nam neque haec esse in parte pronuntiationis negaverit quisquam, neque ipsam pronuntiationem ab oratore secernet, et certe, quod facere oporteat, non indignandum est discere, cum praesertim haec chironomia, quae est, ut nomine ipso declaratur, lex gestus, et ab illis temporibus heroicis orta sit et a summis Graeciae viris atque ipso etiam Socrate probata, a Platone quoque in parte civilium posita virtutum et a Chrysippo in praeceptis de liberorum educatione compositis non omissa.

nam neque hic sum in pars pronuntiatio nego quisquam neque ipse pronuntiatio ab orator secerno et certus qui facio oportet non indignor sum disco cum praesertim hic chironomia qui sum ut nomen ipse declaro lex gero et ab ille tempus heroicus orior sum et ab summus graecia vis atque ipse etiam socrates probo ab plato quoque in pars civilis pono virtus et ab chrysippus in praecipio de liberi educatio compono non omitto


qui vero talia libris complexi sunt, nomina sua ipsi inscripserunt; ingenioseque visus est Gavius caelibes dicere veluti caelites, quod onere gravissimo vacent, idque Graeco argumento iuvit, ἠϊθέους enim eadem de causa dici affirmat. nec ei cedit Modestus inventione, nam, quia caelo Saturnus genitalia absciderit, hoc nomine appellatos, qui uxore careant, ait; Aelius pituitam, quia petat vitam.

qui verus talis liber complector sum nomen suus ipse inscribo ingeniosus video sum gavius caelibes dico velut caelites qui onus gravis vaco is graecum argumentum juvo enim idem de causa dico affirmo neque is cedo modestus inventio nam quia caelum saturnus genitale abscido hic nomen appello qui uxor careo aio aelius pituita quia peto vita


corpora sana et integri sanguinis et exercitatione firmata ex iisdem his speciem accipiunt ex quibus vires, namque et colorata et adstricta et lacertis expressa sunt; at eadem si quis volsa atque fucata muliebriter comat, foedissima sint ipso formae labore.

corpus sano et integer sanguis et exercitatio firmo ex idem hic species accipio ex qui vireo namque et coloro et adstringo et lacertus exprimo sum at idem si quis vello atque fuco muliebris como foedus sum ipse forma labor


hinc etiam ille maior ad concitandum odium nasci adfectus solet, cum hoc ipso, quod nos adversariis summittimus, intellegitur tacita impotentiae exprobratio. namque eos graves et intolerabiles id ipsum demonstrat, quod cedimus, et ignorant cupidi maledicendi aut adfectatores libertatis plus invidiam quam convicium posse; nam invidia adversarios, convicium nos invisos facit.

hinc etiam ille magnus ad concito odium nascor affectus soleo cum hic ipse qui nos adversarius summitto intellego taceo impotentia exprobratio namque is gravis et intolerabilis is ipse demonstro qui cedo et ignoro cupidus maledico aut adfectator libertas multus invidia quam convicium possum nam invidia adversarius convicium nos invideo facio


veteres enim, quorum fuerunt Aristoteles quoque atque Theodectes, verba modo et nomina et convinctiones tradiderunt; videlicet quod in verbis vim sermonis, in nominibus materiam (quia alterum est quod loquimur, alterum de quo loquimur), in convinctionibus autem complexus eorum esse iudicaverunt: quas coniunctiones a plerisque dici scio, sed haec videtur ex συνδέσμῳ magis propria translatio.

vetus enim qui sum aristotelis quoque atque theodectes verbum modo et nomen et convinctio trado videlicet qui in verbum vis sermo in nomen materia quia alter sum qui loquor alter de quo loquor in convinctio autem complexus is sum judico qui coniunctio ab plerusque dico scio sed hic video ex magis proprius translatio


et haec ipsa plurium legum aliorumve scriptorum vel congruentium vel repugnantium complexu varientur necesse est, cum res rei aut ius iuris quasi signum est. non debui tibi pecuniam; nunquam me appellasti, usuram non accepisti, ultro a me mutuatus es. lex est, qui patri proditionis reo non adfuerit, exheres sit. negat filius, nisi si pater absolutus sit. quid signi? lex altera, proditionis damnatus cum advocato exulet.

et hic ipse multus lex alius scriptor vel congruo vel repugno complexus vario necesse sum cum res res aut ius ius quasi signum sum non debeo tu pecunia numquam ego appello usura non accipio ultro ab ego mutuo sum lex sum qui pater proditio reor non adsum exheres sum nego filius nisi si pater absolvo sum quis signum lex alter proditio damno cum advoco exulet


est autem in omni voce utique acuta sed nunquam plus una nec unquam ultima ideoque in disyllabis prior. praeterea nunquam in eadem flexa et acuta, quoniam est in flexa et acuta, itaque neutra claudet vocem Latinam. ea vero, quae sunt syllabae unius, erunt acuta aut flexa, ne sit aliqua vox sine acuta.

sum autem in omnis vox utique acutus sed numquam multus unus neque umquam ulter ideo in disyllo prior praeterea numquam in idem flecto et acutus quoniam sum in flecto et acutus itaque neuter claudo voco latinus is verus qui sum syllaba unus sum acutus aut flecto ne sum aliqui vox sine acutus


et ad haec omnia exprimenda in palpebris etiam et in genis est quoddam deserviens iis ministerium.

et ad hic omnis exprimo in palpebra etiam et in gena sum quidam deservio is ministerium


heredi scripto opponitur lex, abdicatus ne quid de bonis patris capiat; fit status scripti et voluntatis, an ullo modo capere possit, an ex voluntate patris, an heres scriptus. notho duplex fit quaestio, quod post legitimos natus sit et quod non sit ante legitimum natus.

heres scribo oppono lex abdico ne quis de bonus pater capio fio status scribo et voluntas an ullus modo capio possum an ex voluntas pater an heres scribo nothus duplex fio quaestio qui post legitimus nascor sum et qui non sum ante legitimus nascor


ne illud quidem fuerit inutile, semina quaedam probationum spargere, verum sic ut narrationem esse meminerimus non probationem. nonnunquam tamen etiam argumento aliquo confirmabimus, quod proposuerimus, sed simplici et brevi, ut in veneficiis: sanus bibit, statim concidit, livor ac tumor confestim est insecutus.

ne ille quidem sum inutilis semen quidam probatio spargo verus sic ut narratio sum memini non probatio nonnunquam tamen etiam argumentum aliquis confirmo qui propono sed simplex et brevis ut in veneficium sanus bibo statim concido livor atque tumor confestim sum insequor


item aut confessum ex utraque parte ius est aut dubium. si confessum est, haec fere quaeruntur, utra lex potentior; ad deos pertineat an ad homines, rem publicam an privatos, de honore an de poena, de magnis rebus an de parvis; permittat an vetet an imperet.

item aut confiteor ex uter pars ius sum aut dubius si confiteor sum hic fere quaero uter lex possum ad deus pertineo an ad homo res publicus an privo de honor an de poena de magnus res an de parvus permitto an veto an impero


A quo dissensuros scio, qui libenter patres figura laedunt; quod non ausim dicere nunquam esse faciendum, potest enim materia incidere, quae hoc exigat; certe vitandum est, quotiens aliter agi potest. sed de figuris alio libro tractabimus.

ab quo dissentio scio qui libet pater figuro laedo qui non audeo dico numquam sum facio possum enim materia incido qui hic exigo certus vito sum quotiens aliter ago possum sed de figura alius liber tracto


illud est acrius genus, quod non tantum in ratione positum est loquendi, sed ipsis sensibus cum gratiam tum etiam vires accommodat. E quibus primum sit, quod fit adiectione. plura sunt genera; nam et verba geminantur, vel amplificandi gratia, ut occidi , occidi, non Sp. Maelium; alterum est enim quod indicat, alterum quod adfirmat; vel miserandi, ut A Corydon, Corydon.

ille sum acer genus qui non tantus in ratio pono sum loquor sed ipse sensus cum gratia tum etiam vireo accommodo e qui primus sum qui fio adiectio multus sum genus nam et verbum gemino vel amplifico gratia ut occido occido non spurius maelius alter sum enim qui indico alter qui adfirmo vel misero ut ab corydon corydon


eo tandem pervenit, ut is, cui non refragetur ingenium, acri studio adiutus tantum consequatur, ut ei tam quae cogitarit quam quae scripserit atque edidicerit in dicendo fidem servent. Cicero certe Graecorum Metrodorum Scepsium et Empylum Rhodium nostrorumque Hortensium tradidit, quae cogitaverant, ad verbum in agendo retulisse.

is tandem pervenio ut is qui non refragor ingenium acer studium adiutus tantus consequor ut is tam qui cogito quam qui scribo atque edisco in dico fides servo cicero certus graecum metrodorus scepsis et empylus rhodius noster hortensius trado qui cogitaverant ad verbum in ago refero


dignus his cogitationibus? tene consulari nuper adoptione ad omnium spes honorum prius admotum, te avunculo praetori generum destinatum, te avitae eloquentiae candidatum, superstes parens tantum ad poenas, amisi ? Et si non cupido lucis, certe patientia vindicet te reliqua mea aetate. nam frustra mala omnia ad crimen fortunate relegamus.

dignus hic cogitatio teneo consularis nuper adoptio ad omnis spes honor prior admoveo tu avunculus praetor gener destino tu avitus eloquentia candido supersto parens tantus ad poena amitto et si non cupido lucus certus patientia vindico tu reliquus meus aetas nam frustra malus omnis ad crimen fortuno relego


dicam enim non utique quae invenero sed quae placebunt, sicut hoc, rhetoricen esse bene dicendi scientiam; cum reperto quod est optimum, qui quaerit aliud, peius velit. his approbatis, simul manifestum est illud quoque, quem finem vel quid summum et ultimum habeat rhetorice, quod τέλος dicitur, ad quod omnis ars tendit; nam si est ipsa bene dicendi scientia, finis eius et summum est bene dicere.

dico enim non utique qui invenio sed qui placeo sicut hic rhetorice sum bene dico scientia cum reperio qui sum bonus qui quaero alius malus volo hic approbatis simul manifestus sum ille quoque qui finis vel quis superus et ulter habeo rhetoricus qui dico ad qui omnis ars tendo nam si sum ipse bene dico scientia finis is et superus sum bene dico


ita tres potius modicae narrationes videbuntur quam una longa. interim expediet expositiones brevi interfatione distinguere: audistis quae ante acta sunt, accipite nunc quae insequuntur. reficietur enim iudex priorum fine et se velut ad novum rursus initium praeparabit.

ita tres potis modicus narratio video quam unus longus interim expedio expositio brevis interfatio distinguo audio qui ante ago sum accipio nunc qui insequor reficio enim iudex prior finis et sui velut ad novus rursus initium praeparo


consuetudo vero certissima loquendi magistra, utendumque plane sermone ut nummo, cui publica forma est. omnia tamen haec exigunt acre iudicium, analogia praecipue, quam proxime ex Graeco transferentes in Latinum proportionem vocaverunt.

consuetudo verus certus loquor magistro uto planus sermo ut nummus qui publicus forma sum omnis tamen hic exigo acer iudicium analogia praecipuus quam propior ex graecum transfero in latinus proportio voco


in Latinis, ut in his seruus et uulgus Aeolicum digammon desideratur, et medius est quidam V et I litterae sonus; non enim sic optimum dicimus ut opimum, et in here neque E plane neque I auditur;

in latinum ut in hic seruus et uulgus aeolicus digammos desidero et medius sum quidam v et eo littera sonus non enim sic bonus dico ut opimus et in erus neque e planus neque eo audio


sub hoc statu generales sunt quaestiones, scripto an voluntate standum sit, quae fuerit scribentis voluntas; tractatus omnes qualitatis aut coniecturae, de quibus satis dictum arbitror.

