doctores quoque eius artis parum idonei Platoni videbantur, qui rhetoricen a iustitia separarent et veris credibilia praeferrent; nam id quoque dicit in Phaedro.

doctor quoque is ars parum idoneus plato video qui rhetorice ab iustitia separo et verus credibilis praefero nam is quoque dico in phaedrus


cetera admonitione magna egent, in primis, ut tenerae mentes tracturaeque altius, quidquid rudibus et omnium ignaris insederit, non modo quae diserta sed vel magis quae honesta sunt, discant.

ceterus admonitio magnus egeo in primus ut tener mens traho altus quisquis rudis et omnis ignaris insedeo non modo qui dissero sed vel magis qui honestus sum disco


nam et mollire cubilia et nidos texere et educare fetus et excludere, quin etiam reponere in hiemem alimenta, opera quaedam nobis inimitabilia (qualia sunt cerarum ac mellis) efficere, nonnullius fortasse rationis est; sed quia carent sermone, quae id faciunt, muta atque irrationalia vocantur.

nam et mollio cubile et nidus tego et educaris fetus et excludo quin etiam repono in hiems alimentum opus quidam nos inimitabilis qualis sum ceraris atque mel efficio nonnullus fortasse ratio sum sed quia careo sermo qui is facio muto atque irrationalia voco


igitur et ille, quem instituimus, adolescens, quam maxime potest, componat se ad imitationem veritatis, initurusque frequenter forensium certaminum pugnam iam in schola victoriam spectet et ferire vitalia ac tueri sciat; et praeceptor id maxime exigat, inventum praecipue probet. nam , ut ad peiora iuvenes laude ducuntur, ita laudari in bonis malent. nunc illud male est,

igitur et ille qui instituo adolesco quam magnus possum compono sui ad imitatio veritas ineo frequens forensis certamen pugna iam in schola victoria specto et ferio vitalia atque tueor scio et praeceptor is magnus exigo invenio praecipuus probo nam ut ad malus juvenis laus duco ita laudo in bonus malo nunc ille malus sum


sed hic quoque; subest velut latens persona:; tyrannus enim geminat quaestionem, subestque et temporis et qualitatis tacita vis; nondum tamen hoc proprie dixeris causam. hae autem, quas infinitas voco, et generales appellantur; quod si est verum, finitae speciales erunt. in omni autem speciali utique inest generalis, ut quae sit prior.

sed hic quoque subsum velut lateo persono tyrannus enim gemino quaestio subsum et tempus et qualitas taceo volo nondum tamen hic proprius dico causa hic autem qui infinitus voco et general appello qui si sum verus finio special sum in omnis autem special utique insum general ut qui sum prior


quid ? nos agendi subita necessitate deprehensi nonne alia dicimus, alia providemus, cum pariter inventio rerum, electio verborum, compositio, gestus, pronuntiatio, vultus, motus desiderentur? quae si velut sub uno conatu tam diversa parent simul, cur non pluribus curis horas partiamur? cum praesertim reficiat animos ac reparet varietas ipsa, contraque sit aliquanto difficilius in labore uno perseverare. ideo et stilus lectione requiescit, et ipsius lectionis taedium vicibus levatur.

quis nos ago subeo necessitas deprehendo nonne alius dico alius provideo cum pariter inventio res electio verbum compositio gero pronuntiatio vultus moueo desidero qui si velut sub unus conatus tam diverto pareo simul cur non multus cura hora partio cum praesertim reficio animus atque reparo varietas ipse contra sum aliquantus difficilis in labor unus perseveraris ideo et stilus lectio requiesco et ipse lectio taedium vicis levo


nec video quare clarus orator duratos muria pisces nitidius esse crediderit quam ipsum id quod vitabat. In hac autem proprietatis specie, quae nominibus ipsis cuiusque rei utitur, nulla virtus est, at quod ei contrarium est, vitium. id apud nos improprium, ἄκυρον apud Graecos vocatur, quale est,

neque video quare clarus orator duro muria piscis nitidus sum credo quam ipse is qui vito in hic autem proprietas species qui nomen ipse quisque res uto nullus virtus sum at qui is contrarius sum vitium is apud nos improprium apud graeci voco qualis sum


iucundus ergo tum maxime debet esse praeceptor, ut remedia, quae alioqui natura sunt aspera, molli manu leniantur; laudare aliqua, ferre quaedam, mutare etiam, reddita cur id fiat ratione, illuminare interponendo aliquid sui. nonnunquam hoc quoque erit utile, ipsum totas dictare materias, quas et imitetur puer et interim tanquam suas amet.

iucundus ergo tum magnus debeo sum praeceptor ut remedio qui alioqui natura sum asper mollis manus lenio laudo aliqui fero quidam muto etiam reddo cur is fio ratio illuminaris interpono aliquis suus nonnunquam hic quoque sum utilis ipse totus dictaris materio qui et imitor puer et interim tamquam suus amo


videor mihi audire quosdam (neque enim deerunt unquam, qui diserti esse quam boni malint) illa dicentes: Quid ergo tantum est artis in eloquentia? cur tu de coloribus et difficilium causarum defensione, nonnihil etiam de confessione locutus es, nisi aliquando vis ac facultas dicendi expugnat ipsam veritatem? bonus enim vir non agit nisi bonas causas, eas porro etiam sine doctrina satis per se tuetur veritas ipsa.

video ego audio quidam neque enim desum umquam qui dissero sum quam bonus malo ille dico quis ergo tantus sum ars in eloquentia cur tu de color et difficilis causaris defensio nonnihil etiam de confessio loquor sum nisi aliquando volo atque facultas dico expugno ipse veritas bonus enim vir non ago nisi bonus causa is porro etiam sine doctrina satis per sui tueor vereor ipse


haec notanda breviter existimavi; nam ut absit ab ultimis vitiis ipse ac schola, ne praecipiendum quidem credo. ac si quis est, qui flagitia manifesta in eligendo filii praeceptore non vitet, iam hinc sciat cetera quoque, quae ad utilitatem iuventutis componere conamur, esse sibi hac parte omissa supervacua.

hic noto brevis existimo nam ut absum ab ulter vitium ipse atque schola ne praecipio quidem credo atque si quis sum qui flagitium manifestus in eligo filius praeceptor non vito iam hinc scio ceterus quoque qui ad utilitas iuventus compono conor sum sui hic pars omitto supervacuus


quae quidem accidere etiam exercitatis actoribus solent. nam gestum poculum poscentis aut verbera minantis aut numerum quingentorum flexo pollice efficientis, quae sunt a quibusdam scriptoribus notata, ne in rusticis quidem vidi.

qui quidem accido etiam exercitas actor soleo nam gero poculum posco aut verbero mino aut numerus quingentor flecto polliceo efficio qui sum ab quidam scriptor noto ne in rusticus quidem video


aliquando cum id risu quodam contraria dicuntur iis quae intelligi volunt: quale est in Clodium, integritas tua te purgavit, mihi crede, pudor eripuit, vita anteacta servavit.

aliquando cum is rideo quidam contrarius dico is qui intellego volo qualis sum in claudius integritas tuus tu purgo ego credo pudor eripio vito anteago servo


quid narretur a nobis. si nihil exponimus, illa esse quae adversarius dixit et talia qualia dixit credat necesse est. quid ergo? eadem exponemus? si de qualitate agitur, cuius tum demum quaestio est, cum de re constat, eadem sed non eodem modo; alias causas, aliam mentem, aliam rationem dabo.

quis narro ab nos si nihil expono ille sum qui adversarius dico et talis qualis dico credo necesse sum quis ergo idem expono si de qualitas ago qui tum demum quaestio sum cum de res consto idem sed non idem modo alius causa alius mens alius ratio do


nec clausulae clausulis, ut Cicero, quo me vertam, nescio, qui trimetri finis est. trimetrum et senarium promiscue dicere licet, sex enim pedes, tres percussiones habet. peius cludit finis hexametri, ut Brutus ut epistolis: neque illi malunt habere tutores aut defensores, quoniam causam sciunt placuisse Catoni.

neque clausula clausulis ut cicero quo ego verto nescio qui trimetros finis sum trimetros et senarius promiscuus dico licet sex enim pes tres percussio habeo malus claudo finis hexameter ut brutus ut epistula neque ille malo habeo tutor aut defensor quoniam causa scio placeo cato


quam multa, paene omnia, tradidit Varro! quod instrumentum dicendi M. Tullio defuit? quid plura? cum etiam Cornelius Celsus, mediocri vir ingenio, non solum de his omnibus conscripserit artibus, sed amplius rei militaris et rusticae et medicinae praecepta reliquerit, dignus vel ipso proposito, ut eum scisse omnia illa credamus.

quam multus paene omnis trado varro qui instrumentum dico m tullius desum quis multus cum etiam cornelius celsus mediocris vir ingenium non solus de hic omnis conscribo ars sed amplus res militaris et rustica et medicina praecipio relinquo dignus vel ipse propono ut is scio omnis ille credo


mihi certe iucundus hic magis quam studiorum hortator videtur esse secessus. namque illa, quae ipsa delectant, necesse est avocent ab intentione operis destinati. neque enim se bona fide in multa simul intendere animus totum potest, et quocunque respexit, desinit intueri quod propositum erat.

ego certus iucundus hic magis quam studium hortator video sum secedo namque ille qui ipse delecto necesse sum avoco ab intentio opus destino neque enim sui bonus fides in multus simul intendo animus totus possum et quocunque respicio desino intueor qui propono sum


quam quod eum quoque maxime numerosum facere experiretur. verum id cum id duobus verbis fit, ἀναστροφὴ dicitur, reversio quaedam: qualia sunt vulgo, mecum, secum, apud oratores et historicos quibus de rebus. at cum decoris gratia traiicitur longius verbum, proprie hyperbati tenet nomen: animaduerti , iudices, omnem accusatoris orationem in duas diuisam esse partes. nam in duas partes divisam esse rectum erat, sed durum et incomptum.

quam qui is quoque magnus numerosus facio experior verus is cum is duo verbum fio dico reversio quidam qualis sum vulgo ego sui apud orator et historicus qui de res at cum decor gratia traiicitur longus verbum proprius hyperbaton teneo nomen animaduerti iudex omnis accusator oratio in duo divido sum pars nam in duo pars divido sum recingo sum sed durus et incomis


credibilis autem erit narratio ante omnia, si prius consuluerimus nostrum animum, ne quid naturae dicamus adversum, deinde si causas ac rationes factis praeposuerimus, non omnibus sed de quibus quaeritur, si personas convenientes iis, quae facta credi volemus, constituerimus, ut furti reum cupidum, adulterii libidinosum, homicidii temerarium, vel his contraria, si defendemus; praeterea loca, tempora et similia.

credibilis autem sum narratio ante omnis si prior consulo nos animus ne quis natura dico adverro deinde si causa atque ratio facio praepono non omnis sed de qui quaero si persono convenio is qui facio credo volo constituo ut furtum reus cupidus adulterium libidinosus homicidium temerarius vel hic contrarius si defendo praeterea locum tempus et similis


enimvero iam maiore cura doceat tropos omnes, quibus praecipue non poema modo sed etiam oratio ornatur; schemata utraque, id est figuras, quaeque λέξεως quaeque διανοίας vocantur, quorum ego sicut troporum tractatum in eum locum differo, quo mihi de ornatu orationis dicendum erit.

enimvero iam magnus cura doceo tropus omnis qui praecipuus non poema modo sed etiam oratio orno schema uter is sum figura quisque quisque voco qui ego sicut tropus tractas in is locus differo quo ego de orno oratio dico sum


summovendum vero est utrumque ambitus genus vel potentibus contra humiles venditandi operam suam vel illud etiam iactantius minores utique contra dignitatem attollendi. non enim fortuna causas vel iustas vel improbas facit. neque vero pudor obstet, quo minus susceptam, cum melior videretur, litem cognita inter discendum iniquitate dimittat, cum prius litigatori dixerit verum.

summovendum verus sum uterque ambitus genus vel possum contra humilis vendito opera suus vel ille etiam jacto paruus utique contra dignitas attollo non enim fortuna causa vel iustus vel improbus facio neque verus pudor obsto quo paruus suscipio cum bonus video lito cognosco inter disco iniquitas dimitto cum prior litigator dico verus


quod est igitur huius doctoris officium? in primis vitia si qua sunt oris emendet, ut expressa sint verba, ut suis quaeque litterae sonis enuntientur. quarundam enim vel exilitate vel pinguitudine nimia laboramus, quasdam velut acriores parum efficimus et aliis non dissimilibus sed quasi hebetioribus permutamus.

