plurimum in hoc genere sicut in ceteris eminet Cicero. an quisquam tam procul a concipiendis imaginibus rerum abest, ut non, cum illa in Verrem legit, stetit soleatus praetor populi Romani cum pallio purpureo tunicaque talari muliercula nixus in litore, non solum ipsos intueri videatur et locum et habitum, sed quaedam etiam ex iis, quae dicta non sunt, sibi ipse adstruat?

multus in hic genus sicut in ceterus emineo cicero an quisquam tam procul ab concipio imago res absum ut non cum ille in verres lego sto soleatus praetor populus romanus cum pallium purpureus tunico talaris muliercula nitor in litus non solus ipse intueor video et locus et habitus sed quidam etiam ex is qui dictum non sum sui ipse astruo


illa (ut dixi) propiora: ut remiges sine gubernatore, sic milites sine imperatore nihil valere. solent tamen fallere similitudinum species, ideoque adhibendum est iis iudicium. neque enim, ut navis utilior nova quam vetus, sic amicitia; vel, ut laudanda, quae pecuniam suam pluribus largitur, ita, quae formam. verba sunt in his similia uetustatis et largitionis, vis quidem longe diversa navis et amicitiae, pecuniae et pudicitiae.

ille ut dico propiora ut remex sine gubernator sic miles sine imperator nihil valeo soleo tamen fallo similitudo species ideo adhibeo sum is iudicium neque enim ut navus utilis novo quam vetus sic amicitia vel ut laudo qui pecunia suus multus largior ita qui forma verbum sum in hic similis uetustas et largitio volo quidem longus diverto navus et amicitia pecunia et pudicitia


ficta interim narratio introduci solet, vel ad concitandos iudices ut pro Roscio circa Chrysogonum, cuius paulo ante habui mentionem; vel ad resolvendos aliqua urbanitate, ut pro Cluentio circa fratres Caepasios; interdum per digressionem decoris gratia, qualis rursus in Verrem de Proserpina, in his quondam locis mater filiam quaesisse dicitur. quae omnia eo pertinent, ut appareat non utique non narrare eum qui negat, sed illud ipsum narrare quod negat.

fictum interim narratio introduco soleo vel ad concito iudex ut pro roscius circa chrysogonus qui paulus ante habeo mentio vel ad resolvo aliqui urbanitas ut pro cluentius circa frater caepasius interdum per digressio decor gratia qualis rursus in verres de proserpina in hic quondam locus mater filia quaero dico qui omnis is pertineo ut appareo non utique non narro is qui nego sed ille ipse narro qui nego


eloquentiam oratoris, ideoque praecipue circa praecepta partis huius laboravit. quod eum merito fecisse etiam ipso rei, de qua loquimur, nomine palam declaratur. eloqui enim est omnia, quae mente conceperis, promere atque ad audientes perferre; sine quo supervacua sunt priora et similia gladio condito atque intra vaginam suam haerenti.

eloquentia orator ideo praecipuus circa praecipio pars hic laboro qui is mereo facio etiam ipse res de qui loquor nomen palam declaro eloquor enim sum omnis qui mens concapit promo atque ad audio perfero sine quo supervacuus sum prior et similis gladius condio atque intra vagina suus haereo


sed fallit parum diligenter intuentes, quod inveniunt in omnibus his locis figuras et earum exempla ex orationibus excerpunt. neque enim pars ulla dicendi est, quae non recipere eas possit. sed aliud est admittere figuram, aliud figuram esse. neque enim verebor explicandae rei gratia frequentiorem eiusdem nominis repetitionem.

sed fallo parum diligenter intueor qui invenio in omnis hic locus figura et is exemplum ex oratio excerpo neque enim pars ullus dico sum qui non recipio is possum sed alius sum admitto figura alius figura sum neque enim vereor explico res gratia frequens idem nomen repetitio


quibus et ipsis multa virtus adest. neque enim nos tarditatis natura damnavit, sed dicendi mutavimus genus et ultra nobis quam oportebat indulsimus; ita non tam ingenio illi nos superarunt quam proposito.

qui et ipse multus virtus adsum neque enim nos tarditas natura damno sed dico muto genus et ultra nos quam oportet indulgeo ita non tam ingenium ille nos supero quam propono


hoc diligentiae genus ausim dicere plus collaturum discentibus quam omnes omnium artes, quae iuvant sine dubio multum; sed latiore quadam comprehensione per omnes quidem species rerum cotidie paene nascentium ire qui possunt?

hic diligentia genus audeo dico multus confero disco quam omnis omnis ars qui juvo sine dubius multus sed fero quidam comprehensio per omnis quidem species res cottidie paene nasco eo qui possum


ergo quid sit optimum, neminem fugit. si vero aut memoria natura durior erit aut non suffragabitur tempus, etiam inutile erit ad omnia se verba adligare, cum oblivio unius eorum cuiuslibet aut deformem haesitationem aut etiam silentium inducat, tutiusque multo comprehensis animo rebus ipsis libertatem sibi eloquendi relinquere.

ergo quis sum bonus nemo fugio si verus aut memoria natura durus sum aut non suffrago tempus etiam inutilis sum ad omnis sui verbum adligaris cum oblivio unus is qui aut deformo haesitatio aut etiam silentium induco tueor multus comprehendo animus res ipse libertas sui eloquor relinquo


aut utique voluit occidere insidiatorem Clodium aut non. tutius , si noluit. fecerunt ergo servi Milonis neque iubente neque sciente Milone. at haec tam timida defensio detrahit auctoritatem illi, qua recte dicebamus occisum. adiicietur :

aut utique volo occaedes insidiator claudius aut non tueor si nolo facio ergo servio milo neque jubeo neque scio milo at hic tam timidus defensio detraho auctoritas ille qui rectus dico occido adiicietur


equidem haec ad quaedam prodesse non negaverim, ut si rerum nomina multa per ordinem audita reddenda sint. namque in iis quae didicerunt locis ponunt res illas: mensam, ut hoc utar, in vestibulo et pulpitum in atrio et sic cetera, deinde relegentes inveniunt, ubi posuerunt.

equidem hic ad quidam prosum non nego ut si res nomen multus per ordo audio reddo sum namque in is qui disco locus pono res ille mensa ut hic uto in vestibulum et pulpitum in atrium et sic ceterus deinde relego invenio ubi pono


totum hoc plenum est varietatis; nam et indignationi convenit: et quisquam numen Iunonis adoret? et admirationi: quid non mortalia pectora cogis, auri sacra fames?

totus hic plenus sum varietas nam et indignatio convenio et quisquam numen juno adoro et admiratio quis non mortalia pectus cogo aurum sacer fames


ad suadendi momenta idem valet, sicut tempus, cuius tractatum subiungam. eius autem, ut alio loco iam dixi, duplex significatio est; generaliter enim et specialiter accipitur. prius illud est:—nunc, olim, sub Alexandro, cum apud Ilium pugnatum est, denique praeteritum, instans, futurum. hoc sequens habet et constituta discrimina:—aestate, hieme, noctu, interdiu; et fortuita:—in pestilentia, in bello, in convivio.

ad suadeo momentum idem valeo sicut tempus qui tractas subjungo is autem ut alius locus iam dico duplex significatio sum generalis enim et specialis accipio prior ille sum nunc olim sub alexander cum apud ilium pugno sum denique praetereo insto sum hic sequor habeo et constituo discrimino aestas hiems nox interdiu et fortuitus in pestilentia in bellum in convivium


praeterea , cum quis rationem mortis in senatu reddit, ubi una quaestio est iuris, an is demum prohibendus sit, qui mori vult ut se legum actionibus subtrahat; cetera qualitatis. finguntur et testamenta, in quibus de sola qualitate quaeratur, ut in controversia, quam supra exposui, in qua de parte patrimonii quarta, quam pater dignissimo ex filiis reliquerat, contendunt philosophus, medicus, orator. quod idem accidit, si orbae nuptias indicant pares gradu, et si inter propinquos de idoneo quaeratur.

praeterea cum quis ratio mors in senatus reddo ubi unus quaestio sum ius an is demum prohibeo sum qui morior volo ut sui lex actio subtraho ceterus qualitas fingo et testamentum in qui de solus qualitas quaero ut in controversia quam supra expono in qui de pars patrimonium quartus quam pater dignus ex filius relinquo contendo philosophus medicus orator qui idem accido si orbus nuptiae indico par gradus et si inter propinquus de idoneus quaero


primi , quorum quidem opera non vetustatis modo gratia visenda sunt, clari pictores fuisse dicuntur Polygnotus atque Aglaophon, quorum simplex color tam sui studiosos adhuc habet, ut illa prope rudia ac velut futurae mox artis primordia maximis, qui post eos exstiterunt, auctoribus praeferant, proprio quodam intelligendi, ut mea opinio est, ambitu.

primus qui quidem opus non vetustas modo gratia viso sum clarus pictor sum dico polygnotus atque aglaophon qui simplex color tam suus studiosi adhuc habeo ut ille prope rudis atque velut sum mox ars primordius magnus qui post is exsisto auctor praefero proprius quidam intellego ut meus opinio sum ambitus


in certaminibus sacris non eadem ratione concitant animos ac remittunt, non eosdem modos adhibent, cum bellicum est canendum et cum posito genu supplicandum est; nec idem signorum concentus est procedente ad proelium exercitu, idem receptui carmen.

in certamen sacrum non idem ratio concito animus atque remitto non idem modus adhibeo cum bellicus sum caneo et cum pono genu supplico sum neque idem signum concentus sum procedo ad proelium exercitus idem receptus carmen


rhetoricen in Latinum transferentes tum oratoriam, tum oratricem nominaverunt. quos equidem non fraudaverim debita laude, quod copiam Romani sermonis augere temptarint. sed non omnia nos ducentes ex Graeco sequuntur sicut ne illos quidem, quotiens utique suis verbis signare nostra voluerunt.

rhetorice in latinus transfero tum oratoria tum oratrix nomino qui equidem non fraudo debeo laus qui copia romanus sermo augeo tento sed non omnis nos duco ex graecum sequor sicut ne ille quidem quotiens utique suus verbum signo noster volo


nam divitiae et potentia et gratia, cum plurimum virium dent, in utramque partem certissimum faciunt morum experimentum, aut enim meliores sumus propter haec aut peiores. animi semper vera laus, sed non una per hoc opus via ducitur.

nam divitiae et potentia et gratia cum multus vis do in uter pars certus facio mos experimentum aut enim bonus sum propter hic aut malus animus semper verus laus sed non unus per hic opus via duco


cum vero iam ductus sequi coeperit, non inutile erit eas tabellae quam optime insculpi, ut per illos velut sulcos ducatur stilus. nam neque errabit, quemadmodum in ceris (continebitur enim utrinque marginibus neque extra praescriptum egredi poterit) et celerius ac saepius sequendo certa vestigia firmabit articulos, neque egebit adiutorio manum suam manu superimposita regentis.

cum verus iam duco sequor coepio non inutilis sum is tabella quam optume insculpo ut per ille velut sulcus duco stilus nam neque erro quemadmodum in cera contineo enim uter margo neque extra praescribo egredior possum et celer atque saepis sequor certus vestigium firmo articulus neque egeo adjutorium manus suus manus superimpono regens


at demonstrare virtutes vel, si quando ita incidat, vitia, id professionis eius atque promissi, quo se magistrum eloquentiae pollicetur, maxime proprium est, eo quidem validius, quod non utique hunc laborem docentium postulo, ut ad gremium revocatis cuius quisque eorum velit libri lectione deserviant.

at demonstro virtus vel si quando ita incido vitio is professio is atque promitto quo sui magister eloquentia polliceor magnus proprius sum is quidem validus qui non utique hic labor doceo postulo ut ad gremium revoco qui quisque is volo liber lectio deservio


etiam cum ad iudicem nos converterimus, et consultus praetor permiserit dicere, non protinus est erumpendum, sed danda brevis cogitationi mora. mire enim auditurum dicturi cura delectat, et iudex se ipse componit.

etiam cum ad judico nos converto et consulo praetor permitto dico non protinus sum erumpo sed do brevis cogitatio mora mirus enim audio dico cura delecto et iudex sui ipse compono


sed utrumcunque erit, prima sit curarum, ut id quod fingemus fieri possit; deinde, ut et personae et loco et tempori congruat et credibilem rationem et ordinem habeat; si continget, etiam verae alicui rei cohaereat aut argumento, quod sit in causa, confirmetur. nam quae tota extra rem petita sunt, mentiendi licentiam produnt.