sub hic status general sum quaestio scribo an voluntas sto sum qui sum scribo voluntas tracto omnis qualitas aut conicio de qui satis dico arbitror


de praemiis autem quaeruntur duo: an ullo sit dignus, qui petit, an tanto; ex duobus, uter dignior; ex pluribus, quis dignissimus. quorum tractatus ex ipso meritorum genere ducuntur. et intuebimur non rem tantum, sive adleganda sive comparanda erit, sed personam quoque; nam et multum interest, tyrannum iuvenis occiderit an senex, vir an femina, alienus an coniunctus;

de praemium autem quaero duo an ullus sum dignus qui peto an tantus ex duo uter dignus ex multus quis dignus qui tracto ex ipse meritor genus duco et intueor non res tantus sive adlego sive comparo sum sed persona quoque nam et multus intersum tyrannus juvenis occido an senex vir an femina alienus an conjungo


ut sunt autem tria tempora, ita ordo rerum tribus momentis consertus est; habent enim omnia initium, incrementum, summam, ut iurgium deinde pugna, tum caedes. est ergo hic quoque argumentorum locus invicem probantium. nam et ex initiis summa colligitur, quale est, non possum togam praetextam sperare, cum exordium pullum videam; et contra, non dominationis causa Sullam arma sumpsisse,argumentum est dictatura deposita.

ut sum autem tres tempus ita ordo res tres momentum consero sum habeo enim omnis initium incrementum summa ut iurgium deinde pugno tum caedes sum ergo hic quoque argumentor locus invicem probo nam et ex initium summus colligo qualis sum non possum toga praetexta spero cum exordium pullus video et contra non dominatio causa sulla arma sumo argumentum sum dicto depono


transeo illos, qui Ciceroni ac Demostheni ne in eloquentia quidem satis tribuunt; quanquam neque ipsi Ciceroni Demosthenes videatur satis esse perfectus, quem dormitare interim dicit, nec Cicero Bruto Calvoque, qui certe compositionem illius etiam apud ipsum reprehendunt, nec Asinio utrique, qui vitia orationis eius etiam inimice pluribus locis insequuntur.

transeo ille qui cicero atque demosthenes ne in eloquentia quidem satis tribuo quamquam neque ipse cicero demosthenes video satis sum perficio qui dormitaris interim dico neque cicero brutus calvoque qui certus compositio ille etiam apud ipse reprehendo neque asinius uterque qui vitio oratio is etiam inimicus multus locus insequor


illic maior aestus, ubi quis pudenda queritur, ut stuprum, praecipue in maribus, aut os profanatum. non dico, si loquatur ipse; nam quid aliud ei quam gemitus ac fletus et exsecratio vitae conveniat, ut iudex intelligat potius dolorem illum quam audiat? sed patrono quoque per similes adfectus eundum erit, quia hoc iniuriae genus verecundius est fateri passis quam ausis.

illic magnus aestus ubi quis pudeo queror ut stuprum praecipuus in maris aut os profano non dico si loquor ipse nam quis alius is quam gemitus atque fletus et exsecratio vita convenio ut iudex intellego potis dolor ille quam audio sed patronus quoque per similis affectus eo sum quia hic iniuria genus verecundus sum fateor patior quam audeo


hac Cn. Lentulum plus opinionis consecutum quam eloquentia tradit, eadem C. Gracchum in deflenda fratris nece totius populi Romani lacrimas concitasse, Antonium et Crassum multum valuisse, plurimum vero Q. Hortensium. cuius rei fides est, quod eius scripta tantum intra famam sunt, qua diu princeps oratorum, aliquando aemulus Ciceronis existimatus est, novissime, quoad vixit, secundus, ut appareat placuisse aliquid eo dicente, quod legentes non invenimus.

hic cn lentulis multus opinio consequor quam eloquentia trado idem que gracchus in defleo frater nex totus populus romanus lacrima concito antonius et crassus multus valeo multus verus q hortensius qui res fides sum qui is scribo tantus intra fama sum qui diu princeps orator aliquando aemulus cicero existimo sum novus quoad vivo secundus ut appareo placeo aliquis is dico qui lego non invenio


minus gravis erit spondeus, praecedentibus palimbacchio et pyrrhichio, ut iudicii Iuniani, et adhuc peius priore paeane, ut Brute, dubitavi; nisi potius hoc esse volumus dactylum et bacchium. Duo spondei non fere se iungi patiuntur, quae ut versu quoque notabilis clausula est, nisi cum id fieri potest ex tribus quasi membris: cur de perfugis nostris copias comparat is contra nos? una syllaba, duabus, una.

paruus gravis sum spondeus praecedo palimbacchius et pyrrhichius ut iudicium junianus et adhuc malus prior paean ut brutus dubito nisi potis hic sum volo dactylus et bacchium duo spondeus non fere sui jungo patior qui ut verro quoque notabilis clausula sum nisi cum is fio possum ex tres quasi membrum cur de perfugio noster copia comparo is contra nos unus syllaba duo unus


vereor tamen, ne aut magna nimium videar exigere, qui eundem virum bonum esse et dicendi peritum velim, aut multa, qui tot artibus ad pueritia discendis morum quoque praecepta et scientiam iris civilis praeter ea, quae de eloquentia tradebantur, adiecerim, quique haec operi nostro necessaria esse crediderint, velut moram rei perhorrescant et desperent ante experimentum.

vereor tamen ne aut magnus nimium video exigo qui idem vir bonus sum et dico peritus volo aut multus qui tot ars ad pueritia disco mos quoque praecipio et scientia iris civilis praeter is qui de eloquentia trado adicio quisque hic operio noster necessarius sum credo velut mora res perhorresco et despero ante experimentum


sed sensus quoque toti, quemadmodum coeperunt, desinunt: venit ex Asia. hoc ipsum quam novum! tribunus plebis venit ex Asia. * eadem tamen periodo et verbum primum ultimum refertur, tertium iam sermone, adiectum est enim verumtamen venit. interim sententia quidem repetitur, sed non eodem verborum ordine: quid Cleomenes facere potuit? non enim possum quemquam insimulare falso. quid , inquam, magno opere potuit Cleomenes facere?

sed sensus quoque totus quemadmodum coepio desino venio ex asia hic ipse quam novus tribunus plebs venio ex asia idem tamen periodus et verbum primus ulter refero tertius iam sermo adiectus sum enim verumtamen venio interim sententia quidem repeto sed non idem verbum ordo quis cleomenes facio possum non enim possum quisquam insimularis fallo quis inquam magnus opus possum cleomenes facio


ut lectum et sapiens et quaedam verba appellationibus similia, ut fraudator, nutritor. iam itur in antiquam silvam nonne propriae cuiusdam rationis est? nam quod initium eius invenias? cui simile fletur. accipimus aliter, ut panditur interea domus omnipotentis Olympi, aliter ut totis usque adeo turbatur agris. est etiam quidam tertias modus, ut urbs habitatur, unde et campus curritur, mare navigator. pransus quoque ac potus diversum valet quam indicat. quid ? quod multa verba non totum declinationis ordinem ferunt? quaedam etiam mutantur ut fero in praeterito, quaedam tertiae demum personae figura dicuntur ut licet, piget, quaedam simile quiddam patiuntur vocabulis quae in adverbium transeunt? nam ut noctu et diu ita dictu factuque. sunt enim haec quoque verba participialia quidem, non tamen qualia dicto factoque.

ut lectus et sapio et quidam verbum appellatio similis ut fraudator nutritor iam eo in antiquus silva nonne proprius quidam ratio sum nam qui initium is invenio qui similis fleo accipio aliter ut pando interea domus omnipotens olympius aliter ut totus usque adeo turbo ager sum etiam quidam tertio modus ut urbs habito unde et campus curro mare navigator prandeo quoque atque potus diverto valeo quam indico quis qui multus verbum non totus declinatio ordo fero quidam etiam muto ut fero in praetereo quidam tertius demum persona figuro dico ut licet pigeo quidam similis quidam patior vocabulis qui in adverbium transeo nam ut nox et diu ita dico facio sum enim hic quoque verbum participialia quidem non tamen qualis dico facio


maxime naturale est et fieri frequentissime debet, ut praeparato per haec, quae supra dicta sunt, iudice res, de qua pronuntiaturus est, indicetur. haec est narratio.

magnus natural sum et fio frequens debeo ut praeparo per hic qui supra dictum sum iudex res de qui pronuntio sum indico hic sum narratio


ex personis quoque trahitur adfectus Non enim audire iudex videtur aliena mala deflentis, sed sensum ac vocem auribus accipere miserorum, quorum etiam mutus aspectus lacrimas movet; quantoque essent miserabiliora, si ea dicerent ipsi, tanto sunt quadam portione ad adficiendum potentiora, cum velut ipsorum ore dicuntur, ut scenicis actoribus eadem vox eademque pronuntiatio plus ad movendos adfectus sub persona valet.

ex persona quoque traho affectus non enim audio iudex video alienus malus defleo sed sensus atque voco auris accipio miserum qui etiam mutus aspicio lacrima moveo quantus sum miserabilis si is dico ipse tantus sum quidam portio ad afficio potens cum velut ipse os dico ut scaenicus actor idem vox idem pronuntiatio multus ad moveo affectus sub persono valeo


quapropter illi dolori, quem ex matre optima atque omnem laudem supergressa paucos ante menses ceperam, gratulor. minus enim est, quod flendum meo nomine quam quod illius gaudendum est.

quapropter ille dolor qui ex mater bonus atque omnis laus supergredior paucus ante mensis capio gratulor paruus enim sum qui fleo meus nomen quam qui ille gaudeo sum


praecipue vero illa infigat animis, quae in oeconomia virtus, quae in decore rerum, quid personae cuique convenerit, quid in sensibus laudandum, quid in verbis, ubi copia probabilis, ubi modus.

praecipuus verus ille infigo animus qui in oeconomia virtus qui in decus res quis persona quisque convenio quis in sensus laudo quis in verbum ubi copia probabilis ubi modus


has quisquis bene conceperit, is erit in adfectibus potentissimus. hunc quidam dicunt εὐφαντασίωτον, qui sibi res, voces, actus secundum verum optime finget; quod quidem nobis volentibus facile continget. nisi vero inter otia animorum et spes inanes et velut somnia quaedam vigilantium ita nos hae de quibus loquor imagines prosequuntur, ut peregrinari, navigare, proeliari, populos alloqui, divitiarum, quas non habemus, usum videamur disponere, nec cogitare sed facere: hoc animi vitium ad utilitatem non transferemus?

hic quisquis bene concipio is sum in affectus potens hic quidam dico qui sui res voco ago secundus verus optume fingo qui quidem nos volo facilis contingo nisi verus inter otium animus et spes inanis et velut somnio quidam vigilo ita nos hic de qui loquor imago prosequor ut peregrinaris navigaris proeliaris populus alloquor divitiaris qui non habeo usus video dispono neque cogito sed facio hic animus vitium ad utilitas non transfero


ac primum Aristoteles elementa decem constituit, circa quae versari videatur omnis quaestio. οὐσίαν, quam Plautus essentiam vocat, neque sane aliud est eius nomen Latinum; sed ea quaeritur, an sit. qualitatem , cuius apertus intellectus est. quantitatem , quae dupliciter a posterioribus divisa est, quam magnum et quam multum sit? ad aliquid, unde ducta est translatio et comparatio.