qui sum igitur hic doctor officium in primus vitio si qui sum ora emendo ut exprimo sum verbum ut suus quisque littera sonus enuntio quarundam enim vel exilitas vel pinguitudo nimius laboro quidam velut acer parum efficio et alius non dissimilis sed quasi hebetioribus permuto


scriptum aut apertum est aut obscurum aut ambiguum. quod de legibus dico, idem accipi volo de testamentis, pactis, stipulationibus, omni denique scripto, idem de voce. et quoniam quattuor eius generis quaestiones vel status facimus, singulos percurram.

scribo aut aperio sum aut obscurus aut ambiguus qui de lex dico idem accipio volo de testamentum paciscor stipulatio omnis denique scribo idem de vox et quoniam quattuor is genus quaestio vel status facio singuli percurro


tum invidiosiora: tamen haec novi iudicii nova forma terret oculos. illa vero iam paene apertis, ut aiunt, tibiis: qui , quocunque inciderunt, consuetudinem fori et pristinum morem iudiciorum requirunt. nam sequens latum etiam atque fusum est: non enim corona consessus vester cinctus est, ut solebat.

tum invidiosus tamen hic nosco iudicium novo forma terreo oculus ille verus iam paene apertus ut aio tibia qui quocunque incido consuetudo forum et pristinus mos iudicium requiro nam sequor latus etiam atque fundo sum non enim corona consido vester cingo sum ut soleo


difficiliora enim debent esse, quae exercent, quo sit levius ipsum illud, in quod exercent, ut athletae ponderibus plumbeis adsuefaciunt manus, quibus vacuis et nudis in certamine utendum est. non omittam etiam, quod cotidianis experimentis deprehenditur, minime fidelem esse paulo tardioribus ingeniis recentem memoriam.

difficilis enim debeo sum qui exerceo quo sum levis ipse ille in qui exerceo ut athleta pondus plumbeus assuefacio manus qui vacuus et nudus in certamen utor sum non omitto etiam qui cottidianus experimentum deprehendo paruus fidelis sum paulus tardus ingenium recens memoria


superest adhuc et exornat aetatis nostrae gloriam vir saeculorum memoria dignus, qui olim nominabitur, nunc intelligitur. habet amatores nec immerito Cremuti libertas, quanquam circumcisis quae dixisse ei nocuerat. sed elatum abunde spiritum et audaces sententias deprehendas etiam in his quae manent. sunt et alii scriptores boni, sed nos genera degustamus, non bibliothecas excutimus.

supersum adhuc et exorno aetas noster gloria vir saeculum memoria dignus qui olim nomino nunc intellego habeo amator neque immeritus cremutius libertas quamquam circumcido qui dico is noceo sed effero abunde spiritus et audax sententia deprehendo etiam in hic qui maneo sum et alius scriptor bonus sed nos genus degusto non bibliotheca excutio


plenior Aeschines et magis fusus et grandiori similis, quo minus strictus est; carnis tamen plus habet, minus lacertorum. dulcis in primis et acutus Hyperides, sed minoribus causis, ut non dixerim utilior, magis par.

plenus aeschines et magis fundo et grandis similis quo paruus stringo sum caro tamen multus habeo paruus lacertor dulcis in primus et acutus hyperides sed paruus causa ut non dico utilis magis par


transmutatione, qua ordo turbatur, quoque ego, enim hoc voluit, autem non habuit. ex quo genere an sit igitur initio sermonis positum, dubitari potest, quia maximos auctores in diversa fuisse opinione video, cum apud alios sit etiam frequens, apud alios nunquam reperiatur.

transmutatio qui ordo turbo quoque ego enim hic volo autem non habeo ex quo genus an sum igitur initium sermo pono dubitaris possum quia magnus auctor in diverto sum opinio video cum apud alius sum etiam frequens apud alius numquam reperio


nobis maior in re videtur varietas, nam et consultantium et consiliorum plurima sunt genera. quare in suadendo et dissuadendo tria primum spectanda erunt, quid sit de quo deliberetur, qui sint qui deliberent, qui sit qui suadeat.

nos magnus in res video varietas nam et consulto et consilium multus sum genus quare in suadeo et dissuadeo tres primus specto sum quis sum de quo delibero qui sum qui delibero qui sum qui suadeo


si dubium, aut alteri aut invicem utrique de iure fit controversia, ut in re tali: patri in filium, patrono in libertum manus iniectio sit; liberti heredem sequantur. liberti filium quidam fecit heredem: invicem petitur manus iniectio; et pater dicit sibi ius in filium esse, et patronus negat ius patris illi fuisse, quia ipse in manu patroni fuerit.

si dubius aut alter aut invicem uterque de ius fio controversia ut in res talis pater in filius patronus in libertus manus injectio sum libertus heres sequor libertus filius quidam facio heres invicem peto manus injectio et pater dico sui ius in filius sum et patronus nego ius pater ille sum quia ipse in manus patronus sum


sunt enim multi, qui etiam, quae credunt honesta, non tamen satis eadem utilia quoque existiment, et quae turpia esse dubitare non possunt, utilitatis specie ducti probent, ut foedus Numantinum iugumque Caudinum.

sum enim multus qui etiam qui credo honestus non tamen satis idem utilis quoque existimo et qui turpis sum dubitaris non possum utilitas species duco probo ut foedus numantinus jugus caudo


quid vero movendis adfectibus contrarium magis quam, cum dolendum, irascendum, indignandum, commiserandum sit, non solum ab his adfectibus, in quos inducendus est iudex, recedere, sed ipsam fori sanctitatem Lyciorum et Carum licentia solvere? nam Cicero illos ex Lycia et Caria rhetoras paene cantare in epilogis dixit. nos etiam cantandi severiorem paulo modum excessimus.

quis verus moveo affectus contrarius magis quam cum doleo irasco indignor commiseror sum non solus ab hic affectus in qui induco sum iudex recedo sed ipse forum sanctitas lycium et caris licentia solvo nam cicero ille ex lycia et caria rhetoras paene canto in epilogus dico nos etiam canto severus paulus modus excedo


nam epilogus quidem quis unquam poterit illis Priami rogantis Achillem precibus aequari? quid ? in verbis, sententiis, figuris, dispositione totius operis nonne humani ingenii modum excedit? ut magni sit virtutes eius non aemulatione, quod fieri non potest, sed intellectu sequi.

nam epilogus quidem quis umquam possum ille priamus rogo achilles prex aequaris quis in verbum sententia figura dispositio totus opus nonne humanus ingenium modus excedo ut magnus sum virtus is non aemulatio qui fio non possum sed intellego sequor


culpa manifesta est; quaestio est an huic crimini nomen quod est rei lege conveniat. ergo ambigitur an hoc sacrilegium sit? accusator , quia de templo surrepta sit pecunia, utitur hoc nomine. reus , quia privatam surripuerit, negat esse sacrilegium sed furtum fatetur. actor ergo ita finiet, sacrilegium est surripere aliquid de sacro; Reus, sacrilegium est surripere aliquid sacri. uterque finitionem alterius impugnat.

culpa manifestus sum quaestio sum an hic crimen nomen qui sum res lex convenio ergo ambago an hic sacrilegium sum accusator quia de templum surrepo sum pecunia uto hic nomen reus quia privo surripio nego sum sacrilegium sed furtum fateor actor ergo ita finio sacrilegium sum surripio aliquis de sacro reus sacrilegium sum surripio aliquis sacer uterque finitio alter impugno


quod notavi, ut appareret, non solum in membris causae, sed etiam in articulis esse aliquam pronuntiandi uarietatem, sine qua nihil neque maius neque minus est. vox autem ultra vires urgenda non est. nam et suffocatur saepe et maiore nisu minus clara est et interim elisa in illum sonum erumpit, cui Graeci nomen a gallorum immaturo cantu dederunt.

qui noto ut appareo non solus in membrum causa sed etiam in articulis sum aliqui pronuntio uarietas sine qui nihil neque magnus neque paruus sum vox autem ultra vireo urgeo non sum nam et suffoco saepe et magnus nisus paruus clarus sum et interim elido in ille sonus erumpo qui graecum nomen ab gallus immaturus cantus do


secundo modo dicitur proprium inter plura, quae sunt eiusdem nominis, id unde cetera ducta sunt; ut vertex est contorta in se aqua vel quidquid aliud similiter vertitur, inde propter flexum capillorum pars summa capitis, ex hoc id quod in montibus eminentissimum. recte dixeris haec omnia vertices, proprie tamen unde initium est.

secundus modo dico proprius inter multus qui sum idem nomen is unde ceterus duco sum ut vertex sum contorqueo in sui aqua vel quisquis alius similis verto inde propter flecto capillus pars summus capio ex hic is qui in mons emineo rectus dico hic omnis vertex proprius tamen unde initium sum


quae sunt dubia, nunquam possunt nocere nisi aut incerto auctore aut mortuo. nocte audita vox est, cauete tyrannidem; et, interrogatus , cuius veneno moreretur respondit, Non expedit tibi scire. nam si est, qui possit interrogari, solvet ambiguitatem.

qui sum dubius numquam possum noceo nisi aut incertum auctor aut mortuus nox audio vox sum caueo tyrannis et interrogo qui veneno morior respondeo non expedio tu scio nam si sum qui possum interrogo solvo ambiguitas


collocatio autem verba iam probata et electa et velut adsignata sibi debet connectere; nam vel dure inter se commissa potiora sunt inutilibus. tamen et eligere quaedam, dum ex iis quae idem significent atque idem valeant, permiserim, et adiicere dum non otiosa, et detrahere dum non necessaria, et figuris mutare casus atque numeros, quorum varietas frequenter gratia compositionis adscita etiam suo nomine solet esse iucunda.

collocatio autem verbum iam probo et eligo et velut adsigno sui debeo connectere nam vel durus inter sui committo potis sum inutilis tamen et eligo quidam dum ex is qui idem significo atque idem valeo permitto et adjicio dum non otiosus et detraho dum non necessarius et figura muto casus atque numerus qui varietas frequens gratia compositio adscio etiam suus nomen soleo sum iucundus


iique, si non ternas syllabas habebunt, repetendi erunt (absit enim poetica observatio), neque minus duobus; alioqui pes erit, non numerus. potest tamen vel unus esse dichoreus, si unus est, qui constat e duobus choreis.

eo si non terni syllaba habeo repeto sum absum enim poeticus observatio neque paruus duo alioqui pes sum non numerus possum tamen vel unus sum dichoreus si unus sum qui consto e duo chorea


ordo quoque rerum aut adfert aut detrahit fidem; multo scilicet magis res, prout ponuntur, congruunt aut repugnant. sed haec nisi in ipso complexu causarum non deprehenduntur. quaerendum tamen semper, quid cuique connectatur et quid consentiat.

ordo quoque res aut affero aut detraho fides multus scilicet magis res prout pono congruo aut repugno sed hic nisi in ipse complexus causaris non deprehendo quaero tamen semper quis quisque connectatur et quis consentio


incredibile est, quantum morae lectioni festinatione adiiciatur. hinc enim accidit dubitatio, intermissio, repetitio plus quam possunt audentibus, deinde, cum errarunt, etiam iis quae iam sciunt diffidentibus.

incredibilis sum quantus mora lectio festinatio adiiciatur hinc enim accido dubitatio intermissio repetitio multus quam possum audeo deinde cum erro etiam is qui iam scio diffido


vitiosa enim sunt illa, intueri lacunaria, perfricare faciem et quasi improbam facere, tendere confidentia vultum aut, quo sit magis torvus, superciliis adstringere, capillos a fronte contra naturam retroagere, ut sit horror ille terribilis; tum, id quod Graeci frequentissime faciunt, crebro digitorum labiorumque motu commentari, dare excreare, pedem alterum longe proferre, partem togae sinistra tenere, stare diductum vel rigidum vel supinum vel incurvum vel humeris, ut luctaturi solent, ad occipitium ductis.

vitiosus enim sum ille intueor lacunaria perfricaris facies et quasi improbus facio tendo confido vultus aut quo sum magis torvus supercilium adstringo capillus ab frons contra natura retroagere ut sum horror ille terribilis tum is qui graecum frequens facio creber digitor labiorumque motus commentaris do excrearis pedis alter longus profero pars toga sinistra teneo sto diduco vel rigidus vel supinus vel incurvus vel humo ut luctor soleo ad occipitium duco


superest lectio, in qua puer ut sciat, ubi suspendere spiritum debeat, quo loco versum distinguere, ubi claudatur sensus, unde incipiat, quando attollenda vel summittenda sit vox, quo quidque flexu, quid lentius, celerius, concitatius, lenius dicendum, demonstrari nisi in opere ipso non potest.

supersum lectio in qui puer ut scio ubi suspendo spiritus debeo quo locus verro distinguo ubi claudo sensus unde incipio quando attollo vel summitto sum vox quo quisque flecto quis lentus celer concito lenis dico demonstro nisi in opus ipse non possum


livores et tumores in corpore cruditatis an veneni signa sint, non tractat orator? at est id ex ratione medicinae. circa mensuras et numeros non versabitur? dicamus has geometriae esse partes. equidem omnia fere credo posse casu aliquo venire in officium oratoris; quod si non accidet, non erunt ei subiecta.