sed utrumcunque sum primus sum cura ut is qui fingo fio possum deinde ut et persona et locus et tempus congruo et credibilis ratio et ordo habeo si contingo etiam verus aliqui res cohaereo aut argumentum qui sum in causa confirmo nam qui totus extra res peto sum mentior licentia prodo


ergo hic status ducit ex eo quod scriptum est id quod incertum est; quod quoniam ratione colligitur, ratiocinativus dicitur. in has autem fere species venit an, quod semel ius est, idem et saepius. incesti damnata et praecipitata de saxo vixit; repetitur. an , quod in uno, et in pluribus. qui duos uno tempore tyrannos occidit, duo praemia petit. an quod ante, et postea.

ergo hic status duco ex is qui scribo sum is qui incertus sum qui quoniam ratio colligo ratiocinativus dico in hic autem fere species venio an qui semel ius sum idem et saepis incestus damno et praecipito de saxum vivo repeto an qui in unus et in multus qui duo unus tempus tyrannus occido duo praemium peto an qui ante et postea


inde belligerare, pomeridiem, et illa Censori Catonis diee hanc, aeque m littera in e mollita. quae in veteribus libris reperta mutare imperiti solent, et dum librariorum insectari volunt inscientiam, suam confitentur.

inde belligeraris pomeridiem et ille censor cato diee hic aequus m littera in e mollio qui in vetus liber reperio muto imperitus soleo et dum librarius insectaris volo inscientia suus confiteor


verum etiam in iis causis, quibus advocamur, eadem differentia diligenter est custodienda. utimur enim fictione personarum et velut ore alieno loquimur, dandique sunt iis, quibus vocem accommodamus, sui mores. aliter enim P. Clodius, aliter Appius Caecus, aliter Caecilianus ille, aliter Terentianus pater fingitur. quid asperius lictore Verris: ut adeas, tantum dabis?

verus etiam in is causa qui advocamur idem differentia diligenter sum custodio utor enim fictio personaris et velut os alienus loquor do sum is qui voco accommodo suus mos aliter enim p claudius aliter appius caecus aliter caecilianus ille aliter terentianus pater fingo quis asper lictor verres ut adeo tantus do


non ideo tamen sola est agenda cura verborum. occurram enim necesse est et, velut in vestibulo protinus apprehensuris hanc confessionem meam, resistam iis qui, omissa rerum (qui nervi sunt in causis) diligentia, quodam inani circa voces studio senescunt, idque faciunt gratia decoris, qui est in dicendo mea quidem opinione pulcherrimus, sed cum sequitur non cum adfectatur.

non ideo tamen solus sum ago cura verbum occurro enim necesse sum et velut in vestibulum protinus apprehensuris hic confessio meus resisto is qui omitto res qui nervus sum in causa diligentia quidam inanis circa voco studium senesco is facio gratia decor qui sum in dico meus quidem opinio pulcher sed cum sequor non cum adfectatur


id ita consequemur, si intuiti fuerimus, quae sit lex quae litem faciat, hoc est, qua iudicium sit constitutum. nam quaedam ex scholasticis ponuntur ad coniungendam modo actae rei seriem, ut puta: expositum qui agnouerit, solutis alimentis recipiat. minus dicto audientem filium liceat abdicare. qui expositum recepit, imperat ei nuptias locupletis propinquae; ille deducere vult filiam pauperis educatoris.

is ita consequor si intueor sum qui sum lex qui lito facio hic sum qui iudicium sum constituo nam quidam ex scholasticus pono ad conjungo modo ago res series ut puto expono qui anosco soluo alimentum recipio paruus dico audio filius licet abdicaris qui expono recipio impero is nuptiae locupletis propinqua ille deduco volo filia pauper educator


ego certe mihi cernere videor et vultum et oculos et deformes utriusque blanditias et eorum qui aderant tacitam aversationem ac timidam verecundiam.

ego certus ego cerno video et vultus et oculus et deformis uterque blanditia et is qui adsum taceo aversatio atque timidus verecundia


Cornelius tamen Celsus adiicit verbis et sententiis figuras colorum, nimia profecto novitatis cupiditate ductus. nam quis ignorasse eruditum alioqui virum credat, colores et sententias sensus esse? quare sicut omnem orationem ita figuras quoque versari necesse est in sensu et in verbis.

cornelius tamen celsus adiicit verbum et sententia figura color nimius profecto novitas cupiditas duco nam quis ignoro erudio alioqui vir credo color et sententia sensus sum quare sicut omnis oratio ita figura quoque versaris necesse sum in sentio et in verbum


in iuvenibus etiam uberiora paulo et paene periclitantia feruntur. at in iisdem siccum et sollicitum et contractum dicendi propositum plerumque adfectatione ipsa severitatis invisum est, quando etiam morum senilis auctoritas immatura in adolescentibus creditur. simpliciora militares decent.

in juvenis etiam uber paulus et paene periclitor fero at in idem siccus et sollicitus et contraho dico propono plerusque adfectatio ipse severitas invideo sum quando etiam mos senilis auctoritas immaturus in adolesco credo simpliciora militaris decet


nam et Pythagoras non sapientem se, ut qui ante eum fuerunt, sed studiosum sapientiae vocari voluit. ego tamen secundum communem loquendi consuetudinem saepe dixi dicamque, perfectum oratorem esse Ciceronem; ut amicos et bonos viros et prudentissimos dicimus vulgo, quorum nihil nisi perfecte sapienti datur. sed cum proprie et ad legem ipsam veritatis loquendum erit, cum quaeram oratorem, quem et ille quaerebat.

nam et pythagoras non sapio sui ut qui ante is sum sed studiosus sapientia vocaris volo ego tamen secundus communis loquor consuetudo saepe dico dico perficio orator sum cicero ut amicus et bonus vir et prudens dico vulgo qui nihil nisi perficio sapio do sed cum proprius et ad lex ipse veritas loquor sum cum quaero orator qui et ille quaero


quare et, cum Ciceroni dabimus consilium, ut Antonium roget, vel etiam ut Philippicas (ita vitam pollicente eo) exurat, non cupiditatem lucis allegabimus (haec enim si valet in animo eius, tacentibus quoque nobis valet), sed ut reipublicae se servet hortabimur.

quare et cum cicero do consilium ut antonius rogo vel etiam ut philippica ita vita polliceo is exuro non cupiditas lucus allego hic enim si valeo in animus is taceo quoque nos valeo sed ut reipublicae sui servo horto


at illi hanc vim appellant, quae est potius violentia; cum interim non actores modo aliquos invenias sed, quod est turpius, praeceptores etiam, qui brevem dicendi exercitationem consecuti omissa ratione ut tulit impetus, passim tumultuentur eosque, qui plus honoris litteris tribuerunt, ineptos et ieiunos et trepidos et infirmos, ut quodque verbum contumeliosissimum occurrit, appellent.

at ille hic vis appello qui sum potis violens cum interim non actor modo aliquis invenio sed qui sum turpis praeceptor etiam qui brevis dico exercitatio consequor omitto ratio ut fero impetus passim tumultuor is qui multus honor littera tribuo ineptus et jejunus et trepidus et infirmus ut quisque verbum contumeliosus occurro appello


quas dixi per ratiocinationem fieri amplificationes, viderimus an satis proprio verbo significaverim. nec sum in hoc sollicitus, dum res ipsa volentibus discere appareat. hoc sum tamen secutus, quod haec amplificatio alibi posita est alibi valet; ut aliud crescat aliud augetur, inde ad id, quod extolli volumus, ratione ducitur.

qui dico per ratiocinatio fio amplificatio video an satis proprius verbum significaverim neque sum in hic sollicitus dum res ipse volo disco appareo hic sum tamen sequor qui hic amplificatio alibi pono sum alibi valeo ut alius cresco alius augeo inde ad is qui extollo volo ratio duco


nec fabrica sit ars; casas enim primi illi sine arte fecerunt; nec musica; cantatur ac saltatur per omnes gentes aliquo modo. ita si rhetorice vocari debet sermo quicunque, fuisse eam,

neque fabrico sum ars cado enim primus ille sine ars facio neque musica canto atque saltatur per omnis gens aliquis modo ita si rhetoricus vocaris debeo sermo quicumque sum is


demonstrativum genus omne fusiores habet liberioresque numeros; iudiciale et contionale, ut materia varium est, sic etiam ipsa collocatione verborum. ubi iam nobis pars ex duabus, quas modo fecimus, secunda tractanda est. nam quis dubitat alia lenius, alia concitatius, alia sublimius, alia pugnacius, alia ornatius, alia gracilius esse dicenda;

demonstrativus genus omnis fundo habeo liber numerus iudicial et contional ut materia varius sum sic etiam ipse collocatio verbum ubi iam nos pars ex duo qui modo facio secundus tracto sum nam quis dubito alius lenis alius concito alius sublimis alius pugnax alius orno alius gracilis sum dico


his ego comparandos existimo, qui in declamationibus, quas esse veritati dissimillimas volunt, aetatem multo studio ac labore consumunt. verum haec, quam instituere conamur et cuius imaginem animo concepimus, quae bono viro convenit quaeque est vere rhetorice, virtus erit.

hic ego comparo existimo qui in declamatio qui sum veritas dissimilis volo aetas multus studium atque labor consumo verus hic quam instituo conor et qui imago animus concapit qui bonus vir convenio quisque sum verus rhetoricus virtus sum


scripsit de eadem materia non pauca Cornificius, aliqua Stertinius, nonnihil paler (Gallio; accuratius vero priores Gallione Celsus et Laenas et aetatis nostrae Verginius, Plinius, Tutilius. sunt et hodie clari eiusdem operis auctores, qui si omnia complexi forent, consuluissent labori meo; sed parco nominibus viventium; ueniet eorum laudi suum tempus, ad posteros enim virtus durabit, non perveniet invidia.

scribo de idem materia non paucus cornificius aliqui stertinius nonnihil paler gallius accuro verus prior gallio celsus et laena et aetas noster verginius plinius tutilius sum et hodie clarus idem opus auctor qui si omnis complector sum consulo labor meus sed parco nomen vivo uenio is laus suus tempus ad posterus enim virtus duro non pervenio invidia


de quo supra dixi, cui pater sua membra laceranti venenum dedit: qui haec edit, debet hoc bibere. et in luxuriosum, qui ἀποκαρτέρησιν simulasse dicitur: necte laqueum, habes, quod faucibus tuis irascaris; sume venenum, decet luxuriosum bibendo mori.

de quo supra dico qui pater suus membrum lacero venenum do qui hic edo debeo hic bibo et in luxuriosus qui simulo dico necto laqueus habeo qui fauces tuus irascaris sumo venenum decet luxuriosus bibo morior


et medicus sanitatem aegri petit; si tamen aut valetudinis vi aut intemperantia aegri aliove quo casu summa non contingit, dum ipse omnia secundum rationem fecerit, medicinae fine non excidet. ita oratori bene dixisse finis est. nam est ars ea, ut post paulum clarius ostendemus, in actu posita non in effectu.

et medicus sanitas aeger peto si tamen aut valetudo vis aut intemperantia aeger alius quo casus summus non contingo dum ipse omnis secundus ratio facio medicina finis non excido ita orator bene dico finis sum nam sum ars is ut post paulus clarus ostendo in actus pono non in effectus


boni autem consulere nostrum laborem vel propter hoc aequum est, quod in nullum iam proprium usum perseveramus, sed omnis haec cura alienas utilitates (si modo quid utile scribimus) spectat. nos miseri sicut facultates patrimonii nostri, ita hoc opus aliis praeparabamus, aliis relinquemus.

bonus autem consulo nos labor vel propter hic aequus sum qui in nullus iam proprius usus persevero sed omnis hic cura alienus utilitas si modo quis utilis scribo specto nos miser sicut facultas patrimonium noster ita hic opus alius praeparo alius relinquo


numquid igitur lex ad absolutos tantum patres pertinet? dura prima fronte quaestio. non desperemus; credibile est hoc voluisse legumlatorem, ne auxilia liberorum innocentibus deessent. sed hoc dicere rustico verecundum est, quia innocentem fuisse patrem fatetur.

numquid igitur lex ad absolvo tantus pater pertineo durus primus frons quaestio non despero credibilis sum hic volo legumlator ne auxilium liberi innocens desum sed hic dico rusticus verecundus sum quia innocens sum pater fateor


sic causam perscrutatus, propositis ante oculos omnibus quae prosint noceantve, tertiam deinceps personam induat iudicis, fingatque apud se agi causam, et, quod ipsum movisset de eadem re pronuntiaturum, id potentissimum, apud quemcunque agetur, existimet. sic eum raro fallet eventus, aut culpa iudicis erit.

sic causa perscrutor propono ante oculus omnis qui prosum noceantve tertius deinceps persona induo judex fingo apud sui ago causa et qui ipse moveo de idem res pronuntio is potens apud quicumque ago existimo sic is rarus fallo evenio aut culpa judex sum


Hermagorae , qui finem eius esse ait persuasibiliter dicere, et aliis, qui eandem sententiam non iisdem tantum verbis explicant ac finem esse demonstrant dicere quae oporteat omnia ad persuadendum, satis responsum est, cum persuadere non tantum oratoris esse convicimus.

