quare cum semper et ubique tum praecipue in epistolis secretis et familiaribus delectabit ne hoc quidem neglectum reliquisse.

quare cum semper et ubique tum praecipuus in epistula secerno et familiaris delecto ne hic quidem neglego relinquo


ceterum hoc, quod vulgo sententias vocamus, quod veteribus praecipueque Graecis in usu non fuit (apud Ciceronem enim invenio), dum rem contineant et copia non redundent et ad victoriam spectent, quis utile neget? feriunt animum et uno ictu frequenter impellunt et ipsa brevitate magis haerent et delectatione persuadent.

ceterum hic qui vulgo sententia voco qui vetus praecipuus graecum in usus non sum apud cicero enim invenio dum res contineo et copia non redundo et ad victoria specto quis utilis nego ferio animus et unus ictus frequens impello et ipse brevitas magis haereo et delectatio persuadeo


quae vero sunt augendis adfectibus accommodatae figurae, constant maxime simulatione. namque et irasci nos et gaudere et timere et admirari et dolere et indignari et optare, quaeque sunt similia his, fingimus. unde sunt illa, liberatus sum: respiravi; et bene habet; et quae amentia est haec? et O tempora, o mores! et Miserum me! consumptis enim lacrimis infixus tamen pectori haeret dolor; et magnae nunc hiscite terrae.

qui verus sum augeo affectus accommodo figura consto magnus simulatio namque et irascor nos et gaudeo et timeo et admiraris et doleo et indignor et optaris quisque sum similis hic fingo unde sum ille libero sum respiro et bene habeo et qui amentia sum hic et o tempus o mos et miser ego consumo enim lacrima infigo tamen pector haereo dolor et magnus nunc hisco terra


tertium est illud vitium barbarismi, cuius exempla vulgo sunt plurima, sibi etiam quisque fingere potest, ut verbo, cui libebit, adiiciat litteram syllabamve vel detrahat, aut aliam pro alia aut eandem alio quam rectum est loco ponat.

tertius sum ille vitium barbarismus qui exemplum vulgo sum multus sui etiam quisque fingo possum ut verbum qui libet adiiciat littera syllabamve vel detraho aut alius pro alius aut idem alius quam recingo sum locus pono


nam quomodo sufficere officiis civilibus possit, qui singulis actionum partibus insenescat? sunt autem quibus nihil sit satis; omnia mutare, omnia aliter dicere quam occurrit velint; increduli quidam et de ingenio suo pessime meriti, qui diligentiam putant facere sibi scribendi difficultatem.

nam quomodo sufficio officium civilis possum qui singuli actio pars insenesco sum autem qui nihil sum satis omnis muto omnis aliter dico quam occurro volo incredulis quidam et de ingenium suus pessime mereo qui diligentia puto facio sui scribo difficultas


plerique autem, dum pauca ex Gorgia Platonis a prioribus imperite excerpta legere contenti neque hoc totum neque alia eius volumina evolvunt, in maximum errorem inciderunt, creduntque eum in hac esse opinione, ut rhetoricen non artem sed peritiam quandam gratiae ac voluptatis existimet;

plerusque autem dum paucus ex gorgias plato ab prior imperitus excerpo lego contendo neque hic totus neque alius is volumen evolvunt in magnus error incido credo is in hic sum opinio ut rhetorice non ars sed peritia quidam gratia atque voluptas existimo


at enim quaedam argumenta turba valent, diducta leviora sunt. id quidem non eo pertinet, ut quaeratur an narrandum, sed quomodo narrandum sit. nam et congerere plura in expositione quid prohibet, si id utile est causae, et promittere, sed et dividere narrationem et probationes subiungere partibus atque ita transire ad sequentia?

at enim quidam argumentum turba valeo diduco levis sum is quidem non is pertineo ut quaero an narro sed quomodo narro sum nam et congero multus in expositio quis prohibeo si is utilis sum causa et promitto sed et divido narratio et probatio subjungo pars atque ita transeo ad sequor


genera porro causarum plurimi quinque fecerunt, honestum, humile, dubium vel anceps, admirabile, obscurum: id est ἔνδοξον, ἄδοξον, ἀμφίδοξον, παράδοξον, δυσπαρακολούθητον. sunt quibus recte videtur adiici turpe, quod alii humili, alii admirabili subiiciunt.

genus porro causaris plurimus quinque facio honestus humilis dubius vel anceps admirabilis obscurus is sum sum qui rectus video adiici turpis qui alius humilis alius admirabilis subiiciunt


maxima enim pars eloquentiae constat animo. hunc adfici, hunc concipere imagines rerum et transformari quodammodo ad naturam eorum, de quibus loquimur, necesse est. is porro, quo generosior celsiorque est, hoc maioribus velut organis commovetur; ideoque et laude crescit et impetu augetur et aliquid magnum agere gaudet.

maximus enim pars eloquentia consto animus hic afficio hic concipio imago res et transformaris quodammodo ad natura is de qui loquor necesse sum is porro quo generosus celsus sum hic magnus velut organum commoveo ideo et laus cresco et impetus augeo et aliquis magnus ago gaudeo


occisus utrum ferro an igne an veneno, uno vulnere an pluribus, subito an exspectatione tortus, ad hanc partem maxime pertinet. utitur frequenter accusator et miseratione, cum aut eius casum, quem ulciscitur, aut liberorum ac parentium solitudinem conqueritur.

occido utrum ferrum an ignis an veneno unus vulnus an multus subeo an exspectatio torqueo ad hic pars magnus pertineo uto frequens accusator et miseratio cum aut is casus qui ulciscor aut liberi atque pareo solitudo conqueror


cum vero iudex detur aut populus aut ex populo, laturique sint sententiam indocti saepius atque interim rustici, omnia quae ad obtinendum, quod intendimus, prodesse credemus adhibenda sunt; eaque et cum dicimus promenda et cum scribimus ostendenda sunt, si modo ideo scribimus, ut doceamus quomodo dici oporteat.

cum verus iudex do aut populus aut ex populus fero sum sententia indoceo saepis atque interim rusticus omnis qui ad obtineo qui intendo prosum credo adhibeo sum is et cum dico promo et cum scribo ostendo sum si modo ideo scribo ut doceo quomodo dico oportet


nam corpora quidem magnitudine, viribus, firmitate, patientia, velocitate praestantiora in illis mutis videmus, eadem minus egere adquisitae extrinsecus opis. nam et ingredi citius et pasci et tranare aquas citra docentem natura ipsa sciunt.

nam corpus quidem magnitudo vis firmitas patientia velocitas praesto in ille mutus video idem paruus ago acquiro extrinsecus ops nam et ingredior cieo et pascor et tranaris aqua citer doceo natura ipse scio


nec semper, quod adversum est, contra ponitur, quale est apud Rutilium, nobis primis dii immortales fruges dederunt; nos, quod soli accepimus, in omnes terras distribuimus.

neque semper qui adverro sum contra pono qualis sum apud rutilius nos primus dius immortalis frugis do nos qui solus accipio in omnis terra distribuo


omnes autem hos adfectus, etiamsi quibusdam videntur ira prooemio atque ira epilogo sedem habere, ira quibus sane sint frequentissimi, tamen aliae quoque partes recipiunt, sed breviores, ut cum ex iis plurima sint reservanda. At hic, si usquam, totos eloquentiae aperire fontes licet.

omnis autem hic affectus etiamsi quidam video ira prooemium atque ira epilogus sedes habeo ira qui sanus sum frequens tamen alius quoque pars recipio sed brevis ut cum ex is multus sum reservanda at hic si usquam totus eloquentia aperio fons licet


nam et sapientem formantes eum, qui sit futurus consummatus undique et, ut dicunt, mortalis quidam deus, non modo cognitione caelestium vel mortalium putant instruendum, sed per quaedam parva sane, si ipsa demum aestimes, ducunt sicut exquisitas interim ambiguitates; non quia ceratinae aut crocodilinae possint facere sapientem, sed quia illum ne in minimis quidem oporteat falli.

nam et sapio formo is qui sum sum consummo undique et ut dico mortalis quidam deus non modo cognitio caelestis vel mortalis puto instruo sed per quidam parvus sanus si ipse demum aestimo duco sicut exquaero interim ambiguitas non quia ceratinae aut crocodilinae possum facio sapio sed quia ille ne in paruus quidem oportet fallo


oratorem praeterea ut dicere urbane volo, ita videri adfectare id plane nolo. quapropter ne dicet quidem salse, quotiens poterit, et dictum potius aliquando perdet quam minuet auctoritatem.

orator praeterea ut dico urbanus volo ita video adfectaris is planus nolo quapropter ne dico quidem salio quotiens possum et dico potis aliquando perdo quam minuo auctoritas


sed non minore studio continetur haec facultas quam paratur. ars enim semel percepta non labitur, stilus quoque intermissione paulum admodum de celeritate deperdit; promptum hoc et in expedito positum exercitatione sola continetur. hac uti sic optimum est, ut cotidie dicamus audientibus pluribus, maxime de quorum simus iudicio atque opinione solliciti; rarum est enim ut satis se quisque vereatur.

sed non paruus studium contineo hic facultas quam paro ars enim semel percipio non labor stilus quoque intermissio paulus admodum de celeritas deperdo promptus hic et in expedio pono exercitatio solus contineo hic uti sic bonus sum ut cottidie dico audio multus magnus de qui sum iudicium atque opinio sollicitus raris sum enim ut satis sui quisque vereor


scio , quaeri etiam, naturane plus ad eloquentiam conferat an doctrina. quod ad propositum quidem operis nostri nihil pertinet (neque enim consummatus orator nisi ex utroque fieri potest), plurimum tamen referre arbitror, quam esse in hoc loco quaestionem velimus.

scio quaero etiam natura multus ad eloquentia confero an doctrina qui ad propono quidem opus noster nihil pertineo neque enim consummo orator nisi ex uterque fio possum multus tamen refero arbitror quam sum in hic locus quaestio volo


sed ut non semper necessaria aut utilis est partitio, ita opportune adhibita plurimum orationi lucis et gratiae confert. neque enim solum id efficit, ut clariora fiant, quae dicuntur, rebus velut ex turba extractis et in conspectu iudicum positis; sed reficit quoque audientem certo singularum partium fine, non aliter quam facientibus iter multum detrahunt fatigationis notata inscriptis lapidibus spatia.

sed ut non semper necessarius aut utilis sum partitio ita opportunus adhibeo multus oratio lucus et gratia confero neque enim solus is efficio ut clarus fio qui dico res velut ex turba extraho et in conspectus iudex pono sed reficio quoque audio certus singularis pars finis non aliter quam facio iter multus detraho fatigatio noto inscribo lapis spatior


quid quod se eadem geometria tollit ad rationem usque mundi? in qua, cum siderum certos constitutosque cursus numeris docet, discimus nihil esse inordinatum atque fortuitum; quod ipsum nonnunquam pertinere ad oratorem potest.

quis qui sui idem geometria tollo ad ratio usque mundus in qui cum sidus certus constituo curro numerus doceo disco nihil sum inordinatus atque fortuitus qui ipse nonnunquam pertineo ad orator possum


antequam esset ars, confitebor; si vero non quisquis loquitur, orator est, et tum non tanquam oratores loquebantur, necesse est, oratorem factum arte nec ante artem fuisse fateantur. quo illud quoque excluditur, quod dicunt, non esse artis id, quod faciat qui non didicerit, dicere autem homines et qui non didicerint.

antequam sum ars confiteor si verus non quisquis loquor orator sum et tum non tamquam orator loquor necesse sum orator facio ars neque ante ars sum fateor quo ille quoque excludo qui dico non sum ars is qui facio qui non disco dico autem homo et qui non disco


an non plurima per hyperbolen dicuntur? quale refert Cicero de homine praelongo, caput eum ad fornicem Fabium offendisse; et quod P. Oppius dixit de genere Lentulorum, cum assidue minores parentibus liberi essent, nascendo interiturum.

an non multus per hyperbole dico qualis refero cicero de homo praelongus caput is ad fornix fabius offendo et qui p oppius dico de genus lentulus cum assiduus paruus parens liber sum nasco intereo


etiam , si apud alios iudices agetur, ut in secunda adsertione aut in centumviralibus iudiciis duplicibus, parte victa decentius erit, quotiens contigerit, servare iudicum pudorem; de qua re latius probationum loco dictum est. potest evenire, ut in aliis reprehendenda sint, quae ipsi fecerimus, ut obiicit Tubero Ligario, quod in Africa fuerit.

