittit merito proprium qui alienum adpetit.

amitto mereo proprius qui alienus appeto


Paucis diebus interpositis provolat,


Domum et ornamenta cum venustis hortulis

domus et ornamentum cum venustus hortulis


Despicio inermes, eadem cedo fortibus;


Ascribere hoc debebunt exemplum sibi.


Quam dorso cum tulisset invita et diu:


Ne tantum miserae luctum importaret sibi.


Nisi utile est quod facimus, stulta est gloria.

nisus utilis sum qui facio stultus sum gloria


Hosti dolorem damno miscens sanguinis.


Praecurrit alium in xystum, sedans pulverem.


In plausus consurrectum est. Iactat basia


Ibi dum ramosa mirans laudat cornua


Qui pretium operibus maius inveniunt novis,


Ut quidam artifices nostro faciunt saeculo,


Et voce molli: Licet? Enimvero eici


Silvas petivit, homini ut accessum daret.


Pervellit aurem vero, quem celaverat,


Aesopus ergo narrat hoc breviter seni:


Quicumque turpi fraude semel innotuit,


Fame est consumptus; quem stans vulturius super

fames sum consumo qui sto vulturius super


Quae pluris esset. Musca sic coepit prior:


Formica et musca contendebant acriter


Cogitque miseras arida sede emori.


Respondit: Ne quis discat prodesse improbis.


Atque ita coegit frenos invitum pati.


Auxilium petiit hominis, quem dorso levans


Et, quae debetur pars tuae modestiae,


Cui placidus ille: Non est quod timeas ait;


Divina quod ratione fieri non negem;


Scio quam virtuti non sit credendum tuae.


Palam muttire plebeio piaculum est,


Alienis ante pectus suspendit gravem.


Ignotos fallit, notis est derisui.


Super iuvencum stabat deiectum leo.


Feles cavernam nancta in media pepererat;


Cum blandiretur iuveni meretrix perfida,


Dic sodes quanto possis satiari cibo.

dico sodes quantus possum satiaris cibus


Nunc fabularum cur sit inventum genus,


Uvam appetebat summis saliens viribus;


Si livor obtrectare curam voluerit,


Suis ligarant, ut conspicuum in proelio


Hoc vidit fieri rusticus: Non mehercules


In dubium plane res ut merito venerit.


Atrocitati mansuetudo est remedium.


Repente caelum, Veneris misericordia,


Non te destituit animus, sed vires meae.


Illis revertor hostis, qui me laeserunt.


Mihique invisa, ut non offendar surripi,


Commendat officinam fallaci Dolo,


Timentes rursus aliquid ne simile accidat,


Adiecit id, quod sentiebat maxime


Aras frequentas? nempe abigeris, quom venis.


Dum capiat aurem et servet propositum suum,


Qui vos ab omni tutas praestem iniuria?


Subinde ad villam mittor sine viatico.


Canis parturiens cum rogasset alteram,


Qui casu victus temeritatis te arguat.


Ego inquit quod te laudas vehementer probo,


Sic sine labore venter impletur meus.


Tu qui fuisti mulus clitellarius,


Quem spes delusit, huic querela convenit.


Haec cum temptaret si qua res esset cibi,


Threissa cum gens numeret auctores suos,


Quin sequere: salutem tibi non committo meam.


Et pertinaci morsu transversum tenens,


Momentum ut horae pereat officiis meis.


Quod ipsos error implicuisset criminis.


Plenam lagonam posuit: huic rostrum inserens


Quapropter apibus fructum restituo suum.


Ut adiuvaret iuris iurandi fidem,


Nitor smaragdi collo praefulget tuo


Pervenit ad draconis speluncam ultimam,


Ergo exploranda est veritas multum, prius


(Quem si occuparis, teneas; elapsum semel


Cuius potestas nulla in gignendo fuit,


Dein simili gyro venient aliorum vices.


Pictisque plumis gemmeam caudam explicas.


Ego primam tollo, †nominor quia leo;


Vulgo esse fertur, causa sed non dicitur,


Fugitant inertes, vocem praecludit metus.


Personam tragicam forte vulpes viderat:


Illam osculantur, qua sunt oppressi, manum,


Quapropter aufer frivolam insolentiam;


Quis maior esset. Illi dixerunt bovem.


Sudore multo diffluentes corpora,


Movetque plausus et clamores suscitat.


Leporem obiurgabat passer: Ubi pernicitas


Lacrimis obortis: Ite felices ait;


Urnis scelestas Danaides portant aquas,


Propriae videri voluit artis gloriam.


Fruar diutius, si celerius coepero.


Horum reliquias ne quis posset tollere,


Ingrata es inquit ore quae nostro caput


Risisse Iuno dicitur Veneris iocos,


Et admirantur: deinde domino nuntiant.


Quam parvam quamvis partem impertiar tibi.


Aquila est parata rapere porcellos tibi.


Qua comminuta facile vescatur cibo.


Pertusa nec complere possunt dolia;


Erat acceptura virginem e matris sinu,


Et myrtus Veneri placuit, Phoebo laurea,


Dein si quis eadem forte conari velit,


Solebat excitari saltantis vigor.


Libenter, inquit, mea lux, hanc vocem audio,


Agros, buvile et pecora cum pastoribus


Et hoc minus perveniet ad me muneris,


Qui cum de puero multa mentitus foret


Cum decidisset vulpes in puteum inscia


Illic per artus fratris explicuit fugam,


Tunc consolandi gratia dixit dea:


Si testis alius, iudex alius denique,


Malorum quamvis ista fuerint munera


Et insitivos significari liberos,


Oppressum ab aquila, fletus edentem graves,


Elephanti vires, et leonis impetum,


Pilosa crura sensim demittit vado;


Cicada acerbum noctuae convicium


Cum iam desierit esse beneficium utile


Consilium tacito corde damnavi meum.


Simonides idem ille de quo rettuli,


Cur, inquit, turbulentam fecisti mihi


Pari dolore fata deflesset sua.


Phaedri libellos legere si desideras,


Asellus autem, qui solebat pauperi


Venantum subito vocibus conterritus


Aequaliter distribuat, sed tali modo:


Quae genus utrumque nosset cum pulcherrime,


Vulpem rogabat partem caudae simius,


Nimirum in caelo secum ridet Iuppiter,


Namque orbam nato simul et privatam viro


Tanto inquit melior! Assem deinde illi dedit,

tantus inquam bonus assis deinde ille do


Ignem ergo quaerens aliquot lustravit domus,


Tunc illa irridens: Punctum volucris parvulae

tunc ille irrideo pungo volucris parvulus


Gravi destringunt alios contumelia


Finxere antiqui talem effigiem Temporis.


Quidnam futurum est, si crearit liberos?


Ille in sinum repente demisit caput


Sed expiari posse maiore hostia.


Novem porrectus Tityos est per iugera,


Quam tarda es! inquit non vis citius progredi?

quam tardus sum inquam non volo cieo progredior


Malum finiri, quo conceptum est initio.


Utilia mihi quam fuerint quae despexeram,


Antehac fuisse, tales cum sint reliquiae?


Cani perpasto macie confectus lupus


Et turpi facie multos cognovi optimos.


Mendacium appellatum est; quod negantibus


Et altiore clauderetur margine,


Me copiosa recipit incolumem domus.


Tibi paratur, forsan et miserae mihi;


Notescet quae nunc primum fabella mea.


Qui possum, quaeso, facere, quod quereris, lupe?

qui possum quaeso facio qui queror lupus


Plane, immo nimium est, sed permittes scalpere?

planus immo nimium sum sed permitto scalpo


Sonuere tactae. Bella res sed mehercules


Tunc de reliquis una: Merito plectimur.


In quo iactura levis est, quam fortem virum,

in quo iactura levis sum quam fortis vir


Qui fert malis auxilium post tempus dolet.

qui fero malus auxilium post tempus doleo


Quam opprimere captans alapam sibi duxit gravem.

quam opprimo capto alapa sui duco gravis


Stulte nudabit animi conscientiam.


Sed si libuerit aliquid interponere,


Se posse fungi dixit, promittens opem.


Aesopus turpi cum serviret feminae,


Docto labori dulce praeponens lucrum?


Hac derideri fabula merito potest,


Fugientes ipse exciperet. Hic auritulus


Uxorem domini qui corrupisset sui,


Illi inpudenti pennas eripiunt avi


Inde evagata noctu suspenso pede,


Periculosam fecit medicinam lupo.


Eunt subinde et redeunt omnes rustici,


Qui calce et cornu multos reddit debiles.


Hoc genere quaestus postquam locuples factus est,

hic genus quaestus postquam locuples facio sum


Magni Pompei miles vasti corporis


Crurumque nimiam tenuitatem vituperat,


Beneficium sane magnum natali dedit,


Tenebat annos celans elegantia,


Intempestive qui occupato alluserit.


Cavoque ramo capere somnum interdiu.


Limam momordit. Illa contra contumax:


Et meritum inane iactant imprudentibus.


Respondit ille: Faceres si causa mea,


Per quas videre possit illam saepius.


Dolosa vulpes avidis rapuit dentibus.


Et opportuno se bovili condidit.


Inter reliquas merces atque obsonia;


Ut careas somno et aevum in tenebris exigas?

ut careo somnus et aevum in tenebrae exigo


Nunc quia laboras ut fruaris reliquiis,


Humi iacebat flebilis gemitus ciens.


Novus maritus coniuge amissa dolet.


Haud vana nobis ingeni fiducia est.


Malum perferte. — Vos quoque, o cives, ait,


Ego granum in hiemem cum studiose congero,

ego granum in hiems cum studiosus congero


Evasit puteo nixa celsis cornibus,


Equum ex quadriga multis palmis nobilem


Sic destinata dare cum vellet singulis


Fabellam adiciam de mustela et muribus.


Itaque hodie nec lucernam de flamma deum

itaque hodie neque lucerna de flamma deus


Unum promorat vix pedem triclinio,


Homo doctus in se semper divitias habet.


Abripere morsu fertur testiculos sibi,


Sopita primo quae nil somno senserat;


Ranae vagantes liberis paludibus


(Quas Aesopias, non Aesopi, nomino,


Saepe impetravit veniam confessus reus:


Custodes dantur milites cadaverum


Cedo inquit illum; iam curabo sentiat,


Ad regem cum Dardaniae perductus foret,


Discerpsit dominum et fecit partes facinoris.