atque primus aristotelis elementum decem constituo circa qui versaris video omnis quaestio quam plautus essentia voco neque sanus alius sum is nomen latinus sed is quaero an sum qualitas qui aperio intellego sum quantitas qui dupliciter ab posterus divido sum quam magnus et quam multus sum ad aliquis unde duco sum translatio et comparatio


sunt quidem hae, quas supra retuli, virtutes aliarum quoque partium. nam et per totam actionem vitanda est obscuritas et modus ubique custodiendus, et credibilia esse omnia oportet quae dicuntur. maxime tamen haec in ea parte custodienda sunt, quae prima iudicem docet; in qua si acciderit, ut aut non intelligat aut non meminerit aut non credat, frustra in reliquis laborabimus.

sum quidem hic qui supra retulis virtus alius quoque pars nam et per totus actio vito sum obscuritas et modus ubique custodio et credibilis sum omnis oportet qui dico magnus tamen hic in is pars custodio sum qui primus judico doceo in qui si accido ut aut non intellego aut non memini aut non credo frustra in reliquus laboro


sed quidam fere in iactationem eruditionis sumere illa ex poetis solent et auctores quos praelegunt criminantur. scire autem debet puer, haec apud scriptores carminum aut venia digna aut etiam laude duci, potiusque illa docendi erunt minus vulgata.

sed quidam fere in iactatio eruditio sumo ille ex poeta soleo et auctor qui praelego criminor scio autem debeo puer hic apud scriptor carmen aut venia dignus aut etiam laus duco potis ille doceo sum paruus vulgo


sunt et alia ingenita cuique adiumenta, vox, latus patiens laboris, valetudo, constantia, decor; quae si modica obtigerunt, possunt ratione ampliari, sed nonnunquam ita desunt, ut bona etiam ingenii studiique corrumpant; sicut et haec ipsa sine doctore perito, studio pertinaci, scribendi, legendi, dicendi multa et continua exercitatione per se nihil prosunt.

sum et alius ingenitus quisque adjumentum vox latus patior labor valetudo constantia decor qui si modicus obtingo possum ratio ampliaris sed nonnunquam ita desum ut bonus etiam ingenium studium corrumpo sicut et hic ipse sine doctor pereo studium pertinax scribo lego dico multus et continuo exercitatio per sui nihil prosum


alterum est, de quo frequentius quaeritur, an sit utique narratio prooemio subiicienda; quod qui opinantur, non possunt videri nulla ratione ducti. nam cum prooemium idcirco comparatum sit, ut iudex ad rem accipiendam fiat conciliatior, docilior, intentior, et probatio nisi causa prius cognita non possit adhiberi, protinus iudex notitia rerum instruendus videtur.

alter sum de quo frequens quaero an sum utique narratio prooemium subiicienda qui qui opinor non possum video nullus ratio duco nam cum prooemium idcirco comparo sum ut iudex ad res accipio fio concilio docilis intendo et probatio nisi causa prior cognosco non possum adhibeo protinus iudex notitia res instruo video


quid vero quod, ut dicebam, similes positiones in longe diversas figures per obliquos casus exeunt, ut virgo Iuno, lusus lusus, cuspis puppis et mille alia? cum illud etiam accidat, ut quaedam pluraliter non dicantur, quaedam contra singulari numero, quaedam casibus careant, quaedam a primis statim positionibus tota mutentur, ut Iuppiter.

quis verus qui ut dico similis positio in longus diverto figures per obliquus casus exeo ut virgo juno lusus lusus cuspis puppis et mille alius cum ille etiam accido ut quidam pluralis non dico quidam contra singularis numerus quidam casus careo quidam ab primus statim positio totus muto ut iuppiter


de accusatore constituendo, quae iudicia divinationes vocantur; in quo genere Cicero quidem, qui mandantibus sociis Verrem deferebat, hac usus est divisione, spectandum a quo maxime agi velint ii quorum de ultione quaeritur, a quo minime velit is qui accusatur. frequentissimae tamen hae sunt quaestiones,

de accusator constituo qui iudicium divinatio voco in quo genus cicero quidem qui mando socius verres defero hic utor sum divisio specto ab quo magnus ago volo is qui de ultio quaero ab quo paruus volo is qui accuso frequens tamen hic sum quaestio


inquit. plurimus autem circa simulationem et dissimulationem risus est, quae sunt vicina et prope eadem; sed simulatio est certam opinionem animi sui imitantis, dissimulatio aliena se parum intelligere fingentis. simulavit Afer, cum in causa subinde dicentibus Celsinam de re cognovisse, quae erat potens femina: quis est, inquit, iste? Celsinam enim videri sibi virum finxit.

inquam multus autem circa simulatio et dissimulatio rideo sum qui sum vicinum et prope idem sed simulatio sum certus opinio animus suus imito dissimulatio alienus sui parum intellego fingo simulo afor cum in causa subinde dico celsinam de res cognosco qui sum possum femina quis sum inquam iste celsinam enim video sui vir fingo


verum ea quae efficitur e pedibus apta conclusio nomen aliquod desiderat. quid sit igitur potius quam numerus, sed oratorius numerus, ut enthymema rhetoricus syllogismus? ego certe, ne ut calumniam cadam, qua ne M. quidem Tullius caruit, posco hoc mihi, ut, cum de compositionis dixero numero et ubicunque iam dixi,oratorium dicere intelligar.

verus is qui efficio e pes apto conclusio nomen aliqui desidero quis sum igitur potis quam numerus sed oratorius numerus ut enthymema rhetoricus syllogismus ego certus ne ut calumnia cado qui ne m quidem tullius careo posco hic ego ut cum de compositio dico numerus et ubi iam dico oratorius dico intelligar


est utilitatis et in tempore quaestio, expedit sed non nunc; et in loco, non hic; et in persona, non nobis, non contra hos; et in genere agendi, non sic; et in modo, non in tantum. sed personam saepius decoris gratia intuemur, quae et in nobis et in iis, qui deliberant, spectanda est.

sum utilitas et in tempus quaestio expedio sed non nunc et in locus non hic et in persono non nos non contra hic et in genus ago non sic et in modo non in tantus sed persona saepis decor gratia intueor qui et in nos et in is qui delibero specto sum


credibilium autem genera sunt tria: unum firmissimum, quia fere accidit, ut liberos a parentibus amari; alterum velut propensius, eum qui recte valeat in crastinum perventurum; tertium tantum non repugnans, in domo furtum factum ab eo qui domi fuit.

credibilis autem genus sum tres unus firmus quia fere accido ut liber ab parens amo alter velut propendeo is qui rectus valeo in crastinus pervenio tertius tantus non repugno in domus furtum facio ab is qui domus sum


ego , cum existimem nihil arti oratoriae alienum, sine quo fieri non posse oratorem fatendum est, nec ad ullius rei summam nisi praecedentibus initiis perveniri, ad minora illa, sed quae si negligas, non sit maioribus locus, demittere me non recusabo; nec aliter, quam si mihi tradatur educandus orator, studia eius formare ab infantia incipiam. Quod opus, Marcelle Victori, tibi dicamus;

ego cum existimo nihil artus oratoria alienus sine quo fio non possum orator fateor sum neque ad ullus res summa nisi praecedo initium pervenio ad parvus ille sed qui si negligas non sum magnus locus demitto ego non recuso neque aliter quam si ego trado educo orator studium is formo ab infer incipio qui opus marcellus victor tu dico


et M. Tullius non modo inter agendum nunquam est destitutus scientia iuris, sed etiam componere aliqua de eo coeperat, ut appareat posse oratorem non discendo tantum iuri vacare, sed etiam docendo.

et m tullius non modo inter ago numquam sum destituo scientia ius sed etiam compono aliqui de is coepio ut appareo possum orator non disco tantus jus vacaris sed etiam doceo


multum enim litteratus, qui sine aspiratione et producta secunda syllaba salutarit ( avere est enim) et calefacere dixerit potius, quam quod dicimus, et conservauisse, his adiiciat face et dice et similia. recta est haec via;

multus enim litteratus qui sine aspiratio et produco secundus syllaba saluto aveo sum enim et calefacio dico potis quam qui dico et conservauisse hic adiiciat fax et dico et similis recta sum hic via


denique ex quinque quas iudicialis materiae fecimus partibus, quaecunque alia potest aliquando necessaria causae non esse; lis nulla est, cui probatione opus non sit. eius praecepta sic optime divisuri videmur, ut prius, quae in commune ad omnes quaestiones pertinent, ostendamus; deinde, quae in quoque causae genere propria sint, exsequamur.

denique ex quinque qui iudicial materia facio pars quicumque alius possum aliquando necessarius causa non sum lis nullus sum qui probatio opus non sum is praecipio sic optume divisuri video ut prior qui in communis ad omnis quaestio pertineo ostendo deinde qui in quoque causa genus proprius sum exsequor


item Rutilius praeter ea, quae apud alios quoque sunt, παρομολογίαν, ἀναγκαῖον, ἠθοποιίαν, δικαιολογίαν, πρόλημψιν, χαρακτηρισμόν, βραχυλογίαν, παρασιώπησιν, παῤῥησίαν de quibus idem dico. nam eos quidem auctores, qui nullum prope tinem fecerunt exquirendis nominibus, praeteribo, qui etiam, quae sunt argumentorum, figuris ascripserunt. ego illud de iis etiam, quae vere sunt,

item rutilus praeter is qui apud alius quoque sum de qui idem dico nam is quidem auctor qui nullus prope tinem facio exquiro nomen praetereo qui etiam qui sum argumentor figura ascribo ego ille de is etiam qui verus sum


igitur Aesopi fabellas, quae fabulis nutricularum proxime succedunt, narrare sermone puro et nihil se supra modum extollente, deinde eandem gracilitatem stilo exigere condiscant; versus primo solvere, mox mutatis verbis interpretari, tum paraphrasi audacius vertere, qua et breviare quaedam et exornare salvo modo poetae sensu permittitur.

igitur aesopus fabella qui fabula nutricularis propior succedo narro sermo purus et nihil sui supra modus extollo deinde idem gracilitas stilus exigo condisco verro primus solvo mox mutas verbum interpretaris tum paraphrasis audax verto qui et breviaris quidam et exornaris salvo modo poeta sentio permitto


erat enim rhetorice res prorsus facilis ac parva, si uno et brevi praescripto contineretur; sed mutantur pleraque causis, temporibus, occasione, necessitate. atque ideo res in oratore praecipua consilium est, quia varie et ad rerum momenta convertitur.

sum enim rhetoricus res prorsus facilis atque parvus si unus et brevis praescribo contineo sed muto plerusque causa tempus occasio necessitas atque ideo res in orator praecipuus consilium sum quia varius et ad res momentum converto


quin illi subtiles (ut sibimet ac multis persuaserunt) magistri παράδειγμα dicendo, ἐνθύμημα scribendo esse aptius tradiderunt. mihi unum atque idem videtur bene dicere ac bene scribere, neque aliud esse oratio scripta quam monumentum actionis habitae. itaque nullas non, ut opinor, debet habere virtutes, virtutes dico, non vitia. nam imperitis placere aliquando quae vitiosa sint, scio.

quin ille subtilis ut sui atque multus persuadeo magister dico scribo sum aptus trado ego unus atque idem video bene dico atque bene scribo neque alius sum oratio scribo quam monumentum actio habeo itaque nullus non ut opinor debeo habeo virtus virtus dico non vitio nam imperitus placeo aliquando qui vitiosus sum scio


sed cum in omni studiorum genere tum in hoc praecipue bona valetudo, quaeque eam maxime praestat, frugalitas, necessaria est, cum tempora ab ipsa rerum natura ad quietem refectionemque nobis data in acerrimum laborem convertimus. cui tamen non plus irrogandum est quam quod somno supererit, haud deerit.