etiam si apud alius iudex ago ut in secundus adsertio aut in centumviral iudicium duplex pars vinco decet sum quotiens contingo servaris iudex pudor de qui res fero probatio locus dico sum possum evenio ut in alius reprehendo sum qui ipse facio ut obiicit tubero ligarius qui in africanus sum


quapropter historiae nonnunquam ubertas in aliqua exercendi stili parte ponenda et dialogorum libertate gestiendum. ne carmine quidem ludere contrarium fuerit, sicut athletae, remissa quibusdam temporibus ciborum atque exercitationum certa necessitate, otio et iucundioribus epulis reficiuntur.

quapropter historia nonnunquam ubertas in aliqui exerceo stilis pars pono et dialogus libertas gestio ne carmen quidem ludo contrarius sum sicut athleta remitto quidam tempus cibus atque exercitatio certus necessitas otium et jucundus epulis reficio


iam vero cum sint multa propriis brevibusque comprehensionibus finienda (unde etiam status causarum dicitur finitiuus), nonne ad id quoque instrui ab iis, qui plus in hoc studii dederunt, oportet? quid ? non quaestio iuris omnis aut verborum proprietate aut aequi disputatione aut voluntatis coniectura continetur? quorum pars ad rationalem, pars ad moralem tractatum redundat.

iam verus cum sum multus proprius brevis comprehensio finio unde etiam status causaris dico finitivus nonne ad is quoque instruo ab is qui multus in hic studium do oportet quis non quaestio ius omnis aut verbum proprietas aut aequum disputatio aut voluntas conicio contineo qui pars ad rational pars ad moral tractas redundo


cetera , quae a personis duci solent, in argumentorum locis exposuimus. proxima est ex causis probatio, in quibus haec maxime spectantur, ira, odium, metus, cupiditas, spes; nam reliqua in horum species cadunt. quorum si quid in reum conveniet, accusatoris est efficere ut ad quidquid faciendum causae valere videantur, easque quas in argumentum sumet augere; si minus, illuc conferenda est oratio,

ceterus qui ab persona duco soleo in argumentor locus expono propior sum ex causa probatio in qui hic magnus specto ira odium metus cupiditas spes nam reliquus in hic species cado qui si quis in reus convenio accusator sum efficio ut ad quisquis facio causa valeo video eo qui in argumentum sumo augeo si paruus illic confero sum oratio


an vero clarissimus ille praeceptor Isocrates, quem non magis libri bene dixisse quam discipuli bene docuisse testantur, cum de Ephoro atque Theopompo sic iudicaret, ut alteri frenis alteri calcaribus opus esse diceret, aut in illo lentiore tarditatem aut in illo paene praecipiti concitationem adiuvandam docendo existimavit, cum alterum alterius natura miscendum arbitraretur?

an verus clarus ille praeceptor isocrates qui non magis liber bene dico quam discipulis bene doceo testo cum de ephorus atque theopompos sic iudico ut alter frenum alter calcaris opus sum dico aut in ille lentus tarditas aut in ille paene praeceps concitatio adjuvo doceo existimo cum alter alter natura misceo arbitror


sunt etiam, qui decem genera fecerint, sed eo modo, quo fieri vel plura possunt, per interrogationem, per comparationem, infitiationem, similitudinem, admirationem, et cetera huiusmodi; per omnes enim figuras tractari potest. illud notabile ex diversis: mors misera non est, aditus ad mortem est miser. Ac rectae quidem sunt tales:

sum etiam qui decem genus facio sed is modo quo fio vel multus possum per interrogatio per comparatio infitiatio similitudo admiratio et ceterus huiusmodi per omnis enim figura tractaris possum ille notabilis ex diverto mors misero non sum aditus ad mors sum miser atque recingo quidem sum talis


at enim emendationi praelectionique numerus obstat. sit incommodum, (nam quid fere undique placet?) mox illud comparabimus commodis. nec ego tamen eo mitti puerum volo, ubi negligatur. sed neque praeceptor bonus maiore se turba, quam ut sustinere eam possit, oneraverit; et in primis ea habenda cura est, ut is omni modo fiat nobis familiariter amicus, nec officium in docendo spectet sed adfectum.

at enim emendatio praelectio numerus obsto sum incommodus nam quis fere undique placeo mox ille comparo commodus neque ego tamen is mitto puer volo ubi negligatur sed neque praeceptor bonus magnus sui turba quam ut sustineo is possum onero et in primus is habeo cura sum ut is omnis modo fio nos familiaris amicus neque officium in doceo specto sed afficio


caecis hoc, ut aiunt, satis clarum est, nec quisquam, qui sufficientia sibi (modica autem haec sunt) possidebit, hunc quaestum sine crimine sordium fecerit. at si res familiaris amplius aliquid ad usus necessarios exiget, secundum omnium sapientium leges patietur sibi gratiam referri, cum et Socrati collatum sit ad victum, et Zeno, Cleanthes, Chrysippus mercedes a discipulis acceptaverint.

caecus hic ut aio satis clarus sum neque quisquam qui sufficio sui modicus autem hic sum possideo hic quaestus sine crimen sordium facio at si res familiaris amplus aliquis ad utor necessarius exigo secundus omnis sapiens lex patior sui gratia refero cum et socrates confero sum ad vinco et zeno cleanthes chrysippus merces ab discipulis acceptaverint


illud etiam in iocis monui, quam turpis esset fortunae insectatio, et ne in totos ordines aut gentes aut populos petulantia incurreret. sed interim fides patrocinii cogit quaedam de universo genere aliquorum hominum dicere, libertinorum vel militum vel publicanorum vel similiter aliorum.

ille etiam in jocus moneo quam turpis sum fortuna insectatio et ne in totus ordo aut gens aut populus petulantia incurro sed interim fides patrocinium cogo quidam de universus genus aliqui homo dico libertinus vel miles vel publicanus vel similis alius


etiam ratione perducet. extra causam quoque multa, quae prosint, rogari solent, de vita testium aliorum, de sua quisque, si turpitudo, si humilitas, si amicitia accusatoris, si inimicitiae cum reo, in quibus aut dicant aliquid quod prosit, aut in mendacio vel cupiditate laedendi deprehendantur. sed in primis interrogatio cum debet esse circumspecta,

etiam ratio perduco extra causa quoque multus qui prosum rogaris soleo de vito testis alius de suus quisque si turpitudo si humilitas si amicitia accusator si inimicitia cum reor in qui aut dico aliquis qui prosum aut in mendacium vel cupiditas laedo deprehendo sed in primus interrogatio cum debeo sum circumspicio


multum enim signa faciunt, et ex alia memoria venit alia: ut cum translatus anulus vel alligatus commoneat nos, cur id fecerimus. haec magis adhuc adstringunt, qui memoriam ab aliquo simili transferunt ad id quod continendum est: ut in nominibus, si Fabius forte sit tenendus, referamus ad illum Cunctatorem, qui excidere non potest, aut ad aliquem amicum, qui idem vocetur.

multus enim signum facio et ex alius memoria venio alius ut cum transfero anulus vel alligo commoneo nos cur is facio hic magis adhuc adstringo qui memoria ab aliquis similis transfero ad is qui contineo sum ut in nomen si fabius fors sum teneo refero ad ille cunctator qui excido non possum aut ad aliquis amicus qui idem voco


mendacium quoque mendacio, ut Galba, dicente quodam, victoriato se uno in Sicilia quinque pedes longam murenam emisse: nihil , inquit, mirum; nam ibi tam longae nascuntur, ut iis piscatores pro restibus cingantur.

mendacium quoque mendacium ut galba dico quidam victoriato sui unus in sicilia quinque pes longus murena emo nihil inquam mirus nam ibi tam longus nascor ut is piscator pro restis cingo


adde quod M. Tullius ne Thucydidem quidem aut Xenophontem utiles oratori putat, quanquam illum bellicum canere, huius ore Musas esse locutas existimet. licet tamen nobis in digressionibus uti vel historico nonnunquam nitore, dum in his, de quibus erit quaestio, meminerimus, non athletarum toris, sed militum lacertis opus esse; nec versicolorem illam, qua Demetrius Phalereus dicebatur uti, vestem bene ad forensem pulverem facere.

addo qui m tullius ne thucydides quidem aut xenophon utilis orator puto quamquam ille bellicus cano hic os musa sum loquor existimo licet tamen nos in digressio uti vel historicus nonnunquam nitor dum in hic de qui sum quaestio memini non athleta torus sed miles lacertus opus sum neque versicolorem ille qui demetrius phalereus dico uti vestis bene ad forensis pulvis facio


nec Marco Tullio defuisse video in ulla parte civis optimi voluntatem. testimonio est actus nobilissime consulatus, integerrime provincia administrata et repudiatus vigintiviratus, et civilibus bellis, quae in aetatem eius gravissima inciderunt, neque spe neque metu declinatus animus, quo minus optimis se partibus, id est rei publicae, iungeret.

neque marcus tullius desum video in ullus pars civis bonus voluntas testimonium sum ago nobilis consulatus integer provincia administro et repudio vigintiviratus et civilis bellum qui in aetas is gravis incido neque spes neque metus declino animus quo paruus bonus sui pars is sum res publicus jungo


quod et adiuta cura natura magis evalescat, et qui in diversa ducatur neque in iis, quibus minus aptus est, satis possit efficere et ea, in quae natus videtur, deserendo faciat infirmiora.

qui et adjuvo cura natura magis evalescat et qui in diverto duco neque in is qui paruus aptus sum satis possum efficio et is in qui nascor video desero facio infirmis


sive crimen reus citra accusationem in adversarium vertit (ut Roscius in accusatores suos, quamvis reos non fecisset), sive in ipsos, quos sua manu periisse dicemus, factum deflectitur, lion aliter quam in iis quae mutuam accusationem habent utriusque partis argumenta inter se comparantur.

sive crimen reus citer accusatio in adversarius verto ut roscius in accusator suus quivis reus non facio sive in ipse qui suus manus pereo dico facio deflecto lio aliter quam in is qui mutuus accusatio habeo uterque pars argumentum inter sui comparo


adde quod, quidquid alteri simile est, necesse est minus sit eo, quod imitatur, ut umbra corpore et imago facie et actus histrionum veris adfectibus. quod in orationibus quoque evenit. namque eis, quae in exemplum adsumimus, subest natura et vera vis; contra omnis imitatio ficta est et ad alienum propositum accommodatur.

addo qui quisquis alter similis sum necesse sum paruus sum is qui imito ut umbra corpus et imago facies et ago histrio verus affectus qui in oratio quoque evenio namque is qui in exemplum adsumo subsum natura et verus volo contra omnis imitatio fictum sum et ad alienus propono accommodo


propter quod Timotheum clarum in arte tibiarum ferunt duplices ab iis, quos alius instituisset, solitum exigere mercedes, quam si rudes traderentur. error tamen est in re duplex: unus, quod interim sufficere illos minores existimant, et bono sane stomacho contenti sunt;

propter qui timotheus clarus in ars tibiaris fero duplex ab is qui alius instituo soleo exigo merces quam si rudo trado error tamen sum in res duplex unus qui interim sufficio ille paruus existimo et bonus sanus stomachus contendo sum


magnae veteribus curae fuit gratiam dicendi et paribus et contrariis acquirere. Gorgias in hoc immodicus, copiosus aetate utique prima Isocrates fuit. delectatus est his etiam M. Tullius, verum et modum adhibuit non ingratae, nisi copia redundet, voluptati et rem alioqui leuem sententiarum pondere implevit. nam per se frigida et inanis adfectatio, cum in acres incidit sensus, innatam gratiam videtur habere non arcessitam.

magnus vetus cura sum gratia dico et par et contrarius acquiro gorgias in hic immodicus copiosus aetas utique primus isocrates sum delector sum hic etiam m tullius verus et modus adhibeo non ingratus nisi copia redundo voluptas et res alioqui leuis sententiaris pondus impleo nam per sui frigidus et inanis affectatio cum in acer incido sensus innascor gratia video habeo non arcesso


nec tam hoc praecipiendum est, ut quaestionem, continens, iudicationem inveniamus (nam id quidem facile est), quam ut intueamur semper, aut certe si digressi fuerimus saltem respiciamus, ne plausum adfectantibus arma excidant.

neque tam hic praecipio sum ut quaestio contineo iudicatio invenio nam is quidem facilis sum quam ut intueor semper aut certus si digredior sum saltem respicio ne plausus adfectantibus arma excido


Tubero Ligarium accusat, quod is in Africa fuerit, et queritur, quod ab eo ipse in Africam non sit admissus. aliquando vero praebet eius rei occasionem minus considerata ex adverso dicentis oratio; quod accidit praecipue cupidis sententiarum, ut ducti occasione dicendi non respiciant quid dixerint, dum locum praesentem non totam causam intuentur.

