iuris confirmatio huiusmodi est: ex maiore, si adulterum occidere licet, et loris caedere; ex minore, si furem nocturnum occidere licet, quid latronem? ex pari, quae poena adversus interfectorem patris iusta est, eadem adversus matris; quorum omnium tractatus versatur in syllogismis.

ius confirmatio huiusmodi sum ex magnus si adulter occaedes licet et lorus caedo ex paruus si fur nocturnus occaedes licet quis latro ex par qui poena adverro interfector pater iustus sum idem adverro mater qui omnis tracto verso in syllogismus


qui constiterint sibi, vitandae insidiae; nam frequenter subiici ab adversario solent et omnia profutura polliciti diversa respondent et auctoritatem habent non arguentium illa, sed confitentium.

qui consto sui vito insidiae nam frequens subiici ab adversarius soleo et omnis possum polliceor diverto respondeo et auctoritas habeo non arguo ille sed confiteor


sed hoc quoque, quotiens in sententias acres incidit, pulchrum est: quantum possis, in eo semper experire, it prosis. hoc est πάρισον, ut plerisque placuit. Theo Stoicus πάρισον existimat, quod sit e membris non dissimilibus.

sed hic quoque quotiens in sententia acer incido pulcher sum quantus possum in is semper experior eo prosum hic sum ut plerusque placeo theo stoicus existimo qui sum e membrum non dissimilis


iidem autem non ad pronuntiandum modo utilissimi verum ad augendam quoque eloquentiam maxime accommodati erunt.

eo autem non ad pronuntio modo utilis verus ad augeo quoque eloquentia magnus accommodo sum


liberum igitur demus ante omnia iis, quorum negotium erit, tempus ac locum, exhortemurque ultro, ut omnia quamlibet verbose et unde volent repetita ex tempore exponant. non enim tam obest audire supervacua quam ignorare necessaria.

liber igitur do ante omnis is qui negotium sum tempus atque locus exhortor ultro ut omnis quamlibet verbosus et unde volo repeto ex tempus expono non enim tam obsum audio supervacuus quam ignoro necessarius


laudandum in quibusdam quod geniti immortales, quibusdam quod immortalitatem virtute sint consecuti; quod pietas principis nostri praesentium quoque temporum decus fecit. magis est varia laus hominum.

laudo in quidam qui gigno immortalis quidam qui immortalitas virtus sum consequor qui pietas princeps noster praesens quoque tempus decus facio magis sum vario laus homo


quod mirum minus est, quia in natura verborum est et quae facimus patiendi modo saepe dicere, ut arbitror, suspicor, et contra faciendi quae patimur, ut vapulo; ideoque frequens permutatio est et pleraque utroque modo efferuntur: luxuriatur, luxuriat; fluctuatur, fluctuat; adsentior, adsentio.

qui mirus paruus sum quia in natura verbum sum et qui facio patior modo saepe dico ut arbitror suspicor et contra facio qui patior ut vapulo ideo frequens permutatio sum et plerusque uterque modo effero luxurio luxurio fluctuo fluctuo adsentio adsentio


hoc autem his accidit, qui non introspectis penitus virtutibus ad primum se velut aspectum orationis aptarunt; et cum iis felicissime cessit imitatio, verbis atque numeris sunt non multum differentes, vim dicendi atque inventionis non adsequuntur, sed plerumque declinant in peius et proxima virtutibus vitia comprehendunt fiuntque pro grandibus tumidi, pressis exiles, fortibus temerarii, laetis corrupti, compositis exultantes, simplicibus negligentes.

hic autem hic accido qui non introspicio penitus virtus ad primus sui velut aspectus oratio apto et cum is felix cedo imitatio verbum atque numerus sum non multus differo vis dico atque inventio non assequor sed plerusque declino in malus et propior virtus vitio comprehendo fio pro grandis tumidus premo exilis fortis temerarius laetus corrumpo compono exsulto simplex neglego


altera est calumnia nullam artem falsis assentiri opinionibus, quia constitui sine perceptione non possit, quae semper vera sit; rhetoricen assentiri falsis, non esse igitur artem.

alter sum calumnia nullus ars falsum assentior opinio quia constituo sine perceptio non possum qui semper verus sum rhetorice assentior falsum non sum igitur ars


nam mihi cum facilius tum etiam multo videtur magis utile, facto silentio unum aliquem (quod ipsum imperari per vices optimum est) constituere lectorem, ut protinus pronuntiationi quoque assuescant; tum exposita causa, in quam scripta legetur oratio,

nam ego cum facilis tum etiam multus video magis utilis facio silentium unus aliquis qui ipse imperaris per vicis bonus sum constituo lector ut protinus pronuntiatio quoque assuescant tum expono causa in quam scribo lego oratio


quoniam vero maxima pars eorum similibus constat, rimandum erit diligentissime, quid sit in quoque, quod adsumitur, dissimile. in iure facile deprehenditur. est enim scriptum de rebus utique diversis, tantoque magis ipsarum rerum differentia potest esse manifesta. illas vero similitudines, quae ducuntur ex mutis animalibus aut inanimis, facile est eludere.

quoniam verus maximus pars is similis consto rimo sum diligens quis sum in quoque qui adsumo dissimilis in ius facilis deprehendo sum enim scribo de res utique diverto tantus magis ipsaris res differentia possum sum manifestus ille verus similitudo qui duco ex mutus animal aut inanimus facilis sum eludo


hae suasoriae duplices sunt. nam et illic causa deliberandi est, quod bellum Galli minitentur; esse tamen potest quaestio, dedendine fuerint etiam citra hanc denuntiationem, qui contra fas, cum legati missi essent, proelium inierint, regemque, ad quem mandata acceperant, trucidarint.

hic suasoria duplex sum nam et illic causa delibero sum qui bellum gallus minito sum tamen possum quaestio dedendo sum etiam citer hic denuntiatio qui contra fas cum legatus mitto sum proelium ineo rex ad qui mandatum accipio trucido


verum quid ex ea proprie petat futurus orator, disseramus. numeros musice duplices habet in vocibus et in corpore, utriusque enim rei aptus quidam modus desideratur. vocis rationem Aristoxenus musicus dividit in ῥυθμόν et μέλος, quorum alterum modulatione, alterum canore ac sonis constat. num igitur non haec omnia oratori necessaria? quorum unum ad gestum, alterum ad collocationem verborum, tertium ad flexus vocis, qui sunt in agendo quoque plurimi, pertinet:

verus quis ex is proprius peto sum orator dissero numerus musicus duplex habeo in vox et in corpus uterque enim res aptus quidam modus desidero vox ratio aristoxenus musicus divido in et qui alter modulatio alter canorus atque sonus consto num igitur non hic omnis orator necessarius qui unus ad gero alter ad collocatio verbum tertius ad flecto vox qui sum in ago quoque plurimus pertineo


sed hoc ipsum argumenta ex causa trahit, si forte aut incredibile est id actum esse, quod tabulae continent, aut, ut frequentius evenit, aliis probationibus aeque inartificialibus solvitur; si aut is in quem signatum est, aut aliquis signator dicitur afuisse vel prius esse defunctus; si tempora non congruunt; si vel antecedentia vel insequentia tabulis repugnant. inspectio etiam ipsa saepe falsum deprehendit.

sed hic ipse argumentum ex causa traho si fors aut incredibilis sum is ago sum qui tabula contineo aut ut frequens evenio alius probatio aequus inartificial solvo si aut is in qui signo sum aut aliquis signator dico asum vel prior sum defungor si tempus non congruo si vel antecedo vel insequor tabula repugno inspectio etiam ipse saepe falsus deprehendo


in lecticis crescunt; si terram attigerint, e manibus utrinque sustinentium pendent. gaudemus , si quid licentius dixerint: verba ne Alexandrinis quidem permittenda deliciis risu et osculo excipimus. nec mirum: nos docuimus, ex nobis audiunt.

in lectica cresco si terra attingo e manus uter sustineo pendeo gaudeo si quis licet dico verbum ne alexandrinus quidem permitto deliciae rideo et osculo excipio neque mirus nos doceo ex nos audio


oratori vero quid est necesse surripere hanc transgressionem et iudicem fallere, qui, ut ordini rerum animum intendat, etiam commonendus est? peribit enim prima pars expositionis, si iudex narrari nondum sciet.

orator verus quis sum necesse surripio hic transgressio et judico fallo qui ut ordo res animus intendo etiam commoneo sum pereo enim primus pars expositio si iudex narraris nondum scio


quo translationum genere, quibus figuris, qualibus sententiis, quo modo, qua postremo collocatione id, quod intendimus, efficere possimus. ceterum dicturus, quibus ornetur oratio, prius ea, quae sunt huic contraria laudi, attingam; nam prima virtus est vitio carere.

quo translatio genus qui figura qual sententia quo modo qui postremo collocatio is qui intendo efficio possum ceterum dico qui orno oratio prior is qui sum hic contrarius laus attingo nam primus virtus sum vitio careo


Isocrates in diverso genere dicendi nitidus et comptus et palaestrae quam pugnae magis accommodatus omnes dicendi veneres sectatus est, nec immerito; auditoriis enim se, non iudiciis compararat; in inventione facilis, honesti studiosus, in compositione adeo diligens, ut cura eius reprehendatur.

isocrates in diverto genus dico nitidus et como et palaestra quam pugna magis accommodo omnis dico veneres sector sum neque immeritus auditorium enim sui non iudicium comparo in inventio facilis honestus studiosus in compositio adeo diligo ut cura is reprehendo


sed adiuvatur his quoque, si tamen rectam viam, non unam orbitam monstrent; a qua declinare qui crediderit nefas, patiatur necesse est illam per funes ingredientium tarditatem. itaque et stratum militari labore iter saepe deserimus compendio ducti; et, si rectum limitem rupti torrentibus pontes inciderint, circumire cogemur, et, si ianua tenebitur incendio,

sed adjuvo hic quoque si tamen recingo via non unus orbita monstro ab qui declinaris qui credo nefas patior necesse sum ille per funis ingredior tarditas itaque et sterno militaris labor iter saepe desero compendium duco et si recingo limito rumpo torreo pons incido circumeo cogo et si ianua teneo incendium


aut enim difficultate institutionis tam numerosae atque perplexae deterreri solent, aut eo tempore, quo praecipue alenda ingenia atque indulgentia quadam enutrienda sunt, asperiorum tractatu rerum atteruntur, aut, si haec sola didicerunt, satis se ad eloquentiam instructos arbitrantur, aut quasi ad certas quasdam dicendi leges adligati conatum omnem reformidant.

aut enim difficultas institutio tam numerosus atque perplexus deterreo soleo aut is tempus quo praecipuus alo ingenium atque indulgeo quidam enutrio sum asper tracto res attero aut si hic solus disco satis sui ad eloquentia instruo arbitror aut quasi ad certo quidam dico lex adligo conor omnis reformido


an ego fundum cultiorem putem, in quo mihi quis ostenderit lilia et violas et anemonas, fontes surgentes, quam ubi plena messis aut graves fructu vites erunt? sterilem platanum tonsasque myrtos quam maritam ulmum et uberes oleas praeoptaverim? habeant illa divites licet, quid essent, si aliud nihil haberent?

an ego fundus colo puto in quo ego quis ostendo lilium et violo et anemone fons surgo quam ubi plenus messis aut gravis fructus vito sum sterilis platanus tondeo myrtos quam marita ulmus et uber oleo praeoptaverim habeo ille dives licet quis sum si alius nihil habeo


ut qui Romulum Martis filium educatumque a lupa dicat, in argumentum caelestis ortus utatur his, quod abiectus in profluentem non potuerit exstingui, quod omnia sic egerit, ut genitum praeside bellorum deo incredibile non esset, quod ipsum quoque caelo receptum temporis eius homines non dubitaverint.

ut qui romulis mars filius educo ab lupa dico in argumentum caelestis ortus uto hic qui abicio in profluo non possum exstinguo qui omnis sic ago ut gigno praeses bellum deus incredibilis non sum qui ipse quoque caelum recipio tempus is homo non dubitaverint


cum aliud colligit quam id quod ex prioribus efficitur, aut nihil ad quaestionem dicitur pertinere. non est vera sic: insidiator iure occiditur; nam cum vitae vim adferat ut hostis, debet etiam repelli ut hostis; recte igitur Clodius ut hostis occiditur est; non utique, nondum enim Clodium insidiatorem ostendimus. sed fit vera connexio, recte igitur insidiator ut hostis occiditur; nihil ad nos, nondum enim Clodius insidiator apparet.