sed cum in omnis studium genus tum in hic praecipuus bonus valetudo quisque is magnus praesto frugalitas necessarius sum cum tempus ab ipse res natura ad quies refectio nos do in acer labor converto qui tamen non multus irrogo sum quam qui somnus supersum haud desum


haec non idcirco dico, quod inutilem horum locorum, ex quibus argumenta ducuntur, cognitionem putem, alioqui nec tradidissem; sed ne se, qui cognoverint ista, si cetera negligant, perfectos protinus atque consummatos putent et, nisi in ceteris, quae mox praecipienda sunt, elaboraverint, mutam quandam scientiam consecutos intelligant.

hic non idcirco dico qui inutilis hic locus ex qui argumentum duco cognitio puto alioqui neque trado sed ne sui qui cognosco iste si ceterus negligant perficio protinus atque consummo puto et nisi in ceterus qui mox praecipio sum elaboraverint mutus quidam scientia consequor intelligant


eadem motus quoque observatio est. itaque in fabulis iuvenum, senum, militum, matronarum gravior ingressus est; servi, ancillulae, parasiti, piscatores citatius moventur. tolli autem manum artifices supra oculos, demitti infra pectus vetant; adeo a capite eum petere aut ad imum ventrem deducere, vitiosum habetur.

idem moueo quoque observatio sum itaque in fabula juvenis seni miles matronaris gravis ingredior sum servio ancillula parasitus piscator citatus moveo tollo autem manus artifex supra oculus demitto infra pectus veto adeo ab caput is peto aut ad imus venter deduco vitiosus habeo


sed et una causa plures habere quaestiones et iudicationes (ut ego arbitror) potest, ut in eo, qui, cum adulteram deprehensam occidisset, adulterum, qui tum effugerat, postea in foro occidit. causa enim est una, adulter fuit; quaestiones et iudicationes, an illo tempore, an illo loco licuerit occidere.

sed et unus causa multus habeo quaestio et iudicatio ut ego arbitror possum ut in is qui cum adulter deprehendo occido adulter qui tum effugio postea in forum occido causa enim sum unus adulter sum quaestio et iudicatio an ille tempus an ille locus liceo occaedes


et partitione Galba, cum paenulam roganti respondit, non pluit, non opus est tibi; si pluit, ipse utar. proinde genere, specie, propriis, differentibus, iugatis, adiunctis, consequentibus, antecedentibus, repugnantibus, causis, effectis, comparatione parium, maiorum, minorum similis materia praebetur; sicut in tropos quoque omnes cadit.

et partitio galba cum paenula rogo respondeo non pluo non opus sum tu si pluo ipse uto proinde genus species proprius differo jugo adjungo consequor antecedo repugno causa efficio comparatio par magnus paruus similis materia praebeo sicut in tropus quoque omnis cado


nonnunquam etiam barbara ab emendatis conatur discernere, ut cum, triquetram dici Siciliam an Triquedram, meridiem an medidiem oporteat quaeritur,

nonnunquam etiam barbarum ab emendo conor discerno ut cum triquetrus dico sicilia an triquedram meridio an medidiem oportet quaero


iustum omne continetur natura vel constitutione; natura, quod fit secundum cuiusque rei dignitatem.

iustus omnis contineo natura vel constitutio natura qui fio secundus quisque res dignitas


sequens ratio est cum specialiter quidem, sed tamen multos pariter invadere patroni solent. nam et gentium simul universarum elevata testimonia ab oratoribus scimus et tota genera testimoniorum: ut de auditionibus; non enim ipsos esse testes sed iniuratorum adferre voces; ut in causis repetundarum, qui se reo numerasse pecunias iurant, litigatorum non testium habendos loco.

sequor ratio sum cum specialis quidem sed tamen multus pariter invado patronus soleo nam et gens simul universaris elevo testimonium ab orator scio et totus genus testimonium ut de auditio non enim ipse sum testis sed iniurator affero voco ut in causa repeto qui sui reor numero pecunia juro litigator non testis habeo locus


quae ambiguitas plurimis modis accidit. unde fere lites, praecipue ex testamentis, cum de libertate aut etiam de hereditate contendunt ii quibus idem nomen est, aut quid sit legatum quaeritur.

qui ambiguitas multus modus accido unde fere lis praecipuus ex testamentum cum de libertas aut etiam de hereditas contendo is qui idem nomen sum aut quis sum legatus quaero


quodsi numeris ac modis inest quaedam tacita vis, ut oratione ea vehementissima, quantumque interest sensus idem quibus verbis efferatur, tantum, verba eadem qua compositione vel ut textu iungantur vel ut fine claudantur; nam quaedam et sententiis parva et elocutione modica virtus haec sola commendat.

quodsi numerus atque modus insum quidam taceo volo ut oratio is vehemens quantus intersum sensus idem qui verbum effero tantus verbum idem qui compositio vel ut textus jungo vel ut finis claudo nam quidam et sententia parvus et elocutio modicus virtus hic solus commendo


quo diligentius distinguenda sunt singula, ut quid quoque loco prosit ostendam. narratio est aut tota pro nobis aut tota pro adversariis aut mixta ex utrisque. si erit tota pro nobis, contenti sumus his tribus partibus per quas efficitur, quo facilius iudex intelligat, meminerit, credat.

quo diligo distinguo sum singulus ut quis quoque locus prosum ostendo narratio sum aut totus pro nos aut totus pro adversarius aut misceo ex uterque si sum totus pro nos contendo sum hic tres pars per qui efficio quo facilis iudex intellego memini credo


sed sunt in hac parte, quae imperitos etiam naturaliter fallant; nam et divisio, cum plurimum valeat in causis, speciem virium minuit, et rudia politis maiora et sparsa compositis numerosiora creduntur.

sed sum in hic pars qui imperitus etiam naturalis fallo nam et divisio cum multus valeo in causa species vis minuo et rudis polio magnus et spargo compono numerosus credo


sed haec, quae supra dixi, non movere tantum, verum ex diverso amoliri quoque prooemio opus est. ut autem nostrum miserabilem, si vincamur, exitum, ita adversariorum superbum, si vicerint, utile est credi.

sed hic qui supra dico non moveo tantus verus ex diverto amolior quoque prooemium opus sum ut autem nos miserabilis si vinco exitus ita adversarius superbus si vinco utilis sum credo


ego tamen plus adhuc quiddam collaturum eum declamatoribus puto, quoniam his necesse est secundum condicionem controversiarum plures subire personas, patrum, filiorum, militum, rusticorum, divitum, pauperum, irascentium, deprecantium, mitium, asperorum. in quibus omnibus mire custoditur ab hoc poeta decor.

ego tamen multus adhuc quidam confero is declamator puto quoniam hic necesse sum secundus condicio controversiaris multus subeo persono pater filius miles rusticus dives pauper irasco deprecor mitis asper in qui omnis mirus custodio ab hic poeta decor


tum augendi minuendive causa veritatis superlatio atque traiectio, et rogatio atque huic finitima quasi percontatio expositioque sententiae suae; tum illa, quae maxime quasi irrepit in hominum mentes, alia dicentis ac significantis dissimulatio, quae est periucunda, cum in oratione non contentione sed sermone tractatur;

tum augeo minuo causa veritas superlatio atque trajectio et rogatio atque hic finitimus quasi percontatio expositio sententia suus tum ille qui magnus quasi irrepo in homo mens alius dico atque significo dissimulatio qui sum perjucundus cum in oratio non contentio sed sermo tracto


eius haec vis est, ut id quod dubium est ad aliquid simile, de quo non quaeritur, referat et incerta certis probet. quod efficitur duplici via: comparatione similium in extremis maxime syllabis, propter quod ea quae sunt e singulis negantur debere rationem, et deminutione.

is hic volo sum ut is qui dubius sum ad aliquis similis de quo non quaero refero et incertus certus probo qui efficio duplex via comparatio similis in exter magnus syllo propter qui is qui sum e singuli nego debeo ratio et deminutio


sed id saepius in Graecis nominibus accidit, ut Atreus, quem nobis iuvenibus doctissimi senes acuta prima dicere solebant, ut necessario secunda gravis esset, item Nerei Tereique. haec de accentibus tradita.

sed is saepis in graecum nomen accido ut atreus qui nos juvenis doceo senex acutus primus dico soleo ut necessarius secundus gravis sum item nereius tereique hic de accentus trado


est et ille in hoc genere frequens error, ut putent aliud quosdam dicere aliud velle, praecipue cum in themate est aliquem, ut sibi mori liceat, postulare, ut in illa controversia, qui aliquando fortiter fecerat et alio bello petierat, ut militia vacaret ex lege quod quinquagenarius esset, adversante filio ire in aciem coactus deseruit. filius , qui fortiter eodem proelio fecerat, incolumitatem eius optat; contra dicit pater. non enim, inquiunt, mori vult, sed invidiam filio facere.

sum et ille in hic genus frequens error ut puto alius quidam dico alius volo praecipuus cum in thema sum aliquis ut sui morior licet postulo ut in ille controversia qui aliquando fortis facio et alius bellum peto ut militia vaco ex lex qui quinquagenarius sum adverso filius eo in acies cogo desero filius qui fortis idem proelium facio incolumitas is opto contra dico pater non enim inquam morior volo sed invidia filius facio


non semper autem ei, etiamsi frequentissime, tuenda veritas erit; sed aliquando exigit communis utilitas, ut etiam falsa defendat. ponuntur hae quoque in secundo Ciceronis de Oratore libro contradictiones: artem earum rerum esse, quae sciantur; oratoris omnem actionem opinione, non scientia contineri, quia et apud eos dicat, qui nesciant, et ipse dicat aliquando, quod nesciat.

non semper autem is etiamsi frequens tueor vereor sum sed aliquando exigo communis utilitas ut etiam fallo defendo pono hic quoque in secundus cicero de orator liber contradictio ars is res sum qui scio orator omnis actio opinio non scientia contineo quia et apud is dico qui nescio et ipse dico aliquando qui nescio


quaesitum a paucissimis et de instrumento est. instrumentum voco, sine quo formari materia in id quod velimus effici opus non possit. verum hoc ego non artem credo egere sed artifice. neque enim scientia desiderat instrumentum, quae potest esse consummata, etiamsi nihil faciat, sed ille artifex, ut caelator caelum et pictor penicilla. itaque haec in eum locum, quo de oratore dicturi sumus, differamus.

quaero ab paucus et de instrumentum sum instrumentum voco sine quo formaris materia in is qui volo efficio opus non possum verus hic ego non ars credo ago sed artifex neque enim scientia desidero instrumentum qui possum sum consummo etiamsi nihil facio sed ille artifex ut caelator caelum et pictor penicillum itaque hic in is locus quo de orator dico sum differo


quod aliquanto etiam magis de synecdoche dicam. nam translatio permovendis animis plerumque et signandis rebus ac sub oculos subiiciendis reperta est. haec variare sermonem potest, ut ex uno plures intelligamus, parte totum, specie genus, praecedentibus sequentia, vel omnia haec contra; liberior poetis quam oratoribus.

qui aliquantus etiam magis de synecdoche dico nam translatio permoveo animus plerusque et signo res atque sub oculus subiiciendis reperio sum hic variaris sermo possum ut ex unus multus intelligamus pars totus species genus praecedo sequor vel omnis hic contra liber poeta quam orator


sed praestat alicui vel gratia vel pecunia vel amicitia, ut doctissimum atque incomparabilem magistrum domi habeat: num tamen ille totum in uno diem consumpturus est? aut potest esse ulla tam perpetua discentis intentio, quae non ut visus oculorum obtutu continuo fatigetur? cum praesertim multo plus secreti temporis studia desiderent.