tubero ligarius accuso qui is in africanus sum et queror qui ab is ipse in africa non sum admitto aliquando verus praebeo is res occasio paruus considero ex adverso dico oratio qui accido praecipuus cupidus sententiaris ut duco occasio dico non respicio quis dico dum locus praesens non totus causa intueor


cum vix loricam duo multiplicem connixi humeris ferunt, quantus Demoleos, qui indutus ea cursu palantes Troas agebat? Quid? M. Tullius de M. Antonii luxuria tantum fingere saltem potuisset, quantum ostendit dicendo, conchyliatis Cn. Pompeii peristromatis servorum in cellis stratos lectos videres? conchyliata peristromata et Cn. Pompeii terunt servi in cellis: nihil dici potest ultra, et necesse est tamen infinito plus in domino cogitare.

cum vix lorica duo multiplico connixi humo fero quantus demoleos qui induo is cursus palo tros ago quis m tullius de m antonius luxuria tantus fingo saltem possum quantus ostendo dico conchyliatus cn pompejus peristroma servus in cella sterno lectus video conchyliatus peristroma et cn pompejus tero servio in cella nihil dico possum ultra et necesse sum tamen infinitus multus in dominus cogito


proinde intuenda sexus, dignitas, actas. sed mores praecipue discrimen dabunt. et honesta quidem honestis suadere facillimum est; si vero apud turpes recta obtinere conabimur, ne videamur exprobrare diversam vitae sectam, cavendum.

proinde intueor sexus dignitas ago sed mos praecipuus discrimen do et honestus quidem honestus suadeo facilis sum si verus apud turpis recta obtineo conor ne video exprobraris diverto vita seco caveo


tamen nec iis adsentior, qui detrahunt refutationem tanquam probationi subiectam, ut Aristoteles; haec enim est, quae constituat, illa, quae destruat. hoc quoque idem aliquatenus novat, quod prooemio non narrationem subiungit sed propositionem. verum id facit, quia propositio ei genus, narratio species videtur, et hac non semper, illa semper et ubique credit opus esse.

tamen neque is adsentio qui detraho refutatio tamquam probatio subicio ut aristotelis hic enim sum qui constituo ille qui destruo hic quoque idem aliquatenus novo qui prooemium non narratio subjungo sed propositio verus is facio quia propositio is genus narratio species video et hic non semper ille semper et ubique credo opus sum


quae a proposita quaestione abducit audientem: non ego cum Danais Troianam excindere gentem Aulide iuravi—. Quod fit et multis et variis figuris, cum aut aliud exspectasse nos aut maius aliquid timuisse simulamus aut plus videri posse ignorantibus, quale est prooemium pro Caelio.

qui ab propono quaestio abduco audio non ego cum danaus trojanus excindere gens aulis juro qui fio et multus et varius figura cum aut alius exspecto nos aut magnus aliquis timeo simulo aut multus video possum ignoro qualis sum prooemium pro caelius


neque ego rursus nolo eum, qui sit dicturus, et sollicitum surgere et colore mutari et periculum intelligere; quae si non accident, etiam simulanda erunt. sed intellectus hic sit operis, non metus, moveamurque, non concidamus. optima est autem emendatio verecundiae fiducia, et quamlibet imbecilla frons magna conscientia sustinetur.

neque ego rursus nolo is qui sum dico et sollicitus surgo et color muto et periculum intellego qui si non accido etiam simulo sum sed intellego hic sum opus non metus moveamurque non concaedes bonus sum autem emendatio verecundia fiducia et quamlibet imbecillus frons magnus conscientia sustineo


animi coniectura non dubie in omnia tempora cadit, qua mente Ligarius in Africa fuerit, qua mente Pyrrhus foedus petat, quomodo laturus sit Caesar, si Ptolemaeus Pompeium occiderit. quaeritur per coniecturam et qualitas circa modum, speciem, numerum, an sol maior quam terra, luna globosa an plana an acuta, unus mundus an plures. itemque extra naturales quaestiones,

animus conicio non dubius in omnis tempus cado qui mens ligarius in africanus sum qui mens pyrrhus foedus peto quomodo fero sum caesar si ptolemaeus pompejus occido quaero per conicio et qualitas circa modus species numerus an sol magnus quam terra luna globosus an planum an acutus unus mundus an multus ito extra natural quaestio


huic generi probationis tribus occurritur modis, id est per omnes partes. aut enim expugnatur intentio aut adsumptio aut conclusio, nonnunquam omnia. intentio expugnatur: iure occidi eum, qui insidiatus sit. nam prima statim quaestio pro Milone est, an ei fas sit lucem intueri qui a se hominem necatum esse fateatur.

hic gener probatio tres occurro modus is sum per omnis pars aut enim expugno intentio aut assumptio aut conclusio nonnunquam omnis intentio expugno ius occido is qui insidior sum nam primus statim quaestio pro milo sum an is fas sum lux intueor qui ab sui homo neco sum fateor


hoc genus argumentorum sane dicamus ex circumstantia, quia περίστασιν dicere aliter non possumus, vel ex iis quae cuiusque causae propria sunt: ut in illo adultero sacerdote, qui lege, qua unius servandi potestatem habebat, se ipse servare voluit, proprium controversiae est dicere, non unum nocentem servabas, quia te dimisso adulteram occidere non licebat. hoc enim argumentum lex facit, quae prohibet adulteram sine adultero occidere.

hic genus argumentor sanus dico ex circumsto quia dico aliter non possum vel ex is qui quisque causa proprius sum ut in ille adultero sacerdos qui lex qui unus servo potestas habeo sui ipse servaris volo proprius controversia sum dico non unus noceo servo quia tu dimitto adulter occaedes non licet hic enim argumentum lex facio qui prohibeo adulter sine adultero occaedes


nam si promittat hic pater, lis tollitur; si nullam spem faciat, ut non demens, crudelis certe videatur et a se iudicem avertat. latro igitur optime, occides ergo? — si potero. remissius et pro suo ingenio pater Gallio, dura , anime, dura; here fortior fuisti.

nam si promitto hic pater lis tollo si nullus spes facio ut non demens crudelis certus video et ab sui judico averto latro igitur optume occaedes ergo si possum remitto et pro suus ingenium pater gallius durus animus durus erus fortis sum


in hoc quota pars erit, quod aut innocentes tuebitur aut improborum scelera compescet, aut in pecuniariis quaestionibus veritati contra calumniam aderit? summus ille quidem in his quoque operibus fuerit, sed maioribus clarius elucebit, cum regenda senatus consilia et popularis error ad meliora ducendus.

in hic quotus pars sum qui aut innocens tueor aut improbus scelus compesco aut in pecuniarius quaestio veritas contra calumnia adsum summus ille quidem in hic quoque opus sum sed magnus clarus eluceo cum rego senatus consilium et popularis error ad bonus duco


rerum cognitio cotidie crescit, et tamen quam multorum ad eam librorum necessaria lectio est, quibus aut rerum exempla ab historicis aut dicendi ab oratoribus petuntur, philosophorum quoque consultorumque opiniones, si utilia velimus legere non, quod ne fieri quidem potest, omnia? sed breve nobis tempus nos facimus.

res cognitio cottidie cresco et tamen quam multus ad is liber necessarius lectio sum qui aut res exemplum ab historicus aut dico ab orator peto philosophus quoque consulo opinio si utilis volo lego non qui ne fio quidem possum omnis sed brevis nos tempus nos facio


quod verbis etiam accidit ut illi fero, cuius praeteritum perfectum et ulterius non invenitur. nec plurimum refert, nulla haec an praedura sint. nam quid progenies genitivo singulari, quid plurali spes faciet? quomodo autem quire et ruere vel in praeterita patiendi modo vel in participia transibunt?

qui verbum etiam accido ut ille fero qui praetereo perficio et ultra non invenio neque multus refero nullus hic an praeduro sum nam quis progenies genetivus singularis quis plural spes facio quomodo autem quire et ruo vel in praetereo patior modo vel in participium transeo


et, cum certam, aut in extrariam aut in ipsius qui periit voluntatem. in quibus similis atque in ἀντικατηγορίᾳ personarum, causarum, ceterorum comparatio est, ut Cicero pro Vareno in familiam Ancharianam, pro Scauro circa mortem Bostaris in matrem avertens crimen facit.

et cum certus aut in extrarius aut in ipse qui pereo voluntas in qui similis atque in personaris causaris ceterus comparatio sum ut cicero pro varenus in familia ancharianus pro scaurus circa mors bostaris in mater averto crimen facio


quod ut brevissimo pateat exemplo: cum dicit reus, etiamsi feci, recte feci, qualitatis utitur statu; cum adiicit, sed non feci, coniecturam movet. semper autem firmius est non fecisse, ideoque in eo statum esse iudicabo, quod dicerem, si mihi plus quam unum dicere non liceret.

qui ut brevis pateo exemplum cum dico reus etiamsi facio rectus facio qualitas uto status cum adiicit sed non facio conicio moveo semper autem firmus sum non facio ideo in is status sum iudico qui dico si ego multus quam unus dico non licet


nam et auctoritati plurimum detrahunt minuta illa nec iam membra sed frusta, et huius gloriae cupidi, quo subtilius et copiosius divisisse videantur, et supervacua adsumunt et quae natura singularia sunt secant, nec tam plura faciunt quam minora; deinde cum fecerunt mille particulas, in eandem incidunt obscuritatem, contra quam partitio inventa est.

nam et auctoritas multus detraho minuo ille neque iam membrum sed frustum et hic gloria cupidus quo subtilis et copiosus divido video et supervacuus adsumo et qui natura singularis sum seco neque tam multus facio quam parvus deinde cum facio mille particula in idem incido obscuritas contra quam partitio invenio sum


nonne perterritos militum animos frequenter a metu revocat oratio et tot pugnandi pericula ineuntibus laudem vita potiorem esse persuadet? neque vero me Lacedaemonii atque Athenienses magis moverint quam populus Romanus, apud quem summa semper oratoribus dignitas fuit.

nonne perterreo miles animus frequens ab metus revoco oratio et tot pugno periculum ineo laus vito potis sum persuadeo neque verus ego lacedaemonius atque atheniensis magis moveo quam populus romanus apud qui summus semper orator dignitas sum


praeterea detrahenda vel confirmanda opinion, praecipue si quam domo videbitur iudex attulisse. metus etiam nonnunquam est amovendus, ut Cicero pro Milone, ne arma Pompeii disposita contra se putarent, laboravit; nonnunquam adhibendus, ut idem in Verrem facit.

praeterea detraho vel confirmo opinio praecipuus si quam domus video iudex affero metus etiam nonnunquam sum amovendus ut cicero pro milo ne arma pompejus dispono contra sui puto laboro nonnunquam adhibeo ut idem in verres facio


qui plurimum videntur habere rationis, non in causas tamen laborem suum sed in locos intendunt, atque in iis non corpori prospiciunt sed abrupta quaedam, ut forte ad manum venere, iaculantur.

qui multus video habeo ratio non in causa tamen labor suus sed in locus intendo atque in is non corpus prospicio sed abrumpo quidam ut fors ad manus venio jaculor


idem , cum offensam vereretur, si obiurgaret populi segnitiam in asserenda libertate rei publicae, maiorum laude uti maluit, qui rem publicam fortissime administrassent. nam et faciles habuit aures, et natura sequebatur, ut meliora probantes peiorum paeniteret.

idem cum offendo vereor si objurgo populus segnitiam in assero libertas res publicus magnus laus uti malo qui res publicus fortis administro nam et facilis habeo auris et natura sequor ut bonus probo malus paeniteo


alterum illud etiam prius saturae genus, sed non sola carminum varietate mixtum condidit Terentius Varro, vir Romanorum eruditissimus. plurimos hic libros et doctissimos composuit, peritissimus linguae Latinae et omnis antiquitatis et rerum Graecarum nostrarumque, plus tamen scientiae collaturus quam eloquentiae.

alter ille etiam prior sero genus sed non solus carmen varietas misceo condo tero varro vir romanus erudio multus hic liber et doceo compono pereo lingua latinus et omnis antiquitas et res graecaris noster multus tamen scientia confero quam eloquentia


sed mihi ἐπιδεικτικόν non tam demonstrationis vim habere quam ostentationis videtur et multum ab illo ἐγκωμιαστικῷ differre; nam ut continet laudativum in se genus, ita non intra hoc solum consistit.

sed ego non tam demonstratio vis habeo quam ostentatio video et multus ab ille differo nam ut contineo laudativum in sui genus ita non intra hic solus consisto


ex his, quod est primum, frequens in scholis est. nam et pactiones deponentium imperium tyrannorum et post bellum civile senatus consulta finguntur et capitale est obiicere anteacta, ut, quod in foro non expedit, illic nec liceat. sed schematum condicio non eadem est. quamlibet enim apertum, quod modo et aliter intelligi possit, in illos tyrannos bene dixeris, quia periculum tantum, non etiam offensa vitatur. quod si ambiguitate sententiae possit eludi, nemo non illi furto favet.