cum alius colligo quam is qui ex prior efficio aut nihil ad quaestio dico pertineo non sum verus sic insidiator ius occaedes nam cum vita vis affero ut hostis debeo etiam repello ut hostis rectus igitur claudius ut hostis occaedes sum non utique nondum enim claudius insidiator ostendo sed fio verus connexio rectus igitur insidiator ut hostis occaedes nihil ad nos nondum enim claudius insidiator appareo


praestandam pietatem parentibus; praeterea, quae legibus cauta sunt, quae persuasione etiamsi non omnium hominum, eius tamen civitatis aut gentis, in qua res agitur, in mores recepta sunt, ut pleraque in iure non legibus sed moribus constant; si quid inter utramque partem convenit, si quid probatum est, denique cuicunque adversarius non contradicit. sic enim fiet argumentum,

praesto pietas parens praeterea qui lex caveo sum qui persuasio etiamsi non omnis homo is tamen civitas aut gens in qui res ago in mos recipio sum ut plerusque in ius non lex sed mos consto si quis inter uter pars convenio si quis probo sum denique quicumque adversarius non contradico sic enim fio argumentum


at haec Cicero pugnare invicem ostendit: sed tu, Atti, consideres, censeo, diligenter, utrum censorium iudicium grave velis esse an Egnatii. si Egnatii, leave est, quod censores de ceteris subscripserunt. ipsum enim Egnatium, quem tu gravem esse vis, ex senatu eiecerunt. sin autem censorium, hunc Egnatium, quem pater censoria subscriptione exheredarit, censores in senate, cum pardem eiecissent, retinuerunt.

at hic cicero pugno invicem ostendo sed tu attius considero censeo diligenter utrum censorius iudicium gravis velis sum an egnatii si egnatii leave sum qui censor de ceterus subscribo ipse enim egnatius qui tu gravis sum volo ex senatus eicio sin autem censorius hic egnatius qui pater censorius subscriptio exheredarit censor in senate cum pardem eicio retineo


ita quae non possunt valere, quia magna sint, valebunt, quia multa sunt; utique vero ad eiusdem rei probationem omnia spectant. ut , si quis hereditatis gratia hominem occidisse dicatur: hereditatem sperabas et magnam hereditatem, et pauper eras et tum maxime a creditoribus appellabaris; et offenderas eum, cuius eras heres, et mutaturum tabulas sciebas. singula levia sunt et communia, universa vero nocent etiamsi non ut fulmine, tamen ut grandine.

ita qui non possum valeo quia magnus sum valeo quia multus sum utique verus ad idem res probatio omnis specto ut si quis hereditas gratia homo occido dico hereditas spero et magnus hereditas et pauper sum et tum magnus ab creditor appellabaris et offendo is qui sum heres et muto tabula scio singulus levis sum et commune universus verus noceo etiamsi non ut fulmen tamen ut grando


namque in his singulis rhetorice tota est, quia et inventionem et dispositionem et elocutionem et memoriam et pronuntiationem quaecunque earum desiderat. itaque quidam genera tria rhetorices dicere maluerunt, optime autem ii, quos secutus est Cicero, genera causarum.

namque in hic singuli rhetoricus totus sum quia et inventio et dispositio et elocutio et memoria et pronuntiatio quicumque is desidero itaque quidam genus tres rhetorico dico malo optume autem is qui sequor sum cicero genus causaris


enumerent etiam fortasse multos quamlibet utiles foro, qui nec geometren audierint nec musicos nisi hac communi voluptate aurium intelligant. quibus ego primum hoc respondeo, quod M. Cicero scripto ad Brutum libro frequentius testatur, non eum a nobis institui oratorem, qui sit aut fuerit, sed imaginem quandam concepisse nos animo perfecti illius et nulla parte cessantis.

enumero etiam fortasse multus quamlibet utilis forum qui neque geometres audio neque musicus nisi hic communis voluptas auris intelligant qui ego primus hic respondeo qui m cicero scribo ad brutus liber frequens testor non is ab nos instituo orator qui sum aut sum sed imago quidam concapit nos animus perficio ille et nullus pars cesso


est aliqua etiam in respondendo figura, cum aliud interroganti ad aliud, quia sic utilius sit, occurritur, tum augendi criminis gratia, ut testis in reum rogatus, an ab reo fustibus vapulasset, et innocens, inquit; tum declinandi, quod est frequentissimum: quaero , an occideris hominem; respondetur, latronem ; An fundum occupaveris; respondetur, meum .

sum aliqui etiam in respondeo figuro cum alius interrogo ad alius quia sic utilis sum occurro tum augeo crimen gratia ut testis in reus rogo an ab reor fustis vapulasset et innocens inquam tum declino qui sum frequens quaero an occaedes homo respondeo latro an fundus occupaveris respondeo meus


nam is eius rei modus est, ut propositioni similior sit quam expositioni, nec quomodo quidque sit actum, sed de quibus dicturus sit orator ostendat. nec video, quod huius rei possit apud oratores reperiri melius exemplum quam Ciceronis pro A.

nam is is res modus sum ut propositio similis sum quam expositio neque quomodo quisque sum ago sed de qui dico sum orator ostendo neque video qui hic res possum apud orator reperio bonus exemplum quam cicero pro ab


a narrationibus statim et laudandi vituperandique opusculis cura eius desideratur. an ignoramus antiquis hoc fuisse ad augendam eloquentiam genus exercitationis, ut theses dicerent et communes locos et cetera citra complexum rerum personarumque, quibus verae fictaeque controversiae continentur? ex quo palam est, quam turpiter deserat eam partem rhetorices institutio, quam et primam habuit et diu solam.

ab narratio statim et laudo vitupero opusculis cura is desidero an ignoro antiquus hic sum ad augeo eloquentia genus exercitatio ut theses dico et communis locus et ceterus citer complector res persona qui verus fingo controversia contineo ex quo palam sum quam turpis desero is pars rhetorico institutio quam et primus habeo et diu solus


quid autem est ex iis, de quibus supra dixi, quod non cum in alia, quae sunt propria rhetorum, tum certe in illud iudiciale causae genus incidat?

quis autem sum ex is de qui supra dico qui non cum in alius qui sum proprius rhetor tum certus in ille iudicial causa genus incido


est et ille verecundae orationi aptissimus, quo, quattuor primis leviter in summum coeuntibus digitis, non procul ab ore aut pectore fertur ad nos manus et deinde prona ac paulum prolata laxatur.

sum et ille verecundus oratio aptus quo quattuor primus levis in superus coeo digitus non procul ab os aut pectus fero ad nos manus et deinde pronus atque paulus profero laxo


quod intelligi etiam ex ipsis oratoribus potest, qui tantum inter se distant genere dicendi, ut nemo sit alteri similis, quamvis plurimi se ad eorum quos probabant imitationem composuerint.

qui intellego etiam ex ipse orator possum qui tantus inter sui disto genus dico ut nemo sum alter similis quivis plurimus sui ad is qui probo imitatio compono


nunc illud adiiciendum, ne iis quidem consentire me, qui semper argumenta sermone puro et dilucido et distincto ceterum minime elato ornatoque putant esse dicenda. namque ea distincta quidem ac perspicua debere esse confiteor, in rebus vero minoribus etiam sermone ac verbis quam maxime propriis et ex usu;

nunc ille adiiciendum ne is quidem consentio ego qui semper argumentum sermo purus et dilucidus et distinguo ceterum paruus effero orno puto sum dico namque is distinguo quidem atque perspicuus debeo sum confiteor in res verus paruus etiam sermo atque verbum quam magnus proprius et ex usus


iam quidem pars illa moralis, quae dicitur Ethice, certe tota oratori est accommodata. nam in tanta causarum, sicut superioribus libris diximus, varietate, cum alia coniectura quaerantur, alia finitionibus concludantur, alia iure summoveantur vel transferantur, alia colligantur vel ipsa inter se concurrant vel in diversum ambiguitate ducantur, nulla fere dici potest, cuius non parte in aliqua tractatus aequi ac boni reperiatur, plerasque vero esse quis nescit, quae totae in sola qualitate consistant?

iam quidem pars ille moral qui dico ethicus certus totus orator sum accommodo nam in tantus causaris sicut superus liber dico varietas cum alius conicio quaero alius finitio concludo alius ius summoveantur vel transfero alius colligo vel ipse inter sui concurro vel in diverto ambiguitas duco nullus fere dico possum qui non pars in aliqui tracto aequum atque bonus reperio plerusque verus sum quis nescio qui totus in solus qualitas consisto


cuius e multae alioqui et magnae virtutes fuerunt, ingenium facile et copiosum, plurimum studii, multa rerum cognitio; in qua tamen aliquando ab his, quibus inquirenda quaedam mandabat, deceptus est.

qui e multus alioqui et magnus virtus sum ingenium facilis et copiosus multus studium multus res cognitio in qui tamen aliquando ab hic qui inquiro quidam mando decipio sum


quidam recesserunt ab eventu, sicut Aristoteles dicit: rhetorice est vis inveniendi omnia in oratione persuasibilia. qui finis et illud vitium, de quo supra diximus, habet et insuper quod nihil nisi inventionem complectitur, quae sine elocutione non est oratio.

quidam recedo ab evenio sicut aristotelis dico rhetoricus sum volo invenio omnis in oratio persuasibilis qui finis et ille vitium de quo supra dico habeo et insuper qui nihil nisi inventio complector qui sine elocutio non sum oratio


Panyasin ex utroque mixtum putant in eloquendo neutriusque aequare virtutes, alterum tamen ab eo materia alterum disponendi ratione superari. Apollonius in ordinem a grammaticis datum non venit, quia Aristarchus atque Aristophanes, poetarum iudices, neminem sui temporis in numerum redegerunt; non tamen contemnendum reddidit opus aequali quadam mediocritate.

panyasin ex uterque misceo puto in eloquor neutriusque aequaris virtus alter tamen ab is materia alter dispono ratio superaris apollonius in ordo ab grammaticus do non venio quia aristarchus atque aristophanes poetaris iudex nemo suus tempus in numerus redigo non tamen contemno reddo opus aequal quidam mediocritas


sunt autem innumerabiles species, optimeque ira Verrem Cicero: si pater ipse iudicaret, quid diceret, cum haec probarentur? et deinde subiecit enumerationem; aut cum idem ira eundem per invocationem deorum spoliata a praetore templa dinumerat. licet et dubitare, num quid nos fugerit, et quid responsurus sit adversarius his et his, aut quam spem accusator habeat omnibus ita defensis.

sum autem innumerabilis species bonus ira verres cicero si pater ipse iudico quis dico cum hic probo et deinde subicio enumeratio aut cum idem ira idem per invocatio deus spolio ab praetor templum dinumero licet et dubitaris num quis nos fugio et quis respondeo sum adversarius hic et hic aut quam spes accusator habeo omnis ita defendo


illud quale sit, tu scias, et his similia. alioqui si apud iudicem, cui nota causa est, narratio semper videtur supervacua, potest videri non semper esse etiam ipsa actio necessaria.

ille qualis sum tu scio et hic similis alioqui si apud judico qui nosco causa sum narratio semper video supervacuus possum video non semper sum etiam ipse actium necessarius


est et nuda propositio, qualis fere in coniecturalibus, caedis ago, furtum obiicio; est ratione subiecta, ut maiestatem minuit C. Cornelius; nam codicem tribunus plebis ipse pro contione legit. praeter haec utimur propositione aut nostra, ut adulterium obiicio; aut adversarii, ut adulterii mecum agitur, aut communi, ut inter me et adversarium quaestio est, uter sit intestato propior Nonnumquam diversas quoque iungimus: ego hoc dico, adversarius hoc.

sum et nudo propositio qualis fere in coniectural caedes ago furtum obiicio sum ratio subiectum ut maiestas minuo que cornelius nam codico tribunus plebs ipse pro contio lego praeter hic utor propositio aut noster ut adulterium obiicio aut adversarius ut adulterium ego ago aut communis ut inter ego et adversarius quaestio sum uter sum intestato propior nonnumquam diverto quoque jungo ego hic dico adversarius hic


idem dictum saepe in alio liberum, in alio furiosum, in alio superbum est. verba adversus Agamemnonem a Thersite habita ridentur; da illa Diomedi aliive cui pari: magnum animum ferre prae se videbuntur. ego te consulem putem, inquit L. Crassus Philippo, cum tu me non putes senatorem? uox honestissimae libertatis; non tamen ferres quemcumque dicentem.

idem dico saepe in alius liber in alius furiosus in alius superbus sum verbum adverro agamemnon ab thersites habeo rideo do ille diomedes aliive qui par magnus animus fero prae sui video ego tu consul puto inquam l crassus philippus cum tu ego non puto senator uox honestus libertas non tamen fero quicumque dico


narrationem ideo ante probationes ponere est institutum, ne iudex, qua de re quaeratur, ignoret. cur igitur, si singula probanda aut refellenda erunt, non singula etiam narrentur? me certe, quantacunque nostris experimentis habenda est fides, fecisse hoc in foro, quotiens ita desiderabat utilitas, probantibus et eruditis et iis, qui iudicabant, scio; et (quod non arroganter dixerim, quia sunt plurimi, quibuscum egi, qui me refellere possint, si mentiar) fere ponendae a me causae officium exigebatur.

