Contra Symmachum

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


talis nostrorum sollertia centiplicatos


Mulvius exceptum Tiberina in stagna tyrannum

mulvius excipio tiberinus in stagnum tyrannus


errores veteres et turbida ab ore vieto


cur etiam templo Triviae lucisque sacratis


Saturnique senis lapides Phoebique furores,


illic lascivum, Campania fertilis, hostem

illic lascivus campaneus fertilis hostis


qui nullum statuis non operis tui


Iunonum Martisque etiam venerisque sacellis


pauper et infirmus et summo indignus honore

pauper et infirmus et superus indignus honor


furis et innocui fecundat rura coloni.


summa Christicolis in cute substitit.


tritas servitio, matrum iuvenumque catervae.


vimque fatigatae mentis sub pectore parvo


mandaram totis conversum sensibus in me


consurgit pietate nitens, tegit ardua culmen

consurgo pietas niteo tego arduus culmen


tu mortes miserorum hominum prohibeto litari.


Iuppiter incesta spurcavit labe Lacaenas,

iuppiter incesto spurcavit labes lacaena


spargere, terque suas eadem variare figuras,


quid mortes iuvenum? quid sanguine pasta voluptas?

quis mors juvenis quis sanguis pasco voluptas


adsciscendo deos maioribus inconpertos,


vilia Niliacis venerantur holuscula in hortis,

vilis niliacus veneror holusculum in hortus


ast ille placide adnuens


illud ab incensis in praedam sumpsit Athenis,


interea, dum mixta viget substantia in unum,

interea dum misceo vigeo substantia in unus


gaudemus conpertum aliquid tandemque retectum,


et Titus et fortes gesserunt bella Nerones,


fervere tunc vitiis solita est, nec perdita luxu

ferveo tunc vitium soleo sum neque perdo luxus


nam resides quandoque faces adolere licebit


regna volens sociare Deus subiungier uni

regnum volo sociaris deus subiungier unus


esse deam, quae corda hominum pavitantia figat


contulit ad simulacra fidem dominosque putavit

confero ad simulacrum fides dominus puto


aut tempestatis clementia laeta serenae,


enumerat longi vim temporis, excitat ipsam


nulla cruentatis homicidia ludat in armis.


tenebris dura inter vincla luebat;


maiestate regi, quod signum dextera vindex


in diverticulum, biviis nec pluribus anceps.

in diverticulis biviis neque multus anceps


consilium: nunquam melius nam cedere taedas


nec requies datur ulla toris, quibus innuba caecum

neque requies do ullus torus qui innubus caecus


et coluit quidquid sibimet venerabile cani


accipias, Italae censor doctissime gentis.


libera cum pedibus tum corde frequentia transit,

liber cum pes tum cor frequentia transeo


mox stabilita venit maturi roboris aetas;


Plutonis fera vota sui. quid sanctius ara


quis venit esuriens magni ad spectacula circi?

quis venio esurio magnus ad spectaculum circos


densius et gravidis se vestiat aequor aristis?

densus et gravidus sui vestio aequor arista


fit stabilis vitae status, et sententia certa

fio stabilis vita status et sententia certus


dum servant elementa suum famulantia cursum,

dum servo elementum suus famulantia cursus


laurigerosque deum templis adstare ministros

laurigerosque deus templum adstaris minister


vos nemus adpositasque meo sub honore sacrantes

tu nemus appono meus sub honor sacrantes


ire per ignaros nebuloso errore nepotes;


et, si quando suos dignatur adire Quirites,


inde deos, quorum patria spectata sepulcra


mox ubi, contiguos fossis muralibus agros


constituit, quo corda hominum coniuncta teneret


ipse magistratum tibi consulis, ipse tribunal

ipse magistratus tu consul ipse tribunal


ridiculos tantoque indigna sacraria regno.

ridiculus tantus indignus sacrarium regnum


seque potestati committant noctis opertae.


si, quidquid rudibus mundi nascentis in annis


summorum procerum fastigia, quos duodeni


nam locus esse Deo quis posset in orbe feroci

nam locus sum deus quis possum in orbis ferox


difficilis operis fuit inmensique laboris.


figere propositam natali tempore sortem,


quo vixere prius: tunc sicca et mortua sulcis

quo vivo prior tunc sicco et morior sulcus


inlustrasse caput: sic se Roma inclyta iactat,

inlustro caput sic sui roma inclyta iacto


ceu distet cuius stellae sit fraxinus ortu


virtutem nil vile decet; nam vile, quod aetas

virtus nihil vilis decet nam vilis qui aetas


conceptas tenero solidaret lacte medullas,


et stupra vestra deae veneris praetexitis umbra,

et stuprum vester dea venio praetexitis umbra


infundens pluviam gremio excipientis amicae,


heu, male de populo meriti, male patribus ipsis

heu malus de populus mereo malus pater ipse


canitiem: nam cum mortalia cuncta vetustas

canities nam cum mortalia cunctus vetustus


umbram sive animam, per quam respublica fatum

umbra sive anima per quam respublica fatum


tunc primum senio docilis sua saecula Roma

tunc primus senium docilis suus saeculum roma


cur non Christicolum tantum populatur agellos,

cur non christicolum tantus populo agellus


iuncta superficies medico fallente foveret,


inlicit et volucrum linguis et haruspice fallit,

inlicit et volucris lingua et haruspex fallo


exponitque solo litoris uvidi


posteriore suis cupiens sancire salutem.


in mores redeant atque ad sua prisca recurrant.

in mos redeo atque ad suus priscus recurro


aeris ex vitio, nunc culpam vere tepenti


iamque Lupercales ferulae nudique petuntur


indocilis fatui ducebat ineptia vulgi,


cuius omnipotentiae est


Syrtica cornutas facies habuere tropaea.


his» tam magnificis tantaque fluentibus arte


et fecisse reor stimulis furialibus ipsas


iura resignasse sursum revolantibus umbris,

ius resignasse sursum revolantibus umbra


nunc etiam volucres caprearum in terga sagittas

nunc etiam volucris caprearis in tergum sagitto


sum plane temerarius,


porro autem angelicas legiones, quas mea fecit

porro autem angelicas legio qui meus facio


pondere curvantur, scabra aut aerugo peresam


iure poetarum numen conponere monstris,


et vim navifragi pertulerat noti.


sideris igniferi sitiens torretur et aret;


eruta, quae summum conscenderet ardua culmen,

eruo qui superus conscendo arduus culmen


area maior enim quam qui percurrit in illa,

area magnus enim quam qui percurro in ille


at noster Stilicho congressus comminus ipsa

at noster stilicho congredior comminus ipse


‘contingunt pueris animae, sic urbibus adfert


conpetat ignoro, quid possit et unde oriatur,

conpeto ignoro quis possum et unde orior


Simon, quem vocitant Petrum,


transfert emeritas ad fulcra iugalia rugas,

transfero emereo ad fulcrum jugalis ruga


fascem quisque suum congerit ignibus


ductores conplexa suos sic laeta profatur:


haerentem digiti vulnere mordicus


multifidum variumque, Deus cum quaeritur unus;


in vitium versae monumenta coinquinet artis.’

in vitium verro monumentum coinquino ars


ieiunosque tulit calamos atque inrita vota

ieiunosque fero calamus atque irrito veto


inculcant iterum, videant me tempore vestro


quae postquam intepuit fomite fumeo


esse bovem, praedari aquilam, concumbere cycnum,

sum bos praedaris aquila concumbo cycnus


adiecere sacrum fieret quo Livia Iuno,


et causas quibus error hebes conflatus in orbe est

et causa qui error hebeo conflo in orbis sum


quae quis non videat sapientum digna cachinno?

qui quis non video sapiens dignus cachinnus


munere pacis alit, retinet pietate quieta.


num melius Saturnus avos rexisse Latinos


insistam fluitantibus.


omne revolvamus sua per vestigia saeclum

omnis revolvamus suus per vestigium saeculum


arbitrio, placitumque nefas et facta rependit


quid sibi vult virtus, quid gloria, si Corvinum

quis sui volo virtus quis gloria si corvinus


omine sollicitat, capit augure, territat extis.


plausibus excepit, totiens altaria divum


aura canes animatque levi fera corpora flatu.

aura canis animatque levis ferus corpus flo


muneris auctorem 1 ipso de munere pendas:


mosque tenebrosus vitiosa in saecula fluxit.

mos tenebrosus vitiosus in saeculum fluo


depulit hos nimbos equitum non pervigil anser,

depello hic nimbus eques non pervigil anser


vulneribus patulis partem perfundat harenae


fertur et Aeoliae summus faber esse vel Aetnae

fero et aeolia summus faber sum vel aetna


pandere vestibulum verae ad penetralia sectae,

pando vestibulis verus ad penetralis secta


Fabricios, Curios, hinc Drusos, inde Camillos,

fabricius curiatii hinc drusus inde camillus


artificis quia Patris opus discrimine nullo

artifex quia patrae opus discrimen nullus


nunc Saliis cantuque domus Pinaria templum


restituendus erat mihimet; summissus in illum


sic cluat inpositis ut mundum frenet habenis?


annales proprio signarint nomine chartas,


cui cadit infausta fusus gladiator harena,

qui cado infaustus fundo gladiator harena


antrum carcereum dissolvite, corpora sub quo

antrum carcereum dissolvite corpus sub quo


templorum cineres victis cumulavit Amyclis,


primitias mersumque solo ceu quadrupes egit; 1


nec ritus servasse suos? quodcumque sacrorum est

neque ritus servo suus quicumque sacer sum


ipso rore mihi seges est, quo gramen onagris,

ipse ros ego seges sum quo gramen onagris


et titulos tanto quaesitos sanguine carpi,


semita, quam pecudes et muta animalia carpunt


hos tu, Nile, colis, illos tu, Thybris, adoras:


regalemque decus capitis gestare coronam.


deserat obscenisque avibus permittat edendam,


neve togas procerum fumoque et sanguine tingui.

neve toga procerus fumo et sanguis tingui


ieiunam squalere siti sub pulvere Memphim.

jejunus squaleo sitis sub pulvis memphis


arsurum mediis intulit ignibus.


et furtivus amor iuvenum et deprensa iugalis

et furtivus amor juvenis et deprensa iugal


quis Deus aut quae iam merito metuenda potestas?

quis deus aut qui iam mereo metuo potestas


adsuetum bellis scelerarem funere ferrum,


sola Deum novit concordia, sola benignum

solus deus nosco concordia solus benignus


sed caligantes animas et luce carentes


et densere foci congeriem studet,


ut tragicus cantor ligno tegit ora cavato,


si potui miseras sertis redimire ruinas


sed non illud erunt obscura ergastula, quod sunt

sed non ille sum obscurus ergastulum qui sum


vilia sunt brevitate sui, nec digna perenni

vilis sum brevitas suus neque dignus perenni


(tardat anus dominum dilata morte secundum)

tardo anus dominus differo mors secundus


in vitium plerumque cadit nec in ordine recto

in vitium plerusque cado neque in ordo recingo


dum virgas steriles atque superfluas


utque Palatinis Capitolia condita saxis


parva licet, caeli imperium retinere potestas

parvus licet caelum imperium retineo potestas


praevaluit, gelido quem miserat Algidus axe.

praevaleo gelidus qui mitto algidus axis


imperii fractis maiorum ab origine sacris,


posset in aeternum caeli super ardua regnum,

possum in aeternus caelum super arduus regnum


quae dedero, longoque die mea dona trahenda.’


fecundavit amor materno viscera partu;


tectorumque trabes fusis pendere rotatis


atque armata Deum sine crimine caedis adoro.

atque armo deus sine crimen caedes adoro


nec currunt pariter capta et capienda voluptas.

neque curro pariter capio et capio voluptas


at non a patria; patriae sua gloria Christus,

at non ab patria patria suus gloria christus


abiectus coluber verberat aëra


marcentem sub corde fidem, ne pectoris aestus


in morem recinens suave inmorientis oloris,


prosequitur magnisque tubam concentibus inflat;


fudit opesque sibi caeca de rupe poposcit,


lex armata sedet, sed nescit crimen opertum;


collis Aventini convexa in sede frequentat.

collis aventinus convexus in sedes frequento


maenadas inflammante mero in scelus omne rotatas.

maenadas inflammante merus in scelus omnis roto


gressibus incertis varie titubasse probentur


nemo deum monuit perituros Marte sinistro


quod seritur, primo quoniam praefertile germen

qui sero primus quoniam praefertilis germen


sortitam quonam genio proprium exigat aevum.

sortitam quonam genius proprius exigo aevum


dant tibi, Roma, deos inferni gurgitis umbrae?


praestringam breviter, Gradivum vel Cytheream,

praestringam brevis gradivus vel cytheream


rapta ad tartarei thalamum Proserpina regis,

rapio ad tartareus thalamus proserpina rex


Caesareum Iovis ad speciem statuentia templum.