hermagoras qui finis is sum aio persuasibilis dico et alius qui idem sententia non idem tantus verbum explico atque finis sum demonstro dico qui oportet omnis ad persuadeo satis responsum sum cum persuadeo non tantus orator sum convinco


sed etiam, ubi non est, desiderari solet: pecuniam dedisti; quis numeravit? ubi? unde? venenum arguis; ubi emi? a quo? quanti? per quem dedi? quo conscio? quae fere omnia pro Cluentio Cicero in crimine veneficii excutit. haec de inartificialibus quam brevissime potui.

sed etiam ubi non sum desidero soleo pecunia do quis numero ubi unde venenum arguo ubi emo ab quo quantus per qui do quo conscio qui fere omnis pro cluentius cicero in crimen veneficium excutio hic de inartificial quam brevis possum


haec evidentior figura est, cum alicui rei assentimur, quae est futura pro nobis; verum id accidere sine adversarii vitio non potest. quaedam etiam velut laudamus, ut Cicero in Verrem circa crimen Apollonii Drepanitani: gaudeo etiam, si quid ab eo abstulisti, et abs te nihil rectius factum esse dico. interim augemus crimina,

hic evidentior figuro sum cum aliqui res assentimur qui sum sum pro nos verus is accido sine adversarius vitio non possum quidam etiam velut laudo ut cicero in verres circa crimen apollonius drepanitanus gaudeo etiam si quis ab is aufero et abs tu nihil rectus facio sum dico interim augeo crimen


at quomodo inveniemus etiam illas occultiores quaestiones? scilicet, quomodo sententias, verba, figuras, colores: ingenio, cura, exercitatione. non tamen fere unquam nisi imprudentem fugerint, si, ut dixi, naturam sequi ducem velit.

at quomodo invenio etiam ille occulo quaestio scilicet quomodo sententia verbum figura color ingenium cura exercitatio non tamen fere umquam nisi imprudens fugio si ut dico natura sequor dux volo


turpe ducet cedere pari, pulchrum superasse maiores. accendunt omnia haec animos, et licet ipsa vitium sit ambitio, frequenter tamen causa virtutum est.

turpis duco cedo par pulcher supero magnus accendo omnis hic animus et licet ipse vitium sum ambitio frequens tamen causa virtus sum


verum eloquentiae ut indecora iactatio, ita nonnunquam concedenda fiducia est. nam quis reprehendat haec: quid putem? contemptumne me? non video nec in vita nec in gratia nec in rebus gestis nec in hac mea mediocritate ingenii, quid despicere possit Antonius? et paulo post apertius:

verus eloquentia ut indecorus jactatio ita nonnunquam concedo fiducia sum nam quis reprehendo hic quis puto contemno ego non video neque in vito neque in gratia neque in res gero neque in hic meus mediocritas ingenium quis despicio possum antonius et paulus post aperio


nisi forte accedemus iis, qui natura constare mores et nihil adiuvari disciplina putant; scilicet ut ea quidem, quae manu fiunt, atque eorum etiam contemptissima confiteantur egere doctoribus, virtutem vero, qua nihil homini, quo ad deos immortales propius accederet, datum est, obviam et illaboratam, tantum quia nati simus, habeamus. abstinens erit qui id ipsum, quid sit abstinentia, ignoret?

nisi fors accedo is qui natura constaris mos et nihil adiuvaris disciplina puto scilicet ut is quidem qui manus fio atque is etiam contemno confiteor ago doctor virtus verus qui nihil homo quo ad deus immortalis propius accedo do sum obvius et illaboratam tantus quia nascor sum habeo abstineo sum qui is ipse quis sum abstinentia ignoro


has aut accepi species aut inveni frequentissimas, ex quibus ridicula ducerentur; sed repetam necesse est, infinitas esse tam salse dicendi quam severe, quas praestat persona, locus, tempus, casus denique, qui est maxime varius.

hic aut accipio species aut invenio frequens ex qui ridicula duco sed repeto necesse sum infinitus sum tam salio dico quam sero qui praesto persono locus tempus casus denique qui sum magnus varius


ubicunque acriter erit, instanter, pugnaciter dicendum,membratim caesimque dicemus, nam hoc ut oratione plurimum valet; adeoque rebus accommodanda compositio, ut asperis asperos etiam numeros adhiberi oporteat et cum dicente aeque audientem inhorrescere.

ubi acer sum instanter pugnax dico membratim caesim dico nam hic ut oratio multus valeo adeo res accommodo compositio ut asper asper etiam numerus adhibeo oportet et cum dico aequus audio inhorresco


quodsi in rebus, quas fictas esse scimus et inanes, tantum pronuntiatio potest, ut iram, lacrimas, sollicitudinem adferat, quanto plus valeat necesse est, ubi et credimus? equidem vel mediocre orationem commendatam viribus actionis adfirmarim plus habituram esse momenti quam optimam eadem illa destitutam.

quodsi in res qui fingo sum scio et inanis tantus pronuntiatio possum ut ira lacrima sollicitudo affero quantus multus valeo necesse sum ubi et credo equidem vel mediocris oratio commendo vis actio adfirmo multus habeo sum momentum quam bonus idem ille destituo


nec nihil profecto viderunt, qui orationes, quae Charisii nomini addicuntur, a Menandro scriptas putant. sed mihi longe magis orator probari in opere suo videtur, nisi forte aut illa iudicia, quae Epitrepontes, Epicleros, Locroe habent, aut meditationes in Psophodee, Nomothete, Hypobolimaeo non omnibus oratoriis numeris sunt absolutae.

neque nihil profecto video qui oratio qui charisius nomen addico ab menandro scribo puto sed ego longus magis orator probaris in opus suus video nisi fors aut ille iudicium qui epitrepontes epiclerus locroe habeo aut meditatio in psophodees nomothete hypobolimaeus non omnis oratorius numerus sum absolvo


sicut in illa controversia: (utendum est enim et his exemplis, quae sunt discentibus magis familiaria) abdicatus medicinae studuit. cum pater eius aegrotaret, desperantibus de eo ceteris medicis, adhibitus sanaturum se dixit, si is potionem a se datam bibisset. paler , acceptae potionis epota parte, dixit uenenum sibi datum; filius quod reliquum erat exhausit: pater decessit, ille parricidii reus est.

sicut in ille controversia utor sum enim et hic exemplum qui sum disco magis familiaris abdico medicina studeo cum pater is aegroto despero de is ceterus medicus adhibeo sano sui dico si is potio ab sui do bibo paler accipio potio epoto pars dico uenenum sui do filius qui reliquus sum exhaurio pater decedo ille parricidium reus sum


illud quoque et poetis et oratoribus frequens, quo id, quod efficit, ex eo, quod efficitur, ostendimus. nam et carminum auctores, pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas, et pallentesque habitant morbi tristisque senectus, et orator praecipitem iram, hilarem adolescentiam, segne otium dicet.

ille quoque et poeta et orator frequens quo is qui efficio ex is qui efficio ostendo nam et carmen auctor pallidus mors aequus pulso pes pauper taberna et palleo habito morbus tero senectus et orator praecipito ira hilaris adulescentia segnis otium dico


nam vox ut nervi, quo remissior, hoc gravior et plenior, quo tensior, hoc tennis et acuta magis est. sic ina vim non habet, summa rumpi periclitatur. mediis ergo utendum sonis, hique tum augenda intentione excitandi, tum summittenda sunt temperandi.

nam vox ut nervus quo remitto hic gravis et plenus quo tendo hic tennis et acutus magis sum sic ina vis non habeo summus rumpo periclitor medius ergo utor sonus hic tum augeo intentio excito tum summitto sum tempero


naribus labrisque non fere quidquam decenter ostendimus, tametsi derisus iis, contemptus, fastidium significari solet. nam et corrugare nares, ut Horatius ait, et inflare et movere et digito inquietare et impulso subito spiritu excutere et diducere saepius et plana manu resupinare indecorum est, cum emunctio etiam frequentior non sine causa reprehendatur.

naris labrum non fere quisquam decenter ostendo tametsi derideo is contemno fastidium significo soleo nam et corrugaris naris ut horatius aio et inflo et moveo et digitus inquietaris et impello subeo spiritus excutio et diduco saepis et planum manus resupinaris indecorus sum cum emunctio etiam frequens non sine causa reprehendo


hyperbaton quoque, id est verbi transgressionem, quoniam frequenter ratio compositionis et decor poscit, non immerito inter virtutes habemus. fit enim frequentissime aspera et dura et dissoluta et hians oratio, si ad necessitatem ordinis sui verba redigantur et, ut quodque oritur, ita proximis, etiamsi vinciri non potest, adligetur.

hyperbaton quoque is sum verbum transgressio quoniam frequens ratio compositio et decor posco non immeritus inter virtus habeo fio enim frequens asper et durus et dissolvo et hio oratio si ad necessitas ordo suus verbum redigo et ut quisque orior ita propior etiamsi vincio non possum adligo


subiacet utilitati etiam illa defensio, si peius aliquid futurum fuit. nam in comparatione malorum boni locum obtinet levius: ut si Mancinus foedus Numantinum sic defendat, quod periturus, nisi id factum esset, fuerit exercitus. hoc genus ἀντίστασις Graece nominatur, comparativum nostri vocant.

subjaceo utilitas etiam ille defensio si malus aliquis sum sum nam in comparatio malus bonus locus obtineo levis ut si mancinus foedus numantinus sic defendo qui pereo nisi is facio sum sum exercitus hic genus graecum nomino comparativus noster voco


verum schema fere habebit aliquam rationem, ut docebimus eo, quem paulo ante promisimus, loco. sed id quoque, quod schema vocatur, si ab aliquo per imprudentiam factum erit, soloecismi vitio non carebit.

verus schema fere habeo aliqui ratio ut doceo is qui paulus ante promitto locus sed is quoque qui schema voco si ab aliquis per imprudentia facio sum soloecismus vitio non careo


Theodori schola, ut dixi, omnia refert ad capita. his plura intelliguntur: uno modo summa quaestio item ut status, altero ceterae quae ad summam referuntur, tertio propositio cum adfirmatione; ut dicimus, caput rei est, apud Menandrum κεφάλαιόν ἐστιν. in universum autem, quidquid probandum est, erit caput; sed id maius aut minus. et quoniam, quae de his erant a scriptoribus artium tradita,

theodorus schola ut dico omnis refero ad caput hic multus intelliguntur unus modo summus quaestio item ut status alter ceterus qui ad summa refero tertius propositio cum adfirmatio ut dico caput res sum apud menandrum in universus autem quisquis probo sum sum caput sed is magnus aut paruus et quoniam qui de hic sum ab scriptor ars trado


ut dicta autem quaedam, ita scripta quoque fingi solent, quod facit Asinius pro Liburnia: mater mea, quae mihi cum carissima, tum dulcissima fuit, quaeque mihi vixit bisque eodem die vitam dedit et reliqua; deinde exheres esto. haec cum per se figura est, tum duplicatur, quotiens sicut in hac causa ad imitationem alterius scripturae componitur.

ut dictum autem quidam ita scribo quoque fingo soleo qui facio asinius pro liburnia mater meus qui ego cum carus tum dulcis sum quisque ego vivo bis idem dies vita do et reliquus deinde exheres sum hic cum per sui figuro sum tum duplico quotiens sicut in hic causa ad imitatio alter scribo compono


atqui non multum ab hoc fine abest Apollodorus, dicens iudicialis orationis primum et super omnia esse persuadere iudici et sententiam eius ducere in id, quod velit; nam et ipse oratorem fortunae subiicit, ut, si non persuaserit, nomen suum retinere non possit.

atqui non multus ab hic finis absum apollodorus dico iudicial oratio primus et super omnis sum persuadeo judicium et sententia is duco in is qui volo nam et ipse orator fortuna subiicit ut si non persuadeo nomen suus retineo non possum


id tum accidit, cum est in lege aliqua obscuritas. in ea aut uterque suam interpretationem confirmat, adversarii subvertit: ut hic, fur quadruplum solvat. duo surripuerunt pariter decem milia; petuntur ab utroque quadragena; illi postulant, ut vicena conferant; nam et actor dicit hoc esse quadruplum quod petat, et rei hoc quod offerant; voluntas quoque utrinque defenditur.

is tum accido cum sum in lex aliqui obscuritas in is aut uterque suus interpretatio confirmo adversarius subverto ut hic fur quadruplus solvo duo surripio pariter decem mille peto ab uterque quadrageni ille postulo ut viceni confero nam et actor dico hic sum quadruplus qui peto et res hic qui offertor voluntas quoque uter defendo


prius incipiendum est a refutatione. nascuntur autem ex his, quae contradictioni opposuimus, aliae contradictiones, euntque interim longius; ut gladiatorum manus, quae secundae vocantur, fiunt et tertiae, si prima ad evocandum adversarii ictum prolata erat, et quartae, si geminata captatio est, ut bis cavere, bis repetere oportuerit; quae ratio et ultra ducit.