narratio ideo ante probatio pono sum institus ne iudex qui de res quaero ignoro cur igitur si singulus probo aut refello sum non singulus etiam narro ego certus quantus noster experimentum habeo sum fides facio hic in forum quotiens ita desidero utilitas probo et erudio et is qui judico scio et qui non arroganter dico quia sum plurimus qui ago qui ego refello possum si mentior fere pono ab ego causa officium exigo


quis enim mihi aut mores excolendi sit modus, ut eos non immerito probaverit sanctissimus censor? aut studia, ne fefellisse in iis videar principem ut in omnibus, ita in eloquentia quoque eminentissimum?

quis enim ego aut mos excolo sum modus ut is non immeritus probo sancio censor aut studium ne fallo in is video princeps ut in omnis ita in eloquentia quoque emineo


neque illum, qui, cum esset cruentus gladius ab accusatore prolatus, quo is hominem probabat occisum, subito ex subselliis ut territus fugit et, capite ex parte velato cum ad agendum ex turba prospexisset, interrogavit, an iam ille cum gladio recessisset. fecit enim risum, sed ridiculus fuit.

neque ille qui cum sum cruentus gladius ab accusator profero quo is homo probo occido subeo ex subsellium ut terreo fugio et caput ex pars velo cum ad ago ex turba prospicio interrogo an iam ille cum gladius recedo facio enim risus sed ridiculus sum


et animo totidem vitia, quot virtutes sunt, nec minus quam in laudibus duplici ratione tractantur. et post mortem adiecta quibusdam ignominia est, ut Maelio, cuius domus solo aequata, Marcoque Manlio, cuius praenomen e familia in posterum exemptum est;

et animus totidem vitio quot virtus sum neque paruus quam in laus duplex ratio tracto et post mors adiicio quidam ignominia sum ut maelius qui domus solum aequo marcus manlius qui praenomen e familia in posterus eximo sum


audendum tamen; namque, ut Cicero ait, etiam quae primo dura visa sunt, usu molliuntur. sed minime nobis concessa est ὀνοματοποιία quis enim ferat, si quid simile illis merito laudatis λίγξε βιός et σίζ ὀφθαλμός fingere audeamus? nam ne balare quidem aut hinnire fortiter diceremus, nisi iudicio vetustatis niterentur.

audeo tamen namque ut cicero aio etiam qui primus durus video sum usus mollio sed paruus nos concedo sum quis enim fero si quis similis ille mereo laudo et fingo audeo nam ne balaris quidem aut hinnio fortis dico nisi iudicium vetustas niteo


ergo pars deliberativa, quae eadem suasoria dicitur, de tempore futuro consultans quaerit etiam de praeterito. officiis constat duobus suadendi ac dissuadendi. prooemio , quale est in iudicialibus, non ubique eget, quia conciliatus est ei quisque, quem consulit. initium tamen quodcunque debet habere aliquam prooemii speciem; neque enim abrupte nec unde libuit incipiendum, quia est aliquid in omni materia naturaliter primum.

ergo pars deliberativus qui idem suasoria dico de tempus sum consulto quaero etiam de praetereo officium consto duo suadeo atque dissuadeo prooemium qualis sum in iudicial non ubique egeo quia concilio sum is quisque qui consulo initium tamen quicumque debeo habeo aliqui prooemium species neque enim abrumpo neque unde libet incipio quia sum aliquis in omnis materia naturalis primus


excutiamus nunc argumentorum locos; quanquam quibusdam hi quoque, de quibus supra dixi, videntur. locos appello non, ut vulgo nunc intelliguntur, in luxuriam et adulterium et similia; sed sedes argumentorum, in quibus latent, ex quibus sunt petenda. nam ,

excutio nunc argumentor locus quamquam quidam hic quoque de qui supra dico video locus appello non ut vulgo nunc intelliguntur in luxuria et adulterium et similis sed sedes argumentor in qui lateo ex qui sum peto nam


falluntur enim plurimum, qui vitiosum et corruptum dicendi genus, quod aut verborum licentia exultat aut puerilibus sententiolis lascivit aut immodico tumore turgescit aut inanibus locis bacchatur aut casuris, si leviter excutiantur, flosculis nitet aut praecipitia pro sublimibus habet aut specie libertatis insanit, magis existimant populare atque plausibile. quod quidem placere multis nec infitior nec miror.

fallo enim multus qui vitiosus et corrumpo dico genus qui aut verbum licentia exultat aut puerilis sententiola lascivit aut immodicus tumor turgesco aut inanis locus bacchor aut cado si levis excutio flosculis niteo aut praecipitium pro sublimis habeo aut species libertas insanio magis existimo popularis atque plausibilis qui quidem placeo multus neque infitior neque miro


nonne his latior et audentior et excelsior? quid denique Demosthenes? non cunctos illos tenues et circumspectos vi, sublimitate, impetu, cultu, conpositione superavit? non insurgit locis? non figuris gaudet? non translationibus nitet? non oratione ficta dat tacentibus vocem?

nonne hic latus et audeo et excello quis denique demosthenes non cunctus ille tenuis et circumspicio vis sublimitas impetus cultus conpositio supero non insurgo locus non figura gaudeo non translatio niteo non oratio fictum do taceo voco


et praestabit hunc semper orator, semper enim bene dicet. firmum autem hoc, quod opponitur, adversus eos fortasse sit, qui persuadere finem putaverunt. noster orator arsque a nobis finita non sunt posita in eventu. tendit quidem ad victoriam qui dicit; sed cum bene dixit, etiamsi non vincat, id quod arte continetur effecit.

et praesto hic semper orator semper enim bene dico firmum autem hic qui oppono adverro is fortasse sum qui persuadeo finis puto noster orator ars ab nos finio non sum pono in evenio tendo quidem ad victoria qui dico sed cum bene dico etiamsi non vinco is qui ars contineo efficio


sed his quoque adhibendum est simile iudicium, ut etiam cum in rebus versemur iisdem, non tamen eandem esse condicionem sciamus litium ac disputationum, fori et auditorii, praeceptorum et periculorum.

sed hic quoque adhibeo sum similis iudicium ut etiam cum in res verso idem non tamen idem sum condicio scio lis atque disputatio forum et auditorium praeceptor et periculum


in qua praecipuum est, semper id in oculis habere, de quo quaeritur et quod volumus efficere; quod propositum tenentes nec in rixam ibimus nec causae debita tempora conviciando conteremus gaudebimusque, si hoc adversarius facit.

in qui praecipuus sum semper is in oculus habeo de quo quaero et qui volo efficio qui propono teneo neque in rixa eo neque causa debeo tempus conviciando contero gaudeo si hic adversarius facio


nam et proponere, partiri, interrogare sermoni sunt proxima, et contradictionem sumere: nam ea quoque diversa propositio est. sed haec tamen aliquando irridentes, aliquando imitantes pronuntiamus.

nam et propono partio interrogo sermo sum propior et contradictio sumo nam is quoque diverto propositio sum sed hic tamen aliquando irrideo aliquando imito pronuntio


nec vero quod in quoque optimum fuit, studio consecutus est tantum; sed plurimas vel potius omnes ex se ipso virtutes extulit immortalis ingenii beatissima ubertas. non enim pluvias, ut ait Pindarus, aquas colligit, sed vivo gurgite exundat, dono quodam providentiae genitus, in quo totas vires suas eloquentia experiretur.

neque verus qui in quoque bonus sum studium consequor sum tantus sed multus vel potis omnis ex sui ipse virtus effero immortal ingenium beatus ubertas non enim pluvia ut aio pindarus aqua colligo sed vivo gurges exundo donum quidam providentia gigno in quo totus vireo suus eloquentia experior


consensisse autem illis superioribus videri potest etiam Cornelius Celsus, cuius haec verba sunt: orator simile tantum veri petit. deinde paulo post: non enim bona conscientia sed victoria litigantis est praemium. quae si vera essent, pessimorum hominum foret, haec tam perniciosa nocentissimis moribus dare instrumenta et nequitiam praeceptis adiuvare. sed illi rationem opinionis suae viderint.

consentio autem ille superus video possum etiam cornelius celsus qui hic verbum sum orator similis tantus verus peto deinde paulus post non enim bonus conscientia sed victoria litigo sum praemium qui si verus sum malus homo sum hic tam perniciosus noceo mos do instrumentum et nequitia praecipio adiuvaris sed ille ratio opinio suus video


ideoque interim quaedam quasi solvenda de industria sunt; et quidem illa maximi laboris, ne laborata videantur. sed neque longioribus, quam oportet, hyperbatis compositioni serviamus ne, quae eius rei gratia fecerimus, propter eam fecisse videamur; et certe nullum aptum atque idoneum verbum permutemus gratia levitatis.

ideo interim quidam quasi solvo de industria sum et quidem ille magnus labor ne laboro video sed neque longus quam oportet hyperbaton compositio servio ne qui is res gratia facio propter is facio video et certus nullus aptus atque idoneus verbum permuto gratia levitas


eo magis necessaria catachresis, quam recte dicimus abusionem, quae non habentibus nomen suum accommodat quod id proximo est: sic equum divina Palladis arte aedificant , et apud Tragicos Aegialeo parentat pater.

is magis necessarius catachresis quam rectus dico abusio qui non habeo nomen suus accommodo qui is propior sum sic equus divino pallas ars aedifico et apud tragicus aegialeus parento pater


quid ? cum res atrocissimas quasque in summam ipsi extulimus invidiam elevamus consulto, quo graviora videantur quae secutura sunt, ut a Cicerone factum est, cum illa diceret, levia sunt haec in hoc reo. metum virgarum nauarchus nobilissimae ciuitatis pretio redemit: humanum est. alias , ne securi feriretur, pecuniam dedi: usitatam est.

quis cum res atrox quisque in summa ipse effero invidia elevamus consultum quo gravis video qui sequor sum ut ab cicero facio sum cum ille dico levis sum hic in hic reor metus virgaris nauarchus nobilis ciuitas pretium redimo humanus sum alius ne securus ferio pecunia do usitor sum


itaque in hoc genere maxime quaeritur, an simile sit, quod infertur. etiam in illis interrogationibus Socratis, quarum paulo ante feci mentionem, cavendum, ne incaute respondeas; ut apud Aeschinen Socraticum male respondit Aspasiae Xenophontis uxor, quod Cicero his verbis transfert: Dic mihi,

itaque in hic genus magnus quaero an similis sum qui infero etiam in ille interrogatio socrates qui paulus ante facio mentio caveo ne incautus respondeo ut apud aeschines socraticus malus respondeo aspasia xenophon uxor qui cicero hic verbum transfero dico ego


an ab ipso id genus exercitationis sit inventum, ut alio quoque libro sum confessus, parum comperi; sed ne ii quidem, qui hoc fortissime adfirmant, ullo satis idoneo auctore nituntur. Latinos vero dicendi praeceptores extremis L. Crassi temporibus coepisse Cicero auctor est; quorum insignis maxime Plotius fuit.

an ab ipse is genus exercitatio sum invenio ut alius quoque liber sum confiteor parum comperio sed ne is quidem qui hic fortis adfirmo ullus satis idoneus auctor nitor latini verus dico praeceptor exter l crassus tempus coepio cicero auctor sum qui insignis magnus plautius sum


imitatio autem (nam saepius idem dicam) non sit tantum in verbis. illuc intendenda mens, quantum fuerit illis viris decoris in rebus atque personis, quod consilium, quae dispositio, quam omnia, etiam quae delectationi videantur data, ad victoriam spectent; quid agatur prooemio, quae ratio et quam varia narrandi, quae vis probandi ac refellendi, quanta in adfectibus omnis generis movendis scientia, quamque laus ipsa popularis utilitatis gratia adsumpta, quae tum est pulcherrima, cum sequitur, non cum arcessitur. haec si perviderimus, tum vere imitabimur.

imitatio autem nam saepis idem dico non sum tantus in verbum illic intendo mens quantus sum ille vis decor in res atque persona qui consilium qui dispositio quam omnis etiam qui delectatio video do ad victoria specto quis ago prooemium qui ratio et quam vario narro qui volo probo atque refello quantus in affectus omnis genus moveo scientia quisque laus ipse popularis utilitas gratia adsumo qui tum sum pulcher cum sequor non cum arcesso hic si perviderimus tum verus imito


qui primum renuntient sibi, quanta sit humani ingenii vis, quam potens efficiendi quae velit, cum maria transire, siderum cursus numerosque cognoscere, mundum ipsum paene dimetiri, minores, sed difficiliores artes potuerint. tum cogitent, quantam rem petant, quamque nullus sit hoc proposito praemio labor recusandus.