ex hic qui sum primus frequens in schola sum nam et pactio depono imperium tyrannus et post bellum civilis senatus consulo fingo et capital sum obiicere anteago ut qui in forum non expedio illic neque licet sed schema condicio non idem sum quamlibet enim aperio qui modo et aliter intellego possum in ille tyrannus bene dico quia periculum tantus non etiam offendo vito qui si ambiguitas sententia possum eludo nemo non ille furtum faveo


rursus quidam periculosum id oratori arbitrantur duabus ex causis: quod nonnunquam et excidere soleant quae promisimus et, si qua in partiendo praeterimus, occurrere; quod quidem nemini accidet, nisi qui plane vel nullo fuerit ingenio vel ad agendum nihil cogitati praemeditatique detulerit.

rursus quidam periculosus is orator arbitror duo ex causa qui nonnunquam et excido soleo qui promitto et si qui in partio praetereo occurro qui quidem nemo accido nisi qui planus vel nullus sum ingenium vel ad ago nihil cogitas praemeditor defero


ad quem tamen intelligendum iam profectu opus sit. Cicero , ut mihi quidem videtur, et iucundus incipientibus quoque et apertus est satis, nec prodesse tantum sed etiam amari potest, tum (quemadmodum Livius praecipit) ut quisque erit Ciceroni simillimus.

ad qui tamen intellego iam proficio opus sum cicero ut ego quidem video et iucundus incipio quoque et aperio sum satis neque prosum tantus sed etiam amo possum tum quemadmodum livius praecipio ut quisque sum cicero similis


siquidem innumerabiles accidunt subitae necessitates vel apud magistratus vel repraesentatis iudiciis continuo agendi. quarum si qua, non dico cuicunque innocentium civium sed amicorum ac propinquorum alicui evenerit, stabitne mutus et salutarem petentibus uocem statimque, si non succurratur, perituris, moras et secessum et silentium quaeret, dum illa verba fabricentur et memoriae insidant et vox ac latus praeparetur?

siquidem innumerabilis accido subeo necessitas vel apud magistratus vel repraesentas iudicium continuo ago qui si qui non dico quicumque innocens civis sed amicus atque propinquus aliqui evenio sto mutus et salutaris peto uox statim si non succurro pereo mora et secedo et silentium quaero dum ille verbum fabrico et memoria insido et vox atque latus praeparo


ubi vero animis iudicum vis adferenda est et ab ipsa veri contemplatione abducenda mens, ibi proprium oratoris opus est. hoc non docet litigator, hoc causarum libellis non continetur. probationes enim efficiant sane ut causam nostram meliorem esse iudices putent, adfectus praestant ut etiam velint; sed id quod volunt credunt quoque.

ubi verus animus iudex volo affero sum et ab ipse verus contemplatio abduco mens ibi proprius orator opus sum hic non doceo litigator hic causaris libellus non contineo probatio enim efficio sanus ut causa noster bonus sum iudex puto affectus praesto ut etiam volo sed is qui volo credo quoque


eadem ratio est horum quae sunt orationis lumina et quodam modo insignia, cum aut duplicantur iteranturque verba aut leviter commutata ponuntur, aut ab eodem verbo ducitur saepius oratio aut in idem coniicitur aut utrumque, aut adiungitur idem iteratum aut idem ad extremum refertur, aut continenter unum verbum non eadem sententia ponitur, aut cum similiter vel cadunt verba vel desinunt;

idem ratio sum hic qui sum oratio lumen et quidam modo insigne cum aut duplico itero verbum aut levis commuto pono aut ab idem verbum duco saepis oratio aut in idem coniicitur aut uterque aut adjungo idem itero aut idem ad exter refero aut contineo unus verbum non idem sententia pono aut cum similis vel cado verbum vel desino


ego optimos quidem et statim et semper sed tamen eorum candidissimum quemque et maxime expositum velim, ut Livium a pueris magis quam Sallustium, etsi hic historiae maior est auctor,

ego bonus quidem et statim et semper sed tamen is candidus quisque et magnus expono volo ut livius ab puer magis quam sallustius etsi hic historia magnus sum auctor


cum hoc igitur nemo mortalium contendet; hunc ut deum homines intuebuntur. hanc vim et celeritatem in Pericle miratur Eupolis, hanc fulminibus Aristophanes comparat, haec est vere dicendi facultas.

cum hic igitur nemo mortalis contendo hic ut deus homo intueor hic vis et celeritas in periculum miro eupolis hic fulmen aristophanes comparo hic sum verus dico facultas


palliolum sicut fascias, quibus crura vestiuntur, et focalia et aurium ligamenta sola excusare potest valetudo. sed haec amictus observatio, dum incipimus; procedente vero actu, iam paene ab initio narrationis, sinus ab humero recte velut sponte delabitur, et, cum ad argumenta ac locos ventum est, reicere a sinistro togam, deicere etiam, si haereat, sinum conveniet.

palliolum sicut fascia qui crus vestio et focale et auris ligamentum solus excuso possum valetudo sed hic amicio observatio dum incipio procedo verus actus iam paene ab initium narratio sinus ab umerus rectus velut sponte delabor et cum ad argumentum atque locus venio sum reicio ab sinister toga deicio etiam si haereo sinum convenio


nam et frequentior eorum paenitentia est et promissum suspectius et, si perseverarint, reprehensio facilior.

nam et frequens is paenitentia sum et promitto suspicio et si perseverarint reprehensio facilis


etiamne a contrariis aliqua sinemus trahi, ut lucus, quia umbra opacus parum luceat, et ludus, quia sit longissime a lusu, et Ditis, quia minime dives? etiamne hominem appellari, quia sit humo natus (quasi vero non omnibus animalibus eadem origo, aut illi primi mortales ante nomen imposuerint terrae quam sibi), et verba ab aere verberato?

etiam ab contrarius aliqui sino traho ut lucus quia umbra opacus parum luceo et ludus quia sum longus ab lusus et dis quia paruus dives etiam homo appello quia sum humo nascor quasi verus non omnis animal idem origo aut ille primus mortalis ante nomen impono terra quam sui et verbum ab aer verbero


adhuc est subtilior illa ex simili translatio, cum, quod in alia re fieri solet, in aliam mutuamur. ea dicatur sane fictio: ut Chrysippus, cum in triumpho Caesaris eborea oppida essent translata, et post dies paucos Fabii Maximi lignea, thecas esse oppidorum Caesaris dixit. et Pedo de mirmillone, qui retiarium consequebatur nec feriebat, vivum , inquit, capere vult.

adhuc sum subtilis ille ex similis translatio cum qui in alius res fio soleo in alius mutuo is dico sanus fictio ut chrysippus cum in triumphus caesar eborea oppidum sum transfero et post dies paucus fabius magnus ligneus theca sum oppidum caesar dico et pedum de mirmillone qui retiarius consequor neque ferio vivus inquam capio volo


sed nos ueremur, ne parum hic liber mellis et absinthi multum habere videatur, sitque salubrior studiis quam dulcior. quin etiam hoc timeo, ne ex eo minorem gratiam ineat, quod pleraque non inventa per me sed ab aliis tradita continebit, habeat etiam quosdam, qui contra sentiant et adversentur, propterea quod plurimi auctores, quamvis eodem tenderent, diversas tamen vias muniverunt atque in suam quisque induxit sequentes.

sed nos vereor ne parum hic liber mel et absinthius multus habeo video sum salubris studium quam dulcis quin etiam hic timeo ne ex is paruus gratia ineo qui plerusque non invenio per ego sed ab alius trado contineo habeo etiam quidam qui contra sentio et adverso propterea qui plurimus auctor quivis idem tendo diverto tamen via munio atque in suus quisque induco sequor


cui rei simile quiddam facientes aves cernimus, quae teneris infirmisque fetibus cibos ore suo collatos partiuntur; at cum visi sunt adulti, paulum egredi nidis et circumvolare sedem illam praecedentes ipsae docent, tum expertas vires libero caelo suaeque ipsorum fiduciae permittunt.

qui res similis quidam facio aveo cerno qui teneo infirmis fetus cibus os suus collatos partio at cum video sum adoleo paulus egredior nidus et circumvolaris sedes ille praecedo ipse doceo tum experior vireo liber caelum sua ipse fiducia permitto


ideoque opus est intueri omne litis instrumentum; quod videre non est satis, perlegendum erit. nam frequentissime aut non sunt omnino, quae promittebantur, aut minus continent aut cum alio aliquo nocituro permixta sunt aut nimia sunt et fidem hoc ipso detractura quod non habent modum.

ideo opus sum intueor omnis lis instrumentum qui video non sum satis perlego sum nam frequens aut non sum omnino qui promitto aut paruus contineo aut cum alius aliquis noceo permisceo sum aut nimius sum et fides hic ipse detraho qui non habeo modus


quanquam autem dissentire vix audeo a Cicerone, qui multos secutus auctores dicit, finitionem esse de eodem et de altero, semper enim neganti aliquod esse nomen dicendum quod sit potius: tamen equidem tris habeo velut species.

quamquam autem dissentio vix audeo ab cicero qui multus sequor auctor dico finitio sum de idem et de alter semper enim nego aliqui sum nomen dico qui sum potis tamen equidem tres habeo velut species


est in vulgaribus quoque verbis emphasis: virum esse oportet, et homo est ille, et vivendum est. adeo similis est arti plerumque natura. non tamen satis eloquentiae est, ea, de quibus dicat, clare atque evidenter ostendere; sed sunt multi ac varii excolendae orationis modi.

sum in vulgaris quoque verbum emphasis vir sum oportet et homo sum ille et vivo sum adeo similis sum artus plerusque natura non tamen satis eloquentia sum is de qui dico claris atque evidens ostendo sed sum multus atque varius excolo oratio modus


ergo cui latius complecti conformationes verborum ac sententiarum placuerit, habet quod sequatur nec adfirmare ausim quicquam esse melius; sed haec ad propositi mei rationem legat. nam mihi de his sententiarum figuris dicere in animo est, quae ab illo simplici modo indicandi recedunt; quod item multis doctissimis viris video placuisse.

ergo qui fero complector conformatio verbum atque sententiaris placeo habeo qui sequor neque adfirmaris audeo quisquam sum bonus sed hic ad propono meus ratio lego nam ego de hic sententiaris figura dico in animus sum qui ab ille simplex modo indico recedo qui item multus doceo vis video placeo


illud est diligentius docendum, eum demum dicere apte, qui non solum quid expediat, sed etiam quid deceat inspexerit. nec me fugit, plerumque haec esse coniuncta. nam quod decet, fere prodest, neque alio magis animi iudicum conciliari aut, si res in contrarium tulit, alienari solent.

ille sum diligo doceo is demum dico aptus qui non solus quis expedio sed etiam quis decet inspicio neque ego fugio plerusque hic sum conjungo nam qui decet fere prodo neque alius magis animus iudex concilio aut si res in contrarius fero alienaris soleo


cum vero mihi Domitianus Augustus sororis suae nepotum delegaverit curam, non satis honorem iudiciorum caelestium intelligam, nisi ex hoc oneris quoque magnitudinem metiar.

cum verus ego domitianus augustus soror suus nepos delego cura non satis honor iudicium caelestis intellego nisi ex hic onus quoque magnitudo metior


ac si omnia percenseas, nulla mansit ars, qualis inventa est, nec intra initium stetit, nisi forte nostra potissimum tempora damnamus huius infelicitatis, ut nunc demum nihil crescat. nihil autem crescit sola imitatione.

atque si omnis percenseo nullus maneo ars qualis invenio sum neque intra initium sto nisi fors noster potis tempus damno hic infelicitas ut nunc demum nihil cresco nihil autem cresco solus imitatio


et quae idem significarent solitos scio ediscere, quo facilius et occurreret unum ex pluribus et, cum essent usi aliquo, si breve intra spatium rursus desideraretur, effugiendae repetitionis gratia sumerent aliud quod idem intelligi posset. quod cum est puerile et cuiusdam infelicis operae tum etiam utile parum; turbam tantum modo congregat, ex qua sine discrimine occupet proximum quodque.

et qui idem significo soleo scio edisco quo facilis et occurro unus ex multus et cum sum utor aliquis si brevis intra spatium rursus desidero effugio repetitio gratia sumo alius qui idem intellego possum qui cum sum puerilis et quidam infelix opera tum etiam utilis parum turba tantus modo congrego ex qui sine discrimen occupo propior quisque


sed acutior est illa atque velocior in urbanitate brevitas. cuius quidem duplex forma est dicendi ac respondendi, sed ratio communis in partem; nihil enim quod in lacessendo dici potest, non etiam in repercutiendo.