prior incipio sum ab refutatio nascor autem ex hic qui contradictio oppono alius contradictio eo interim longus ut gladiator manus qui secundus voco fio et tertius si primus ad evoco adversarius ictus profero sum et quarta si gemino captatio sum ut bis caveo bis repeto oportet qui ratio et ultra duco


sint ergo et ipsae materiae, quae fingentur, quam simillimae veritatis, et declamatio, in quantum maxime potest, imitetur eas actiones, in quarum exercitationem reperta est.

sum ergo et ipse materia qui fingo quam similis veritas et declamatio in quantus magnus possum imitor is actio in qui exercitatio reperio sum


multum refert etiam, quae sit persona suadentis; quia anteacta vita si illustris fuit aut clarius genus aut aetas aut fortuna adfert expectationem, providendum est, ne quae dicuntur ab eo qui dicit dissentiant. at his contraria summissiorem quendam modum postulant. nam quae in aliis libertas est, in aliis licentia vocatur, et quibusdam sufficit auctoritas, quosdam ratio ipsa aegre tuetur.

multus refero etiam qui sum persono suadeo quia anteago vito si illustris sum aut clarus genus aut aetas aut fortuna affero expectatio provideo sum ne qui dico ab is qui dico dissentio at hic contrarius summitto quidam modus postulo nam qui in alius libertas sum in alius licentia voco et quidam sufficio auctoritas quidam ratio ipse aeger tueor


nonnunquam , si rem evolvere propositam facile non sit, inferenda est alia quaestio, atque in eam iudex, si fieri potest, avocandus. quid enim, cum respondere non possis, agendum est, nisi ut aliud invenias, cui adversarius respondere non possit?

nonnunquam si res evolvo propono facilis non sum infero sum alius quaestio atque in is iudex si fio possum avocandus quis enim cum respondeo non possum ago sum nisi ut alius invenio qui adversarius respondeo non possum


nam neque prooemii neque narrationis est alius usus, quam ut iudicem huic praeparent; et status nosse atque ea, de quibus supra scripsimus, intueri supervacuum foret, nisi ad hanc perveniremus.

nam neque prooemium neque narratio sum alius utor quam ut judico hic praeparo et status nosco atque is de qui supra scribo intueor supervacuus sum nisi ad hic pervenio


quaesitum etiam est, quomodo responderi contra figuras oporteret. et quidam semper ex diverso aperiendas putaverunt, sicut latentia vitia rescinduntur. idque sane frequentissime faciendum est; aliter enim dilui obiecta non possunt, utique cum quaestio in eo consistit, quod figurae petunt. at cum maledicta sunt tantum, et non intelligere interim bonae conscientiae est.

quaero etiam sum quomodo respondeo contra figura oportet et quidam semper ex diverto aperio puto sicut lateo vitio rescindo is sanus frequens facio sum aliter enim diluo objecto non possum utique cum quaestio in is consisto qui figura peto at cum maledico sum tantus et non intellego interim bonus conscientia sum


apud nostrorum vero neminem haec observatio reperiatur, quin e contrario devenere locos et conticuere omnes et consedere duces aperte nos doceant, nihil horum ad duos pertinere; dixere quoque, quamquam id Antonius Rufus ex diverso ponit exemplum, de pluribus patronis praeco pronuntiet.

apud noster verus nemo hic observatio reperio quin e contrarius devenio locus et contaceo omnis et consido dux apertus nos doceo nihil hic ad duo pertineo dico quoque quamquam is antonius rufus ex diverto pono exemplum de multus patronus praeco pronuntio


quare , quidquid erit sententiis populare, verbis nitidum, figuris iucundum, translationibus magnificum, compositione elaboratum, velut institor quidam eloquentiae intuendum et paene pertractandum dabit. nam eventus ad ipsum, non ad causam refertur.

quare quisquis sum sententia popularis verbum nitidus figura iucundus translatio magnificus compositio elaboro velut institor quidam eloquentia intueor et paene pertracto do nam evenio ad ipse non ad causa refero


ceterum quanto vehementior fluminum cursus est prono alveo ac nullas moras obiiciente quam inter obstantia saxa fractis aquis ac reluctantibus, tanto, quae connexa est et totis viribus fluit, fragosa atque interrupta melior oratio. cur ergo vires ipsa specie solvi putent, quando res nec ulla sine arte satis valeat et comitetur semper artem decor?

ceterum quantus vehemens flumen curro sum pronus alveus atque nullus mora obiiciente quam inter obsto saxum frango aqua atque reluctor tantus qui conexum sum et totus vis fluo fragosus atque interrumpo bonus oratio cur ergo vireo ipse species solvo puto quando res neque ullus sine ars satis valeo et comito semper ars decor


quaedam vero genera huius figurae nullam cum tropis habent societatem, ut illa statim prima, quae dicitur a negando, quam nonnulli ἀντίφρασιν vocant: non agam tecum iure summo, non dicam, quod forsitan obtinerem; et quid ego istius decreta, quid rapinas, quid hereditatum possessiones datas, quid ereptas proferam? et Mitto illam primam libidinis iniuriam, et Ne illa quidem testimonia recito, quae dicta sunt de HS sescentis milibus, et possum dicere.

quidam verus genus hic figura nullus cum tropus habeo societas ut ille statim primus qui dico ab nego quam nonnullus voco non ago tu ius superus non dico qui forsitan obtinerem et quis ego iste decretum quis rapina quis hereditas possessio do quis eripio profero et mitto ille primus libido iniuria et ne ille quidem testimonium recito qui dictum sum de sestertius sescenti mille et possum dico


multa dici possunt similia, sed vel unum ex iis quodlibet sufficit. non enim hoc agimus, ut istud illi, quem formamus, viro saepe sit faciendum; sed ut, si talis coegerit ratio, sit tamen vera finitio, oratorem esse virum bonum dicendi peritum.

multus dico possum similis sed vel unus ex is qui sufficio non enim hic ago ut iste ille qui formo vir saepe sum facio sed ut si talis cogo ratio sum tamen verus finitio orator sum vir bonus dico peritus


neque infitias eo, quasdam esse ex hoc genere materias ad solam compositas ostentationem, ut laudes deorum virorumque, quos priora tempora tulerunt. quo solvitur quaestio supra tractata, manifestumque est errare eos, qui nunquam oratorem dicturum nisi de re dubia putaverunt.

neque infitior is quidam sum ex hic genus materio ad solus compono ostentatio ut laus deus vir qui prior tempus fero quo solvo quaestio supra tracto manifestus sum erro is qui numquam orator dico nisi de res dubius puto


indecorum est super haec omne nimium, ideoque etiam quod natura rei satis aptum est, nisi modo quoque temperatur, gratiam perdit. cuius rei observatio iudicio magis quodam sentiri quam praeceptis tradi potest, quantum satis sit et quantum recipiant aures. non habet res mensuram et quasi pondus, quia ut in cibis alia aliis magis complent.

indecorus sum super hic omnis nimium ideo etiam qui natura res satis aptus sum nisi modo quoque tempero gratia perdo qui res observatio iudicium magis quidam sentio quam praecipio trado possum quantus satis sum et quantus recipio auris non habeo res mensura et quasi pondus quia ut in cibus alius alius magis compleo


quo different igitur? quodsi mihi des consilium iudicum sapientium, perquam multa recidam ex orationibus non Ciceronis modo, sed etiam eius, qui est strictior multo, Demosthenis. neque enim adfectus omnino movendi erunt, nec aures delectatione mulcendae, cum etiam prooemia supervacua esse apud tales Aristoteles existimet; non enim trahentur his illi sapientes; proprie et significanter rem indicare, probationes colligere satis est.

quo differo igitur quodsi ego do consilium iudex sapiens perquam multus recido ex oratio non cicero modo sed etiam is qui sum stringo multus demosthenes neque enim affectus omnino moveo sum neque auris delectatio mulceo cum etiam prooemium supervacuus sum apud talis aristotelis existimo non enim traho hic ille sapio proprius et significanter res indico probatio colligo satis sum


tamen vitandam, quatenus verba honesta moribus perdidimus, et vincentibus iam vitiis cedendum est) sive iunctura deformiter sonat, ut, si cum hominibus notis loqui nos dicimus, nisi hoc ipsum hominibus medium sit, in praefanda videmur incidere, quia ultima prioris syllabae littera, quae exprimi nisi labris coeuntibus non potest, aut intersistere nos indecentissime cogit aut continuata cum insequente in naturam eius corrumpitur.

tamen vito quatenus verbum honestus mos perdo et vinco iam vitium cedo sum sive jungo deformis sono ut si cum homo nosco loquor nos dico nisi hic ipse homo medius sum in praefor video incido quia ulter prior syllaba littera qui exprimo nisi labrum coeo non possum aut intersisto nos indeceo cogo aut continuo cum insequor in natura is corrumpo


mores quoque se inter ludendum simplicius detegunt; modo nulla videatur aetas tam infirma, quae non protinus quid rectum pravumque sit discat, tum vel maxime formanda, cum simulandi nescia est et praecipientibus facillime cedit. frangas enim citius quam corrigas, quae in pravum induruerunt.

mos quoque sui inter ludo simplicius detego modo nullus video aetas tam infirmo qui non protinus quis recingo pravumque sum disco tum vel magnus formo cum simulo nescius sum et praecipio facilis cedo frango enim cieo quam corrigo qui in pravus induresco


sed quod ipsius de his libris iudicium fuerit, supra dixi. sunt enim velut regestae in hos commentarios, quos adolescens deduxerat, scholae, et si qua est in his culpa, tradentis est, sive eum movit id, quod Hermagoras prima in hoc loco posuit exempla ex quaestionibus iuris, sive quod Graeci πραγματικούς vocant iuris interpretes.

sed qui ipse de hic liber iudicium sum supra dico sum enim velut regero in hic commentarius qui adolesco deduco schola et si qui sum in hic culpa trado sum sive is moveo is qui hermagoras primus in hic locus pono exemplum ex quaestio ius sive qui graecum voco ius interpres


nam et firmissima quaeque memoriae iudicis inculcanda sunt et praestandum quidquid in actione promisimus et refellenda mendacia. nusquam est denique qui cognoscit intentior. nec immerito quidam quanquam in dicendo mediocres hac tamen altercandi praestantia meruerunt nomen patronorum.

nam et firmus quisque memoria judex inculco sum et praesto quisquis in actio promitto et refello mendacium nusquam sum denique qui cognosco intendo neque immeritus quidam quamquam in dico mediocris hic tamen alterco praesto mereo nomen patronus


at ut brachio exerto introspiciatur latus, ut manum alius ultra sinum proferre non audeat, alius, in quantum patet longitudo, protendat aut ad tectum erigat aut repetito ultra laevum humerum gestu ita in tergum flagellet, ut consistere post eum parum tutum sit, aut sinistrum ducat orbem aut temere sparsa manu in proximos offendat aut cubitum utrumque in diversum latus uentilet, saepe scio evenire.

at ut bracchium exerto introspicio latus ut manus alius ultra sinum profero non audeo alius in quantus pateo longitudo protendo aut ad tectum erigo aut repeto ultra laevus umerus gestus ita in tergum flagello ut consisto post is parum tueor sum aut sinister duco orbis aut temere spargo manus in propior offendo aut cubitum uterque in diverto latus ventilo saepe scio evenio


Adhibetur autem similitudo interim palam, interim inseri solet parabolae; cuius est generis illud Augusti, qui militi libellum timide porrigenti, noli , inquit, tanquam assem elephanto des.

adhibeo autem similitudo interim palam interim insero soleo parabola qui sum genus ille augustus qui miles libellus timidus porrigo nolo inquam tamquam assis elephantus do


nam et longe a materia duci, ut in Helenae laude Isocrates fecerit; et ex aliqua rei vicinia, ut idem in Panegyrico, cum queritur plus honoris corporum quam animorum virtutibus dari; et Gorgias in Olympico laudans eos, qui primi tales instituerint conventus. quos secutus videlicet C. Sallustius in bello Iugurthino et Catilinae nihil ad historiam pertinentibus principiis orsus est.

nam et longus ab materia duco ut in helena laus isocrates facio et ex aliqui res vicinia ut idem in panegyricus cum queror multus honor corpus quam animus virtus do et gorgias in olympicus laudo is qui primus talis instituo convenio qui sequor videlicet que sallustius in bellum jugurthinus et catilina nihil ad historia pertineo principia ordior sum


illa leviora: Non Pisonum sed pistorum et ex oratore arator. pessimum vero: ne patres conscripti videantur circumscripti; — raro evenit sed vehementer venit. sed contingit, ut aliqui sensus vehemens et acer venustatem aliquam non eadem ex voce non dissona accipiat.

