quaedam tamen in hac parte erunt propria cuiusque litis. nam sive de habenda quaestione agetur, plurimum intererit, quis et quem postulet aut offerat et in quem et ex qua causa; sive iam erit habitat, quis ei praefuerit, quis et quomodo sit tortus, incredibilia dixerit an inter se constantia, perseveraverit in eo quod coeperat. an aliquid dolore mutarit, prima parte quaestionis an procedente cruciatu. Quae utrinque tam infinita sunt quam ipsa rerum varietas.

quidam tamen in hic pars sum proprius quisque lis nam sive de habeo quaestio ago multus intersum quis et qui postulo aut offertor et in qui et ex qui causa sive iam sum habito quis is praesum quis et quomodo sum torqueo incredibilis dico an inter sui constantia persevero in is qui coepio an aliquis dolor muto primus pars quaestio an procedo crucio qui uter tam infinitus sum quam ipse res varietas


tragoediae scriptores veterum Accius atque Pacuvius clarissimi gravitate sententiarum, verborum pondere, auctoritate personarum. ceterum nitor et summa in excolendis operibus manus magis videri potest temporibus quam ipsis defuisse. virium tamen Accio plus tribuitur; Pacuvium videri doctiorem qui esse docti adfectant volunt.

tragoedia scriptor vetus attius atque pacuvius clarus gravitas sententiaris verbum pondus auctoritas personaris ceterum nitor et summus in excolo opus manus magis video possum tempus quam ipse desum vis tamen attius multus tribuo pacuvius video doceo qui sum doceo adfectant volo


quod quidem adeo ex iis, qui praecepta dicendi tradiderunt, nemo dubitavit, ut etiam ipsis librorum titulis testatum sit, scriptos eos de arte rhetorica; Cicero vero eam, quae rhetorice vocetur, esse artificiosam eloquentiam dicat. quod non oratores tantum vindicarunt, ut studiis aliquid suis praestitisse videantur, sed cum iis philosophi et Stoici et Peripatetici plerique consentiunt.

qui quidem adeo ex is qui praecipio dico trado nemo dubito ut etiam ipse liber titulus testas sum scribo is de ars rhetorica cicero verus is qui rhetoricus voco sum artificiosus eloquentia dico qui non orator tantus vindicarunt ut studium aliquis suus praesto video sed cum is philosophus et stoicus et peripateticus plerusque consentio


nota sit primum dicendi via. neque enim prius contingere cursus potest quam scierimus, quo sit et qua perveniendum. nec satis est non ignorare quae sunt causarum iudicialium partes, aut quaestionum ordinem recte disponere, quanquam ista sunt praecipua, sed quid quoque loco primum sit ac secundum et deinceps; quae ita sunt natura copulata, ut mutari aut intervelli sine confusione non possint.

nosco sum primus dico via neque enim prior contingo curro possum quam scio quo sum et qui pervenio neque satis sum non ignoro qui sum causaris judicialis pars aut quaestio ordo rectus dispono quamquam iste sum praecipuus sed quis quoque locus primus sum atque secundus et deinceps qui ita sum natura copulo ut muto aut intervello sine confusio non possum


idque iis praecipue, qui ad lectionem instituentur, etiam impedimento erit; sicut in Graecis accidit adiectione i litterae, quam non solum dativis casibus in parte ultima ascribunt sed quibusdam etiam interponunt, ut in ΛΗΙΣΤΗΙ quia etymologia ex divisione in tris syllabas facta desideret eam litteram.

is is praecipuus qui ad lectio instituo etiam impedimentum sum sicut in graecum accido adiectio eo littera quam non solus dativus casus in pars ulter ascribo sed quidam etiam interpono ut in quia etymologia ex divisio in tres syllaba facio desidero is littera


plurimum ea res virium habet contra scriptum. utitur his Cicero pro Caecina, unde tu aut familia aut procurator tuus. si me villicus tuus solus deiecisset — si vero ne habeas quidem servum praeter eum, qui me deiecerit, et alia in eodem libro plurima.

multus is res vis habeo contra scribo uto hic cicero pro caecina unde tu aut familia aut procurator tuus si ego villicus tuus solus deicio si verus ne habeo quidem servus praeter is qui ego deicio et alius in idem liber multus


ridiculum est ergo in exercitationibus, quae foro praeparant, prius cogitare quid responderi quam quid ex diverso dici possit. et bonus praeceptor non minus laudare discipulum debet, si quid pro diversa quam si quid pro sua parte acriter excogitavit.

ridiculus sum ergo in exercitatio qui forum praeparo prior cogito quis respondeo quam quis ex diverto dico possum et bonus praeceptor non paruus laudo discipulis debeo si quis pro diverto quam si quis pro suus pars acer excogito


verum ita sunt inter se conexa et indiscreta omnia ut, si quid ex his defuerit, frustra sit in ceteris laboratum. nam neque solida atque robusta fuerit unquam eloquentia nisi multo stilo vires acceperit, et citra lectionis exemplum labor ille carens rectore fluitabit; et qui sciet quae quoque sint modo dicenda, nisi tamen in procinctu paratamque ad omnes casus habuerit eloquentiam, velut clausis thesauris incubabit.

verus ita sum inter sui conecto et indiscretus omnis ut si quis ex hic desum frustra sum in ceterus laboro nam neque solidus atque robustus sum umquam eloquentia nisi multus stilus vireo accipio et citer lectio exemplum labor ille careo rector fluito et qui scio qui quoque sum modo dico nisi tamen in procingo paro ad omnis casus habeo eloquentia velut claudo thesaurus incubo


venusta creduntur. tertium est genus, ut idem dicit, in decipiendis exspectationibus, dictis aliter accipiendis ceterisque, quae neutram personam contingunt ideoque a me media dicuntur.

venustus credo tertius sum genus ut idem dico in decipio exspectatio dictum aliter accipio ceter qui neuter persona contingo ideo ab ego medius dico


hic et amplificationibus extollet orationem, et in superlationem quoque erigetur. quae Charybdis tam vorax? et Oceanus medius fidius ipse. nota sunt enim iam studiosis haec lumina. hic deos ipsos in congressum prope suum sermonemque deducet: vos enim Albani tumuli atque luci; vos, inquam, Albanorum obrutae arae, sacrorum popli Romani sociae et aequales. hic iram, hic misericordiam inspirabit, hoc dicente iudex deos appellabit et flebit et per omnes adfectus tractatus huc atque illuc sequetur nec doceri desiderabit.

hic et amplificatio extollo oratio et in superlatio quoque erigo qui charybdis tam vorax et oceanus medius fidus ipse nosco sum enim iam studiosus hic lumen hic deus ipse in congredior prope suus sermo deduco tu enim albanus tumulis atque lucius tu inquam albanus obruo ara sacer populus romanus socia et aequal hic ira hic misericordia inspiro hic dico iudex deus appello et fleo et per omnis affectus tracto huc atque illic sequor neque doceo desidero


maius enim est opus atque praestantius, ad quod ipse tendit, et cuius est velut candidatus, si quidem est futurus cum vitae, tum etiam eloquentiae laude perfectus. quare in exemplum bene dicendi facundissimum quemque proponet sibi ad imitandum, moribus vero formandis quam honestissima praecepta rectissimamque ad virtutem viam deliget. exercitatione quidem utetur omni, sed tamen erit plurimus in maximis quibusque ac natura pulcherrimis.

magnus enim sum opus atque praesto ad qui ipse tendo et qui sum velut candido si quidem sum sum cum vita tum etiam eloquentia laus perficio quare in exemplum bene dico facundus quisque propono sui ad imito mos verus formo quam honestus praecipio recingo ad virtus via deligo exercitatio quidem uto omnis sed tamen sum multus in magnus quisque atque natura pulcher


cum sit autem omnis actio, ut dixi, in duas divisa partes, vocem gestumque, quorum alter oculos, altera aures movet, per quos duos sensus omnis ad animum penetrat adfectus, prius est de voce dicere, cui etiam gestus accommodatur. in ea prima observatio est, qualem habeas; secunda, quomodo utaris. natura vocis spectatur quantitate et qualitate.

cum sum autem omnis actium ut dico in duo divido pars voco gero qui alter oculus alter auris moveo per qui duo sensus omnis ad animus penetro affectus prior sum de vox dico qui etiam gero accommodo in is primus observatio sum qual habeo secundus quomodo utaris natura vox specto quantitas et qualitas


plurimum autem refert, et quid proposuerit adversarius et quomodo. primum igitur intuendum est, id, cui responsuri sumus, proprium sit eius iudicii an ad causam extra arcessitum. nam si est proprium, aut negandum aut defendendum aut transferendum; extra haec in iudiciis fere nihil est.

multus autem refero et quis propono adversarius et quomodo primus igitur intueor sum is qui respondeo sum proprius sum is iudicium an ad causa extra arcesso nam si sum proprius aut nego aut defendo aut transfero extra hic in iudicium fere nihil sum


ita nunquam erimus in turba. nec sane quisquam litteris saltem leviter imbutus eum, in quo studium ingeniumque perspexerit, non in suam quoque gloriam peculiariter fovebit. et ut fugiendae sint magnae scholae (cui ne ipsi quidem rei adsentior, si ad aliquem merito concurritur), non tamen hoc eo valet, ut fugiendae sint omnino scholae. aliud est enim vitare eas, aliud eligere.

ita numquam sum in turba neque sanus quisquam littera saltem levis imbuo is in quo studium ingenium perspicio non in suus quoque gloria peculiaris foveo et ut fugio sum magnus schola qui ne ipse quidem res adsentio si ad aliquis mereo concurro non tamen hic is valeo ut fugio sum omnino schola alius sum enim vitaris is alius eligo


at enim simile est illi habeo ius , non habes, occidisti , recte occidi. non nego, sed nec haec res status facit. non enim sunt hae propositiones (alioqui causa non explicabitur), sed, cum suis rationibus. scelus commisit Horatius, sororem enim occidit. non commisit, debuit enim occidere eam, quae hostis mortem maerebat. quaestio , an haec iusta causa; ita qualitas.

at enim similis sum ille habeo ius non habeo occido rectus occido non nego sed neque hic res status facio non enim sum hic propositio alioqui causa non explico sed cum suus ratio scelus committo horatius soror enim occido non committo debeo enim occaedes is qui hostis mors maereo quaestio an hic iustus causa ita qualitas


illud fortuna interim praestat, ut aliquid, quod inter se parum consentiat, a teste dicatur; interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa dicat. acuta autem interrogatio ad hoc, quod casu fieri solet,

ille fortuna interim praesto ut aliquis qui inter sui parum consentio ab testis dico interim qui saepis evenio ut testis testis diverto dico acutus autem interrogatio ad hic qui casus fio soleo


vitium utrumque, peius tamen illud, quod ex inopia quam quod ex copia venit. nam in pueris oratio perfecta nec exigi nec sperari potest; melior autem indoles laeta generosique conatus et vel plura iusto concipiens interim spiritus.

vitium uterque malus tamen ille qui ex inopia quam qui ex copia venio nam in puer oratio perficio neque exigo neque speraris possum bonus autem indoles laetus generosus conor et vel multus justus concipio interim spiritus


solebat Afer Domitius traiicere ut clausulas verba tantum asperandae compositionis gratia et maxime ut prooemiis, ut pro Cloatilla, gratias agam continuo, et pro Laelia, eis utrisque apud te iudicem periclitatur Laelia. adeo refugit teneram delicatamque modulandi voluptatem, ut currentibus per se numeris quod eos inhiberet obiiceret.

soleo afor domitius traiicere ut clausula verbum tantus aspero compositio gratia et magnus ut prooemium ut pro cloatilla gratia ago continuo et pro laelius is uterque apud tu judico periclitor laelius adeo refugio tener delicatus modulor voluptas ut curro per sui numerus qui is inhibeo obiiceret


perfecto, Marcelle Victori, operis tibi dedicati tertio libro et iam quarta fere laboris parte transacta, nova insuper mihi diligentiae causa et altior sollicitudo, quale iudicium hominum emererer, accessit. adhuc enim velut studia inter nos conferebamus, et si parum nostra institutio probaretur a ceteris, contenti fore domestico usu videbamur, ut tui meique filii formare disciplinam satis putaremus.

perficio marcellus victor opus tu dedicati tertius liber et iam quartus fere labor pars transigo novo insuper ego diligentia causa et alo sollicitudo qualis iudicium homo emereo accedo adhuc enim velut studium inter nos confero et si parum noster institutio probo ab ceterus contendo sum domesticus usus video ut tuus meus filius formo disciplina satis puto


quapropter ne illis quidem nimium repugno, qui dandum putant nonnihil etiam temporibus atque auribus nitidius aliquid atque adfectius postulantibus. itaque non solum ad priores Catone Gracchisque, sed ne ad hos quidem ipsos oratorem adligandum puto. atque id fecisse M. Tullium video, ut cum plurimum utilitati, tum partem quandam delectationi daret; cum et suam se rem agere diceret, ageret autem maxime litigatoris.