sed acuo sum ille atque velox in urbanitas brevitas qui quidem duplex forma sum dico atque respondeo sed ratio communis in pars nihil enim qui in lacesso dico possum non etiam in repercutio


adiiciam breviter, sicut ornent orationem opportune positae, ita ineptissimas esse, cum immodice petantur. sunt qui neglecto rerum pondere et viribus sententiarum, si vel inania verba in hos modos depravarunt, summos se iudicent artifices ideoque non desinant eas nectere, quas sine substantia sectari tam est ridiculum quam quaerere habitum gestumque sine corpore.

adiiciam brevis sicut orno oratio opportunus pono ita ineptus sum cum immodicus peto sum qui neglego res pondus et vis sententiaris si vel inanis verbum in hic modus depravarunt summus sui judico artifex ideo non desino is necto qui sine substantia sectaris tam sum ridiculus quam quaero habitus gero sine corpus


danda est tamen omnibus aliqua remissio; non solum quia nulla res est, quae perferre possit continuum laborem, atque ea quoque, quae sensu et anima carent, ut servare vim suam possint, velut quiete alterna retenduntur; sed quod studium discendi voluntate, quae cogi non potest, constat.

do sum tamen omnis aliqui remissio non solus quia nullus res sum qui perfero possum continuus labor atque is quoque qui sentio et anima careo ut servaris vis suus possum velut quiesco alternus retendo sed qui studium disco voluntas qui cogo non possum consto


potest tamen id ipsum, sicut pleraque, vertere utilitas. nec tantum causae voluntatis sunt quaerendae, sed interim et erroris, ut ebrietas, ignorantia. nam ut haec in qualitate crimen elevant, ita in coniectura premunt.

possum tamen is ipse sicut plerusque verto utilitas neque tantus causa voluntas sum quaero sed interim et error ut ebrietas ignoro nam ut hic in qualitas crimen elevo ita in conicio premo


κακόζηλον id est mala adfectatio, per omne dicendi genus peccat. nam et tumida et pusilla et praedulcia et abundantia et arcessita et exultantia sub idem nomen cadunt. denique κακόζηλον vocatur, quidquid est ultra virtutem, quotiens ingenium iudicio caret et specie boni fallitur, omnium in eloquentia vitiorum pessimum. nam cetera parum vitantur, hoc petitur.

is sum malus affectatio per omnis dico genus pecco nam et tumidus et pusillus et praedulcia et abundantia et arcesso et exultantia sub idem nomen cado denique voco quisquis sum ultra virtus quotiens ingenium iudicium careo et species bonus fallo omnis in eloquentia vitium malus nam ceterus parum vito hic peto


sed non ideo minus nobis ad summa tendendum est; quod fecerunt plerique veterum, qui, etsi nondum quemquam sapientem repertum putabant, praecepta tamen sapientiae tradiderant.

sed non ideo paruus nos ad summus tendo sum qui facio plerusque vetus qui etsi nondum quisquam sapio reperio puto praecipio tamen sapientia trado


haec enim sunt fere atque horum similia vel plura etiam esse possunt, quae sententiis orationem verborumque conformationibus illuminent. eadem sunt in Oratore plurima non omnia tamen et paulo magis distincta, quia post orationis et sententiarum figuras tertium quendam subiecit locum ad alias, ut ipse ait, quasi virtutes dicendi pertinentem:

hic enim sum fere atque hic similis vel multus etiam sum possum qui sententia oratio verbum conformatio illuminent idem sum in orator multus non omnis tamen et paulus magis distinguo quia post oratio et sententiaris figura tertius quidam subicio locus ad alius ut ipse aio quasi virtus dico pertineo


versum ut oratione fieri multo foedissimum est totum, sed etiam ut parte deforme, utique si pars posterior ut clausula deprehendatur aut rursus prior ut ingressu. namque idem contra saepe etiam decet, quia et claudit interim optime prima pars versus, dum intra paucas syllabas, praecipue senarii atque octonarii.

verro ut oratio fio multus foedus sum totus sed etiam ut pars deformis utique si pars posterus ut clausula deprehendo aut rursus prior ut ingredior namque idem contra saepe etiam decet quia et claudo interim optume primus pars verro dum intra paucus syllaba praecipuus senarius atque octonarii


quare potest et coisse cum viro, quae non peperit, et non esse ventus in mari, cum est fluctus, neque utique cor eius vulneratum esse, qui perit. ac similiter satum fuisse potest, ubi non fuit messis, nec fuisse Romae, qui non fuit Athenis, nec fuisse ferro vulneratus, qui habet cicatricem.

quare possum et coeo cum vir qui non pario et non sum venio in mare cum sum fluctus neque utique cor is vulnero sum qui pereo atque similis sero sum possum ubi non sum messis neque sum roma qui non sum athenae neque sum ferrum vulnero qui habeo cicatrix


nam hoc mihi ostendendum est, augendi gratia non tota modo totis, sed etiam partes partibus comparari: sicut hoc loco, an vero vir amplissimus P. Scipio, pontifex maximus, Ti. Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit: Catilinam orbem terrae caede atque incendio vastare cupientem nos consules perferemus?

nam hic ego ostendo sum augeo gratia non totus modo totus sed etiam pars pars compararis sicut hic locus an verus vir amplus p scipio pontifex magnus tiberius gracchus mediocris labefacto status res publicus privo interfacio catilina orbis terra caedes atque incendium vastaris cupio nos consul perfero


atque omnis vitae ratio sic constat, ut quae probamus in aliis facere ipsi velimus. sic litterarum ductus, ut scribendi fiat usus, pueri sequuntur, sic musici vocem docentium, pictores opera priorum, rustici probatam experimento culturam in exemplum intuentur; omnis denique disciplinae initia ad propositum sibi praescriptum formari videmus.

atque omnis vita ratio sic consto ut qui probo in alius facio ipse volo sic litteraris duco ut scribo fio utor puer sequor sic musicus voco doceo pictor opus prior rusticus probo experimentum colo in exemplum intueor omnis denique disciplina initium ad propono sui praescribo formaris video


sed illam etiam, quam supra ostendi, simplicem ex adfectibus atque ex adfirmatione sola probationem recipit refutatio, qualis est illa Scauri, de qua supra dixi; quin nescio an etiam frequentior, ubi quid negatur. videndum praecipue utrique parti, ubi sit rei summa. nam fere accidit, ut in causis multa dicantur, de paucis iudicetur.

sed ille etiam quam supra ostendo simplex ex affectus atque ex adfirmatio solus probatio recipio refutatio qualis sum ille scaurus de qui supra dico quin nescio an etiam frequens ubi quis nego video praecipuus uterque pario ubi sum res summus nam fere accido ut in causa multus dico de paucus judico


nec incendit nisi ignis nec madescimus nisi humore nec res ulla dat alteri colorem quem non ipsa habet. primum est igitur, ut apud nos valeant ea quae valere apud iudicem volumus, adficiamurque antequam adficere conemur.

neque incendo nisi ignis neque madesco nisi humore neque res ullus do alter color qui non ipse habeo primus sum igitur ut apud nos valeo is qui valeo apud judico volo afficio antequam afficio conor


historia quoque alere oratorem quodam uberi iucundoque suco potest; verum et ipsa sic est legenda, ut sciamus, plerasque eius virtutes oratori esse vitandas. est enim proxima poetis et quodammodo carmen solutum, et scribitur ad narrandum non ad probandum, totumque opus non ad actum rei pugnamque praesentem, sed ad memoriam posteritatis et ingenii famam componitur; ideoque et verbis remotioribus et liberioribus figuris narrandi taedium evitat.

historia quoque alo orator quidam uber jucundus sucus possum verus et ipse sic sum lego ut scio plerusque is virtus orator sum vito sum enim propior poeta et quodammodo carmen soluo et scribo ad narro non ad probo totus opus non ad ago res pugna praesens sed ad memoria posteritas et ingenium fama compono ideo et verbum removeo et liber figura narro taedium evito


quid ulli epilogi possunt magis habere miserabile? serum est enim advocare iis rebus adfectum in peroratione, quas securus narraveris; adsuevit illis iudex iamque eas sine motu mentis accipit, quibus commotus novis non est, et difficile est mutare animi habitum semel constitutum.

quis ullus epilogus possum magis habeo miserabilis serus sum enim advocaris is res afficio in peroratio qui securus narro assuesco ille iudex iam is sine motus mens accipio qui commoueo novus non sum et difficilis sum muto animus habitus semel constituo


scripsit non parum multa Cornelius Celsus, Sextios secutus, non sine cultu ac nitore. Plautus in Stoicis rerum cognitioni utilis. in Epicureis levis quidem, sed non iniucundus tamen auctor est Catius.

scribo non parum multus cornelius celsus sestius sequor non sine cultus atque nitor plautus in stoicus res cognitio utilis in epicureus levis quidem sed non injucundus tamen auctor sum catus


an laudes Capitolini Iovis, perpetua sacri certaminis materia, vel dubiae sunt vel non oratorio genere tractantur? ut desiderat autem laus, quae negotiis adhibetur, probationem, sic etiam illa, quae ostentationi componitur, habet interim aliquam speciem probationis;

an laus capitolinus iuppiter perpetuus sacer certamen materia vel dubius sum vel non oratorius genus tracto ut desidero autem laus qui negotium adhibeo probatio sic etiam ille qui ostentatio compono habeo interim aliqui species probatio


quod sciam, consensus est duas eius esse partes, διανοίας, id est mentis vel sensus vel sententiarum, nam his omnibus modis dictum est, et λέξεως id est verborum vel dictionis vel elocutionis vel sermonis vel orationis; nam et variatur et nihil refert.

qui scio consentio sum duo is sum pars is sum mens vel sensus vel sententiaris nam hic omnis modus dico sum et is sum verbum vel dictio vel elocutio vel sermo vel oratio nam et vario et nihil refero


ita prooemium necessarium an supervacuum, breve an longius, ad iudicem omni sermone derecto an aliquando averso per aliquam figuram dicendum sit, constricta an latius fusa narratio, continua an divisa, recta an ordine permutato, causae docebunt. itemque de quaestionum ordine, cum in eadem controversia aliud alii parti prius quaeri frequenter expediat.

ita prooemium necessarius an supervacuus brevis an longus ad judico omnis sermo derecingo an aliquando averto per aliqui figura dico sum constringo an fero fundo narratio continuo an divido recta an ordo permuto causa doceo ito de quaestio ordo cum in idem controversia alius alius pario prior quaero frequens expedio


at hominem occisum queror; non omnia, quae in re praesenti accidisse credibile est, in oculis habebo? non percussor ille subitus erumpet? non expavescet circumventus? exclamabit vel rogabit vel fugiet? non ferientem, non concidentem videbo? non animo sanguis et pallor et gemitus extremus, denique exspirantis hiatus insidet?

at homo occido queror non omnis qui in res praesens accido credibilis sum in oculus habeo non percussor ille subeo erumpo non expavesco circumvenio exclamo vel rogo vel fugio non ferio non concaedes video non animus sanguis et pallor et gemitus extremus denique exspiro hio insideo


in primis igitur argumenta a persona ducenda sunt; cum sit, ut dixi, divisio, ut omnia in haec duo partimur, res atque personas, ut causa, tempus, locus, occasio, instrumentum, modus et cetera, rerum sint accidentia. personis autem non quidquid accidit exsequendum mihi est, ut plerique fecerunt, sed unde argumenta sumi possunt.

in primus igitur argumentum ab persono duco sum cum sum ut dico divisio ut omnis in hic duo partio res atque persono ut causa tempus locus occasio instrumentum modus et ceterus res sum accido persona autem non quisquis accido exsequor ego sum ut plerusque facio sed unde argumentum sumo possum


interim proposito velut simili exemplo efficiendum est, ut sit maius id quod a nobis exaggerandum est: ut idem pro Cluentio, cum exposuisset, Milesiam quandam a secundis heredibus pro abortu pecuniam accepisse, quanto est, inquit, Oppianicus in eadem iniuria maiore supplicio dignus? siquidem ilia, cum suo corpori vim attulisset, se ipsa cruciavit; hic autem idem illud effecit per alieni corporis vim atque cruciatum.

interim propono velut similis exemplum efficio sum ut sum magnus is qui ab nos exaggero sum ut idem pro cluentius cum expono milesia quidam ab secundus heres pro aborior pecunia accipio quantus sum inquam oppianicus in idem iniuria magnus supplicium dignus siquidem ilia cum suus corpus vis affero sui ipse crucio hic autem idem ille efficio per alienus corpus vis atque cruciatus


ne iis quidem accesserim, qui laudativam materiam honestorum, deliberatiuam utilium, iudicialem iustorum quaestione contineri putant, celeri magis ac rotunda usi distributione quam vera. stant enim quodam modo mutuis auxiliis omnia. nam et in laude iustitia utilitasque tractatur et in consiliis honestas, et raro iudicialem inveneris causam, in cuius non parte aliquid eorum, quae supra diximus, reperiatur.