livor et tumor in corpus cruditas an venenum signum sum non tracto orator at sum is ex ratio medicina circa metior et numerus non verso dico hic geometria sum pars equidem omnis fere credo possum casus aliquis venio in officium orator qui si non accido non sum is subiectum


adiecerunt quidam numero mutuam accusationem, quae ἀντικατηγορία vocatur, allis videlicet succedere hanc quoque comparativo generi existimantibus, cui similis erit petitionum invicem diversarum, quod accidit vel frequentissime. id si et ipsum vocari debet ἀντικατηγορία (nam proprio caret nomine) duo genera erunt eius, alterum quo litigatores idem crimen invicem intentant, alterum quo aliud atque aliud. cui et petitionum condicio par est.

adicio quidam numerus mutuus accusatio qui voco allus videlicet succedo hic quoque comparativus gener existimo qui similis sum petitio invicem diversaris qui accido vel frequens is si et ipse vocaris debeo nam proprius careo nomen duo genus sum is alter quo litigator idem crimen invicem intento alter quo alius atque alius qui et petitio condicio par sum


et ille quidem non iis exemplis utitur, quia scribens ad Trebatium ex iure ducere ea maluit; ego apertiora posui. propria vero ad coniecturae quoque pertinent partem: ut, quia proprium est boni recte facere, iracundi verbis aut manu male facere, facta haec ab ipsis esse credantur aut contra. nam ut quaedam in quibusdam utique sunt, ita quaedam in quibusdam utique non sunt: et ratio, quamvis sit ex diverso, eadem est.

et ille quidem non is exemplum uto quia scribo ad trebatius ex ius duco is malo ego aperio pono proprius verus ad conicio quoque pertineo pars ut quia proprius sum bonus rectus facio iracundus verbum aut manus malus facio facio hic ab ipse sum credo aut contra nam ut quidam in quidam utique sum ita quidam in quidam utique non sum et ratio quivis sum ex diverto idem sum


nec unquam me in his discentis annis offendat, si quid superfuerit. quin ipsis quoque doctoribus hoc esse curae velim, ut teneras adhuc mentes more nutricum mollius alant et satiari velut quodam iucundioris disciplinae lacte patiantur.

neque umquam ego in hic disco annus offendo si quis supersum quin ipse quoque doctor hic sum cura volo ut tener adhuc mens mos nutrix mollis alo et satiaris velut quidam jucundus disciplina lac patior


praeter haec Celsus excludere, asseverare, detrectare, excitare iudicem, proverbiis uti, et versibus et ioco et invidia et invocatione intendere crimen (quod est δείνωσις ), adulari, ignoscere, fastidire, admonere, satisfacere, precari, corripere, figuras putat.

praeter hic celsus excludo asseveraris detrectaris excitaris judico proverbium uti et versus et iocus et invidia et invocatio intendo crimen qui sum adularis ignosco fastidio admoneo satisfacere precor corripio figura puto


praeter illa vero, quae Cicero inter lumina posuit sententiarum, multa alia et idem Rutilius Gorgian secutus, non illum Leontinum, sed alium sui temporis, cuius quattuor libros in unum suum transtulit, et Celsus, videlicet Rutilio accedens, posuerunt schemata:

praeter ille verus qui cicero inter lumen pono sententiaris multus alius et idem rutilus gorgias sequor non ille leontinus sed alius suus tempus qui quattuor liber in unus suus transfero et celsus videlicet rutilius accedo pono schema


hoc et apud eos, a quibus appellatum erit, si forte ad eosdem remittemur; adiicienda ratio vel necessitatis alicuius, si id causa concedit, vel erroris vel suspicionis. tutissimum ergo paenitentiae confessio et satisfactio culpae, perducendusque omni modo iudex ad irae pudorem.

hic et apud is ab qui appello sum si fors ad idem remitto adiicienda ratio vel necessitas aliquis si is causa concedo vel error vel suspicio tueor ergo paenitentia confessio et satisfactio culpa perduco omnis modo iudex ad ira pudor


horum pedum nullus non ut orationem venit, sed quo quique sunt temporibus pleniores longisque syllabis magis stabiles, hoc graviorem faciunt orationem, breves celerem ac mobilem. utrumque locis utile; nam et illud, ubi opus est velocitate, tardum et segne, et hoc, ubi pondus exigitur, praeceps ac resultans merito damnetur.

hic pes nullus non ut oratio venio sed quo quisque sum tempus plenus longus syllo magis stabilis hic gravis facio oratio brevis celer atque mobilis uterque locus utilis nam et ille ubi opus sum velocitas tardus et segnis et hic ubi pondus exigo praeceps atque resultans mereo damno


nemo etiam fere tam infelix, ut, quod cuique loco signum destinaverit, nesciat. at , si tardus ad hoc, eo quoque adhuc remedio utetur ut ipsae notae (hoc enim est ex illa arte non inutile) aptentur ad eos qui excidunt sensus: ancora ut supra pro posui, si de nave dicendum est, spiculum, si de proelio.

nemo etiam fere tam infelix ut qui quisque locus signum destino nescio at si tardus ad hic is quoque adhuc remedium uto ut ipse nosco hic enim sum ex ille ars non inutilis apto ad is qui excido sensus ancora ut supra pro pono si de navus dico sum spiculis si de proelium


verborum quidem delectus, gravitas sententiarum, figurarum elegantia aut non sunt aut apparent. sed vel propter hoc ipsum ostendenda non sunt quod apparent; aut si unum sit ex duobus eligendum, causa potius laudetur quam patronus. finem tamen hunc praestabit orator, ut videatur optimam causam optime egisse. illud certum erit neminem peius agere quam qui displicente causa placet; necesse est enim extra causam sit quod placet.

verbum quidem deligo gravitas sententiaris figuraris elegantia aut non sum aut appareo sed vel propter hic ipse ostendo non sum qui appareo aut si unus sum ex duo eligo causa potis laudo quam patronus finis tamen hic praesto orator ut video bonus causa optume ago ille certus sum nemo malus ago quam qui displiceo causa placeo necesse sum enim extra causa sum qui placeo


ipse aliquid immo multa cotidie dicat, quae secum auditores referant. licet enim satis exemplorum ad imitandum ex lectione suppeditet, tamen viva illa, ut dicitur, vox alit plenius praecipueque eius praeceptoris, quem discipuli, si modo recte sunt instituti, et amant et verentur. vix autem dici potent, quanto libentius imitemur eos, quibus favemus.

ipse aliquis immo multus cottidie dico qui sui auditor refero licet enim satis exemplum ad imito ex lectio suppedito tamen vivus ille ut dico vox alo plenus praecipuus is praeceptor qui discipulis si modo rectus sum institus et amo et vereor vix autem dico poto quantus libet imito is qui faveo


quare discat puer, quid in litteris proprium, quid commune, quae cum quibus cognatio; nec miretur, cur ex scamno fiat scabillum aut a pinno (quod est acutum) securis utrinque habens aciem bipennis; ne illorum sequatur errorem, qui, quia a pennis duabus hoc esse nomen existimant, pennas avium dici volunt.

quare disco puer quis in littera proprius quis communis qui cum qui cognatio neque miro cur ex scamnum fio scabillum aut ab pinno qui sum acutus securis uter habeo acies bipennis ne ille sequor error qui quia ab penna duo hic sum nomen existimo penna avis dico volo


insequitur ἐνάργεια, quae a Cicerone illustratio et evidentia nominatur, quae non tam dicere videtur quam ostendere; et adfectus non aliter, quam si rebus ipsis intersimus, sequentur. an non ex his visionibus illa sunt; excussi manibus radii, revolutaque pensa? — levique patens in pectore vulnus? equus ille in funere Pallantis,—positis insignibus? quid ? non idem poeta penitus ultimi fati concepit imaginem, ut diceret:

insequor qui ab cicero illustratio et evidens nomino qui non tam dico video quam ostendo et affectus non aliter quam si res ipse intersum sequor an non ex hic visio ille sum excutio manus radius revolvo pensum levis pateo in pectus vulnus equus ille in funus pallas pono insignis quis non idem poeta penitus ulter fatum concipio imago ut dico


in narrando autem Cicero consistere facetias putat, dicacitatem in iaciendo. mire fuit in hoc genere venustus Afer Domitius, cuius orationibus complures huiusmodi narrationes insertae reperiuntur, sed dictorum quoque ab eodem urbane sunt editi libri.

in narro autem cicero consisto facetia puto dicacitas in jacio mirus sum in hic genus venustus afor domitius qui oratio complures huiusmodi narratio insero reperio sed dico quoque ab idem urbanus sum edo liber


cetera iam non significandi gratia sed ad ornandam et augendam orationem assumuntur. ornat enim epitheton, quod recte dicimus appositum, a nonnullis sequens dicitur. eo poetae et frequentius et liberius utuntur. namque illis satis est convenire id verbo, cui apponitur, itaque et dentes albos et humida vina id iis non reprehendemus; apud oratorem, nisi aliquid efficitur, redundat. tum autem efficitur, si sine illo, quod dicitur, minus est:

ceterus iam non significo gratia sed ad orno et augeo oratio assumo orno enim epitheton qui rectus dico applumbo ab nonnullus sequor dico is poeta et frequens et liber uto namque ille satis sum convenio is verbum qui appono itaque et dens albus et umidus vinum is is non reprehendo apud orator nisi aliquis efficio redundo tum autem efficio si sine ille qui dico paruus sum


agendi autem initium sine dubio secundum vires cuiusque sumendum est. neque ego annos definiam, cum Demosthenen puerum admodum actiones pupillares habuisse manifestum sit, Calvus, Caesar, Pollio multum ante quaestoriam omnes aetatem gravissima iudicia susceperint, praetextatos egisse quosdam sit traditum, Caesar Augustus duodecim natus annos aviam pro rostris laudaverit.

ago autem initium sine dubius secundus vireo quisque sumo sum neque ego annus definio cum demosthenes puer admodum actio pupillaris habeo manifestus sum calvus caesar pollio multus ante quaestorius omnis aetas gravis iudicium suscipio praetextatus ago quidam sum trado caesar augustus duodecim nascor annus avia pro rostrum laudo


et cum verbo idem verbum plus significans subiungitur: quando homo hostis, homo. quibus exemplis sum in aliud usus, sed in uno ἔμφασις est geminatio. παρονομασίᾳ contrarium est, quod eodem verbo quasi falsum arguitur: Quae lex privatis hominibus esse lex non uidebatur.

et cum verbum idem verbum multus significo subjungo quando homo hostis homo qui exemplum sum in alius utor sed in unus sum geminatio contrarius sum qui idem verbum quasi falsus arguo qui lex privo homo sum lex non uideo


quod cum contingit, nescio quomodo hilarior protinus renidet oratio, ut in Zephyris et zopyris . quae si nostris litteris scribantur, surdum quiddam et barbarum efficient, et velut in locum earum succedunt tristes et horridae, quibus Graecia caret.

qui cum contingo nescio quomodo hilaris protinus renideo oratio ut in zephyrus et zopyron qui si noster littera scribo surdus quidam et barbaris efficio et velut in locus is succedo tristis et horridus qui graecia careo


mea tamen sententia varium id est, et accidit pro condicione causarum, quia et videri potest propositio aliquando statum facere, ut in coniecturalibus causis; utitur enim coniectura magis qui agit, (quo moti quidam eundem a reo infitialem esse dixerunt) et in syllogismo tota ratiocinatio ab eo est qui intendit.

meus tamen sententia varius is sum et accido pro condicio causaris quia et video possum propositio aliquando status facio ut in coniectural causa uto enim conicio magis qui ago quo moveo quidam idem ab reor infitial sum dico et in syllogismus totus ratiocinatio ab is sum qui intendo


locorum quoque dilucida et significans descriptio eidem virtuti adsignatur a quibusdam; alii τοπογραφίαν dicunt. Εἰρωνείαν inveni qui dissimulationem vocaret; quo nomine quia parum totius huius figurae vires videntur ostendi, nimirum sicut in plerisque erimus Graeca appellatione contenti. igitur Εἰρωνεία quae est schema, ab illa, quae est tropos, genere ipso nihil admodum distat; (in utroque enim contrarium ei quod dicitur intelligendum est) species vero prudentius intuenti diversas esse facile est deprehendere. primum ,

locus quoque dilucidus et significo descriptio idem virtus adsigno ab quidam alius dico invenio qui dissimulatio voco quo nomen quia parum totus hic figura vireo video ostendo nimirum sicut in plerusque sum graecum appellatio contendo igitur qui sum schema ab ille qui sum tropus genus ipse nihil admodum disto in uterque enim contrarius is qui dico intellego sum species verus prudens intueor diverto sum facilis sum deprehendo primus


est igitur utrisque commune, conciliare sibi, avertere ab adversario iudicem, concitare adfectus et componere. et brevissimum quidem hoc praeceptum dari utrique parti potest, ut totas causae suae vires orator ponat ante oculos; et cum viderit, quid invidiosum, favorabile, invisum, miserabile aut sit ira rebus aut videri possit, ea dicat, quibus, si iudex esset, ipse maxime moveretur. sed certius est ire per singula.