sed praesto aliqui vel gratia vel pecunia vel amicitia ut doceo atque incomparabilis magister domus habeo num tamen ille totus in unus dies consumo sum aut possum sum ullus tam perpetuus disco intentio qui non ut video oculus obtueor continuo fatigo cum praesertim multus multus secerno tempus studium desidero


vidi multos, quorum supercilia ad singulos vocis conatus adlevarentur, aliorum constricta, aliorum etiam dissidentia, cum alterum in verticem tenderent, altero paene oculus ipse premeretur.

video multus qui supercilium ad singuli vox conor adlevo alius constringo alius etiam dissidentia cum alter in vertex tendo alter paene oculus ipse premo


firmissimis argumentorum singulis instandum, infirmiora congreganda sunt, quia illa per se fortia non oportet circumstantibus obscurare, ut qualia sunt appareant, haec imbecilla natura mutuo auxilio sustinentur.

firmus argumentor singuli insto infirmis congrego sum quia ille per sui fortis non oportet circumsto obscuro ut qualis sum appareo hic imbecillus natura mutuus auxilium sustineo


ne hoc quidem simpliciter accipiendum, quod est a me positum, esse supervacuam narrationem rei, quam iudex noverit; quod sic intelligi volo, si non modo quid factum sit sciet, sed ita factum etiam, ut nobis expedit, opinabitur.

ne hic quidem simplex accipio qui sum ab ego pono sum supervacuus narratio res quam iudex nosco qui sic intellego volo si non modo quis facio sum scio sed ita facio etiam ut nos expedio opinor


nam Lacedaemonios quidem etiam saltationem quandam tanquam ad bella quoque utilem habuisse inter exercitationes accepimus. neque id veteribus Romanis dedecori fuit; argumentum est sacerdotum nomine ac religione durans ad hoc tempus saltatio, et illa in tertio Ciceronis de Oratore libro verba Crassi, quibus praecipit, ut orator utatur laterum inclinatione forti ac virili, non a scena et histrionibus sed ab armis aut etiam a palaestra; cuius disciplinae usus in nostram usque aetatem sine reprehensione descendit.

nam lacedaemonii quidem etiam saltatio quidam tamquam ad bellum quoque utilis habeo inter exercitatio accipio neque is vetus romanus dedecor sum argumentum sum sacerdos nomen atque religio duro ad hic tempus saltatio et ille in tertius cicero de orator liber verbum crassus qui praecipio ut orator uto latus inclinatio fortis atque virilis non ab scena et histrio sed ab arma aut etiam ab palaestra qui disciplina utor in noster usque aetas sine reprehensio descendo


hi sunt enim, qui suae imbecillitati sanitatis appellationem, quae est maxime contraria, obtendant; qui, quia clariorem vim eloquentiae velut solem ferre non possunt, umbra magni nominis delitescunt. quibus quia multa et pluribus locis Cicero ipse respondit, tutior mihi de hoc disserendi brevitas erit.

hic sum enim qui suus imbecillitas sanitas appellatio qui sum magnus contrarius obtendant qui quia clarus vis eloquentia velut sol fero non possum umbra magnus nomen delitesco qui quia multus et multus locus cicero ipse respondeo tueor ego de hic dissero brevitas sum


sic fiet cum id, propter quod maxime repertus est usus orationis, ut dicat utiliter et ad efficiendum quod intendit potenter, tum laudem quoque nec doctorum modo sed etiam vulgi consequatur.

sic fio cum is propter qui magnus reperio sum utor oratio ut dico utilis et ad efficio qui intendo potens tum laus quoque neque doctor modo sed etiam vulgus consequor


nos , quo facilius propositum explicemus, utrumque παράδειγμα esse credamus, et ipsi appellemus exemplum. nec vereor, ne videar repugnare Ciceroni, quanquam collationem separat ab exemplo. nam idem omnem argumentationem dividit in duas partes, inductionem et ratiocinationem, ut plerique Graecorum in παραδείγματα et ἐπιχειρήματα dixeruntque παράδειγμα ῥητορικὴν ἐπαγωγήν.

nos quo facilis propono explico uterque sum credo et ipse appello exemplum neque vereor ne video repugnaris cicero quamquam collatio separo ab exemplum nam idem omnis argumentatio divido in duo pars inductio et ratiocinatio ut plerusque graecum in et dico


nam consuetudo et exercitatio facilitatem maxime parit; quae si paulum intermissa fuerit, non velocitas illa modo tardatur, sed ipsum os coit atque concurrit. quanquam enim opus est naturali quadam mobilitate animi ut, dum proxima dicimus, struere ulteriora possimus semperque nostram vocem provisa et formata cogitatio excipiat,

nam consuetudo et exercitatio facilitas magnus pario qui si paulus intermissus sum non velocitas ille modo tardo sed ipse os coeo atque concurro quamquam enim opus sum natural quidam mobilitas animus ut dum propior dico struo ulteriora possum semper noster voco provideo et formo cogitatio excipio


nihil habet, Caesar, nec fortuna tua maius quam ut possis, nec natura melius quam ut velis servare quam plurimos. ita , quae erant rerum, propria fecit hominis. in hoc genere custodiendum est et id, quod ubique, ne crebrae sint, ne palam falsae (quales frequenter ab iis dicuntur, qui haec καθολικὰ vocant, et, quidquid pro causa videtur, quasi indubitatum pronuntiant), et ne passim et a quocunque dicantur.

nihil habeo caesar neque fortuna tuus magnus quam ut possum neque natura bonus quam ut velis servaris quam multus ita qui sum res proprius facio homo in hic genus custodio sum et is qui ubique ne creber sum ne palam fallo qualis frequens ab is dico qui hic voco et quisquis pro causa video quasi indubitas pronuntio et ne passim et ab quocunque dico


ea non semper, ut quidam putaverunt, iudicium antecedit, qualia sunt praetorum curiosa consilia, cum de iure accusatoris ambigitur; sed in ipsis iudiciis frequentissime versatur. est autem duplex eius disceptationis condicio, quod aut intentio aut praescriptio habet controversiam. ac fuerunt, qui praescriptionis statum facerent, tanquam ea non iisdem omnibus quibus ceterae leges quaestionibus contineretur.

is non semper ut quidam puto iudicium antecedo qualis sum praetor curiosus consilium cum de ius accusator ambago sed in ipse iudicium frequens verso sum autem duplex is disceptatio condicio qui aut intentio aut praescriptio habeo controversia atque sum qui praescriptio status facio tamquam is non idem omnis qui ceterus lex quaestio contineo


aliter pro Caelio ficta interrogatione: dicet aliquis, Haec igitur est tua disciplina? sic tu instituis adulescentis? et totus locus. deinde : ego , si quis, iudices, hoc robore animi atque hac indole virtutis ac continentiae fuit, et cetera. cui diversum est, cum alium rogaveris, non exspectare responsum sed statim subiicere: domus tibi deerat? at habebas; pecunia superabat? at egebas. quod schema quidam per suggestionem vocant.

aliter pro caelius fictum interrogatio dico aliquis hic igitur sum tuus disciplina sic tu instituo adulescens et totus locus deinde ego si quis iudex hic robur animus atque hic indoles virtus atque continentia sum et ceterus qui diverto sum cum alius rogo non exspectaris responsum sed statim subiicere domus tu desum at habeo pecunia supero at egeo qui schema quidam per suggestio voco


A me tamen nec ultra pueriles annos retinebitur nec in his ipsis diu. neque enim gestum oratoris componi ad similitudinem saltationis volo, sed subesse aliquid ex hac exercitatione puerili, unde nos non id agentes furtim decor ille discentibus traditus prosequatur.

ab ego tamen neque ultra puerilis annus retineo neque in hic ipse diu neque enim gero orator compono ad similitudo saltatio volo sed subsum aliquis ex hic exercitatio puerilis unde nos non is ago furtim decor ille disco trado prosequor


neque protinus non est materia rhetorices, si in eadem versatur et alius. nam si quaeram, quae sit materia statuarii, dicetur aes; si quaeram quae sit excusoris, id est fabricae eius quam Graeci χαλκευτικήν vocant, similiter aes esse respondeant. atqui plurimum statuis differunt vasa.

neque protinus non sum materia rhetorico si in idem verso et alius nam si quaero qui sum materia statuarius dico aes si quaero qui sum excusor is sum fabrica is quam graecum voco similis aes sum respondeo atqui multus statuo differo vasum


turpis voluptas et inhumana et nulli audientium bona gratia a litigatoribus quidem frequenter exigitur, qui ultionem malunt quam defensionem. sed neque alia multa ad arbitrium eorum facienda sunt. hoc quidem quis hominum liberi modo sanguinis sustineat petulans esse ad alterius arbitrium?

turpis voluptas et inhumanus et nullus audio bonus gratia ab litigator quidem frequens exigo qui ultio malo quam defensio sed neque alius multus ad arbitrium is facio sum hic quidem quis homo liber modo sanguis sustineo petulans sum ad alter arbitrium


sic erunt magna non nimia, sublimia non abrupta, fortia non temeraria, severa non tristia, gravia non tarda, laeta non luxuriosa, iucunda non dissoluta, grandia non tumida. similis in ceteris ratio est ac tutissima fere per medium via, quia utriusque ultimum vitium est.

sic sum magnus non nimius sublime non abrumpo fortis non temerarius severus non tristis gravis non tardus laetus non luxuriosus iucundus non dissolvo grandis non tumidus similis in ceterus ratio sum atque tueor fere per medius via quia uterque ulter vitium sum


scrutabitur ille praeceptor acer atque subtilis origines nominum, quae ex habitu corporis Rufos Longosque fecerunt; ubi erit aliud secretius, Sullae , Burri, Galbae, Plauti, Pansae, Scauri taliaque; et ex casu nascentium; hic Agrippa et Opiter et Cordus et Postumus erunt; et ex iis, quae post natos eveniunt, unde Vopiscus. iam Cottae, Scipiones, Laenates, Serani sunt ex variis causis.

scrutor ille praeceptor acer atque subtilis origo nomen qui ex habitus corpus rufus longus facio ubi sum alius secerno sulla burrus galba plautius pansa scaurus talis et ex casus nasco hic agrippa et opiter et cordus et postumus sum et ex is qui post nascor evenio unde vopiscus iam cotta scipio laenates serani sum ex varius causa


ceterum , ut de Homero taceam, ad quo nullius non artis aut opera perfecta aut certe non dubia vestigia reperiuntur, (ut Eleum Hippiam transeam, qui non liberalium modo disciplinarum prae se scientiam tulit, sed vestem et anulum crepidasque, quae omni manu sua fecerat, ad usu habuit, atque ita se praeparavit, ne cuius alterius opere egeret,) illusisse tot malis, quot summa senectus habet, uniuersae Graeciae credimus Gorgian, qui quaerere auditores de quo quisque vellet iubebat.

ceterum ut de homerus taceo ad quo nullus non ars aut opus perficio aut certus non dubius vestigium reperio ut elei hippias transeo qui non liberalis modo disciplinaris prae sui scientia fero sed vestis et anulus crepida qui omnis manus suus facio ad usus habeo atque ita sui praeparo ne qui alter opus egeo illusisse tot malus quot summus senectus habeo universus graecia credo gorgias qui quaero auditor de quo quisque volo jubeo


sententiarum ornamenta maiora sunt; quibus quia frequentissime Demosthenes utatur, sunt qui patent, idcirco eius eloquentiam maxime esse laudabilem. et vere nullus fere ab eo locus sine quadam conformatione sententiae dicitur, nec quicquam est aliud dicere nisi omnes aut certe plerasque aliqua specie illuminare sententias. quas cum tu optime, Brute, teneas, quid attinet nominibus uti aut exemplis? tantummodo notetur locus. sic igitur dicet ille, quem expetimus, ut verset saepe mullis modis eadem et in una re haereat in eademque commoretur sententia.