qui primus renuntio sui quantus sum humanus ingenium volo quam possum efficio qui volo cum mare transeo sidus curro numerus cognosco mundus ipse paene dimetior paruus sed difficilis ars possum tum cogito quantus res peto quisque nullus sum hic propono praemium labor recuso


qui hoc cogitavit, ut ait Cicero, tibicinis Latini modo ad disertum. ut ista concedam, tu nec infans es nec abfuisti nec militasti. num aliud occurrit quam illud, sed rusticus sum? contra , quod palam est dici:

qui hic cogito ut aio cicero tibicina latinum modo ad dissero ut iste concedo tu neque infer sum neque abfuisti neque milito num alius occurro quam ille sed rusticus sum contra qui palam sum dico


interim derivatur in rem, ut si is, qui testamento quid iussus non fecerit, dicat per leges id fieri non potuisse. hoc μετάστασιν dicunt. hinc quoque exclusis excusatio superest. ea est aut ignorantiae, ut si quis fugitivo stigmata scripserit eoque ingenuo iudicato neget se liberum esse scisse; aut necessitatis, ut cum miles ad commeatus diem non adfuit et dicit se fluminibus interclusum aut valetudine.

interim derivo in res ut si is qui testamentum quis iubeo non facio dico per lex is fio non possum hic dico hinc quoque excludo excusatio supersum is sum aut ignorantia ut si quis fugitivus stigma scribo eo ingenuus iudico nego sui liber sum scio aut necessitas ut cum miles ad commeatus dies non adsum et dico sui flumen intercludo aut valetudo


novi vero et praecipue declamatores audacius nec mehercule sine motu quodam imaginantur, ut et Seneca in controversia, cuius summa est, quod pater filium et novercam inducente altero filio in adulterio deprehensos occidit: duc , sequor; accipe hanc senilem manum et quocunque vis imprime.

nosco verus et praecipuus declamator audax neque hercules sine motus quidam imagino ut et seneco in controversia qui summus sum qui pater filius et noverca induco alter filius in adulterium deprehendo occido duco sequor accipio hic senilis manus et quocunque volo imprimo


mihi autem orationis differentiam fecisse et dicentium et audientium naturae videntur, quod Attici limati quidam et emuncti nihil inane aut redundans ferebant, Asiana gens tumidior alioqui atque iactantior vaniore etiam dicendi gloria inflate est.

ego autem oratio differentia facio et dico et audio natura video qui atticus limo quidam et emungo nihil inanis aut redundo fero asianus gens tumidus alioqui atque jacto vaniore etiam dico gloria inflate sum


nam quodammodo mandata perferet, et ea, quae sibi a iudice credi postulaturus est, aliena fide dicet, et ipse litigantium auxiliator egebit auxilio. quod ut fieri nonnunquam minore incommodo possit, cum domi praecepta et composita et sicut cetera, quae in causa sunt, inde discendo cognita ad iudicem perfert, quid fiet in iis quaestionibus, quae subito inter ipsas actiones nasci solent? non deformiter respectet et inter subsellia minores advocatos interroget?

nam quodammodo mandatum perfero et is qui sui ab iudex credo postulo sum alienus fides dico et ipse litigo auxiliator egeo auxilium qui ut fio nonnunquam paruus incommodus possum cum domus praecipio et compono et sicut ceterus qui in causa sum inde disco cognosco ad judico perfero quis fio in is quaestio qui subeo inter ipse actio nascor soleo non deformis respecto et inter subsellium paruus advoco interrogo


nec tamen ipse dissimulat, quibusdam numeros videri non pedes; neque immerito; quidquid est enim supra tris syllabas, id est ex pluribus pedibus. ergo cum constent quattuor pedes binis, octo ternis, spondeum longis duabus, pyrrhichium, quem alii pariambum vocant, brevibus, iambum brevi longaque, huic contrarium e longa et brevi choreum, non ut alii trochaeum nominemus.

neque tamen ipse dissimulo quidam numerus video non pes neque immeritus quisquis sum enim supra tres syllaba is sum ex multus pes ergo cum consto quattuor pes bini octo terni spondeus longus duo pyrrhichius qui alius pariambus voco brevis iambus brevis longus hic contrarius e longus et brevis choreus non ut alius trochaeus nomino


sit igitur orator vir talis, qualis vere sapiens appellari possit; nec moribus modo perfectus (nam id mea quidem opinione, quanquam sunt qui dissentiant, satis non est) sed etiam scientia et omni facultate dicendi, qualis fortasse nemo adhuc fuerit;

sum igitur orator vir talis qualis verus sapio appello possum neque mos modo perficio nam is meus quidem opinio quamquam sum qui dissentio satis non sum sed etiam scientia et omnis facultas dico qualis fortasse nemo adhuc sum


verum et faber, cum de fabrica, et musicus, cum de musica, si quid confirmationem desideraverit, dicet. non quidem erit orator, sed faciet illud quasi orator, sicut cum vulnus imperitus deligabit, non erit medicus, sed faciet ut medicus.

verus et faber cum de fabrico et musicus cum de musica si quis confirmatio desidero dico non quidem sum orator sed facio ille quasi orator sicut cum vulnus imperitus deligo non sum medicus sed facio ut medicus


verum haec cuncta corrumpit ac propemodum perdit indecora vel voce vel gestu pronuntiatio. huic quoque igitur tribuendus est necessario quintus locus.

verus hic cunctus corrumpo atque propemodum perdo indecorus vel vox vel gestus pronuntiatio hic quoque igitur tribuo sum necessarius quintus locus


documento sunt vel scenici actores, qui et optimis poetarum tantum adiiciunt gratiae, ut nos infinito magis eadem illa audita quam lecta delectent; et vilissimis etiam quibusdam impetrant aures, ut, quibus nullus est in bibliothecis locus, sit etiam frequens in theatris.

documentum sum vel scaenicus actor qui et bonus poetaris tantus adiiciunt gratia ut nos infinitus magis idem ille audio quam lego delecto et vilis etiam quidam impetro auris ut qui nullus sum in bibliotheca locus sum etiam frequens in theatrum


ex eadem parte figurarum priore dicto et adiectio est, quae videri potest supervacua, sed non sine gratia est: nam neque Parnasi vobis iuga, nam neque Pindi; potest enim deesse alterum nam. et apud Horatium illud, Fabriciumque , hunc et intonsis Curium capillis. sed detractiones, quae in complexu sermonis aut vitium habent aut figuram; accede ad ignem, iam calesces plus satis. plus enim quam satis est.

ex idem pars figuraris prior dico et adjectio sum qui video possum supervacuus sed non sine gratia sum nam neque parnasus tu iugum nam neque pindus possum enim desum alter nam et apud horatius ille fabricius hic et intondeo curiatii capillus sed detractio qui in complexus sermo aut vitium habeo aut figura accedo ad ignis iam calesco multus satis multus enim quam satis sum


an cuiuslibet auris est exigere litterarum sonos? non hercule magis quam nervorum. at grammatici saltem omnes in hanc descendent rerum tenuitatem, desintne aliquae nobis necessariae litterarum, non cum Graeca scribimus (tum enim ab iisdem duas mutuamur) sed propriae,

an qui auris sum exigo litteraris sonus non herculis magis quam nervus at grammaticus saltem omnis in hic descendo res tenuitas desum aliqui nos necessaria litteraris non cum graecum scribo tum enim ab idem duo mutuo sed proprius


neque enim omnes causas novit, et debet posse de omnibus dicere. de quibus ergo dicet? de quibus didicit. similiter de artibus quoque, de quibus dicendum erit, interim discet; et de quibus didicerit dicet.

neque enim omnis causa nosco et debeo possum de omnis dico de qui ergo dico de qui disco similis de ars quoque de qui dico sum interim disco et de qui disco dico


evenit aliquando in scholasticis controversiis, quod in foro an possit accidere dubito, ut eodem colore utraque pars utatur, deinde eum pro se quaeque defendat, ut in ilia controversia:

evenio aliquando in scholasticus controversia qui in forum an possum accido dubito ut idem color uter pars uto deinde is pro sui quisque defendo ut in ilia controversia


multum et superciliis agitur. nam et oculos formant aliquatenus et fronti imperant. his contrahitur, attollitur, remittitur, ut una res in ea plus valeat, sanguis ille, qui mentis habitu movetur et, cum infirmam verecundia cutem accipit, effunditur in ruborem, cum metu refugit, abit omnis et pallore frigescit; temperatus medium quoddam serenum efficit.

multus et supercilium ago nam et oculus formo aliquatenus et frons impero hic contraho attollo remitto ut unus res in is multus valeo sanguis ille qui mens habitus moveo et cum infirmus verecundia cutis accipio effundo in rubor cum metus refugio abeo omnis et pallor frigescit tempero medius quidam serenus efficio


ilia vero, ut ait Cicero, sub oculos subiectio tum fieri solet, cum res non gesta indicatur, sed ut sit gesta ostenditur, nec universa, sed per partes; quem locum proximo libro subiecimus evidentiae, et Celsus hoc nomen isti figurae dedit. ab allis ὑποτύπωσις dicitur proposita quaedam forma rerum ita expressa verbis, ut cerni potius videatur quam audiri: ipse inflammatus scelere et furore in forum venit, ardebant oculi, toto ex ore crudelitas eminebat.

ilia verus ut aio cicero sub oculus subjectio tum fio soleo cum res non gero indico sed ut sum gero ostendo neque universus sed per pars qui locus propior liber subjacio evidentiae et celsus hic nomen iste figura do ab allus dico propono quidam forma res ita exprimo verbum ut cerno potis video quam audio ipse inflammo scelus et furor in forum venio ardeo oculus totus ex os crudelitas emineo


nam et ante se brevibus gaudet pyrrhichio vel choreo, mea facilitas, nostra facilitas; ac praecedente spondeo tamen plane finis est trimetri, cum sit per se quoque. ei contrarius principiis merito laudatur, nam et primam stabilem et tres celeres habet. tamen hoc quoque meliores alios puto.

nam et ante sui brevis gaudeo pyrrhichius vel choreus meus facilitas noster facilitas atque praecedo spondeo tamen planus finis sum trimetros cum sum per sui quoque is contrarius principia mereo laudo nam et primus stabilis et tres celer habeo tamen hic quoque bonus alius puto


neve tibi ad solem vergant vineta cadentem.— ne mihi tum molles sub divo carpere somnos, neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas, non enim nescio cui alii prius nec postea sibi uni, sed omnibus praecipit. sed de nobis loquimur tanquam de aliis: dicit Seruius, negat Tullius.

neve tu ad sol vergo vinetum cado ne ego tum mollis sub divus carpo somnus neu dorsum nemus libet jaceo per herba non enim nescio qui alius prior neque postea sui unus sed omnis praecipio sed de nos loquor tamquam de alius dico servius nego tullius


igitur , quam Graeci φράσιν vocant, Latine dicimus elocutionem. ea spectatur verbis aut singulis aut coniunctis. in singulis intuendum est ut sint Latina, perspicua, ornata, ad id quod efficere volumus accommodata, in coniunctis, ut emendata, ut collocata, ut figurata.

igitur quam graecum voco latinum dico elocutio is specto verbum aut singuli aut conjungo in singuli intueor sum ut sum latinum perspicuus orno ad is qui efficio volo accommodo in conjungo ut emendo ut colloco ut figuro


etiam credo aliquando dubitari, quo statu sit utendum, cum adversus unam intentionem plura opponuntur; et sicut in colore dicitur narrationis, eum esse optimum, quem actor optime tueatur, ita hic quoque posse dici, eum statum esse faciendum, in quo tuendo plurimum adhibere virium possit orator;

etiam credo aliquando dubitaris quo status sum utor cum adverro unus intentio multus oppono et sicut in color dico narratio is sum bonus qui actor optume tueor ita hic quoque possum dico is status sum facio in quo tueor multus adhibeo vis possum orator


Phidias tamen diis quam hominibus efficiendis melior artifex creditur in ebore vero longe citra aemulum, vel si nihil nisi Minervam Athenis aut Olympium in Elide Iovem fecisset, cuius pulchritudo adiecisse aliquid etiam receptae religioni videtur; adeo maiestas operis deum aequavit. ad veritatem Lysippum ac Praxitelen accessisse optime adfirmant. nam Demetrius tanquam nimius in ea reprehenditur et fuit similitudinis quam pulchritudinis amantior.

phidias tamen diuus quam homo efficio bonus artifex credo in ebur verus longus citer aemulis vel si nihil nisi minerva athenae aut olympius in elis iuppiter facio qui pulchritudo adiicio aliquis etiam recipio religio video adeo maiestas opus deus aequo ad veritas lysippus atque praxiteles accedo optume adfirmo nam demetrius tamquam nimius in is reprehendo et sum similitudo quam pulchritudo amo


vicina praedictae sed amplior virtus est ἔμφασις, altiorem praebens intellectum quam quem verba per se ipsa declarant. eius duae sunt species, altera, quae plus significat quam dicit, altera, quae etiam id quod non dicit.