sum igitur uterque communis conciliaris sui averto ab adversarius judico concitaris affectus et compono et brevis quidem hic praeceptum do uterque pario possum ut totus causa suus vireo orator pono ante oculus et cum video quis invidiosus favorabilis invideo miserabilis aut sum ira res aut video possum is dico qui si iudex sum ipse magnus moveo sed certus sum eo per singulus


ergo etiam id fieri potest, ut maiore circuitu minor loci amplitudo claudatur. haec in planis. nam in collibus vallibusque etiam imperito patet plus soli esse quam caeli.

ergo etiam is fio possum ut magnus circuitus paruus locus amplitudo claudo hic in planus nam in collis valles etiam imperitus pateo multus solus sum quam caelum


deinde dubitatio, tum distributio, tum correctio, vel ante vel post quam dixeris vel cum aliquid a te ipso reicias. praemunitio etiam est ad id quod aggrediare, et reiectio in alium; communicatio, quae est quasi cum iis ipsis apud quos dicas deliberatio; morum ac vitae imitatio vel in personis vel sine illis, magnum quoddam ornamentum orationis et aptum ad animos conciliandos vel maxime, saepe autem etiam ad commovendos; personarum ficta inductio vel gravissimum lumen augendi;

deinde dubitatio tum distributio tum correctio vel ante vel post quam dico vel cum aliquis ab tu ipse reicio praemunitio etiam sum ad is qui aggrediaris et rejectio in alius communicatio qui sum quasi cum is ipse apud qui dico deliberatio mos atque vita imitatio vel in persona vel sine ille magnus quidam ornamentum oratio et aptus ad animus concilio vel magnus saepe autem etiam ad commoveo personaris fictum inductio vel gravis lumen augeo


viderimus tamen, utrum id sit status an in eo status. Hermagoras statum vocat, per quem subiecta res intelligatur et ad quem probationes etiam partium referantur. nostra opinio semper haec fuit: cum essent frequenter in causa diversi quaestionum status, in eo credere status causae, quod esset in ea potentissimum et in quo maxime res verteretur. id si quis generalem quaestionem vel caput generale dicere malet cum hoc mihi non erit pugna, non magis, quam si aliud adhuc, quo idem intelligatur, eius rei nomen invenerit, quanquam tota volumina in hanc disputationem impendisse multos sciam; nobis statum dici placet.

video tamen utrum is sum status an in is status hermagoras status voco per qui subiectum res intelligatur et ad qui probatio etiam pars refero noster opinio semper hic sum cum sum frequens in causa diverto quaestio status in is credo status causa qui sum in is potens et in quo magnus res verto is si quis general quaestio vel caput general dico malo cum hic ego non sum pugno non magis quam si alius adhuc quo idem intelligatur is res nomen invenio quamquam totus volumen in hic disputatio impendo multus scio nos status dico placeo


denique antiquissimum quemque maxime secundum naturam dixisse contendunt: mox poetis similiores exstitisse, etiamsi parcius, simili tamen ratione, falsa et impropria virtutes ducentes. qua in disputatione nonnihil veri est, ideoque non tam procul, quam fit a quibusdam, recedendum a propriis atque communibus.

denique antiquus quisque magnus secundus natura dico contendo mox poeta similis exsisto etiamsi parcus similis tamen ratio fallo et impropria virtus duco qui in disputatio nonnihil verus sum ideo non tam procul quam fio ab quidam recedo ab proprius atque communis


nam et syllogismo, si res poscet, utetur et certe enthymemate, qui rhetoricus est syllogismus. denique probationum quae sunt potentissimae γραμμικαὶ ἀποδείξεις vulgo dicuntur: quid autem magis oratio quam probationem petit?

nam et syllogismus si res posco uto et certus enthymema qui rhetoricus sum syllogismus denique probatio qui sum potens vulgo dico quis autem magis oratio quam probatio peto


turpe etiam illud est, contentum esse id consequi quod imiteris. nam rursus quid erat futurum, si nemo plus effecisset eo quem sequebatur? nihil in poetis supra Livium Andronicum, nihil in historiis supra Pontificum annales haberemus; ratibus adhuc navigaremus; non esset pictura, nisi quae lineas modo extremas umbrae, quam corpora in sole fecissent, circumscriberet.

turpis etiam ille sum contineo sum is consequor qui imito nam rursus quis sum sum si nemo multus efficio is qui sequor nihil in poeta supra livius andronicus nihil in historia supra pontifex annal habeo ratis adhuc navigo non sum pingo nisi qui linea modo exter umbra quam corpus in sol facio circumscribo


an quisquam negaverit Panegyricos ἐπιδεικτικούς esse? atqui formam suadendi habent et plerumque de utilitatibus Graeciae loquuntur; ut causarum quidem genera tria sint, sed ea tum in negotiis tum in ostentatione posita. nisi forte non ex Graeco mutantes demonstrativum vocant, uerum id sequuntur, quod laus ac uituperatio quale sit quidque demonstrat.

an quisquam nego panegyricus sum atqui forma suadeo habeo et plerusque de utilitas graecia loquor ut causaris quidem genus tres sum sed is tum in negotium tum in ostentatio pono nisi fors non ex graecum muto demonstrativus voco uerus is sequor qui laus atque vituperatio qualis sum quisque demonstro


solent in scholis fingi materiae ad deliberandum similiores controversiis et ex utroque genere commixtae, ut cum apud C. Caesarem consultatio de poena Theodoti ponitur. constat enim accusatione et defensione causa eius, quod est iudicialium proprium.

soleo in schola fingo materia ad delibero similis controversia et ex uterque genus commisceo ut cum apud que caesaris consultatio de poena theodoti pono consto enim accusatio et defensio causa is qui sum judicialis proprius


quid ? extemporalis oratio non alio mihi videtur mentis vigore constare. nam dum alia dicimus, quae dicturi sumus intuenda sunt. ita , cum semper cogitatio ultra eat, id quod est longius quaerit, quidquid autem repperit quodam modo apud memoriam deponit; quod illa quasi media quaedam manus acceptum ab inventione tradit elocutioni.

quis extemporal oratio non alius ego video mens vigor constaris nam dum alius dico qui dico sum intueor sum ita cum semper cogitatio ultra eo is qui sum longus quaero quisquis autem reperio quidam modo apud memoria depono qui ille quasi medius quidam manus accipio ab inventio trado elocutio


ut sit et fortunate locus. egregie vero Cicero pro Milone insidiatorem primum Clodium ostendit, tum addidit ex abundanti, etiamsi id non fuisset, talem tamen civem cum summa virtute interfectoris et gloria necari potuisse.

ut sum et fortuno locus egregius verus cicero pro milo insidiator primus claudius ostendo tum addo ex abundo etiamsi is non sum talis tamen civis cum summus virtus interfector et gloria neco possum


nec tantum inutilibus comparantur utilia, sed inter se quoque ipsa, ut si ex duobus eligamus, in altero quid sit magis, in altero quid sit minus. crescit hoc adhuc. nam interim triplices etiam suasoriae incidunt: ut cum Pompeius deliberabat, Parthos an Africam an Aegyptum peteret. ita non tantum, utrum melius sed quid sit optimum, quaeritur, itemque contra.

neque tantus inutilis comparo utilis sed inter sui quoque ipse ut si ex duo eligo in alter quis sum magis in alter quis sum paruus cresco hic adhuc nam interim triplex etiam suasoria incido ut cum pompejus delibero parthus an africa an aegyptus peto ita non tantus utrum bonus sed quis sum bonus quaero ito contra


Cornelius autem Severus, etiam si sit versificator quam poeta melior, si tamen, ut est dictum, ad exemplar primi libri bellum Siculum perscripsisset, vindicaret sibi iure secundum locum. Serranum consummari mors immatura non passa est; puerilia tamen eius opera et maximam indolem ostendunt et admirabilem praecipue in aetate illa recti generis voluntatem.

cornelius autem severus etiam si sum versificator quam poeta bonus si tamen ut sum dico ad exemplar primus liber bellum siculis perscribo vindico sui ius secundus locus serranus consummaris mors immaturus non patior sum puerilis tamen is opus et maximus indoles ostendo et admirabilis praecipuus in aetas ille recingo genus voluntas


contraque est interim prooemii vis etiam non exordio. nam indices et in narratione nonnunquam et in argumentis ut attendant et ut faveant rogamus, quo Prodicus velut dormitantes eos excitari putabat, quale est:

contra sum interim prooemium volo etiam non exordior nam indico et in narratio nonnunquam et in argumentum ut attendo et ut faveo rogo quo prodicus velut dormito is excito puto qualis sum


et addita in clausula est epiphonematis modo non tam probatio quam extrema quasi insultatio. est enim epiphonema rei narratae vel probatae summa acclamatio: tantae molis erat Romanam condere gentem! facere enim probus adolescens periculose quam perpeti turpiter maluit.

et addo in clausula sum epiphonema modo non tam probatio quam exter quasi insultatio sum enim epiphonema res narro vel probo summus acclamatio tantus molio sum romanus condo gens facio enim probus adolesco periculosus quam perpetior turpis malo


nec immerito secunda quinque partium posita est, cum sine ea prior nihil valeat. neque enim quanquam fusis omnibus membris statua sit, nisi collocetur, et si quam in corporibus nostris aliorumve animalium partem permutes et transferas, licet habeat eadem omnia, prodigium sit tamen. et artus etiam leviter loco moti perdunt quo viguerunt usum, et turbati exercitus sibi ipsi sunt impedimento.

neque immeritus secundus quinque pars pono sum cum sine is prior nihil valeo neque enim quamquam fundo omnis membrum statua sum nisi colloco et si quam in corpus noster alius animal pars permuto et transfero licet habeo idem omnis prodigium sum tamen et artus etiam levis locus moveo perdo quo vigesco usus et turbo exercitus sui ipse sum impedimentum


utrum simul de utroque pronuntietur an sententia de uno feratur. Quo in genere semper prior debebit esse defensio, primum quia natura potior est salus nostra quam adversarii pernicies, deinde quod plus habebimus in accusatione auctoritatis, si prius de innocentia nostra constiterit, postremum, quod ita demum duplex causa erit. nam qui dicit, ego non occidi, habet reliquam partem, ut dicat, tu occidisti; at qui dicit, tu occidisti, supervacuum habet postea dicere, ego non occidi.

utrum simul de uterque pronuntio an sententia de unus fero quo in genus semper prior debeo sum defensio primus quia natura potis sum salus noster quam adversarius pernicies deinde qui multus habeo in accusatio auctoritas si prior de innocens noster consto posterus qui ita demum duplex causa sum nam qui dico ego non occido habeo reliquus pars ut dico tu occido at qui dico tu occido supervacuus habeo postea dico ego non occido


interim adversus singulos dirigitur actio; quod insectationis genus et permixtum defensioni legimus in orationibus plurimis et separatim editum, sicut in Vatinium testem.

interim adverro singuli dirigo actium qui insectatio genus et permisceo defensio lego in oratio multus et separatim edo sicut in vatinius testo


verum id eum minime decebat; ideoque sic egit, ut qui poenam suam honoribus summis esset aestimaturus. maluit enim vir sapientissimus, quod superesset ex vita, sibi perire, quam quod praeterisset. et quando ab hominibus sui temporis parum intelligebatur, posteriorum se iudiciis reservavit, brevi detrimento iam ultimae senectutis aevum saeculorum omnium consecutus.

verus is is paruus decet ideo sic ago ut qui poena suus honor summus sum aestimo malo enim vir sapio qui supersum ex vito sui pereo quam qui praetereo et quando ab homo suus tempus parum intelligebatur posterus sui iudicium reservo brevis detrimentum iam ulter senectus aevum saeculum omnis consequor


non enim forensem quandam instituimus operam nec mercennariam vocem nec, ut asperioribus verbis parcamus, non inutilem sane litium advocatum, quem denique causidicum vulgo vocant, sed virum cum ingenii natura praestantem tum vero tot pulcherrimas artes penitus mente complexum, datum tandem rebus humanis, qualem nulla antea vetustas cognoverit, singularem perfectumque undique, optima sentientem optimeque dicentem.