quapropter ne ille quidem nimium repugno qui do puto nonnihil etiam tempus atque auris nitidus aliquis atque afficio postulo itaque non solus ad prior cato gracchus sed ne ad hic quidem ipse orator adligandum puto atque is facio m tullius video ut cum multus utilitas tum pars quidam delectatio do cum et suus sui res ago dico ago autem magnus litigator


sequitur oratorum ingens manus, ut cum decem simul Athenis aetas una tulerit. quorum longe princeps Demosthenes ac paene lex orandi fuit; tanta vis in eo, tam densa omnia, ita quibusdam nervis intenta sunt, tam nihil otiosum, is dicendi modus, ut nec quod desit in eo nec quod redundet invenias.

sequor orator ingens manus ut cum decem simul athenae aetas unus fero qui longus princeps demosthenes atque paene lex oro sum tantus volo in is tam densus omnis ita quidam nervus intendo sum tam nihil otiosus is dico modus ut neque qui desum in is neque qui redundo invenio


narratio fere tardiores atque, ut sic dixerim, modestiores desiderat pedes ex omnibus maxime mixtos. nam et verbis, ut saepius pressa est, ita interim insurgit; sed docere et infigere animis res semper cupit, quod minime festinantium opus est. ac mihi videtur tota narratio constare longioribus membris, brevioribus periodis.

narratio fere tardus atque ut sic dico modestus desidero pes ex omnis magnus misceo nam et verbum ut saepis premo sum ita interim insurgo sed doceo et infigo animus res semper cupio qui paruus festino opus sum atque ego video totus narratio constaris longus membrum brevis periodis


totus vero hic locus non ideo tractatur a nobis, ut oratio, quae ferri debet ac fluere, dimetiendis pedibus ac perpendendis syllabis consenescat; nam id cum miseri,

totus verus hic locus non ideo tracto ab nos ut oratio qui fero debeo atque fluo dimetior pes atque perpendo syllo consenesco nam is cum miser


si quis sublimia humilibus, vetera novis, poetica vulgaribus misceat. id enim tale monstrum, quale Horatius in prima parte libri de arte poetica fingit: humano capiti cervicem pictor equinam iungere si velit, et cetera ex diversis naturis subiiciat.

si quis sublime humilis vetero novus poeticus vulgaris misceo is enim talis monstrum qualis horatius in primus pars liber de ars poeticus fingo humanus caput cervix pictor equinus iungo si volo et ceterus ex diverto natura subiiciat


si longior complectenda memoria fuerit oratio, proderit per partes ediscere; laborat enim maxime onere; et hae partes non sint perexiguae, alioqui rursus multae erunt et eam distinguent atque concident. nec utique certum imperaverim modum, sed maxime ut quisque finietur locus, ni forte tam numerosus, ut ipse quoque dividi debeat.

si longus complector memoria sum oratio prosum per pars edisco laboro enim magnus onus et hic pars non sum perexiguus alioqui rursus multus sum et is distinguo atque concaedes neque utique certus impero modus sed magnus ut quisque finio locus ni fors tam numerosus ut ipse quoque divido debeo


namque et difficiliorem cogitationem exprimit et expellit dicendi necessitas, et secundos impetus auget placendi cupido. adeo pretium omnia spectant, ut eloquentia quoque, quanquam plurimum habeat in se voluptatis, maxime tamen praesenti fructu laudis opinionisque ducatur.

namque et difficilis cogitatio exprimo et expello dico necessitas et secundus impetus augeo placeo cupido adeo pretium omnis specto ut eloquentia quoque quamquam multus habeo in sui voluptas magnus tamen praesens fructus laus opinio duco


illa quoque, quae ex numero ducitur, pendet ex iure, an Thrasybulo triginta praemia debeantur, et, cum duo fures pecuniam abstulerint, separatim quadruplum quisque an duplum debeat. sed hic quoque factum aestimatur et, tamen ius ipsum pendet ex qualitate.

ille quoque qui ex numerus duco pendeo ex ius an thrasybulus triginta praemium debeo et cum duo furo pecunia aufero separatim quadruplus quisque an duplus debeo sed hic quoque facio aestimo et tamen ius ipse pendeo ex qualitas


sed et illa ex Latinis conversio multum et ipsa contulerit. ac de carminibus quidem neminem credo dubitare, quo solo genere exercitationis dicitur usus esse Sulpicius. nam et sublimis spiritus attollere orationem potest, et verba poetica libertate audaciora non praesumunt eadem proprie dicendi facultatem. sed et ipsis sententiis adiicere licet oratorium robur et omissa supplere, effusa substringere.

sed et ille ex latinum conversio multus et ipse confero atque de carmen quidem nemo credo dubitaris quo solum genus exercitatio dico utor sum sulpicius nam et sublimis spiritus attollo oratio possum et verbum poeticus libertas audax non praesumo idem proprius dico facultas sed et ipse sententia adjicio licet oratorius robur et omitto suppleo effundo substringo


quare iuvenis, qui rationem inveniendi eloquendique a praeceptoribus diligenter acceperit (quod non est infiniti operis, si docere sciant et velint), exercitationem quoque modicam fuerit consecutus, oratorem sibi aliquem, quod apud maiores fieri solebat, deligat, quem sequatur, quem imitetur; iudiciis intersit quam plurimis et sit certaminis, cui destinatur, frequens spectator.

quare juvenis qui ratio invenio eloquor ab praeceptor diligenter accipio qui non sum infinitus opus si doceo scio et volo exercitatio quoque modicus sum consequor orator sui aliquis qui apud magnus fio soleo deligo qui sequor qui imitor iudicium intersum quam multus et sum certamen qui destino frequens spectator


de inventione, ut arbitror, satis dictum est. neque enim ea demum, quae ad docendum pertinent, exsecuti sumus, verum etiam motus animorum tractavimus. sed ut opera exstruentibus satis non est saxa atque materiam et cetera aedificanti utilia congerere, nisi disponendis eis collocandisque artificium manus adhibeatur, sic in dicendo quamlibet abundans rerum copia cumulum tantum habeat atque congestum, nisi illas eadem dispositio in ordinem digestas atque inter se commissas devinxerit.

de inventio ut arbitror satis dico sum neque enim is demum qui ad doceo pertineo exsequor sum verus etiam moueo animus tracto sed ut opus exstruentibus satis non sum saxum atque materia et ceterus aedifico utilis congero nisi dispono is collocandisque artificium manus adhibeo sic in dico quamlibet abundo res copia cumulis tantus habeo atque congero nisi ille idem dispositio in ordo digero atque inter sui committo devincio


si sit necesse, duram potius atque asperam compositionem malim esse quam effeminatam et enervem, qualis apud multos et cotidie magis lascivissimis syntonorum modis saltat. ac ne tam bona quidem ulla erit, ut debeat esse continua et ut eosdem semper pedes ire.

si sum necesse durus potis atque asper compositio malo sum quam effemino et enervo qualis apud multus et cottidie magis lascivissimis syntonum modus saltat atque ne tam bonus quidem ullus sum ut debeo sum continuo et ut idem semper pes eo


quaestionem aut ex scripto esse aut ex facto; facto, de rerum fide, proprietate, qualitate; scripto, de verborum vi aut voluntate, in quibus vis tum causarum tum actionum inspici soleat, quae aut scripti et voluntatis aut ratiocinativa aut ambiguitatis aut legum contrariarum specie continentur.

quaestio aut ex scribo sum aut ex facio facio de res fides proprietas qualitas scribo de verbum vis aut voluntas in qui volo tum causaris tum actio inspicio soleo qui aut scribo et voluntas aut ratiocinativa aut ambiguitas aut lex contrariaris species contineo


non enim longum tantum, sed etiam impossibile aut potius infinitum est, praeterea positum in communi omnium intellectu. si quis tamen desideraverit, a quo peteret, ostendi. omnia autem credibilia,

non enim longus tantus sed etiam impossibilis aut potis infinitus sum praeterea pono in communis omnis intellego si quis tamen desidero ab quo peto ostendo omnis autem credibilis


ita nunc, si quis ad eas Demosthenis virtutes, quas ille summus orator habuit, tamen quae defuisse ei sive ipsius natura seu lege civitatis videntur, adiecerit, ut adfectus concitatius moveat, audiam dicentem, non fecit hoc Demosthenes? et si quid numeris exierit aptius (fortasse non possit, sed tamen si quid exierit) non erit Atticum? melius de hoc nomine sentiant credantque Attice dicere esse optime dicere.

ita nunc si quis ad is demosthenes virtus qui ille summus orator habeo tamen qui desum is sive ipse natura seu lex civitas video adicio ut affectus concito moveo audio dico non facio hic demosthenes et si quis numerus exeo aptus fortasse non possum sed tamen si quis exeo non sum atticus bonus de hic nomen sentio credo atticus dico sum optume dico


comoediae , quae plurimum conferre ad eloquentiam potest, cum per omnes et personas et adfectus eat, quem usum in pueris putem, paulo post suo loco dicam; nam cum mores in tuto fuerint, inter praecipua legenda erit.

comoedia qui multus confero ad eloquentia possum cum per omnis et persono et affectus eo qui usus in puer puto paulus post suus locus dico nam cum mos in tueor sum inter praecipuus lego sum


denique homines, quibus negata vox est, quantulum adiuvat animus ille caelestis? quare si nihil a dis oratione melius accepimus, quid tam dignum cultu ac labore ducamus, aut in quo malimus praestare hominibus, quam quo ipsi homines ceteris animalibus praestant,

denique homo qui nego vox sum quantulis adjuvo animus ille caelestis quare si nihil ab deus oratio bonus accipio quis tam dignus cultus atque labor duco aut in quo malo praesto homo quam quo ipse homo ceterus animal praesto


similes , contra quas nihil opponi potest nisi lex altera: tyrannicidae imago in gymnasio ponatur; contra, mulieris imago in gymnasio ne ponatur. mulier tyrannum occidit. nam neque mulieris imago ullo alio casu poni potest nec tyrannicidae ullo alio casu summoveri.

similis contra qui nihil oppono possum nisi lex alter tyrannicida imago in gymnasium pono contra mulier imago in gymnasium ne pono mulier tyrannus occido nam neque mulier imago ullus alius casus pono possum neque tyrannicida ullus alius casus summoveo


quin et Cicero in hac maxime parte versatur. ideoque suasuris de pace, bello, copiis, operibus, vectigalibus haec duo esse praecipue nota voluit, vires civitatis et mores, ut ex natura cum ipsarum rerum tum audientium ratio suadendi duceretur.

quin et cicero in hic magnus pars verso ideo suadeo de pax bellum copia opus vectigal hic duo sum praecipuus nosco volo vireo civitas et mos ut ex natura cum ipsaris res tum audio ratio suadeo duco


ante omnia ne sit vitiosus sermo nutricibus, quas si fieri posset sapientes Chrysippus optavit, certe quantum res pateretur optimas eligi voluit. et morum quidem in his haud dubie prior ratio est, recte tamen etiam loquantur.

ante omnis ne sum vitiosus sermo nutrix qui si fio possum sapio chrysippus opto certus quantus res pateo bonus eligo volo et mos quidem in hic haud dubius prior ratio sum rectus tamen etiam loquor


his adiiciunt propria et differentia. propriis confirmatur finitio, differentibus solvitur Proprium autem est aut quod soli accidit, ut homini sermo, risus; aut quidquid utique accidit sed non soli, ut igni calfacere. et sunt eiusdem rei plura propria, ut ipsius ignis lucere, calere. itaque , quodcunque proprium deerit, solvit finitionem; non utique, quodcunque erit, confirmat.

hic adiiciunt proprius et differentia proprius confirmo finitio differo solvo proprius autem sum aut qui solus accido ut homo sermo rideo aut quisquis utique accido sed non solus ut ignis calfacere et sum idem res multus proprius ut ipse ignis luceo caleo itaque quicumque proprius desum solvo finitio non utique quicumque sum confirmo


cum autem obstat nobis personae reverentia, (quod secundum posuimus genus) tanto cautius dicendum est, quanto validius bonos inhibet pudor quam metus. hic vero tegere nos iudex quod sciamus et verba vi quadam veritatis erumpentia credat coercere. nam quanto magis aut ipsi, in quos dicimus, aut iudices aut adsistentes oderint hanc maledicendi lasciviam, si velle nos credant? aut quid interest quomodo dicatur,

cum autem obsto nos persona reverendus qui secundus pono genus tantus caveo dico sum quantus validus bonus inhibeo pudor quam metus hic verus tego nos iudex qui scio et verbum vis quidam veritas erumpo credo coerceo nam quantus magis aut ipse in qui dico aut iudex aut assisto odi hic maledico lascivia si volo nos credo aut quis intersum quomodo dico


sicut antiquitus traditum accepimus, duae sunt species: alteram Graeci πάθος vocant, quod nos vertentes recte ac proprie adfectum dicimus, alteram Ἦθος cuius nomine, ut ego quidem sentio, caret sermo Romanus; mores appellantur, atque inde pars quoque illa philosophiae ἠθική moralis est dicta.