caesareus iuppiter ad species statuentia templum


religio infestas temptavit pellere turmas


hanc iubet adsumptam fervens post vina Neaeram

hic iubeo adsumptam ferveo post vinum neaera


et ne corporeis addicat sensibus omne


ergo capax utriusque rei natura creandis


scortator nimius multaque libidine suetus


denique Romanus, Daha, Sarmata, Vandalus, Hunnus,

denique romanus daha sarmata vandalus hunnus


mox Ariadnaeus stellis caelestibus ignis


sed tantum distant Romana et barbara, quantum

sed tantus disto romanus et barbarum quantus


quadrupes abiuneta est bipedi vel muta loquenti;

quadrupes abiuneta sum bipedi vel muto loquor


victa superstitio est et inanem gloria fugit.

vinco superstitio sum et inanis gloria fugio


inlaesus maneat liber excellensque volumen


iustitia, interius spargit sola picta rubenti

iustitia interior spargo solus pingo rubeo


funditur humanus Latiari in munere sanguis,


Cynthius ut Delphis, tribuerunt omine dextro.


externi ad ius conubii; nam sanguine mixto

externus ad ius conubium nam sanguis misceo


accirent proceres Erycino e vertice signum,


aligerisque leves pedibus transcurrere ventos.


quaesitura Deum variata indage latentem.


scandere seu laevo malit decurrere campo,


consule nobilitas viguit, plebs fisa tribuno est.

consul nobilitas vigesco plebs fido tribunus sum


aut quotiens ductor Macetum fortissimus altos


mox umeris positus nutricis trivit et ipse


vivida mens, quam tu ficto conponere temptas

vividus mens quam tu fingo conpono tento


nec pars esse queo. solis divisio rebus


contulit extincto iusta inter vincla Cethego,

confero extingo iustus inter vinclum cethegus


nec natura caret vitio, cui terminus instat.

neque natura careo vitio qui terminus insto


exulat externumque inimicam venit in urbem,

exulat externumque inimica venio in urbs


uaeque latent silvis: operitur nescia caeli

uaeque lateo silva operio nescius caelum


nunc, nunc iusta meis reverentia conpetit annis,

nunc nunc iustus meus reverendus conpeto annus


et specie tenui quas currere tempore iussi;

et species tenuis qui curro tempus iubeo


egressum dubiis loquax


arula. Iano etiam celebri de mense litatur

arula janus etiam celeber de mensis lito


obscuras video tibi circumferrier umbras


digna, nisi inplicitas societ mens unica gentes.

dignus nisi implico societ mens unicus gens


pro patria et pulchram per vulnera quaerere laudem,

pro patria et pulcher per vulnero quaero laus


quamvis nonnullis placeat terram breviorem


respice terrifici scelerata sacraria Ditis,

respicio terrificus scelero sacrarium dis


aut Vaticano tumulum sub monte frequentat,

aut vaticanus tumulus sub mons frequento


cives congenitos concludat moenibus unis


cum super e celso pugnarent numina saxo!


omnis qui celsa scandit cenacula vulgus

omnis qui celsus scando cenaculum vulgus


has arces aequare solo, tecta aurea flammis

hic arx aequaris solum tectum aureus flamma


ecquis erit, qui mille meos reprehenderit annos?

ecquis sum qui mille meus reprehendo annus


corrupta de matre nothi, Ledeia proles


fraude resignantur; fraus terris volvitur imis.


delubrum Romae (colitur nam sanguine et ipsa


nec poterit superesse meum post funera quidquam,

neque possum supersum meus post funero quisquam


captivus pudor ingratis addicitur aris,


congressu excipiens Asiam defendere et Idam


tercentum Fabios vix stirpe superstite in uno?

tercentum fabius vix stirps supersto in unus


vis decorare tuum, ditissima Roma, senatum?


et tot sunt eius divortia quot templorum


sensibus et vestris haud intellecta vetustas.

sensus et vester haud intellego vetustus


denique nec metas statuit nec tempora ponit:

denique neque meto statuo neque tempus pono


non habeo: membra statuis effingere vile est;

non habeo membrum statuo effingo vilis sum


unde sacrum referat regali chrismate signum.

unde sacer refero regal chrismate signum


at nobis vitae Dominum quaerentibus unum


nubit anus veterana sacro perfuncta labore,

nubo anus veteranus sacro perfungor labor


inservisse Deo gentem quae prima recentes


congere caesorum victrix diademata regum,


sed famulus subiectus agit quodcumque necesse est.

sed famulus subicio ago quicumque necesse sum


nec putet esse deum, nisi qui super omnia summus

neque puto sum deus nisi qui super omnis summus


nec Pelusiacae limum sudare paludis.


necnon Thessalicae doctissimus ille magiae


cum subnixa sedet solio, Plutonia coniunx

cum subnixus sedeo solium plutonius coniunx


denique nulla hominum res est, nulla actio mundi,

denique nullus homo res sum nullus actium mundus


nec petaso insignis poterat Lacedaemone capta

neque petasio insignis possum lacedaemon capio


nil potuit Serapis deus et latrator Anubis.

nihil possum serapias deus et latrator anubo


servitium solvit miserabile Constantinus,

servitium solvo miserabilis constantinus


subfusus rutilum frontis diadema retundit.


ex atavis quondam male coepta, deinde secutis

ex atavus quondam malus coepio deinde sequor


qui Bromium placare volunt, quod et ebria iam tunc

qui bromius placo volo qui et ebrius iam tunc


utque deum mater Phrygia veheretur ad Ida,


sed studuit quo pars hominis generosior intus

sed studeo quo pars homo generosus intus


inminuat, mihi longa dies aliud parit aevum,

inminuat ego longus dies alius pario aevum


iure potestatis fultos et in arce senatus


inde tumens vitiis calidos adolevit in annos,

inde tumeo vitium calidus adolesco in annus


ingeniumque viri? ‘potior mihi pristinus est mos

ingenium vir potis ego pristinus sum mos


spe cassa et sterili curam frustratus agrestem.

spes cassus et sterilis cura frustro agrestis


sola errore caret simplex via, nescia flecti

solus error careo simplex via nescius flecto


pulchra triumphali respexit moenia vultu.

pulcher triumphal respicio moenia vultus


puppi ut desiliat iubet.


quae quia turpe putat templorum flere repulsam

qui quia turpis puto templum fleo repello


erroresque sequi subigit nemorumque putare


ingemuit miserans et sic ait: ‘exue tristes,


congressus mortesque et vulnera vendita pastu


credunt, atque ipsis tribuunt decreta tigillis,

credo atque ipse tribuo decretum tigillum


fundamenta manent fidei; structura nivali


Flora, Matuta, Ceres et Larentina subegit.


successit Iovis imperio corruptior aetas,

succedo iuppiter imperium corrumpo aetas


arsurum mediis inferat ignibus.


tempore praescripto membra intemerata requirens

tempus praescribo membrum intemerandus requiro


hibernum pelagus iam rate debili


sunt aliqua, opposito vanescunt irrita Christo.

sum aliqui oppono vanesco irrito christus


adscita e 1 terris sub religione iacentes!


Isidis amissum semper plangentis Osirim


sic hominis vitam sibi temperat atque gubernat


moris et a prisco placet haud discedere ritu,

mos et ab priscus placeo haud discedo ritus


non genium, cuius frustra simulatur imago,


casibus, et nullo sub praeside saecla rotari.

casus et nullus sub praeses saeculum rotaris


praeteritosque habitus cultu damnare recenti,

praetereo habitus cultus damnaris recens


nec mihi difficile est liquidam circumdare flammis

neque ego difficilis sum liquidus circumdo flamma


quam via iustitiae, pietas quam prodita caelo,

quam via justitia pietas quam prodeo caelum


en ego gignendi Dominus ac restituendi


inter castra patris genitos, sub imagine avita

inter castrum pater gigno sub imago avitus


quam vitae in tenebris ago,


iamque hominem adsumptum summus Deus in deitatem


anne fides dubia est tibi sub caligine caeca

annus fides dubius sum tu sub caligo caecus


et commune forum, nunc per commercia et artes

et communis forum nunc per commercium et ars


crede, quod ex nihilo formavi, pars mea non est.

credo qui ex nihilum formo pars meus non sum


tutor opum, vindex scelerum, largitor honorum.


principis invicti, sub quo senium omne renascens

princeps invictus sub quo senium omnis renascor


circa humiles rerum partes, quibus ipsa superstas.

circa humilis res pars qui ipse superstas


sed nec magno opus est frugi viventibus, et eum

sed neque magnus opus sum frugi vivo et is


sacraruntque focos aut Phryx aut Graius alumnos.

sacraruntque focus aut phryges aut graius alumnus


servit enim mundus, non iudicat; hoc sibi summus

servio enim mundus non iudico hic sui summus


o felix nimium, sapiens et rusticus idem,


nosse Deum nulli vetitum fatalibus astris,


virgo modesta iubet converso pollice rumpi,

virgo modestus iubeo converro polliceo rumpo


aut elementorum naturam, quae Patris ars est


o tenerum mitemque animum! consurgit ad ictus


inter turritas Memphitica rostra Liburnas:

inter turritus memphiticus rostrum liburnas


ille urbem vetuit taurorum sanguine tingui:


circinus excurrens meta interiore laborat?


diffluit in luxum cum semiviro comitatu


orator catus instigat, ceu classica belli

orator catus instigo ceu classicus bellum


non armata Venus, non tunc clipeata Minerva

non armo venus non tunc clipeata minerva


ne sulcos operire vadis neve arida possint

ne sulcus operio vado neve aridus possum


cum te pestifera premeret Maxentius aula.


carceris et rimas et taetra foramina clausi


devotos, Auguste, Deo, cui sordida templa

devoveo augustus deus qui sordidus templum


adflictosque suos turbine saeculi


siccavit tenues ardenti sidere nubes


artificem submissa suum. non condidit alter


aut hos thyrsigeri rapit ad Dionysia Bacchi,

aut hic thyrsigeri rapio ad dionysia bacchus


marmoreo in templo rutilas Victoria pinnas

marmoreus in templum rutilo victoria pinnas


cessit et ad nigras altaria transtulit urnas.


hi faciunt iuncta est quotiens sententia plebis

hic facio iungo sum quotiens sententia plebs


religionis amor; nec enim fit copula Christo

religio amor neque enim fio copulo christus


addo aliud: nostros potant animalia fontes;


et captiva domum venerans ceu numina vexit,

et captivus domus veneror ceu numen veho


tu me praeterito meditaris numina mille,


terraeque et maris invii,


dediscat servire senex laris exul aviti,


aeterna aeternus tribuit, mortalia confert

aeternus aeternus tribuo mortalia confero


sed nebulis propter volitantibus obsitus alti


quae si defuerint bellantibus, aurea quamvis


ne sinat antiquo Romam squalere veterno


quae dedit inlecebris domitum calcare tyrannum.


signa, quot aereis volitant phantasmata monstris,

signum quot aereus volito phantasma monstrum


ad portum fluitans cumba relabitur


ergo cave, egregium caput orbis, inania post haec

ergo caveo egregius caput orbis inanis post hic


horrea nocturno non umquam obnoxia furi,

horreum nocturnus non umquam obnoxius furo


hanc frenaturus rabiem Deus undique gentes


inmunis tanti belli ac te stante sub armis

inmunio tantus bellum atque tu sto sub arma


viscera divinis virtutibus informavit,


fruge nova et viridi, si messis adulta priusquam

frugis novo et viridis si messis adolesco priusquam


firmarat cuneis, per tectum dives amator


non aris, non farre molae victoria felix


fulcra supersternant aut pelle Libystidis ursae

fulcrum supersternant aut pello libystis ursa


dextera, nosse meum est, et quae natura creatis

dextera nosco meus sum et qui natura creo


summus discipulus Dei,


flore pudicitiae pudor almus et atria servat,

floreo pudicitia pudor almus et atrium servo


subpeditat, iam coma cibus lapidosa Quintum?

subpeditat iam coma cibus lapidosus quintus


non dubitent, postquam templorum sprevimus aras,

non dubito postquam templum sprevimus ara


commenti et radios capitis et verbera dextrae,

commentus et radius capio et verbero dexter


quaerimus atque viis longe distantibus unum


tristis tam subiti forma periculi.


viventum meritum, quos tantum pascere iussa est.

viventum mereo qui tantus pasco iubeo sum


si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque

si qui fatum sino iam tum tendo fovetque


sed venus augusto de sanguine femina vili

sed venus augustus de sanguis femina vilis


fida parens, habitus! equidem praedivite cultu

fidus parens habitus equidem praedivite cultus


cernis ut antiqui semper vestigia moris


num refugus nostras odit praestringere ripas


venit ad usque Italos sacris cum turpibus hortos;

venio ad usque italus sacrum cum turpis hortus


perfidiane deum indigenum cecidere tot urbes,


Hadrianique dei Ganymedem, non cyathos dis

hadrianus deus ganymedes non cyathus deus


non nego communem cunctis viventibus usum


fertur enim ante alios generosus Anicius urbis

fero enim ante alius generosus anicius urbs


temperies effusa minus vel plus agit istos

temperies effundo paruus vel multus ago iste


et patria extorris Romanis adfuit armis,


ut transire suis cum sordibus induperator


fasceolis vel gallinae pulmone rogare,


cui mersare facillimum est


an castrorum etiam fossis intervenit, acres


iam solis contenta feris infamis harena


virtutis: dicis domitum terraque marique


oceanum, vel Cyaneas cava flumina Nymphas,


vera ratus quaecumque fiant auctore senatu,1


summis tingere coeperat


contractos pluvio frigore remiges,


antiquis elementa labant erroribus, ac de


templum mentis amo, non marmoris: aurea in illo

templum mens amo non marmor aureus in ille


quadriiugos stantesque duces in curribus altis


quem tibi supplendum Deus et genitoris amica


‘interior qui spirat homo; luet ille perennc


cogunt ad facinus et inevitabile mergunt.