non enim forensis quidam instituo opera neque mercenarius voco neque ut asper verbum parco non inutilis sanus lis advoco qui denique causidicus vulgo voco sed vir cum ingenium natura praesto tum verus tot pulcher ars penitus mens complector do tandem res humanus qual nullus antea vetustus cognosco singularis perficio undique bonus sentio bonus dico


debet vacare etiam locus, in quo notentur quae scribentibus solent extra ordinem, id est ex aliis, quam qui sunt in manibus loci, occurrere. irrumpunt enim optimi nonnunquam sensus, quos neque inserere oportet neque differre tutum est, quia interim elabuntur, interim memoriae suae intentos ab alia inventione declinant ideoque optime sunt in deposito.

debeo vacaris etiam locus in quo noto qui scribo soleo extra ordo is sum ex alius quam qui sum in manus locus occurro irrumpunt enim bonus nonnunquam sensus qui neque insero oportet neque differo tueor sum quia interim elabor interim memoria suus intendo ab alius inventio declino ideo optume sum in depono


saepe etiam ut extenuet aliquid; saepe ut irrideat; ut declinet a proposito deflectatque sententiam; ut proponat quid dicturus sit; ut, cum transegerit iam aliquid, definiat; ut se ipse revocet, ut quod dixerit iteret; ut argumentum ratione concludat; ut interrogando urgeat; ut rursus quasi ad interrogata sibi ipse respondeat;

saepe etiam ut extenuo aliquis saepe ut irrideo ut declino ab propono deflecto sententia ut propono quis dico sum ut cum transigo iam aliquis definio ut sui ipse revoco ut qui dico itero ut argumentum ratio concludo ut interrogo urgeo ut rursus quasi ad interrogo sui ipse respondeo


in oratione vero si species intueri velis, totidem paene reperias ingeniorum quot corporum formas. sed fuere quaedam genera dicendi condicione temporum horridiora, alioqui magnam iam ingenii vim prae se ferentia. hinc sint Laelii, Africani, Catones etiam Gracchique, quos tu licet Polygnotos vel Callonas appelles. mediam illam formam teneant L. Crassus, Q. Hortensius.

in oratio verus si species intueor velis totidem paene reperio ingeniosus quot corpus forma sed sum quidam genus dico condicio tempus horridus alioqui magnus iam ingenium vis prae sui fero hinc sum laelius africanus cato etiam gracchus qui tu licet polygnotus vel callonas appello medius ille forma teneo l crassus q hortensius


separata vero haec a praecepto non recedent, aut si consuetudo vicerit, vetus lex sermonis abolebitur; cuius difficilior apud Graecos observatio est, quia plura illis loquendi genera, quas διαλέκτους vocant, et quod alia vitiosum interim alia rectum est; apud nos vero brevissima ratio.

separo verus hic ab praeceptum non recedo aut si consuetudo vinco vetus lex sermo aboleo qui difficilis apud graeci observatio sum quia multus ille loquor genus qui voco et qui alius vitiosus interim alius recingo sum apud nos verus brevis ratio


aut enim plus facto dicimus, ut vomens frustis esculentis gremium suum et totum tribunal implevit, et geminique minantur | caelum scopuli; aut res per similitudinem attollimus, credas innare revulsas Cycladas;

aut enim multus facio dico ut vomo frustum esculentus gremium suus et totus tribunal impleo et geminus mino caelum scopulus aut res per similitudo attollo credo inno revello cycladas


quod potest pugnare inter se videri. verum utrumque ac merito laudatur; causarum enim modo distat, quia simplicitas illa et velut securitas inadfectatae orationis mire tenues causas decet, maioribus illud admirabile dicendi genus magis convenit. in utroque eminet Cicero; ex quibus alterum imperiti se posse consequi credent, neutrum, qui intelligunt.

qui possum pugno inter sui video verus uterque atque mereo laudo causaris enim modo disto quia simplicitas ille et velut securitas inadfectatae oratio mirus tenuis causa decet magnus ille admirabilis dico genus magis convenio in uterque emineo cicero ex qui alter imperitus sui possum consequor credo neuter qui intellego


sed opus est modo, ut neque crebra sint haec neque manifesta, quia nihil est odiosius adfectatione, nec utique ab ultimis et iam oblitteratis repetita temporibus, qualia sunt topper et antegerio et exanclare et prosapia et Saliorum carmina vix sacerdotibus suis satis intellecta.

sed opus sum modo ut neque creber sum hic neque manifestus quia nihil sum odiosus adfectatio neque utique ab ulter et iam oblittero repeto tempus qualis sum topper et antegerio et exanclaris et prosapia et salius carmen vix sacerdos suus satis intellego


neque vero rerum ordinem modo, quod ipsum satis erat, intra se ipsa disponit, sed verba etiam copulat totamque ita contexit orationem, ut ei nihil praeter manum desit. nam memoriae quoque plerumque inhaerent fidelius, quae nulla scribendi securitate laxantur. sed ne ad hanc quidem vim cogitandi perveniri potest aut subito aut cito.

neque verus res ordo modo qui ipse satis sum intra sui ipse dispono sed verbum etiam copulo totus ita contego oratio ut is nihil praeter manus desum nam memoria quoque plerusque inhaereo fidelis qui nullus scribo securitas laxo sed ne ad hic quidem vis cogito pervenio possum aut subeo aut cito


ideoque immortalem illam Sallustii velocitatem diversis virtutibus consecutus est. nam mihi egregie dixisse videtur Servilius Nonianus, pares eos magis quam similes; qui et ipse a nobis auditus est, clarus vi ingenii et sententiis creber, sed minus pressus quam historiae auctoritas postulat.

ideo immortal ille sallustius velocitas diverto virtus consequor sum nam ego egregius dico video servilis nonianus par is magis quam similis qui et ipse ab nos audio sum clarus vis ingenium et sententia creber sed paruus premo quam historia auctoritas postulo


diversi sunt enim deliberantium animi, duplex condicio. nam consultant aut plures aut singuli; sed in utrisque differentia, quia et in pluribus multum interest, senatus sic an populus, Romani an Fidenates, Graeci an barbari, et in singulis, Catoni petendos honores suadeamus an C. Mario, de ratione belli Scipio prior ani Fabius deliberet.

diverto sum enim delibero animus duplex condicio nam consulto aut multus aut singuli sed in uterque differentia quia et in multus multus intersum senatus sic an populus romanus an fidenates graecum an barbaris et in singuli cato peto honor suadeo an que marius de ratio bellum scipio prior anus fabius delibero


an rursus aliae redundent, praeter notam aspirationis, (quae si necessaria est, etiam contrariam sibi poscit) ut K, quae et ipsa quorundam nominum nota est, et Q, cuius similis effectu specieque, nisi quod paulum a nostris obliquatur, Coppa apud Graecos nunc tantum in numero manet, et nostrarum ultima, qua tam carere potuimus quam ψ non quaerimus?

an rursus alius redundo praeter nota aspiratio qui si necessarius sum etiam contrarius sui posco ut k qui et ipse quidam nomen nosco sum et q qui similis effectus species nisi qui paulus ab noster obliquo coppa apud graeci nunc tantus in numerus maneo et nostraris ulter qui tam careo possum quam non quaero


dicet enim adversarius, servire eum servitutem aut eo iure quo servum. videamus ergo propria et differentia, quae libro quinto leviter rei transitu attigeram. servus , cum manumittitur, fit libertinus, addictus recepta libertate ingenuus; servus invito domino libertatem non consequetur, addictus soluendo citra voluntatem domini consequetur: ad servum nulla lex pertinet, addictus legem habet. propria liberi, quod nemo habet nisi liber, praenomen, nomen, cognomen, tribum; habet haec addictus.

dico enim adversarius servio is servitus aut is ius quo servus video ergo proprius et differentia qui liber quintus levis res transeo attingo servus cum manumitto fio libertinus addico recipio libertas ingenuus servus invito dominus libertas non consequor addico solvo citer voluntas dominus consequor ad servus nullus lex pertineo addico lex habeo proprius liber qui nemo habeo nisi liber praenomen nomen cognomen tribus habeo hic addico


Quidquid enim significari brevius potest et cum ornatu latius ostenditur, περίφρασις est, cui nomen Latine datum est non sane aptum orationis virtuti circumlocutio. verum hoc ut, cum decorem habet, periphrasis, ita, cum id vitium incidit, περισσολογία dicitur. obstat enim quidquid non adiuvat.

quisquis enim significo brevis possum et cum orno fero ostendo sum qui nomen latinum do sum non sanus aptus oratio virtus circumlocutio verus hic ut cum decoro habeo periphrasis ita cum is vitium incido dico obsto enim quisquis non adjuvo


illud vero utilissimum nosse eas causas, quarum orationes in manus sumpserimus et, quotiens continget, utrimque habitas legere actiones: ut Demosthenis atque Aeschinis inter se contrarias, et Servii Sulpicii atque Messalae, quorum alter pro Aufidia, contra dixit alter, et Pollionis et Cassii reo Asprenate aliasque plurimas.

ille verus utilis nosco is causa qui oratio in manus sumo et quotiens contingo utrimque habito lego actio ut demosthenes atque aeschines inter sui contrarius et servius sulpicius atque messalla qui alter pro aufidius contra dico alter et pollio et casseius reor asprenate alius multus


tum intendendus animus, non in aliquam rem unam, sed in plures simul continuas; ut, si per aliquam rectam viam mittamus oculos, simul omnia quae sunt in ea circaque intuemur, non ultimum tantum videmus sed usque ad ultimum. addit ad dicendum etiam pudor stimulos, mirumque videri potest, quod, cum stilus secreto gaudeat atque omnes arbitros reformidet, extemporalis actio auditorium frequentia, ut miles congestu signorum, excitatur.

tum intendo animus non in aliqui res unus sed in multus simul continuo ut si per aliqui recingo via mitto oculus simul omnis qui sum in is circo intueor non ulter tantus video sed usque ad ulter addo ad dico etiam pudor stimulus mirus video possum qui cum stilus secretum gaudeo atque omnis arbiter reformido extemporal actium auditorium frequentia ut miles congero signum excito


itaque ut confiteor, paene ultimam oratoribus artem compositionis, quae quidem perfecta sit, contigisse, ita illis quoque priscis habitam inter curas, ut quantum adhuc profecerant, puto. neque enim mihi quamlibet magnus auctor Cicero persuaserit, Lysian, Herodotum, Thucydiden parum studiosos eius fuisse. genus fortasse sint secuti non idem,

itaque ut confiteor paene ulter orator ars compositio qui quidem perficio sum contingo ita ille quoque priscus habeo inter cura ut quantus adhuc proficio puto neque enim ego quamlibet magnus auctor cicero persuadeo lysias herodotus thucydides parum studiosi is sum genus fortasse sum sequor non idem


haec ita digerunt. primum sensum vestibulo quasi adsignant, secundum, puta, atrio, tum impluvia circumeunt, nec cubiculis modo aut exedris, sed statuis etiam similibusque per ordinem committunt. hoc facto, cum est repetenda memoria, incipiunt ab initio loca haec recensere, et quod cuique crediderunt reposcunt, ut eorum imagine admonentur. ita , quamlibet multa sint, quorum meminisse oporteat, fiunt singula conexa quodam choro, nec errant coniungentes prioribus consequentia solo ediscendi labore.

hic ita digero primus sensus vestibulum quasi adsigno secundus puto atrium tum impluvia circumeo neque cubiculis modo aut exedra sed statuo etiam similis per ordo committo hic facio cum sum repeto memoria incipio ab initium locum hic recenseo et qui quisque credo reposco ut is imago admoneo ita quamlibet multus sum qui memini oportet fio singulus conecto quidam chorus neque erro conjungo prior consequor solum edisco labor


neque enim ullum erit tam difficile, quod non commode inseri possit, nisi quod ut evitandis eiusmodi verbis non decorem compositionis quaerimus, sed facilitatem. non tamen mirabor Latinos magis indulsisse compositioni quam Atticos, cum minus ut verbis habeant severitatis et gratiae;

neque enim ullus sum tam difficilis qui non commodus insero possum nisi qui ut evito eiusmodi verbum non decoro compositio quaero sed facilitas non tamen miror latini magis indulgeo compositio quam attici cum paruus ut verbum habeo severitas et gratia


veteribus quidem etiam dissimulare eloquentiam fuit moris, idque M. Antonius praecipit, quo plus dicentibus fidei minusque suspectae advocatorum insidiae forent. sed illa dissimulari, quae tum erat, potuit; nondum enim tantum dicendi lumen accesserat, ut etiam per obstantia erumperet. quare artes quidem et consilia lateant et quidquid, si deprehenditur, perit. hactenus eloquentia secretum habet.