sententiaris ornamentum magnus sum qui quia frequens demosthenes uto sum qui pateo idcirco is eloquentia magnus sum laudabilis et verus nullus fere ab is locus sine quidam conformatio sententia dico neque quisquam sum alius dico nisi omnis aut certus plerusque aliqui species illuminaris sententia qui cum tu optume brutus teneo quis attineo nomen uti aut exemplum tantummodo noto locus sic igitur dico ille qui expeto ut verso saepe mullus modus idem et in unus res haereo in idem commoro sententia


bibere aut etiam esse inter agendum, quod multis moris fuit et est quibusdam, ab oratore meo procul absit. nam si quis aliter dicendi onera perferre non possit, non ita miserum est non agere potiusque multo quam et operis et hominum contemptum fateri.

bibo aut etiam sum inter ago qui multus mos sum et sum quidam ab orator meus procul absum nam si quis aliter dico onus perfero non possum non ita miser sum non ago potis multus quam et opus et homo contemno fateor


noveram quosdam, qui se pulchre expressisse genus illud caelestis huius in dicendo viri sibi viderentur, si in clausula posuissent esse videatur. ergo primum est, ut quod imitaturus est quisque intelligat et quare bonum sit sciat.

nosco quidam qui sui pulcher exprimo genus ille caelestis hic in dico vir sui video si in clausula pono sum video ergo primus sum ut qui imito sum quisque intellego et quare bonus sum scio


quid enim tuus ille, Tubero, destrictus in acie Pharsalica gladius agebat? cuius latus ille mucro petebat? qui sensus erat armorum tuorum? quae tua mens, oculi, manus, ardor animi? quid cupiebas? quid optabas ? Simile est hoc figurae, quam συναθροισμόν vocant; sed illic plurium rerum est congeries, hic unius multiplicatio. haec etiam crescere solet verbis omnibus altius atque altius insurgentibus: aderat ianitor carceris, carnifex praetoris, mors terrorque sociorum et civim Romanorum, victor Sextius. 28 Eadem fere est ratio minuendi. nam totidem sunt ascendentibus quot descendentibus gradus. ideoque uno ero exemplo contentus eius loci, quo Cicero de oratione Rulli haec dicit: pauci tamen qui proximi adstiterant, nescio quid illum de lege agraria voluisse dicere suspicabantur. quod si ad intellectum referas, minutio est, si ad obscuritatem, incrementum.

quis enim tuus ille tubero destringo in acies pharsalicus gladius ago qui latus ille mucro peto qui sensus sum armus tuus qui tuus mens oculus manus ardor animus quis cupio quis opto similis sum hic figura quam voco sed illic multus res sum congeries hic unus multiplicatio hic etiam cresco soleo verbum omnis altus atque altus insurgo adsum janitor carcer carnifex praetor mors terror socius et civim romanus victor sestius idem fere sum ratio minuo nam totidem sum ascendo quot descendo gradus ideo unus sum exemplum contineo is locus quo cicero de oratio rullus hic dico paucus tamen qui propior assisto nescio quis ille de lex agrarius volo dico suspicor qui si ad intellego refero minutio sum si ad obscuritas incrementum


quod Cicero optime videt ac testatur frequenter se quod numerosum sit quaerere, ut magis non ἀπάλαιστοι. quod esset inscitum atque agreste, quam ἔνρυθμον, quod poeticum est, esse compositionem velit; sicut etiam quos palaestritas esse nolumus, tamen esse nolumus eos qui dicuntur ἀπάλαιστοι.

qui cicero optume video atque testor frequens sui qui numerosus sum quaero ut magis non qui sum inscitus atque agrestis quam qui poeticus sum sum compositio volo sicut etiam qui palaestrita sum nolo tamen sum nolo is qui dico


frequentius tamen illud accidet, quod est a plurimis traditum. effugerunt has quaestiones qui dixerunt, status esse id, quod appareat ex intentione et depulsione, ut fecisti , non feci aut recte feci.

frequens tamen ille accido qui sum ab multus trado effugio hic quaestio qui dico status sum is qui appareo ex intentio et depulsio ut facio non facio aut rectus facio


adversus consulta autem senatus et decreta principum vel magistratuum remedium nullum est, nisi aut inventa quantulacunque causae differentia aut aliqua vel eorundem vel eiusdem potestatis hominum posterior constitutio, quae sit priori contraria; quae si deerunt, lis non erit.

adverro consulo autem senatus et decretum princeps vel magistratus remedium nullus sum nisi aut invenio quantulacunque causa differentia aut aliqui vel idem vel idem potestas homo posterus constitutio qui sum prior contrarius qui si desum lis non sum


persuadendum enim iudici est, qui etiamsi verbis devinctus est, tamen, nisi ipsi rei accesserit, tacitus dissentiet. agenti vero quae tanta est huius praecisae comprehensionis necessitas? an , si non dixero, homo est animal mortale rationale, non potero, expositis tot corporis animique proprietatibus, latius oratione ducta, vel a dis eum vel a mutis discernere?

persuadeo enim judicium sum qui etiamsi verbum devincio sum tamen nisi ipse res accedo taceo dissentio ago verus qui tantus sum hic praecido comprehensio necessitas an si non dico homo sum animal mortalis rational non possum expono tot corpus animus proprietas fero oratio duco vel ab deus is vel ab mutus discerno


at hoc pati non possumus et perire artem putamus, nisi apparent, cum desinat ars esse, si apparet. pendemus ex laude atque hanc laboris nostri ducimus summam. ita , quae circumstantibus ostentare volumus, iudicibus prodimus.

at hic patior non possum et pereo ars puto nisi appareo cum desino ars sum si appareo pendeo ex laus atque hic labor noster duco summa ita qui circumsto ostentaris volo judex prodeo


citius autem idoneus erit iuvenis, quem praeceptor coegerit in declamando quam simillimum esse veritati et per totas ire materias, quarum nunc facillima et maxime favorabilia decerpunt. obstant huic, quod secundo loco posui, fere turba discipulorum et consuetudo classium certis diebus audiendarum, nonnihil etiam persuasio patrum numerantium potius declamationes quam aestimantium.

cieo autem idoneus sum juvenis qui praeceptor cogo in declamo quam similis sum veritas et per totus eo materio qui nunc facilis et magnus favorabilia decerpo obsto hic qui secundus locus pono fere turba discipulus et consuetudo classis certus dies audiendaris nonnihil etiam persuasio pater numero potis declamatio quam aestimo


nec ignore, plures fieri a plerisque partes; sed nos iustum, pium, religiosum, ceteraque his similia honesto complectimur. iusti tamen species non simpliciter excuti solent. aut enim de re ipsa quaeritur, ut dignane poena vel praemio sit, aut de modo praemii poenaeve, qui tam maior quam minor culpari potest.

neque ignore multus fio ab plerusque pars sed nos iustus pius religiosus ceter hic similis honestus complector justus tamen species non simplex excutio soleo aut enim de res ipse quaero ut digno poena vel praemium sum aut de modo praemium poenaeve qui tam magnus quam paruus culparis possum


ut in oratione sparsa plerumque colligimus argumenta, quae per se nihil reum aggravare videantur, congregatione deinde eorum factum convincimus, ita huiusmodi testis multa de anteactis, multa de insecutis, loco, tempore, persona, ceteris est interrogandus, ut in aliquod responsum incidat, post quod illi vel fateri quae volumus necesse sit vel iis quae iam dixerit repugnare.

ut in oratio spargo plerusque colligo argumentum qui per sui nihil reus aggravaris video congregatio deinde is facio convincimus ita huiusmodi testis multus de anteactis multus de insequor locus tempus persono ceterus sum interrogo ut in aliqui responsum incido post qui ille vel fateor qui volo necesse sum vel is qui iam dico repugnaris


hoc genus dicti consequens vocant quidam, atque illi simile, quod Cicero Curionem, semper ab excusatione aetatis incipientem, facilius cotidie prooemium habere dixit, quia ista natura sequi et cohaerere videantur.

hic genus dictum consequor voco quidam atque ille similis qui cicero curio semper ab excusatio aetas incipio facilis cottidie prooemium habeo dico quia iste natura sequor et cohaereo video


M. igitur Cato idem summus imperator, idem sapiens, idem orator, idem historiae conditor, idem iris, idem rerum rusticarum peritissimus fuit inter tot operas militiae, tantas domi contentiones, rudi saeculo, litteras Graecas aetate iam declinata; didicit, ut esset hominibus documento ea quoque percipi posse quae senes concupissent.

m igitur cato idem summus imperator idem sapio idem orator idem historia conditor idem iris idem res rusticaris pereo sum inter tot opera militia tantus domus contentio rudo saeculum littera graece aetas iam declino disco ut sum homo documentum is quoque percipio possum qui senex concupio


nam quis ignorat musicen (ut de hae primum loquar) tantum iam illis antiquis temporibus non studii modo verum etiam venerationis habuisse, ut iidem musici et vates et sapientes iudicarentur (mittam alios) Orpheus et Linus; quorum utrumque dis genitum, alterum vero, quia rudes quoque atque agrestes animos admiratione mulceret, non feras modo sed saxa etiam silvasque duxisse posteritatis memoriae traditum est.

nam quis ignoro musice ut de hic primus loquor tantus iam ille antiquus tempus non studium modo verus etiam veneratio habeo ut eo musicus et vates et sapio judico mitto alius orpheus et linus qui uterque deus gigno alter verus quia rudo quoque atque agrestis animus admiratio mulceo non ferus modo sed saxum etiam silva duco posteritas memoria trado sum


causa principii nulla alia est, quam ut auditorem, quo sit nobis in ceteris partibus accommodatior, praeparemus. id fieri tribus maxime rebus inter auctores plurimos constat, si benevolum, attentum, docilem fecerimus, non quia ista non per totam actionem sint custodienda, sed quia initiis praecipue necessaria, per quae in animum iudicis, ut procedere ultra possimus, admittimur.

causa principium nullus alius sum quam ut auditor quo sum nos in ceterus pars accommodo praeparo is fio tres magnus res inter auctor multus consto si benevolus attendo docilis facio non quia iste non per totus actio sum custodio sed quia initium praecipuus necessarius per qui in animus judex ut procedo ultra possum admitto


adde quod domi ea sola discere potest, quae ipsi praecipientur, in schola etiam quae aliis. audiet multa cotidie probari, multa corrigi; proderit alicuius obiurgata desidia, proderit laudata industria, excitabitur laude aemulatio,

addo qui domus is solus disco possum qui ipse praecipio in schola etiam qui alius audio multus cottidie probaris multus corrigo prosum aliquis objurgo desidia prosum laudo industria excito laus aemulatio


idem corrigit quae a Graccho composita durius putat. illum decet; nos hac sumus probatione contenti, quod ut scribendo, quae se nobis solutiora obtulerunt, componimus. quid enim attinet eorum exempla quaerere, quae sibi quisque experiri potest? illud notasse satis habeo, quo pulchriora et sensu et elocutione dissolveris, hoc orationem magis deformem fore, quia negligentia collocationis ipsa verborum luce deprehenditur.