vicinum praedico sed amplus virtus sum alo praebeo intellego quam qui verbum per sui ipse declaro is duo sum species alter qui multus significo quam dico alter qui etiam is qui non dico


hic etiam fusca illa vox, qualem Cicero fuisse in Antonio dicit, mire faciet; habet enim in se, quod imitamur. duplex est tamen miseratio, altera cum invidia, qualis modo dicta de damnatione Philodami, altera cum deprecatione demissior.

hic etiam fuscus ille vox qual cicero sum in antonius dico mirus facio habeo enim in sui qui imito duplex sum tamen miseratio alter cum invidia qualis modo dictum de damnatio philodamus alter cum deprecatio demissus


vix tamen aut natura aut ratio in tam multiplex officium diducere animum queat, ut inventioni, dispositioni, elocutioni, ordini rerum verborumque, tum iis, quae dicit, quae subiuncturus est, quae ultra spectanda sunt, adhibita vocis, pronuntiationis, gestus observatione, una sufficiat.

vix tamen aut natura aut ratio in tam multiplex officium diduco animus queo ut inventio dispositio elocutio ordo res verbum tum is qui dico qui subjungo sum qui ultra specto sum adhibeo vox pronuntiatio gero observatio unus sufficio


nam et, si bene diximus reliqua, possidebimus iam iudicum animos, et e confragosis atque asperis evecti tota pandere possumus vela, et, cum sit maxima pars epilogi amplificatio, verbis atque sententiis uti licet magnificis et ornatis. tum est commovendum theatrum. cum ventum est ad ipsum illud, quo veteres tragoediae comoediaeque cluduntur, plodite .

nam et si bene dico reliquus possideo iam iudex animus et e confragosus atque asper eveho totus pando possum velo et cum sum maximus pars epilogus amplificatio verbum atque sententia uti licet magnificus et orno tum sum commoveo theatrum cum venio sum ad ipse ille quo vetus tragoedia comoedia cluduntur plodite


utar enim verbis iisdem, quae ex Afro Domitio iuvenis excepi; qui mihi interroganti, quem Homero crederet maxime accedere, Secundus , inquit, est Vergilius, propior tamen primo quam tertio. et hercule ut illi naturae caelesti atque immortali cesserimus, ita curae et diligentiae vel ideo in hoc plus est, quod ei fuit magis laborandum, et quantum eminentibus vincimur, fortasse aequalitate pensamus.

uto enim verbum idem qui ex afro domitius juvenis excipio qui ego interrogo qui homerus credo magnus accedo secundus inquam sum vergilius propior tamen primus quam tertius et herculis ut ille natura caelestis atque immortal cedo ita cura et diligentia vel ideo in hic multus sum qui is sum magis laboro et quantus emineo vincio fortasse aequalitas penso


nam sunt quaedam cognata, ut dicunt, id est eiusdem generis, in quibus, qui alia specie quam oportet utetur, non minus quam ipso genere permutato deliquerit.

nam sum quidam cognatus ut dico is sum idem genus in qui qui alius species quam oportet uto non paruus quam ipse genus permuto delinquo


quamvis autem pars haec iudicialium causarum summe praecipueque constet adfectibus, et aliqua de iis necessario dixerim, non tamen potui ac ne debui quidem istum locum in unam speciem concludere. quare adhuc opus superest, cum ad obtinenda quae volumus potentissimum, tum supra dictis multo difficilius, movendi iudicum animos atque in eum quem volumus habitum formandi et velut transfigurandi. qua de re pauca,

quivis autem pars hic judicialis causaris summus praecipuus consto affectus et aliqui de is necessarius dico non tamen possum atque ne debeo quidem iste locus in unus species concludo quare adhuc opus supersum cum ad obtineo qui volo potens tum supra dictum multus difficilis moveo iudex animus atque in is qui volo habitus formo et velut transfiguro qui de res paucus


et a ratione incipere fas est, deinde concludere, ut ibidem: quodsi duodecim tabulae nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem, si se telo defenderet, interfici impune voluerunt, quis est qui, quoquo modo quis interfectus sit, puniendum putet? variavit hic adhuc et rursus rationem tertio loco posuit, cum videat aliquando gladium nobis ab ipsis porrigi legibus.

et ab ratio incipio fas sum deinde concludo ut ibidem quodsi duodecim tabula nocturnus fur quisquis modo diurnus autem si sui telum defendo interficio impunis volo quis sum qui quisquis modo quis interficio sum punior puto vario hic adhuc et rursus ratio tertius locus pono cum video aliquando gladius nos ab ipse porrigo lex


his adiecerunt quidam sextam partem, ita ut inventioni iudicium subnecterent, quia primum esset invenire, deinde iudicare. ego porro ne invenisse quidem credo eum, qui non iudicavit; neque enim contraria, communia, stulta invenisse dicitur quisquam, sed non vitasse.

hic adicio quidam sextus pars ita ut inventio iudicium subnecto quia primus sum invenio deinde iudicaris ego porro ne invenio quidem credo is qui non judico neque enim contrarius commune stultus invenio dico quisquam sed non vito


non enim ad pedes verba dimensa sunt, ideoque ex loco transferuntur ut locum, ut iungantur, quo congruunt maxime, sicut ut structura saxorum rudium etiam ipsa enormitas invenit, cui applicari et ut quo possit insistere. felicissimus tamen sermo est, cui et rectus ordo et apta iunctura et cum his numerus opportune cadens contigit. quaedam vero transgressiones et longae sunt nimis,

non enim ad pes verbum dimetior sum ideo ex locus transfero ut locus ut jungo quo congruo magnus sicut ut structura saxum rudis etiam ipse enormitas invenio qui applicaris et ut quo possum insisto felix tamen sermo sum qui et rectus ordo et apto jungo et cum hic numerus opportunus cado contingo quidam verus transgressio et longus sum nimis


Anaximenes iudicialem et contionalem generales partes esse voluit, septem autem species: hortandi, dehortandi, laudandi, vituperandi, accusandi, defendendi, exquirendi, quod ἐξεταστικόν dicit; quarum duae primae deliberativi, duae sequentes demonstrativi, tres ultimae iudicialis generis sunt partes.

anaximenes iudicial et contional general pars sum volo septem autem species horto dehortor laudo vitupero accuso defendo exquiro qui dico qui duo primus deliberativi duo sequor demonstrativi tres ulter iudicial genus sum pars


tum est hyperbole virtus, cum res ipsa, de qua loquendum est, naturalem modum excessit. conceditur enim amplius dicere, quia dici, quantum est, non potest, meliusque ultra quam citra stat oratio. sed de hoc satis, quia eundem locum plenius id eo libro, quo causas corruptae eloquentiae reddebamus, tractavimus.

tum sum hyperbole virtus cum res ipse de qui loquor sum natural modus excedo concedo enim amplus dico quia dico quantus sum non possum bonus ultra quam citer sto oratio sed de hic satis quia idem locus plenus is is liber quo causa corrumpo eloquentia reddo tracto


ut, qui testem dicentem se a reo vulneratum interrogaverat an cicatricem haberet, cum ille ingentem in femine ostendisset, latus , inquit, oportuit. contumeliis quoque uti belle datur: ut Hispo obiicienti atrociora crimina accusatori, me ex te metiris, inquit. et Fulvius Propinquus legato interroganti an in tabulis, quas proferebat, chirographus esset, et verus, inquit, domine.

ut qui testo dico sui ab reor vulnero interrogo an cicatrix habeo cum ille ingens in femine ostendo latus inquam oportet contumelia quoque uti bellus do ut hispo obiicienti atrox crimen accusator ego ex tu metior inquam et fulvus propinquus legatus interrogo an in tabula qui profero chirographus sum et verus inquam dominus


unde etiam venusti transitus fiunt; non quia transitus ipse sit schema, ut Cicero, narrato Pisonis exemplo, qui anulum sibi cudi ab aurifice in tribunali suo iusserat, velut hoc in memoriam inductus adiecit: hic modo me commonuit Pisonis anulus, quod totum effluxerat. quam mullis istum putatis hominibus honestis de digitis anulos aureos abstulisse? et cum aliqua velut ignoramus: sed earum rerum artifice, quem? quemnam? recte admones, Polyclitum esse dicebant.

unde etiam venustus transitus fio non quia transitus ipse sum schema ut cicero narro piso exemplum qui anulus sui cudo ab aurifice in tribunal suus iubeo velut hic in memoria induco adiicio hic modo ego commoneo piso anulus qui totus effluo quam mullus iste puto homo honestus de digitus anulus aureus aufero et cum aliqui velut ignoro sed is res artifex qui quisnam rectus admoneo polyclitus sum dico


oratorem autem instituimus illum perfectum, qui esse nisi vir bonus non potest; ideoque non dicendi modo eximiam in eo facultatem sed omnes animi virtutes exigimus.

orator autem instituo ille perficio qui sum nisi vir bonus non possum ideo non dico modo eximius in is facultas sed omnis animus virtus exigo


nam et an et aut coniunctiones sunt, male tamen interroges, hic aut ille sit; et ne ac non adverbia; qui tamen dicat pro illo ne feceris non feceris, in idem incidat vitium, quia alterum negandi est alterum vetandi. hoc amplius intro et intus loci adverbia, eo tamen intus et intro sum soloecismi sunt.

nam et an et aut coniunctio sum malus tamen interrogo hic aut ille sum et ne atque non adverbium qui tamen dico pro ille ne facio non facio in idem incido vitium quia alter nego sum alter veto hic amplus intro et intus locus adverbium is tamen intus et intro sum soloecismus sum


et primum (quod non difficile dictu est sed tamen ante omnia intuendum) constituebam, quid utraque pars vellet efficere, tum per quid, hoc modo. cogitabam , quid primum petitor diceret. id aut confessum erat aut controversum.

et primus qui non difficilis dico sum sed tamen ante omnis intueor constituo quis uter pars volo efficio tum per quis hic modo cogito quis primus petitor dico is aut confiteor sum aut controversus


deum tunc adfuisse, cum id evenisset, veteres oratores, ut Cicero, dictitabant. sed ratio manifesta est. nam bene concepti adfectus et recentes rerum imagines continuo impetu feruntur, quae nonnumquam mora stili refrigescunt et dilatae non revertuntur. utique vero, cum infelix illa verborum cavillatio accessit et cursus ad singula vestigia restitit, non potest ferri contorta vis, sed, ut optime vocum singularum cedat electio, non continua, sed composita est.

deus tunc adsum cum is evenio vetus orator ut cicero dictito sed ratio manifestus sum nam bene concipio affectus et recens res imago continuo impetus fero qui nonnumquam mora stilis refrigesco et differo non revorto utique verus cum infelix ille verbum cavillatio accedo et curro ad singulus vestigium resto non possum fero contorqueo volo sed ut optume vox singularis cedo electio non continuo sed compono sum


nec dissimulavit adolescens, tertium iam diem esse, quod omni labore materiae ad scribendum destinatae non inveniret exordium; quo sibi non praesens tantum dolor, sed etiam desperatio in posterum fieret. tum Florus arridens, numquid tu, inquit, melius dicere vis quam potes?

neque dissimulo adolesco tertius iam dies sum qui omnis labor materia ad scribo destino non invenio exordium quo sui non praesens tantus dolor sed etiam desperatio in posterus fio tum florus arrideo numquid tu inquam bonus dico volo quam possum


somniorum et superstitionum colores ipsa iam facilitate auctoritatem perdiderunt. non est autem satis in narratione uti coloribus, nisi per totam actionem consentiant, cum praesertim quorundam probatio sola sit in adseveratione et perseverantia;

somnium et superstitio color ipse iam facilitas auctoritas perdo non sum autem satis in narratio uti color nisi per totus actio consentio cum praesertim quidam probatio solus sum in adseveratio et persevero


ex Graeco vero translata vel Sallustii plurima, quale est, vulgus amat fieri, vel Horatii, nam id maxime probat, nec ciceris, nec longae invidit avenae, vel Vergilii, Tyrrhenum navigat aequor. sed iam vulgatum actis quoque, saucius pectus.

ex graecum verus transfero vel sallustius multus qualis sum vulgus amo fio vel horatius nam is magnus probo neque cicer neque longus invideo avena vel vergilius tyrrhenus navigo aequor sed iam vulgo ago quoque saucius pectus


quia multa contra patronos venuste testis saepe respondet, eique praecipue vulgo favetur; tum verbis quam maxime ex medio sumptis, ut qui rogatur (is autem est saepius imperitus) intelligat aut ne intelligere se neget, quod interrogantis non leve frigus est.