ne is quidem accedo qui laudativam materia honestor deliberativus utilis iudicial iustor quaestio contineo puto celer magis atque rotundus utor distributio quam verus sto enim quidam modo mutuus auxilium omnis nam et in laus iustitia utilitas tracto et in consilium honestus et rarus iudicial invenio causa in qui non pars aliquis is qui supra dico reperio


illa quoque ut narrationi apta, ita ceteris quoque partibus communis est virtus, quam Theodectes huic uni proprie dedit; non enim magnificam modo vult esse, verum etiam iucundam expositionem. sunt qui adiiciant his evidentiam, quae ἐνάργεια Graece vocatur.

ille quoque ut narratio apto ita ceterus quoque pars communis sum virtus quam theodectes hic unus proprius do non enim magnificus modo volo sum verus etiam jucundus expositio sum qui adiiciant hic evidentia qui graecum voco


idem autem de vultu gestuque ridiculo dictum sit; in quibus est quidem summa gratia, sed maior, cum captare risum non videntur; nihil enim est iis, quae sicut salsa dicuntur, insulsius. quanquam autem gratiae plurimum dicentis severitas adfert, fitque ridiculum id ipsum, quod qui dicit illa non ridet, est tamen interim et aspectus et habitus oris et gestus non inurbanus,

idem autem de vultus gero ridiculus dico sum in qui sum quidem summus gratia sed magnus cum captaris risus non video nihil enim sum is qui sicut salio dico insulsus quamquam autem gratia multus dico severitas affero fio ridiculus is ipse qui qui dico ille non rideo sum tamen interim et aspicio et habitus ora et gero non inurbanus


tantum sperare dolorem, aut, quod in oratione Dolabellae emendatum a Cicerone adnotavi, mortem ferre, aut, qualia nunc laudantur a quibusdam, quorum est, de cruce verba ceciderunt. non tamen quidquid non erit proprium, protinus et improprii vitio laborabit, quia primum omnium multa sunt et Graece et Latine non denominata.

tantus spero dolor aut qui in oratio dolabella emendo ab cicero adnotavi mors fero aut qualis nunc laudo ab quidam qui sum de crux verbum cado non tamen quisquis non sum proprius protinus et improprii vitio laboro quia primus omnis multus sum et graecum et latinum non denomino


quid quod interim, quae per se levia sunt et infirma, turba valent? ideoque congerenda sunt potius et velut eruptione pugnandum; quod tamen rarum esse debet et ex necessitate demum, cum hoc ipsum quod dissimile rationi est coegerit ratio.

quis qui interim qui per sui levis sum et infirmo turba valeo ideo congero sum potis et velut eruptio pugno qui tamen raris sum debeo et ex necessitas demum cum hic ipse qui dissimilis ratio sum cogo ratio


facit quasdam sententias sola geminatio, qualis est Senecae in eo scripto, quod Nero ad senatum misit occisa matre, cum se periclitatum videri vellet: salvum me esse adhuc nec credo nec gaudeo. melior , cum ex contrariis valet: habeo quem fugiam; quem sequar non habeo. quid , quod miser, cum loqui non posset, lacere non poterat?

facio quidam sententia solus geminatio qualis sum seneca in is scribo qui nero ad senatus mitto occaedes mater cum sui periclitas video volo salvus ego sum adhuc neque credo neque gaudeo bonus cum ex contrarius valeo habeo qui fugio qui sequor non habeo quis qui miser cum loquor non possum lacere non possum


non ut damnasse eas videamur, sed omisisse, quia possimus etiam sine eis vincere. procurator alicuius pecuniam petit ex fenore hereditario: potest incidere quaestio, an huic esse procuratori liceat.

non ut damno is video sed omitto quia possum etiam sine is vinco procurator aliquis pecunia peto ex fenore hereditarius possum incido quaestio an hic sum procurator licet


adiicias licet eos, qui sententias vibrantes digitis iaculantur aut manu sublata denuntiant aut, quod per se interim recipiendum est, quotiens aliquid ipsis placuit, in ungues eriguntur; sed vitiosum id faciunt, aut digito, quantum plurimum possunt, erecto aut etiam duobus, aut utraque manu ad modum aliquid portantium composita.

adiicias licet is qui sententia vibro digitus jaculor aut manus tollo denuntio aut qui per sui interim recipio sum quotiens aliquis ipse placeo in unguis erigo sed vitiosus is facio aut digitus quantus multus possum erigo aut etiam duo aut uter manus ad modus aliquis porto compono


quod nomen Polynicis, ut argumentum morum, frater incessit. iocorum tamen ex eo frequens materia, qua Cicero in Verrem non semel usus est. haec fere circa personas sunt aut his similia. neque enim complecti omnia vel hac in parte vel in ceteris possumus, contenti rationem plura quaesituris ostendere.

qui nomen polynices ut argumentum mos frater incedo jocus tamen ex is frequens materia qui cicero in verres non semel utor sum hic fere circa persono sum aut hic similis neque enim complector omnis vel hic in pars vel in ceterus possum contendo ratio multus quaero ostendo


sin praeparata dicendi vis fuerit, erunt in officio, non ut requisita respondere, sed ut semper sensibus inhaerere videantur atque eos ut umbra corpus sequi.

sin praeparo dico volo sum sum in officium non ut requaero respondeo sed ut semper sensus inhaereo video atque is ut umbra corpus sequor


sed nos ducit scholarum consuetudo, in quibus certa quaedam ponuntur, quae themata dicimus, praeter quae nihil est diluendum, ideoque prooemio narratio semper subiungitur. inde libertas declamatoribus, ut etiam secundo partis suae loco narrare videantur.

sed nos duco scholaris consuetudo in qui certus quidam pono qui thema dico praeter qui nihil sum diluo ideo prooemium narratio semper subjungo inde libertas declamator ut etiam secundus pars suus locus narro video


est etiam gradatio quaedam et conversio et verborum concinna transgressio, et contrarium et dissolutum, et declinatio et reprehensio, et exclamatio et imminutio; et quod in multis casibus ponitur et quod de singulis rebus propositis ductum refertur ad singula, et ad propositum subiecta ratio et item in distributis supposita ratio;

sum etiam gradatio quidam et conversio et verbum concinno transgressio et contrarius et dissoluo et declinatio et reprehensio et exclamatio et imminutio et qui in multus casus pono et qui de singuli res propono duco refero ad singulus et ad propono subiectum ratio et item in distribuo suppono ratio


sunt et illi leniores epilogi, quibus adversario satisfacimus, si forte sit eius persona talis, ut illi debeatur reverentia, aut cum amice aliquid commonemus et ad concordiam hortamur. quod est genus egregie tractatum a Passieno, cum Domitiae uxoris suae pecuniaria lite adversus fratrem eius Ahenobarbum ageret; nam, cum de necessitudine multa dixisset, de fortuna quoque, qua uterque abundabat, adiecit: nihil vobis minus deest, quam de quo contenditis.

sum et ille lenis epilogus qui adversarius satisfacimus si fors sum is persono talis ut ille debeo reverendus aut cum amicus aliquis commoneo et ad concordia horto qui sum genus egregius tractas ab passienus cum domitius uxor suus pecuniarius lis adverro frater is ahenobarbus ago nam cum de necessitudo multus dico de fortuna quoque qui uterque abundo adiicio nihil tu paruus desum quam de quo contendo


sequitur coniecturam finitio. nam , qui non potest dicere nihil fecisse, proximum habebit, ut dicat, non id fecisse, quod obiiciatur. itaque pluribus legibus rei iisdem quibus coniectura versatur, defensionis tantum genere mutato, ut rei furtis, depositis, adulteriis. nam , quemadmodum dicimus, non feci furtum, non accepi depositum, non commisi adulterium, ita, non est hoc furtum, non est hoc depositum, non est hoc adulterium.

sequor conicio finitio nam qui non possum dico nihil facio propior habeo ut dico non is facio qui obiiciatur itaque multus lex res idem qui conicio verso defensio tantus genus muto ut res furtum depono adulterium nam quemadmodum dico non facio furtum non accipio depono non committo adulterium ita non sum hic furtum non sum hic depono non sum hic adulterium


est etiam alia in duos dividendi status ratio, quae docet, aut de substantia controversiam esse, aut de qualitate; ipsam porro qualitatem aut in summo genere consistere aut in succedentibus.

sum etiam alius in duo divido status ratio qui doceo aut de substantia controversia sum aut de qualitas ipse porro qualitas aut in superus genus consisto aut in succedo


itaque haec, ne omisisse viderer, attigi; illa autem, quae de usu ipso et modo iocandi complexus sum, audeo confirmare esse plane necessaria. his adiicit Domitius Marsus, qui de urbanitate diligentissime scripsit, quaedam non ridicula, sed cuilibet severissimae orationi convenientia eleganter dicta et proprio quodam lepore iucunda; quae sunt quidem urbana sed risum tamen non habent.

itaque hic ne omitto video attingo ille autem qui de usus ipse et modo jocor complexus sum audeo confirmo sum planus necessarius hic adiicit domitius marsus qui de urbanitas diligens scribo quidam non ridicula sed qui severus oratio convenio eleganter dictum et proprius quidam lepor iucundus qui sum quidem urbanus sed risus tamen non habeo


sed quoniam pluribus modis accipi solet non equidem in omnes eam particulas secabo, quarum ambitiose a quibusdam numerus augetur, sed maxime necessarias attingam. est igitur unum genus, quo tota rerum imago quodammodo verbis depingitur: constitit in digitos extemplo arrectus uterque et cetera, quae nobis illam pugilum congredientium faciem ita ostendunt, ut non clarior futura fuerit spectantibus.

sed quoniam multus modus accipio soleo non equidem in omnis is particula seco qui ambitiosus ab quidam numerus augeo sed magnus necessaria attingo sum igitur unus genus quo totus res imago quodammodo verbum depingo consto in digitus extemplo arrideo uterque et ceterus qui nos ille pugil congredior facies ita ostendo ut non clarus sum sum specto


nam ut de nostris potissimum studiis dicam, quid attinet tam multis annis quam ad more est plurimorum (ut de his, a quibus magna ad hoc pars aetatis absumitur, taceam) declamitare ad schola et tantum laboris ad rebus falsis consumere, cum satis sit modico tempore imaginem veri discriminis et dicendi leges comperisse Quod non eo diro,

nam ut de noster potis studium dico quis attineo tam multus annus quam ad mos sum multus ut de hic ab qui magnus ad hic pars aetas absumo taceo declamitaris ad schola et tantus labor ad res falsum consumo cum satis sum modicus tempus imago verus discrimen et dico lex comperio qui non is dirus


et cultus concessus atque magnificus addit hominibus, ut Graeco versu testatum est, auctoritatem; at muliebris et luxuriosus non corpus exornat, sed detegit mentem. similiter illa translucida et versicolor quorundam elocutio res ipsas effeminat, quae illo verborum habitu vestiantur. curam ergo verborum, rerum volo esse sollicitudinem.

et cultus concedo atque magnificus addo homo ut graecum verro testas sum auctoritas at muliebris et luxuriosus non corpus exorno sed detego mens similis ille translucidus et versicolor quidam elocutio res ipse effemino qui ille verbum habitus vestio cura ergo verbum res volo sum sollicitudo


et, si tantum occisus esset, per plures gradus ascenderat; cum vero dixerit, prope parricidium necare, supra quod nihil est, adiecit quid dicam in crucem tollere? ita , cum id, quod maximum est, occupasset, necesse erat in eo, quod ultra est, verba deficere.

et si tantus occido sum per multus gradus ascenderat cum verus dico prope parricidium neco supra qui nihil sum adiicio quis dico in crux tollo ita cum is qui magnus sum occupo necesse sum in is qui ultra sum verbum deficio


scire quod quoque loco verborum maxime quadret. atque is optime componet, qui hoc non solum componendi gratia facit. ratio vero pedum ut oratione est multo quam ut versu difficilior: primum quod versus paucis continetur, oratio longiores habet saepe circuitus; deinde quod versus semper similis sibi est et una ratione decurrit, orationis compositio, nisi varia est, et offendet similitudine et ut adfectatione deprehenditur.

scio qui quoque locus verbum magnus quadro atque is optume compono qui hic non solus compono gratia facio ratio verus pes ut oratio sum multus quam ut verro difficilis primus qui verro paucus contineo oratio longus habeo saepe circumeo deinde qui verro semper similis sui sum et unus ratio decurro oratio compositio nisi vario sum et offendo similitudo et ut adfectatio deprehendo


multa ex Graeco format nova ac plurima a Verginio Flavo, quorum dura quaedam admodum videntur, ut queens et essentia; quae cur tantopere aspernemur nihil video, nisi quod iniqui iudices adversus nos sumus ideoque paupertate sermonis laboramus. quaedam tamen perdurant.