ille levis non piso sed pistor et ex orator arator malus verus ne pater conscribo video circumscribo rarus evenio sed vehemens venio sed contingo ut aliqui sensus vehemens et acer venustas aliqui non idem ex vox non dissonus accipio


his adiicere si qui volet ea, quae divina testimonia vocant, ex responsis, oraculis, ominibus, duplicem sciat esse eorum tractatum; generalem alterum, in quo inter Stoicos et Epicuri sectam secutos pugna perpetua est, regaturne providentia mundus; specialem alterum circa partes divinationis, ut quaeque in quaestionem cadit.

hic adjicio si qui volo is qui divino testimonium voco ex respondeo oraculis omen duplico scio sum is tractas general alter in quo inter stoicus et epicurus seco sequor pugno perpetuus sum rego provideo mundus special alter circa pars divinatio ut quisque in quaestio cado


mihi videtur condicionem mutare, quod his locis verba coniungimus. nam cum dico circum litora, tanquam unum enuntio dissimulata distinctione, itaque tanquam in una voce una est acuta, quod idem accidit in illo Troiae qui primus ab oris.

ego video condicio muto qui hic locus verbum conjungo nam cum dico circum litus tamquam unus enuntio dissimulo distinctio itaque tamquam in unus vox unus sum acutus qui idem accido in ille troius qui primus ab ora


hoc , dum egredimur e portu, si nos nondum aptatis satis armamentis aget ventus; deinde paulatim simul euntes aptabimus vela et disponemus rudentes et impleri sinus optabimus. Id potius quam se inani verborum torrenti dare quasi tempestatibus quo volent auferendum.

hic dum egredior e portus si nos nondum aptas satis armamenta ago venio deinde paulatim simul eo apto velo et dispono rudo et impleo sinus opto is potis quam sui inanis verbum torreo do quasi tempestas quo volo aufero


nam fingere hoc loco hoc est proponere aliquid, quod, si verum sit, aut solvat quaestionem aut adiuvet; deinde id, de quo quaeritur, facere illi simile. id quo facilius accipiant iuvenes nondum scholam egressi, primo familiaribus magis ci aetati exemplis ostendam.

nam fingo hic locus hic sum propono aliquis qui si verus sum aut solvo quaestio aut adjuvo deinde is de quo quaero facio ille similis is quo facilis accipio juvenis nondum schola egredior primus familiaris magis cichorium aetas exemplum ostendo


pulsatum querimur: de re primum ipsa dicendum; tum si senex, si puer, si magistratus, si probus, si bene de re publica meritus; etiam si percussus sit a vili aliquo contemptoque vel ex contrario a potente nimium vel ab eo, quo minime oportuit, et si die forte sollemni aut iis temporibus, cum indicia eius rei maxime exercerentur, aut ira sollicito civitatis statu; item ira theatro, ira templo, ira contione,

pulso queror de res primus ipse dico tum si senex si puer si magistratus si probus si bene de res publicus mereor etiam si percutio sum ab vilis aliquis contemno vel ex contrarius ab potens nimium vel ab is quo paruus oportet et si dies fors sollemnis aut is tempus cum indicium is res magnus exerceo aut ira sollicito civitas status item ira theatrum ira templum ira contio


at si iuris anfractus aut eruendae veritatis latebras adire cogetur, non obequitabit nec illis vibrantibus concitatisque sententiis velut missilibus utetur, sed operibus et cuniculis et insidiis et occultis artibus rem geret.

at si ius anfractus aut eruo veritas latebra adeo cogo non obequito neque ille vibro concito sententia velut missilis uto sed opus et cuniculis et insidiae et occulo ars res gero


ac nescio an in causis quoque, quidquid in quaestionem venit qualitatis, generale sit. Milo Clodium occidit, iure occidit insidiatorem; nonne hoc quaeritur, an sit ius insidiatorem occidendi? quid in coniecturis? non illa generalia, an causa sceleris odium? cupiditas? an tormentis credendum? testibus an argumentis maior fides habenda? nam finitione quidem comprehendi nihil non in universum certum erit.

atque nescio an in causa quoque quisquis in quaestio venio qualitas general sum milo claudius occido ius occido insidiator nonne hic quaero an sum ius insidiator occaedes quis in conicio non ille generalis an causa scelus odium cupiditas an tormentum credo testis an argumentum magnus fides habeo nam finitio quidem comprehendo nihil non in universus certus sum


gravibus, sublimibus, ornatis longas magis syllabas convenire? ita ut lenia spatium, sublimia et ornata claritatem quoque vocalium poscant; his contraria magis gaudere brevibus, argumenta, partitiones, iocos et quidquid est sermoni magis simile.

gravis sublimis orno longus magis syllaba convenio ita ut lenis spatium sublime et orno claritas quoque vocalis posco hic contrarius magis gaudeo brevis argumentum partitio iocus et quisquis sum sermo magis similis


neque enim semper paribus syllabis constat, ut est apud Afrum, amisso nuper infelicis aulae si non praesidio inter pericula tamen solacio inter adversa. eius fere videntur optima, in quibus initia sententiarum et fines, consentiunt, ut hic praesidio solacio, pericula adversa, paene ut similia sint verbis et paribus cadant et eodem modo desinant.

neque enim semper par syllo consto ut sum apud afer amitto nuper infelix aula si non praesidium inter periculum tamen solacium inter adverso is fere video bonus in qui initium sententiaris et finis consentio ut hic praesidium solacium periculum adverso paene ut similis sum verbum et par cado et idem modo desino


de substantia est coniectura. quaestio enim tractatur rei, an facta sit? an fiat? an futura sit? interdum etiam mentis; idque melius, quam quod iis placuit, qui statum eundem facti nominaverunt, tanquam de praeterito tantum et tantum de facto quaereretur.

de substantia sum conicio quaestio enim tracto res an facio sum an fio an sum sum interdum etiam mens is bonus quam qui is placeo qui status idem facio nomino tamquam de praetereo tantus et tantus de facio quaero


denique utique narrandum est, quidquid aliter quam adversarius exposuit narrari potest, aut etiam prooemia sunt in his causis supervacua; quae quid magis agunt, quam ut cognitioni rerum accommodatiorem iudicem faciant? atque constabit, nusquam esse eorum maiorem usum, quam ubi animus iudicis ab aliqua contra nos insita opinione flectendus est.

denique utique narro sum quisquis aliter quam adversarius expono narraris possum aut etiam prooemium sum in hic causa supervacuus qui quis magis ago quam ut cognitio res accommodo judico facio atque consto nusquam sum is magnus usus quam ubi animus judex ab aliqui contra nos inquiro opinio flecto sum


hanc autem, quam nos materiam vocamus, id est res subiectas, quidam modo infinitam modo non propriam rhetorices esse dixerunt, eamque artem circumcurrentem vocaverunt, quod in omni materia diceret, cum quibus mihi minima pugna est.

hic autem quam nos materia voco is sum res subjecto quidam modo infinitus modo non proprius rhetorico sum dico eo ars circumcurro voco qui in omnis materia dico cum qui ego minimus pugno sum


ut contra ac dicat accipi et sentiri velit; ut addubitet quid potius aut quo modo dicat; ut dividat in partes; ut aliquid relinquat ac negligat; ut ante praemuniat; ut in eo ipso, in quo reprehendatur, culpam in adversarium conferat; ut saepe cum iis qui audiunt, nonnunquam etiam cum adversario quasi deliberet;

ut contra atque dico accipio et sentio volo ut addubito quis potis aut quo modo dico ut divido in pars ut aliquis relinquo atque neglego ut ante praemunio ut in is ipse in quo reprehendo culpa in adversarius confero ut saepe cum is qui audio nonnunquam etiam cum adversarius quasi delibero


iam Varii Thyestes cuilibet Graecarum comparari potest. Ovidi Medea videtur mihi ostendere, quantam ille vir praestare potuerit, si ingenio suo imperare quam indulgere maluisset. eorum quos viderim longe princeps Pomponius Secundus, quem senes quidem parum tragicum putabant, eruditione ac nitore praestare confitebantur.

iam varius thyestes qui graecaris compararis possum ovidius medea video ego ostendo quantus ille vir praesto possum si ingenium suus impero quam indulgeo malo is qui video longus princeps pomponius secundus qui senex quidem parum tragicus puto eruditio atque nitor praesto confiteor


atque etiam si fuerint crebriores figurae quam ut dissimulari possint, postulandum est, ut nescio quid illud, quod adversarii obliquis sententiis significare voluerint, si fiducia sit, obiiciant palam, aut certe non exigant ut, quod ipsi non audent dicere, id iudices non modo intelligant, sed etiam credant.

atque etiam si sum creber figura quam ut dissimularis possum postulo sum ut nescio quis ille qui adversarius obliquus sententia significaris volo si fiducia sum obiiciant palam aut certus non exigo ut qui ipse non audeo dico is iudex non modo intelligant sed etiam credo


nec vero Theopompus Lacedaemonius, cum permutato cum uxore habitu e custodia ut mulier evasit, falsam de se opinionem habuit, sed custodibus praebuit. item orator, cum falso utitur pro vero, scit esse falsum eoque se pro vero uti; non ergo falsam habet ipse opinionem, sed fallit alium.

neque verus theopompus lacedaemonius cum permuto cum uxor habitus e custodia ut mulier evado falsus de sui opinio habeo sed custos praebeo item orator cum fallo uto pro verus scio sum falsus eo sui pro verus uti non ergo falsus habeo ipse opinio sed fallo alius


quod tamen facto defendi non poterit, iure nitetur: et quot et quibus causis abdicare non liceat, et in quae crimina malae tractationis actio non detur, et cui accusare dementiae non permittatur.

qui tamen facio defendo non possum ius nitor et quot et qui causa abdicaris non licet et in qui crimen malus tractatio actium non do et qui accuso dementia non permitto


turpe autem ac prope nefas ducunt, respirare ullo loco, qui acclamationem non petierit. inde minuti corruptique sensiculi et extra rem petiti; neque enim possunt tam multae bonae sententiae esse, quam necesse est multae sint clausulae.

turpis autem atque prope nefas duco respiraris ullus locus qui acclamatio non peto inde minuo corrumpo sensiculis et extra res peto neque enim possum tam multus bonus sententia sum quam necesse sum multus sum clausula


quae ipsae quanto maiores ac pulchriores viderentur, si illas ii docerent, qui etiam eloqui praestantissime possent? utinamque sit tempus unquam, quo perfectus aliquis, qualem optamus, orator hanc artem superbo nomine et vitiis quorundam bona eius corrumpentium invisam vindicet sibi ac, velut rebus repetitis, in corpus eloquentiae adducat.

qui ipse quantus magnus atque pulcher video si ille is doceo qui etiam eloquor praesto possum utinam sum tempus umquam quo perficio aliquis qual opto orator hic ars superbus nomen et vitium quidam bonus is corrumpo invideo vindico sui atque velut res repeto in corpus eloquentia adduco


nec Cicero, cum se tenebras offudisse iudicibus in causa Cluenti gloriatus est, nihil ipse vidit. et pictor, cum vi artis suae efficit, ut quaedam eminere in opere, quaedam recessisse credamus, ipse ea plana esse non nescit.

neque cicero cum sui tenebrae offundo judex in causa cluentius glorior sum nihil ipse video et pictor cum vis ars suus efficio ut quidam emineo in opus quidam recedo credo ipse is planum sum non nescio


qua de re utar Ciceronis potissimum verbis. habet , inquit, ille tanquam hiatus et concursus vocalium molle quiddam, et quod indicet non ingratam negligentiam de re hominis magis quam de verbis laborantis. ceterum consonantes quoque, earumque praecipue quae sunt asperiores, ut commissura verborum rixantur, ut si s ultima cum x proxima confligat, quarum tristior etiam, si binae collidantur, stridor est, ut ars studiorum.

qui de res uto cicero potis verbum habeo inquam ille tamquam hio et concursus vocalis mollis quidam et qui indico non ingratus negligentiam de res homo magis quam de verbum laboro ceterum consono quoque is praecipuus qui sum asper ut committo verbum rixo ut si senatus ulter cum decem propior confligo qui tristis etiam si bini collido strido sum ut ars studium


Ppr constantem partis duxit ordinem: insidiatori vero et latroni quae potest inferri iniusta nex? hoc intentio; quid comitatus nostri, quid gladii volunt? hoc ratio; quos habere certe non liceret, si uti illis nullo pacto liceret, hoc ex ratione et intentione connexio.

ppr consto pars duco ordo insidiator verus et latro qui possum infero iniustus nex hic intentio quis comitor noster quis gladius volo hic ratio qui habeo certus non licet si uti ille nullus pacisco licet hic ex ratio et intentio connexio


cum mihi comoedi quoque pessime facere videantur, quod, etiamsi iuvenem agant, cum tamen in expositione aut senis sermo, ut in Hydriae prologo, aut mulieris, ut in Georgo, incidit, tremula vel effeminate voce pronuntiant. adeo in illis quoque est aliqua vitiosa imitatio, quorum ars omnis constat imitatione.