sicut antiquus trado accipio duo sum species alter graecum voco qui nos verto rectus atque proprius afficio dico alter qui nomen ut ego quidem sentio careo sermo romanus mos appello atque inde pars quoque ille philosophia moral sum dictum


uxor marito dixit, appellatam se de stupro a privigno et sibi constitutum tempus et locum; eadem contra filius detulit de noverca, edito tantum alio tempore ac loco; pater in eo, quem uxor praedixerat, filium invenit, in eo, quem filius, uxorem; illam repudiavit, qua tacente filium abdicat. nihil dici potest pro iuvene, quod non idem sit pro noverca.

uxor marito dico appello sui de stuprum ab privignus et sui constituo tempus et locus idem contra filius defero de noverca edo tantus alius tempus atque locus pater in is qui uxor praedico filius invenio in is qui filius uxor ille repudio qui taceo filius abdico nihil dico possum pro juvenis qui non idem sum pro noverca


facile est autem studiosis, qui sint his simillimi, iudicare; ne quisquam queratur omissos forte quos ipse valde probet. fateor enim plures legendos esse quam qui a me nominabuntur. sed nunc genera ipsa lectionum, quae praecipue convenire intendentibus ut oratores fiant, existimem, persequar.

facilis sum autem studiosus qui sum hic similis iudicaris ne quisquam queror omitto fors qui ipse validus probo fateor enim multus lego sum quam qui ab ego nomino sed nunc genus ipse lectio qui praecipuus convenio intendo ut orator fio existimo persequor


certa sunt enim non solum in digerendis quaestionibus, sed etiam in exsequendis, si modo recte dicimus, prima ac secunda et deinceps; cohaeretque omnis rerum copulatio, ut ei nihil neque subtrahi sine manifesto intellectu neque inseri possit.

certus sum enim non solus in digero quaestio sed etiam in exsequor si modo rectus dico primus atque secundus et deinceps cohaereo omnis res copulatio ut is nihil neque subtraho sine manifesto intellego neque insero possum


fingenda vero meminerimus ea, quae non cadant in testem. sunt autem haec, quae a nostro dicuntur animo, cuius ipsi tantum conscii sumus; item quod a defunctis, nec hoc enim est qui neget; itemque ab eo cui idem expediet, is enim non negabit; ab adversario quoque, quia non est habiturus in negando fidem.

fingo verus memini is qui non cado in testo sum autem hic qui ab noster dico animus qui ipse tantus conscius sum item qui ab defungor neque hic enim sum qui nego ito ab is qui idem expedio is enim non nego ab adversarius quoque quia non sum habeo in nego fides


pronuntiatio a plerisque actio dicitur, sed prius nomen a voce, sequens a gestu videtur accipere. namque actionem Cicero alias quasi sermonem alias eloquentiam quandam corporis dicit. idem tamen duas eius partes facit, quae sunt eaedem pronuntiationis, vocem atque motum.

pronuntiatio ab plerusque actium dico sed prior nomen ab vox sequor ab gestus video accipio namque actio cicero alius quasi sermo alius eloquentia quidam corpus dico idem tamen duo is pars facio qui sum idem pronuntiatio voco atque motus


in quibusdam virtutes non habent gratiam, in quibusdam vitia ipsa delectant. maximos actores comoediarum, Demetrium et Stratoclea, placere diversis virtutibus vidimus. sed illud minus mirum, quod alter deos et iuvenes et bonos patres servosque et matronas et graves anus optime, alter acres senes, callidos servos, parasitos, lenones et omnia agitatiora melius: fuit enim natura diversa. nam vox quoque Demetrii iucundior, illius acrior erat.

in quidam virtus non habeo gratia in quidam vitio ipse delecto magnus actor comoediaris demetrius et stratoclea placeo diverto virtus video sed ille paruus mirus qui alter deus et juvenis et bonus pater servus et matrona et gravis anus optume alter acer senex callidus servus parasitus leno et omnis agito bonus sum enim natura diverto nam vox quoque demetrius jucundus ille acer sum


est autem gestus ille maxime communis, quo medius digitus in pollicem contrahitur explicitis tribus, et principiis utilis cum leni in utramque partem motu modice prolatus, simul capite atque humeris sensim ad id, quo manus feratur, obsecundantibus, et in narrando certus, sed tum paulo productior, et in exprobrando et coarguendo acer atque instans, longius enim partibus his et liberius exeritur.

sum autem gero ille magnus communis quo medius digitus in pollex contraho explico tres et principia utilis cum lenis in uter pars motus modicus profero simul caput atque humo sensim ad is quo manus fero obsecundo et in narro certus sed tum paulus produco et in exprobro et coarguo acer atque insto longus enim pars hic et liber exeritur


interesse tamen Aristoteles putat, ubi quidque laudetur aut vituperetur. nam plurimum refert, qui sint audientium mores, quae publice recepta persuasio, ut illa maxime quae probant esse in eo, qui laudabitur, credant, aut in eo, contra quem dicemus, ea quae oderunt. ita non dubium erit iudicium, quod orationem praecesserit.

intersum tamen aristotelis puto ubi quisque laudo aut vitupero nam multus refero qui sum audio mos qui publicus recipio persuasio ut ille magnus qui probo sum in is qui laudo credo aut in is contra qui dico is qui odi ita non dubius sum iudicium qui oratio praecedo


unde abusio, quae κατάχρησις dicitur, necessaria. translatio quoque, in qua vel maximus est orationis ornatus, verba non suis rebus accommodat. quare proprietas non ad nomen, sed ad vim significandi refertur nec auditu, sed intellectu perpendenda est.

unde abusio qui dico necessarius translatio quoque in qui vel magnus sum oratio orno verbum non suus res accommodo quare proprietas non ad nomen sed ad vis significo refero neque auditus sed intellego perpendo sum


haec opinio originem ab Isocrate (si tamen re vera Ars, quae circumfertur, eius est) duxit. qui , cum longe sit a voluntate infamantium oratoris officia, finem artis temere comprehendit, dicens esse rhetoricen persuadendi opificem, id est πειθοῦς δημιουργόν; neque enim mihi permiserim eadem uti declinatione, qua Ennius M. Cethegum suadae medullam vocat.

hic opinio origo ab isocrates si tamen res verus ars qui circumfero is sum duco qui cum longus sum ab voluntas infamo orator officium finis ars temere comprehendo dico sum rhetorice persuadeo opifex is sum neque enim ego permitto idem uti declinatio qui ennius m cethegus suadus medulla voco


in hoc malum a quibusdam etiam laboratur; neque id novum vitium est, cum iam apud Titum Livium inveniam fuisse praeceptorem aliquem, qui discipulos obscurare quae dicerent iuberet, Graeco verbo utens σκότισον. unde illa scilicet egregia laudatio: tanto melior;

in hic malus ab quidam etiam laboro neque is novus vitium sum cum iam apud titus livius invenio sum praeceptor aliquis qui discipulus obscuro qui dico iubeo graecum verbum uto unde ille scilicet egregius laudatio tantus bonus


nam , quia per leges institui uxor non poterat heres, id fuerat actum, ut ad eam bona per hoc tacitum fideicommissum pervenirent. et caput quidem tueri facile erat, si hoc diceremus palam, sed peribat hereditas. ita ergo fuit nobis agendum, ut iudices illud intelligerent factum, delatores non possent apprehendere ut dictum; et contigit utrumque. quod non inseruissem, veritus opinionem iactantiae, nisi probare voluissem in foro quoque esse his figuris locum. quaedam etiam,

nam quia per lex instituo uxor non possum heres is sum ago ut ad is bonus per hic taceo fideicommitto pervenio et caput quidem tueor facilis sum si hic dico palam sed pereo hereditas ita ergo sum nos ago ut iudex ille intelligerent facio delator non possum apprehendo ut dico et contingo uterque qui non insero vereor opinio jactantia nisi probaris volo in forum quoque sum hic figura locus quidam etiam


effugienda igitur in hac praecipue parte omnis calliditatis suspicio, neque enim se usquam custodit magis iudex; nihil videatur fictum, nihil sollicitum; omnia potius a causa quam ab oratore profecta credantur.

effugio igitur in hic praecipuus pars omnis calliditas suspicio neque enim sui usquam custodio magis iudex nihil video fingo nihil sollicitus omnis potis ab causa quam ab orator proficio credo


nam qui neget deum esse spiritum omnibus partibus immixtum, non hoc dicat falsam esse divinae illius naturae appellationem, sicut Epicurus, qui humanam ei formam locumque inter mundos dedit? nomine uterque uno utitur;

nam qui nego deus sum spiritus omnis pars immisceo non hic dico falsus sum divina ille natura appellatio sicut epicurus qui humanus is forma locus inter mundus do nomen uterque unus uto


illa vero frigida et puerilis est in scholis adfectatio, ut ipse transitus efficiat aliquam utique sententiam et huius velut praestigiae plausum petat, ut Ovidius lascivire in Metamorphosesin solet, quem tamen excusare necessitas potest res diversissimas in speciem unius corporis colligentem.

ille verus frigidus et puerilis sum in schola affectatio ut ipse transitus efficio aliqui utique sententia et hic velut praestigiae plausus peto ut ovidius lascivire in metamorphosesin soleo qui tamen excuso necessitas possum res diversissimas in species unus corpus colligo


haec tam frigida quam est nominum fictio adiectis, detractis, mutatis litteris, ut Acisculum, quia esset pactus, Pacisculum , et Placidum nomine, quod is acerbus natura esset, Acidum , et Tullium, cum fur esset, Tollium dictos invenio.

hic tam frigidus quam sum nomen fictio adicio detraho mutas littera ut acisculis quia sum paciscor pacisculis et placidus nomen qui is acerbus natura sum acis et tullius cum fur sum tollium dico invenio


nam quid interest, Cornelius tribunus plebis quod codicem legerit, reus sit, an quaeramus, violeturne maiestas, si magistratus rogationem suam populo ipse recitaverit; Milo Clodium rectene occiderit, veniat in iudicium, an, oporteatne insidiatorem interfici vel perniciosum rei publicae civem, etiamsi non insidietur; Cato Marciam honestene tradiderit Hortensio, an, conveniatne res talis bono viro? de personis iudicatur, sed de rebus contenditur.

nam quis intersum cornelius tribunus plebs qui codico lego reus sum an quaero violeturne maiestas si magistratus rogatio suus populus ipse recitaverit milo claudius recingo occido venio in iudicium an oportet insidiator interficio vel perniciosus res publicus civis etiamsi non insidior cato marcius honestus trado hortensius an convenio res talis bonus vir de persona judico sed de res contendo


est et illa cava et rara et supra humeri altitudinem elata cum quodam motu velut hortatrix manus; a peregrinis scholis tamen prope recepta tremula scenica est. digitos , cum summi coierunt, ad os referre, cur quibusdam displicuerit, nescio. nam id et leviter admirantes et interim subita indignatione velut pavescentes et deprecantes facimus.

sum et ille cavo et rarus et supra umerus altitudo effero cum quidam motus velut hortatrix manus ab peregrinus schola tamen prope recipio tremulus scaenicus sum digitus cum superus coeo ad os refero cur quidam displiceo nescio nam is et levis admiror et interim subeo indignatio velut pavescentes et deprecor facio


ut pro Rabirio Postumo: nam ut ventum Alexandriam est, iudices, haec una ratio a rege proposita Postumo est servandae pecuniae, si curationem et quasi dispensationem regiam suscepisset; vel augendi, ut describitur iter Verris.

ut pro rabirius postumus nam ut venio alexandrea sum iudex hic unus ratio ab rex propono postumus sum servo pecunia si curatio et quasi dispensatio regia suscipio vel augeo ut describo iter verres


et quatenus huc incidimus, paulo plus scholis demus. nam et in his educatur orator, et in eo, quomodo declamatur, positum est etiam, quomodo agatur. dicendum ergo de iis quoque, in quibus non asperas figuras, sed palam contrarias causae plerique fecerunt: tyrannidis adfectatae damnatis torqueatur, ut conscios indicet; accusator eius optet, quod volet. patrem quidam damnavit, optat, ne is torqueatur; paler ei contra dicit.