multus ex graecum formo novo atque multus ab verginio flavus qui durus quidam admodum video ut queens et essentia qui cur tantopere aspernor nihil video nisi qui iniquus iudex adverro nos sum ideo paupertas sermo laboro quidam tamen perduro


fecit deinde velut propriam Hermagoras viam, quam plurimi sunt secuti; cui maxime par atque aemulus videtur Athenaeus fuisse. multa post Apollonius Molon, multa Areus, multa Caecilius et Halicarnasseus Dionysius.

facio deinde velut proprius hermagoras via quam plurimus sum sequor qui magnus par atque aemulus video athenaeus sum multus post apollonius molo multus areus multus caecilius et halicarnasseus dionysius


artem autem memoriae primus ostendisse dicitur Simonides. cuius vulgata fabula est: cum pugili coronato carmen, quale componi victoribus solet, mercede pacta scripsisset, abnegatam ei pecuniae partem, quod more poetis frequentissimo digressus in laudes Castoris ac Pollucis exierat. quapropter partem ab iis petere, quorum facta celebrasset, iubebatur.

ars autem memoria primus ostendo dico simonides qui vulgo fabula sum cum pugilis corono carmen qualis compono victor soleo merces paciscor scribo abnego is pecunia pars qui mos poeta frequens digredior in laus castor atque pollucis exeo quapropter pars ab is peto qui facio celebro jubeo


quin etiam laudet virtutem eorum, qui potentiorem facere linguam Latinam studebant, nec alienis egere institutis fatebantur. inde Castorem media syllaba producta pronuntiarunt, quia hoc omnibus nostris nominibus accidebat, quorum prima positio in easdem quas Castor litteras exit; et ut Palaemo ac Telamo et Plato (nam sic eum Cicero quoque appellat) dicerentur, retinuerunt, quia Latinum, quod o et n litteris finiretur, non reperiebant.

quin etiam laudo virtus is qui potens facio lingua latinus studeo neque alienus ago institus fateor inde castor medius syllaba produco pronuntio quia hic omnis noster nomen accido qui primus positio in idem qui castor littera exeo et ut palaemo atque telamo et plato nam sic is cicero quoque appello dico retineo quia latinus qui o et n littera finio non reperio


verum sic quoque iam robustis et severiore genere satis firmatis legendus vel ideo quod exercere potest utrinque iudicium. multa enim, ut dixi, probanda in eo, multa etiam admiranda sunt, eligere modo curae sit; quod utinam ipse fecisset. digna enim fuit illa natura, quae meliora vellet; quod voluit effecit.

verus sic quoque iam robustus et severiore genus satis firmo lego vel ideo qui exerceo possum uter iudicium multus enim ut dico probo in is multus etiam admiror sum eligo modo cura sum qui utinam ipse facio dignus enim sum ille natura qui bonus volo qui volo efficio


sin et audientium mobiles animi et tot malis obnoxia veritas, arte pugnandum est et adhibenda quae prosunt. neque enim, qui recta via depulsus est, reduci ad eam nisi alio flexu potest.

sin et audio mobilis animus et tot malus obnoxius vereor ars pugno sum et adhibeo qui prosum neque enim qui recta via depello sum reduco ad is nisi alius flecto possum


sunt enim et haec maiora et minora aut certe vim similem obtinent, quae si persequamur, nullus erit ea concidendi modus. infinita est enim rerum comparatio, iucundiora, graviora, magis necessaria, honestiora, utiliora. sed mittamus plura, ne in eam ipsam, quam vito, loquacitatem incidam.

sum enim et hic magnus et parvus aut certus vis similis obtineo qui si persequor nullus sum is concaedes modus infinitus sum enim res comparatio jucundus gravis magis necessarius honestus utilis sed mitto multus ne in is ipse quam vito loquacitas incido


res ipsae perducant iudicem ad suspicionem, et amoliamur cetera, ut hoc solum supersit; in quo multum etiam adfectus iuvant et interrupta silentio dictio et cunctationes. sic enim fiet, ut iudex quaerat illud nescio quid ipse, quod fortasse non crederet, si audiret, et ei, quod a se inventum existimat, credat.

res ipse perduco judico ad suspicio et amolior ceterus ut hic solus supersum in quo multus etiam affectus juvo et interrumpo silentium dictio et cunctatio sic enim fio ut iudex quaero ille nescio quis ipse qui fortasse non credo si audio et is qui ab sui invenio existimo credo


praeter hoc tamen, quod est commune, propriam moderationem quaedam causae desiderant. quapropter et, qui curationem bonorum patris postulabit, doleat eius valetudinem; et quamlibet gravia filio pater obiecturus miserrimam sibi ostendat esse hanc ipsam necessitatem, nec hoc paucis modo verbis, sed toto colore actionis, ut id eum non dicere modo, sed etiam vere dicere appareat.

praeter hic tamen qui sum communis proprius moderatio quidam causa desidero quapropter et qui curatio bonus pater postulo doleo is valetudo et quamlibet gravis filius pater objacio miser sui ostendo sum hic ipse necessitas neque hic paucus modo verbum sed totus color actio ut is is non dico modo sed etiam verus dico appareo


ut ille parasitus, qui ter abdicatum a divite iuvenem et absolutum tanquam suum filium asserit, habebit quidem colorem, quo dicat et paupertatem sibi causam exponendi fuisse et ideo a se parasiti personam esse susceptam, quia in illa domo filium haberet; et ideo illum ter innocentem abdicatum, quia filius abdicantis non esset.

ut ille parasitus qui ter abdico ab dives juvenis et absolvo tamquam suus filius assero habeo quidem color quo dico et paupertas sui causa expono sum et ideo ab sui parasitus persona sum suscipio quia in ille domus filius habeo et ideo ille ter innocens abdico quia filius abdico non sum


si causa conciliandi nobis iudicis materiam dabit, ex hac potissimum aliqua in usum principii, quae maxime favorabilia videbuntur, decerpi oportebit. Quo in loco Verginius fallitur, qui Theodoro placere tradit, ut ex singulis quaestionibus singuli sensus in prooemium conferantur.

si causa concilio nos judex materia do ex hic potis aliqui in usus principium qui magnus favorabilia video decerpo oportet quo in locus verginius fallo qui theodorus placeo trado ut ex singuli quaestio singuli sensus in prooemium confero


alii novem elementa posuerunt, Personam, in qua de animo, corpore, extra positis quaeratur, quod pertinere ad coniecturae et qualitatis instrumenta video. tempus , quod χρόνον vocant, ex quo quaestio, an is quem, dum addicta est, mater peperit, servus sit natus. locum , unde controversia videtur, an fas fuerit tyrannum in templo occidere. an exulaverit, qui domi latuit. tempus iterum, quod καιρόν appellant;

alius novo elementum pono persona in qui de animus corpus extra pono quaero qui pertineo ad conicio et qualitas instrumentum video tempus qui voco ex quo quaestio an is qui dum addico sum mater pario servus sum nascor locus unde controversia video an fas sum tyrannus in templum occaedes an exulaverit qui domus lateo tempus iterum qui appello


neque enim quisquam est tam malus, ut videri velit. sic Catilina apud Sallustium loquitur, ut rem sceleratissimam non militia, sed indignatione videatur audere. sic Atreus apud Varium: — iam fero (inquit) infandissima , iam facere cogor. quanto magis eis, quibus cura famae fuit, conservandus est hic velut ambitus?

neque enim quisquam sum tam malus ut video volo sic catilina apud sallustius loquor ut res scelero non militia sed indignatio video audeo sic atreus apud varius iam fero inquam infandus iam facio cogo quantus magis is qui cura fama sum conservo sum hic velut ambitus


A plurimis tres sunt facti generales status, quibus et Cicero in Oratore utitur, et omnia, quae aut in controversiam aut in contentionem veniant, contineri putat, Sitne? quid sit? quale sit? quorum nomina apertiora sunt, quam ut dicenda sint.

ab multus tres sum facio general status qui et cicero in orator uto et omnis qui aut in controversia aut in contentio venio contineo puto sum quis sum qualis sum qui nomen aperio sum quam ut dico sum


quodsi tradita mihi sequi praecepta sufficeret satisfeceram huic parti, nihil eorum quae legi vel didici, quod modo probabile fuit, omittendo; sed eruere in animo est quae latent, et penitus ipsa huius loci aperire penetralia, quae quidem non aliquo tradente, sed experimento meo ac natura ipsa duce accepi. summa enim,

quodsi trado ego sequor praecipio sufficio satisfeceram hic pario nihil is qui lego vel disco qui modo probabilis sum omitto sed eruo in animus sum qui lateo et penitus ipse hic locus aperio penetralis qui quidem non aliquis trado sed experimentum meus atque natura ipse dux accipio summus enim


saepe enim praeparat, dissimulat, insidiatur orator, eaque in prima parte actionis dicit, quae sunt in summa profutura. itaque suo loco minus placent, adhuc nobis quare dicta sint ignorantibus, ideoque erunt cognitis omnibus repetenda.

saepe enim praeparo dissimulo insidior orator is in primus pars actio dico qui sum in summus possum itaque suus locus paruus placeo adhuc nos quare dictum sum ignoro ideo sum cognosco omnis repeto


sinus decentissimus, si aliquanto supra imam tunicam fuerit; nunquam certe sit inferior. ille , qui sub humero dextro ad sinistrum oblique ducitur velut balteus, nec strangulet nec fluat. pars togae, quae postea imponitur, sit inferior; nam ita et sedet melius et continetur. subducenda etiam pars aliqua tunicae, ne ad lacertum in actu redeat; tum sinus iniciendus humero, cuius extremam oram reiecisse non dedecet.

sinus decet si aliquantus supra imus tunica sum numquam certus sum inferus ille qui sub umerus dexter ad sinister obliquus duco velut balteus neque strangulo neque fluo pars toga qui postea impono sum inferus nam ita et sedeo bonus et contineo subduco etiam pars aliqui tunica ne ad lacertus in actus redeo tum sinus inicio umerus qui extremus ora reicio non dedecet


interim refugienda non modo distinctio quaestionum est, sed omnino tractatio; adfectibus turbandus et ab intentione auferendus auditor. non enim solum oratoris est docere, sed plus eloquentia circa movendum valet. cui rei contraria est maxime tenuis illa et scrupulose in partes secta divisionis diligentia eo tempore quo cognoscenti iudicium conamur auferre.

interim refugio non modo distinctio quaestio sum sed omnino tractatio affectus turbo et ab intentio aufero auditor non enim solus orator sum doceo sed multus eloquentia circa moveo valeo qui res contrarius sum magnus tenuis ille et scrupulosus in pars seco divisio diligentia is tempus quo cognosco iudicium conor aufero


sic scripsisse Sallustium accepimus, et sane manifestus est etiam ex opere ipso labor. Vergilium quoque paucissimos die composuisse versus auctor est Varius. oratoris quidem alia condicio est;

sic scribo sallustius accipio et sanus manifestus sum etiam ex opus ipse labor vergilius quoque paucus dies compono verro auctor sum varius orator quidem alius condicio sum


cultus non est proprius oratoris aliquis sed magis in oratore conspicitur. quare sit, ut in omnibus honestis debet esse, splendidus et virilis. nam et toga et calceus et capillus tam nimia cura quam negligentia sunt reprehendenda. est aliquid in amictu, quod ipsum aliquatenus temporum condicione mutatum est. nam veteribus nulli sinus, perquam breves post illos fuerunt.

cultus non sum proprius orator aliquis sed magis in orator conspicio quare sum ut in omnis honestus debeo sum splendidus et virilis nam et toga et calceus et capillus tam nimius cura quam neglegentia sum reprehendo sum aliquis in amictus qui ipse aliquatenus tempus condicio muto sum nam vetus nullus sinus perquam brevis post ille sum


facinus est vincire civem Romanum, scelus verberare, prope parricidium necare: quid dicam in crucem tollere? nam et, si tantum verberatus esset, uno gradu increverat, ponendo etiam id esse facinus, quod erat inferius;

facinus sum vincio civis romanus scelus verberaris prope parricidium neco quis dico in crux tollo nam et si tantus verbero sum unus gradus increverat pono etiam is sum facinus qui sum inferus


sed non perpetuo intendimus in haec animum et cupiditate laudis utcunque acquirendae vel dicendi voluptate evagamur, quando uberior semper extra causam materia est, quia in controversia pauca sunt, extra omnia, et hic dicitur de his, quae accepimus, illic, de quibus volumus.