vetus quidem etiam dissimulo eloquentia sum mos is m antonius praecipio quo multus dico fides parvus suspicio advocator insidiae sum sed ille dissimularis qui tum sum possum nondum enim tantus dico lumen accedo ut etiam per obsto erumpo quare ars quidem et consilium lateo et quisquis si deprehendo pereo hactenus eloquentia secerno habeo


quod opus etiam consummatis professoribus difficile qui commode tractaverit, cuicunque discendo sufficiet. sententiae quoque et chriae et ethologiae subiectis dictorum rationibus apud grammaticos scribantur, quia initium ex lectione ducunt; quorum omnium similis est ratio, forma diversa, quia sententia universalis est vox, ethologia personis continetur.

qui opus etiam consummo professor difficilis qui commodus tracto quicumque disco sufficio sententia quoque et chria et ethologiae subjectus dico ratio apud grammaticus scribo quia initium ex lectio duco qui omnis similis sum ratio forma diverto quia sententia universal sum vox ethologia persona contineo


syllabis nullum compendium est; perdiscendae omnes nec, ut fit plerumque, difficillima quaeque earum differenda, ut in nominibus scribendis deprehendantur.

syllo nullus compendium sum perdisco omnis neque ut fio plerusque difficilis quisque is differo ut in nomen scribo deprehendo


quid de nobis loquor? rerum ipsa natura in eo, quod praecipue indulsisse homini videtur quoque nos a ceteris animalibus separasse, non parens, sed noverca fuerit, si facultatem dicendi, sociam scelerum, adversam innocentiae, hostem veritatis invenit. mutos enim nasci et egere omni ratione satius fuisset quam prouidentiae munera in mutuam perniciem convertere.

quis de nos loquor res ipse natura in is qui praecipuus indulgeo homo video quoque nos ab ceterus animal separo non parens sed noverca sum si facultas dico socia scelus adverro innocentia hostis veritas invenio mutus enim nascor et ago omnis ratio sero sum quam providentia munus in mutuus pernicies converto


primum , quos, apud quos, quibus praesentibus sit acturus. nam ut dicere alia aliis et apud alios magis concessum est, sic etiam facere. neque eadem in voce, gestu, incessu, apud principem, senatum populum, magistratus, privato, publico iudicio, postulatione, actione similiter decent. quam differentiam subiicere sibi quisque, qui animum intenderit, potest; tum qua de re dicat, et efficere quid velit.

primus qui apud qui qui praesens sum ago nam ut dico alius alius et apud alius magis concedo sum sic etiam facio neque idem in vox gestus incedo apud princeps senatus populus magistratus privo publicus iudicium postulatio actio similis decet quam differentia subiicere sui quisque qui animus intendo possum tum qui de res dico et efficio quis volo


at si (quod secundo loco diximus) nesciet actor, quid propositi testis attulerit, paulatim et, ut dicitur, pedetentim interrogando experietur animum eius et ad id responsum quod eliciendum erit per gradus ducet.

at si qui secundus locus dico nescio actor quis propono testis affero paulatim et ut dico pedetemptim interrogo experior animus is et ad is responsum qui elicio sum per gradus duco


ideoque mihi videtur M. Tullius tantum intulisse eloquentiae lumen, quod in hos quoque studiorum secessus excurrit. nam si nobis sola materia fuerit ex litibus, necesse est deteratur fulgor et durescat articulus et ipse ille mucro ingenii cotidiana pugna retundatur.

ideo ego video m tullius tantus infero eloquentia lumen qui in hic quoque studium secedo excurro nam si nos solus materia sum ex lis necesse sum detero fulgor et duresco articulus et ipse ille mucro ingenium cottidianus pugno retundo


nam interim quod pluribus collegit adversarius, sat est semel proponere; ut, si multas causas faciendi, quod arguit, reo dicet accusator fuisse, nos, non enumeratis singulis, semel hoc in totum negemus, quia non, quisquis causam faciendi sceleris habuit, et fecerit.

nam interim qui multus colligo adversarius satis sum semel propono ut si multus causa facio qui arguo reor dico accusator sum nos non enumero singuli semel hic in totus nego quia non quisquis causa facio scelus habeo et facio


nam et exhausti laboris nosse mensuram voluptati est, et hortatur ad reliqua fortius exsequenda scire quantum supersit. nihil enim longum videri necesse est, in quo, quid ultimum sit, certum est.

nam et exhaurio labor nosco mensura voluptas sum et hortor ad reliquus fortis exsequor scio quantus supersum nihil enim longus video necesse sum in quo quis ulter sum certus sum


sed qua ego ex causa faciliorem mihi veniam meae deprecationis arbitrabar fore, hac accendebantur illi magis, quod inter diversas opiniones priorum et quasdam etiam inter se contrarias difficilis esset electio; ut mihi si non inveniendi nova at certe iudicandi de veteribus iniungere laborem non iniuste viderentur.

sed qui ego ex causa facilis ego venio meus deprecatio arbitror sum hic accendo ille magis qui inter diverto opinio prior et quidam etiam inter sui contrarius difficilis sum electio ut ego si non invenio novo at certus iudico de vetus injungo labor non injustus video


incipiamus igitur ab eo, qui cum frequentissimus est tum longe pulcherrimus, translatione dico, quae μεταφορά Graece vocatur. quae quidem cum ita est ab ipsa nobis concessa natura, ut indocti quoque ac non sentientes ea frequenter utantur, tum ita iucunda atque nitida, ut id oratione quamlibet clara proprio tamen lumine eluceat.

incipio igitur ab is qui cum frequens sum tum longus pulcher translatio dico qui graecum voco qui quidem cum ita sum ab ipse nos concedo natura ut indoceo quoque atque non sentio is frequens utor tum ita iucundus atque nitidus ut is oratio quamlibet clarus proprius tamen lumen eluceo


est etiam sua loquentibus observatio, sua scribentibus. sermo constat ratione vel vetustate, auctoritate, consuetudine. rationem praestat praecipue analogia, nonnunquam et etymologia. vetera maiestas quaedam et, ut sic dixerim, religio commendat.

sum etiam suus loquor observatio suus scribo sermo consto ratio vel vetustas auctoritas consuetudo ratio praesto praecipuus analogia nonnunquam et etymologia vetero maiestas quidam et ut sic dico religio commendo


aliquando tamen et haec dissentiunt. quotiens autem pugnabunt, ipsam utilitatem vincet quod decet. nam quis nescit, nihil magis profuturum ad absolutionem Socrati fuisse, quam si esset usus illo iudiciali genere defensionis et oratione summissa conciliasset iudicum animos sibi crimenque ipsum sollicite redarguisset?

aliquando tamen et hic dissentio quotiens autem pugno ipse utilitas vinco qui decet nam quis nescio nihil magis possum ad absolutio socrates sum quam si sum utor ille iudicial genus defensio et oratio summitto concilio iudex animus sui crimen ipse sollicitus rearguo


tempus quoque ac locus egent observatione propria. nam et tempus tum triste, tum laetum, tum liberum, tum angustum est, atque ad haec omnia componendus orator;

tempus quoque atque locus egeo observatio proprius nam et tempus tum tristis tum laetus tum liber tum angustus sum atque ad hic omnis compono orator


nec deerant plura, quae dicerem; sed neminem haec utilitas fugit, atque utinam tam non pigeat facere istud quam non displicebit.

neque desum multus qui dico sed nemo hic utilitas fugio atque utinam tam non pigeo facio iste quam non displiceo


neque immerito et recepta est a doctissimis haec differentia et apud plurimos ac prudentissimos durat. et de hoc quidem genere dispositionis, etiamsi non omnia, tradi tamen aliqua potuerunt.

neque immeritus et recipio sum ab doceo hic differentia et apud multus atque prudens duro et de hic quidem genus dispositio etiamsi non omnis trado tamen aliqui possum


est tamen interim oratoris efficere, ut quid aut contrarium esse aut a causa diversum aut incredibile aut supervacuum aut nostrae potius causae videatur esse coniunctum. obiicitur Oppio, quod de militum cibariis detraxerit; asperum crimen, sed id contrarium ostendit Cicero, quia iidem accusatores obiecerint Oppio, quod is voluerit exercitum largiendo corrumpere.

sum tamen interim orator efficio ut quis aut contrarius sum aut ab causa diverto aut incredibilis aut supervacuus aut noster potis causa video sum conjungo obiicitur oppius qui de miles cibarius detraho asperum crimen sed is contrarius ostendo cicero quia eo accusator objacio oppius qui is volo exercitus largior corrumpo


post impetratam studiis meis quietem, quae per viginti annos erudiendis iuvenibus impenderam, cum a me quidam familiariter postularent, ut aliquid de ratione dicendi componerem, diu sum equidem reluctatus, quod auctores utriusque linguae clarissimos non ignorabam multa, quae ad hoc opus pertinerent, diligentissime scripta posteris reliquisse.

post impetro studium meus quies qui per viginti annus erudio juvenis impendo cum ab ego quidam familiaris postulo ut aliquis de ratio dico compono diu sum equidem reluctor qui auctor uterque lingua clarus non ignoro multus qui ad hic opus pertineo diligens scribo posterus relinquo


confugiendum ergo est in duobus superioribus, si res feret, ad aliquam dissimilitudinem causae; vix autem ulla est per omnia alteri similis. si id non continget aut eadem causa erit, actionum incusanda negligentia aut de infirmitate personarum querendum, contra quas erit iudicatum, aut de gratia, quae testes corruperit, aut de invidia aut de ignorantia, aut videndum, quid causae postea accesserit. quorum si nihil erit, licet tamen dicere multos iudiciorum casus ad inique pronuntiandum valere ideoque damnatum Rutilium, absolutos Clodium atque Catilinam. rogandi etiam iudices, ut rem potius intueantur ipsam, quam iuri iurando alieno suum donent.

confugio ergo sum in duo superus si res fero ad aliqui dissimilitudo causa vix autem ullus sum per omnis alter similis si is non contingo aut idem causa sum actio incuso neglegentia aut de infirmitas personaris queror contra qui sum iudico aut de gratia qui testis conrumpo aut de invidia aut de ignoro aut video quis causa postea accedo qui si nihil sum licet tamen dico multus iudicium casus ad iniquus pronuntio valeo ideo damno rutilius absolvo claudius atque catilina rogo etiam iudex ut res potis intueor ipse quam jus iuro alienus suus dono


sunt enim quidam praeduri in hoc oris, ut obstrepant ingenti clamore et medios sermones intercipiant et omnia tumultu confundant, quos ut non imitari sic acriter propulsare oportebit, et ipsorum improbitatem retundendo, et iudices vel praesidentes magistratus appellando frequentius, ut loquendi vices serventur. non est res animi iacentis et mollis supra modum frontis, fallitque plerumque, quod probitas vocatur, quae est imbecillitas.

sum enim quidam praedurus in hic ora ut obstrepo ingens clamor et medius sermo intercipio et omnis tumultus confundo qui ut non imitor sic acer propulsaris oportet et ipse improbitas retundo et iudex vel praesideo magistratus appello frequens ut loquor vicis servo non sum res animus iaceo et mollio supra modus frons fallo plerusque qui probitas voco qui sum imbecillitas


quattuor fecit Athenaeus, προτρεπτικὴν στάσιν vel παρορμητικήν, id est exhortativum, qui suasoriae est proprius; συντελικήν, qua coniecturam significari magis ex his, quae sequuntur, quam ex ipso nomine apparet; ὑπαλλακτικήν ea finitio est, mutatione enim nominis constat; iuridicialem, eadem appellatione Graeca qua ceteri usus. nam est, ut dixi, multa in nominibus differentia.

quattuor facio athenaeus vel is sum exhortativum qui suasoria sum proprius qui conicio significo magis ex hic qui sequor quam ex ipse nomen appareo is finitio sum mutatio enim nomen consto iuridicial idem appellatio graecum qui ceterus utor nam sum ut dico multus in nomen differentia


pessimae vero consuetudinis libellis esse contentum, quos componit aut litigator qui confugit ad patronum, quia liti ipse non sufficit, aut aliquis ex eo genere advocatorum, qui se non posse agere confitentur, deinde faciunt id quod est in agendo difficillimum. nam qui iudicare, quid dicendum, quid dissimulandum, quid declinandum, mutandum, fingendum etiam sit, potest, cur non sit orator, quando, quod difficilius est, oratorem facit?

malus verus consuetudo libellus sum contineo qui compono aut litigator qui confugio ad patronus quia lis ipse non sufficio aut aliquis ex is genus advocator qui sui non possum ago confiteor deinde facio is qui sum in ago difficilis nam qui iudicaris quis dico quis dissimulo quis declino muto fingo etiam sum possum cur non sum orator quando qui difficilis sum orator facio


hae fere sunt emendate loquendi scribendique partes; duas reliquas significanter ornateque dicendi non equidem grammaticis aufero, sed cum mihi officia rhetoris supersint, maiori operi reservo.