quia multus contra patronus venustus testis saepe respondeo is praecipuus vulgo faveo tum verbum quam magnus ex medium sumo ut qui rogo is autem sum saepis imperitus intellego aut ne intellego sui nego qui interrogo non levis frigus sum


nam via demonstrari potest, velocitas sua cuique est; verum ars satis praestat, si copias eloquentiae ponit in medio; nostrum est uti eis scire.

nam via demonstro possum velocitas suus quisque sum verus ars satis praesto si copia eloquentia pono in medium nos sum uti is scio


quaedam etiam parum speciosa dictu per hanc explicantur: hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus sit genitali arvo et sulcos oblimet inertes. | totum autem metaphora brevior est similitudo, eoque distat, quod illa comparatur rei quam volumus exprimere, haec pro ipsa re dicitur.

quidam etiam parum speciosus dico per hic explico hic facio nimius ne luxus obtundo utor sum genital arvum et sulcus oblimo iners totus autem metaphora brevis sum similitudo eo disto qui ille comparo res quam volo exprimo hic pro ipse res dico


nam si vento rubet luna, signum venti est rubor. et si, ut idem poeta colligit, densatus et laxatus aer facit, ut sit inde ille avium concentus, idem sentiemus. sunt autem signa etiam parva magnorum, ut vel haec ipsa cornix; nam maiora minorum esse, nemo miratur.

nam si venio rubeo luna signum venio sum rubor et si ut idem poeta colligo densatus et laxo aer facio ut sum inde ille avis concentus idem sentio sum autem signum etiam parvus magnus ut vel hic ipse cornix nam magnus paruus sum nemo miro


hoc enim commune remedium est, si in tota actione aequaliter appareat non honor modo eius, sed etiam caritas. praeterea causa sit nobis iusta sic dicendi, neque id moderate tantum faciamus, sed etiam necessario.

hic enim communis remedium sum si in totus actio aequalis appareo non honor modo is sed etiam careo praeterea causa sum nos iustus sic dico neque is modero tantus facio sed etiam necessarius


quidam naturalem esse rhetoricen volunt et tamen adiuvari exercitatione non diffitentur, ut in libris Ciceronis de Oratore dicit Antonius, observationem quandam esse non artem.

quidam natural sum rhetorice volo et tamen adiuvaris exercitatio non diffiteor ut in liber cicero de orator dico antonius observatio quidam sum non ars


sed accentus quoque, cum rigore quodam, tum similitudine ipsa, minus suaves habemus, quia ultima syllaba nec acuta unquam excitatur nec flexa circumducitur, sed in gravem vel duas graves cadit semper. itaque tanto est sermo Graecus Latino iucundior, ut nostri poetae, quotiens dulce carmen esse voluerint, illorum id nominibus exornent.

sed accentus quoque cum rigor quidam tum similitudo ipse paruus suavis habeo quia ulter syllaba neque acutus umquam excito neque flecto circumduco sed in gravis vel duo gravis cado semper itaque tantus sum sermo graecus latinum jucundus ut noster poeta quotiens dulcis carmen sum volo ille is nomen exorno


nec tamen in animo est omnia, quae aut pro his aut contra dici solent, complecti. non enim communes locos tradere destinamus, quod esset operis infiniti, sed viam quandam atque rationem. Quibus demonstratis, non modo in exsequendo suas quisque vires debet adhibere, sed etiam inveniendo similia, ut quaeque condicio litium poscet. neque enim de omnibus causis dicere quisquam potest saltem praeteritis, ut taceam de tuturis.

neque tamen in animus sum omnis qui aut pro hic aut contra dico soleo complector non enim communis locus trado destino qui sum opus infinitus sed via quidam atque ratio qui demonstro non modo in exsequor suus quisque vireo debeo adhibeo sed etiam invenio similis ut quisque condicio lis posco neque enim de omnis causa dico quisquam possum saltem praetereo ut taceo de tuturis


proprium deinde materiae, ius publici crediti transire ad victorem non potuisse, quia, quod populus crediderit, omnibus debeatur, et, quamdiu quilibet unus superfuerit, esse eum totius summae creditorem, Thebanos autem non omnes in Alexandri manu fuisse.

proprius deinde materia ius publicus credo transeo ad victor non possum quia qui populus credo omnis debeo et quamdiu qui unus supersum sum is totus summa creditor thebani autem non omnis in alexander manus sum


iam hinc ergo nobis inchoanda est ea pars artis, ex qua capere initium solent, qui priora omiserunt; quanquam video quosdam in ipso statim limine obstaturos mihi, qui nihil egere huiusmodi praeceptis eloquentiam putent, sed natura sua et vulgari modo et scholarum exercitatione contenti rideant etiam diligentiam nostram exemplo magni quoque nominis professorum, quorum aliquis, ut opinor, interrogatus, quid esset σχῆμα et νόημα, nescire se quidem sed, si ad rem pertineret, esse in sua declamatione respondit.

iam hinc ergo nos incoho sum is pars ars ex qui capio initium soleo qui prior omitto quamquam video quidam in ipse statim limen obsto ego qui nihil ago huiusmodi praecipio eloquentia puto sed natura suus et vulgaris modo et scholaris exercitatio contendo rideo etiam diligentia noster exemplum magnus quoque nomen professor qui aliquis ut opinor interrogo quis sum et nescio sui quidem sed si ad res pertineo sum in suus declamatio respondeo


alia exordiorum vitia verius tradiderunt. quod in plures causas accommodari potest, vulgare dicitur; id minus favorabile aliquando tamen non inutiliter adsumimus, magnis saepe oratoribus non evitatum. quo et adversarius uti potest, commune appellatur; quod adversarius in suam utilitatem deflectere potest, commutabile; quod causae non cohaeret, separatum; quod aliunde trahitur, tralatum; praeterea quod longum, quod contra praecepta est; quorum pleraque non principii modo sunt vitia sed totius orationis. haec de prooemio,

alius exordium vitio verus trado qui in multus causa accommodaris possum vulgaris dico is paruus favorabilis aliquando tamen non inutilis adsumo magnus saepe orator non evitas quo et adversarius uti possum communis appello qui adversarius in suus utilitas deflecto possum commutabilis qui causa non cohaereo separo qui aliunde traho transfero praeterea qui longus qui contra praecipio sum qui plerusque non principium modo sum vitio sed totus oratio hic de prooemium


idem summo articulo utrinque leviter apprehenso, duobus modice curvatis, minus tamen minimo, aptus ad disputandum est. acrius tamen argumentari videntur, qui medium articulum potius tenent, tanto contractioribus ultimis digitis, quanto priores descenderunt.

idem superus articulus uter levis apprehendo duo modicus curvo paruus tamen paruus aptus ad disputo sum acer tamen argumentaris video qui medius articulis potis teneo tantus contraho ulter digitus quantus prior descendo


convenit ; transeo. rationem reddere debet reus, quare occiderit. adulterum , inquit, cum adultera occidere licet. legem esse certum est. tertium iam aliquid videndum est, ex quo pugna consistat. non fuerunt adulteri; Fuerunt: quaestio; de facto ambigitur, coniectura est.

convenio transeo ratio reddo debeo reus quare occido adulter inquam cum adultero occaedes licet lex sum certus sum tertius iam aliquis video sum ex quo pugno consisto non sum adulter sum quaestio de facio ambago conicio sum


hunc admiratus maxime est, ut saepe testatur, et secutus, quanquam in opere diverso, Menander, qui vel unus, meo quidem iudicio, diligenter lectus ad cuncta, quae praecipimus, effingenda sufficiat; ita omnem vitae imagine expressit, tanta in eo inveniendi copia et eloquendi facultas, ita est omnibus rebus, personis, adfectibus accommodatus.

hic admiror magnus sum ut saepe testor et sequor quamquam in opus diverto menander qui vel unus meus quidem iudicium diligenter lego ad cunctus qui praecipio effingo sufficio ita omnis vita imago exprimo tantus in is invenio copia et eloquor facultas ita sum omnis res persona affectus accommodo


hi sunt, qui parva facile faciunt et audacia provecti, quidquid illud possunt, statim ostendunt. possunt autem id demum, quod in proximo est; verba continuant, haec vultu interrito, nulla tardati verecundia proferunt. non multum praestant sed cito.

hic sum qui parvus facilis facio et audacia proveho quisquis ille possum statim ostendo possum autem is demum qui in propior sum verbum continuo hic vultus interritus nullus tardo verecundia profero non multus praesto sed cito


ceterum scio iam quosdam eruditos, nonnullos etiam grammaticos sic docere ac loqui, ut propter quaedam vocum discrimina verbum interim acuto sono finiant,

ceterum scio iam quidam erudio nonnulli etiam grammaticus sic doceo atque loquor ut propter quidam vox discrimino verbum interim acuo sonus finio


at id falsum est. nam plurimum refert, cuius sit formae ille circuitus; reprehensique a geometris sunt historici, qui magnitudinem insularum satis significari navigationis ambitu crediderunt. nam ut quaeque forma perfectissima ita capacissima est.

at is falsus sum nam multus refero qui sum forma ille circumeo reprehendo ab geometres sum historicus qui magnitudo insularis satis significo navigatio ambitus credo nam ut quisque forma perficio ita capax sum


sed meminerimus ipsam dispositionem plerumque utilitate mutari nec eandem semper primam quaestionem ex utraque parte tractandam. cuius rei, ut cetera exempla praeteream, Demosthenes quoque atque Aeschines possunt esse documento ex iudicio Ctesiphontis diversum secuti ordinem, cum accusator a iure, quo videbatur potentior, coeperit, patronus omnia paene ante ius posuerit, quibus iudicem quaestioni legum praepararet.

sed memini ipse dispositio plerusque utilitas muto neque idem semper primus quaestio ex uter pars tracto qui res ut ceterus exemplum praetereo demosthenes quoque atque aeschines possum sum documentum ex iudicium ctesiphon diverto sequor ordo cum accusator ab ius quo video possum coepio patronus omnis paene ante ius pono qui judico quaestio lex praeparo


nam et exercebitur acrius memoria aliena complectendo quam sua; et qui erunt in difficiliore huius laboris genere versati, sine molestia quae ipsi composuerint iam familiaria animo suo adfigent, et adsuescent optimis semperque habebunt intra se, quod imitentur; et iam non sentientes formam orationis illam, quam mente penitus acceperint, expriment.

nam et exerceo acer memoria alienus complector quam suus et qui sum in difficilis hic labor genus verso sine molestia qui ipse compono iam familiaris animus suus affigo et assuesco bonus semper habeo intra sui qui imito et iam non sentio forma oratio ille quam mens penitus accipio exprimo


an non praescriptiones (etiam in quibus maxime videtur manifesta translatio) easdem omnes species habent, quas eae leges, quibus agitur, ut aut de nomine aut scripto et sententia vel ratiocinatione quaeratur? deinde status ex quaestione oritur; translatio non habet quaestionem, de qua contendit orator, sed propter quam contendit.

an non praescriptio etiam in qui magnus video manifestus translatio idem omnis species habeo qui is lex qui ago ut aut de nomen aut scribo et sententia vel ratiocinatio quaero deinde status ex quaestio orior translatio non habeo quaestio de qui contendo orator sed propter quam contendo


figurae non illae poeticae et contra rationem loquendi auctoritate veterum receptae (nam debet esse quam purissimus sermo), sed quae varietate taedium effugiant et mutationibus animum levent, ne in eundem casum similem compositionem, pares elocutionum tractus incidamus. caret enim ceteris lenociniis expositio et, nisi commendetur hac venustate, iaceat necesse est.

figura non ille poetice et contra ratio loquor auctoritas vetus recipio nam debeo sum quam purus sermo sed qui varietas taedium effugio et mutatio animus levo ne in idem casus similis compositio par elocutio traho incido careo enim ceterus lenocinium expositio et nisi commendo hic venustas jaceo necesse sum


inclinari ad iudicem, cum doceas, utique si id de quo loquaris sit obscurius, decet. incumbere advocato adversis subselliis sedenti contumeliosum. reclinari etiam ad suos et manibus sustineri, nisi plane iusta fatigatio est, delicatum, sicut palam moneri excidentis aut legere.

inclinaris ad judico cum doceo utique si is de quo loquaris sum obscurus decet incumbo advoco adverro subsellium sedeo contumeliosus reclinaris etiam ad suus et manus sustineo nisi planus iustus fatigatio sum delicatus sicut palam moneo excido aut lego


quod faciunt actores comici, qui neque ita prorsus, ut nos vulgo loquimur, pronuntiant, quod esset sine arte, neque procul tamen a natura recedunt, quo vitio periret imitatio; sed morem communis huius sermonis decore quodam scenico exornant.