idem corrigo qui ab gracchus compono durus puto ille decet nos hic sum probatio contendo qui ut scribo qui sui nos solvo offertor compono quis enim attineo is exemplum quaero qui sui quisque experior possum ille noto satis habeo quo pulcher et sentio et elocutio dissolvo hic oratio magis deformo sum quia neglegentia collocatio ipse verbum lux deprehendo


est et illud vitium nimium sollicite et circa omnia momenta luctantis; suspectam enim facit iudici causam, et frequenter, quae statim dicta omnem dubitationem sustulissent, dilata ipsis praeparationibus fidem perdunt, quia patronus et aliis crediderit opus fuisse. fiduciam igitur orator prae se ferat semperque ita dicat, tanquam de causa optime sentiat;

sum et ille vitium nimium sollicitus et circa omnis momentum luctor suspicio enim facio judicium causa et frequens qui statim dictum omnis dubitatio tollo differo ipse praeparatio fides perdo quia patronus et alius credo opus sum fiducia igitur orator prae sui fero semper ita dico tamquam de causa optume sentio


virtutis facillima est via. naturam intueamur, hanc sequamur. omnis eloquentia circa opera vitae est, ad se refert quisque quae audit, et id facillime accipiunt animi, quod agnoscunt.

virtus facilis sum via natura intueor hic sequor omnis eloquentia circa opus vita sum ad sui refero quisque qui audio et is facilis accipio animus qui agnosco


nec video, quare curam dicendi patent quidam inde coepisse, quod ii, qui in discrimen aliquod vocabantur, accuratius loqui defendendi sui gratia instituerint. haec enim ut honestior causa, ita non utique prior est, cum praesertim accusatio praecedat defensionem; nisi quis dicet, etiam gladium fabricatum ab eo prius, qui ferrum in tutelam sui quam qui in perniciem alterius compararit.

neque video quare cura dico pateo quidam inde coepio qui is qui in discrimen aliqui voco accuro loquor defendo suus gratia instituo hic enim ut honestus causa ita non utique prior sum cum praesertim accusatio praecedo defensio nisi quis dico etiam gladius fabrico ab is prior qui ferrum in tutela suus quam qui in pernicies alter comparo


quae tandem ars digna litteris Platoni defuit? quot sacculis Aristoteles didicit, ut non solum, quae ad philosophos atque oratores pertinent, scientia complecteretur, sed animalium satorumque naturas omnes perquireret? illis haec invenienda fuerunt, nobis cognoscenda sunt. tot nos praeceptoribus, tot exemplis instruxit antiquitas, ut possit videri nulla sorte nascendi aetas felicior quam nostra, cui docendae priores elaborarunt.

qui tandem ars dignus littera plato desum quot sacculis aristotelis disco ut non solus qui ad philosophus atque orator pertineo scientia complector sed animal sero natura omnis perquiro ille hic invenio sum nos cognosco sum tot nos praeceptor tot exemplum instruo antiquitas ut possum video nullus sors nascor aetas felix quam noster qui doceo prior elaboro


has fere sedes accepimus probationum in universum, quas neque generatim tradere sat est, cum ex qualibet earum innumerabilis argumentorum copia oriatur, neque per singulas species exsequi patitur natura rerum, quod qui sunt facere conati, duo pariter subierunt incommoda, ut et nimium dicerent nec tamen totum.

hic fere sedes accipio probatio in universus qui neque generatim trado satis sum cum ex qualibet is innumerabilis argumentor copia orior neque per singulus species exsequor patior natura res qui qui sum facio conor duo pariter subeo incommodus ut et nimium dico neque tamen totus


secundum tale genus controversiarum, in quo nullum argumentum est, quod ex lege ipsa peti possit, sed de eo tantum, de quo lis est, quaerendum est. Peregrinus, si murum ascenderit, capite puniatur. cum hostes murum ascendissent, peregrinus eos depulit; petitur ad supplicium.

secundus talis genus controversiaris in quo nullus argumentum sum qui ex lex ipse peto possum sed de is tantus de quo lis sum quaero sum peregrinus si murus ascenderit caput punior cum hostis murus ascendissent peregrinus is depello peto ad supplicium


alioqui , ubi nihil ex significatione mutatum est et structura sola variatur, figura potius verborum dici potest, sicut multi existimarunt. longis autem hyperbatis et confusis quae vitia accidunt, suo loco diximus. hyperbolen audacioris ornatus summo loco posui. est haec decens veri superiectio; virtus eius ex diverso par augendi atque minuendi; fit pluribus modis.

alioqui ubi nihil ex significatio muto sum et structura solus vario figuro potis verbum dico possum sicut multus existimo longus autem hyperbaton et confundo qui vitio accido suus locus dico hyperbole audax orno superus locus pono sum hic decet verus superjectio virtus is ex diverto par augeo atque minuo fio multus modus


tutelae praeterea; in quo iudicio solet quaeri, an alia de re quam de calculis cognosci oporteat, an fidem praestare debeat tantum, non etiam consilium et eventum. cui simile est male gestae procurationis, quae in foro negotiorum gestorum; nam et mandati actio est.

tutela praeterea in quo iudicium soleo quaero an alius de res quam de calculus cognosco oportet an fides praesto debeo tantus non etiam consilium et evenio qui similis sum malus gero procuratio qui in forum negotium gestor nam et mando actium sum


illo enim modo ut sit multum, hoc etiam plus ut sit efficitur. quattuor tamen maxime generibus video constare amplificationem, incremento, comparatione, ratiocinatione, congerie. incrementum est potentissimum, cum magna videntur etiam quae inferiora sunt. id aut uno gradu fit aut pluribus et pervenit non modo ad summum sed interim quodammodo supra summum. omnibus his sufficit vel unum Ciceronis exemplum:

ille enim modo ut sum multus hic etiam multus ut sum efficio quattuor tamen magnus genus video constaris amplificatio incrementum comparatio ratiocinatio congerie incrementum sum potens cum magnus video etiam qui inferus sum is aut unus gradus fio aut multus et pervenio non modo ad superus sed interim quodammodo supra superus omnis hic sufficio vel unus cicero exemplum


ad quod ille quidem conticescit, sed sermonem suscipit Polus iuvenili calore inconsideratior, contra quem illa de simulacro et adulatione dicuntur. tum Callicles adhuc concitatior, qui tamen ad hanc perducitur clausulam, τὸν μέλλοντα ὀρθῶς ῥητορικὸν ἔσεσθαι, δίκαιον ἄνδρα δεῖ εἶναι καὶ ἐπιστήμονα τῶν δικαίων; ut appareat, Platoni non rhetoricen videri malum, sed eam veram nisi iusto ac bono non contingere.

ad qui ille quidem conticescit sed sermo suscipio polus iuvenilis calor inconsideratus contra qui ille de simulacrum et adulatio dico tum callicles adhuc concito qui tamen ad hic perduco clausula ut appareo plato non rhetorice video malus sed is verus nisi justus atque bonus non contingo


quo ex genere est in orationibus contra Verrem compositis Siciliae laus, Proserpinae raptus; pro C. Cornelio popularis illa virtutum Cn. Pompei commemoratio, in quam ille divinus orator, velut nomine ipso ducis cursus dicendi teneretur, abrupto quem inchoaverat sermone devertit actutum.

quo ex genus sum in oratio contra verres compono sicilia laus proserpina rapio pro que cornelius popularis ille virtus cn pompejus commemoratio in quam ille divinus orator velut nomen ipse dux curro dico teneo abrumpo qui incoho sermo deverto actus


Aristoteles quidem nec sine causa putat et a nostra et ab eius, qui dissentiet, persona duci frequenter in consiliis exordium, quasi mutuantibus hoc nobis a iudiciali genere, nonnunquam etiam, ut minor res maiorve videatur; in demonstrativis vero prooemia esse maxime libera existimat.

aristotelis quidem neque sine causa puto et ab noster et ab is qui dissentio persono duco frequens in consilium exordium quasi mutuo hic nos ab iudicial genus nonnunquam etiam ut paruus res magnus video in demonstrativis verus prooemium sum magnus liber existimo


argumenta vero reperiuntur aut in quaestionibus, quae etiam separatae a complexu rerum personarumque spectari per se possint, aut in ipsa causa, cum invenitur aliquid in ea non ex communi ratione ductum, sed eius iudicii, de quo cognoscitur, proprium. probationum praeterea omnium aliae sunt necessariae, aliae credibiles, aliae non repugnantes.

argumentum verus reperio aut in quaestio qui etiam separo ab complexus res persona specto per sui possum aut in ipse causa cum invenio aliquis in is non ex communis ratio duco sed is iudicium de quo cognosco proprius probatio praeterea omnis alius sum necessaria alius credibilis alius non repugno


nam rhetorice non est contraria sibi. causa enim cum causa, non illa secum ipsa componitur. nec , si pugnent inter se, qui idem didicerunt, idcirco ars, quae utrique tradita est, non erit; alioqui nec armorum, quia saepe gladiatores sub eodem magistro eruditi inter se componuntur;

nam rhetoricus non sum contrarius sui causa enim cum causa non ille sui ipse compono neque si pugno inter sui qui idem disco idcirco ars qui uterque trado sum non sum alioqui neque armus quia saepe gladiator sub idem magister erudio inter sui compono


substitutus heres erat, si postumus ante tutelae annos decessisset. non est natus. propinqui bona sibi vindicabant. quis dubitaret, quin ea voluntas fuisset testantis, ut is non nato filio heres esset, qui mortuo? sed hoc non scripserat.

substituo heres sum si postumus ante tutela annus decedo non sum nascor propinquus bonus sui vindico quis dubito quin is voluntas sum testo ut is non natus filius heres sum qui mortuus sed hic non scribo


atqui sunt quaedam actiones in satisfactione, deprecatione, confessione positae: sententiolisne flendum erit? epiphonemata aut enthymemata exorabunt? non , quidquid meris adiicietur adfectibus, omnes eorum diluet vires et miserationem securitate laxabit?

atqui sum quidam actio in satisfactio deprecatio confessio pono sententiola fleo sum epiphonema aut enthymema exoro non quisquis merus adiicietur affectus omnis is diluo vireo et miseratio securitas laxo


ac si est brevis et una conclusione finitus, nihil fortasse ultra desideret; at oratio longior plura exigit. non tantum enim refert, quid et quo modo dicamus, sed etiam quo loco; opus ergo est et dispositione. sed neque omnia, quae res postulat, dicere neque suo quaeque loco poterimus nisi adiuvante memoria; quapropter ea quoque pars quarta erit.

atque si sum brevis et unus conclusio finio nihil fortasse ultra desidero at oratio longus multus exigo non tantus enim refero quis et quo modo dico sed etiam quo locus opus ergo sum et dispositio sed neque omnis qui res postulo dico neque suus quisque locus possum nisi adjuvo memoria quapropter is quoque pars quartus sum


verum auctoritate, vetustate, consuetudine plerumque defenditur, saepe etiam ratione quadam. ideoque , cum sit a simplici rectoque loquendi genere deflexa, virtus est, si habet probabile aliquid, quod sequatur. una tamen in re maxime utilis, ut cotidiani ac semper eodem modo formati sermonis fastidium levet et nos a vulgari dicendi genere defendat.

verus auctoritas vetustas consuetudo plerusque defendo saepe etiam ratio quidam ideo cum sum ab simplex recingo loquor genus deflecto virtus sum si habeo probabilis aliquis qui sequor unus tamen in res magnus utilis ut cottidianus atque semper idem modo formo sermo fastidium levo et nos ab vulgaris dico genus defendo


habet enim, ut Cicero dicit, sedem in deformitate aliqua et turpitudine, quae cum in aliis demonstrantur, urbanitas, cum in ipsos dicentes recidunt, stultitia vocatur. cum videatur autem res levis et quae ab scurris, mimis, insipientibus denique saepe moveatur, tamen habet vim nescio an imperiosissimam et cui repugnari minime potest.