hic fere sum emendo loquor scribo pars duo reliquus significanter orno dico non equidem grammaticus aufero sed cum ego officium rhetor supersum magnus operio reservo


an fortitudinem, iustitiam, fidem, continentiam, frugalitatem, contemptum doloris ac mortis melius alii docebunt quam Fabricii, Curii, Reguli, Decii, Mucii aliique innumerabiles? quantum enim Graeci praeceptis valent, tantum Romani, quod est maius, exemplis.

an fortitudo iustitia fides continentia frugalitas contemno dolor atque mors bonus alius doceo quam fabricius curiatii regulis decius mucius alius innumerabilis quantus enim graecum praecipio valeo tantus romanus qui sum magnus exemplum


sed ex iis quoque, quae non sunt personarum nec causarum, verum adiuncta personis et causis, duci prooemia solent. personis applicantur non pignora modo, de quibus supra dixi, sed propinquitates, amicitiae, interim regiones etiam civitatesque, et si quid aliud eius quem defendimus casu laedi potest.

sed ex is quoque qui non sum personaris neque causaris verus adjungo persona et causa duco prooemium soleo persona applico non pignus modo de qui supra dico sed propinquitas amicitia interim regio etiam civitas et si quis alius is qui defendo casus laedo possum


secundum tempus subtilius quidam, quam necesse erat, diviserunt, ut esset iuncti sonus auditus est; adhaerentis clamor sublatus est. insequentis sunt illa latuisti , profugisti, livores et tumores apparuerunt. iisdem temporum gradibus defensor utetur ad detrahendam ei quod obiicitur fidem.

secundus tempus subtilis quidam quam necesse sum divido ut sum jungo sonus audio sum adhaereo clamor tollo sum insequor sum ille lateo profugio livor et tumor appareo idem tempus gradus defenso uto ad detraho is qui obiicitur fides


et haec quidem ac similia ad coniecturam frequentius pertinent, sed interim ad ius quoque: privatus an publicus, sacer an profanus, noster an alienus; ut in persona, magistratus, pater, peregrinus. hinc enim quaestiones oriuntur:

et hic quidem atque similis ad conicio frequens pertineo sed interim ad ius quoque privo an publicus sacer an profanus noster an alienus ut in persono magistratus pater peregrinus hinc enim quaestio orior


quid nunc agam? aut quem ultra esse usum mei, diis repugnantibus, credam? nam ita forte accidit, ut eum quoque librum, quem de causis corruptae eloquentiae emisi, iam scribere aggressus ictu simili ferirer. nonne igitur optimum fuit, infaustum opus et quidquid hoc est in me infelicium litterarum super immaturum funus consumpturis viscera mea flammis iniicere neque hanc impiam vivacitatem novis insuper curis fatigare?

quis nunc ago aut qui ultra sum usus meus diuus repugno credo nam ita fors accido ut is quoque liber qui de causa corrumpo eloquentia emitto iam scribo aggredior ictus similis ferio nonne igitur bonus sum infaustus opus et quisquis hic sum in ego infelicium litteraris super immaturus funus consumo viscera meus flamma iniicere neque hic impius vivacitas novus insuper cura fatigaris


ubi vero quid exquisitius dictum accidit auribus imperitorum, qualecunque id est, quod modo se ipsi posse desperent, habet admirationem, neque immerito; nam ne illud quidem facile est. sed evanescunt hac atque emoriuntur comparatione meliorum, ut lana tincta fuco citra purpuras placet; at si contuleris Tyriae eam lacernae, conspectu melioris obruatur, ut Ovidius ait.

ubi verus quis exquaero dico accido auris imperitor qualis is sum qui modo sui ipse possum despero habeo admiratio neque immeritus nam ne ille quidem facilis sum sed evanesco hic atque emorior comparatio bonus ut lana tingo fuco citer purpuro placeo at si confero tyrius is lacerna conspectus bonus obruo ut ovidius aio


quo magis miror hanc quoque succurrisse Plinio curam, ut ita sudario frontem siccari iuberet, ne comae turbarentur, quas componi post paulum, sicuti dignum erat, graviter et severe vetuit. mihi vero illae quoque turbatae prae se ferre aliquid adfectus et ipsa oblivione curae huius commendari videntur.

quo magis miro hic quoque succurro plinius cura ut ita sudarium frons siccaris iubeo ne coma turbo qui compono post paulus sicut dignus sum gravis et sero veto ego verus ille quoque turbo prae sui fero aliquis affectus et ipse oblivio cura hic commendaris video


nam de altera detractione pluribus dicendum est. utimur vulgo et comparativis pro absolutis, ut cum se quis infirmiorem esse dicet; duo inter se comparativa committimus: si te, Catilina, comprehendi, si interfici iussero, credo, erit verendum mihi, ne non potius hoc omnes boni serius a me quam quisquam crudelius factum esse dicat.

nam de alter detractio multus dico sum utor vulgo et comparativis pro absolvo ut cum sui quis infirmis sum dico duo inter sui comparativus committo si tu catilina comprehendo si interficio iubeo credo sum vereor ego ne non potis hic omnis bonus serus ab ego quam quisquam crudelis facio sum dico


fueruntque haec, ut Cicero apertissime colligit, quemadmodum iuncta natura sic officio quoque copulata, ut iidem sapientes atque eloquentes haberentur. scidit deinde se studium, atque inertia factum est, ut artes esse plures viderentur. nam ut primum lingua esse coepit in quaestu institutumque eloquentiae bonis male uti, curam morum, qui diserti habebantur, reliquerunt.

sum hic ut cicero aperio colligo quemadmodum iungo natura sic officium quoque copulo ut eo sapio atque eloquor habeo scidit deinde sui studium atque inertia facio sum ut ars sum multus video nam ut primus lingua sum coepio in quaestus instituo eloquentia bonus malus uti cura mos qui dissero habeo relinquo


dabuntur et illis tum quoque tempora sua, neque erit verendum, ne binis praeceptoribus oneretur puer. non enim crescet sed dividetur, qui sub uno miscebatur, labor, et erit sui quisque operis magister utilior; quod adhuc obtinent Graeci, a Latinis omissum est, et fieri videtur excusate, quia sunt qui labori isti successerint.

do et ille tum quoque tempus suus neque sum vereor ne bini praeceptor onero puer non enim cresco sed divido qui sub unus misceo labor et sum suus quisque opus magister utilis qui adhuc obtineo graecum ab latinum omitto sum et fio video excuso quia sum qui labor iste succedo


nec promptum est dicere, utros peccare validius putem, quibus omnia sua placent an quibus nihil. accidit enim etiam ingeniosis adolescentibus frequenter, ut labore consumantur et in silentium usque descendant nimia bene dicendi cupiditate. qua de re memini narrasse mihi Iulium Secundum illum, aequalem meum atque a me, ut notum est, familiariter amatum, mirae facundiae virum, infinitae tamen curae, quid esset sibi a patruo suo dictum.

neque promptus sum dico uter peccaris validus puto qui omnis suus placeo an qui nihil accido enim etiam ingeniosus adolesco frequens ut labor consumo et in silentium usque descendo nimius bene dico cupiditas qui de res memini narro ego julius secundus ille aequalis meus atque ab ego ut notus sum familiaris amo mirus facundia vir infinitus tamen cura quis sum sui ab patruus suus dico


Hic reus falsam dicit esse finitionem accusatoris, accusator autem non potest dicere falsam rei; nam est sacrilegium surripere aliquid sacri; sed dicit parum plenam, adiiciendum enim aut ex sacro.

hic reus falsus dico sum finitio accusator accusator autem non possum dico falsus res nam sum sacrilegium surripio aliquis sacer sed dico parum plenus adiiciendum enim aut ex sacro


denique in proverbium usque Graecorum celebratum est, indoctos a Musis atque a Gratiis abesse.

denique in proverbium usque graecum celebro sum indoctus ab musa atque ab gratia absum


id cum sit utile aliquando, nunc a declamatoribus quibusdam paene semper adsumitur, qui fas non putant nisi a contrario incipere. negant Apollodorum secuti tris esse, de quibus supra diximus, praeparandi iudicis partes; sed multas species enumerant, ut ex moribus iudicis, ex opinionibus ad causam extra pertinentibus, ex opinione de ipsa causa, quae sunt prope infinitae, tum iis, ex quibus omnes controversiae constant, personis, factis, dictis, causis, temporibus, locis, occasionibus, ceteris. quas veras esse fateor, sed in haec genera recidere.

is cum sum utilis aliquando nunc ab declamator quidam paene semper adsumo qui fas non puto nisi ab contrarius incipio nego apollodorus sequor tres sum de qui supra dico praeparo judex pars sed multus species enumero ut ex mos judex ex opinio ad causa extra pertineo ex opinio de ipse causa qui sum prope infinitus tum is ex qui omnis controversia consto persona facio dictum causa tempus locus occasio ceterus qui verus sum fateor sed in hic genus recido


at omni autem parabole aut praecedit similitudo, res sequitur, aut praecedit res et similitudo sequitur. sed interim libera et separata est; interim, quod longe optimum est, cum re, cuius est imago, connectitur, collatione invicem respondente, quod facit redditio contraria, quae ἀνταπόδοσις dicitur.

at omnis autem parabole aut praecedo similitudo res sequor aut praecedo res et similitudo sequor sed interim liber et separo sum interim qui longus bonus sum cum res qui sum imago connectitur collatio invicem respondeo qui facio redditio contrarius qui dico


nam et Homerus brevem quidem cum iucunditate et propriam, id enim est non deerrare uerbis, et carentem supervacuis eloquentiam Menelao dedit, quae sunt virtutes generis illius primi, et ex ore Nestoris dixit dulciorem melle profluere sermonem, qua certe delectatione nihil fingi maius potest; sed summam expressurus in Ulixe facundiam et magnitudinem illi vocis et vim orationis niuibus hibernis et copia verborum atque impetu parem tribuit.

nam et homerus brevis quidem cum iucunditas et proprius is enim sum non deerraris uerbum et careo supervacuus eloquentia menelaus do qui sum virtus genus ille primus et ex os nestor dico dulcis mel profluo sermo qui certus delectatio nihil fingo magnus possum sed summa exprimo in ulixes facundia et magnitudo ille vox et vis oratio nix hibernus et copia verbum atque impetus par tribuo


aliquando bonis quoque suadentur parum decora, dantur parum bonis consilia, in quibus ipsorum qui consulunt spectator utilitas. nec me fallit, quae statim cogitatio subire possit legentem: Hoc ergo praecipis?

aliquando bonus quoque suadeo parum decus do parum bonus consilium in qui ipse qui consulo spectator utilitas neque ego fallo qui statim cogitatio subeo possum lego hic ergo praecipio


at indoctus ille etiam probabit fortasse vitiosa et placere audientibus iudicio suo coget. sit ergo tam eloquentia quam moribus praestantissimus, qui ad Phoenicis Homerici exemplum dicere ac facere doceat.

at indoctus ille etiam probo fortasse vitiosus et placeo audio iudicium suus cogo sum ergo tam eloquentia quam mos praesto qui ad phoenix homericus exemplum dico atque facio doceo


sequitur emendatio, pars studiorum longe utilissima. neque enim sine causa creditum est stilum non minus agere, cum delet. huius autem operis est adiicere, detrahere, mutare. sed facilius in iis simpliciusque iudicium, quae replenda vel deicienda sunt; premere vero tumentia, humilia extollere, luxuriantia adstringere, inordinata digerere, soluta componere, exultantia coercere, duplicis operae. nam et damnanda sunt quae placuerunt et invenienda quae fugerant.

sequor emendatio pars studium longus utilis neque enim sine causa credo sum stilis non paruus ago cum deleo hic autem opus sum adjicio detraho muto sed facilis in is simpliciusque iudicium qui repleo vel deicio sum premo verus tumeo humilio extollo luxurio adstringo inordinatus digero solvo compono exultantia coerceo duplex opera nam et damno sum qui placeo et invenio qui fugio


belle interim subiicitur pro eo, quod neges, aliud mordacius: ut Iunius Bassus, querente Domitia Passieni, quod incusans eius sordes calceos eam veteres diceret vendere solere, non mehercules, inquit, hoc unquam dixi; sed dixi emere te solere. defensionem imitatus est eques Romanus, qui obiicienti Augusto, quod patrimonium comedisset, meum , inquit, putavi.

bellus interim subiicitur pro is qui nego alius mordax ut junius bassus queror domitius passienus qui incuso is sordeo calceus is vetus dico vendo soleo non hercules inquam hic umquam dico sed dico emo tu soleo defensio imitor sum eques romanus qui obiicienti augustus qui patrimonium comedisset meus inquam puto


vidi ego longe omnium, quos mihi cognoscere contigit, summum oratorem, Domitium Afrum valde senem, cotidie aliquid ex ea quam meruerat auctoritate perdentem, cum agente illo, quem principem fuisse quondam fori non erat dubium, alii, quod indignum videatur, riderent, alii erubescerent; quae occasio fuit de illo dicendi, malle eum deficere quam desinere.