Calumniamque fictis elusit iocis.


Quam stulta prave iudicet sententia.


Aetatis mediae quendam mulier non rudis


Venit ecce dives et potens: huic similiter


Tandem persuasa est iure iurando gruis,


Qui ture superos, ipsum te fraudas cibo,


Quae me soluto pectore ad studium vocent.


Quo mi inquit mutam speciem, si vincor sono?

quo ego inquam mutus species si vinco sonus


Quod quaeque optarit. Mater suppliciter rogat


Successus ad perniciem multos devocat.


Qui facere quae non possunt verbis elevant,


Rogata est ut taceret. Multo validius


Quid tu confusus?—Dicam tibi clare, pater,


Habebat quidam filiam turpissimam


Satis profecto rettudi superbiam.


Canes, confusus subito quod fuerat fragor,


Et indiderunt bestiae nomen dei,


Homo perturbatus excitat Simonidem.


Quod bona possideat. Stant patroni fortiter


Et explorato rege cunctas evocat.


Defectus annis et desertus viribus


Nec illam expertus esses contumeliam


Et exercebat fervidam adulescentiam.


Si nostrum studium ad aures pervenit tuas


Sonare citharam quos putes Apollinis,


Tum circumeunti fuerat quod iter longius


Sibi non cavere et aliis consilium dare


Aquam rogavit media nocte ancillulam,


Hi cum cepissent cervum vasti corporis,


Languere coepit annis ingravantibus.


Occasionem rerum significat brevem.


Avis quam dicunt terraneolam rustici,


Aeternam famam condere ingenio suo:


Hic studio accensus, facie simulacrum pari,

hic studium accendo facies simulacrum par


Et: Satis est inquit si recedis longius.


Immisit se barbatus. Tum vulpecula


Ut possis alios ignorantes fallere,


Sed ne ignis noster facinori praeluceat,


Audacter tolle. Tunc diviso tergore


Qui super obscena dicta et petulans iurgium

qui super obscenus dictum et petulans iurgium


Utilius homini nihil est quam recte loqui:

utilis homo nihil sum quam rectus loquor


Humanitati qui se non accommodat,


Hominem inquit quaero, et abiit festinans domum.

homo inquam quaero et abeo festino domus


Una bibamus. Illa, quae arebat siti,


Galli Cybebes circum in quaestus ducere


Nam praedam cepi et didici quam sis utilis.

nam praeda capio et disco quam sum utilis


Hoc namque es dignus appellari nomine,


Nihil est quod metuas: ego te multum diligo

nihil sum qui metuo ego tu multus diligo


Cum se ferarum regem fecissit leo


Ubi irrigatus multo venas nectare,


Hoc si quis pretii cupidus vidisset tui,


At ille profert ipsum porcellum e sinu,


En cuncta: levitas putris et volito cinis!

en cunctus levitas putris et volito cinis


Tum, quia plus valeo, me sequetur tertia;

tum quia multus valeo ego sequor tertius


A me contendet fictum quovis pignore.


Rediit ad hostem. Iactis hunc telis eques


In capite regis sedeo cum visum est mihi,


Cum scierint esse tale culpae praemium.


Canis simpliciter: Eadem est condicio tibi,


Devotam vino tertiam et turpissimam.


Totam timentes concacarunt regiam;


Rana in palude pugnam taurorum intuens:


Sed istum timeo sella qui prima sedens


In Misenensem villam venisset suam,


Ne solus esset studui; quod superfuit:


Ergo ut referret gratiam officiis parem,


Illum esse quamvis dignum poena iudico.


Utinam nec umquam Pelii nemoris iugo


Quae vulpem cum revocasset, intrito cibo


Immo, nisi dederis, sponda cessabit tua.


Cum vix intrare posset ad praesepia,


Sed certa ratio causam scribendi dedit.


Maritus quidam cum diligeret coniugem


Hospitium adverso quod praestiterint tempore.


Ostendit sese corvus et supervolans


Ibi sorte tristi fata deflebo mea.


Cruci suffixi luerunt poenas numini.


Quod si perfidiae se commisisset lupi,


Aequo animo ferrem; numquam sum factus satur

aequus animus fero numquam sum facio satur


Quaeso, tam angustam talis vir ponis domum?

quaeso tam angustus talis vir pono domus


Hoc admonere simplices etiam potest,


Namque et superbi luget Aeetae domus,


Respondit agnus: Equidem natus non eram.


Hos fuci inertes esse dicebant suos.


Ostendit ille praedam et adiecit simul:


Praedam portare iudices, non sarcinam.


Odore canibus anum, sed multo, replent.


Si procurare vis ostentum, rustice,


Novoque turbat bestias miraculo.


Sibi quemque cogens petere praesidium fuga.


Et plura de flagitiis castae mulieris,


Id demum est homini turpe, quod meruit pati.

is demum sum homo turpis qui mereo patior


Cui calceandos nemo commisit pedes?


Quo paupertatem sustineret facilius,


Ergo etiam stultis acuit ingenium fames.


Ita caput ad nostrum furor illorum pertinet.


Sed ad perniciem quoque mortalis devocat.


Nam nil amisi nec sum laesus vulnere.


In qua retentis impeditus cornibus


Dat ossa dominus; frusta iactat familia


Quae delectaris bibere humanum sanguinem,


Ut spectatorum mos est et lepidum genus,


Canis per flumen carnem cum ferret natans,


A fictione veretri linguam mulieris.


Turpemque aperto pignore errorem probans:


Non ergo causa est manibus id tangi tuis,


Ut liber animus sentiat vim carminis.


A corcodilis ne rapiantur, traditum est.


Sed ne religio peccet imprudens mea,


Pueriliter ludentes forte inspexerunt.


Sic viva quod negarat tribuit mortua.


Barbatum ut videat natum quam primum suum;

barbatus ut video natus quam primus suus


Quare sollicitum potius aevum ducitis,


Calvus repente factus est; nam funditus


Grilli, scarabaei, locustarum copia:


Quemcumque visum est laedis infixo aculeo.

quicumque video sum laedo infigo aculeus


Dum nihil habemus maius, calamo ludimus.


Facit parentes bonitas, non necessitas.


Virum ut in re atroci Magnus stomachans imperat.

vir ut in res atrox magnus stomachor impero


Quia plures onere degravati perierant.


Sed dicis: Qui rapuere divitias, habent.


Cum separatim toto finxisset die,


Et improbum reiecit. Forte innoxius


Panthera imprudens olim in foveam decidit.


Quem convocata iubet occidi familia


Aesopus finxit consolandi gratia:


Id ut comesse extractum possent facilius,


Propriis repletam vitiis post tergum dedit,


In terram abripiens excutit praedam maris


Sed non impune, quia cui debes non places.

sed non impunis quia qui debeo non placo


At male tibi sit inquit ales pessime,


Rumor legatos superiores prodidit.


Veloci saltu fovea sese liberat


Librum exarabo tertium Aesopi stilo,


Parva libellum sustine patientia,


Quartum libellum, cum vacarit, perleges.


Poenas dedisses. Illa contra pessima:


Damnum haud recusant, tantum pro vita rogant.


Quae cum abdidisset cornea corpus domo


Maiorem turbam punitorum reperies.


Laetare, incolumis Roma, salvo principe!


Exaggerare quaerit omni vigilia,


Lux rapitur oculis et simul vis grandinis


Veto esse tale luminis commercium.


Quas sunt rosuri, simul et ipsos devores,


Citati non respondent. Vix tandem invenit


Odi inquit illum, quia malis amicus est


Pinus bipenni concidisset Thessala,


Simul et vetustas medio dissolvit mari.


Subsedit: deinde noctu subito ianuam


Quia vindicasti laudem Romani imperi;


Simul rogavit esset an dulcis liquor


Hunc obtrectare si volet malignitas,


Tu qui, nasute, scripta destringis mea


Ita si rependet illi brevitas gratiam.


Pravo favore labi mortales solent


Et quasi delirum risit. Quod sensit simul


Paulum reclusis foribus miles prospicit


Agnos humano capite. Monstro territus


Cur somno inerti deseram patriae decus?


Tunc chorus ignotum modo reducto canticum

tunc chorus ignotus modo reduco canticum


Quidam decedens tres reliquit filias:


Proponit gravia, verum si non dixerint.


Longeque ab ipsis degerent vitam boves:


Non rem expedire, sed mala videre expetit.


Unguento delibutus, vestitu fluens,


Gelu rigentem quidam colubram sustulit


Ad cenam mihi promitte; cognatos volo


Barbam capellae cum impetrassent ab Iove,


Ut sentit tonsum, gladio pectus transigit,

ut sentio tondeo gladius pectus transigo


Et super infelix saevum patior dominium.


Effugere vellet: Parce, quaeso inquit mihi,


Plerumque poenas oppetit superbiae.


Propulsi vero fustibus vadunt foras.


Nec generi tribui, sed virtuti gloriam.


Leo cum iaceret spiritum extremum trahens,


Et perdunt operam et deridentur turpiter.


Dulcemque sponte praestat benevolentiam?


Nec ullo pacto laedi posset condita,


Si pactam fuci non recusassent fidem.


Magno in periclo vita vertetur tua.


Accipiens, quid enim? cuncta in contumeliam.


Quamvis indigne laesa, reticebo tamen;


Cervi quoque alta conspicatur cornua;


Splendebat hilare poculis convivium,


Fraudatus quamvis et dolens iniuria,


Pastor capellae cornu baculo fregerat:


Amans dolorem quia non poterat perpeti,


Confectus ille pessimo volumine:


Aliquando sitiens unus de custodibus


Rogare populus hunc coronam existimat.


Integritatis testes quia desunt mihi.


Interrogavit, an bove esset latior.


Dum pegma rapitur, concidit casu gravi


Totam aeque vitam miscet dolor et gaudium.

totus aequus vita misceo dolor et gaudium


Quae commendari tanto debet iustius


Magno inquit in periclo sunt nati tui;

magnus inquam in periculum sum nascor tuus


Languentis aevi dum sunt aliquae reliquiae,


Flagris sum caesus, verum quia dixi modo.


A quo revelli nullo cum posset modo


Trepide concursans, occupata in otio,


Lavationem argenteam, eunuchos, glabros;


Et quod natura dederat voluisses pati,


Quorum stultitia quaestus impudentiae est.