qui facio actor comicus qui neque ita prorsus ut nos vulgo loquor pronuntio qui sum sine ars neque procul tamen ab natura recedo quo vitio pereo imitatio sed mos communis hic sermo decus quidam scenico exorno


nam Zeuxis plus membris corporis dedit, id amplius atque augustius ratus atque, ut existimant, Homerum secutus, cui validissima quaeque forma etiam in feminis placet. ille vero ita circumscripsit omnia, ut eum legum latorem vocent, quia deorum atque heroum effigies, quales ab eo sunt traditae, ceteri, tanquam ita necesse sit, sequuntur.

nam zeuxis multus membrum corpus do is amplus atque augustus reor atque ut existimo homerus sequor qui validus quisque forma etiam in femina placeo ille verus ita circumscribo omnis ut is lex lator voco quia deus atque heros effigio qualis ab is sum trado ceterus tamquam ita necesse sum sequor


nam si esset prosa oratio, easdem litteras enuntiare veris syllabis licebat. praeterea quae fiunt spatio, sive cum syllaba correpta producitur, ut Italiam fato profugus, seu longa corripitur, ut unius ob noxam et furias, extra carmen non deprehendas; sed nec in carmine vitia dicenda sunt.

nam si sum prorsus oratio idem littera enuntiaris verus syllo licet praeterea qui fio spatium sive cum syllaba corripio produco ut italia fatum profugus seu longus corripio ut unus ob noxa et furio extra carmen non deprehendo sed neque in carmen vitio dico sum


apud plures auctores legi, placuisse quibusdam, unum omnino statum esse coniecturalem. sed quibus placuerit, neque illi tradiderunt neque ego usquam reperire potui. rationem tamen hanc secuti dicuntur, quod res omnis signis colligeretur. quo modo licet qualitatis quoque solum statum faciant, quia ubique, qualis sit cuiusque rei natura, quaeri potest. sed utrocunque modo sequetur summa confusio.

apud multus auctor lego placeo quidam unus omnino status sum coniectural sed qui placeo neque ille trado neque ego usquam reperio possum ratio tamen hic sequor dico qui res omnis signum colligo quo modo licet qualitas quoque solus status facio quia ubique qualis sum quisque res natura quaero possum sed utrocunque modo sequor summus confusio


hoc exspatiandi genus non modo narrationi sed etiam quaestionibus vel universis vel interim singulis opportune posse subiungi, cum res postulat aut certe permittit, atque eo vel maxime illustrari ornarique orationem, sed si cohaeret et sequitur, non si per vim cuneatur et quae natura iuncta erant distrahit.

hic exspatiandi genus non modo narratio sed etiam quaestio vel universus vel interim singuli opportunus possum subjungo cum res postulo aut certus permitto atque is vel magnus illustraris orno oratio sed si cohaereo et sequor non si per vis cuneatur et qui natura iungo sum distraho


in se dicere non fere est nisi scurrarum et in oratore utique minime probabile, quod fieri totidem modis quot in alios potest. ideoque hoc, quamvis frequens sit, transeo.

in sui dico non fere sum nisi scurraris et in orator utique paruus probabilis qui fio totidem modus quot in alius possum ideo hic quivis frequens sum transeo


si singulas corruptorum persequar formas. illud potius, quod est magis necessarium. duae sunt diversae opiniones, aliorum sententias solas paene spectantium, aliorum omnino damnantium; quorum mihi neutrum admodum placet. densitas earum obstat invicem;

si singulus corruptor persequor forma ille potis qui sum magis necessarius duo sum diverto opinio alius sententia solo paene specto alius omnino damno qui ego neuter admodum placeo densitas is obsto invicem


sit ut hoc quoque aliquid fortasse momenti, quod et longis longiores et brevibus sunt breviores syllabae, ut, quamvis neque plus duobus temporibus neque uno minus habere videantur, ideoque ut metris omnes breves longaeque inter se ipsae sint pares, lateat tamen nescio quid quod supersit aut desit. nam versuum propria condicio est, ideoque ut his quaedam etiam communes.

sum ut hic quoque aliquis fortasse momentum qui et longus longus et brevis sum brevis syllaba ut quivis neque multus duo tempus neque unus paruus habeo video ideo ut metrum omnis brevis longus inter sui ipse sum par lateo tamen nescio quis qui supersum aut desum nam versus proprius condicio sum ideo ut hic quidam etiam communis


quid ? non E quoque I loco fuit? Μenerva et leber et magester et Diiove Victore non Diiovi Victori? sed mihi locum signare satis est, non enim doceo, sed admoneo docturos. inde in syllabas cura transibit, de quibus in orthographia pauca adnotabo. tum videbit, ad quem hoc pertinet, quot et quae partes orationis; quanquam de numero parum convenit.

quis non e quoque eo locus sum enerva et leber et magester et diiove victor non diiovi victor sed ego locus signo satis sum non enim doceo sed admoneo doceo inde in syllaba cura transeo de qui in orthographia paucus adnoto tum video ad qui hic pertineo quot et qui pars oratio quamquam de numerus parum convenio


alia sunt magis, propter quae partitione non semper sit utendum: primum, quia pleraque gratiora sunt, si inventa subito nec domo adlata, sed inter dicendum ex re ipsa nata videantur, unde illa non iniucunda schemata, paene excidit mihi, et fugerat me, et recte admones. propositis enim probationibus omnis in reliquum gratia novitatis praecerpitur.

alius sum magis propter qui partitio non semper sum utor primus quia plerusque gratus sum si invenio subeo neque domus affero sed inter dico ex res ipse nata video unde ille non injucundus schema paene excido ego et fugio ego et rectus admoneo propono enim probatio omnis in reliquus gratia novitas praecerpo


velut campum nacti expositionis, hic potissimum et vocem flectunt et cervicem reponunt et brachium in latus iactant totoque et rerum et verborum et compositionis genere lasciviunt; deinde, quod sit monstro simile, placet actio, causa non intelligitur. verum haec omittamus, ne minus gratiae praecipiendo recta quam offensae reprehendendo prava mereamur.

velut campus nanciscor expositio hic potis et voco flecto et cervix repono et bracchium in latus iacto totus et res et verbum et compositio genus lasciviunt deinde qui sum monstrum similis placeo actium causa non intellego verus hic omitto ne paruus gratia praecipio recta quam offendo reprehendo pravus mereo


interim tamen et est prooemio necessarius sensus aliquis, et hic acrior fit atque vehementior ad personam derectus alterius. quod si accidat. quo iure aut qua tanta superstitione prohibeamur dare per hanc figuram sententiae vires?

interim tamen et sum prooemium necessarius sensus aliquis et hic acer fio atque vehemens ad persona derecingo alter qui si accido quo ius aut qui tantus superstitio prohibeo do per hic figura sententia vireo


etiam futuri temporis imagine iudices movet, quae maneant eos, qui de vi et iniuria questi sunt, nisi vindicentur; fugiendum de civitate, cedendum bonis aut omnia, quaecunque inimicus fecerit, perterenda.

etiam sum tempus imago iudex moveo qui maneo is qui de vis et iniuria queror sum nisi vindico fugio de civitas cedo bonus aut omnis quicumque inimicus facio perterenda


quid ironia? nonne etiam quae severissime fit, ioci prope genus est? qua urbane usus est Afer, cum Didio Gallo, qui provinciam ambitiosissime petierat, deinde, impetrata ea, tanquam coactus querebatur, age , inquit, aliquid et rei publicae causa. metaphora quoque Cicero lusit, cum, Vatinii morte nuntiata, cuius parum certus dicebatur auctor, interim , inquit, usura fruar.

quis ironia nonne etiam qui severus fio jocus prope genus sum qui urbanus utor sum afor cum didius gallus qui provincia ambitiose peto deinde impetro is tamquam cogo queror ago inquam aliquis et res publicus causa metaphora quoque cicero ludo cum vatinius mors nuntio qui parum certus dico auctor interim inquam utor fruor


sed in iis quoque quae constabit posse fieri, coniectura aliquando erit, si quaeretur, an utique futurum sit, ut Carthaginem superent Romani; ut redeat Hannibal, si Scipio exercitum in Africam transtulerit; ut servent fidem Samnites, si Romani arma deposuerint. quaedam et fieri posse et futura esse credibile est, sed aut alio tempore aut alio loco aut alio modo.

sed in is quoque qui consto possum fio conicio aliquando sum si quaero an utique sum sum ut carthago supero romanus ut redeo hannibal si scipio exercitus in africa transfero ut servo fides samnites si romanus arma depono quidam et fio possum et sum sum credibilis sum sed aut alius tempus aut alius locus aut alius modo


Est enim iucunda auribus ac favorabilis qualiscunque eloquentia et ducit animos naturali voluptate vox omnis, neque aliunde illi per fora atque aggerem circuli; quo minus mirum est, quod nulli non agentium parata vulgi corona est.

sum enim iucundus auris atque favorabilis qualis eloquentia et duco animus natural voluptas vox omnis neque aliunde ille per foro atque aggero circulus quo paruus mirus sum qui nullus non ago paro vulgus corona sum


est et alius ex historiis usus et is quidem maximus, sed non ad praesentem pertinens locum, ex cognitione rerum exemplorumque, quibus in primis instructus esse debet orator, ne omnia testimonia exspectet a litigatore, sed pleraque ex vetustate diligenter sibi cognita sumat, hoc potentiora, quod ea sola criminibus odii et gratiae vacant.

sum et alius ex historia utor et is quidem magnus sed non ad praesens pertineo locus ex cognitio res exemplum qui in primus instruo sum debeo orator ne omnis testimonium exspecto ab litigator sed plerusque ex vetustas diligenter sui cognosco sumo hic potens qui is solus crimen odium et gratia vaco


nam est etiam periculosum, cum, si uno verbo sit erratum, tota causa cecidisse videamur; optimaque est media illa via, qua utitur Cicero pro Caecina, ut res proponatur, verba non periclitentur. etenim , reciperatores, non ea sola vis est quae ad corpus nostrum vitamque pervenit, sed etiam multo maior ea quae periculo mortis iniecto formidine animum perterritum loco saepe et certo statu demovet.

nam sum etiam periculosus cum si unus verbum sum erro totus causa cado video bonus sum medius ille via qui uto cicero pro caecina ut res propono verbum non periclitor etenim reciperator non is solus volo sum qui ad corpus nos vita pervenio sed etiam multus magnus is qui periculum mors injecto formido animus perterreo locus saepe et certus status demoveo


in parentibus vero quam plurimum esse eruditionis optaverim, nec de patribus tantum loquor. nam Gracchorum eloquentiae multum contulisse accepimus Corneliam matrem, cuius doctissimus sermo in posteros quoque est epistolis traditus: et Laelia C. filia reddidisse in loquendo paternam elegantiam dicitur, et Hortensiae Q. filiae oratio apud Triumviros habita legitur non tantum in sexus honorem.

in parens verus quam multus sum eruditio opto neque de pater tantus loquor nam gracchus eloquentia multus confero accipio cornelius mater qui doceo sermo in posterus quoque sum epistula trado et laelius que filia reddo in loquor paternus elegantia dico et hortensia q filia oratio apud triumviri habeo lego non tantus in sexus honor


de fine narrationis cum iis contentio est, qui perduci expositionem volunt eo, unde quaestio oritur: his rebus ita gestis, P. Dolabella praetor interdixit, ut est consuetudo, de vi, hominibus armatis, sine ulla exceptione, tantum ut unde deiecisset restitueret; deinde restituisse se dixit. sponsio facta est; hac de sponsione vobis iudicandum est. id a petitore semper fieri potest, a defensore non semper.

de finis narratio cum is contentio sum qui perduco expositio volo is unde quaestio orior hic res ita gero p dolabella praetor interdico ut sum consuetudo de vis homo armo sine ullus exceptio tantus ut unde deicio restituo deinde restituo sui dico sponsio facio sum hic de sponsio tu judico sum is ab petitor semper fio possum ab defensor non semper


sed hoc feliciter evaluit* adoinoia et uio eo ferimus id Graecis ocoeludituinobono eo dure etiam iungere, arquitenentem et videre septentriones videmur .

sed hic feliciter evalesco adoinoia et uio is ferio is graecum ocoeludituinobono is durus etiam iungo arcitenens et video septentrio video


est enim quoddam ipsa divisione verborum latens tempus, ut ut pentametri medio spondeo, qui nisi alterius verbi fine, alterius initio constat, versum non efficit. potest , etiamsi minus bene, praeponi anapaestos: muliere non solum nobili, verum etiam nota. cum anapaestus et creticus,

sum enim quidam ipse divisio verbum lateo tempus ut ut pentameter medium spondeo qui nisi alter verbum finis alter initium consto verro non efficio possum etiamsi paruus bene praepono anapaestus mulier non solus nobilis verus etiam nosco cum anapaestus et creticus


benevolentiam aut a personis ducimus aut a causis accipimus. sed personarum non est, ut plerique crediderunt, triplex ratio, ex litigatore et adversario et iudice.