scande triumphalem currum, spoliisque receptis


nec refert, cuius generis cuiusve figurae


auspiciis epulisque sacris, quas inveterato,


aut docet occultus quae sacra Diespiter infans

aut doceo occulo qui sacer diespiter infer


mimica ridendaque suis sollemnia calvis,


cur Cremerae in campis cornice vel oscine parra

cur cremera in campus cornix vel oscen parra


Herculeus mollis pueri famosus amore


fundatus structusque suo, qua sorte maneret,


atque unum sapiunt plures simul et potiores,


depositum, tenues avidus spoliabo clientes,


semper iter, geminis mortalia partibus ire,


imperium sine fine docet, ne Romula virtus

imperium sine finis doceo ne romulus virtus


Fescennina novo proles aliena marito,


extrahere insignes animas ac ludere poenis

extraho insignis anima atque ludo poenio


fortibus, Ausoniae vir facundissime linguae,


praebebat spelunca domos: redeamus ad antra,


aura volat tenuis, vegetatur mobilis aer,


in quibus effigies crucis aut gemmata refulget


sed despexit humum seque inclinavit ad orbis

sed despicio humus sequor inclino ad orbis


errabant hostes per templa, per atria passim,

erro hostis per templum per atrium passim


coepit adhuc parvae primum se infundere Romae?

coepio adhuc parvus primus sui infundo roma


concordique iugo retinacula mollia ferre

concordique iugum retinaculum mollis fero


sanguine iustorum innocuo maduisse recordans,


urbis perque locos geniorum milia multa


non desunt exempla meae virtutis in ipsis


principis; abducta genitor si virgine mussans


sed simul et cordis segetem disponit et agri,

sed simul et chordus seges dispono et ager


ingenuum se nosse puer. timor omnis abesto;

ingenuus sui nosco puer timor omnis absum


capta quibus volucrem virguncula ferret amorem,


Pannoniae poenas tandem deleta pependit.


atque oris patuli solvit acumina.


numquam oculos animumque levans rationis ad arcem


quaerere et aeternae tandem invigilare saluti,

quaero et aeternus tandem invigilaris salus


imperitasse diu belloque et pace regendis.


sideribus facilisque poli bonitate fruuntur.


conpeteret rebus, nec curam adhibere futuris.


induvias caesae pecudes et frigida parvas


supremum regimen crassis in partibus orbis


talibus edictis urbs informata refugit


et pudor et sancto tectus velamine vultus,


ire iubet mortale genus, quam dirigit ipse

eo iubeo mortalis genus quam dirigo ipse


adsignare suos genios perque omnia membra

adsignaris suus genius per omnis membrum


Palladis et Libyca Iunonem ex arce vocarent,


ipse ignis, nostrum factus qui servit ad usum,


atque parens Stilicho, Deus unus Christus utrique,

atque parens stilicho deus unus christus uterque


heu, quam catholicam nil prope profuit


aeternas temptare vias Christumque vocante


difficilis, sed fine sui pulcherrima et amplis

difficilis sed finis suus pulcher et amplus


Christum per populos ritibus asperis


et mutata sacris, ornatu, legibus, armis.


quae bibit egestum per mystica tela cruorem?


mactatas taetro leti inmersere barathro,


armorum dominos vernantes flore iuventae,


regis amore Numae nullo cogente secutos.


ante voluntatis propriae quam libera secta,


invenit expositum secreti in litoris acta


evocat, heu, poenis tenebrosa ex sede ministrum

evoco heu poenio tenebrosus ex sedes minister


arbiter obscuri placidus requiescit Averni.

arbiter obscurus placidus requiesco avernus


quae viridis Lacedaemon habet maculosaque Synna;

qui viridis lacedaemon habeo maculosaque synna


circulus, et flammas inmensi sideris ultra


tristius ingemuit, non ille inpune dolorem


ut semel obsedit gentilia pectora patrum


ut scindi valeam cunctorum conditor unus.


sic tradunt habitasse Remum, regalia faeno


coeperat inpurum domini obiectare furorem,


sed video quae te moveant exempla vetustae

sed video qui tu moveo exemplum vetustus


praeteritos foedis cum religionibus annos,


prompta fides dare se Christo stirpemque superbam

promptus fides do sui christus stirps superbus


summum consilium, fida ut tutacula nudis

superus consilium fidus ut tutacula nudus


sed tamen hic corvus cur defuit exitiali


sustinet? aut quae Ianiculi mola muta quiescit?

sustineo aut qui ianiculis mola muto quiesco


quod periit Auxitque potens, arentia quaeque


nil mirum nec in orbe novum, didicere priores

nihil mirus neque in orbis novus disco prior


foedere, quid dubitat divina agnoscere iura


si mallet laudare Deum! cui sordida monstra

si malo laudo deus qui sordidus monstrum


dura lapillorum macie, ne decidat illic


vita itidem spoliare alios ars noxia novit,

vito itidem spolio alius ars noxius nosco


credere monstra deos, quos sanguinolentus edendi

credo monstrum deus qui sanguinolentus edo


gaudia membrorum quam vivae praemia mentis?

gaudium membrum quam vivus praemium mens


exercere manum non paenitet: et lapis illic

exerceo manus non paeniteo et lapis illic


‘si vobis vel parta, viri, victoria cordi est

si tu vel pario vir victoria chordus sum


ardua rettulerint fastorumque arce potiti


cur non haec eadem de religione colenda


alterutrum quia velle suum est nec fata reatum

alteruter quia volo suus sum neque fatum reatus


imus ad occultum, suus est mos cuique genti,

imus ad occulo suus sum mos quisque gens


unctis pugilibus miles pugnabat Etruscus?


sanguinis Hectorei populum probo tempore longo

sanguis hectoreus populus probo tempus longus


lumina conciliumque senum gestire Catonum


talia principibus dicta interfantibus ille

talis princeps dictum interfantibus ille


excussumque procul discutit aspidem,


privatos celebrans agnorum sanguine divos,


tandem virgineam fastidit Vesta senectam.


imperium verae ceu maiestatis adoras?


subiacuit quam Palladium, quam Vesta penates

subiacuit quam palladius quam vesta penates


quae docuit rigidos vitiis servire colonos.


pellibus insutis hirtos sumamus amictus.


ille deus, cuius dedit experientia fures,


omne bonum tenue est quod praesens ingerit aetas.

omnis bonus tenue sum qui praesens ingero aetas


attamen in paucis, iam deficiente caterva,


frangitur et nullis violatur Terminus extis,


obtineat partam dicendi fulmine famam,


perstat et excessu moderaminis adficit artus;

persto et excedo moderaminis afficio artus


nectaris ambrosii sacrum potare Lyaeum,


et sub iure fori non noxia colla secare.

et sub ius forum non noxius collum secaris


obicere auderet turpi miseraeque puellae,


vis animi excellens, ardor, violentia, cura


emicat ac volucri fervens rota volvitur axe.

emico atque volucris ferveo rota volvo axis


intrat marmoribus Capitolia clara, sed intrat

intro marmor capitolium clarus sed intro


unus ego elementa rego, nec mole laboris,

unus ego elementum rego neque moles labor


inguina, cum pulchrum poesis castraverit Attin?

inguina cum pulcher poesis castraverit attius


in tantum extulerit, quis gloria fotibus aucta

in tantus effero quis gloria fotibus augeo


nec vernas infudit aquas creberrimus imber


ille domo pepulit, non saeva incendia tectis

ille domus pello non saevus incendium tectum


inmanes quondam populi feritate subacta


plangens atque ululans ferit


flammis de fidei palmite concremant,


ambitiosa velit, ne se popularibus auris


crediderim generosae aliquem stirpis, sed eundem


Gaetulus, Garamans, Alamannus, Saxo, Galaula,

gaetulus garamans alamannus saxum galaula


at tuus hic urbis genius, dicas volo, quando

at tuus hic urbs genius dico volo quando


nil egit prohibendo vagas ne pristinus error

nihil ago prohibeo vago ne pristinus error


solus non trepidus Petrus


intulit Italiae: Tuscis namque ille puellis


pectoribusque hominum discordibus et sua iura


adsimilatus, habet, necnon regnare caminis


primus adhinnivit simulato numine moechus.


qui mihi praeteritam cladem veteresque dolores


verticis horret apex, ipsas quoque livida gemmas

vertex horreo apex ipse quoque lividus gemma


qua vocat egregii sententia principis, illuc

qui voco egregius sententia princeps illic


mox proceres de stirpe senum tractasse videmus .

mox proceres de stirps seni tracto video


lux hebetat spissusque dies, et fumus ob ora

lux hebeto spissusque dies et fumus ob os


mergendis prope naufragis,


lux inmensa vocat, factorem noscite vestrum!


inter fumantes templorum armata ruinas


exultat, fremit, intonat,


talia pro patriae censere litanda salute,


more noti, capiam tamen et tormenta adhibebo

mos nosco capio tamen et tormentum adhibeo


siccum litus obambulet.


unde genus ducit nostrae porrecta propago


hanc tibi, Roma, deam titulis et honore sacratam


Vulcanus perhibetur et in virtute superna


hoc illud meritum est, quod continuare feruntur


urbibus et claris peperit sibi Roma triumphis;


nunc foribus surdis, sera quas vel pessulus artis

nunc foris surdus serus qui vel pessulus ars


amphitheatralis spectacula tristia pompae?


si tamen antiquum norat retinere dolorem.


disiunctasque animi turbato foedere partes


mille triumphorum memoras ex ordine pompas


clara tropaea refert sine sanguine, remque Quirini

clarus tropaeum refero sine sanguis res quirinus


quae tanta extiterit praesenti tempore tamque

qui tantus extiterit praesens tempus tam


quo ductore meum trahis ad caelestia regnum.

quo ductor meus traho ad caelestis regnum


Isis enim et Serapis et grandi simia cauda

isis enim et serapias et grandis simia cauda


sic probus atque reus capitalis criminis isdem

sic probus atque reus capital crimen idem


mittere triticeos in pastum plebis acervos,


sunt vobis cum plebe Dei; discedite longe


hoc tamen utcumque est tolerabile, quid, quod et ipsae

hic tamen utcumque sum tolerabilis quis qui et ipse


spernere legatum non admittenda petentem,


Poenus et evulsas Siculus depascitur herbas,


tum quia non totum spes salva interficit ignem,

tum quia non totus spes salvo interficio ignis


ostentet pulchroque inflata tumescat honore,


hos fert sicca sitis, hunc ebrius educat umor.

hic fero sicco sum hic ebrius educo umor


suspende exuvias armis et sanguine captas,


per quos virginibus vestris stata dona negantur?


nec torquere facem potis est ad signa trionum

neque torqueo fax potio sum ad signum trio


utque superstitio veterum procul absit avorum,


Iuppiter, ut sacro iustorum sanguine tincta


bis sex in tabulis aut cur rubrica minetur,


inrita femineae tibimet solacia formae?


corporis intacti: non mens intacta tenetur,


servemus leges patrias: infirma minoris


templa, simul geminis adolentur tura deabus),


tradidit? aut quid mite sibi placidumve poposcit?

trado aut quis mitis sui placidumve posco


cum princeps gemini bis victor caede tyranni

cum princeps geminus bis victor caedes tyrannus


sed soli pacis Domino mea serviat aula.’


inpacto quatiant hastilia, saucius et quam

inpacto quatiant hastile saucius et quam


praetulit et liquidam temeravit crimine vocem,


vitricus antevenit tardum praefervidus ortum

vitricus antevenio tardus praefervidus orior


arguat ingeniique putet luctamen inire,


censeo sublimem tollas super aëra vultum


servabat, cadit ultrici succisa bipenni.


ut concreta vagis vinea crinibus


squalens carcereis aut nexus conpede vasta,

squaleo carcereis aut necto compedes vasto


agnoscas, regina, libens mea signa necesse est,

agnosco regina libet meus signum necesse sum


ite procul, gentes! consortia nulla viarum


torpebat glacie pigra ubi vipera


regius exortam iam tunc habuit status urbem

regius exorior iam tunc habeo status urbs


quin et corporibus versat mens viva regendis


nec locus invidiae est, nullum vis aspera terret;

neque locus invidia sum nullus volo asper terreo


crescit vita hominis et longo proficit usu.