Mandata dantur et dimittuntur statim.


Qui re secunda fortis est, dubia fugax.

qui res secundus fortis sum dubius fugax


Columbae saepe cum fugissent miluum


Homo inquit fieri non potest formosior.


Ad cenam est invitatus subito a Libero.


Ego, litteratae qui sum propior Graeciae,


Et graviter me tutare iudicio tuo.


Nec testamenti potuit sensus colligi,


Illum puellae casu conducunt suae,


Nam vita morti propior est cotidie,


Ad paenitendum rebus manifestis agi.


Ad cogitandum melior ut redeat tibi.


Immodicae offendunt. Quare, vir sanctissime,


Exigua cum frenaret materia impetum,


In terra nidum quia componit scilicet,


Illitteratum plausum nec desidero.


Sed fabulosa ne vetustate elevem,


Aquila ut periclo mortis eriperet suos


Quare, Particulo, quoniam caperis fabulis,


Quid iudicare cogitet livor modo,


Alvos accipite et ceris opus infundite,


Ego, quondam legi quam puer sententiam,


Si marmori ascripserunt Praxitelen suo,


Odiosa cornix super ovem consederat;


Hic caede patris Peliadum infecit manus.


Quemcumque populum tristis eventus premit,


Praecepto monitus saepe te considera.


Obiecto temptans an cibo posset capi:


Proclivis ultro cum sit misericordia.


Hortante Baccho et Venere, dulces perficit


Quia noluistis vestrum ferre inquit bonum,


Rem me professum dicet fors aliquis gravem.

res ego profiteor dico fors aliquis gravis


Quia per gallinam denotarit feminas.


Tibi forma, vires aquilae, luscinio melos,


Furfuribus sibi consparsum quod panem darent


Aesopus talem tum fabellam rettulit.


Et laude invicta vitam in hanc incubuerim,


Niveisque tunicis, niveis etiam calceis,


Verum ut subesse pallio contenderent


Primum ne videar esse tibi molestior,


Nec ille quicquam sentit. Tum gaudens ferus

neque ille quisquam sentio tum gaudeo ferus


Si cito rem perages, usus fiet longior:


Misere panem ut sustineret spiritum.


Sus nemoris cultrix fetum ad imam posuerat.


Omittit ipsum persequi et vocat canes.


Forte occucurrit. Dein salutati invicem


Iuris peritos consulit; nemo expedit


Hoc demonstratur cura graviore affici.


Frustra adiuvare bonitas nitetur tua,


Venere artifices laudis ad certamina;


Curamque habendi penitus corde eraserim


Voluptas ut satiari non possit mea.


Feroxque ingenium comprimis clementia,


Immo luxuriae quicquid dederis perfluet.


Ridicule magis hoc dictum quam vere aestimo;

ridiculis magis hic dico quam verus aestimo


Nec hanc repulsam tua sentiret calamitas.


Fatale exitium corde durato feram,


Et in sepulcro lugens vitam degeret,


Sua quisque exempla debet aequo animo pati.

sue quisque exemplum debeo aequus animus patior


Novum et venire qui videt culum olfacit.


Praedator intervenit partem postulans.


Portant rogantes victum. Quos casu obvios


Aesopus media subito in turba constitit:


Moror inter aras, templa perlustro omnia,


Bidens iacentem in fovea conspexit lupum:


Eratque in terris maxima exspectatio.


In quo tonanti sancta Mnemosyne Iovi


Asinum solebant baiulantem sarcinas.


Nec ulli donas quicquam? Sic fatis placet.

neque ullus dono quisquam sic fatum placeo


Praedones adsunt, rapiunt, quod quisque extulit,


At si laxaris, cum voles erit utilis.


Nemo animadvertit: transit etiam vilicus,


Unus ferebat fiscos cum pecunia,


Olim cum ascriptus venerit poenae dies.


Heia! inquit in commune quodcumque est lucri!

heia inquam in communis quicumque sum lucrum


Humiles laborant ubi potentes dissident.


Profecti sunt legati non celeri pede.


Alveolo coepit ligneo conspargere


Dum firmiores posset catulos ducere.


Gulaeque credens colli longitudinem,


Obsistere homines legibus, meritis capi.


Metu turbatus in suo sedit loco.


Consilia qui dant prava cautis hominibus,


Simul et magistrae large divisit dapem.


Dum loquitur, ipsum accipiter necopinum rapit

dum loquor ipse accipiter necopinus rapio


Dixi superius: quantus nunc illis honos


Adeo fucatae plus vetustati favet


Non multum egisti et opera nequiquam perit:


Fremit in theatro. Quidam affirmant mortuum,

fremo in theatrum quidam affirmo mortuus


Ego eloquens in pace, fortis proeliis,


Successus improborum plures allicit.


Celebrate sine me cursu sollemnem diem;


Caelo receptus propter virtutem Hercules


Nondum matura est; nolo acerbam sumere.


Ad lectum vadit, temptat in tenebris caput.


Ad consulendos currit maerens hariolos.


Servus profugiens dominum naturae asperae,


Illi assignari debet haec narratio


Ita quod multorum fugit imprudentiam


Quia propter illos sentiat sese peti.


Fructumve capiant; deinde quae tulerint nihil,


Idemque insignem pulchra facie filium.


Claram assecuta est famam castae virginis.


Non plane est inquit. Fruere, quae laudas, canis:

non planus sum inquam fruor qui laudo canis


Quae tibi molestis muribus purgo domum.


In quis inepte multum se iactaverat.


Hoc quo pertineat, dicet qui me noverit.


Plagae supersunt, desunt mihi cibaria;


Fere dat poenas turpi paenitentia.


Clarumque collo iactans tintinnabulum,


Nulli nocendum: si quis vero laeserit,


Vestem, uniones, pedisequos et cetera


Sudore semper irrito revolvitur,


Alii simul delinquunt, censores sumus.


Novissime indignata dum vult validius


Prodire contra; qui mirante exercitu,


Et admiratus fuerat ingenium viri,


Has propter causas et quas longum est promere,

hic propter causa et qui longus sum promo


Sibi in sinistram et sputum digitis dissipat.

sui in sinistra et spuo digitus dissipat


Fidem advocavit iure neglecto parens.


Qui dissolutos mores vi compesceret.


Si vero accessit consiliator maleficus,


Tuae sunt partes; fuerunt aliorum prius,


Abegit quidam et in pistrinum vendidit.


Et, pro iudicio dum stant erroris sui,


Dolosa tuto condidit sese cavo.


Aesopum nucibus cum vidisset, restitit


Illi negarunt. Rursus intendit cutem


Nec quem petebat potuit adeo adtingere.


Accusatores postularunt mulierem


Sermone ab ipso cognitum cupidissime


Qui saepe laqueos et muscipula effugerat;


Is cum labore et plagis esset mortuus,


Hoc sustinete, maius ne veniat malum.


Peregrinam sic locutam volucrem accepimus:


Ut exspectarem lanium in horas singulas!


Nocturnus cum fur panem misisset cani,


Verum est aviditas dives et pauper pudor.

verus sum aviditas dives et pauper pudor


Heus! inquit dominus. Ille enimvero assilit,

heus inquam dominus ille enimvero assilio


Asello iussit reliquias poni hordei.


Quaerunt parentes per praeconem filiam;


Nunc conde ferrum et linguam pariter futtilem.

nunc condo ferrum et lingua pariter futtilis


Deformis cultum vendet ut vinum paret;


Repulsus ille veritatis viribus:


Hi zonas, illi res pretiosas colligunt,


Audite, gentes, Delii monitus dei:


Asellum in prato timidus pascebat senex.


Dein portat onus ignotum certis mensibus,


Et copiosa abundat rerum varietas;


Et tu nisi istum tecum assidue detines


Vetat dimitti magnus illos Iuppiter.


Facile ad derisum stulta levitas ducitur.


Proculque insidias cernens hostis callidi:


Natura numquam verba cui potuit dare:


Aliamque praedam ab altero ferri putans


Frons prima multos: rara mens intellegit

frons primus multus rarus mens intellego


Ut moribus quid teneat alienum suis.


Pares dum non sint vestrae fortitudinis.


Hic se formosum iactat: illa irascitur


Mordaciorem qui improbo dente appetit


Aliis minare inquit me non falles, era;


Paulatim facta est advenae submissior;


Domum politam et delicatos hortulos.


Capillos homini legere coepere invicem.


Ut grata ludis redderent certamina.


Vulpes ad cenam dicitur ciconiam


Cum veste et auro et magno argenti pondere

cos vestis et aurum et magnus argentum pondus


Sibi quisque metuit; primi mussitant duces.


Ut fetum in eius tugurio deponeret,


Tum fortuitum feles contubernium


A superis sit tributus tradam memoriae.


Se derideri simul ac vocem miserit.


Comes quieto sequitur et placido gradu.


Togamque puram iam pararet filio,


Hunc postquam totis avida traxit naribus:


Pompa explicatur, turba concurrit frequens,


Fimoque turpi maximam explerent famem.


Alii onerant saxis; quidam contra miseriti

alius onero saxum quidam contra misereor


Nam si quis talis etiam tituli est appetens,

nam si quis talis etiam titulis sum appeto


Affertur ultro panis; de mensa sua


Minus valentem si vicisti fortior?


Respondit unus: Salvum te cupimus quidem;


Sed iam quodcumque fuerit, ut dixit Sinon,


Arguitur miles, rapitur in praetorium.


Vati dedisse vitam mercedis loco.


Numeremus agedum qui deprensi perierunt:


Etiam si verum dicit, amittit fidem.


Malos cavete; nulli nimium credite.


Totamque flammis arborem circumdedit,


Et qui non peccant, impugnantur fraudibus.


Quidam iuvenco vetulum adiungebat bovem.


Qui concupisti subito regales opes,


Monstrabat vitulus quo se pacto plecteret.


In quo dormire mater natum iusserat,


Muli gravati sarcinis ibant duo:


Veniente Pluto, qui Fortunae est filius,


Verum ut ne irate te dimissum sentiant,


Cum servus nequam Socrati malediceret,


Atque ita locutus improbam leto dedit.