cum ego comoedus quoque pessime facio video qui etiamsi juvenis ago cum tamen in expositio aut senex sermo ut in hydria prologus aut mulier ut in georgos incido tremulus vel effemino vox pronuntio adeo in ille quoque sum aliqui vitiosus imitatio qui ars omnis consto imitatio


ad exhortationem vero praecipue valent imparia. admirabilior in femina quam in viro virtus. quare , si ad fortiter faciendum accendatur aliquis, non tantum adferent momenti Horatius et Torquatus quantum illa mulier cuius manu Pyrrhus est interfectus, et ad moriendum non tam Cato et Scipio quam Lucretia; quod ipsum est ex maioribus ad minora.

ad exhortatio verus praecipuus valeo imparia admirabilis in femina quam in vir virtus quare si ad fortis facio accendo aliquis non tantus affero momentum horatius et torquatus quantus ille mulier qui manus pyrrhus sum interficio et ad morior non tam cato et scipio quam lucretius qui ipse sum ex magnus ad parvus


itaque in iis, quae ad scenam componuntur, fabulis artifices pronuntiandi a personis quoque adfectus mutuantur, ut sit Aerope in tragoedia tristis, atrox Medea, attonitus Aiax, truculentus Hercules.

itaque in is qui ad scena compono fabula artifex pronuntio ab persona quoque affectus mutuo ut sum aerope in tragoedia tristis atrox medea attono ajax truculentus herculis


secundum plurimos auctores servabam tris rationales status, coniecturam, qualitatem, finitionem, unum legalem. hi mihi status generales erant. legalem in quinque species partiebar, scripti et voluntatis, legum contrariarum, collectivum, ambiguitatis, translationis.

secundus multus auctor servo tres rational status conicio qualitas finitio unus legal hic ego status general sum legal in quinque species partio scribo et voluntas lex contrariaris collectivum ambiguitas translatio


non haec solum, de cuius genere supra dictum est, quae incertum intellectum facit, ut Chremetem audivi percussisse Demean, sed illa quoque, quae, etiamsi turbare non potest sensum, in idem tamen verborum vitium incidit, ut si quis dicat, visum a se hominem libram scribentem. nam etiamsi librum ab homine scribi patet, male tamen composuerit feceritque ambiguum, quantum in ipso fuit.

non hic solus de qui genus supra dico sum qui incertus intellego facio ut chremetem audio percutio demea sed ille quoque qui etiamsi turbo non possum sensus in idem tamen verbum vitium incido ut si quis dico video ab sui homo libra scribo nam etiamsi liber ab homo scribo pateo malus tamen compono facio ambiguus quantus in ipse sum


ego in universum neque oratoris puto esse unquam praevaricari, neque litem intelligo, in qua pars utraque idem velit, neque tam stultum quemquam, qui, si vivere vult, mortem potius male petat quam omnino non petat.

ego in universus neque orator puto sum umquam praevaricaris neque lito intelligo in qui pars uter idem volo neque tam stultus quisquam qui si vivo volo mors potis malus peto quam omnino non peto


illud non sine causa est ab omnibus praeceptum, ut parcatur maxime voci in illo a pueritia in adolescentiam transitu, quia naturaliter impeditur, non, ut arbitror, propter calorem, quod quidam putaverunt (nam est maior alias), sed propter humorem potius; nam hoc aetas illa turgescit.

ille non sine causa sum ab omnis praeceptum ut parco magnus vox in ille ab pueritia in adulescentia transeo quia naturalis impedio non ut arbitror propter calor qui quidam puto nam sum magnus alius sed propter humorem potis nam hic aetas ille turgesco


quod si Nicias in Sicilia scisset, non eodem confusus metu pulcherrimum Atheniensium exercitum perdidisset; sicut Dion, cum ad destruendam Dionysii tyrannidem venit, non est tali casu deterritus. sint extra licet usus bellici, transeamusque, quod Archimedes unus obsidionem Syracusarum in longius traxit.

qui si nicias in sicilia scio non idem confundo metus pulcher atheniensis exercitus perdo sicut dio cum ad destruo dionysius tyrannis venio non sum talis casus deterreo sum extra licet utor bellicus transeo qui archimedes unus obsidio syracusaris in longus traho


nam et commoratio una in re permultum movet et illustris explanation rerumque, quasi gerantur, sub aspectum paene subiectio, quae et in exponenda re plurimum valet et ad illustrandum id quod exponitur et ad amplificandum, ut iis qui audient illud quod augebimus, quantum efficere oratio poterit, tantum esse videatur;

nam et commoratio unus in res permultus moveo et illustris explanation res quasi gero sub aspectus paene subjectio qui et in expono res multus valeo et ad illustro is qui expono et ad amplifico ut is qui audio ille qui augeo quantus efficio oratio possum tantus sum video


nam et somni et mortis scriptae laudes et quorundam a medicis ciborum. itaque , ut non consensi hoc laudativum genus circa solam versari honesti quaestionem, sic qualitate maxime contineri puto; quamquam tres status omnes cadere in hoc opus possint, iisque usum C. Caesarem in vituperando Catone notaverit Cicero. totum autem habet aliquid simile suasoriis, quia plerumque eadem illic suaderi, hic laudari solent.

nam et somnium et mors scribo laus et quidam ab medicus cibus itaque ut non consentio hic laudativum genus circa solus versaris honestus quaestio sic qualitas magnus contineo puto quamquam tres status omnis cado in hic opus possum is usus que caesaris in vitupero cato notaverit cicero totus autem habeo aliquis similis suasoria quia plerusque idem illic suadeo hic laudo soleo


non inutiliter exponet? quae si narratio non est, ne illa quidem Ciceronis pro Cluentio prima, cuius est initium: A. Cluentius Habitus. nihil enim hic de veneficio, sed de causis, quibus ei mater inimica sit, dicit.

non inutilis expono qui si narratio non sum ne ille quidem cicero pro cluentius primus qui sum initium ab clueo habitus nihil enim hic de veneficium sed de causa qui is mater inimicus sum dico


adhuc versamur ex confessis; redeat animus ad petitorem; numquid non hoc cogitet necesse est, nisi qui sit plane hebes? si lex obstat, nulla lis est, inane iudicium est. atqui et legem esse et hoc, quod ea puniat, a rustico factum extra dubitationem est. quid ergo dicimus? rusticus eram.

adhuc verso ex confessum redeo animus ad petitor numquid non hic cogito necesse sum nisi qui sum planus hebeo si lex obsto nullus lis sum inanis iudicium sum atqui et lex sum et hic qui is punior ab rusticus facio extra dubitatio sum quis ergo dico rusticus sum


haec ex duabus personis quaesita sunt. ex tertia autem, quae est adversarii, nulla oriri quaestio potest, quia nulla fit ei de sua parte controversia. nondum tamen cura deficiat. ista enim omnia dici possent etiam non restituto patre. nec statim eo tendamus, quod occurrit ultro, a rustico restitutum. qui subtiliter quaeret, aliquid spectabit ultra; nam, ut genus species sequitur, ita species genus praecedit. fingamus ergo ab alio restitutum:

hic ex duo persona quaero sum ex tertius autem qui sum adversarius nullus orior quaestio possum quia nullus fio is de suus pars controversia nondum tamen cura deficio iste enim omnis dico possum etiam non restituo pater neque statim is tendo qui occurro ultro ab rusticus restitus qui subtilis quaero aliquis specto ultra nam ut genus species sequor ita species genus praecedo fingo ergo ab alius restitus


illud quidem minime verendum est, ne laborem studiorum pueri difficilius tolerent, neque enim ulla aetas minus fatigatur. mirum sit forsitan, sed experimentis deprehendas.

ille quidem paruus vereor sum ne labor studium puer difficilis tolero neque enim ullus aetas paruus fatigo mirus sum forsitan sed experimentum deprehendo


non alia est autem ratio pronuntiationis quam ipsius orationis. nam ut illa emendata, dilucida, ornata, apta esse debet, ita haec quoque emendata erit, id est, vitio carebit, si fuerit os facile, explanatum, iucundum, urbanum, id est, in quo nulla neque rusticitas neque peregrinitas resonet.

non alius sum autem ratio pronuntiatio quam ipse oratio nam ut ille emendo dilucidus orno apto sum debeo ita hic quoque emendo sum is sum vitio careo si sum os facilis explano iucundus urbanus is sum in quo nullus neque rusticitas neque peregrinitas resono


ne illas quidem tulerim delicias eorum, qui doceri amicos suos iubent, quanquam minus mali est, si illi saltem recte discant recteque doceant. sed quis discet tam bene quam patronus? quomodo autem sequester ille et media litium manus et quidam interpres impendet aequo animo laborem in alienas actiones, cum dicturis tanti suae non sint?

ne ille quidem fero deliquia is qui doceo amicus suus iubeo quamquam paruus malus sum si ille saltem rectus disco recingo doceo sed quis disco tam bene quam patronus quomodo autem sequester ille et medius lis manus et quidam interpres impendo aequus animus labor in alienus actio cum dico tantus suus non sum


in consiliis vero quae ratio suadendi est ab honesti quaestione seposita? quin ilia etiam pars tertia, quae laudandi ac vituperandi officiis continetur, nempe in tractatu recti pravique versatur.

in consilium verus qui ratio suadeo sum ab honestus quaestio sepono quin ilia etiam pars tertius qui laudo atque vitupero officium contineo nempe in tracto recingo pravus verso


at si extra causam sit adductum et tantum coniunctum, malim quidem dicere, nihil id ad quaestionem nec esse in iis morandum et minus esse quam adversarius dicat; tamen velut huic simulationi oblivionis ignoscam. debet enim bonus advocatus pro rei salute brevem negligentiae reprehensionem non pertimescere. videndum etiam,

at si extra causa sum adduco et tantus conjungo malo quidem dico nihil is ad quaestio neque sum in is moror et paruus sum quam adversarius dico tamen velut hic simulatio oblivio ignosco debeo enim bonus advoco pro res salus brevis negligentiae reprehensio non pertimesco video etiam


sed hoc transeo, de quo neminem, qui litteras vel primis, ut aiunt, labris degustarit, dubitaturum puto. ad illud sequens praevertar, ne dicendi quidem satis peritum fore, qui non et naturae vim omnem penitus perspexerit et mores praeceptis ac ratione formarit.

sed hic transeo de quo nemo qui littera vel primus ut aio labrum degusto dubito puto ad ille sequor praeverto ne dico quidem satis peritus sum qui non et natura vis omnis penitus perspicio et mos praecipio atque ratio formo


prior causa prorsus gravis. nam si studiis quidem scholas prodesse, moribus autem nocere constaret, potior mihi ratio vivendi honeste quam vel optime dicendi videretur. sed mea quidem sententia iuncta ista atque indiscreta sunt. neque enim esse oratorem nisi bonum virum iudico, et fieri etiamsi potest nolo. de hac re igitur prius.

prior causa prorsus gravis nam si studium quidem schola prosum mos autem noceo consto potis ego ratio vivo honestus quam vel optume dico video sed meus quidem sententia iungo iste atque indiscretus sum neque enim sum orator nisi bonus vir judico et fio etiamsi possum nolo de hic res igitur prior


quo quidem (neque enim eius rei iudicium differre sustineo) summam videbantur mihi infirmitatem de se confiteri. nam quid ii possint in causis, quarum varia et nova semper est facies, proprium invenire? quomodo propositis ex parte adversa respondere, altercationibus velociter occurrere, testem rogare? qui etiam in iis, quae sunt communia et in plurimis causis tractantur, vulgatissimos sensus verbis nisi tanto ante praeparatis prosequi nequeant.

quo quidem neque enim is res iudicium differo sustineo summa video ego infirmitas de sui confiteor nam quis is possum in causa qui vario et novo semper sum facies proprius invenio quomodo propono ex pars adverso respondeo altercatio velociter occurro testo rogo qui etiam in is qui sum commune et in multus causa tracto vulgatissimos sensus verbum nisi tantus ante praeparo prosequor nequeo


nam plerumque nudae illae artes nimia subtilitatis adfectatione frangunt atque concidunt quidquid est in oratione generosius, et omnem sucum ingenii bibunt et ossa detegunt: quae ut esse et adstringi nervis suis debent, sic corpore operienda sunt.

nam plerusque nudus ille ars nimius subtilitas adfectatio frango atque concaedes quisquis sum in oratio generosus et omnis sucus ingenium bibo et os detego qui ut sum et adstringo nervus suus debeo sic corpus operio sum


quaedam argumenta ponere satis non est, adiuvanda sunt: cupiditas causa sceleris fuit, quae sit vis eius: ira, quantum efficiat in animis hominum talis adfectio; ita et firmiora erunt ipsa et plus habebunt decoris, si non nudos et velut carne spoliatos artus ostenderint.