sed non perpetuus intendo in hic animus et cupiditas laus ut acquirendae vel dico voluptas evagamur quando uber semper extra causa materia sum quia in controversia paucus sum extra omnis et hic dico de hic qui accipio illic de qui volo


si resolvere ex parte diversa dicta difficilius erit, nostra argumenta cum adversariorum argumentis conferemus, si modo haec ut valentiora videantur effici poterit. quae vero turba ualebunt, diducenda erunt, ut, quod paulo ante dixi: heres eras et pauper et magna pecunia appellabaris a creditoribus et offenderas et mutaturum tabulas testamenti sciebas.

si resolvo ex pars diverto dictum difficilis sum noster argumentum cum adversarius argumentum confero si modo hic ut valeo video efficio possum qui verus turba valeo diduco sum ut qui paulus ante dico heres sum et pauper et magnus pecunia appellabaris ab creditor et offendo et muto tabula testamentum scio


nos porro et bonum virum et prudentem in primis oratorem putamus, qui cum se ad id, quod est optimum natura, direxerit, non magnopere commovebitur, si quis ab eo consultus dissentiet; cum ipsis illis diversas inter se opiniones tueri concessum sit. sed etiam, si nosse, quid quisque senserit, volet, lectionis opus est, qua nihil est in studiis minus laboriosum.

nos porro et bonus vir et prudens in primus orator puto qui cum sui ad is qui sum bonus natura dirigo non magnopere commoveo si quis ab is consulo dissentio cum ipse ille diverto inter sui opinio tueor concedo sum sed etiam si nosco quis quisque sentio volo lectio opus sum qui nihil sum in studium paruus laboriosus


post haec ubi et quando ; deinde facere , pati , habere , quod est quasi armatum esse, vestitum esse. novissime κεῖσθαι, quod est compositum esse quodam modo, ut calere, stare, irasci. sed ex iis omnibus prima quattuor ad status pertinere, cetera ad quosdam locos argumentorum videntur.

post hic ubi et quando deinde facio patior habeo qui sum quasi armo sum vestio sum novus qui sum compono sum quidam modo ut caleo sto irascor sed ex is omnis primus quattuor ad status pertineo ceterus ad quidam locus argumentor video


nam quae potest materia reperiri ad graviter copioseque dicendum magis abundans quam de virtute, de re publica, de providentia, de origine animorum, de amicitia? haec sunt, quibus mens pariter atque oratio insurgat, quae vere bona, quid mitiget metus, coerceat cupiditates, eximat nos opinionibus vulgi animumque caelestem erigat.

nam qui possum materia reperio ad gravis copiosus dico magis abundo quam de virtus de res publicus de provideo de origo animus de amicitia hic sum qui mens pariter atque oratio insurgo qui verus bonus quis mitigo metus coerceo cupiditas eximo nos opinio vulgus animus caelestis erigo


non patiamur igitur frigescere hoc opus, et adfectum, cum ad summum perduxerimus, relinquamus nec speremus fore ut aliena quisquam diu ploret. ideoque cum ira aliis tum maxime ira hac parte debet crescere oratio, quia, quidquid non adiicit prioribus, etiam detrahere videtur, et facile deficit adfectus qui descendit.

non patior igitur frigescere hic opus et afficio cum ad superus perduco relinquo neque spero sum ut alienus quisquam diu ploro ideo cum ira alius tum magnus ira hic pars debeo cresco oratio quia quisquis non adiicit prior etiam detraho video et facilis deficio affectus qui descendo


at in scholis recte et propositionibus et contradictionibus occurremus, ut in utrumque locum, id est primum et secundum, simul plurimum exerceamur. quod nisi fecerimus, nunquam utemur contradictione; non enim erit, cui respondeamus.

at in schola rectus et propositio et contradictio occurro ut in uterque locus is sum primus et secundus simul multus exerceo qui nisi facio numquam uto contradictio non enim sum qui respondeo


atqui eadem illa littera, quotiens ultima est et vocalem verbi sequentis ita contingit, ut ut eam transire possit, etiamsi scribitur, tamen parum exprimitur, ut multum ille et quantum erat, adeo ut paene cuiusdam novae litterae sonum reddat. neque enim eximitur, sed obscuratur et tantum ut hoc aliqua inter duas vocales velut nota est, ne ipsae coeant.

atqui idem ille littera quotiens ulter sum et vocal verbum sequor ita contingo ut ut is transeo possum etiamsi scribo tamen parum exprimo ut multus ille et quantus sum adeo ut paene quidam novus littera sonus reddo neque enim eximo sed obscuro et tantus ut hic aliqui inter duo vocal velut nosco sum ne ipse coeo


solet tractari et, utra sit antiquior, sed velut potentissimum, utra minus perdat; ut in desertore et viro forti, quod illo non occiso lex tota tollatur, occiso, sit reliqua viro forti alia optio. plurimum tamen est in hoc, utrum fieri sit melius atque aequius; de quo nihil praecipi nisi proposita materia potest.

soleo tractaris et uter sum antiquus sed velut potens uter paruus perdo ut in desertor et vir fortis qui ille non occido lex totus tollo occido sum reliquus vir fortis alius optio multus tamen sum in hic utrum fio sum bonus atque aequus de quo nihil praecipio nisi propono materia possum


falsa quoque veris similia geometrica ratione deprehendit. fit hoc et in numeris per quasdam, quas ψευδογραφίας vocant, quibus pueri ludere solebamus. sed alia maiora sunt. nam quis non ita proponenti credat? quorum locorum extremae lineae eandem mensuram colligunt, eorum spatium quoque, quod iis lineis continetur, par sit necesse est.

fallo quoque verus similis geometrice ratio deprehendo fio hic et in numerus per quidam qui voco qui puer ludo soleo sed alius magnus sum nam quis non ita propono credo qui locus exter linea idem mensura colligo is spatium quoque qui is linea contineo par sum necesse sum


atque id se dixisse recte, quod ab eo probabitur, credat. illa vero vitiosissima, quae iam humanitas vocatur, invicem qualiacunque laudandi, cum est indecora et theatralis et severe institutis scholis aliena, tum studiorum perniciosissima hostis. supervacua enim videntur cura ac labor, parata, quidquid effuderint,

atque is sui dico rectus qui ab is probo credo ille verus vitiosus qui iam humanitas voco invicem qualis laudo cum sum indecorus et theatralis et sero institus schola alienus tum studium perniciosus hostis supervacuus enim video cura atque labor paro quisquis effundo


anteactae vitae crimina plerumque prima purganda sunt, ut id, de quo laturus est sententiam iudex, audire propitius incipiat. sed hoc quoque pro Vareno Cicero ex ultimum distulit, non quid frequentissime sed quid tum expediret intuitus.

anteago vita crimen plerusque primus purgo sum ut is de quo fero sum sententia iudex audio propitius incipio sed hic quoque pro varenus cicero ex ulter differo non quis frequens sed quis tum expedio intueor


nam frequens imitatio transit in mores. ne gestus quidem omnis ac motus a comoedis petendus est. quanquam enim utrumque eorum ad quendam modum praestare debet orator, plurimum tamen aberit a scenico, nec vultu nec manu nec excursionibus nimius. nam si qua in his ars est dicentium, ea prima est, ne ars esse videatur.

nam frequens imitatio transeo in mos ne gero quidem omnis atque moueo ab comoedus peto sum quamquam enim uterque is ad quidam modus praesto debeo orator multus tamen absum ab scenico neque vultus neque manus neque excursio nimius nam si qui in hic ars sum dico is primus sum ne ars sum video


simplex autem causa etiamsi varie defenditur, non potest habere plus uno, de quo pronuntietur, atque inde erit status causae, quod et orator praecipue sibi obtinendum et iudex spectandum maxime intelligit; in hoc enim causa consistet. ceterum quaestionum possunt esse diversi.

simplex autem causa etiamsi varius defendo non possum habeo multus unus de quo pronuntio atque inde sum status causa qui et orator praecipuus sui obtineo et iudex specto magnus intelligit in hic enim causa consisto ceterum quaestio possum sum diverto


eadem in verbis quoque ratio comparationis, ut, si quis antiques secutus fervere brevi media syllaba dicat, deprehendatur vitiose loqui, quod omnia, quae e et o litteris fatendi modo terminantur, eadem, si infinitis e litteram media syllaba acceperunt, utique productam habent: prandeo pendeo spondeo, prandere pendere spondere.

idem in verbum quoque ratio comparatio ut si quis antiques sequor ferveo brevis medius syllaba dico deprehendo vitiosus loquor qui omnis qui e et o littera fateor modo termino idem si infinitus e littera medius syllaba accipio utique produco habeo prandeo pendeo spondeo prandeo pendeo spondeo


atqui corporis quoque motui sunt sua quaedam tempora et ad signandos pedes non minus saltationi quam modulationibus adhibetur musica ratio numerorum. quid ? non vox et gestus accommodatur naturae ipsarum, de quibus dicimus, rerum? quo minus id mirere ut pedibus orationis, cum debeant sublimia ingredi, lenia duci, acria currere, delicata fluere. itaque tragoediae,

atqui corpus quoque motui sum suus quidam tempus et ad signo pes non paruus saltatio quam modulatio adhibeo musica ratio numerus quis non vox et gero accommodo natura ipsaris de qui dico res quo paruus is miro ut pes oratio cum debeo sublime ingredior lenis duco acer curro delicatus fluo itaque tragoedia


medius numerus videntur quattuor, sed recipit frequenter et plura. modus eius a Cicerone aut quattuor senariis versibus aut ipsius spiritus modo terminatur. praestare debet ut sensum concludat; sit aperta, ut intelligi possit, non immodica, ut memoria contineri. membrum longius iusto tardum; brevius instabile est.

medius numerus video quattuor sed recipio frequens et multus modus is ab cicero aut quattuor senarius versus aut ipse spiritus modo termino praesto debeo ut sensus concludo sum apertus ut intellego possum non immodicus ut memoria contineo membrum longus justus tardus brevis instabilis sum


aut , cum finitionem praecedit probatio, ut rei Philippicis Cicero Servium Sulpicium occisum ab Antonio colligit et rei clausula demum ita finit: is enim profecto mortem attulit qui causa mortis fuit. non negaverim tamen haec quoque, ut expediet causae, esse facienda, et si quando firme comprehendi poterit brevi complexu verborum finitio, esse id tum elegans tum etiam fortissimum, si modo erit illa inexpugnabilis.

aut cum finitio praecedo probatio ut res philippica cicero servius sulpicius occido ab antonius colligo et res clausula demum ita finio is enim profecto mors affero qui causa mors sum non nego tamen hic quoque ut expedio causa sum facio et si quando firmus comprehendo possum brevis complexus verbum finitio sum is tum elego tum etiam fortis si modo sum ille inexpugnabilis


illa quoque interim ex eo, quod ante ipsum fuit, tempore trahentur, quae responsis vel auguriis futuram claritatem promiserint, ut eum, qui ex Thetide natus esset, maiorem patre suo futurum cecinisse dicuntur oracula.

ille quoque interim ex is qui ante ipse sum tempus traho qui respondeo vel augurium sum claritas promitto ut is qui ex thetide nascor sum magnus pater suus sum cano dico oraculum


hinc illae quaestiones sive actiones sive translationes. sunt enim quaedam non laudabilia non natura sed iure concessa, ut in XII tabulis debitoris corpus inter creditores dividi licuit, quam legem mos publicus repudiavit; et aliquid aequum sed prohibitum iure, ut libertas testamentorum.

hinc ille quaestio sive actio sive translatio sum enim quidam non laudabile non natura sed ius concedo ut in duodecim tabula debitor corpus inter creditor divido licet quam lex mos publicus repudio et aliquis aequus sed prohibeo ius ut libertas testamentor


quin etiam contra Q. Caecilium de accusatore in Verrem constituendo, quamvis multum esset in hoc quoque momenti, uter ad agendum magis idoneus veniret, dicendi tamen facultatem magis illi detraxit quam adrogauit sibi, seque non consecutum, sed omnia fecisse, ut posset eam consequi, dixit.

quin etiam contra q caecilius de accusator in verres constituo quivis multus sum in hic quoque momentum uter ad ago magis idoneus venio dico tamen facultas magis ille detraho quam adrogo sui sequor non consequor sed omnis facio ut possum is consequor dico


praecedat enim semper aliquid necesse est, ut in ludis honor deorum, in theatro non inutilis laborum remissio, deformis et incommoda turbae, si id non sit, conflictatio, et nihilominus eadem illa religio, cum theatrum veluti quoddam illius sacri templum vocabimus.

praecedo enim semper aliquis necesse sum ut in ludus honor deus in theatrum non inutilis labor remissio deformis et incommodus turba si is non sum conflictatio et nihilominus idem ille religio cum theatrum velut quidam ille sacer templum voco