Pietatem colite; vota superis reddite;


Hoc ex labore, quodve tantum est praemium


Unam expetebant virginem iuvenes duo;


Cum circumspectans errore haesisset diu


Quantum est laboris? Dum scrutatur singula,


Vulpes, cubile fodiens, dum terram eruit


Mons parturibat, gemitus immanes ciens,


Paludis in secreta veniet latibula


Demonstrat nutu partem. Venator citus


Deberi dixit, verum affirmavit decem.


Ego porro illius semita feci viam,


Hominumque tecto spiritum commiseris?


Imitatum, et cogit rusticum trudi foras.


Quid credis illi accidere, qui magnas opes


Nares replentur umore, ut fieri solet.


Quem commendasse panem se contenderet,


Voces resolvit icta Python numine:


Occasione rursus erumpam data.


Aesopo occurrit notus e vicinia.


De quis nunc agitur, auctor horum appareat.


Post aliquod tempus alios ascribi iubent.


En ait hoc unum est, cur laborem validius,


Sed deridetur. Inde notis flexibus


Est statio separata ac diversum genus;


Certo conduxit pretio, secretum petit.


Hominisque curam cura maiore aggravant.


In officinam fabri venit vipera.


Tunc demum ingemuit corvi deceptus stupor.


Modestis etiam offerre quod non petierint.


Omnem querelam submovet felicitas.


Facturus ludos dives quidam nobilis


Non est quod timeas, inquit illi rusticus;


Lupus citatus testis non unum modo


Fatorum arbitrio partes sunt vobis datae:


Audierat esse quod remedium vulneris.


Qui festinantis sic detinuisti pedes.


Oliva nobis propter fructum est gratior.


Corruptus animus ilico succenditur


Et hoc iocorum legere fastidis genus,


Quaestum referre, stabat portae in limine.


Et adesset homini sua tamen sollertia.


Melioris vitae tempus oratum suae,


(Non quia crudelis ille, sed quoniam gravis

non quia crudelis ille sed quoniam gravis


Divinis aures oblectasset cantibus.


Mustela ab homine prensa cum instantem necem


O nata, merito sapiens dicere omnibus!


Redit magister; quo festinanter Dolus


Hanc ego polivi versibus senariis.


Silentium ipsa fecit exspectatio.


Vindicta docili quia patet sollertiae.


Et aliam ridens ipsa ridenda exstitit.


Non ut labores dico, sed ut istum domes,


Ut quisquis esset par officium reciperet.


Prospectat Siculum et perspicit Tuscum mare:

prospecto siculis et perspicio tuscus mare


Tum sic iocata est tanta maiestas ducis:


Quicumque amisit dignitatem pristinam,


Princeps, ligato crure nivea fascia,


Sed ad perniciem solet agi sinceritas.


Turpe illud imitans ius iurandum militis,


Et in cothurnis prodit Aesopus novis.


Superasse, melior qui fuisset viribus.


—At non cessabunt latera respondit tua,


Huius respectu fabulae deterritus


Et cuncta vastans saevit irato impetu.


Quarum una in cunis parvum habebat filium,


Fortuna tribuit, sensum communem abstulit.


Sanctamque uxorem dormientem cubiculo,


Abiturus illuc, quo priores abierunt,


Quid multa? Inedia sunt consumpti cum suis


Tum semisomno corde et errore ebrio


Rex urbis, eius experiendi gratia


Aesopo quidam scripta recitarat mala,


Ut vero cuneis notuit res omnibus,


Parvum tigillum, missum quod subito vadi


Fecunda novies artium peperit chorum,


Lupus a catena collum detritum cani.


Assiluit et compressus occubuit neci.


Antiqua fuit urbs, quam petierunt naufragi.


Dicto celerius hostis abscidit caput


Novissime succumbit. Tum victor sophus:


Et in cubile concito properat gradu.


Et in liquore vidit effigiem suam.


Id forte meretrix cum rideret validius,


Tu non videris perdidisse quod petis;


Quod stans in amne Tantalus medio sitit,


†Hoc argumentum veniam ei dari docet


Turpe aestimantes aliquid commissum a suis,


Hic insidiatus nocte iumentis ducis,


Stultum consilium non modo effectu caret,

stultus consilium non modo effectus careo


Arbitrio si natura finxisset meo


Ergo contenti munere invicti Iovis


Namque ista subita me iubet benignitas


Forte una tacite profert e stagno caput


Vicit locuples genus et formam pauperis.


At ille lentus: Quaeso, num binas mihi


Hoc si molestus ille ad animum rettulit,


Haesere in portis suntque capti ab hostibus;


Nox insecuta est: abeunt securi domum,


Sic ut concedas pedibus aliquid scalpere.


Itaque, aurum dum custodit oblitus cibi,

itaque aurum dum custodio obliuiscor cibus


Aestate me lacessis; cum bruma est siles.


Sollers acumen mille causas invenit,


Mercurium hospitio mulieres olim duae


Incensus ille falso uxoris crimine


Qui capita vestra non dubitatis credere,


Me vincet inquit, et statim professus est

ego vinco inquam et statim profiteor sum


Hac est aggressa garrulam fallacia:


Verum inquis tanti non est ingenium tuum,

verus inquam tantus non sum ingenium tuus


Nec opinans, et sinistram fregit tibiam,


Facile impetravit: dein reposcenti locum


Plures habebit, quos opponat Graeciae.


Hoc facere canibus, ne nos vivos devorent,


Olim redisses ad splendorem pristinum.


Leonis affliguntur horrendo impetu.


Arripuit aurem, sed cariosis dentibus


Reddas amicis tempora, uxori vaces,


Inhospitalis prima quae ponti sinus


Operam Bathyllo solitus in scaena dare.


Pinus Cybebae, populus celsa Herculi.


Animum relaxes, otium des corpori,


Adversus omnes fortis veloces feras


Imitari dum non possit, obtrectet licet.


Sive est vocatus, iaceo ad lucem in semita.


Sibi molesta et aliis odiosissima.


Quassatque fulmen: tremere coepere omnia.


Vulgare amici nomen, sed rara est fides.

vulgaris amicus nomen sed rarus sum fides


Quia paucas ille ostendit, ego plures fero,

quia paucus ille ostendo ego multus fero


Numquam est fidelis cum potente societas:


Pecus trucidat, ipsos pastores necat,


Hoc si praestare possent homines, ut suo


Brevitati nostrae praemium ut reddas peto


Mures veloces non valeret assequi,


Tu formam ne corrumpas nequitiae malis;


Trepidantem consectata est et leto dedit.


Contra potentes nemo est munitus satis;


Et regna Peliae scelere Medeae iacent,


Iniecta est illi divitiarum cupiditas,


Dum sese aper volutat turbavit vadum.


Traxitque ad terram nasi longitudinem,


Haec inquit merces fraudis a superis datur.


Athenae cum florerent aequis legibus,


Cotidie inquit speculo vos uti volo:


Haec iracundos admonebit fabula


Iniuriae qui addideris contumeliam?


Tristi renatum suggerens poenae iecur;


Tamen illa est potior quae te peperit. Non ita est.

tamen ille sum potis qui tu pario non ita sum


Anus iacere vidit epotam amphoram,


Aegaea Minos classe perdomuit freta


Vaces oportet, Eutyche, a negotiis,


Simili querela fata deploras tua.


Uxores inquit da tuis pastoribus.


Posuisse sorbitionem, quam nullo modo


Saxum labore summo, quod de vertice


Ut restiterunt: Unde sic, quaeso, nites?


Ad sanitatem dum venit curatio.


Nihil est repertum, multis onerant lancibus


Postquam interfecit, sic locutus traditur:


Omne assuevi ferrum quae corrodere?


Vellem istis verbis saltem adiuvisses modo;


Et, quod fastidit quisque, pulmentarium.


Aesopi nomen sicubi interposuero,


Rapere atque abire semper assuevit lupus,


Dum quaero demens, servitutem repperi.


Quamvis in ipsa paene natus sim schola


Nec haec invidia, verum est aemulatio.


Tunc simulans sese vestimentis rusticus


Lucernam fur accendit ex ara Iovis


Redire maerens coepit ad proprium genus;


Quantum homo bilinguis saepe concinnet mali,

quantus homo bilinguis saepe concinno malus


Hodie invitare, quorum es in numero mihi.


Stuproque turpi pollui famam domus.


Consilium raptor vertit ad fallaciam


Multandum simili iure fabella admonet.


Lepus semianimus mortis in solacio:


Capacis alvi mersit tartareo specu.


Sperante heredem suffici se proximum.


Obsoniorum pretia cui gemitum exprimunt,


Re commendatur, non auctoris nomine.


Vir est hortatus, corpus lecto reciperet,


Contexit illum frutice et admonuit simul,


Cum castitatem Iuno laudaret suam,


Et cogitavi plura quam reliquerat,


Ideo senectam mille in annos prorogo.


Aquam coepere ebibere: sed rupti prius


Amicos sublevate; miseris parcite;


Neque enim notare singulos mens est mihi,


Quod interiore condidit cura angulo.


Scio quem lacessam, cui dolosa blandiar;


Hunc simul aspexit: Oro ut imprudentiae


Hominemque plausu prosequuntur maximo.


Salve inquit frater. Ille indignans repudiat

salvus inquam frater ille indignor repudio


Cum de fortunis quidam quereretur suis,


Rogatus deinde solvit errorem omnium:


Cui tunica ab umeris linteo Pelusio


Minerva admirans, quare steriles sumerent


Dignum faterer esse me tantis malis,


Scire ergo cupiens quidnam sentiret senex,


Linoque Apollo sit parens, Musa Orpheo,


Et usurpare vestri ornatum muneris,


Inter capellas agno balanti canis:


Intrare si Musarum limen cogitas.


Caeco timore proximam villam petit


Romamque pertraxerunt ad centumviros.


Omnesque propriis sunt contentae dotibus.


Hoc pertinere vere ad illos dixerim,


Uterque prodit. Scurra degrunnit prior


Tunc moriens edidisse vocem hanc dicitur:


Significat primo saepe quos ipse alueris,


Avari describuntur, quos circumfluit


Cotidiana capta consuetudine


Avertit oculos. Causam quaesivit pater.


Haberent signum quod sequerentur milites,


Abiturus et iam limen excedens ait:


Quod occupatis auribus non convenit.


Quem tibiarum macerat iucunditas,


Verum illam, quae me nutrit admoto ubere


Qui se committit homini tutandum improbo,


Ne subeat ille poenas neglegentiae.