cresco vito homo et longus proficio usus


non facit ergo pares in religione tenenda


adsuescit supero pollere in saecula regno.

assuesco supero polleo in saeculum regnum


nequitia, infelix facilem gens praebuit aurem.

nequitia infelix facilis gens praebeo auris


cum sub sacricolis territa regibus


moribus indulsi, quantum moribundus et aeger

mos indulgeo quantus moribundus et aeger


solvendis adolent et senio et gelu,


inmansueta suas ut cerimonias


turbari invalidisque hebetem subcumbcre curis?

turbaris invalidisque hebeto subcumbcre cura


Christum sub tacito pectore murmurans,


quaerunt ac tumulis et larvas sanguine placant,

quaero atque tumulus et larva sanguis placo


quae Pollentinos texerunt ossibus agros.


qui vel principio caruit vel fine carebit

qui vel principium careo vel finis careo


atque urbis Venerisque pari se culmine tollunt


sed, dum forte latens inpietas riget,


et quascumque solent Capitolia claudere larvas.

et quicumque soleo capitolium claudo larva


quae Iovis infectam sanie non despuat aram?

qui iuppiter inficio sanies non despuo ara


aere, communis cunctis viventibus aura.


texitur alternis ex gentibus una propago.


cogit ad arma viros, lituis ciet, urget in hostem?

cogo ad arma vir lituus cieo urgeo in hostis


castus et incestus, meretrix et nupta, nec alter

castus et incestus meretrix et nubo neque alter


his nunc pro meritis Baccho caper omnibus aris

hic nunc pro meritum bacchus caper omnis ara


armigero modo sordidulam curante rapinam


ergo age, bellatrix, quae vis subiecerit, ede,

ergo ago bellatrix qui volo subjacio edo


si persona aliqua est aut si status urbis, in his est;

si persono aliqui sum aut si status urbs in hic sum


cum fugit, et quanto vestigia sanguine signet?

cum fugio et quantus vestigium sanguis signo


cur Berecyntiacus perdit truncata sacerdos


iactatam quatiat ratem.


hunc morem veterum docili iam aetate secuta


huius adoratis altaribus et cruce fronti


at non intrepidum terret apostolum


Saturnusque senex, maculoso et corpore Picus,

saturnus senex maculosus et corpus picus


unde igitur coepisse ferunt aut ex quibus orsum,

unde igitur coepio fero aut ex qui ordior


distantes regione plagae divisaque ponto


haec sibi per varias formata elementa figuras

hic sui per vario formo elementum figura


non memini nec tale aliquid vel fama susurrat.

non memini neque talis aliquis vel fama susurro


texerat, infido rarescit glutine sensim;


tunc de litoreis saepibus algidi


notum subsidium rogat.


O linguam miro verborum fonte fluentem,


quod variis imitata notis ceraque liquenti


idolium longe purgata ex urbe fugandum.


non dubitat verum esse Deum, qui quod sumus et quod

non dubito verus sum deus qui qui sum et qui


pars aut forma potest, quia sum substantia simplex,

pars aut forma possum quia sum substantia simplex


aedibus inponat, paries ut quisque sub astro

aedes inpono pario ut quisque sub astrum


ne minus interno niteant praecordia cultu

ne paruus internus niteo praecordia cultus


sed iam tempus iter longi cohibere libelli,

sed iam tempus iter longus cohibeo libellus


et quia subter humum lustrales testibus umbris

et quia subter humus lustral testis umbra


obruta de tumulis redivivo germine surgunt.


et vestrum penetrate chaos, quo vos vocat ille

et vester penetrate chaos quo tu voco ille


aut veniat sicco qui flumine nuntius adfert

aut venio sicco qui flumen nuntius affero


ac si per solidam viam


nec det vela fretis Romana nec horrea rumpat

neque do velo fretus romanus neque horreum rumpo


rursus se geminis reddit ductoribus omnis


sit memor auctoris proprii, veneretur et oret

sum memor auctor proprius veneror et oro


imperio, cui semper adest, quod laudibus inplet?’

imperium qui semper adsum qui laus inpleo


pilento residens molli, seque ore retecto

pilentum resideo mollis sequor os retego


quis te semideam iactant auctoribus ortam,


qui cunctis veniam das pereuntibus,


constituit, cuius nutu dominaris et orbi


infusis ad pingue lutum mollire fluentis,


conpensare cupit taeterrima vulnera laesae


illum delicias nunc divi principis, illum


contentum involucris atque cubilibus


atria? quae festis suspendam pallia portis,

atrium qui festus suspendo pallium porta


liquerat incesto iuvenis satiatus amore.


mens hominum saevo vivens captiva tyranno,


nondum maternam partu vacuaverat alvum


sed nec virtutes hominum deus aut animarum


virtus luctifico camporum in pulvere fregit?

virtus luctifico campus in pulvis frango


Spiritus ipse meus descendit et edita limo

spiritus ipse meus descendo et edo limus


te precor, Ausonii dux augustissime regni,

tu precor ausonius dux augustissime regnum


Paulus, praeco Dei, qui fera gentium


nec formido malum, falluntur publica iura;


ultima legati defleta dolore querella est


tramitibus, et centenos terat orbita calles


promittit, ne totus eam resolutus inane


ambit et Ausoniam Christo inclinare securem,

ambeo et ausonia christus inclinaris securis


materies, qui fine caret, qui praesidet omni

materies qui finis careo qui praesideo omnis


conficit effigiem crebroque foramine rumpit.


morte maritalis dabat indignatio poenas,


rura Padi Tuscumque solum victo amne premebat,

rus padus tuscumque solus vinco amnis premo


maiestate minax, negat interitura meorum


sic variat natura vices: infantia repit,


nam caelum fur nullus adit, caelestia numquam

nam caelum fur nullus adeo caelestis numquam


principe disposita scissent, qui currere regna


mortalem, facili quem releves manu,


nullane tristificis Tritonia noctua Carrhis

nullus tristificis tritonia noctua carrhis


divitias pepulitque meum de pectore numen,


erroresque abolere suos ac flectere sensus.


orandi arte potens et callida fingere doctus


cum Iove siverunt multa et cum plebe deorum!

cum iuppiter siverunt multus et cum plebs deus


dedere servitio calcataque sacra domare


Aegypto dederat, clangebat bucina contra.


ast alias damnasse neci penitusque latenti


nec mirum: quis enim sapiens dubitaverat illas


praetulerit, quali radiarint stemmate pila.


sed si vestales ulciscitur ista puellas


una Deum sequitur, divos colit altera plures,

unus deus sequor divus colo alter multus


munera sacricolis summos inpertit honores


non aliter licitum prisco sub tempore, quam si

non aliter liceo priscus sub tempus quam si


sit species, et quid sapiat, quae munera curet,

sum species et quis sapio qui munus curo


Iuppiter ut Cretae domineris, Pallas ut Argis,

iuppiter ut creta domineris pallas ut argus


publica res,’ inquit, ‘tunc fortunata satis, si

publicus res inquam tunc fortunata satis si


praeruptam in foveam praecipitis viri.


adsistunt etiam priscorum insignia regum,


splendentemque die medio non cernere solem,

splendentemque dies medium non cerno sol


obtestor, iubeas ne citus inpetus


non fero Romanum nomen sudataque bella


nec tibi terra deus, caeli nec sit deus astrum,

neque tu terra deus caelum neque sum deus astrum


crescere et inpletis voluit se infundere saeclis!

cresco et inpletis volo sui infundo saeculum


porgere sed medio recubantem cum Iove fulcro

porgere sed medium recubo cum iuppiter fulcrum


devia picta bonis brevibus, sed fine sub ipso

devius pingo bonus brevis sed finis sub ipse


nec liquida invisit sapientia nec Deus intrat.

neque liquidus inviso sapientia neque deus intro


corvus Apollineus pinna vel gutture iuvit?


influit in medium nec avaro munere currit,

influo in medius neque avarus munus curro


quisque putat fato esse locum, sciat omniparentem

quisque puto fatum sum locus scio omniparentem


diximus, et nostro Romam iam credere Christo;


sub pedibusque tuis nimbosa elementa relinquas,

sub pes tuus nimbosus elementum relinquo


non egeo, nec participes sociosve requiro,

non egeo neque particeps sociosve requiro


affirmat solitis populosque hominesque teneri


instituit quaedam melius, nonnulla refugit,


vincendi quaeris dominam? sua dextera cuique est,

vinco quaero domina suus dextera quisque sum


corporis egregii scortum, quod perfidus illic

corpus egregius scortum qui perfidus illic


post trabeas et eburnam aquilam sellamque curulem

post trabeas et eburnam aquila sella curulis


sed vis cruda virum perfractaque congredientum

sed volo crudus vir perfringo congredientum


gurgitis aestivi sic pura fluenta viator,

gurges aestivus sic purus fluentum viator


prospexit tribuitque boni. multos Catilinas


praemia virtutum titulis et honoribus aucti


coniectare animo contendimus, exigua est vis

coniectaris animus contendo exiguus sum volo


numquid et ille dies Iove contulit auspice tantum

numquid et ille dies iuppiter confero auspex tantus


an veterem tantum morem ratione relicta


duplex lege mea per mutua foedera sexus

duplex lex meus per mutuus foedero sexus


accipit, aeterno caelestique hospite digna.

accipio aeternus caelestis hospes dignus


viderat unguentoque lares umescere nigros.


felices, si cuncta Deo sua prospera Christo

felix si cunctus deus suus prosper christus


per silvas modo mortiferi discurrere mundi

per silva modo mortiferi discurro mundus


non Paulinorum, non Bassorum dubitavit


qui potui formare novum, reparabo peremptum.


venditat Aeneadasque suos successibus auget!


quin et Olybriaci generisque et nominis heres,


hortorumque opibus memorabilis; hic tamen idem


Mercurius, Maia genitus; nunc magnus habetur


ne tanto imperio maneat pietate repulsa


credere qui bona non tantum praesentia donat,

credo qui bonus non tantus praesens dono


Romani decus eloquii, cui cedat et ipse


volvat per freta naufragum.


sed ferit et nigro sordentia culmina fumo.


umque suo in templis vota exaudire marito?

umque suus in templum veto exaudio marito


iussit Romuleis addictam vivere frenis.


spurca suis nostro amne natat, nostra intrat et ipsos

spurcus suus noster amnis nato noster intro et ipse


spectatura sacris oculis, sedet illa verendis

spectatura sacrum oculus sedeo ille vereor


imperii, quae regnandi foret aequa potestas.


Pallas; in his quoniam vestalis origo favillae

pallas in hic quoniam vestal origo favilla


nuntia suffuso figunt vestigia plumbo,


quae motus varios simul et dicione coercet


palpavit nimius perniciem tepor.


quae sub disparili subeunt nova corpora sorte.’

qui sub disparilis subeo novo corpus sors


et virtute potens et criminis inscia Roma,


Roma, datur tantaeque manus longa otia pascit.


ergo piris mensas silvestribus inplet arator

ergo pirus mensa silvestris inpleo arator


virginibus castisque choris alimenta negentur,


nam quid vesani sibi vult ars inpia ludi?

nam quis vesanus sui volo ars impius ludo


nunc obiecta legam, nunc dictis dicta refellam.

nunc objecto lego nunc dictum dictum refello


edita de nihilo crescunt, nihilumque futura


convectant rapidos unde focos struant:


quod sapiunt nullaque rudes ratione sequuntur.


se praebet populis, nec habet discernere dispar

sui praebeo populus neque habeo discerno dispar


decernam, possum quoniam renovare favillas

decerno possum quoniam renovaris favilla


ingenia, obtritos aegre retinentia cultus,


si lapis est, senio dissolvitur aut crepat ictu

si lapis sum senium dissolvo aut crepo ictus


Italiam patrio veniens iuratus ab Histro


traditur extinctas sumptae moderamine virgae


pendentemque gerens Paulus inhorruit.


praetulerit? vel quis sapiens potiora putarit


conlatas patribus mixtim dicionibus aequis


pelice iam puero magis indignante sorore,


nec pago inplicitos per debita culmina mundi

neque pagus inplicitos per debeo culmen mundus


aut ornat redimita rosis aut ture vaporat.


infitiabor habens aliquod sine teste propinqui

infitior habeo aliqui sine testis propinquus


iusserunt nitido fulgere polita metallo.


perpetuo Floras inter Veneresque creasti!


talia Pergameas fugerunt numina flammas,


nec nudo suspensa pede strophioquc recincta

neque nudus suspendo pes strophioquc recingo


ceu nullo laceram vulnere dexteram,


Palladiis quod farra focis, vel quod stipis ipsis

palladius qui far focus vel qui stipis ipse


ut cariosorum venereris monstra deorum.


adiectus fastis, palmata insignis abolla,


servit Roma Deo cultus exosa priores.


num Diomedis item tentoria et acris Ulixi

num diomedes item tentorius et acer ulixes


nubila discussit, iam nobilitate parata


eripit: aera cadunt aut fulvum defluit aurum


arte Iovis, fateor; quid enim non ille cruentum

ars iuppiter fateor quis enim non ille cruentus


curam pervigilem, quales quos inbuit auctor

cura pervigilis qualis qui inbuit auctor


viva tibi, princeps, debetur gloria, vivum


haurit corde Deum domino et subiungitur uni.