et quatenus huc incido paulus multus schola do nam et in hic educo orator et in is quomodo declamatur pono sum etiam quomodo ago dico ergo de is quoque in qui non asper figura sed palam contrarius causa plerusque facio tyrannis adfectatus damno torqueo ut conscius indico accusator is opto qui volo pater quidam damno opto ne is torqueo paler is contra dico


περίεργον. atqui hanc quidam ὀρθοέπειαν solam putant, quam ego minime excludo. quid enim tam necessarium quam recta locutio? immo inhaerendum ei iudico, quoad licet, diu etiam mutantibus repugnandum; sed abolita atque abrogata retinere insolentiae cuiusdam est et frivolae in parvis iactantiae.

atqui hic quidam solus puto quam ego paruus excludo quis enim tam necessarius quam recta locutio immo inhaereo is judico quoad licet diu etiam muto repugno sed aboleo atque abrogo retineo insolentia quidam sum et frivolus in parvus jactantia


tria autem praestare debet pronuntiatio: conciliet, persuadeat, moveat, quibus natura cohaeret, ut etiam delectet. conciliatio fere aut commendatione morum, qui nescio quomodo ex voce etiam atque actione perlucent, aut orationis suavitate constat; persuadendi vis adfirmatione, quae interim plus ipsis probationibus valet.

tres autem praesto debeo pronuntiatio concilio persuadeo moveo qui natura cohaereo ut etiam delecto conciliatio fere aut commendatio mos qui nescio quomodo ex vox etiam atque actio perluceo aut oratio suavitas consto persuadeo volo adfirmatio qui interim multus ipse probatio valeo


et hercule deus ille princeps, parens rerum fabricatorque mundi, nullo magis hominem separavit a ceteris, quae quidem mortalia essent, animalibus, quam dicendi facultate.

et herculis deus ille princeps parens res fabricator mundus nullus magis homo separo ab ceterus qui quidem mortalia sum animal quam dico facultas


historiam multi scripsere praeclare, sed nemo dubitat longe duos ceteris praeferendos, quorum diversa virtus laudem paene est parem consecuta. densus et brevis et semper instans sibi Thucydides, dulcis et candidus et fusus Herodotus; ille concitatis hic remissis adfectibus melior, ille contionibus hic sermonibus, ille vi hic voluptate.

historia multus scribo praeclaris sed nemo dubito longus duo ceterus praefero qui diverto virtus laus paene sum par consequor densus et brevis et semper insto sui thucydides dulcis et candidus et fundo herodotus ille concitas hic remitto affectus bonus ille contio hic sermo ille vis hic voluptas


longe enim praecedat oportet intentio ac prae se res agat, quantumque dicendo consumitur, tantum ex ultimo prorogetur; ut, donec perveniamus ad finem, non minus prospectu procedamus quam gradu, si non intersistentes offensantesque brevia illa atque concisa singultantium modo eiecturi sumus.

longus enim praecedo oportet intentio atque prae sui res ago quantus dico consumo tantus ex ultimo prorogo ut donec pervenio ad finis non paruus prospectus procedo quam gradus si non intersisto offenso brevio ille atque concaedes singulto modo eicio sum


finge nos, postquam tractavimus eam, remittere vel etiam convinci: quaeretur, an ei, cuius nomine litigatur, procuratorem habendi sit ius. discedamus hinc quoque: recipit materia quaestionem, an ille, cuius nomine agitur, heres sit feneratoris an ex asse heres. haec quoque concessa sint:

fingo nos postquam tracto is remitto vel etiam convinco quaero an is qui nomen litigo procurator habeo sum ius discedo hinc quoque recipio materia quaestio an ille qui nomen ago heres sum fenerator an ex assis heres hic quoque concedo sum


una enim syllaba longa par est duabus brevibus (est quidem vis eadem et aliis pedibus, sed nomen illud tenet; longam esse duorum temporum, brevem unius, etiam pueri sciunt) aut sescuplex ut paeonicus: is est ex longa et tribus brevibus, aut ex tribus brevibus et longa, vel alio quoquo modo ut tempora tria ad duo relata sescuplum faciant; aut duplex, ut iambus (nam est ex brevi et longa) quique est ei contrarius.

unus enim syllaba longus par sum duo brevis sum quidem volo idem et alius pes sed nomen ille teneo longus sum duo tempus brevis unus etiam puer scio aut sescuplex ut paeonicus is sum ex longus et tres brevis aut ex tres brevis et longus vel alius quisquis modo ut tempus tres ad duo refero sescuplus facio aut duplex ut iambus nam sum ex brevis et longus quisque sum is contrarius


ad sensum igitur referenda sunt. et si qui non satis forte, quid seuerum, quid iucundum sit, intelligent, facient quidem natura duce melius quam arte; sed naturae ipsi ars inerit. illud prorsus oratoris,

ad sensus igitur refero sum et si qui non satis fors quis severus quis iucundus sum intelligent facio quidem natura dux bonus quam ars sed natura ipse ars insum ille prorsus orator


ut vero natura prius est concipere animo res quam enuntiare, ita de iis figuris ante est loquendum, quae ad mentem pertinent; quarum quidem utilitas cum magna, tum multiplex, in nullo non orationis opere vel clarissime lucet. nam etsi minime videtur pertinere ad probationem, qua figura quidque dicatur, facit tamen credibilia quae dicimus et in animos iudicum, qua non observatur, irrepit.

ut verus natura prior sum concipio animus res quam enuntiaris ita de is figura ante sum loquor qui ad mens pertineo qui quidem utilitas cum magnus tum multiplex in nullus non oratio opus vel clarus luceo nam etsi paruus video pertineo ad probatio qui figuro quisque dico facio tamen credibilis qui dico et in animus iudex qui non observo irrepo


ingeniosa haec et fortia et ex ancipiti diserta creduntur, pervasitque iam multos ista persuasio, ut id iam demum eleganter atque exquisite dictum putent, quod interpretandum sit. sed auditoribus etiam nonnullis grata sunt haec, quae cum intellexerunt acumine suo delectantur et gaudent, non quasi audierint sed quasi invenerint.

ingeniosus hic et fortis et ex anceps dissero credo pervasitque iam multus iste persuasio ut is iam demum eleganter atque exquaero dico puto qui interpretor sum sed auditor etiam nonnullus gratus sum hic qui cum intellego acumen suus delecto et gaudeo non quasi audio sed quasi invenio


narratiunculas a poetis celebratas notitiae causa non eloquentiae tractandas puto. cetera maioris operis ac spiritus Latini rhetores relinquendo necessaria grammaticis fecerunt; Graeci magis operum suorum et onera et modum norunt.

narratiuncula ab poeta celebro notitia causa non eloquentia tracto puto ceterus magnus opus atque spiritus latinum rhetor relinquo necessarius grammaticus facio graecum magis opus suus et onus et modus nosco


plurimum dicit oratori conferre Theophrastus lectionem poetarum, multique eius iudicium sequuntur; neque immerito. namque ab his in rebus spiritus et in verbis sublimitas et in adfectibus motus omnis et in personis decor petitur, praecipueque velut attrita cotidiano actu forensi ingenia optime rerum talium blanditia reparantur. ideoque in hac lectione Cicero requiescendum putat.

multus dico orator confero theophrastus lectio poetaris multus is iudicium sequor neque immeritus namque ab hic in res spiritus et in verbum sublimitas et in affectus moueo omnis et in persona decor peto praecipuus velut attero cottidianus actus forensis ingenium optume res talis blanditia reparo ideo in hic lectio cicero requiesco puto


proprium; ex iis omnibus argumenta ducuntur. genus ad probandam speciem minimum valet, plurimum ad refellendam. itaque non, quia est arbor, platanus est, at quod non est arbor, utique platanus non est; nec quod virtus est, utique iustitia est, at quod non est virtus, utique non potest esse iustitia. Itaque a genere perveniendum ad ultimam species: ut homo est animal non est satis, id enim genus est; mortale, etiamsi est species, cum aliis tamen communis finitio; rationale, nihil supererit ad demonstrandum id quod velis. contra species firmam probationem habet generis,

proprius ex is omnis argumentum duco genus ad probo species paruus valeo multus ad refello itaque non quia sum arbor platanus sum at qui non sum arbor utique platanus non sum neque qui virtus sum utique iustitia sum at qui non sum virtus utique non possum sum iustitia itaque ab genus pervenio ad ulter species ut homo sum animal non sum satis is enim genus sum mortalis etiamsi sum species cum alius tamen communis finitio rational nihil supersum ad demonstro is qui velis contra species firmus probatio habeo genus


interim etiam dubitari potest, cui vitio simile sit schema: ut in hoc virus est vitium fugere: aut enim partes orationis mutat ex illo virtus est fuga vitiorum, aut casus ex illo virtutis est vilium fugere; multo tamen hoc utroque excitatius. iunguntur interim schemata: Sthenelus sciens pugnae; est enim scitus Sthenelus pugnandi.

interim etiam dubitaris possum qui vitio similis sum schema ut in hic virus sum vitium fugio aut enim pars oratio muto ex ille virtus sum fuga vitium aut casus ex ille virtus sum vilis fugio multus tamen hic uterque excito jungo interim schema sthenelus scio pugna sum enim scio sthenelus pugno


similis autem ratio est in omnibus. nam si neque pauciora quam oportet neque plura neque inordinata aut indistincta dixerimus, erunt dilucida et negligenter quoque audientibus aperta; quod et ipsum in consilio est habendum, non semper tam esse acrem iudicis intentionem, ut obscuritatem apud se ipse discutiat et tenebris orationis inferat quoddam intelligentiae suae lumen, sed multis eum frequenter cogitationibus avocari, nisi tam clara fuerint, quae dicemus, ut in animum eius oratio, ut sol in oculos, etiamsi in eam non intendatur, incurrat.

similis autem ratio sum in omnis nam si neque paucus quam oportet neque multus neque inordinatus aut indistinctus dico sum dilucidus et negligenter quoque audio apertus qui et ipse in consilium sum habeo non semper tam sum acer judex intentio ut obscuritas apud sui ipse discutio et tenebrae oratio infero quidam intelligentiae suus lumen sed multus is frequens cogitatio avocaris nisi tam clarus sum qui dico ut in animus is oratio ut sol in oculus etiamsi in is non intendo incurro


scribendum ergo quam diligentissime et quam plurimum. nam ut terra alte refossa generandis alendisque seminibus fecundior fit, sic profectus non a summo petitus studiorum fructus effundit uberius et fidelius continet. nam sine hac quidem conscientia ipsa illa ex tempore dicendi facultas inanem modo loquacitatem dabit et verba in labris nascentia.

scribo ergo quam diligens et quam multus nam ut terra altus refodio genero alo semen fecundus fio sic proficiscor non ab superus peto studium fructus effundo uber et fidelis contineo nam sine hic quidem conscientia ipse ille ex tempus dico facultas inanis modo loquacitas do et verbum in labrum nasco


enthymema quoque est omne quod mente concepimus; proprie tamen dicitur, quae est sententia ex contrariis, propterea quod eminere inter ceteras videtur, ut Homerus poeta, urbs Roma. de hoc in argumentis satis dictum est. non semper autem ad probationem adhibetur sed aliquando ad ornatum:

enthymema quoque sum omnis qui mens concapit proprius tamen dico qui sum sententia ex contrarius propterea qui emineo inter ceterus video ut homerus poeta urbs roma de hic in argumentum satis dico sum non semper autem ad probatio adhibeo sed aliquando ad orno


et actor in eo, quod factum est, liberum habet impetum, sic tamen ut factum accuset, ipsius patris tanquam valetudine lapsi misereatur; in eo vero, cuius libera mutatio est, diu roget et suadeat et novissime dementiam ration queratur obstare, non mores: quos quanto magis in praeteritum laudaverit, tanto facilius probabit morbo esse mutatos.

et actor in is qui facio sum liber habeo impetus sic tamen ut facio accuso ipse pater tamquam valetudo labor misereo in is verus qui liber mutatio sum diu rogo et suadeo et novus dementia ratio queror obstaris non mos qui quantus magis in praetereo laudo tantus facilis probo morbus sum muto


facit res eadem concisam quoque orationem; subsistit enim omnis sententia, ideoque post eam utique aliud est initium. unde soluta fere oratio et e singulis non membris sed frustis collata structura caret, cum illa rotunda et undique circumcisa insistere invicem

facio res idem concaedes quoque oratio subsisto enim omnis sententia ideo post is utique alius sum initium unde solvo fere oratio et e singuli non membrum sed frustum confero structura careo cum ille rotundus et undique circumcido insisto invicem


prosequitur haec memoria in senectutem et impressa animo rudi usque ad mores proficiet. etiam dicta clarorum virorum et electos ex poëtis maxime (namque eorum cognitio parvis gratior est) locos ediscere inter lusum licet. nam et maxime necessaria est oratori (sicut suo loco dicam) memoria, et ea praecipue firmatur atque alitur exercitatione, et in his, de quibus nunc loquimur, aetatibus, quae nihildum ipsae generare ex se queunt, prope sola est, quae iuvari cura docentium possit.