Omnino insuetis), onus et coepissent queri,


Latro incitatus iurgii causam intulit.


O si maneret condito sensus patri,


Iugum flagello temperat lento meum


Et vespa dignam moribus vocem edidit:


Adversus altos Sisyphus montes agit


Et celeritate pennae vitassent necem,


Involvit se farina et obscuro loco


Quae cum lagonae collum frustra lamberet,


Ut nuptiarum dictus advenit dies,


Excedit animus quem proposuit terminum;


Defendite armis, hostem ferro pellite;


Humum aestuantem, come officium iactitans,


Ventis movetur, intonat mundi fragor


Vestras in chartas verba transfertis mea,


Verum stupore vulgi factum nobilem.


Cassandrae quia non creditum, ruit Ilium.


Simulque obiecto cuncta corrumpit lucro.


Ad fontem cervus, cum bibisset, restitit


Eam non apparere ut dictum est mulieri,


Respondeas clementer. Quem fructum capis


Habent insidias hominis blanditiae mali:


Cubile coepit. Si mihi et turbae meae


Constantior fuissem vera existimans.


Moecha ut sequatur sese quicquid tetigerit.


Illi inquit reddent quorum sunt laudis duae.


Clamorem ranae sustulere ad sidera.


Sed illi qui invitatur, non qui invisus est.


Et usque in serum vigilias perduxerat.


Et sibi nocivum concitant periculum.


Reclamant omnes vindicandam iniuriam.


Questuque vano clamitantem interficit.


Putabat se post mortem securum fore;


Equidem omni cura morem servabo senis;


Illius interesse, ne faciat moram.


Omnes scierunt numinum praesentiam


Quod si accusator alius Seiano foret,


Interque caedem ferro mulum sauciant,


Dispersus rumor civitatem concitat.


Huic agro feci. Et rusticus: Ne timueris;


At ille supplex: Vos modo inquit parcite;


Assensit Magnus et permisit militi


Effectus impediret ne segnis mora,


Quod prope iam totum mire cum positum foret,


Novissime interdicit ne cum malefico


Adeunt. Rogantes aditum continuo impetrant.


Os devoratum fauce cum haereret lupi,


Illae timore posito certatim adnatant


Istorum vultus namque si consideras,


Apertum est quis non possit et quis fecerit.

aperio sum quis non possum et quis facio


Proposito cunctos invitavit praemio


Cursu volucri, pendens in novacula,


Parare cenam iussus est maturius.


Volat Mercurius, intro redeunt mulieres.


Seponit moechae vestem, mundum muliebrem,


Dixisse fertur simius sententiam:


Is forte ludis (non satis memini quibus)


Sancta incorrupta iura reddebat fide.


Tandem cinaedus habitu, sed Mars viribus,


Sic turpitudo laudis obsedit locum.


Et ille laesus multis saepe iniuriis


Ergo inquit audi: cum mali nil feceris,


In sterquilino pullus gallinaceus


Fame coacta vulpes alta in vinea


Alium rogantes regem misere ad Iovem,


Et rapiet ad se quod erit commune omnium,


Qui fictis causis innocentes opprimunt.


Nullum esse auxilium et verba contemni sua,

nullus sum auxilium et verbum contemno suus


Parum ampla in urbe visa quod fuerat domus.

paris amplus in urbs video qui sum domus


Et copiosus. Illa fraudem moliens:


Postquam consumpta est temporis longi mora,


Nudos relinquunt. Forte Clazomenae prope


A feminis utcumque spoliari viros,


Nil spernat auris, nec tamen credat statim.

nihil sperno auris neque tamen credo statim


Ab universis capite est protrusus foras.


Frondem bubulcus affert, nil ideo videt.


Ut illud ipsum cupiat famae tradere,


Tamen praeberet sese facilem mulieri,


Eos Mercurius et turbatos attrahit.


Quasi non abunde sit mihi in prato cibus,

quasi non abunde sum ego in pratum cibus


Accessit et temptavit chordas ungula;


Hoc quoque consumpto flagitari validius


Quanto innocenti iustius debet dari?


Spatium diei noctis excipiunt vices.


Venator namque simul invenit remedium,


Canis cum domino semper fecisset satis,


Quod inquit ergo, stulte, meruisti decus,


Habebunt certe quo se oblectent posteri.


Habere ut possit aliquid operis residui:


Iaces indigno quanta res inquit loco!


Mox artior revinxit animum copula.


Quo pacto divinabit quidnam omiserim,


Sic valeas inquit ut farina es quae iaces!

sic valeo inquam ut farina sum qui iaceo


Desideratum est corpus ex una cruce.


Unam formosam et oculis venantem viros;


Cui sic maligna: Longior fiat licet,


Mihi insultare: te, naturae dedecus,


Ascendit navem, quam tempestas horrida


Vis et nequitia quicquid oppugnant, ruit.


Hoc illis narro, qui me non intellegunt.


Tali consilio est a fuga deterritus.


Quid multa? Variis dissident sententiis


Accepit partem. Cum reliquum posceret:


Nam fodere terram quod vides cotidie


Impinge lapidem et dignum accipies praemium.

impingo lapis et dignus accipio praemium


Legesne, quaeso, potius viles nenias,


(Graeci loquaces quem dixerunt castorem


Et uritur impudentis sensim cupiditas.


Nec aliud quicquam per fabellas quaeritur


Imbresque in silvis asperam vitam trahens:


Hirci maerentes indignari coeperunt


Feroque viso rettulit retro pedem.


Falsoque dictum; longe quia vetustior


Aquila in sublime sustulit testudinem.


Demetrius qui dictus est Phalereus,


Erit ille notus quem per te cognoveris.


Haec propter illos scripta est homines fabula,


Ne ventrem continere non possint suum.


Illiberali et sordido receperant:


Ita nunc libido pravo fruitur gaudio.


Sic insidiatrix: Omnes muneribus licet


Poenas ut sanctae Religioni penderet.


Quamvis materiae tanta abundet copia,


Repente odorem mixtum cum merdis cacant.


Honorem fructu ne videamur vendere.


Luat inquit poenas causa libertus mali;


Ille autem affirmat coniugem esse adulteram


Insonuit, cuius haec fuit sententia:


Quanto poetae sunt molesti validius.


Sic corcodilus: Quamlibet lambe otio;


Hebrique tenuit impetus dulci mora.


Lis ad forum deducta est, vespa iudice.


Aetatem adultam servans diligentius.


Videtque et aegram et facie pulchra feminam.


Calvus, comosa fronte, nudo corpore,


In prato quondam rana conspexit bovem


Qui postquam tenebras dispulit calumniae


Humana effodiens ossa thesaurum canis


Simulavit iter ad villam clamque in oppido


Si repperisset aliquis hanc prudentior,


Sine apparatu, nullis adiutoribus,


Qui sint, requires; apparebunt tempore.


Aquam bibenti? Laniger contra timens:


Consedit genitor tum deorum maximus


Satiatur ipsa et torquet convivam fame.


Reges commemoras et matronarum oscula?


Incolumes natos supplex vulpi tradidit.


Duo cum incidissent in latronem milites,


Ipso ludorum ostenderet sese die.


Quam tangere ut non potuit, discedens ait:


Arripuit insolentem sibi fiduciam,


Quamvis sublimes debent humiles metuere,


Id esse verum parva haec fabella indicat.


Sub condicione totam ut fortunam tribus


Dis est iratis natus, qui est similis tibi.

dis sum irascor nascor qui sum similis tu


Tu faciem ut istam moribus vincas bonis.


In principatu commutando saepius


Forte occucurrit improbae vulpeculae;


Cupide advolavit. Noctua egressa e cavo


Rex advocata contione haec addidit:


Latinis dum manebit pretium litteris,


Mustela cum annis et senecta debilis


Hinc orta lis est. Sonipes iratus fero


Secundum ostendit scelera non ira deum,


Cui serviam clitellas cum portem meas?


Hippolytus obiit, quia novercae creditum est;


Simonide, tu ex opibus nil sumis tuis?


Sic saepe ingenia calamitate intercidunt.


Hunc quoque timore postquam complevit locum,


Aegre recepti tamen evaserunt necem.


Sed res clamabit ipsa quid deliqueris.


Et voce magna sese venisse indicat.


Qui se putaret fingi cura mulierum,


Legem duabus hanc proposuit partibus:


Quidam in conspectum proditurum sine mora.


Suspicione si quis errabit sua


Haec inter ipse dominus a cena redit


Qui modo securus nostra irridebas mala,


Par inquit esse potueris, cedam loco.


Hanc praeterissem fabulam silentio,


Calvi momordit musca nudatum caput;


Iactantiorem cum vidisset Phryx sophus,


Coepit redire. Et quidam e turba garrulus:


Qui simul offendit ad fortunam frangitur,


Quisnam cinaedus ille in conspectum meum

quisnam cinaedus ille in conspectus meus


Et ora frenis continet spumantibus.


Auxilio locus est: olim senio debilem


Punite turpi thalamos qui violant stupro;

punior turpis thalamus qui violo stuprum


Haec qui negavit magno consilio homini,


Lupo sponsore. At illa praemetuens dolum:


Saepe inveniri haec asserit narratio.


Canes elusit. Silva tum excepit ferum,


Quantum decoris corpore et vultu geris!


Patriam, parentes, natos, castas coniuges


Si nec fabellae te iuvant nec fabulae?


Veniebat gressu delicato et languido.


Et quae laudaram quantum luctus habuerint.


Et excuti iuberent. Quo facto simul


Unde illa scivit niger an albus nascerer?


Amplexus ille utrumque et carpens oscula


Agnoscit hominem Caesar remque intellegit.


Et vindicavit sese forti dextera.


Vicini furis celebres vidit nuptias


Cornicis aevum, gloriam tauri trucis,


Quoniam occuparat alter ne primus foret,


Ad se recepit; veste, nummis, familia


Maiore nisu et simili quaesivit modo,


Cui pro salute votum debebat sua,


Et genus inerme tali decepit dolo:


Sed ille, qui oculos centum habet, si venerit,

sed ille qui oculus centum habeo si venio


Quod in theatro numquam prolatum foret.


Sinuque fovit contra se ipse misericors:


Ipsumque compilavit ad lumen suum.