haurio cor deus dominus et subjungo unus


hinc alios, ast inde alios properare seorsum,

hinc alius at inde alius properaris seorsus


iustitiae sero obsequio veniaque petenda;


quippe minor natura aciem si intendere temptet

quippe paruus natura acies si intendo tento


nec deus oceanus, nec vis quae subter operta est

neque deus oceanus neque volo qui subter operio sum


lusa pudicitiam fluviali amisit in ulva,


sub lare Pergameo servarent igne reposto,


omnia quae tempus peragit quaeque exitus aufert

omnis qui tempus perago quisque exitus aufero


pessum mergere lubricos.


consessusque ille spectantum solvit ad aram

consessusque ille spectantum solvo ad ara


virginis ad vitium furtivoque igne calere,


corpora famosis olim ditata rapinis


clamor nauticus aethera


involvit mathesi, magicas inpellit in artes,


festaque decrepitis obtendere flammea canis;

festus decrepitis obtendo flammeus canis


fluctibus his olim fatum geniusve animusve

fluctus hic olim fatum geniusve animusve


hac me labe ream modo tempora vestra piarunt.

hic ego labes reor modo tempus vester piarunt


qui terras animumque colens inpendit utrisque


quos penes omne sacrum est, quidquid formido tremendum

qui penis omnis sacer sum quisquis formido tremo


consiliis aegre tandem pervenit ad illud


in lucem revocasse animas, Cocytia leti


num cum Dictaeis bellum Corybantibus asper

num cum dictaeus bellum corybantes asper


seu parere Deo sive in contraria verti.


spirituumve vagae tenui sub imagine formae,

spirituumve vagus tenuis sub imago forma


Martia Romuleo celebrarent ut sacra campo,

martius romuleus celebro ut sacer campus


ludere ventosas iactu pereunte sagittas?


sarmentis laqueos corporis inplicans.


unus enim status est mundique et corporis huius

unus enim status sum mundus et corpus hic


cruribus aenipedum, si fas est credere, equorum,


luxuriat, suco mox deficiente sub aestu


si stetit, antiquus quem cingere sueverat error


aut longis solido ex auro praefertur in hastis.

aut longus solidus ex aurum praefero in hasta


vitibus incurvum, si qua est ea cura, putandis

vitis incurvus si qui sum is cura putandis


telluris normam porrecto extendere gyro,


quem vos lascivis violatis amoribus ignem


quid mihi tu ritus solitos, Romane senator,


rectorem, qui militiae sit ductor et idem


agrestes animos et barbara corda virorum?


iustitiamque litant et templum pectoris ornant.


atque experta Dei virtutem spernere veri.


aëris et caeli communio; corpora tantum


nam quid rusticitas non crederet indomitorum


fertur per medias ut publica pompa plateas

fero per medius ut publicus pompa platalea


Appenninicolam peditem Cybeleius hostis


exorata venit: labor inpiger, aspera virtus,


non minus infamis thalami sortita cubile

non paruus infamis thalamus sortio cubile


ductaque per mediam spoliorum fercula Romam,


heu, male lustratae Phlegethontia victima Romae!

heu malus lustro phlegethontia victima roma


extrueret, quam virgo suas fundaret Athenas


contemplere solum maiestatemque requiras


nec tam degeneri venerandis supplicat ore


morsum vulnificum lex pia pertulit.


ut lateam, genti atque loco Latium dabo nomen,

ut lateo gens atque locus latius do nomen


sed qui sit qualisque Deus, diversa secuti


undantesque meum in gremium defundere mortes

undantesque meus in gremium defundo mors


haudquaquam soli datur a factore potestas,


virtutisque capax breve quidque perennibus in se

virtus capax brevis quisque perennibus in sui


ancipites tribuli subeunt et carduus horrens;


purpureumque gravi fundit de palmite sucum,


tanti non timeam viri;


persistit tamen adfirmans iter esse viandi


restat ut et fatum similis dementia cunctis

resto ut et fatum similis dementia cunctus


sed cum caerulei proelia gurgitis


per mortem monumenta operum. non occidet, inquit,

per mors monumentum opus non occido inquam


post obitum, siccantur enim pereunte vigore


templorum cultu celebri sine fine maneret,


luctandum summis conatibus, inter acerba


Roma triumphantis quotiens ducis inclyta currum

roma triumpho quotiens dux inclyta currus


dextram Iustitiae pigra momorderat


ne natale solum, patrii ne iugera ruris


quod bona quadrupedum ante oculos sita sunt, ego contra

qui bonus quadrupedus ante oculus sino sum ego contra


aut candor perit argenti si defuit usus,


multorum similis, per vulnera tristia flagrans

multus similis per vulnero tristis flagro


deiectum solio, placet hic fugitivus et exul

deicio solium placeo hic fugitivus et exul


vibrato capite spicula dentium.


nempe magis non illud erunt, qui numen in urnis

nempe magis non ille sum qui numen in urna


temporibus variis distinguitur: aut subit ortu


altera multifida est, at simplex altera et una;

alter multifidus sum at simplex alter et unus


vel silvas Dryadas, vel devia rura Napaeas.

vel silva dryadas vel devius rus napaeae


quae nunc Vestalis sit virginitatis honestas


nil vos, o miseri, physicorum dogmata fallant.


et terrore premit; nec enim spoliata prioris


ingenii telis et fandi viribus audet,


quae regio gradibus vacuis ieiunia dira


spero quod extra aciem longum servatur in aevum?

spero qui extra acies longus servo in aevum


cur sibi praescriptum non commutabile fatum

cur sui praescribo non commutabilis fatum


dixit, et integrum decus intactumque reliquit.


regnator mundi Christo sociabere in aevum,

regnator mundus christus sociabere in aevum


talis et antiquum servavit terror asylum.


corporis ac vitae volucris sibi posceret usus;

corpus atque vita volucris sui posco utor


libera et aure tenus Geticos experta tumultus?

liber et auris tenus geticus experior tumultus


illius instinctu primus Nero matre perempta


sed multi duxere dei per prospera Romam,


extirpamus enim sentos de pectore vepres,


et transnare volens fretum,


spiritus, aërio vitam qui temperat haustu. I

spiritus aerio vita qui tempero haurio eo


mos patrius: coepit falsae pietatis imago


sic me tuta silentia


tristis iudicii mage paenitet ac dicionis

tristis iudicium magnus paeniteo atque dicio


mos habuit, sancte colere ac servare necesse est,

mos habeo sancio colo atque servaris necesse sum


omne quod ex mundo est tibi subiacet; hoc Deus ipse

omnis qui ex mundus sum tu subjaceo hic deus ipse


huc Christo comitante veni. date, vincula demam

huc christus comito venio do vinculum demo


dira bonis, scelerata piis, tenebrosa serenis.

dirus bonus scelero pius tenebrosus serenus


clausimus et madidas sanie deiecimus aras.


nos sperare iubet. caelestia si placet, inquit,

nos spero iubeo caelestis si placeo inquam


quidquid posterius successor repperit usus.

quisquis posterus successor reperio utor


artificem scelerum simplex mirata vetustas


aucta coloratis auderet ludere fucis.


aut, si res pateat, iudex corrumpitur auro.


edomiti iam triste fremant iterumque ferinos

edomiti iam tristis fremo iterum ferinus


ipse sibi, placito ut posset requiescere templo,

ipse sui placeo ut possum requiesco templum


haec ubi legatus, reddunt placidissima fratrum


creditur, edictis qui talibus informavit


denique pro meritis terrestribus aequa rependens

denique pro meritum terrestris aequus rependo


et virtus fragilis provexit in ardua famae,

et virtus fragilis proveho in arduus fama


sunt et virginibus pulcherrima praemia nostris:


fatalesque adolet prunas innupta sacerdos,


iamque Remi populo quernas Sardinia glandes

iam remus populus quernus sardinia glandes


centifidum confundit iter; trahit inde sophistas

centifidum confundo iter traho inde sophistes


quin et velle adigunt pravum insinuantia votum,

quin et volo adigo pravus insinuantia voveo


tendit suppliciter manus,


signa renidenti fumans si fronte recepi,


et Deus omnipotens, non pexo crine virago

et deus omnipotens non pexo crinis virago


advolitans praesto esse deam praenuntia Crasso

advolito praesto sum dea praenuntio crassus


hoc circumsaltante choro temulentus adulter

hic circumsaltante chorus temulentus adulter


vertere cum vellet pellem faciemque, putarent


multiplici dux daemon adest, qui parte sinistra

multiplex dux daemon adsum qui pars sinistra


discit et in gelido nova nupta tepescere lecto.

disco et in gelidus novo nubo tepesco lectus


ipsa patrum monumenta probant: Dis Manibus illic

ipse pater monumentum probo dis manes illic


Samnitis Marsusque levi sudore gerebat?


tractandae indocilem ratis,


terrenis solitum per iter gradientibus obstant.


nec persona sita est patriae nec curia constat;

neque persono sino sum patria neque curia consto


quae prohibet peccare reos, quos ferrea fata

qui prohibeo peccaris reus qui ferreus fatum


Aegypti per plana trahi glebasque rigentes


et regnare simul caeloque Ereboque putatur,


‘scandere, terrenas animo depellite curas,


quis dubitet victo fragilem lassescere visu

quis dubito vinco fragilis lassesco video


erubuit; pudet exacti iam temporis, odit


hoc actum est tantis successibus atque triumphis

hic ago sum tantus successus atque triumphus


mentitumque gravis personae inducere pondus,


quamquam cur genium Romae mihi fingitis unum,


tum quia, quae vivis veneratio regibus ante


qui noctis mihi conscius


ad sincera virum penetralia Nazareorum


ut fuerit geminoque armarit crimine vitam;


postquam perculerat tremefacta repagula portae,

postquam percello tremefacio repagula porta


praecurrit, quae Christi apicem sublimior effert.

praecurro qui christus apex sublimis effero


maxima proveniunt non amplo in gaudia censu

maximus provenio non amplus in gaudium census


aut lepida ex vestro sumpsit pictura sacello

aut lepidus ex vester sumo pingo sacellum


nec tamen idcirco minor est aut fructus agelli

neque tamen idcirco paruus sum aut fructus agellus


fluminis et subito stagna absorbentur hiatu,

flumen et subeo stagnum absorbentur hiatus


glarea ne tenuis ieiunis siccet harenis


atque inter veteres cera numerentur et aere,


quaeri aliter quam si sparsis via multiplicetur

quaero aliter quam si spargo via multiplico


idque ipsum quandoque homini facturus, inani


est qui conspicuis superos quaesivit in astris,

sum qui conspicuus superus quaero in astrum


subsistat qualesque mihi serventur ad usus.


omnibus in terris quas continet occidualis


stirpis et indigenae pietatis iura reformat,


discat et ad patrium limen genetrice reversa

disco et ad patrius limen genetrix revorto


atque aevum statui, sub quo generosa probarem

atque aevum statuo sub quo generosus probaris


addit et arcanum rerum verique latebras


pallens turba periculis


in leges transisse tuas omnique volentem


blanditi, quos praecipites in Tartara mergi


nubibus obsessam nigrantibus aspicit urbem


non multos coluisse deos rarisque sacellis


diffuso splendore locos, ferit aurea tecta,

diffundo splendor locus ferio aureus tectum


numina; non alius segetes et spicea farra


murmure nam magico tenues excire figuras


non decet ut submissa oculos regina caducum

non decet ut summitto oculus regina caducus


ne vitiosa necent germen vitale flagella,


hae sunt deliciae Iovis infernalis, in istis

hic sum deliciae iuppiter infernal in iste


cornipedes arcentur equi, cum Musa pudicum


cedite, si pudor est, gladiumque retundite vestrum,

cedo si pudor sum gladius retundo vester


iamque ruens Venetos turmis protriverat agros


procubuit vexilla iacens, tunc ille senatus

procumbo vexillum jaceo tunc ille senatus


desine terga hominis plumis obducere: frustra


quando autem rueret, primis acceperit horis,


vix portu placido tuta quieverat


antiquam in faciem, nec desperanda potestas:

antiquus in facies neque despero potestas


caedibus infantum fument Saturnia sacra


coetibus aut magnis Lateranas currit ad aedes,

coitus aut magnus lateranas curro ad aedes


instigat bacchantis anus ambage Sibyllae,


condideram perfectum hominem; spectare superna

condideram perficio homo specto supernus


quodque patri superest, successor laudis habeto.

quisque pater supersum successor laus habeo


Non tamen infitior duplex occurrere nobis


cuius religio tibi displicet, o pereuntum


nam dum praecalidos igniculos sibi


unde pererratis vegetet praecordia membris,


laxavitque ferox colla rigentia,


candidiore toga niveum pietatis amictum


natae ad procinctus victoria frangere inertes

nascor ad procingo victoria frango iners


iam super astra poli terrenum extendere regnum?