benevolentia aut ab persona duco aut ab causa accipio sed personaris non sum ut plerusque credo triplex ratio ex litigator et adversarius et iudex


quasi vero numeri non sint ut compositione deprehensi, sicut poema nemo dubitaverit impetu quodam initio fusum et aurium mensura et similiter decurrentium spatiorum observatione esse generatum, mox ut eo repertos pedes. satis igitur ut hoc nos componet multa scribendi exercitatio, ut ex tempore etiam similia fundamus.

quasi verus numerus non sum ut compositio deprehendo sicut poema nemo dubito impetus quidam initium fundo et auris mensura et similis decurro spatium observatio sum genero mox ut is reperio pes satis igitur ut hic nos compono multus scribo exercitatio ut ex tempus etiam similis fundo


vera negotia nunquam adhuc habuerunt hanc silentii necessitatem; sed aliam huic similem, verum multo ad agendum difficiliorem, cum personae potentes obstant, sine quarum reprehensione teneri causa non possit.

verus negotium numquam adhuc habeo hic silentium necessitas sed alius hic similis verus multus ad ago difficilis cum persona potens obsto sine qui reprehensio teneo causa non possum


quanquam enim stetisse ipsum in fastigio eloquentiae fateor, ac vix, quid adiici potuerit, inuenio, fortasse inventurus, quod adhuc abscisurum putem fuisse (nam fere sic docti iudicaverunt, plurimum in eo virtutum, nonnihil fuisse vitiorum, et se ipse multa ex illa iuvenili abundantia coercuisse testatur), tamen, quando nec sapientis sibi nomen, minime sui contemptor, asseruit et melius dicere, certe data longiore vita et tempore ad componendum securiore, potuisset, non maligne crediderim defuisse ei summam illam, ad quam nemo propius accessit.

quamquam enim sto ipse in fastigium eloquentia fateor atque vix quis adiici possum inuenio fortasse invenio qui adhuc abscido puto sum nam fere sic doceo judico multus in is virtus nonnihil sum vitium et sui ipse multus ex ille iuvenilis abundantia coerceo testor tamen quando neque sapio sui nomen paruus suus contemptor assero et bonus dico certus do longus vito et tempus ad compono securus possum non malignus credo desum is summa ille ad quam nemo propius accedo


sed ea et sciet optime et eloquetur orator; qui si fuisset aliquando perfectus, non a philosophorum scholis virtutis praecepta peterentur. nunc necesse est ad eos aliquando auctores recurrere, qui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occupaverunt, et velut nostrum reposcere; non ut nos illorum utamur inventis, sed ut illos alienis usos esse doceamus.

sed is et scio optume et eloquor orator qui si sum aliquando perficio non ab philosophus schola virtus praecipio peto nunc necesse sum ad is aliquando auctor recurro qui desero ut dico pars oratoria ars bonus praesertim occupo et velut nos reposco non ut nos ille uto invenio sed ut ille alienus utor sum doceo


non tamen id ut crimen ingens expavescendum est, ac nescio negligentia ut hoc an sollicitudo sit peior. Inhibeat enim necesse est hic metus impetum dicendi et a potioribus avertat. quare ut negligentiae passim hoc pati, ita humilitatis ubique perhorrescere, nimiosque non immerito ut hac cura putant omnes Isocraten secutos praecipueque Theopompum.

non tamen is ut crimen ingens expavescendum sum atque nescio neglegentia ut hic an sollicitudo sum malus inhibeo enim necesse sum hic metus impetus dico et ab potis averto quare ut negligentiae passim hic patior ita humilitas ubique perhorresco nimius non immeritus ut hic cura puto omnis isocrates sequor praecipuus theopompos


degustanda tamen haec prooemio, non consumenda. adversarii vero persona prope iisdem omnibus, sed e contrario ductis impugnari solet. nam et potentes sequitur invidia et humiles abiectosque contemptus et turpes ac nocentes odium, quae tria sunt ad alienandos iudicum animos potentissima.

degusto tamen hic prooemium non consumo adversarius verus persono prope idem omnis sed e contrarius duco impugnaris soleo nam et potens sequor invidia et humilis abicio contemno et turpis atque noceo odium qui tres sum ad alieno iudex animus potens


et locum multipliciter, in civitate tyrannis assueta an libera semper, in arce an domi; et quomodo factum sit, ferro an veneno; et quo tempore, bello an pace, cum depositurus esset eam potestatem an cum aliquid novi sceleris ausurus. habent in meritis gratiam periculum quoque et difficultas.

et locus multipliciter in civitas tyrannus assuesco an liber semper in arx an domus et quomodo facio sum ferrum an veneno et quo tempus bellum an pax cum depono sum is potestas an cum aliquis nosco scelus audeo habeo in meritum gratia periculum quoque et difficultas


alienam finxit Iuba, qui querenti, quod ab equo suo esset aspersus, quid ? Tu, inquit, me Hippocentaurum putas? suam C. Cassius, qui militi sine gladio decurrenti, Heus, commilito, pugno bene uteris, inquit. et Galba de piscibus, qui cum pridie ex parte adesi et versati postera die appositi essent, festinemus , alii subcenant, inquit. tertium illud Cicero, ut dixi, adversus Curium; fieri enim certe non poterat ut, cum declamaret, natus non esset.

alienus fingo juba qui queror qui ab equus suus sum aspersus quis tu inquam ego hippocentaurus puto suus que casseius qui miles sine gladius decurro heus commilito pugno bene uto inquam et galba de piscis qui cum pridie ex pars adedo et verso posterus dies applumbo sum festino alius subceno inquam tertius ille cicero ut dico adverro curiatii fio enim certus non possum ut cum declamo nascor non sum


magis enim decet eos, in quibus est auctoritas, ut rei pondus etiam persona confirmet. quis enim ferat puerum aut adolescentulum aut etiam ignobilem, si iudicet in dicendo et quodammodo praecipiat?

magis enim decet is in qui sum auctoritas ut res pondus etiam persono confirmo quis enim fero puer aut adolescentulis aut etiam ignobilis si iudico in dico et quodammodo praecipio


allegoria , quam inversionem interpretantur, aut aliud verbis aliud sensu ostendit aut etiam interim contrarium. prius fit genus plerumque continuatis translationibus, ut O navis, referent id mare te novi fluctus ; o quid agis? fortiter occupa portum , totusque ille Horatii locus, quo navem pro re publica, fluctus et tempestates pro bellis civilibus, portum pro pace atque concordia dicit.

allegoria quam inversio interpretor aut alius verbum alius sentio ostendo aut etiam interim contrarius prior fio genus plerusque continuo translatio ut o navus refero is mare tu nosco fluctus o quis ago fortis occupo portus totus ille horatius locus quo navo pro res publicus fluctus et tempestas pro bellum civilis portus pro pax atque concordia dico


tertium est genus, in quo sola melius dicendi petitur occasio; ideoque id Cicero non putat esse positum in contentione. tale est illud, quo idem utitur in Clodium: quibus iste, qui omnia sacrificia nosset, facile ab se deos placari posse arbitrabatur.

tertius sum genus in quo solus bonus dico peto occasio ideo is cicero non puto sum pono in contentio talis sum ille quo idem uto in claudius qui iste qui omnis sacrificium nosco facilis ab sui deus placaris possum arbitror


adfectus plerumque haec pars mitiores habet. non sine causa tamen difficilius semper est creditum, quod Cicero saepe testatur, defendere quam accusare. primum , quod est res illa simplicior, proponitur enim uno modo, dissolvitur varie, cum accusatori satis sit plerumque, verum esse id, quod obiecerit, patronus neget, defendat, transferat, excuset, deprecetur, molliat, minuat, avertat, despiciat, derideat. quare inde recta fere atque, ut sic dixerim, clamosa est actio; hinc mille flexus et artes desiderantur.

affectus plerusque hic pars mitis habeo non sine causa tamen difficilis semper sum credo qui cicero saepe testor defendo quam accuso primus qui sum res ille simplicior propono enim unus modo dissolvo varius cum accusator satis sum plerusque verus sum is qui objacio patronus nego defendo transfero excuso deprecor mollio minuo averto despicio derideo quare inde recta fere atque ut sic dico clamosus sum actium hinc mille flecto et ars desidero


sed res tota magis Graecos decet, nobis minus succedit, nec id fieri natura puto, sed alienis favemus; ideoque cum κυρταύχενα mirati simus, incurvicervicum vix a risu defendimus.

sed res totus magis graeci decet nos paruus succedo neque is fio natura puto sed alienus faveo ideo cum miro sum incurvicervicus vix ab rideo defendo


hoc tantum indicasset. quod idem in Demosthene, si flexum illi mutaveris, accidit. quid ? non Sallustius derecto ad Ciceronem, in quem ipsum dicebat, usus est principio, et quidem protinus? graviter et iniquo animo maledicta tua paterer, Marce Tulli, sicut Cicero fecerat in Catilinam:

hic tantus indico qui idem in demosthenes si flecto ille muto accido quis non sallustius derecingo ad cicero in qui ipse dico utor sum principium et quidem protinus gravis et iniquus animus maledico tuus pateo marcus tullius sicut cicero facio in catilina


difficultatis patrocinia praeteximus segnitiae. neque enim nobis operis amor est, nec, quia sit honesta ac rerum pulcherrima eloquentia, petitur ipsa, sed ad venalem usum et sordidum lucrum accingimur.

difficultas patrocinium praetexo segnitiae neque enim nos opus amor sum neque quia sum honestus atque res pulcher eloquentia peto ipse sed ad venal usus et sordidus lucrum accingo


quid quod et inspectione et exercitatione ut artes ceterae constat? nec potest ars non esse, si est ars dialectice, quod fere constat, cum ab ea specie magis quam genere differat. sed nec illa omittenda sunt, qua in re alius se inartificialiter alius artificialiter gerat, in ea esse artem, et in eo quod, qui didicerit, melius faciat quam qui non didicerit, esse artem.

quis qui et inspectio et exercitatio ut ars ceterus consto neque possum ars non sum si sum ars dialecticus qui fere consto cum ab is species magis quam genus differo sed neque ille omitto sum qui in res alius sui inartificialis alius artificialis gero in is sum ars et in is qui qui disco bonus facio quam qui non disco sum ars


alii , cum primas modo lineas duxissent, post declamationes, quid omisisset quisque, tractabant; quosdam vero locos non minore cura, quam cum ad dicendum ipsi surgerent, excolebant. utile utrumque, et ideo neutrum ab altero separo; sed si facere tantum alterum necesse sit, plus proderit demonstrasse rectam protinus viam quam revocare ab errore iam lapsos:

alius cum primus modo linea duco post declamatio quis omitto quisque tracto quidam verus locus non paruus cura quam cum ad dico ipse surgo excolo utilis uterque et ideo neuter ab alter separo sed si facio tantus alter necesse sum multus prosum demonstro recingo protinus via quam revocaris ab error iam labor


sed culpa est ad praeceptoribus prima, qui libenter detinent quos occupaverunt, partim cupiditate diutius exigendi mercedulas, partim ambitione, quo difficilius videatur esse quod pollicentur, partim etiam inscientia tradendi vel negligentia. proxima ad nobis, qui morari ad eo quod novimus, quam discere quae nondum scimus, melius putamus.

sed culpa sum ad praeceptor primus qui libet detineo qui occupo pars cupiditas diu exigo mercedula pars ambitio quo difficilis video sum qui polliceo pars etiam insciens trado vel neglegentia propior ad nos qui moraris ad is qui nosco quam disco qui nondum scio bonus puto


nam sive propterea quod οἴμη cantus est et citharoedi pauca illa, quae, antequam legitimum certamen inchoent, emerendi favoris gratia canunt, prooemium cognominaverunt, oratores quoque ea quae, priusquam causam exordiantur, ad conciliandos sibi iudicum animos praeloquuntur eadem appellatione signarunt;

nam sive propterea qui cantus sum et citharoedus paucus ille qui antequam legitimus certamen incoho emereo favor gratia cano prooemium cognomino orator quoque is qui priusquam causa exordior ad concilio sui iudex animus praeloquuntur idem appellatio signo


at perficere tantum opus arduum et nemo perfecit. ante omnia sufficit ad exhortationem studiorum, capere id rerum naturam nec, quidquid non est factum, ne fieri quidem posse; tum omnia, quae magna sunt atque admirabilia, tempus aliquod quo primum efficerentur habuisse.

at perficio tantus opus arduus et nemo perficio ante omnis sufficio ad exhortatio studium capio is res natura neque quisquis non sum facio ne fio quidem possum tum omnis qui magnus sum atque admirabilis tempus aliqui quo primus efficio habeo