Respondit illa: Quicquid dederis, satis erit,


Bubus quietis agere coepit gratias,


Nec est difficile poenas culpae imponere;


Ne scalpas inquit satis est modius tritici?

ne scalpo inquam satis sum modius triticum


Aesopus ibi stans, naris emunctae senex,


Inops, potentem dum vult imitari, perit.


Equester ordo stultum errorem intellegit


Quidam per agros devium carpens iter


Impendas curam quam rei domesticae,


Licet horreum mi pateat, ego scalpam tamen.

licet horreum ego pateo ego scalpo tamen


Per aliquot annos quaedam dilectum virum


Hic litterarum quidam studio deditus,


Iteratur illud. Homo meus se in pulpito


Tum quidam senior ex amicis principis:


Particulo, chartis nomen victurum meis


Ut venatorum effugeret instantem necem,


Auctoritatem similis referens gloriae.


Famam cinaedi traxerat certissimam.


Ioculare tibi videtur, et sane levi,


Servumque collocarunt aeterna in basi,


Heu quanta nobis instat pernicies! ait.


Devenit hircus sitiens in eundem locum;


Quod non debebat solvit. Post paucos dies


Cum venatorem celeri pede fugeret lepus


Respondit illa: Verbis non moveor tuis;


Minime, inquit, illo posse confido loco


Comprensus namque poenas persolvit cruce.


Et matronarum casta delibo oscula.


Et proculcatas obteret duro pede.


Ego vero sum paratus: nunc patior nives


Nihil agere quod non prosit fabella admonet.

nihil ago qui non prosum fabella admoneo


Ubi vanus animus aura captus frivola


Vera fabella: pretium est operae attendere.


Quacumque summa tradet luxuriae domum.


Accessit alter aeque defectus pilis.


Sed unde accipere possis monstrabo tibi.


En hic declarat quales sitis iudices!


Calumniari si quis autem voluerit,


Praedam dimisit. Hic tunc venator dolens


Asellus notum proximum tectum subit


Testatur haec fabella propositum meum.


Tumens inani graculus superbia,


Periere quam quod petierant contingerent.


Inutilis quoniam esset qui fuerat datus.


Heus! inquit sapiens, expedi quid fecerim.


Insignis inquit sic ut, nisi nossem tuum


Invenit calvus forte in trivio pectinem.


Fraude et scelesta sic evertit malitia.


Ubi esca se replevit et prolem suam,


Dormitum eunti; namque lucubraverat


Odorem quae iucundum late spargeret.


Interrogasse sic gallinam dicitur:


Subsidium vitae. Quidam curiosior:


Haec elocuta concidit virgo furens:


Tum denique illa fassa est naturae malum:

tum denique ille fateor sum natura malus


Impune laedi, calcibus frontem extudit.


Iuvenis recordans quotiens deceptus foret:


At sancta mulier: Non est quod timeas, ait,


Potrici plenam antiquis apothecam cadis,


Nec plus conemur quam sinit mortalitas.


Illae credentes tradunt sese miluo;


Ex toto, ne quid scalpas, quid desideras?


Puerorum in turba quidam ludentem Atticus


Sed temperatae suaves sunt argutiae,


Usus bonorum, sed nil possunt tangere.


Qui Delphos et formosum Parnasum incolis.


Quid mente caeca miserum torques spiritum?


Eratque absentis admirator maximus,


Tunc iudex inter illos sedit simius.


Stulte, inquit erras; non est hic mater tua;

stultus inquam erro non sum hic mater tuus


Reducem tum adducit prece, pretio ut tantummodo

reducem tum adduco prex pretium ut tantummodo


Lanificae agellos, pecora, villam, operarios,


Quam non conveniens aurum sit vitae meae,


Sed, in priore quia nil compererant, latens)


Noli imputare vanum beneficium mihi.


Quaesivit quidnam saperet. Tum lanius iocans:


Severitatem frontis dum placo tuae


Quanto est facilius mihi sub tecto vivere,


Simonides, qui scripsit egregium melos,


Tum maestus ille: Parvae vindictam rei


Fugerent et artos circum trepidarent cavos,


Ergo ad patrem decurrit laesura invicem


Unde hoc, amice? Nihil est. Dic sodes tamen.

unde hic amicus nihil sum dico sodes tamen


Quorum inter villos simul haeserunt canceres,


Places tibi inquit quia cui non debes places;

placo tu inquam quia qui non debeo placo


Induxi te ad legendum; sincerum mihi


Hoc cur, Philete, scripserim, pulchre vides.


Quas aspernatus ille sic locutus est:


Asellus apro cum fuisset obvius:


At trunca species haesit in vestigio.


Quae dum paventes exitus notos petunt,


Periturae quippe, quamvis nemo laederet,


Praedamque tollit. Haec significat fabula


Exemplis continetur Aesopi genus;


Ergo hinc abesto, livor, ne frustra gemas,


A pristina deflexit consuetudine


Qui tristis audis musicum citharae sonum,


Gratum esset et dedissem veniam supplici.


Sic lusus animo debent aliquando dari,


Haec experiris, ut refers, incommoda;


Iterum salutat idem ex occulto sonus.


Lupus arguebat vulpem furti crimine;


Redire in patriam voluit cursu pelagio;


In circum aequales ire conspexit suos,


Vir natus quod rem feminarum tetigerit.


Factus periclis tum gubernator sophus:


Hoc argumentum monet ut sustineas tibi


Afflictis ut succurrat. Tunc contra deus:


Si non ingenium, certe brevitatem approba,


Duplex libelli dos est: quod risum movet


Lympharum in speculo vidit simulacrum suum,

lympharis in speculum video simulacrum suus


O sortem iniquam! dum vivebant corpora,


Ne me indices, bubulce; nihil umquam mali

ne ego indico bubulcus nihil umquam malus


Caesar Tiberius cum petens Neapolim


Habenti cuidam pecora pepererunt oves


Decerne quod religio, quod patitur fides,


Huic excusatum me velim nihilo minus:


Quantum valerent inter homines litterae,


Equi velocis placidam mansuetudinem,


Interrogata ab alia cur hoc diceret,


Equidem inquit alter me contemptum gaudeo;

equidem inquam alter ego contemno gaudeo


Et approbaret populus, qui illas noverat,


Cum de fenestra corvus raptum caseum


Hanc emendare, si tamen possum, volo


Inducta verbis aquila, monitis paruit,


Quod arbores loquantur, non tantum ferae,


Auctoritatis esse scito gratia:


Minuta plebes facili praesidio latet.


Ut mos est vulgi, passim et certatim ruit,

ut mos sum vulgus passim et certatim ruo


Nemo libenter recolit qui laesit locum.


Ovem rogabat cervus modium tritici


Interrogavit. Causam dixit Iuppiter:


Et ferro incubuit, quod credulitas strinxerat.

et ferrum incumbo qui credulitas stringo


Illum esse cunctis avibus admirabilem,


Optem necare vel maiore incommodo.


Interrogavit an plus adversarius


Usu peritus hariolo vel doctior


Rugosam inflavit pellem: tum natos suos


Contegere honeste posset ut nudas nates;


Medicinam ignoto facere coepisset loco


At illa gaudens pecore et lanae dedita


Simonidis qui saepe versus legerat


Persequitur illum dura fati miseria.


Pavo ad Iunonem venit, indigne ferens


Qui circumcidis omnem impensam funeri


Aesopi ingenio statuam posuere Attici


Siti compulsi; superior stabat lupus


Affectus proprios in fabellas transtulit


Tunc falsa imago atque operis furtivi labor

tunc fallo imago atque opus furtivus labor


Vexata saevis navis tempestatibus,


Ne gloriari libeat alienis bonis


Sic est locutus, partibus factis, leo:


Ferri secundis tuta coepit flatibus


Quos inter scurra, notus urbano sale,


Et cedo invidiae, dummodo absolvar cinis),


Furore plena vocat omnes et verbera


Quidam immolasset verrem cum sancto Herculi,

quidam immolo verris cum sancio herculis


Avidum sollerti rictum frenavit mora.


Vulpes ab ara rapuit ardentem facem


Non artis ulla medicum se prudentia,


Illicere pretio, ut illud extraherent malum.


Caelum fatigas sordido periurio,


Animum genusque, simili fugissem metu.


Alter similiter, deinde perit et tertius.


Quantam sub titulis utilitatem reperies!


In disciplinam nuper quem receperat.


Per superos oro perque spes omnes tuas,


Super etiam iactas tegere quod debet pudor.


Donate moechae. Nulla poterit perpeti,


Pro quo cum pactum flagitaret praemium:


Tremuntque lauri et ipse pallescit dies.


Ubi vos requiram cum dies advenerit?


Numquam carebunt hominis contumelia.


Quos immolatos victor avidis dentibus


Divi legerunt arbores. Quercus Iovi


Procax libertas civitatem miscuit


O qui tuarum, corve, pennarum est nitor!


Paucis temeritas est bono, multis malo.


Quando et formosos saepe inveni pessimos,


O me infelicem! qui nunc demum intellego


Tamen, sceleste, spiritu culpam lues,


Intravit, recta cubiculum uxoris petens,


Ut ex sapore mellis et forma favi,


Faciebat, solitae victum in tenebris quaerere


Fraudator homines cum advocat sponsum improbos,

fraudator homo cum advoco sponsum improbus


Illi qui iactant se verborum copia),


Promisit. Rediit hora dicta, recubuit.


Quid profecisset, cum crearer masculus?


Age, si quo abire est animus, est licentia?


Iustoque vindicavit exemplo impetum.


Ubi immolatur, exta praegusto deum.


Ostendit hominum sine fine esse miserias.


Infelix, ultro qui ad necem cucurreris


Ante hos sex menses male, ait, dixisti mihi.


Affinitatem traxit inde obscenitas.


Clamare occepit. Rursus admota prece


Ex alticinctis unus atriensibus,


Brevi docebo. Servitus obnoxia,


Asinus iacentem vidit in prato lyram.


Et quem tenebat ore dimisit cibum,


Veni ergo mecum. Dum procedunt, aspicit


Ex pretio rerum quas vendiderint singulae.


Boves, iumenta et instrumentum rusticum;


Mox venit aliquot saeculis retorridus


Promissa parte suadet, ut scopulum super


Secundam, quia sum fortis, tribuetis mihi;


Fabricasset Argus opere Palladio ratem,


Lacerari coepit morsibus saevis canum.