prosequor hic memoria in senectus et imprimo animus rudo usque ad mos proficio etiam dictum clarus vir et eligo ex poetis magnus namque is cognitio parvus gratus sum locus edisco inter lusus licet nam et magnus necessarius sum orator sicut suus locus dico memoria et is praecipuus firmo atque alo exercitatio et in hic de qui nunc loquor aetas qui nihildum ipse generaris ex sui queo prope solus sum qui iuvaris cura doceo possum


omnibus scriptores sua nomina dederunt, sed varia et ut cuique fingenti placuit. fons quidem unus, quia acriora facit et instantiora quae dicimus et vim quandam prae se ferentia velut saepius erumpentis adfectus. gradatio , quae dicitur κλῖμαξ apertiorem habet artem et magis adfectatam ideoque esse rarior debet.

omnis scriptor suus nomen do sed vario et ut quisque fingo placeo fons quidem unus quia acer facio et insto qui dico et vis quidam prae sui fero velut saepis erumpo affectus gradatio qui dico aperio habeo ars et magis adfectatus ideo sum rarus debeo


nam quo minus adiuvat sermo, rerum inventione pugnandum est. sensus sublimes variique eruantur. permovendi omnes adfectus erunt, oratio translationum nitore illuminanda. non possumus esse tam graciles: simus fortiores. subtilitate vincimur: valeamus pondere. proprietas penes illos est certior: copia vincamus.

nam quo paruus adjuvo sermo res inventio pugno sum sensus sublimis varius eruo permoveo omnis affectus sum oratio translatio nitor illuminanda non possum sum tam gracilis sum fortis subtilitas vincio valeo pondus proprietas penis ille sum certus copia vinco


verum ei, qui foro destinabitur, non in unam partem aliquam sed in omnia, quae sunt eius operis, etiam si qua difficiliora discenti videbuntur, elaborandum est. nam et omnino supervacua erat doctrina, si natura sufficeret.

verus is qui forum destino non in unus pars aliqui sed in omnis qui sum is opus etiam si qui difficilis disco video elaboro sum nam et omnino supervacuus sum doctrina si natura sufficio


nam sunt numeri rhythmi, ut et ipse constituit, et secuti eum Vergilius, cum dicit numeros memini, si verba tenerem, et Horatius numerisque fertur lege solutis.

nam sum numerus rhythmos ut et ipse constituo et sequor is vergilius cum dico numerus memini si verbum teneo et horatius numerus fero lex soluo


et animus deliberantis non ipsa honesti natura, quam he non respicit, permouendus, sed laude, vulgi opinion, et si parum proficiet haec vanitas, secutura ex his utilitate, aliquanto vero magis obiiciendo aliquos, si diversa fecerint, metus.

et animus delibero non ipse honestus natura quam he non respicio permoveo sed laus vulgus opinio et si parum proficio hic vanitas sequor ex hic utilitas aliquantus verus magis obiiciendo aliquis si diverto facio metus


quae omnia sunt quidem scripta in hoc libro dictaque a Socrate, cuius persona videtur Plato significare quid sentiat; sed alii sunt eius sermones ad coarguendos, qui contra disputant, compositi, quos ἐλεγκτικούς vocant, alii ad praecipiendum, qui δογματικοί appellantur.

qui omnis sum quidem scribo in hic liber dico ab socrates qui persono video plato significaris quis sentio sed alius sum is sermo ad coarguo qui contra disputo compono qui voco alius ad praecipio qui appello


est et alia duplex coniectura huic ἀντικατηγορίᾳ diversa, de praemiis, ut in illa controversia, tyrannus suspicatus a medico suo datum sibi venenum torsit eum et, cum is dedisse se pernegaret, arcessit alterum medicum; ille datum ei venenum dixit, sed se antidotum daturum, et dedit ei potionem, qua epota tyrannus decessit. de praemio duo medici contendunt. nam ut illic factum in adversarium transferentium, ita hic sibi vindicantium personae, causae, facultates, tempora, instrumenta,

sum et alius duplex conicio hic diverto de praemium ut in ille controversia tyrannus suspicor ab medico suus do sui venenum torqueo is et cum is do sui pernego arcesso alter medicus ille do is venenum dico sed sui antidotum do et do is potio qui epoto tyrannus decedo de praemium duo medicus contendo nam ut illic facio in adversarius transfero ita hic sui vindico persona causa facultas tempus instrumentum


unde id quoque fluit vitium, ut iuvenes, cum scribunt, gestum praemodulati cogitatione sic componant, quomodo casura manus est. inde et illud vitium, ut gestus, qui in fine dexter esse debet, in sinistrum frequenter desinat.

unde is quoque fluo vitium ut juvenis cum scribo gero praemodulatus cogitatio sic compono quomodo cado manus sum inde et ille vitium ut gero qui in finis dexter sum debeo in sinister frequens desino


Cluentio : animadverti , iudices, omnem accusatoris orationem in duas divisam esse pares; quarum altera mihi inniti et magnopere confidere videbatur invidia iam inveterata iudicii Iuniani, altera tantum modo consuetudinis causa timide et diffidenter attingere rationem veneficii criminum, qua de re lege est haec quaestio constituta. id tamen totum respondenti facilius est quam proponenti, quia hic admonendus iudex, illic docendus est.

cluentius animadverto iudex omnis accusator oratio in duo divido sum par qui alter ego innitor et magnopere confido video invidia iam invetero iudicium junianus alter tantus modo consuetudo causa timidus et diffidenter attingo ratio veneficium crimen qui de res lex sum hic quaestio constituo is tamen totus respondeo facilis sum quam propono quia hic admoneo iudex illic doceo sum


sed non statim, quod esse manifestum est, etiam quid sit, apparet. hoc quoque constituto novissima qualitas superest, neque his exploratis aliud est ultra. his infinitae quaestiones, his finitae continentur; horum aliqua in demonstrativa, deliberativa, iudiciali materia utique tractatur.

sed non statim qui sum manifestus sum etiam quis sum appareo hic quoque constituo novus qualitas supersum neque hic exploro alius sum ultra hic infinitus quaestio hic finio contineo hic aliqui in demonstrativus deliberativus iudicial materia utique tracto


nec argumentis autem nec locis nec narrationi similis esse in prooemio debet oratio, neque tamen deducta semper atque circumlita, sed saepe simplici atque illaboratae similis, nec verbis vultuque nimia promittens. dissimulata enim et, ut Graeci dicunt, ἀνεπίφαντος actio melius saepe surrepit. sed haec, prout formari animum iudicum expediet.

neque argumentum autem neque locus neque narratio similis sum in prooemium debeo oratio neque tamen deduco semper atque circumlino sed saepe simplex atque illaboratae similis neque verbum vultus nimius promitto dissimulo enim et ut graecum dico actium bonus saepe surrepit sed hic prout formaris animus iudex expedio


ut fecit Timanthes, opinor, Cythnius in ea tabula, qua Coloten Teium vicit. nam cum in Iphigeniae immolatione pinxisset tristem Calchantem, tristiorem Vlixem, addidisset Menelao, quem summum poterat ars efficere, maerorem, consumptis adfectibus, non reperiens, quo digne modo patris vultum posset exprimere, velavit eius caput et suo cuique animo dedit aestimandum.

ut facio timanthes opinor cythnius in is tabula qui colotes teius vinco nam cum in iphigenia immolatio pingo tristis calchas tristis vlixem addo menelaus qui superus possum ars efficio maeror consumo affectus non reperio quo dignus modo pater vultus possum exprimo velo is caput et suus quisque animus do aestimo


in iisdem plurali numero e utebantur, hi Syllae, Galbae. est in hac quoque parte Lucilii praeceptum, quod quia pluribus explicatur versibus, si quis parum credet, apud ipsum in nono requirat.

in idem plural numerus e uto hic sulla galba sum in hic quoque pars lucilius praeceptum qui quia multus explico versus si quis parum credo apud ipse in nonus requiro


potentissimum autem est inter ea quae sunt huius generis, quod proprie vocamus exemplum, id est rei gestae aut ut gestae utilis ad persuadendum id quod intenderis commemoratio. intuendum igitur est, totum simile sit an ex parte, ut aut omnia ex eo sumamus aut quae utilia sunt. simile est, iure occisus est Saturninus sicut Gracchi. dissimile ,

potens autem sum inter is qui sum hic genus qui proprius voco exemplum is sum res gero aut ut gero utilis ad persuadeo is qui intendo commemoratio intueor igitur sum totus similis sum an ex pars ut aut omnis ex is sumo aut qui utilis sum similis sum ius occido sum saturninus sicut gracchus dissimilis


eo quidem res ista culpa docentium reccidit, ut inter praecipuas quae corrumperent eloquentiam causas licentia atque inscitia declamantium fuerit. sed eo, quod natura bonum est, bene uti licet.

is quidem res iste culpa doceo recido ut inter praecipuus qui corrumpo eloquentia causa licentia atque inscitia declamo sum sed is qui natura bonus sum bene uti licet


at in figura totius voluntatis fictio est apparens magis quam confessa, ut illic verba sint verbis diversa, hic sensus sermoni et voci et tota interim causae conformatio; cum etiam vita universa ironiam habere videatur, qualis est visa Socratis; nam ideo dictus εἴρων, agens imperitum et admiratorem aliorum tanquam sapientium; ut, quemadmodum ἀλληγορίαν facit continua μεταφορὰ sic hoc schema faciat tropos ille contextus.

at in figuro totus voluntas fictio sum appareo magis quam confiteor ut illic verbum sum verbum diverto hic sensus sermo et vox et totus interim causa conformatio cum etiam vito universus ironia habeo video qualis sum video socrates nam ideo dico ago imperitus et admirator alius tamquam sapiens ut quemadmodum facio continuo sic hic schema facio tropus ille contexo


non inspiret? non augeat? non mille figuris variet ac verset? ut ea nasci et ipsa provenire natura, non manu facta et arte suspecta magistrum fateri ubique videantur? quis unquam sic dixit orator? nonne apud ipsum Demosthenen paucissima huius generis reperiuntur? quae apprehensa Graeci magis (nam hoc solum peius faciunt) in catenas ligant et inexplicabili serie connectunt, et indubitata colligunt et probant confessa et se antiquis per hoc similes vocant, deinde interrogati nunquam respondebunt, quem imitentur. sed de figuris alio loco.

non inspiro non augeo non mille figura vario atque verso ut is nascor et ipse provenio natura non manus facio et ars suspicio magister fateor ubique video quis umquam sic dico orator nonne apud ipse demosthenes paucus hic genus reperio qui apprehendo graecum magis nam hic solus malus facio in cateno ligo et inexplicabilis series connectunt et indubito colligo et probo confiteor et sui antiquus per hic similis voco deinde interrogo numquam respondeo qui imito sed de figura alius locus


equidem illud, quod in studiis dicendi plerique exercuerunt et exercent, aut nullam artem, quae ἀτεχνία nominatur, puto, (multos enim video sine ratione, sine litteris, qua vel impudentia vel fames duxit, ruentes) aut malam quasi artem, quam κακοτεχνίαν dicimus. nam et fuisse multos et esse nonnullos existimo, qui facultatem dicendi ad hominum perniciem converterint.

equidem ille qui in studium dico plerusque exerceo et exerceo aut nullus ars qui nomino puto multus enim video sine ratio sine littera qui vel impudens vel fames duco ruo aut malus quasi ars quam dico nam et sum multus et sum nonnulli existimo qui facultas dico ad homo pernicies converto


sed ipsam rei naturam spectanti mihi non tam mores significari videntur quam morum quaedam proprietas; nam ipsis quidem omnis habitus mentis continetur. cautiores voluntatem complecti quam nomina interpretari maluerunt. adfectus igitur πάθος concitatos, Ἦθος mites atque compositos esse dixerunt; in altero vehementer commotos, in altero lenes; denique hos imperare, illos persuadere; hos ad perturbationem, illos ad benivolentiam praevalere. adiiciunt quidam? Ἦθος perpetuum, πάθος temporale esse. quod ut accidere frequentius fateor, ita nonnullas credo esse materias, quae continuum desiderent adfectum. nec tamen minus artis aut usus hi leniores habent, virium atque impetus non tantundem exigunt. in causis vero etiam pluribus versantur, immo secundum quendam intellectum in omnibus.