iam super astrum polio terrenus extendo regnum


et suspensa gravi telorum fragmina trunco,


quod genus ut sceleris iam nesciat aurea Roma,

qui genus ut scelus iam nescio aureus roma


fine coartari simul et concurrere in unum;

finis coartaris simul et concurro in unus


sic nunc post hiemem vimque trucis freti,


nec moveor quod pars hominum rarissima clausos


clangeret, exacuitque animos et talia iactat:

clangeret exacuitque animus et talis iacto


hinc alia exoritur tenebrosis tecta frutectis

hinc alius exorior tenebrosus tectum frutectum


et tam triste sacrum iubeas, ut cetera, tolli.

et tam tristis sacer jubeo ut ceterus tollo


sit devota Deo, sit tanto principe digna

sum devoto deus sum tantus princeps dignus


conpositis factisque subest; me nemo creavit,


actus turbinibus forte nigerrimis


quod sunt qui summum caeli Dominum venerantur

qui sum qui superus caelum dominus veneror


orbe novo nulli subigebant arva coloni:


cum populo et summis cum civibus ardua magni

cum populus et summus cum civis arduus magnus


agricolae sterilis stipularum silva fefellit.

agricola sterilis stipularis silva fallo


calcantem pedibus mare,


moliti insidias intus serpente veneno


prodigia et larvas stolido 1 tibi fingere cultu,

prodigium et larva stolidus tu fingo cultus


sed quem culpa frequens levem


haec si non ita sunt, edatur, cur sacra vobis


sinum lactis et haec votorum liba quotannis


frange repulsorum foeda ornamenta deorum:


hic deus e patrio praenobilis Hellesponto

hic deus e patrius praenobilis hellespontus


sanguinem apostolicum bibit ac me strage piorum

sanguis apostolicus bibo atque ego strages pius


oceanus roseoque Aurora inluminat ortu,


marmora tabenti respergine tincta lavate,


visibus obiectum mortalibus, orbe rotundo


post hunc et Decius iugulis bacchatus apertis

post hic et decius iugulis bacchor apertus


et quam subiectis dominam dea gentibus esse,


Tullius! has fundit dives facundia gemmas!


fingamus tamen esse aliquam, quae talia curet,


privigni nondum geniti; mox editur inter


os dignum aeterno tinctum quod fulgeat auro

os dignus aeternus tingo qui fulgeo aurum


ambustumque caput culmi fuligine tinguit;


et rarae tenuesque epulae et mens sobria semper,

et rarus tenuis epulae et mens sobrius semper


facta est terrigenae domus unica maiestatis,

facio sum terrigena domus unicus maiestas


arcebat liquidum septena ex arce serenum,


Romanasque acies censerent Martis amore


misceri Assyriaeque vehi Babylonis ad arcem?


quique terit silicem variis discursibus atram

quisque tero silex varius discursus ater


Bacchica de viridi peterentur ut orgia Naxo.

bacchicus de viridis peto ut orgia naxos


vix pauca invenies gentilibus obsita nugis

vix paucus invenio gentilis obsero nugae


additur: hoc pretium noctis persolvit honore


dum thalamis habilis tumuit vigor, inrita nullus

dum thalamus habilis tumesco vigor irrito nullus


gentibus, instituens, magnus qua tenditur orbis,


nemo nocens, si fata regunt quod vivitur ac fit:

nemo noceo si fatum rego qui vivo atque fio


plena puellarum patribus ergastula saevi

plenus puellaris pater ergastulum saevus


nunc bigas frenare boves, nunc saeva sororum

nunc biga frenaris bos nunc saevus soror


ergo triumphator latitante ex hoste togatus

ergo triumphator latito ex hostis togatus


vox Romae est, quam nunc eius sub nomine promam.

vox roma sum quam nunc is sub nomen promo


inpressis silicem labris, puerilia vota


usque ad principium, placeat damnare gradatim

usque ad principium placeo damnaris gradatim


de cinerum squalore caput, redeunte Camillo


divorum suboles sancti meminisse pudoris.


ad Dominum, sed mortis iter per devia monstrat,

ad dominus sed mors iter per devius monstro


cum galeam sub fronde oleae cristasque rubentes


adfirmentque Libyn Collinae a cardine portae


cum vesper croceus rubet,


insanam pavit rabiem; mox et sitis arsit


expertes furandi homines hac inbuit arte


venere auxilio, non divum degener ordo


oris rhetorici depulit halitus;


expectans calidi luxuriam rogi.


vittarum insignis phaleris fruiturque lanistis.

vittaris insignis phalerae fruor lanista


sumere et exuvias deponere pontificales.


orbem, res laetas et prospera quaeque retexis,

orbis res laeto et prosper quisque retexis


temptat Romulidum, patris inploranda medella est,

tento romulidum pater inploranda medela sum


praevius infernae perplexa per avia noctis!

praevius infernus perplexus per avia nox


urbs patria atque omnes lare conciliemur avito.

urbs patria atque omnis laris conciliemur avitus


idque etiam paries tibi versicolorus adumbret?


quid, miles, propriis diffisus viribus aptas


quo nunc nemo disertior


quamque fides veri, rectae quam regula sectae.’

quisque fides verus recingo quam regula secta


sic inconpositos humano in pectore sensus

sic inconpositos humanus in pectus sensus


numquam pinnigeram legio ferrata puellam

numquam pinnigeram legio ferratus puella


utile prospiciat, varias agitetur ad artes,


hoc signum rapuit bimaris de strage Corinthi,

hic signum rapio bimaris de strages corinthius


nec potis est tenuem telluri adfigere fibram;

neque potio sum tenuis tellus affigo fibra


Vulcani Martisque dolos venerisque peroras


caenosum versare solum, limoque madentes


facundi oris ut inpetus


Haec miracula ceteri


en quibus inplicita squalebat regia summi


absit ut umbra deus tibi sit geniusve locusve,

absum ut umbra deus tu sum geniusve locusve


adflatum calido sucum contraxit ab euro


umbra repentinam traxit de nube figuram?


idque deum sortes, id Apollinis antra dederunt


in cumulos congesta iacent; mirabere seris,


ex tabulis cerisque poetica fabula praestat?


barbatos, trahit hinc opibus vel honore potentes;

barbatus traho hinc ops vel honor potens


adsertor divum, solus qui restituendos


conceptamque viri subolem paritura gerebat.


largitore, cui propria est opulentia numquam

largitor qui proprius sum opulentia numquam


succensi stomacho fellis inaestuans.


in flammam iugulant pecudes et murmura miscent?


obruit, inplorent ut numina lucis egena


nam si nostra fides, saeclo iam tuta quieto,

nam si noster fides saeculum iam tueor quiesco


nocturnique equites, celsae duo numina Romae,


his ego pro meritis quae praemia digna rependam,

hic ego pro meritum qui praemium dignus repo


inscripta cecinere tubae: prima hasta dracones


cuspide claustra quatit, non armis, veste comisque

cuspis claustra quatio non arma vestis como


principio institui nitidoque insignia mundo

principium instituo nitidus insigne mundus


allegat morem veterem, nil dulcius esse


sanguinis it pietas hominum visura cruentos


albaque et senapin 1 caeli super astra locare.

album et senapin caelum super astrum locaris


ipse incorporeus ac spirituum sator unus.

ipse incorporeus atque spiritus sator unus


‘libera sum, liceat proprio mihi vivere more.


non, ut discipulum Petrum,


nec maris erubuit Nemea sub pelle fovere

neque mare erubesco nemea sub pello foveo


numinibus quae transfugio meruere sacrari!


perspice, nonne vacat meriti locus iste paterni,

perspicio nonne vaco mereo locus iste paternus


contigit ecce hominum generi gentique togatae


Anniadum suboles et pignera clara Proborum.

anniadum suboles et pignus clarus probus


contigerat, functis eadem iam munere lucis


viribus infestis hostilique arte petita est,


inpediat sentix scelerum peccamine crebro,


gentis patriciae venturo attollere saeclo.


lugebas longo damnatos carcere centum,


inde puellarum ludibria, pignera, partus,


ne varios lapidum cupide spectare colores


nec novus hic locus est; fluxit mea gloria in artus

neque novus hic locus sum fluo meus gloria in artus


suaserit; horrificos quos prodigialia cogunt


omnigeni, summa pro maiestate sacraret,


Vestales solitis fraudentur sumptibus ignes,


prima viae facies inculta, subhorrida, tristis,

primus via facies incultus subhorrida tristis


praecipitem teretique globo per inane volantem


haec igitur spondente Deo quis fortis et acer

hic igitur spondeo deus quis fortis et acer


ultima sanguineus turbavit saecla triumvir.

ulter sanguineus turbo saeculum triumvir


castra volens Pallas caesis custodibus arcis


ast hic imperium protendit latius aevo


Iuno suos Phrygiis servire nepotibus Afros,


hinc ait et steriles frugescere rarius agros

hinc aio et sterilis frugescere rarus ager


aut si nupta torum regis conscendere iussa


captivae gentis revehit spoliisque superbus


haec putat esse Deum nullum, namque omnia verti

hic puto sum deus nullus namque omnis verto


nobilitat, noster populus veneratus adorat.


victores Senonas Capitoli ex arce fugatos


nec tremulis, cum bella vocant, capit arma lacertis,

neque tremulis cum bellum voco capio arma lacertus


inlicit aut alios ad Saturnalia festa,


vivitur omnigenis in partibus haud secus ac si

vivo omnigenus in pars haud secus atque si


armabatque feras in vulnera mutua dextras.

armabatque ferus in vulnero mutuus dexter


ire viros prohibet, quoniam caelestia numquam

eo vir prohibeo quoniam caelestis numquam


frumentis onerare rates et ad ostia Thybris

frumentum onero ratis et ad ostium thybris


Iliacae matris Megalesia, Bacchica Nysi,

iliacus mater megalesia bacchicus nysius


nunc tener ac pluma levior blandosque susurros

nunc tener atque pluma levis blandus susurrus


pestis, ab infido quae gignitur inproba mundo, .

pestis ab infidus qui gigno improbus mundus


(sum quianam Caelo genitus) celebrabitis aras.’


adscribit veneri, palmam victoribus aufert.


ignorata prius sibimet tandemque refecta?


deposui vidique meam flavescere rursus


et qui Lucinas tribuo nascentibus horas,


ubere fecundo large fluat orbis opimus,


post zephyros gelidi glacies aquilonis inurit

post zephyros gelidus glacio aquilo inurit


conpositam chlamydem villoso corpore gestent.


laurea victoris Marii minus utilis urbi,

laureus victor marius paruus utilis urbs


non vereor ne me nimium confidere quisquam

non vereor ne ego nimium confido quisquam


aspice quam pleno subsellia nostra senatu

aspicio quam plenus subsellium noster senatus


indocilis fandi coniecta lacessere linguae.


se dixisse deum, ne stuprum numinis ullus


interitus, speciosa hominum cui funera donet.


nec sua virginitas oblectet caedibus ora.


aut sicas patribus, sed Tartara nigra animabus

aut sica pater sed tartara niger animabus


hanc genitore suo didicit puer ipse magistro,

hic genitor suus disco puer ipse magister


ad iuga depressos manibusque in terga retortis

ad iugum deprimo manus in tergum retorqueo


terrarum morbos et mundum vulnerat aegrum.


sed quid ego haec meditor? revocat Deus ecce severa

sed quis ego hic meditor revoco deus ecce severus


multiplices variosque dolos texebat, ut illum,


maiestas infida locos, et creditur istis


destituit Thebas Bromius, concessit et ipsa


inpertitus honos, quem dum metus aut amor aut spes

inpertitus honor qui dum metus aut amor aut spes


inponunt homini, sed fit reus ipse suopte


supplicium quod subiectos male rexerit artus,


longe aliud verum est; nam multa amba go viarum

longus alius verus sum nam multus amba go viaris


inlecebrosus enim sapor est et pestifer horum,

inlecebrosus enim sapor sum et pestifer hic


quod vult aut quod agit, ne praeferat utile iusto,

qui volo aut qui ago ne praefero utilis justus


Romanumque forum et Capitolia celsa tenebant,

romanus forum et capitolium celsus teneo


festa Kalendarum, sic observatio crevit


non aderit, versisque offensa videbitur hastis.


robore virtutis senuit nec saecula sensit,

robur virtus senesco neque saeculum sentio


his Deus agricolam confirmat legibus; ille


ante oculos sic velle patet cunctique probatum,

ante oculus sic volo pateo cunctus probo


nec terrestre deam decuit mortalis obire

neque terrestris dea decet mortalis obeo


Idalias nisi forte rosas, laurum citharoedi

idalia nisi fors rodo laurus citharoedus


qui coniuratas ipsa ad vitalia plebis


adcumulant, longum miseris processit in aevum


scire velim praecepta Patris quibus auribus haec tu

scio volo praecipio patrae qui auris hic tu


Hactenus et veterum cunabula prima deorum


et nummos fieri et gremium penetrare puellae,

et nummus fio et gremium penetraris puella


sic adfata pios Roma exoravit alumnos


ut miser infirmusve aliquis fragilisve, fatigor.