Qui panem dederit; vos timere absistite;


Circum ire coepit urbes Asiae nobiles,


Clitellas impositurum victorem putas?


Contentus nostris si fuisses sedibus


Concurrit populus. Ille se torquet diu


Hic pertinere ad domini respondet caput


Ovis damnata falso testimonio


Procurrunt pueri, pulchram aspiciunt virginem


Opes invisae merito sunt forti viro,


Atque interposuit gemina Ledae sidera,


Erat destricta, cirris dependentibus,


Non semper ea sunt quae videntur; decipit


Furtim igitur dant Mercurio mandata ad Iovem,

furtim igitur do mercurius mandatum ad iuppiter


Sed exstillescant oculi sic inquit mei,

sed exstillescant oculus sic inquam meus


Venit, sed abiit hac ad laevam; et dexteram


Canes currentes bibere in Nilo flumine,


Fortasse dices: Aliquae venient feriae,


Nec de lucerna fas est accendi sacrum.


Rogavit alter, tribadas et molles mares


Vigilare, facias ne mea culpa lucrum.


Augurium corvo, laeva cornici omina,


Et sic porcelli vocem est imitatus sua,


Qui regnum adeptus coepit vesci singulas

qui regnum adipiscor coepio vesco singulus


Ut insueta voce terreret feras,


A noxiorum premitur insolentiis.


Illi autem qui miserunt vos tam futtiles


Opimam sane praedam rapuisti unguibus;


Homo in periclum simul ac venit callidus,

homo in periculum simul atque venio callidus


Quaecumque indulgens Fortuna animali dedit:


Colorque proprius? Ergo non levitas mihi,


Adhuc supersunt multa quae possim loqui,


Abire destinavi quo tulerint pedes.


Ubi nuntiatum est, recreatus gaudiis


Cui reddidi iam pridem quicquid debui,


Quoniam mihi sollemnis debetur gloria.


Victori laudem cuidam pyctae ut scriberet


Est gloriosus sane convictus deum,


Dictorum sensus ut delectet varietas,


At ille exspirans: Fortis indigne tuli


Hic bos latenti: Quidnam voluisti tibi,


Subito latrones ex insidiis advolant


Est ardalionum quaedam Romae natio,


Agitque pluris altius cuniculos,


Hostile corpus. Asinus, ut vidit ferum


"Feliciter!" succlamans. Ipsi principes


Paulo ante vacua turbam deficiunt loca.


Seque exornavit. Deinde contemnens suos


Stringitque gladium, dein reiecta paenula:


Cum parvas aedes sibi fundasset Socrates,


Quid me inquit stulta, dente captas laedere,

quis ego inquam stultus dens capio laedo


Harum autem matrem fecit heredem senex


Videre agrestes: alii fustes congerunt,


Athenas rumor implet. Mater sedula


Et quod prudenti vitam consilio monet.


Quibus percoctis atque infuso spiritu,


Domum refertur. Aliquot menses transeunt,


Nam et ubi tricandum et ubi sit currendum scio.


Laceratus quidam morsu vehementis canis


Quod? inquit ille. Custos ut sis liminis,


Fastidiose tamen in coetum recipior.


Cantus luscinii quod sibi non tribuerit;


Et ut putentur sapere caelum vituperant.


Quia videor acer, alligant me interdiu,


Auxilia dum requirit, exitium invenit.


Aprum insidiosum, quercum vult evertere,


Repente liberalis stultis gratus est,


Quid horum simile tibi contingit, rustica?


Tibi me esse, certe simile est hoc rostro tuo.

tu ego sum certus similis sum hic rostrum tuus


Qui dum quadrantes aggeras patrimonio


Quod te celavi? Linguae prorsus non nego


Comesse vellet, celsa residens arbore,


Tum misit illis hydrum, qui dente aspero


Haud quisquam insidias nudo faceret corpori.

haud quisquam insidiae nudus facio corpus


Quae se expingendo totum intricaret diem,


Hic dum consumit noctes custos diligens,


Sic est locutus ante poenam Iuppiter:


Mirans Prometheus tantam similitudinem,


Ecce aliae plagae congeruntur mortuo.


Late securus. Iamque venator sequens:


Nec ulli iuvenes sunt reperti ad ianuam.

neque ullus juvenis sum reperio ad ianua


Qui sine virtute vanas exercet minas.


Respondit: Mecum facile redeo in gratiam,


Amisit et sarcophago corpus condidit;


Laetor tulisse auxilium me precibus tuis,


Fatalis annos decurramus temporis,


Timore mortis ille tum confessus est


Ego, quem Pierio mater enixa est iugo,


Sinite inquit illas gloria vana frui


Quo pacto non possideant, quod fuerit datum,


Effusa trepidos passim comites dissipat,


Stultum admovere tibi preces existimo,


Tuto querela quia apud te deponitur.


Hic conspiratis factionum partibus


Atque inter illas tenui contentus cibo


Et arte fictas animus sentit fabulas,


Altis ab astris duram illidat corticem,


Ni data possideant aut fruantur; tum: simul


Respondit contra: Tu quidem bene praedicas;

respondeo contra tu quidem bene praedico


Inter manus sublatus et multum gemens


Ut nostram in plano facile progeniem opprimat.

ut noster in planus facilis progenies opprimo


Qui casu peccat. Nam qui consilio est nocens,

qui casus pecco nam qui consilium sum noceo


Ebibere iussit ipsum posito praemio.


Sua cuique cum sit animi cogitatio


Sic tuta quae naturae fuerat munere,


Sed inquinari nolo ignavo sanguine.


Tibi inveniri maxime contrarios;


Honori et meritis dedicans illum tuis.


Cura subtili Veritatem fecerat,


Dum quaerunt lumen, dum concursant familia,


Ixion quod versari narratur rota,


Adit sedentem pro tribunali ducem,


Fabella talis hominum discernit notas


Quod ferre certe cogor bis videor mori.


Sinistra quos in lucem natura extulit


Crepusculo solutus, qua visum est, vagor.


Laboro nihil atque optimis rebus fruor.


Corripere coepit singulas. Frustra necem


Habitu esse similes qui sint virtute impares.

habitus sum similis qui sum virtus imparis


Sed spes fefellit impudentem audaciam:


His demonstrare voluit auctor versibus


Nullamque ut affirmaret esse illi parem,


Id dedecus castrorum propelli iubet,


In hoc, ut aliis esset materiae satis,


Impune potius laedi quam dedi alteri.


Et incipiebat a se Princeps ingredi:


Repraesentavit in se poenam facinoris


Noli affectare quod tibi non est datum,


Haec exsecutus sum propterea pluribus


Utilius nobis quid sit dic, Phoebe, obsecro,

utilis nos quis sum dico phoebus obsecro


Qui pretium meriti ab improbis desiderat,


Aliquando obiectus hispidi pugnae suis


Quod cum inquinassent omni contumelia,


Nisi esse scirem carnis te cupidum meae.


Simul cognovit vocem laudari suam,


Arcem tyrannus occupat Pisistratus.


Domi si cenat, totis persto noctibus,


Ego quo scelesta furis attraxit manus,


Peras imposuit Iuppiter nobis duas:


Apes in alta fecerant quercu favos:


Rogare coepit ne se domino proderet.


Inflare sese, rupto iacuit corpore.


Subtiliter limasset, a radicibus


Periculosum est credere et non credere.


Venari asello comite cum vellet leo,


Non tamen eripiet laudis conscientiam.


Tunc sic Aesopus: Noli coram pluribus


Non ipse possit Iuppiter reprehendere),


Omnes favorem comprobarunt caelitum.


Per quem verendos excolit pietas deos,


Totum prosternit. Plaudit illudens eques.


Dum naribus scrutantur escam in stercore,


Si Phryx Aesopus potuit, Anacharsis Scytha

si phryges aesopus possum anacharsis scytha


Et dictam matri conferent pecuniam


Desiderari coepit, cuius flatibus


Mercede accepta laudem victorum canens.


Quam dulcis sit libertas, breviter proloquar.

quam dulcis sum libertas brevis proloquor


Magnaque invidia criminatur filium,


Quidnam fecissent, hoc locuti sunt modo:


Quae ratio procreasset. Exposuit senex:


Tum quidam ex illis, quos prius despexerat:


Brevitate nimia quoniam quosdam offendimus.


Canem obiurgabat. Cui latrans contra senex:


Noctemque densis horridam nimbis parat:


Quos attentarit. Tunc, qui depugnaverat:


Idem facturum melius se postridie.


Unum e Romanis provocabat barbarus.


Vacca et capella et patiens ovis iniuriae


Et cum dolore vocem naturae exprimit.


Nisi tu abstulisti sarcinas nuper meas.


Mori contractam cum te cogunt frigora,


Et mors vicina flagitabit debitum.


In campo non sum, sed par sub divo tibi.


Hoc mersum limo cum iaceret diutius,


Ambae, videri dum volunt illi pares,


Quod fuimus laudas, si iam damnas quod sumus.


Simonides ut vidit: Dixi, inquit, mea


Centena matri conferant sestertia.


Habere atque agere maximas me gratias;


At alteram lanificam et frugi rusticam;


Labori faber ut desit, non fabro labor.


Utinam inquit veris hanc amicis impleam!.


Duas cum dextras maluisset perdere.


Arte omni princeps inter aequales fui.


Verberibus servos afficiebat plurimis


Plus esse in uno saepe quam in turba boni,

multus sum in unus saepe quam in turba bonus


Quicumque fuerit ergo narrandi iocus,


Hic cum iaceret morbo confectus gravi


Applicuit virginale generi masculo


Aesopus auctor quam materiam repperit,


Dominum videre plurimum in rebus suis.


Escaque fruitur passim collecta vafer.


Cum gratulantes persalutasset deos,


Quorum ex reliquiis animam nos accepimus,


Hanc alia cum rogaret causam facinoris,


Doliturum amanti, ventitare adulterum


Abiecit neglegenter. Mus escam putans


Numquid tibi inquit visus sum superbior?


Donationis alacer certae gaudio.


Sed hoc feretis pro iudicio praemium:


Delicta vindicate; †cohibete impios;


Erat facturus ludos quidam nobilis,


Propter quietos mores et vitam probam.


Et coniugalem praebet Hymenaeus facem.


Quia dives arca veram laudem intercipit.