sed ipse res natura specto ego non tam mos significo video quam mos quidam proprietas nam ipse quidem omnis habitus mens contineo caveo voluntas complector quam nomen interpretaris malo affectus igitur concito mitis atque compono sum dico in alter vehemens commoveo in alter lenis denique hic impero ille persuadeo hic ad perturbatio ille ad benevolentia praevaleo adiiciunt quidam perpetuus temporal sum qui ut accido frequens fateor ita nonnullus credo sum materio qui continuus desidero afficio neque tamen paruus ars aut utor hic lenis habeo vis atque impetus non tantus exigo in causa verus etiam multus verso immo secundus quidam intellego in omnis


fit et comparatione: uter igitur facilius suae sententiae rationem redderet? et aliis modis tum brevius, tum latius, tum de una re, tum de pluribus. mire vero in causis valet praesumptio, quae πρόλημψις dicitur, cum id quod obiici potest occupamus. id neque in aliis partibus rarum est et praecipue prooemio convenit.

fio et comparatio uter igitur facilis suus sententia ratio reddo et alius modus tum brevis tum fero tum de unus res tum de multus mirus verus in causa valeo praesumptio qui dico cum is qui obiici possum occupo is neque in alius pars raris sum et praecipuus prooemium convenio


sedendi, iacendi vices sunt, nihilque eorum pati unum diu possumus. illud vero maximum (sed id paulo post tractabimus), quod secundum rationem rerum, de quibus dicimus, animorumque habitus conformanda vox est, ne ab oratione discordet. vitemus igitur illam, quae Graece μονοτονία vocatur, una quaedam spiritus ac soni intentio; non solum ne dicamus omnia clamose, quod insanum est, aut intra loquendi modum, quod motu caret, aut summisso murmure, quo etiam debilitatur omnis intentio;

sedeo jaceo vicis sum nihil is patior unus diu possum ille verus magnus sed is paulus post tracto qui secundus ratio res de qui dico animus habitus conformo vox sum ne ab oratio discordo vito igitur ille qui graecum voco unus quidam spiritus atque sonus intentio non solus ne dico omnis clamosus qui insanus sum aut intra loquor modus qui motus careo aut summitto murmur quo etiam debilito omnis intentio


nec prosopopoeias, ut quibusdam placet, ad comicum morem pronuntiari velim; esse tamen flexum quendam, quo distinguantur ab iis, in quibus poeta persona sua utetur.

neque prosopopoeia ut quidam placeo ad comicus mos pronuntiaris volo sum tamen flecto quidam quo distinguo ab is in qui poeta persono suus uto


legalium plures sint species necesse est, propterea quod multae sunt leges et varias habent formas. alia est cuius verbis nitimur, alia cuius voluntate, alias nobis, cum ipsi nullam habeamus, adiungimus, alias inter se comparamus, alias in diversum interpretamur.

legalis multus sum species necesse sum propterea qui multus sum lex et vario habeo forma alius sum qui verbum nitor alius qui voluntas alius nos cum ipse nullus habeo adjungo alius inter sui comparo alius in diverto interpretor


levissimum autem longe genus ex verbo, etiamsi est apud Ciceronem in Clodiam, praesertim quam omnes amicam omnium potius quam cuiusquam inimicam putaverunt.

levis autem longus genus ex verbum etiamsi sum apud cicero in claudius praesertim quam omnis amica omnis potis quam quisquam inimica puto


at qui naturam sequetur illa cogitabit profecto, primo hoc dicturum rusticum: pater intestatus duos nos filios reliquit, partem iure gentium peto. quis tam imperitus, quis tam procul a litteris, quin sic incipiat, etiamsi nescierit, quid sit propositio?

at qui natura sequor ille cogito profecto primus hic dico rusticus pater intestato duo nos filius relinquo pars ius gens peto quis tam imperitus quis tam procul ab littera quin sic incipio etiamsi nescio quis sum propositio


sed quod in litteris obest, in syllabis non nocebit. non excludo autem, id quod est inventum irritandae ad discendum infantiae gratia eburneas etiam litterarum formas in lusum offerre; vel si quid aliud, quo magis illa aetas gaudeat, inveniri potest, quod tractare, intueri, nominare iucundum sit.

sed qui in littera obsum in syllo non noceo non excludo autem is qui sum invenio irrito ad disco infantia gratia eburneas etiam litteraris forma in lusus offero vel si quis alius quo magis ille aetas gaudeo invenio possum qui tractaris intueor nominaris iucundus sum


alioqui sunt quaedam signa utrique parti communia, ut livores, tumores (nam videri possunt et veneficii et cruditatis) et vulnus in pectore sua manu et aliena perisse dicentibus, in quo est. haec proinde firma habentur atque extrinsecus adiuvantur.

alioqui sum quidam signum uterque pario commune ut livor tumor nam video possum et veneficium et cruditas et vulnus in pectus suus manus et alienus pereo dico in quo sum hic proinde firmo habeo atque extrinsecus adjuvo


quodsi ea in quoque animalium est virtus, qua praestat cetera vel pleraque, ut in leone impetus, in equo velocitas, hominem porro ratione atque oratione excellere ceteris certum est: cur non tam in eloquentia quam in ratione virtutem eius esse credamus, recteque hoc apud Ciceronem dixerit Crassus: est enim eloquentia una quaedam de summis virtutibus, et ipse Cicero sua persona cum ad Brutum in epistulis, tum aliis etiam locis virtutem eam appellet?

quodsi is in quoque animal sum virtus qui praesto ceterus vel plerusque ut in leo impetus in equus velocitas homo porro ratio atque oratio excello ceterus certus sum cur non tam in eloquentia quam in ratio virtus is sum credo recingo hic apud cicero dico crassus sum enim eloquentia unus quidam de summus virtus et ipse cicero suus persono cum ad brutus in epistula tum alius etiam locus virtus is appello


sic genitivus Ulixi et Achilli fecit, sic alia plurima. nunc recentiores instituerunt Graecis nominibus Graecas declinationes potius dare, quod tamen ipsum non semper fieri potest. mihi autem placet Latinam rationem sequi, quousque patitur decor. neque enim iam Calypsonem dixerim ut Iunonem, quanquam secutus antiquos, C. Caesar utitur hac ratione declinandi. sed auctoritatem consuetudo superavit.

sic genetivus ulixes et achilles facio sic alius multus nunc recens instituo graecum nomen graece declinatio potis do qui tamen ipse non semper fio possum ego autem placeo latinus ratio sequor quousque patior decor neque enim iam calypsonem dico ut juno quamquam sequor antiqui que caesar uto hic ratio declino sed auctoritas consuetudo supero


distinguamus igitur genera causarum. namque in iis, in quibus non de culpa quaeretur sed de actione, etiamsi erunt contra nos themata, confiteri nobis licebit: pecuniam de templo sustulit sed privatam, ideoque sacrilegus non est.

distinguo igitur genus causaris namque in is in qui non de culpa quaero sed de actio etiamsi sum contra nos thema confiteor nos liceo pecunia de templum tollo sed privo ideo sacrilegus non sum


nam illa quid taceat incertum est aut certe longiore sermone explicandum, hic unum verbum et manifestum quidem desideratur; quod si aposiopesis est, nihil non, in quo deest aliquid, idem appellabitur. ego ne illud quidem aposiopesin semper voco,

nam ille quis taceo incertus sum aut certus longus sermo explico hic unus verbum et manifestus quidem desidero qui si aposiopesis sum nihil non in quo desum aliquis idem appello ego ne ille quidem aposiopesis semper voco


superest genus decipiendi opinionem aut dicta aliter intellegendi, quae sunt in omni hac materia vel venustissima. inopinatum et a lacessente poni solet, quale est, quod refert Cicero, quid huic abest nisi res et virus? aut illud Afri, homo in agendis causis optime vestitus; et in occurrendo, ut Cicero, audita falsa Vatinii morte, cum obvium libertum eius interrogasset, rectene omnia? dicenti, recte , mortuus est?

supersum genus decipio opinio aut dictum aliter intellego qui sum in omnis hic materia vel venustus inopinor et ab lacesso pono soleo qualis sum qui refero cicero quis hic absum nisi res et virus aut ille afri homo in ago causa optume vestio et in occurro ut cicero audio fallo vatinius mors cum obvius libertus is interrogo recingo omnis dico rectus mortuus sum


vel , ut in causa militis Arrunti, qui Lusium tribunum vim sibi inferentem interfecit, quaestio, an iure fecerit, ratio, quod is vim afferebat; iudicatio, an indemnatum, an tribunum a milite occidi oportuerit.

vel ut in causa miles arruntius qui lusius tribunus vis sui infero interfacio quaestio an ius facio ratio qui is vis affero judicatio an indemnatus an tribunus ab miles occido oportet


sed quia omnem compositionem oratoriam constare pedibus dixi, aliqua de his quoque; quorum nomina quia varia traduntur, constituendum est, quo quemque appellemus. equidem Ciceronem sequar, (nam is eminentissimos Graecorum est secutus) excepto quod pes mihi tris syllabas non videtur excedere, quanquam ille paeane dochmioque, quorum prior ut quattuor, secundus ut quinque excurrit, utatur.

sed quia omnis compositio oratoria constaris pes dico aliqui de hic quoque qui nomen quia vario trado constituo sum quo quisque appello equidem cicero sequor nam is emineo graecum sum sequor excipio qui pes ego tres syllaba non video excedo quamquam ille paean dochmius qui prior ut quattuor secundus ut quinque excurro uto


dilucida vero erit pronuntiatio prinum, si verba tota exierint, quorum pars devorari, pars destitui solet, plerisque extremas syllabas non perferentibus, dum priorum sono indulgent. ut est autem necessaria uerborum explanatio, ita omnes imputare et velut adnumerare litteras molestum et odiosum.

dilucidus verus sum pronuntiatio prinum si verbum totus exeo qui pars devoraris pars destituo soleo plerusque exter syllaba non perfero dum prior sonus indulgeo ut sum autem necessarius uerbum explanatio ita omnis imputo et velut adnumeraris littera molestus et odiosus


diligentius enim componitur quam illa, in qua contextum dicendi intermittere veremur. rursus in alia plus prior confert, vocis firmitatem, oris facilitatem, motum corporis, qui et ipse, ut dixi, excitat oratorem et iactatione manus, pedis supplosione, sicut cauda leones facere dicuntur, hortatur. studendum vero semper et ubique.

diligo enim compono quam ille in qui contexo dico intermitto vereor rursus in alius multus prior confero vox firmitas ora facilitas motus corpus qui et ipse ut dico excito orator et iactatio manus pes supplosio sicut cauda leo facio dico hortor studeo verus semper et ubique


in coniunctis vero posse duos et tris inveniri vel diversos, ut si quis aliud se non fecisse, aliud recte fecisse defendat, vel generis eiusdem, ut si quis duo crimina neget.

in conjungo verus possum duo et tres invenio vel diverto ut si quis alius sui non facio alius rectus facio defendo vel genus idem ut si quis duo crimen nego


in eadem specie sunt sed schemate carent, ut supra dixi, nomina feminina, quibus mares utuntur, et neutralia, quibus feminae. hactenus de soloecismo. neque enim artem grammaticam componere aggressi sumus, sed cum in ordinem incurreret, inhonoratam transire noluimus.

in idem species sum sed schema careo ut supra dico nomen femininus qui maris uto et neutralis qui femina hactenus de soloecismus neque enim ars grammatica compono aggredior sum sed cum in ordo incurro inhonoro transeo nolo


ut , si qui me exire domo coegisset armis, haberem actionem, si qui introire prohibuisset, non haberem? dissimilia sic deprehenduntur, Non si, qui argentum omne legarit, videri potest signatam quoque pecuniam reliquisse, ideo etiam, quod est in nominibus, dari voluisse creditur.

ut si qui ego exeo domus cogo arma habeo actio si qui introeo prohibeo non habeo dissimilis sic deprehendo non si qui argentum omnis lego video possum signo quoque pecunia relinquo ideo etiam qui sum in nomen do volo credo


sed haec eloquendi praecepta, sicut cogitationi sunt necessaria, ita non satis ad vim dicendi valent, nisi illis firma quaedam facilitas, quae apud Graecos ἕξις nominatur, accesserit: ad quam scribendo plus an legendo an dicendo conferatur, solere quaeri scio. quod esset diligentius nobis examinandum, si qualibet earum rerum possemus una esse contenti.

sed hic eloquor praecipio sicut cogitatio sum necessarius ita non satis ad vis dico valeo nisi ille firmo quidam facilitas qui apud graeci nomino accedo ad quam scribo multus an lego an dico confero soleo quaero scio qui sum diligo nos examino si qualibet is res possum unus sum contendo


neque enim, si quis Achillis gloriam ad bellicis consequi non potest, Aiacis aut Diomedis laudem aspernabitur, nec qui Homeri non fuerunt, Tyrtaei. quin immo si hanc cogitationem homines habuissent, ut nemo se meliorem fore eo qui optimus fuisset, arbitraretur, ii ipsi, qui sunt optimi, non fuissent, neque post Lucretium ac Macrum Vergilius nec post Crassum et Hortensium Cicero, sed nec illi, qui post eos fuerunt.