video ego longus omnis qui ego cognosco contingo superus orator domitius afer validus senex cottidie aliquis ex is quam mereo auctoritas perdo cum ago ille qui princeps sum quondam forum non sum dubius alius qui indignus video rideo alius erubesco qui occasio sum de ille dico malo is deficio quam desino


quid pro Milone? quod non ante narravit, quam praeiudiciis omnibus reum liberaret? quod insidiarum invidiam in Clodium vertit, quanquam revera fuerat pugna fortuita? quod factum et laudavit et tamen voluntate Milonis removit? quod illi preces non dedit et in earum locum ipse successit? infinitum est enumerare, ut Cottae detraxerit auctoritatem, ut pro Ligario se opposuerit, Cornelium ipsa confessionis fiducia eripuerit.

quis pro milo qui non ante narro quam praejudicium omnis reus libero qui insidiaris invidia in claudius verto quamquam revero sum pugno fortuitus qui facio et laudo et tamen voluntas milo removeo qui ille prex non do et in is locus ipse succedo infinitus sum enumero ut cotta detraho auctoritas ut pro ligarius sui oppono cornelius ipse confessio fiducia eripio


sed in illas quoque translativas, ut supra significavi, quaestiones incidit, An huic ius agendi sit? vel, facere aliquid conveniat? an contra hunc? an hoc tempore? an sic? omnia enim ista referri ad aliquid necesse est.

sed in ille quoque translativas ut supra significo quaestio incido an hic ius ago sum vel facio aliquis convenio an contra hic an hic tempus an sic omnis enim iste refero ad aliquis necesse sum


adhuc quidam nullam esse naturalem putant eloquentiam, nisi quae sit cotidiano sermoni simillima, quo cum amicis, coniugibus, liberis, servis loquamur, contento promere animi voluntatem nihilque arcessiti et elaborati requirente; quidquid huc sit adiectum, id esse adfectationis et ambitiosae in loquendo iactantiae, remotum a veritate fictumque ipsorum gratia verborum, quibus solum natura sit officium attributum, servire sensibus:

adhuc quidam nullus sum natural puto eloquentia nisi qui sum cottidianus sermo similis quo cum amicus conjunx liber servio loquor contendo promo animus voluntas nihil arcesso et elaboro requiro quisquis huc sum adiectus is sum adfectatio et ambitiosus in loquor jactantia removeo ab veritas fingo ipse gratia verbum qui solus natura sum officium attribuo servio sensus


obtinendum etiam, ne quid in ea desit, ne quid supersit. superest autem sic fere, cum aut in species partimur, quod in genera partiri sit satis, aut genere posito subiicitur species, ut dicam de virtute, iustitia, continentia, cum iustitia atque continentia virtutis sint species.

obtineo etiam ne quis in is desum ne quis supersum supersum autem sic fere cum aut in species partio qui in genus partio sum satis aut genus pono subiicitur species ut dico de virtus iustitia continentia cum iustitia atque continentia virtus sum species


at quidam, etiamsi forte susceperunt negotia paulo ad dicendum tenuiora, extrinsecus adductis ea rebus circumlinunt ac, si defecerint alia, conviciis implent vacua causarum, si contingit, veris, si minus, fictis, modo sit materia ingenii mereaturque clamorem dum dicitur. quod ego adeo longe puto ab oratore perfecto, ut eum ne vera quidem obiecturum, nisi id causa exigit, credam.

at quidam etiamsi fors suscipio negotium paulus ad dico tenuis extrinsecus adduco is res circumlino atque si deficio alius convicium impleo vacuus causaris si contingo verus si paruus fingo modo sum materia ingenium mereo clamor dum dico qui ego adeo longus puto ab orator perficio ut is ne verus quidem objacio nisi is causa exigo credo


ac nescio an, si utrumque cum cura et studio fecerimus, invicem prosit, ut scribendo dicamus diligentius, dicendo scribamus facilius. scribendum ergo, quotiens licebit; si id non dabitur, cogitandum; ab utroque exclusi debent tamen sic dicere, ut neque deprehensus orator neque litigator destitutus esse videatur.

atque nescio an si uterque cum cura et studium facio invicem prosum ut scribo dico diligo dico scribo facilis scribo ergo quotiens liceo si is non do cogito ab uterque excludo debeo tamen sic dico ut neque deprehendo orator neque litigator destituo sum video


nam cum sit ex his rhetorice, fieri non potest ut, cum totum ex partibus constet, non sint partes totius ex quibus constat. videntur autem mihi, qui haec opera dixerunt, eo quoque moti, quod in alia rursus divisione nollent in idem nomen incidere, partes enim rhetorices esse dicebant laudativam, deliberativam, iudicialem. quae si partes sunt, materiae sunt potius quam artis.

nam cum sum ex hic rhetoricus fio non possum ut cum totus ex pars consto non sum pars totus ex qui consto video autem ego qui hic opus dico is quoque moveo qui in alius rursus divisio nolo in idem nomen incido pars enim rhetorico sum dico laudativam deliberativus iudicial qui si pars sum materia sum potis quam ars


nam et dua et tre diversorum generum sunt barbarismi; at duapondo et trepondo usque ad nostram aetatem ab omnibus dictum est, et recte dici Messala confirmat.

nam et dua et tre diversor gener sum barbarismus at duapondo et trepondo usque ad noster aetas ab omnis dico sum et rectus dico messalla confirmo


ita se res habet. curandum est ut quam optime dicamus; dicendum tamen pro facultate. ad profectum enim opus est studio non indignatione. ut possimus autem scribere etiam plura et celerius, non exercitatio modo praestabit, in qua sine dubio multum est, sed etiam ratio; si non resupini spectantesque tectum et cogitationem murmure agitantes exspectaverimus quid obveniat; sed quid res poscat, quid personam deceat, quod sit tempus, qui iudicis animus intuiti, humano quodam modo ad scribendum accesserimus. sic nobis et initia et quae sequuntur natura ipsa praescribit.

ita sui res habeo curo sum ut quam optume dico dico tamen pro facultas ad proficiscor enim opus sum studium non indignatio ut possum autem scribo etiam multus et celer non exercitatio modo praesto in qui sine dubius multus sum sed etiam ratio si non resupinus specto tectum et cogitatio murmur agito exspectaverimus quis obvenio sed quis res posco quis persona decet qui sum tempus qui judex animus intueor humanus quidam modo ad scribo accedo sic nos et initium et qui sequor natura ipse praescribo


fuerunt etiam quidam rerum suarum iudices. nam et in libris Observationum a Septimio editis adfuisse Ciceronem tali causae invenio, et ego pro regina Berenice apud ipsam eam causam dixi. similis hic quoque superioribus ratio est. adversarius enim fiduciam partis suae iactat, patronus timet cognoscentis verecundiam.

sum etiam quidam res suus iudex nam et in liber observatio ab septimius edo adsum cicero talis causa invenio et ego pro regina berenice apud ipse is causa dico similis hic quoque superus ratio sum adversarius enim fiducia pars suus iacto patronus timeo cognosco verecundia


nihil enim rerum ipsa natura voluit magnum effici cito praeposuitque pulcherrimo cuique operi difficultatem; quae nascendi quoque hanc fecerit legem, ut maiora animalia diutius visceribus parentis continerentur. sed cum sit duplex quaestio, quomodo et quae maxime scribi oporteat, iam hinc ordinem sequar.

nihil enim res ipse natura volo magnus efficio cito praepono pulcher quisque operio difficultas qui nascor quoque hic facio lex ut magnus animal diu viscera parens contineo sed cum sum duplex quaestio quomodo et qui magnus scribo oportet iam hinc ordo sequor


nam et Isocratis praestantissimi discipuli fuerunt in omni studiorum genere, eoque iam seniore (octavum enim et nonagesimum implevit annum) postmeridianis scholis Aristoteles praecipere artem oratoriam coepit, noto quidem illo (ut traditur) versu ex Philocteta frequenter usus: turpe esse tacere et Isocraten pati dicere. ars est utriusque, sed pluribus eam libris Aristoteles complexus est. eodem tempore Theodectes fuit, de cuius opere supra dictum est.

nam et isocrates praesto discipulis sum in omnis studium genus eo iam seni octavus enim et nonagesimus impleo annus pomeridianus schola aristotelis praecipio ars oratoria coepio nosco quidem ille ut trado verro ex philocteta frequens utor turpis sum taceo et isocrates patior dico ars sum uterque sed multus is liber aristotelis complexus sum idem tempus theodectes sum de qui opus supra dico sum


inania quoque tempora rhythmi facilius accipient, quanquam haec et ut metris accidunt. maior tamen illic licentia est, ubi tempora etiam metiuntur et pedum et digitorum ictu, et intervalla signant quibusdam notis atque aestimant, quot breves illud spatium habeat; inde τετράσημοι, πεντάσημοι deinceps longiores fiunt percussiones; nam σημεῖον tempus est unum.

inanis quoque tempus rhythmos facilis accipio quamquam hic et ut metrum accido magnus tamen illic licentia sum ubi tempus etiam metior et pes et digitor ictus et intervallum signo quidam nosco atque aestimo quot brevis ille spatium habeo inde deinceps longus fio percussio nam tempus sum unus


illi minus sunt notabiles, quia hoc genus sermoni proximum est. itaque et versus hi fere excidunt, quos Brutus ipso componendi durius studio saepissime facit, non raro Asinius, sed etiam Cicero nonnunquam, ut ut principio statim orationis ut Lucium Pisonem: pro di immortales, qui hic nunc illuxit dies?

ille paruus sum notabilis quia hic genus sermo propior sum itaque et verro hic fere excido qui brutus ipse compono durus studium saepis facio non rarus asinius sed etiam cicero nonnunquam ut ut principium statim oratio ut lucius piso pro deus immortalis qui hic nunc illucesco dies


sed ne hoc quidem satis est comprehensum; persuadent enim dicendo vel ducunt in id quod volunt alii quoque, ut meretrices, adulatores, corruptores. at contra non persuadet semper orator; ut interim non sit proprius hic finis eius, interim sit communis cum iis, qui ab oratore procul absunt.

sed ne hic quidem satis sum comprehendo persuadeo enim dico vel duco in is qui volo alius quoque ut meretrix adulator corruptor at contra non persuadeo semper orator ut interim non sum proprius hic finis is interim sum communis cum is qui ab orator procul absum


solet interim accidere, ut id quod in adversarium dicimus aut in iudicem conveniat aut in nostrum quoque litigatorem; quanquam aliqui reperiuntur, qui ne id quidem, quod in ipsos recidere possit, evitent. quod fecit Longus Sulpicius, qui, cum ipse foedissimus esset, ait eum, contra quem iudicio liberali aderat, ne faciem quidem habere liberi hominis; cui respondens Domitius Afer, ex tui, inquit, animi sententia, Longe,

soleo interim accido ut is qui in adversarius dico aut in judico convenio aut in nos quoque litigator quamquam aliqui reperio qui ne is quidem qui in ipse recido possum evito qui facio longus sulpicius qui cum ipse foedus sum aio is contra qui iudicium liberal adsum ne facies quidem habeo liber homo qui respondeo domitius afor ex tuus inquam animus sententia longus


est et illa in verbis differentia, quod aut aperta sunt aut dubia. seu nostra seu aliena sunt, infirmiora in utrumque sint necesse dubia; tamen nostra saepe nobis nocent, ut in illa controversia: interrogatus filius, ubi esset pater, dixit, Ubicunque est, vivit; at ille in puteo mortuus est inventus. aliena ,

sum et ille in verbum differentia qui aut apertus sum aut dubius seu noster seu alienus sum infirmis in uterque sum necesse dubius tamen noster saepe nos noceo ut in ille controversia interrogo filius ubi sum pater dico ubi sum vivo at ille in puteo mortuus sum invenio alienus


sed etiam in diverso eadem verba contra sumuntur: principum dignitas erat paene par, non par fortasse eorum qui sequebantur. interim variatur casibus haec et generibus retractatio: magnus est dicendi labor, magna res et cetera; et apud Rutilium longa περιόδῳ sed haec initia sententiarum sunt: pater hic tuus? patrem nunc appellas? patris tui filius es?

sed etiam in diverto idem verbum contra sumo princeps dignitas sum paene par non par fortasse is qui sequor interim vario casus hic et genus retractatio magnus sum dico labor magnus res et ceterus et apud rutilius longus sed hic initium sententiaris sum pater hic tuus pater nunc appello pater tuus filius sum