ut miser infirmusve aliquis fragilisve fatigo


sed ventura etiam longisque intermina saeclis

sed venio etiam longus intermina saeculum


Salvator generis Romulei, precor,


nudaque subducto radix avellitur arvo.


spem sequimur gradimurque fide fruimurque futuris,

spes sequor gradimurque fides fruimurque sum


quam cum laeta suas ostentant iugera messes.

quam cum laetus suus ostento iugerum messis


at te, quae domitis leges ac iura dedisti


quantos quaeque ferat fructus provincia quamque

quantus quisque fero fructus provincia quisque


sescentas numerare domos de sanguine prisco

sescenti numeraris domus de sanguis priscus


omnibus in commune dari, vel qui colimus te,


testis Christicolae ducis adventantis ad urbem


Christipotens nobis iuvenis fuit, et comes eius

christipotens nos juvenis sum et comes is


nec solitum conversus iter revocare retrorsum,

neque soleo converro iter revocaris retrorsum


et frenos phalerasque et equorum pectora anhela


signabat labarum, clipeorum insignia Christus


quaeque feras perimat letali vulnere mentes,


armorum morumque feros mansuescere ritus,


ne lateat pars ulla animae vitalibus imis,


‘aut fatum aut genius nostrarum more animarum,

aut fatum aut genius nostraris mos anima


ad facinus nunquam calidis dabat otia venis.

ad facinus numquam calidus do otium venio


gignit, alit, reparat, recidivaque semina servat.

gigno alo reparo recidivaque semen servo


victus et ipse prius inimica nec agmina iuvit,

vinco et ipse prior inimicus neque agmen juvo


corniger Hesperidum quos interlabitur et quos

corniger hesperides qui interlabor et qui


tergum per tumidum freti.


et proiecta fides hosti sit praeda volucri.

et projectum fides hostis sum praeda volucris


ultima consiliis melior, sed viribus aegra,


testantur tituli, produnt consulta senatus


quo te suscipiam gremio, fortissime princeps?


iussis obsequitur Petrus,


ista ministranti regimen solemne dierum


atque avidus vini multo se proluit haustu,

atque avidus vinum multus sui proluo haurio


est, ' unus et oceanus, nostrum qui continet orbem.

sum unus et oceanus nos qui contineo orbis


et lux vera Dei. Deus inlustravit alumnam


spectant aeratam faciem quam crebra tridenti

specto aeratus facies quam creber tridens


lux inmensa mihi est et non resolubilis aetas

lux immensus ego sum et non resolubilis aetas


fingitur ac delubra, deus et nomine et ore

fingo atque delubrum deus et nomen et os


gens pagana Deo sperneret agnito,


advocat, haud sterilem certus fore iam sibi pactam.

advoco haud sterilis certus sum iam sui paciscor


votivo de ponte patrem (sic mos fuit olim),


cunctis nam populis seu moenibus inditur, inquit,

cunctus nam populus seu moenia indo inquam


incoluit terras vacuoque habitavit in orbe;


quo iactata ratis tunc Sapientiae est,


cultibus a stolidis et eorum erroribus absunt,


inmersisse chao. facit hoc ad utrumque peritus

inmersisse chaos facio hic ad uterque pereo


aut vos pictorum docuit manus adsimulatis


nempe Charon iugulis miserorum se duce dignas

nempe charon iugulis miserum sui dux digno


hoc sapere, inmanes populi de more ferino

hic sapio immanis populus de mos ferinus


infirmus titubat pueri gressusque animusque,


dividiturque ab humo convexi regia caeli,

dividiturque ab humo conveho regius caelum


‘O clari salvete duces, generosa propago


infert lingua periculis,


accipit ac ruris servat vineta Sabini,


sed liceat tectum servare a vulnere pectus

sed licet tectum servaris ab vulnus pectus


aeris, astrorum, pelagi, telluris et imbris.


sumere seu requiem seu continuare laborem,


conplexusque pedes victoris ad inclyta flendo


inde ad consessum caveae pudor almus et expers

inde ad consido cavea pudor almus et expers


et quae praeteritos possit pensare labores,


cum dubitant quonam ferat ignorantia gressum,


concessa est homini, formam cui flectere vitae


at si mentis apex regnandi iure potitus


consuerant tacitis pestem miscere medullis.


quod sit non stabili fide


et quodcumque fovent studii privata voluntas

et quicumque foveo studium privo voluntas


errorem cum lacte bibit, gustaverat inter


vix adstricta suis iam retinaculis


res incorporeas simulatis fingere membris,


mortalis, divina Deus, peritura caducus.


idola, convaluit fallendi trina potestas.


subter conprimere clausa silentia.


si consulta patrum subsistere conscriptorum


attollis caput et multo circumfluis auro;

attollo caput et multus circumfluis aurum


agmina vipereo superis inmittere flagro,


nam quibus aeternum spes informatur in aevum,


mollibus ac lentis nexa et captiva prematur.

mollis atque lentus necto et captivus premo


raptarit iuvenem volucri per litora curru,

raptarit juvenis volucris per litus currus


transtulit ac nostro docuit recalescere cultu.’

transfero atque noster doceo recalesco cultus


ille Deus verus, quo non est grandior ulla

ille deus verus quo non sum grandis ullus


humani ingenii tantoque angusta labori,


haud aliter quam, si rastris quis temptet eburnis

haud aliter quam si rastrum quis tento eburnus


Ganges alit tepidique lavant septem ostia Nili.

ganges alo tepidus lavo septem ostium nilis


experiendo probet: cessisse parentibus omne


non me fluctibus obruat,


deditus officiis? libertas laxior ipsi


nonne hominem ac pecudem distantia separat una,

nonne homo atque pecus disto separo unus


accipit inferias placatus crimine sacro,


cum stridore rudentium,


fertur avis mulier magnusque eadem dea vultur.


sit fortasse aliquis paulo infecundior annus:

sum fortasse aliquis paulus infecundus annus


atque sepulcrales scite incantare favillas,


pacis amicitia struxit moderamine Romae.


venatrix Ephesum virgo, Mars dedidit Hebrum,


non ausim conferre pedem nec spicula tantae

non audeo confero pedis neque spiculum tantus


puppem credere fluctibus


nam si tota mihi cum corpore vita peribit


exstat in antiquis exemplum nobile libris,

exsto in antiquus exemplum nobilis liber


immo nocens quicumque volens quod non licet audet,

immo noceo quicumque volo qui non licet audeo


uno omnes sub sole siti vegetamur eodem


Graius homo augustaque Numae praefulget in arce.

graius homo augustaque numa praefulgeo in arx


spirat sacrilegis flatibus inscius


et densas saepes obscena cubilia inire;


edita terrenis quibus est vigor ex elementis;


servavit pietas? solus ne praemia tantae


numne Leontini sulcator solvere campi


rite colit tranquilla Patrem: placidissimus illum

rite colo tranquillus pater placidus ille


erroresque suos indocilis fovet,


nobilium licet ad Christi signacula versas

nobilis licet ad christus signaculum verso


aut foveis mandata latent et more sepulcri

aut fovea mandatum lateo et mos sepulcrum


et morem variare suum non destitit, et quae


forte die, infaustas tegerent cum funera Cannas

fors dies infaustus tego cum funero cannae


instabilis placiti sententia nexa novarit?

instabilis placeo sententia necto novarit


qui sub legati specie sacra mortua plorans

qui sub legatus species sacer morior ploro


decernant infame Iovis pulvinar et omne

decerno infamis iuppiter pulvinar et omnis


elaqueanda animi constantia, ne retinaclis

elaqueanda animus constantia ne retinaclis


quod si tot rerum gradibus totiens variatis


mentis consilio vivacius abdita sollers


et Ligurum vastarat opes et amoena profundi


hanc tribuunt, durum tractandis robur in armis,


rara reos iusta percellit poena securi,

rarus reus iustus percello poena securus


virtutis caperet, partem tibi, nate, reservo


sic septingentis erravit circiter annis


quique chao anterior fuerit mundumque crearit,


quin et corporibus parilis consortia poenae


virus nec gravidum protulerat caput,


id duxere deos. colles, freta, flumina, flammas,

is duco deus collis fretus flumen flamma


dedere sueta animum diae rationis egenum?


temperet aut pluvius qui culta novalia ventus.

tempero aut pluvius qui colo novale venio


adscribunt saxis Lachesis male fortia fila,

adscribo saxum lachesis malus fortis filum


axe habitant, unas capit inpius et pius auras,

axis habito unus capio impius et pius aura


crimen saevitiae, monstrata piacula quaerit,


discutiam, qua lege regat decus omne pudoris.


lux iter est et clara dies et gratia simplex.

lux iter sum et clarus dies et gratia simplex


depressos modo subter humum formidine sensus

deprimo modo subter humus formido sensus


crimina vel summae virtutis in arce coruscet


tunc tibi non terris tantum victoria parta


secum in deliciis fluitantis stare triumphi,


miscebat Bellona furens mortalia cuncta


sic unum sectantur iter, sic inania rerum 1


naturae, qui cuncta simul concludit et inplet.

natura qui cunctus simul concludo et inpleo


sunt qui quadriviis brevioribus ire parati


supra hominem coluit, simulans per nubila ferri


ne liceat miseris vetitum committere nolle.


vectarat rabidis fluctibus innatans,


optarunt praedis domini se numina capta


si formam patriae facit excellentior ordo,


quamquam, si tantus amor est et cura vetusti

quamquam si tantus amor sum et cura vetustus


desinere idque homini dare quod non desinat umquam.


noctis obumbratae caligine; turbidus aer


sed quoniam renovata lues turbare salutem


silvosi inluviem poneret idoli,


caeruleasque animas atque idola nigra volare,

caeruleasque anima atque idolum niger volaris


foederis humani consensus prosperat orbi,


hoc sidus currum rapidasque agitare quadrigas

hic sidus currus rapidus agito quadrigae


ac Sacram resonare Viam mugitibus ante


ipse senatorum meminit clarissimus ordo,


hisce viis quas vos teritis, qui numina multa


protexit Fabium, sed iuvit amoena Tarentus,

protego fabius sed juvo amoenus tarentus


et quibus exactas placeat servare tenebras


stirpis Iuleae ductore exercitus ardens


quemque ducem bellis sequitur, pietate sequatur.


traxerunt longam corda inconsulta catenam,


utimur et ruris reditu et ratione colendi,


Arcadiae, fulvo aere riget, gemini quoque fratres

arcadia fulvus aer rigo geminus quoque frater


dissimili ratione tuentibus, ut fuit olim?


aetheris, horrifico qui stant ex ordine vultu.

aether horrificus qui sto ex ordo vultus


tartareus colitur, qui te modo raptat ad aethram

tartareus colo qui tu modo rapto ad aethra


destructaeque iacent ipsis prodentibus arae?


secretum sed grande nequit rationis opertae


Paulus, dum fragiles cogere surculos


cum Christum procul aspicit


Christe, vel exta litant sculptis qui tabida saxis.

christus vel exta lito sculptis qui tabidus saxum


crede, parata via est, quam dudum publica nostrae

credo paro via sum quam dudum publicus noster


denique cum Luna est, sublustri splendet amictu;

denique cum luna sum sublustris splendeo amictus


naturae Dominus praescripta in tempora servat,

natura dominus praescribo in tempus servo


aut cuius meriti: modo sint ut corpora terra


iustitia regnante viget. parete magistro


Eumenidum domina Stygio caput exerit antro

eumenides domina stygius caput exsum antrum


anfractus dubios habet et perplexius errat;

anfractus dubius habeo et perplexus erro


quod latuit; tardis semper processibus aucta


ne tractum sine fine. ferat fastidia carmen.

ne traho sine finis fero fastidium carmen


crimen enim, piget heu, crimen persuaserat atrox

crimen enim pigeo heu crimen persuadeo atrox


intercepta gemens diroque satellite rapta inmersus

intercipio gemo dirus satelles rapio inmersus


hoc signo invictus transmissis Alpibus ultor

hic signum invictus transmitto alpis ultor


principis inmodicos sedarat in arce dolores,


ni tu, Christe potens, manum


non peritura dehinc quacumque in sorte manebit,

non pereo dehinc quicumque in sors maneo


et, quod nemo negat, mundo caeloque minorem,


en ades, Omnipotens, concordibus influe terris:

en adsum omnipotens concordibus influe terra


nunc consumit edax segetem rubigo maligni


lubricaque et semper dubitans quae forma placeret

lubricus et semper dubito qui forma placeo


obsequitur, quam cum licitae fert transtra carinae.

obsequor quam cum liceo fero transtrum carina


multa colit quae non coluit sub rege Quirino;

multus colo qui non colo sub rex quirinus


effusum ingenii virus inaniter


internoque hominum statui tormenta parantes.


haec domus apta mihi est, haec me pulcherrima sedes

hic domus apto ego sum hic ego pulcher sedes


scripserunt statuis, vel Neptunum vocitantes


seditione fugat, saevis exasperat armis,


quod gerimus; natura eadem sustentat utrumque.


quosdam infelices astris damnavit iniquis,


litora conveniunt nunc per vadimonia ad unum

litus convenio nunc per vadimonium ad unus


in veteres formas aut flore aut fronde reduco;

in vetus forma aut floreo aut frons reduco


talia Trinacrius ductor vel Tuscus habebant.