neque enim si quis achilles gloria ad bellicus consequor non possum ajax aut diomedes laus aspernor neque qui homerus non sum tyrtaei quin immo si hic cogitatio homo habeo ut nemo sui bonus sum is qui bonus sum arbitror is ipse qui sum bonus non sum neque post lucretius atque macer vergilius neque post crassus et hortensius cicero sed neque ille qui post is sum


in senatu et utique in contionibus eadem ratio quae apud iudices, adquirendae sibi plerumque eorum, apud quos dicendum sit, benevolentiae. nec mirum, cum etiam in panegyricis petatur audientium favor, ubi emolumentum non in utilitate aliqua, sed in sola laude consistit.

in senatus et utique in contio idem ratio qui apud iudex acquiro sui plerusque is apud qui dico sum benevolentia neque mirus cum etiam in panegyricus peto audio favor ubi emolumentum non in utilitas aliqui sed in solus laus consisto


philosophorum , ex quibus plurimum se traxisse eloquentiae M. Tullius confitetur, quis dubitet Platonem esse praecipuum sive acumine disserendi sive eloquendi facultate divina quadam et Homerica? multum enim supra prosam orationem et quam pedestrem Graeci vocant surgit, ut mihi non hominis ingenio sed quodam Delphici videatur oraculo dei instinctus.

philosophus ex qui multus sui traho eloquentia m tullius confiteor quis dubito plato sum praecipuus sive acumen dissero sive eloquor facultas divino quidam et homericus multus enim supra prorsus oratio et quam pedestrem graecum voco surgo ut ego non homo ingenium sed quidam delphicus video oraculum deus instinguo


similiter oratorem, qui delet esse sapiens, non geometres faciet aut musicus quaeque his alia subiungam, sed hae quoque artes, ut sit consummatus, iuvabunt. nisi forte antidotus quidem atque alia, quae oculis aut vulneribus medentur, ex multis atque interim contrariis quoque inter se effectibus componi videmus, quorum ex diversis fit una illa mixtura, quae nulli earum similis est, ex quibus constat, sed proprias vires ex omnibus sumit;

similis orator qui deleo sum sapio non geometres facio aut musicus quisque hic alius subjungo sed hic quoque ars ut sum consummo iuvo nisi fors antidotum quidem atque alius qui oculus aut vulnus medeor ex multus atque interim contrarius quoque inter sui effectus compono video qui ex diverto fio unus ille misceo qui nullus is similis sum ex qui consto sed proprius vireo ex omnis sumo


meminerimus tamen, non per omnia poetas esse oratori sequendos nec libertate verborum nec licentia figurarum; genus ostentationi comparatum et praeter id, quod solam petit voluptatem eamque etiam fingendo non falsa modo sed etiam quaedam incredibilia sectatur,

memini tamen non per omnis poeta sum orator sequor neque libertas verbum neque licentia figuraris genus ostentatio comparo et praeter is qui solus peto voluptas eo etiam fingo non fallo modo sed etiam quidam incredibilis sector


quae audaci et proxime periculum translatione tolluntur, cum rebus sensu carentibus actum quendam et animos damus, qualis est pontem indignatus Araxes, et illa Ciceronis,

qui audax et propior periculum translatio tollo cum res sentio careo ago quidam et animus do qualis sum pons indignor araxes et ille cicero


his confinis est destructio et confirmatio sententiarum. nam cum sit sententia decretum quoddam atque praeceptum, quod de re idem de iudicio rei quaeri potest. tum loci communes, quos etiam scriptos ab oratoribus scimus. nam qui haec recta tantum et in nullos flexus recedentia copiose tractaverit, utique in illis plures excursus recipientibus magis abundabit eritque in omnes causas paratus. omnes enim generalibus quaestionibus constant.

hic confinis sum destructio et confirmatio sententiaris nam cum sum sententia decretum quidam atque praeceptum qui de res idem de iudicium res quaero possum tum locus communis qui etiam scribo ab orator scio nam qui hic recta tantus et in nullus flecto recedo copiosus tracto utique in ille multus excurro recipio magis abundo sum in omnis causa paro omnis enim general quaestio consto


equidem rideo, quod illi sic timent tanquam ipsi morituri et in consilium suos metus ferunt, obliti tot exemplorum circa voluntariam mortem, causarum quoque, quas habet factus ex viro forti desertor. sed de una controversia loqui supervacuum est.

equidem rideo qui ille sic timeo tamquam ipse morior et in consilium suus metus fero obliuiscor tot exemplum circa voluntarius mors causaris quoque qui habeo facio ex vir fortis desertor sed de unus controversia loquor supervacuus sum


alii pigritiae arrogantioris, qui subito fronte conficta immissaque barba, veluti despexissent oratoria praecepta, paulum aliquid sederunt in scholis philosophorum, ut deinde in publico tristes, domi dissoluti captarent auctoritatem contemptu ceterorum. philosophia enim simulari potest, eloquentia non potest.

alius pigritia arrogantioris qui subeo frons confingo immitto barba velut despicio oratorium praecipio paulus aliquis sedeo in schola philosophus ut deinde in publicus tristis domus dissolvo capto auctoritas contemptus ceterus philosophia enim simularis possum eloquentia non possum


quare in turba, itinere, conviviis etiam faciat sibi cogitatio ipsa secretum. quid alioqui fiet, cum in medio foro, tot circumstantibus iudiciis, iurgiis, fortuitis etiam clamoribus, erit subito continua oratione dicendum, si particulas quas ceris mandamus nisi in solitudine reperire non possumus? propter quae idem ille tantus amator secreti Demosthenes in litore, in quo se maximo cum sono fluctus illideret, meditans consuescebat contionum fremitus non expavescere.

quare in turba iter convivium etiam facio sui cogitatio ipse secerno quis alioqui fio cum in medium forum tot circumsto iudicium jurgium fortuitus etiam clamor sum subeo continuo oratio dico si particula qui cera mando nisi in solitudo reperio non possum propter qui idem ille tantus amator secerno demosthenes in litus in quo sui maximus cum sonus fluctus illido meditor consuesco contio fremo non expavesco


divisio respiratione et mora constat: statuam, deinde auream hastam; vel statuam auream, deinde hastam. adiectio talis est, argentum, quod elegerit ipse, ut heres intelligatur, vel ipsa, ut uxor. adiectione facta amphibolia, qualis sit, Nos flentes illos deprehendimus, detractione solvetur.

divisio respiratio et mora consto statua deinde aureus hasta vel statua aureus deinde hasta adjectio talis sum argentum qui eligo ipse ut heres intelligatur vel ipse ut uxor adiectio facio amphibolia qualis sum nos fleo ille deprehendo detractio solvo


quare non, ut intelligere possit, sed, ne omnino possit non intelligere, curandum. propter quod etiam repetimus saepe, quae non satis percepisse eos qui cognoscunt putamus: quae causa utique nostra culpa dicta obscurius est: ad planiora et communia magis verba descendimus; cum id ipsum optime fiat, quod nos aliquid non optime fecisse simulamus.

quare non ut intellego possum sed ne omnino possum non intellego curo propter qui etiam repeto saepe qui non satis percipio is qui cognosco puto qui causa utique noster culpa dictum obscurus sum ad planus et commune magis verbum descendo cum is ipse optume fio qui nos aliquis non optume facio simulo


is beneficio longissimae aetatis (nam centum et novem vixit annos) cum multis simul floruit, ideoque et illorum, de quibus supra dixi, fuit aemulus et ultra Socraten usque duravit.

is beneficium longus aetas nam centum et novo vivo annus cum multus simul floreo ideo et ille de qui supra dico sum aemulus et ultra socrates usque duro


quare , etiamsi est in illis quoque cantus obscurior, in coetu vero populi Romani (non enim haec rixantis modo dixit); et vos, Albani tumuli (non enim, quasi inclamaret aut testaretur, locutus est), tamen infinito magis illa flexa et circumducta sunt: me miserum, me infelicem, et quid respondebo liberis meis? et revocare tu me in patriam potuisti, Milo, per hos; ego te in eadem patria per eosdem retinere non potero? et cum bona C. Rabirii nummo sestertio addicit: O meum miserum acerbumque praeconium.

quare etiamsi sum in ille quoque cantus obscurus in coitus verus populus romanus non enim hic rixo modo dico et tu albanus tumulis non enim quasi inclamo aut testo loquor sum tamen infinitus magis ille flecto et circumduco sum ego miser ego infelix et quis respondeo liber meus et revocaris tu ego in patria possum milo per hic ego tu in idem patria per idem retineo non possum et cum bonus que rabirius nummus sestertius addico o meus miser acerbus praeconium


tale Lucretii avia Pieridum peragro loca, et Vergilii sed nos immensum spatiis confecimus aequor, et iam tempus equum fumantia solvere colla.

talis lucretius avia pieridum peragro locum et vergilius sed nos immensus spatium confacio aequor et iam tempus equus fumo solvo collum


ex illo priore genere sunt praeiudicia, rumores, tormenta, tabulae, iusiurandum, testes, in quibus pars maxima contentionum forensium consistit. sed ut ipsa per se carent arte, ita summis eloquentiae viribus et adlevanda sunt plerumque et refellenda. quare mihi videntur magnopere damnandi, qui totum hoc genus a praeceptis removerunt.

ex ille prior genus sum praejudicium rumor tormentum tabula iusiurandum testis in qui pars maximus contentio forensis consisto sed ut ipse per sui careo ars ita summus eloquentia vis et adlevanda sum plerusque et refello quare ego video magnopere damno qui totus hic genus ab praecipio removeo


nam et substantia eius sub oculos venit, ut non possit quaeri, an sit, quomodo an ultra oceanum; nec quid sit nec quale sit, sed quis sit? verum hoc quoque genus litis ex praeterito pendet, an hic sit ex Urbinia natus Clusinius Figulus. fuerunt autem tales nostris etiam temporibus controversiae, atque aliquae in meum quoque patrocinium inciderunt.

nam et substantia is sub oculus venio ut non possum quaero an sum quomodo an ultra oceanus neque quis sum neque qualis sum sed quis sum verus hic quoque genus lis ex praetereo pendeo an hic sum ex urbinia nascor clusinus figulus sum autem talis noster etiam tempus controversia atque aliqui in meus quoque patrocinium incido


tertio Italiam, quia interiectio est fato profugus et continuum sermonem, qui faciebat Italiam Lavinaque, dividit. ob eandemque causam quarto profugus, deinde Lavinaque venit litora, ubi iam erit distinctio, quia inde alius incipit sensus. sed in ipsis etiam distinctionibus tempus alias brevius, alias longius dabimus; interest enim, sermonem finiant an sensum.

tertius italia quia interjectio sum fatum profugus et continuus sermo qui facio italia lavinaque divido ob idem causa quartum profugus deinde lavinaque venio litus ubi iam sum distinctio quia inde alius incipio sensus sed in ipse etiam distinctio tempus alius brevis alius longus do intersum enim sermo finio an sensus


parva docemus oratorem instituendum professi, sed est sua etiam studiis infantia; et ut corporum mox fortissimorum educatio a lacte cunisque initium ducit, ita futurus eloquentissimus edidit aliquando vagitum et loqui primum incerta voce temptavit et haesit circa formas litterarum. nec si quid discere satis non est, ideo nec necesse est.

parvus doceo orator instituo profiteor sed sum suus etiam studium infer et ut corpus mox fortis educatio ab lac cuna initium duco ita sum eloquens edo aliquando vagitus et loquor primus incertus vox tento et haereo circa forma litteraris neque si quis disco satis non sum ideo neque necesse sum


sed si habitus quidam et quasi gestus sic appellandi sunt, id demum hoc loco accipi schema oportebit, quod sit a simplici atque in promptu posito dicendi modo poetice vel oratorie mutatum. sic enim verum erit, aliam esse orationem ἀσχημάτιστον id est carentem figuris, quod vitium non inter minima est, aliam ἐσχηματισμένην, id est figuratam.

sed si habitus quidam et quasi gero sic appello sum is demum hic locus accipio schema oportet qui sum ab simplex atque in promptus pono dico modo poeticus vel oratorius muto sic enim verus sum alius sum oratio is sum careo figura qui vitium non inter minimus sum alius is sum figuro


quorum est Isocrates. huic eius substantiae maxime conveniet finitio, rhetoricen esse bene dicendi scientiam. nam et orationis omnes virtutes semel complectitur et protinus etiam mores oratoris, cum bene dicere non possit nisi bonus.