quidam argumentum pono satis non sum adjuvo sum cupiditas causa scelus sum qui sum volo is ira quantus efficio in animus homo talis affectio ita et firmus sum ipse et multus habeo decor si non nudus et velut carnis spolio artus ostendo


quaedam tamen et faciem soloecismi habent et dici vitiosa non possunt, ut tragoedia Thyestes et ludi Floralia ac Megalensia, quanquam haec sequenti tempore interciderunt numquam aliter a veteribus dicta. schemata igitur nominabuntur, frequentiora quidem apud poetas sed oratoribus quoque permissa.

quidam tamen et facies soloecismus habeo et dico vitiosus non possum ut tragoedia thyestes et ludo floralis atque megalensia quamquam hic sequor tempus interciderunt numquam aliter ab vetus dictum schema igitur nomino frequens quidem apud poeta sed orator quoque permitto


saepe inter testes et argumenta quaesitum est. inde scientiam in testibus et religionem, ingenia esse in argumentis dicitur; hinc testem gratia, metu, pecunia, ira, odio, amicitia, ambitu fieri; argumenta ex natura duci, in his iudicem sibi, in illis alii credere.

saepe inter testis et argumentum quaero sum inde scientia in testis et religio ingenium sum in argumentum dico hinc testo gratia metus pecunia ira odium amicitia ambitus fio argumentum ex natura duco in hic judico sui in ille alius credo


quis dubitat? sed ei, qui pater vult fieri, liqueat necesse est uxorem esse ducendam. itaque mihi ne consilium quidem videtur, ubi necessitas est, non magis quam ubi constat, quid fieri non possit. Omnis enim deliberatio de dubiis est. melius igitur, qui tertiam partem dixerunt δυνατόν quod nostri possibile nominant, quae ut dura videatur appellatio, tamen sola est.

quis dubito sed is qui pater volo fio liqueo necesse sum uxor sum duco itaque ego ne consilium quidem video ubi necessitas sum non magis quam ubi consto quis fio non possum omnis enim deliberatio de dubius sum bonus igitur qui tertius pars dico qui noster possibilis nomino qui ut durus video appellatio tamen solus sum


idem Theodorus, qui de eo, an sit , et de accidentibus ei quod esse constat, id est περὶ οὐσίας καὶ συμβεβηκότων existimat quaeri. nam in his omnibus prius genus coniecturam habet, sequens reliqua. sed haec reliqua Apollodorus duo vult esse, qualitatem et de nomine, id est finitivam; Theodorus, quid, quale, quantum, ad aliquid.

idem theodorus qui de is an sum et de accido is qui sum consto is sum existimo quaero nam in hic omnis prior genus conicio habeo sequor reliquus sed hic reliquus apollodorus duo volo sum qualitas et de nomen is sum finitivam theodorus quis qualis quantus ad aliquis


nec me fallit, eas quoque leges esse, quae non in perpetuum rogentur, sed de honoribus aut imperiis, qualis Manilia fuit, de qua Ciceronis oratio est. sed de his nihil hoc loco praecipi potest; constant enim propria rerum, de quibus agitur, non communi qualitate.

neque ego fallo is quoque lex sum qui non in perpetuus rogo sed de honor aut imperium qualis manilius sum de qui cicero oratio sum sed de hic nihil hic locus praecipio possum consto enim proprius res de qui ago non communis qualitas


sic et tirocinii metum, dum facilius est audere, transient, nec audendi facilitate usque ad contemptum operis adduxerit. usus est hac ratione M. Tullius, et cum iam clarum meruisset inter patronos, qui tum erant, nomen, in Asiam navigavit seque et aliis sine dubio eloquentiae ac sapientiae magistris, sed praecipue tamen Apollonio Moloni, quem Romae quoque audierat, Rhodi rursus formandum ac velut recoquendum dedit. tum dignum operae pretium venit, cum inter se congruunt praecepta et experimenta.

sic et tirocinium metus dum facilis sum audeo transsum neque audeo facilitas usque ad contemno opus adduco utor sum hic ratio m tullius et cum iam clarus mereo inter patronus qui tum sum nomen in asia navigo sequor et alius sine dubius eloquentia atque sapientia magister sed praecipuus tamen apollonius molo qui roma quoque audio rhodius rursus formo atque velut recoquo do tum dignus opera pretium venio cum inter sui congruo praecipio et experimentum


quin aliquando etiam argumentum ex ipsis positionum vitiis ducimus. sed haec suo quaeque loco. quamvis enim omne propositum operis a nobis destinati eo spectet, ut orator instituatur, tamen, ne quid studiosi requirant, etiam si quid erit, quod ad scholas proprie pertineat, in transitu non omittemus.

quin aliquando etiam argumentum ex ipse positio vitium duco sed hic suus quisque locus quivis enim omnis propono opus ab nos destino is specto ut orator instituo tamen ne quis studiosus requiro etiam si quis sum qui ad schola proprius pertineo in transeo non omitto


simillima est his argumentatio, qua colligi solent ex iis quae faciunt ea quae efficiuntur, aut contra, quod genus a causis vocant. haec interim necessario fiunt, interim plerumque sed non necessario. nam corpus in lumine utique umbram facit, et umbra, ubicunque est, ibi esse corpus ostendit.

similis sum hic argumentatio qui colligo soleo ex is qui facio is qui efficio aut contra qui genus ab causa voco hic interim necessarius fio interim plerusque sed non necessarius nam corpus in lumen utique umbra facio et umbra ubi sum ibi sum corpus ostendo


emendavit hoc etiam urbane in Hirtio Cicero, cui sapasim cum declamans filium a matre decem mensibus in utero latum esse dixisset, quid ? aliae, inquit, in perula solent ferre? nonnunquam tamen illud genus, cuius exemplum priore loco posui, adfirmationis gratia adhibetur: vocemque his auribus hausi.

emendo hic etiam urbanus in hirtius cicero qui sapasim cum declamo filius ab mater decem mensis in uterus latus sum dico quis alius inquam in perula soleo fero nonnunquam tamen ille genus qui exemplum prior locus pono adfirmatio gratia adhibeo voco hic auris haurio


sed non quidquid ad aliquam partem scientiae pertinet, protinus ad phrasin, de qua loquimur, accommodatum. verum antequam de singulis, pauca in universum de varietate opinionum dicenda sunt.

sed non quisquis ad aliqui pars scientia pertineo protinus ad phrasis de qui loquor accommodo verus antequam de singuli paucus in universus de varietas opinio dico sum


sed effectivae quoque aliquid simile scriptis orationibus vel historiis, quod ipsum opus in parte oratoria merito ponimus, consequetur. si tamen una ex tribus artibus habenda sit, quia maxime eius usus actu continetur atque est in eo frequentissima, dicatur activa vel administrativa, nam et hoc eiusdem rei nomen est.

sed effectivae quoque aliquis similis scribo oratio vel historia qui ipse opus in pars oratorium mereo pono consequor si tamen unus ex tres ars habeo sum quia magnus is utor actus contineo atque sum in is frequens dico activus vel administrativa nam et hic idem res nomen sum


ex contrario non una species. neque enim eodem modo dixit Augustus praefecto, quem cum ignominia mittebat, subinde interponenti precibus, quid respondebo patri meo? dic , me tibi displicuisse; quo Galba penulam roganti: non possum commodare, domi maneo, cum cenaculum eius perplueret. tertium adhuc illud: (nisi quod, ut ne auctorem ponam, verecundia ipsius facit) libidinosior es quam ullus spado; quo sine dubio et opinio decipitur sed ex contrario. et hoc ex eodem loco est sed nulli priorum simile, quod dixit M. Vestinus, cum ei nuntiatum esset necatum esse, aliquando desinet putere.

ex contrarius non unus species neque enim idem modo dico augustus praeficio qui cum ignominia mitto subinde interpono prex quis respondeo pater meus dico ego tu displiceo quo galba penulam rogo non possum commodo domus maneo cum cenaculum is perpluo tertius adhuc ille nisi qui ut ne auctor pono verecundia ipse facio libidinosus sum quam ullus spado quo sine dubius et opinio decipio sed ex contrarius et hic ex idem locus sum sed nullus prior similis qui dico m vestinus cum is nuntio sum neco sum aliquando desino puto


haec rursus iudiciales causas et rationali parte et legali continent; neque enim ulla iuris disceptatio nisi finitione, qualitate, coniectura potest explicari.

hic rursus iudicial causa et rational pars et legal contineo neque enim ullus ius disceptatio nisi finitio qualitas conicio possum explicaris


tamen quoniam hoc quoque in rerum naturam cadit, ut duos sapientes aliquando iustae causae in diversum trahant, (quando etiam pugnaturos eos inter se, si ratio ita duxerit, credunt) respondebo propositis, atque ita quidem, ut appareat, haec adversus eos quoque frustra excogitata, qui malis moribus nomen oratoris indulgent.

tamen quoniam hic quoque in res natura cado ut duo sapio aliquando iustus causa in diverto traho quando etiam pugno is inter sui si ratio ita duco credo respondeo propono atque ita quidem ut appareo hic adverro is quoque frustra excogito qui malus mos nomen orator indulgeo


hoc quoque accedit quod solas captanti sententias multas dicere necesse est leves, frigidas, ineptas. non enim potest esse dilectus, ubi numero laboratur. itaque videas et divisionem pro sententia poni et argumentum; sit tantum in clausula nec male pronuntietur. occidisti uxorem ipse adulter;

hic quoque accedo qui solo capto sententia multus dico necesse sum levo frigida ineptus non enim possum sum delectus ubi numerus laboro itaque video et divisio pro sententia pono et argumentum sum tantus in clausula neque malus pronuntio occido uxor ipse adulter


sciat autem, si quis haec forte minus adhuc peritus distinguendi vim cuiusque verbi leget, non probitatem a me reprehendi, sed verecundiam, quae est timor quidam reducens animum ab iis quae facienda sunt; inde confusio et coepti paenitentia et subitum silentium. quis porro dubitet vitiis adscribere adfectum, propter quem facere honeste pudet?

scio autem si quis hic fors paruus adhuc pereo distinguo vis quisque verbum lego non probitas ab ego reprehendo sed verecundia qui sum timor quidam reduco animus ab is qui facio sum inde confusio et coepio paenitentia et subeo silentium quis porro dubito vitium adscribo afficio propter qui facio honestus pudeo


quamvis autem non tam me vinceret praestandi, quod exigebatur, fiducia quam negandi verecundia, latius se tamen aperiente materia plus quam imponebatur oneris sponte suscepi, simul ut pleniore obsequio demererer amantissimos mei, simul ne vulgarem viam ingressus alienis demum vestigiis insisterem.

quivis autem non tam ego vinco praesto qui exigo fiducia quam nego verecundia fero sui tamen aperio materia multus quam impono onus sponte suscipio simul ut plenus obsequium demereo amo meus simul ne vulgaris via ingredior alienus demum vestigium insisto


quae quidem, si certa aliqua via tradi in omnes materias ullo modo posset, non tam paucis contigisset. sed cum infinitae litium formae fuerint futuraeque sint et tot saeculis nulla reperta sit causa, quae esset tota alteri similis, sapiat oportet actor et vigilet et inveniat et iudicet et consilium a se ipso petat. neque infitias eo quaedam esse quae demonstrari possint, eaque non omittam.

qui quidem si certus aliqui via trado in omnis materio ullus modo possum non tam paucus contingo sed cum infinitus lis forma sum sum sum et tot saeculis nullus reperio sum causa qui sum totus alter similis sapio oportet actor et vigilo et invenio et iudico et consilium ab sui ipse peto neque infitior is quidam sum qui demonstro possum is non omitto


nam et in hoc maximum, si aequi iudices sumus, beneficium est, ut non fallamus vana spe litigantem. neque est dignus opera patroni, qui non utitur consilio, et certe non convenit ei, quem oratorem esse volumus, iniusta tueri scientem. nam si ex illis, quas supra diximus, causis falsum tuebitur, erit tamen honestum quod ipse faciet.

nam et in hic magnus si aequum iudex sum beneficium sum ut non fallo vanus spes litigo neque sum dignus opus patronus qui non uto consilium et certus non convenio is qui orator sum volo iniustus tueor scio nam si ex ille qui supra dico causa falsus tueor sum tamen honestus qui ipse facio


eius rei sine dubio neque disciplina ulla in scholis neque exercitatio traditur, et naturali magis acumine aut usu contingit haec virtus. si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, solum est, quod ex dialogis Socraticorum maximeque Platonis duci potest; in quibus adeo scitae sunt interrogationes, ut, cum plerisque bene respondeatur, res tamen ad id quod volunt efficere perveniat.