Exemplum egregium prorsus et laudabile;


Suadebat asino fugere, ne possent capi.


Noli vereri. At ille: Facerem mehercule,


(Cuius non fugio mortem, si famam assequar,


Magno apparatu laeta resonabat domus,


Ad rivum eundem lupus et agnus venerant


Et quorum virtus exhibet solidum decus.


Pater deorum risit atque illis dedit


Cito rumpes arcum semper si tensum habueris;


Papilio vespam praetervolitans viderat.


Usum bonus consociet ullius rei.


Ni defuisse noceat, repunt ultimi;


A Divo Augusto tunc petierunt iudices,


Quot res contineat hoc argumentum utiles,


Qui saxa cantu movit et domuit feras


Ut sese eriperet hominum contumeliis,


Plerumque stulti risum dum captant levem,


Unus profugit, alter autem restitit


Cum destinassem operis habere terminum


Instante partu mulier actis mensibus


Avertit mulos. Factum rumor dissipat;


Vulpinos catulos aquila quondam sustulit


Emisit ore caseum, quem celeriter


Descende, amice; tanta bonitas est aquae

deescendo amicus tantus bonitas sum aqua


Legatos non est regis non dimittere,


Pedes habere facile et ipse assentio.


Clamore magno regem petiere a Iove,


Bonis favete, subdolis ite obviam;


Scyphum poposcit: fusa dein simulans aqua


Idem Prometheus, auctor vulgi fictilis


Narrabo tibi memoria quod factum est mea.


Hoc illis dictum est, qui stultitia nauseant


Fit turba maior. Iam favor mentes tenet


Quid ergo possum facere tibi, lector Cato,


Aesopo quidam petulans lapidem impegerat.


Hunc gloriosum vulpes ut vidit vehi,


Et quia corruptos viderat nuper boves,


Hanc persecuta mater orare incipit,


Patere honoris scirent ut cuncti viam


Virtutis expers, verbis iactans gloriam,


Spoliare es ausus? Ille continuo exscreat

spoliaris sum audeo ille continuo exscreat


Male cessit inquit artis quia sum nescius.


Sed exsequamur coepti propositum ordinem.


Socii fuere cum leone in saltibus.


Des primum veniam; deinde si pulchre vides,

desum primus venio deinde si pulcher video


Aut quo cibo fecisti tantum corporis?


Tunc sic deorum genitor atque hominum sator:


Accensa magis est. Noctua ut vidit sibi


Fraudatque natos lacte, ne desit mihi.


Uxorem quondam Sol cum vellet ducere,


Invenit, et violarat quia Manes deos,


Habere dixit se genus spectaculi


Darem inquit nisi soleres per te sumere:


Cur hac sit potior quae iacentis miserita est


Usus vetusto genere, sed rebus novis),


Quanam ratione conferant pecuniam.


Quas ut vitemus versus subiecti monent.


Et otiosum largo satiari cibo?


Praestare domino si par officium potes.

praestaris dominus si par officium possum


Ave exaudivit et moratus paululum,


Nunc inquit omnes unus exurit lacus


Laudatis utiliora quae contempseris


Seductus in secretum a liberto est suo,


Serpens lacertam forte aversam prenderat;


Scopulosum ad littus currit et prendens petram

scopulosus ad litus curro et prehendo petra


Habere res desierint, quas acceperint,


Tibi dico, avare, gaudium heredis tui,


Se inmiscuit pavonum formoso gregi.


Sic nulla possidebit quod fuerit datum,


Cuius verbosa ne sit commendatio,


Uterque causam cum perorassent suam,


Hoc attestatur brevis Aesopi fabula.


Acclamat populus scurram multo similius


Et masculina membra applicuit feminis.


Nuper donavit; si non fastidis, veni;


Hunc ubi tyrannus vidit extremo agmine:


Non inconveniens corpus et par est color,

non inconveniens corpus et par sum color


Malo afficietur si quis quartam tetigerit.


O suavis anima! quale te dicam bonum


Gravi nequiquam te lassabit pondere.


Acuatque sese diligens industria.


Non illam quaero, quae, cum libitum est, concipit,

non ille quaero qui cum libet sum concipio


Quo plus consumet temporis dilatio.


Pendere ad lanium quidam vidit simium,


Derepit ad cubile setosae suis:


Sic prosecutus: Plus non habeo mehercules,


Quorum privata servit utilitas sibi,


Nec cadere in illum credit tantam audaciam.


Quid si peccaris? quae te passurum putas?


Non qui fuerimus, sed qui nunc simus vide.


Derisor potius quam deridendus senex,


At ille murem peperit. †Hoc scriptum est tibi,


Attende, cur negare cupidis debeas,


Qui postquam caede fessus est, asinum evocat

qui postquam caedes fessus sum asinus evoco


Dignumque longa iudicatis memoria.


Dormire quia me non sinunt cantus tui,


A quo repulsus tristem sustinuit notam.


Idque ille sciret notum circumstantibus:


Impune abire deinde quia iam non potest.


Sero domum est reversus titubanti pede.


Tristem decurrit, verum post obitum quoque


Calumniator ab ove cum peteret canis,


Et derisuri, non spectaturi sedent.


Terrore offuso et perturbatis sensibus


Malus cum sutor inopia deperditus


Usus poeta moris est licentia


Alter tumentes multo saccos hordeo.


Aulaeo misso, devolutis tonitribus


Negabat illa se esse culpae proximam.


Hic e conspectu cum patris recesserat,


Mecum esse cuncta; vos quod rapuistis perit.


Tunc sic bubulcus: Ecquid est gratum tibi,


Ego qui sum expertus quantis fugias viribus,


Aesopus domino solus cum esset familia,


Dum quaerit escam, margaritam repperit.


Fuci recusant: apibus condicio placet.


Non intellexit seque e conspectu abstulit.

non intellego sequor e conspectus aufero


Nec ad professae mortis audacem viam


Perambulante laeta domino viridia,


Victorem forte gymnici certaminis


Audet venire? Responderunt proximi:


Quandoquidem et illi peccant, quos minime putes,

quandoquidem et ille pecco qui paruus puto


Ullius essem culpae mihi si conscius,


Quod si delata perscrutatus crimina


Et exercere imperium saevis unguibus.


Arripuit illa prope iacentem surculum,


Ruina camerae subito oppressit ceteros;


Iucunditatis causam haud depellit Venus,


Quam graviter ferret, quod voluntatem suam


Ex populo sic nescio quis, ut fieri solet:


Faciem ad serenam subito ut mutatur dies,


Sin autem doctus illis occurrit labor,


Vellent carere, tuti posthac viverent;


Voce hospitali confirmatus restitit,


(Historia quorum et in tabernis pingitur)


Qui doctiorem emendat sibi dici putet.


Tinctum cruore panem misit malefico,


Virique corpus tradit figendum cruci,


Tunc illa talem protulit sententiam:


Hominem exornavit. Ceteri tabulam suam


Inter sodales ille paucos accubans


Volubilem Fortunam iactari docet.


Invidia mordax quam bonis praesentibus.


Multo maioris alapae mecum veneunt.


Quam quisque posset ut novitatem ostenderet.


Genus mortale, longe foret instructius:


Et perdidisset tempus aliquot milium,


Quia quae volebat non audebat dicere,


Erat autem, ut aiunt, natus in Cia insula:


Latrone exciso timidus accurrit comes


Canes effugere cum iam non possit fiber,


Porcellum obtegere (quod faciebat scilicet,


Id ut putavit esse nescio quid boni:


Si vidi aut tetigi. Tum vir animi simplicis

si video aut tango tum vir animus simplex


Delusa ne spes ad querelam reccidat.


Ad nidum scandit volucris: Pernicies ait


Aptare mox ut posset corporibus suis,


Accurrit lupus et obstetricis partibus


Agros abiciet moecha ut ornatum gerat;


Custodiebat qui thesauros abditos.


Ament, amentur, nempe exemplis discimus.


Namque hoc ab alio numquam continget tibi.


Trivio conceptus, educatus stercore.


Quidvis efficies, cultum si deposueris.—


Ille onere dives celsa cervice eminens


Luce ut quiescam et vigilem, nox cum venerit:

lucus ut quiesco et vigilis nox cum venio


Una statura, simile et membris omnibus,


Sed te, contempti generis animal improbum,


Quid tibi videtur? Hoc quoque insulsum est ait

quis tu video hic quoque insulsus sum aio


Corium depressum in fluvio viderunt canes.


Nullum inquit ille verum hoc ab summo mihi

nullus inquam ille verus hic ab superus ego


Superum voluntas favit; sed fato invido


Nimiaque nautas hilaritate extollere.


Musca in temone sedit et mulam increpans:


Conferre nostris tu potes te laudibus?


Quos ultra paulo villa splendida divitis


Quae monte summo posita Luculli manu


Si vocem haberes, nulla prior ales foret.


Quin etiam resides et sequentes otium,


Sed nisi monstraro quid sit faciendum tibi,


Nec quaestionis positae causam intellegit.


Sed diligenter intuere has nenias:


Ita nunc legatos exspectant et posteri


Si quando in silvis urso desunt copiae,


Nec gloriantis sustinet fratris iocos,


Licetne paucis? inquit—Dicas.—Censeo,


Voluisti morte ulcisci; quid facies tibi,


Nec inveniret digito qui se tangeret:


Quid esset actum postquam populo innotuit,


In quis Menander, nobilis comoediis


Aetatis excusaret vires languidas:


Et avertendum victima periculum.


Post paulo armillam tollit fur argenteam.


Fictis iocari nos meminerit fabulis.


Is cum refugiens impari collo iugum


Noli molestus esse omnino litteris,


Accedit ad praesepe: Cur frondis parum est,


Viator est deductus in eundem locum


Et obiurgari iussit servum garrulum.


Qualis videtur opera tibi vocis meae?


Duces eorum, qui capitibus cornua


Onus naturae melius quo deponeret.


Ave usque ingessit. Tum se lusum intellegens:

avus usque ingero tum sui lusus intellego


Praedam dimisit ore serpens irritam.


Paterfamilias saevum habebat filium.


Mecum inquit mea sunt cuncta. Tunc pauci enatant,

ego inquam meus sum cunctus tunc paucus enato


Causam tuentes innocentis feminae.


Et tacta invidia tantae magnitudinis