qui sum isocrates hic is substantia magnus convenio finitio rhetorice sum bene dico scientia nam et oratio omnis virtus semel complector et protinus etiam mos orator cum bene dico non possum nisi bonus


atqui etiam in advocatos partis adversae libenter nonnulli invehuntur; quod, nisi si forte meruerunt, et inhumanum est respectu communium officiorum, et cum ipsi qui dicit inutile (nam idem iuris responsuris datur), tum causae contrarium, cui plane adversarii fiunt et inimici, et quantulumcunque eis uirium est, contumelia augetur.

atqui etiam in advoco pars adverro libet nonnullus inveho qui nisi si fors mereo et inhumanus sum respicio communis officium et cum ipse qui dico inutilis nam idem ius respondeo do tum causa contrarius qui planus adversarius fio et inimicus et quantulus is uis sum contumelia augeo


utiles tragoediae, alunt et lyrici; si tamen in his non auctores modo sed etiam partes operis elegeris, nam et Graeci licenter multa et Horatium nolim in quibusdam interpretari. elegia vero, utique quae amat, et hendecasyllabi, qui sunt commata Sotadeorum (nam de Sotadeis ne praecipiendum quidem est) amoveantur, si fieri potest, si minus, certe ad firmius aetatis robur reserventur.

utilis tragoedia alo et lyricus si tamen in hic non auctor modo sed etiam pars opus eligo nam et graecum licenter multus et horatius nolo in quidam interpretaris elegia verus utique qui amo et hendecasyllabi qui sum commeo sotadeorum nam de sotadeis ne praecipio quidem sum amoveantur si fio possum si paruus certus ad firmus aetas robur reservo


est autem totum in elocutione. nam rerum vitia sunt stultum, commune, contrarium, supervacuum; corrupta oratio in verbis maxime impropriis, redundantibus, comprehensione obscura compositione fracta, vocum similium aut ambiguarum puerili captatione consistit.

sum autem totus in elocutio nam res vitio sum stultus communis contrarius supervacuus corrumpo oratio in verbum magnus impropriis redundo comprehensio obscurus compositio frango vox similis aut ambiguaris puerilis captatio consisto


est autem, ut procedente libro patebit, infinita dissensio auctorum, primo ad ea, quae rudia atque inperfecta adhuc erant, adiicientibus quod inuenissent scriptoribus, mox, ut aliquid sui viderentur adferre, etiam recta mutantibus.

sum autem ut procedo liber pateo infinitus dissensio auctor primus ad is qui rudis atque imperfectus adhuc sum adiicientibus qui invenio scriptor mox ut aliquis suus video affero etiam recta muto


neque enim minus vitiosa est oratio, si ab homine quam si ab re, cui accommodari debuit, dissidet; ideoque Lysias optime videtur in iis, quae scribebat indoctis, servasse veritatis fidem. enimvero praecipue declamatoribus considerandum est, quid cuique personae conveniat, qui paucissimas controversias ita dicunt ut advocati, plerumque filii, parentes, divites, senes, asperi, lenes, avari, denique superstitiosi, timidi, derisores fiunt; ut vix comoediarum actoribus plures habitus in pronuntiando concipiendi sint quam his in dicendo.

neque enim paruus vitiosus sum oratio si ab homo quam si ab res qui accommodaris debeo dissideo ideo lysias optume video in is qui scribo indoctus servo veritas fides enimvero praecipuus declamator considero sum quis quisque persona convenio qui paucus controversia ita dico ut advoco plerusque filius parens dives senex asper lenis avaris denique superstitiosus timidus derisor fio ut vix comoediaris actor multus habitus in pronuntio concipio sum quam hic in dico


cuius mihi religionis non haec sola ratio, quae maxima est, sed alioqui sic procedit ipsum opus, ut maiora praeteritis ac magis ardua sint, quae ingredior. sequitur enim, ut iudicialium causarum, quae sunt maxime variae ac multiplices, ordo explicetur: quod prooemii sit officium, quae ratio narrandi, quae probationum fides, seu proposita confirmamus sive contra dicta dissolvimus, quanta vis in perorando, seu reficienda brevi repetitione rerum memoria est iudicis sive adfectus (quod est longe potentissimum) commovendi.

qui ego religio non hic solus ratio qui maximus sum sed alioqui sic procedo ipse opus ut magnus praetereo atque magis arduus sum qui ingredior sequor enim ut judicialis causaris qui sum magnus varia atque multiplico ordo explico qui prooemium sum officium qui ratio narro qui probatio fides seu propono confirmo sive contra dictum dissolvo quantus volo in peroro seu reficio brevis repetitio res memoria sum judex sive affectus qui sum longus potens commoveo


cum providentia mundus regatur, administranda respublica est ; sequitur ut administranda respublica sit, si liquebit mundum prouidentia regi.

cum provideo mundus rego administro respublica sum sequor ut administro respublica sum si liqueo mundus provideo rex


gentes quoque ac loca et alia multa reperias inter nominum causas. in servis iam intercidit illud genus, quod ducebatur a domino, unde Marcipores Publiporesque. quaerat etiam, sitne apud Graecos vis quaedam sexti casus et apud nos quoque septimi. nam cum dico hasta percussi, non utor ablativi natura; nec, si idem Graece dicam, dativi.

gens quoque atque locum et alius multus reperio inter nomen causa in servio iam intercisi ille genus qui duco ab dominus unde marcipor publiporesque quaero etiam sum apud graeci volo quidam sextus casus et apud nos quoque septimus nam cum dico hasta percutio non uto ablativus natura neque si idem graecum dico dativus


quapropter praecipienda sunt optima; quae si quis gravabitur, non rationi defuerint sed homini. si tamen non continget, quales maxime velim nutrices, pueros, paedagogos habere, at unus certe sit assiduus loquendi non imperitus, qui, si qua erunt ab his praesente alumno dicta vitiose, corrigat protinus nec insidere illi sinat; dum tamen intelligatur, id, quod prius dixi, bonum esse, hoc remedium.

quapropter praecipio sum bonus qui si quis gravo non ratio desum sed homo si tamen non contingo qualis magnus volo nutrix puer paedagogus habeo at unus certus sum assiduus loquor non imperitus qui si qui sum ab hic praesens alumnus dictum vitiosus corrigo protinus neque insideo ille sino dum tamen intelligatur is qui prior dico bonus sum hic remedium


videlicet alterius intellectus ad alterum. sed elegantius, quod est positum in distinguenda rei proprietate: hanc rei publicae pestem paulisper reprimi, non in perpetuum comprimi posse. sed quae praepositionibus in contrarium mutantur: non emissus ex urbe, sed immissius in urbem esse videatur. melius atque acrius, quod cum figura iucundum est tum etiam sensu valet: Emit morte immortalitatem.

videlicet alter intellego ad alter sed elego qui sum pono in distinguo res proprietas hic res publicus pestis paulisper reprimo non in perpetuus comprimo possum sed qui praepositio in contrarius muto non emitto ex urbs sed immissius in urbs sum video bonus atque acer qui cum figuro iucundus sum tum etiam sentio valeo emo mors immortalitas


utile igitur habere, quos imitari primum, mox vincere velis. ita paulatim et superiorum spes erit. his adiicio, praeceptores ipsos non idem mentis ac spiritus in dicendo posse concipere singulis tantum praesentibus quod illa celebritate audientium instinctos.

utilis igitur habeo qui imitor primus mox vinco velis ita paulatim et superus spes sum hic adiicio praeceptor ipse non idem mens atque spiritus in dico possum concipio singuli tantus praesens qui ille celebritas audio instinguo


partim iactantia ingenii, ut res cito accepisse videantur, tenere se et intelligere prius paene quam audiant mentiti, cum multa et diserte summisque clamoribus, quae neque ad iudicem neque ad litigatorem pertineant, decantaverunt, bene sudantes beneque comitati per forum reducuntur.

pars jacto ingenium ut res cito accipio video teneo sui et intellego prior paene quam audio mentior cum multus et dissero summus clamor qui neque ad judico neque ad litigator pertineo decanto bene sudo benus comitas per forum reduco


an , si frequentissime de iustitia, fortitudine, temperantia ceterisque similibus disserendum est, adeo ut vix ulla possit causa reperiri in quam non aliqua ex his incidat quaestio, eaque omnia inventione atque elocutione sunt explicanda, dubitabitur, ubicunque vis ingenii et copia dicendi postulatur, ibi partes oratoris esse praecipuas?

an si frequens de iustitia fortitudo tempero ceter similis dissero sum adeo ut vix ullus possum causa reperio in quam non aliqui ex hic incido quaestio is omnis inventio atque elocutio sum explico dubito ubi volo ingenium et copia dico postulo ibi pars orator sum praecipuus


quo difficilior recusatio est, nisi forte res est ea, quam credibile sit notam ipsi non esse. quae excusatio si deerit, hoc unum relinquetur, ut invidiam sibi quaeri ab adversario dicat atque id agi, ut in causa, in qua vincere non possit, queri possit; itaque hominem quidem malum occupaturum hanc condicionem fuisse, se autem probare malle quae adfirmet, quam dubium cuiquam relinquere, an peierarit.

quo difficilis recusatio sum nisi fors res sum is quam credibilis sum nota ipse non sum qui excusatio si desum hic unus relinquo ut invidia sui quaero ab adversarius dico atque is ago ut in causa in qui vinco non possum queror possum itaque homo quidem malus occupo hic condicio sum sui autem probaris malo qui adfirmo quam dubius quisquam relinquo an peierarit


hominum vitia rebus adsignent, ut, si quis decemviratum accuset non Appium; manifestis repugnent; dicant, quod aliter accipi possit; summam quaestionis non intueantur, non ad proposita respondeant; quod unum aliquando recipi potest, cum mala causa adhibitis extrinsecus remediis tuenda est, ut cum peculatus reus Verres fortiter et industrie tuitus contra piratas Siciliam dicitur.

homo vitio res adsigno ut si quis decemviratum accuso non appius manifestus repugno dico qui aliter accipio possum summa quaestio non intueor non ad propono respondeo qui unus aliquando recipio possum cum malus causa adhibeo extrinsecus remedium tueor sum ut cum peculor reus verres fortis et industrius tueor contra pirata sicilia dico


similia sunt haec: acetabula quidquid habent, et pyxides cuiuscunque materiae sunt, et parricida matris quoque aut fratris interfector. discernendumque est hoc totum a translatione genus, quod abusio est, ubi nomen defuit, translatio, ubi aliud fuit. nam poetae solent abusive etiam id his rebus, quibus nomina sua sunt, vicinis potius uti; quod rarum id prosa est.

similis sum hic acetabulum quisquis habeo et pyxis quicumque materia sum et parricida mater quoque aut frater interfector discerno sum hic totus ab translatio genus qui abusio sum ubi nomen desum translatio ubi alius sum nam poeta soleo abusivus etiam is hic res qui nomen suus sum vicinus potis uti qui raris is prorsus sum


iucundissima sunt autem ex his omnibus lenia et, ut sic dixerim, boni stomachi: ut Afer idem ingrato litigatori conspectum eius in foro vitanti per nomenclatorem missum ad eum, amas me, inquit, quod te non vidi? et dispensatori, qui, cum reliqua non responderent, dicebat subinde, non comedi; pane et aqua vivo, passer , redde quod debes. quae ὑπὸ τὸ ἦθος vocant.

jucundus sum autem ex hic omnis lenis et ut sic dico bonus stomachus ut afor idem ingratus litigator conspectus is in forum vito per nomenclator mitto ad is amo ego inquam qui tu non video et dispensator qui cum reliquus non respondeo dico subinde non comedo panis et aqua vivo passer reddo qui debeo qui voco


nam ut abominanda sunt contraria his vitia confidentiae, temeritatis, improbitatis, arrogantiae, ita citra constantiam, fiduciam, fortitudinem nihil ars, nihil studium, nihil profectus ipse profuerit, ut si des arma timidis et imbellibus. invitus mehercule dico, quoniam et aliter accipi potest, ipsam verecundiam, vitium quidem, sed amabile et quae virtutes facillime generet, esse interim adversam, multisque in causa fuisse, ut bona ingenii studiique in lucem non prolata situ quodam secreti consumerentur.

nam ut abominor sum contrarius hic vitio confidentiae temeritas improbitas arrogantia ita citer constantia fiducia fortitudo nihil ars nihil studium nihil proficiscor ipse prosum ut si do arma timidus et imbellis invitus hercules dico quoniam et aliter accipio possum ipse verecundia vitium quidem sed amabilis et qui virtus facilis genero sum interim adverro multa in causa sum ut bonus ingenium studium in lux non profero sino quidam secerno consumo