is res sine dubius neque disciplina ullus in schola neque exercitatio trado et natural magis acumen aut usus contingo hic virtus si qui tamen exemplum ad imitatio demonstro sum solus sum qui ex dialogus socraticus magnus plato duco possum in qui adeo scio sum interrogatio ut cum plerusque bene respondeo res tamen ad is qui volo efficio pervenio


et alio loco civilitatis particulae simulacrum et quartam partem adulationis, quod duas partes civilitatis corpori adsignet, medicinam et quam interpretantur exercitatricem, duas animo, legalem atque iustitiam; adulationem autem medicinae vocet cocorum artificium, exercitatricis mangonum, qui colorem fuco et verum robur inani sagina mentiantur, legalis cavillatricem, iustitiae rhetoricen.

et alius locus civilitas particula simulacrum et quartus pars adulatio qui duo pars civilitas corpus adsigno medicina et quam interpretor exercitatrix duo animus legal atque iustitia adulatio autem medicina voco coquus artificium exercitatrix mango qui color fuco et verus robur inanis sagino mentior legal cavillatrix justitia rhetorice


illis non accedo qui schema esse existimant etiam, si quid nobis ipsis dicamus inexspectatum accidisse, ut Pollio, nunquam fore credidi, iudices, ut, reo Scauro, ne quid in eius iudicio gratia valeret, precarer.

ille non accedo qui schema sum existimo etiam si quis nos ipse dico inexspectas accido ut pollio numquam sum credo iudex ut reor scaurus ne quis in is iudicium gratia valeo preco


non dissimiles autem abdicationum actionibus sunt malae tractationis actiones; nam et ipsae habent eandem in accusationibus moderationem. dementiae quoque iudicia aut propter id, quod factum est, aut propter id quod adhuc fieri vel non fieri potest instituuntur.

non dissimilis autem abdicatio actio sum malus tractatio actio nam et ipse habeo idem in accusatio moderatio dementia quoque iudicium aut propter is qui facio sum aut propter is qui adhuc fio vel non fio possum instituo


quaeritur et de honesto, deceatne Caesarem ultio Pompeii, an sit verendum, ne peiorem faciat suarum partium causam, si Pompeium indignum morte fateatur.

quaero et de honestus decet caesaris ultio pompejus an sum vereor ne malus facio suus pars causa si pompejus indignus mors fateor


festinat enim iudex ad id quod potentissimum est. et velut obligatum promisso patronum, si est patientior, tacitus appellat; si vel occupatus vel in aliqua potestate vel etiam si moribus incompositus, cum convicio efflagitat.

festino enim iudex ad is qui potens sum et velut obligo promitto patronus si sum patior taceo appello si vel occupo vel in aliqui potestas vel etiam si mos incompositus cum convicior efflagito


illa quidem in hoc opere praecipi quis ferat vitandos soles atque ventos et nubila etiam ac siccitates? ita , si dicendum in sole aut ventoso, humido, calido die fuerit, reos deseremus? nam crudum quidem aut saturum aut ebrium aut eiecto modo vomitu, quae cavenda quidam monent, declamare neminem, qui sit mentis compos, puto.

ille quidem in hic opus praecipio quis fero vito soleo atque venio et nubila etiam atque siccitas ita si dico in sol aut ventosus umidus calidus dies sum reus desero nam crudus quidem aut sero aut ebrius aut eicio modo vomo qui caveo quidam moneo declamaris nemo qui sum mens compos puto


et quae concilient quidem accusatorem, ira praeceptis exordii iam diximus. quaedam tamen, quae illic ostendere sat est, ira peroratione implenda sunt magis, si contra impotentem, invisum, perniciosum suscepta causa est, si iudicibus ipsis aut gloriae damnatio rei aut deformitati futura absolutio.

et qui concilio quidem accusator ira praecipio exordium iam dico quidam tamen qui illic ostendo satis sum ira peroratio impleo sum magis si contra impotens invideo perniciosus suscipio causa sum si judex ipse aut gloria damnatio res aut deformitas sum absolutio


at ego id agendo nec pastorem populi auctore Homero dixerim, nec volucres per aera nare, licet hoc Vergilius id apibus ac Daedalo speciosissime sit usus. metaphora enim aut vacantem occupare locum debet aut, si id alienum venit, plus valere eo quod expellet.

at ego is ago neque pastor populus auctor homerus dico neque volucris per aes naris licet hic vergilius is apis atque daedalus speciosus sum utor metaphora enim aut vaco occuparis locus debeo aut si is alienus venio multus valeo is qui expello


his adiicitur modus, quem τρόπον dicunt, quo quaeritur, quemadmodum quid sit factum. idque tum ad qualitatem scriptumque pertinet, ut si negemus adulterum veneno licuisse occidere, tum ad coniecturas quoque, ut si dicam bona mente factum, ideo palam; mala, ideo ex insidiis, nocte, in solitudine. in rebus autem omnibus,

hic adiicitur modus qui dico quo quaero quemadmodum quis sum facio is tum ad qualitas scribo pertineo ut si nego adulter veneno liceo occaedes tum ad conicio quoque ut si dico bonus mens facio ideo palam malus ideo ex insidiae nox in solitudo in res autem omnis


brevitas quoque aut copia non materiae genere sed modo constat. nam ut in consiliis plerumque simplicior quaestio est, ita saepe in causis minor. quae omnia vera esse sciet, si quis non orationes modo, sed historias etiam (namque in iis contiones atque sententiae plerumque suadendi ac dissuadendi funguntur officio), legere maluerit quam in commentariis rhetorum consenescere.

brevitas quoque aut copia non materia genus sed modo consto nam ut in consilium plerusque simplicior quaestio sum ita saepe in causa paruus qui omnis verus sum scio si quis non oratio modo sed historia etiam namque in is contio atque sententia plerusque suadeo atque dissuadeo fungor officium lego malo quam in commentarius rhetor consenesco


nonne huic simile est illud Sallustianum, nam de Carthagine tacere satius puto quam parum dicere? propter quae mihi semper moris fuit, quam minime alligare me ad praecepta, quae καθολικά vocitant, id est (ut dicamus quomodo possumus) universalia vel perpetualia. raro enim reperitur hoc genus, ut non labefactari parte aliqua et subrui possit.

nonne hic similis sum ille sallustianus nam de carthago taceo sero puto quam parum dico propter qui ego semper mos sum quam paruus alligaris ego ad praecipio qui vocito is sum ut dico quomodo possum universalia vel perpetualis rarus enim reperio hic genus ut non labefactaris pars aliqui et surruo possum


quaedam omnino non sunt figurae, sicut ordo, dinumeratio, circumscriptio, sive hoc nomine significatur comprehensa breviter sententia sive finitio; nam et hoc Cornificius atque Rutilius schema λέξεως putant. verborum autem concinna transgressio, id est hyperbaton, quod Caecilius quoque putat schema, a nobis est inter tropos posita.

quidam omnino non sum figura sicut ordo dinumeratio circumscriptio sive hic nomen significo comprehendo brevis sententia sive finitio nam et hic cornificius atque rutilus schema puto verbum autem concinno transgressio is sum hyperbaton qui caecilius quoque puto schema ab nos sum inter tropus pono


communia haec pluribus causis, multumque iactata sunt et semper tamen iactabuntur. aliquando utrinque sunt testes, et quaestio sequitur ex ipsis, utri meliores viri; ex causis, utri magis credibilia dixerint; ex litigatoribus, utri gratia magis valuerint.

commune hic multus causa multus jacto sum et semper tamen jacto aliquando uter sum testis et quaestio sequor ex ipse uter bonus vir ex causa uter magis credibilis dico ex litigator uter gratia magis valeo


nam et impudicam meretricem vocavit, et eum, cui longus cum illa fuerat usus, liberius salutasset. hoc genus increscit ac fit manifestius, si ampliora verba cum ipsis nominibus, pro quibus ea posituri sumus, conferantur: ut Cicero in Verrem, non enim furem sed ereptorem, non adulterum sed expugnatorem pudicitiae, non sacrilegum sed hostem sacrorum religionumque, non sicarium sed crudelissimum carnificem civium sociorumque in vestrum iudicium adduximus.

nam et impudicus meretrix voco et is qui longus cum ille sum utor liber saluto hic genus incresco atque fio manifestius si amplus verbum cum ipse nomen pro qui is pono sum confero ut cicero in verres non enim fur sed ereptor non adulter sed expugnator pudicitia non sacrilegus sed hostis sacer religio non sicarius sed crudelis carnifex civis socius in vester iudicium adduco


atque ego illi praeceptori, quem institueram in libro secundo, credidi non ea sola docenda esse, ad quae quemque discipulorum natura compositum videret; nam is et adiuvare debet, quae in quoque eorum invenit bona, et, quantum fieri potest, adiicere quae desunt et emendare quaedam et mutare; rector enim est alienorum ingeniorum atque formator.

atque ego ille praeceptor qui instituo in liber secundus credo non is solus doceo sum ad qui quisque discipulus natura compono video nam is et adiuvaris debeo qui in quoque is invenio bonus et quantus fio possum adjicio qui desum et emendo quidam et muto rector enim sum alienus ingeniosus atque formator


ne hoc quidem negaverim, sequi plerumque hanc opinionem, ut fortius dicere videantur indocti; primum vitio male iudicantium, qui maiorem habere vim credunt ea, quae non habent artem, ut effringere quam aperire, rumpere quam solvere, trahere quam ducere putant robustius.

ne hic quidem nego sequor plerusque hic opinio ut fortis dico video indoceo primus vitio malus judico qui magnus habeo vis credo is qui non habeo ars ut effringo quam aperio rumpo quam solvo traho quam duco puto robustus


id autem genus de quo novissime dixi non solum in scholis saepe tractatur, sed etiam in foro. nam id est in causa Naevii Arpiniani solum quaesitum, praecipitata esset ab eo uxor an se ipsa sua sponte iecisset. cuius actionem et quidem solam in hoc tempus emiseram, quod ipsum me fecisse ductum iuvenali cupiditate gloriae fateor. nam ceterae, quae sub nomine meo feruntur, negligentia excipientium in quaestum notariorum corruptae minimam partem mei habent.

is autem genus de quo novus dico non solus in schola saepe tracto sed etiam in forum nam is sum in causa naevius arpiniani solus quaero praecipito sum ab is uxor an sui ipse suus sponte jacio qui actio et quidem solus in hic tempus emitto qui ipse ego facio duco iuvenal cupiditas gloria fateor nam ceterus qui sub nomen meus fero neglegentia excipio in quaestus notarius corrumpo minimus pars meus habeo


tertia est ex compositis, ut si quis corpus suum in culto loco poni iubeat, circaque monumentum multum agri ab heredibus in tutelam cinerum, ut solent, leget, sit litis occasio cultum locum dixerit an incultum.

tertius sum ex compono ut si quis corpus suus in colo locus pono jubeo circo monumentum multus ager ab heres in tutela cinis ut soleo lego sum lis occasio cultus locus dico an incultus


de pueris, inter quos educabitur ille huic spei destinatus, idem quod de nutricibus dictum sit. de paedagogis hoc amplius, ut aut sint eruditi plene, quam primam esse curam velim, aut se non esse eruditos sciant. nihil est peius iis, qui paulum aliquid ultra primas litteras progressi falsam sibi scientiae persuasionem induerunt. nam et cedere praecipiendi partibus indignantur et velut iure quodam potestatis, quo fere hoc hominum genus intumescit, imperiosi atque interim saevientes stultitiam suam perdocent.

de puer inter qui educo ille hic spes destino idem qui de nutrix dico sum de paedagogus hic amplus ut aut sum erudio plenus quam primus sum cura volo aut sui non sum erudio scio nihil sum malus is qui paulus aliquis ultra primus littera progredior falsus sui scientia persuasio induo nam et cedo praecipio pars indignor et velut ius quidam potestas quo fere hic homo genus intumesco imperiosus atque interim saevio stultitia suus perdoceo


omnia subiecisse oratori videtur Aristoteles, cum dixit vim esse videndi, quid in quaque re possit esse persuasibile. et Patrocles, qui non quidem adiicit in quaque re, sed nihil excipiendo idem ostendit; vim enim vocat inveniendi, quod sit in oratione persuasibile; qui fines et ipsi solam complectuntur inventionem. quod vitium fugiens Theodorus vim putat inveniendi et eloquendi cum ornatu credibilia in omni oratione.

omnis subjacio orator video aristotelis cum dico vis sum video quis in quisque res possum sum persuasibilis et patrocles qui non quidem adiicit in quisque res sed nihil excipio idem ostendo vis enim voco invenio qui sum in oratio persuasibilis qui finis et ipse solus complector inventio qui vitium fugio theodorus vis puto invenio et eloquor cum orno credibilis in omnis oratio