Sardorum congesta vehens granaria classis.


lucis forte sub exitu,


excolere aureolis si forte ligonibus ulvas,


accipiat motumque levem tenerumque vaporem,


explicet et multis surgat formata talentis,


nec quidquam restare mali, postquam medicina

neque quisquam resto malus postquam medicina


condicionis amet, nimium ne congerat aurum,


nec Christum valeat sequi.


una superstitio est, quamvis non concolor error,

unus superstitio sum quivis non concolor error


Liber, ut aetherium meretrix inluminet axem.

liber ut aetherius meretrix inlumino axis


sed sollers orator ait fataliter urbem


iam sponsus saliente utero nubentis amicos


Christus, et adsumptis dedit haec praecepta colonis:

christus et adsumo do hic praecipio colonia


polluit et proprium facinus mihi saevus inussit.

polluo et proprius facinus ego saevus inuro


pax et Roma tenent, capita haec et culmina rerum

pax et roma teneo caput hic et culmen res


praedita divitiis et abundans luce perenni,

praeditus divitiae et abundo lux perenni


mortales pallere inopes ac panis egenos,

mortalis palleo inops atque panis egenus


haud aliter solis radius, cum luminat omnes

haud aliter sol radius cum luminat omnis


sed vestigia fluctibus


monstrarant atavi; puerorum infantia primo


sub pedibusque ducum captivos poplite flexo


nimirum pulchre quidam doctissimus ‘esset


molliaque omnigenum colla inclinare deorum.


arentum propere bracchia palmitum


purpureo in gremio spoliatum sorte virili,

purpureus in gremium spolio sors virilis


inpressam penitusque putri de pure peresam

inpressam penitus putri de purus peresam


quae mihi pro meritis vel per tormenta rependat

qui ego pro meritum vel per tormentum rependo


ad coetum celebrem, nunc per genialia fulcra

ad coitus celebro nunc per genialia fulcrum


vidit, anhelantum regeret quae tela virorum,


hic erit ergo deus, praescriptis lege sub una

hic sum ergo deus praescribo lex sub unus


obtineat vobis regnantibus, ecquis amicus


ornamenta dedi speciosaque semina finxi.


victima visceribus multa inter vina vorandis.

victima viscera multus inter vinum vorandis


rettulit, insulsum tenuit sed credulus usum,


somnia concipiunt et Homerus et acer Apelles

somnio concipio et homerus et acer apello


mox tenerum docili ingenio iamque artibus aptum

mox tener docilis ingenium iam ars aptus


ausus habere deum solem; cui tramite certo


quamlibet inlustres meritis et sanguine clari

quamlibet illustris meritum et sanguis clarus


principibus, quam vult praenobilis ille senator

princeps quam volo praenobilis ille senator


spemque in me omnem statuat numquam peritura


mox omnis sanies deserit et dolor


ventisque eloquii tumet:


martyris ante fores Bruti submittere fasces

martyris ante foris brutus summitto fascis


robur enervatum gereret sine laude palaestrae. 1


ora ducum: ‘scimus quam sit victoria dulcis


certis ducta modis Romanorumque triumphos 2


acrius ac penetrare Dei secreta supremi,

acer atque penetraris deus secerno superus


dicere circuitu quam sit pulcherrimus ille


detrahit invictis legionibus et sua Romae


quis mihi regnator caeli, quis conditor orbis,

quis ego regnator caelum quis conditor orbis


num fons arcano naturae tectus operto


lima terens, aut in partem cava membra gravato

limo tero aut in pars cavo membrum gravo


ore reposcentem querulo sua numina Romam.


tantum vestra meis distant mundana futuris,


o proceres: liceat statuas consistere puras,


sed quia Romanis loquimur de cultibus, ipsum


inplicitas vinctasque tenent, vincenda voluptas,


aruit, et tenuem vix stillat vena liquorem?


huc ades, omne hominum genus, huc concurrite et urbes:

huc adsum omnis homo genus huc concurro et urbs


seminis aut teneri turgens dum germinat herba,

semen aut teneo turgens dum germino herba


sum memor ipse mei, satis et mea frivola novi;

sum memor ipse meus satis et meus frivolus nosco


ex acie ferrata virum dare terga coegit.


o pietas, o sancta fides! traduxit alumnos


incensus furiis caeca ad responsa vocatur,


marmora secta lego, quacumque Latina vetustos

marmoro seco lego quicumque latinum vetustus


numina, quae patriis cum moenibus eruta nullum

numen qui patrius cum moenia eruo nullus


laude pudicitiae fervens et amore deorum,


ac primum parvae teneris capiuntur in annis,

atque primus parvus teneo capio in annus


tantum posse omnes illo sub tempore reges


orbe nec obliquo portas aquilonis adire


indomitum intendens animum semperque paratum


nativum nemo scopuli mihi dedicet ostrum,


saeviit ac miserum foedavit sanguine saeclum.

saevio atque miser foedo sanguis saeculum


tempus adest ut iam sapiat divina, serenae

tempus adsum ut iam sapio divino serenus


invidiosa fames, quam Triptolemi Cererisque


dextro numine porrigas,


eligis et dici id patitur sapientis acumen


fundo qui mare misceat,


publica res et consulibus dat condere fastos.


cum succincta iacit calamos, Latonia virgo est;

cum succingo jacio calamus latonius virgo sum


hauserit et calidis animetur tota medullis.

haurio et calidus animetur totus medulla


responsum est, quam cum praegnans nova nupta iugatur.

responsum sum quam cum praegno novo nubo jugo


nec contempta perit miseris sed adempta voluptas

neque contemno pereo miser sed adimo voluptas


hostibus hanc vestro sancte negat esse colendam


nec metuit ne congestum populetur acervum


sanguine praecalido fervet nervosa iuventa,

sanguis praecalido ferveo nervosus juventa


ut scis ipsa, patres, aut sponsus foedera pactae

ut scio ipse pater aut sponsus foedero paciscor


cernuat ora senex barbatus et oscula figit

cernuo os senex barbatus et osculum figo


iam mundus te, Christe, capit, quem congrege nexu

iam mundus tu christus capio qui congrege necto


eductos, exempla domi congesta calentes,


exultare patres videas, pulcherrima mundi


legatum Iovis ex adytis ab haruspice missum,

legatus iuppiter ex adytum ab haruspex mitto


frenet et omne iecur ratione coerceat una,


materiem, corpusque parens habitabile fecit


cum portis, domibus, thermis, stabulis soleatis


dissensu celebri trepidum damnantia murmur,

dissentio celeber trepidus damnantia murmur


condicio inposita est vigilem tolerare laborem

condicio inpono sum vigilis tolero labor


mox patre deterior silvosi habitator Olympi

mox pater deterior silvosus habitator olympius


ipse ego sum, virides oleas pinguescere bacis

ipse ego sum viridis oleo pinguesco baca


si vocem simulare licet, nempe aptior ista

si voco simularis licet nempe aptus iste


hora diesque suus, cum primum moenia surgunt,


quos terrena viros inlustres gloria fecit


Isis Nilicolas, Rhodios Cytherea reliquit,


Romanosque omnes fieri, quos Rhenus et Hister,


victrix edomitis mille furoribus,


obiectas cum scita patrum populique frequenter


sed quibus illa modis, qua sit ratione vocanda .


et longe campi spatium diffusius in quo

et longus campus spatium diffundo in quo


inclinare caput docuit sub legibus isdem


sectandum virtutis iter, ne suavia fluxae


num tractu in medio bibulus vorat alveus undam

num traho in medium bibulus voro alveus unda


imperitas et cuncta potens mortalia calcas.

imperitus et cunctus possum mortalia calceo


quam pudet hoc illis persuasum talibus, ut se

quam pudeo hic ille persuadeo talis ut sui


vis dicam quae causa tuos, Romane, labores


regia tunc omnis vim maiestatis et omnis,


in nihilum pereamque brevem post luminis usum.


et privatus honos nec nota et publica forma,

et privo honor neque nosco et publicus forma


inlustrata cluis spoliisque insigne superbis


inmundisque iacent foeda ad ludibria corvis.’

inmundisque iaceo foedus ad ludibrium corvus


atque voluntatis licitum est, seu tramite dextro

atque voluntas liceo sum seu trames dexter


meque unum venerare Deum. caementa remitto,

ego unus veneraris deus caementum remitto


Aeneadumque ultro victricia signa virorum


urbibus, ut memorant, primo de fomite sumpta est


pugnacis stomachi pulsus fibrasque rebelles


oppositaque volans iaculum depellere parma,


aut titubant morbis aut tempore victa senescunt,

aut titubo morbus aut tempus vinco senesco


ore sacerdotis quam myrmillonis anhelat i


hos habuere deos Ancus, Numitor, Numa, Tullus,

hic habeo deus ancus numitor numa tullus


an cum vulturibus volitans ignota per auras

an cum vulturibus volito ignotus per aura


innumeros post deinde deos virtute subactis

innumerus post deinde deus virtus subigo


agnoscit Dominum poli


infantesque aluit, dum nascitur ipse, gemellos?


quo mage sancta ducum corda inlice flecteret arte?

quo magnus sancio dux cor inlice flecto ars


naturae ratione capit vitium atque senescit


subtrahit indignis, nec foeda et turpia vitat.

subtraho indignus neque foedus et turpis vito


spirat enim maiora animus seque altius effert

spiro enim magnus animus sequor altus effero


per quod iter properans eat ad tam grande profundum.’

per qui iter propero eo ad tam grandis profundum


dux bonus et certare sinit cum laude suorum,


iam sit anus, norit ne gloria parta senectam.

iam sum anus nosco ne gloria pario senecta


occultate senem nati feritate tyranni


immo etiam iniustus pariter iustusque sub uno

immo etiam injustus pariter justus sub unus


interea dum torta vagos ligat infula crines

interea dum torqueo vagus ligo infula crinis


spectarat matremque illic pallere precantem,


nec calcare fluentia


non aperit sub luce oculos et gressibus errat.

non aperio sub lux oculus et gressus erro


Europam Libyamque tibi; dic nomina divum.


cui non fatalem memorent incumbere sortem.


quare age, mortalis, soli mihi construe templum,

quare ago mortalis solus ego construo templum


per documenta boni, si sint felicia quae quis

per documentum bonus si sum felicia qui quis


et sunt qui nobis bella exprobrare sinistra

et sum qui nos bellum exprobraris sinistra


Thebanus iuvenis superatis fit deus Indis,


et lapsante gradu pedes


audio per Pharios Nilum discurrere campos


vectores pavidi stupent,


persuasumque habuit, quod quis velit, inde petendum.

persuasumque habeo qui quis volo inde peto


iamque ruit, paucis Tarpeia in rupe relictis,

iam ruo paucus tarpeius in rupes relinquo


siccatusque perit vipereus liquor,


donec decocto solidaret robore vires.


colla tyrannorum media calcemus in urbe,


tristia et in subitam praeceps inmersa Charybdem?

tristis et in subeo praeceps inmergo charybdem


et ludos stupuit celsa et Capitolia vidit

et ludus stupeo celsus et capitolium video


captivis gregibus; manicas deponite longo


inter tinnitus solvi sibi poscat aenos.


nam quantum subiecta situ tellus iacet infra

nam quantus subiectum sino tellus iaceo infra


doctus iter caput augustum diademate cinxit


perfundunt quia colla comis bene vel bene cingunt

perfundo quia collum como bene vel bene cingo


cuncta equidem quae gignit humus, quae continet, ipse

cunctus equidem qui gigno humus qui contineo ipse


non aliter nostri corruptus corporis usus


mortali de stirpe satas vixisse, et easdem


et quae fumificas arbor vittata lucernas


sceptra gubernanti. monet ut deterrimus error

sceptrum gubernanti moneo ut deterior error


quos colit ob meritum magnis donata triumphis,


non patiar veteres teneas ut me duce nugas,


nec tumidas fluitante sinu vestita papillas.

neque tumidus fluito sinus vestio papilla


et tristem saevire famem, totumque per orbem


omina laetificos et felix adfuit ales.’


decoquat in massam fervens strictura secures


curriculis aevum mutabile, sic hebes inter

curriculis aevum mutabilis sic hebeo inter


appellans patrem patriae, populi atque senatus

appello pater patria populus atque senatus


esse rati mersoque poli consistere fundo.


nexuit et domitos fraterna in vincla redegit.

necto et domo fraternus in vinclum redigo


ros, Italus, Ianusque bifrons, genitorque Sabinus,

rus italus ianusque bifrons genitor sabinus


nune adsunt homini data munera legibus isdem


nomen adoravit, quod conlucebat in armis.


dictator censorque bonus morumque magister,