habeo enim ut cicero dico sedes in deformitas aliqui et turpitudo qui cum in alius demonstro urbanitas cum in ipse dico recido stultitia voco cum video autem res levis et qui ab scurra mimus insipiens denique saepe moveo tamen habeo vis nescio an imperiosus et qui repugnaris paruus possum


quare et pueri statim, ut praecepi, quam plurima ediscant, et, quaecunque aetas operam iuvandae studio memoriae dabit, devoret initio taedium illud et scripta et lecta saepius revolvendi et quasi eundem cibum remandendi. quod ipsum hoc fieri potest levius, si pauca primum et quae odium non adferant coeperimus ediscere, tum cotidie adiicere singulos versus, quorum accessio labori sensum incrementi non adferat, in summam ad infinitum usque perveniat, et poetica prius, tum oratorum, novissime etiam solutiora numeris et magis ab usu dicendi remota, qualia sunt iurisconsultorum.

quare et puer statim ut praecipio quam multus edisco et quicumque aetas opera juvo studium memoria do devoro initium taedium ille et scribo et lego saepis revolvendi et quasi idem cibus remando qui ipse hic fio possum levis si paucus primus et qui odium non affero coepio edisco tum cottidie adjicio singuli verro qui accessio labor sensus incrementum non affero in summa ad infinitus usque pervenio et poeticus prior tum orator novus etiam solvo numerus et magis ab usus dico remoueo qualis sum iurisconsultor


interim quasi damnemus ipsi: vis te dicam vino impulsum? errore lapsum? nocte deceptum? vera sunt ista fortasse; tu tamen ingenuum stuprasti, solve decem milia. nonnunquam praepositione praemuniri potest causa, deinde exponi.

interim quasi damno ipse volo tu dico vinum impello error labor nox decipio verus sum iste fortasse tu tamen ingenuus stupro solvo decem mille nonnunquam praepositio praemunio possum causa deinde expono


prior est et apud Homerum, cum Menelaus Graios in equum descendisse ait (nam verbo uno magnitudinem eius ostendit), et apud Vergilium, demissum lapsi per funem; nam sic quoque altitudo demonstrata est. idem , Cyclopa cum iacuisse dixit per antrum, prodigiosum illud corpus spatio loci mensus est.

prior sum et apud homerus cum menelaus graii in equus descendo aio nam verbum unus magnitudo is ostendo et apud vergilius demitto labor per funis nam sic quoque altitudo demonstro sum idem cyclopa cum jaceo dico per antrum prodigiosus ille corpus spatium locus metior sum


tantum quod non cognitis ille rebus adquieverit, qui non modo proximum tempus lucemque praesentem intueri satis credat, sed omnem posteritatis memoriam spatium vitae honestae et curriculum laudis existimet. hinc mihi ille iustitiae haustus bibat, hinc sumptam libertatem in causis atque consiliis praestet. neque erit perfectus orator, nisi qui honeste dicere et sciet et audebit.

tantus qui non cognosco ille res adquieverit qui non modo propior tempus lux praesens intueor satis credo sed omnis posteritas memoria spatium vita honestus et curriculis laus existimo hinc ego ille justitia haurio bibo hinc sumo libertas in causa atque consilium praesto neque sum perficio orator nisi qui honestus dico et scio et audeo


et quanto id magis oratoris futuri magistro providendum erit? non enim satis est dicere presse tantum aut subtiliter aut aspere, non magis quam phonasco acutis tantum aut mediis aut gravibus sonis aut horum etiam particulis excellere. nam sicut cithara ita oratio perfecta non est, nisi ab imo ad summum omnibus intenta nervis consentiat.

et quantus is magis orator sum magister provideo sum non enim satis sum dico premo tantus aut subtilis aut asper non magis quam phonascus acuo tantus aut medius aut gravis sonus aut hic etiam particulis excello nam sicut cithara ita oratio perficio non sum nisi ab imus ad superus omnis intendo nervus consentio


quare neque sociorum querelas nec amici vel propinqui necem nec erupturas in rem publicam conspirationes inultas patietur orator, non poenae nocentium cupidus, sed emendandi vitia corrigendique mores. nam qui ratione traduci ad meliora non possunt, solo metu continentur.

quare neque socius querela neque amicus vel propinquus nex neque erumpo in res publicus conspiratio inultus patior orator non poena noceo cupidus sed emendo vitio corrigo mos nam qui ratio traduco ad bonus non possum solum metus contineo


manus non impleatur anulis, praecipue medios articulos non transeuntibus; cuius erit habitus optimus adlevato pollice et digitis leviter inflexis, nisi si libellum tenebit. quod non utique captandum est; videtur enim fateri memoriae diffidentiam et ad multos gestus est impedimento.

manus non impleo anulus praecipuus medius articulus non transeo qui sum habitus bonus adlevo polliceo et digitus levis inflecto nisi si libellus teneo qui non utique capto sum video enim fateor memoria diffidentia et ad multus gero sum impedimentum


ut in illis quae circum littora, circum piscosos scopulos, ne, si gravem posuerint secundam, circus dici videatur non circuitus. itemque cum quale interrogantes gravi, comparantes acuto tenore concludunt; quod tamen in adverbiis fere solis ac pronominibus vindicant, in ceteris veterem legem sequuntur.

ut in ille qui circum litus circum piscosus scopulus ne si gravis pono secundus circus dico video non circumeo ito cum qualis interrogo gravis comparo acuo tenor concludo qui tamen in adverbium fere sol atque pronomen vindico in ceterus vetus lex sequor


iam incensum ira et inflammatum cupiditate et lapsum errore significandi gratia; nihil enim horum suis verbis quam his arcessitis magis proprium erit. illa ad ornatum, lumen orationis et generis claritatem et contionum procellas et eloquentiae fulmina, ut Cicero pro Milone Clodium fontem gloriae eius vocat et alio loco segetem ac materiem.

iam incendo ira et inflammo cupiditas et labor error significo gratia nihil enim hic suus verbum quam hic arcesso magis proprius sum ille ad orno lumen oratio et genus claritas et contio procella et eloquentia fulmen ut cicero pro milo claudius fons gloria is voco et alius locus seges atque materio


cetera , quae proponuntur, communis locus habet. aut enim coniectura excutiuntur, an vera sint; aut finitione, an propria; aut qualitate, an inhonesta, iniqua, improba, inhumana, crudelia et cetera, quae ei generi accident.

ceterus qui propono communis locus habeo aut enim conicio excutio an verus sum aut finitio an proprius aut qualitas an inhonestus iniquus improbus inhumanus crudelis et ceterus qui is gener accido


hinc parentium imperitorum inane gaudium, ipsis vero contemptus operis et inverecunda frons et consuetudo pessime dicendi et malorum exercitatio et, quae magnos quoque profectus frequenter perdidit, arrogans de se persuasio innascitur.

hinc pareo imperitor inanis gaudium ipse verus contemno opus et inverecundus frons et consuetudo pessime dico et malus exercitatio et qui magnus quoque proficiscor frequens perdo arrogo de sui persuasio innascor


at si maior erit materia, nullum iis ornatum, qui modo non obscuret, subtrahendum puto. nam et saepe plurimum lucis adfert ipsa translatio, cum etiam iuris consulti, quorum summus circa verborum proprietatem labor est, litus esse audeant dicere, qua fluctus eludit.

at si magnus sum materia nullus is orno qui modo non obscuro subtraho puto nam et saepe multus lucus affero ipse translatio cum etiam ius consulo qui summus circa verbum proprietas labor sum litus sum audeo dico qui fluctus eludo


quod nos statum, id quidam constitutionem vocant, alii quaestionem, alii quod ex quaestione appareat, Theodorus caput id est κεφάλαιον γενικώτατον, ad quod referantur omnia. quorum diversa appellatio, vis eadem est; nec interest discentium, quibus quidque nominibus appelletur, dum res ipsa manifesta sit.

qui nos status is quidam constitutio voco alius quaestio alius qui ex quaestio appareo theodorus caput is sum ad qui refero omnis qui diverto appellatio volo idem sum neque intersum disco qui quisque nomen appello dum res ipse manifestus sum


contrapositum autem vel, ut quidam vocant, contentio ( ἀντίθετον dicitur) non uno fit modo. nam et fit, si singula singulis opponuntur, ut in eo quod modo dixi, uicit pudorem libido, timorem audacia, et bina binis: non nostri ingenii, vestri auxilii est, et sententiae sententiis: dominetur in contionibus, iaceat in iudiciis.

contrapositum autem vel ut quidam voco contentio dico non unus fio modo nam et fio si singulus singuli oppono ut in is qui modo dico uinco pudor libido timor audacia et bini bini non noster ingenium vester auxilium sum et sententia sententia dominor in contio jaceo in iudicium


nam secretae et extra vulgarem usum positae ideoque magis notabiles, ut novitate aurem excitant, ita copia satiant, et se non obvias fuisse dicenti sed conquisitas et ex omnibus latebris extractas congestasque declarant.

nam secerno et extra vulgaris usus pono ideo magis notabilis ut novitas auris excito ita copia satio et sui non obvius sum dico sed conquaero et ex omnis latebra extraho congero declaro


verumque est illud, quod vulgo dicitur, mendacem memorem esse oportere. sciamus autem, si de nostro facto quaeratur, unum nobis aliquid esse dicendum; si de alieno, mittere in plura suspiciones licere. est tamen quibusdam scholasticis controversiis, in quibus ponitur aliquem non respondere quod interrogator, libertas omnia enumerandi, quae responderi potuissent.

verus sum ille qui vulgo dico mendacem memoro sum oportet scio autem si de noster facio quaero unus nos aliquis sum dico si de alienus mitto in multus suspicio licet sum tamen quidam scholasticus controversia in qui pono aliquis non respondeo qui interrogator libertas omnis enumero qui respondeo possum


sunt tamen inscripti nomine Hermagorae libri, qui confirmant illam opinionem, sive falsus est titulus sive alius hic Hermagoras fuit. nam eiusdem esse quomodo possunt, qui de hac arte mirabiliter multa composuit, cum, sicut ex Ciceronis quoque rhetorico primo manifestum est, materiam rhetorices in thesis et causas diviserit? quod reprehendit Cicero ac thesin nihil ad oratorem pertinere contendit totumque hoc genus quaestionis ad philosophos refert.

sum tamen inscribo nomen hermagoras liber qui confirmo ille opinio sive falsus sum titulus sive alius hic hermagoras sum nam idem sum quomodo possum qui de hic ars mirabilis multus compono cum sicut ex cicero quoque rhetorico primus manifestus sum materia rhetorico in thesis et causa divido qui reprehendo cicero atque thesis nihil ad orator pertineo contendo totus hic genus quaestio ad philosophus refero


nam Cicero cum dicit pro Ligario, suscepto bello, Caesar, gesto iam etiam ex parte magna, nulla vi coactus consilio ac uoluntate mea ad ea arma profectus sum, quae erant sumpta contra te, non solum ad utilitatem Ligarii respicit, sed magis laudare victoris clementiam non potest.

nam cicero cum dico pro ligarius suscepto bellum caesar gero iam etiam ex pars magnus nullus vis cogo consilium atque uoluntas meus ad is arma proficiscor sum qui sum sumo contra tu non solus ad utilitas ligarius respicio sed magis laudo victor clementia non possum


do tempori, ne hirta toga sit, non ut serica; ne intonsum caput, non ut in gradus atque anulos comptum, cum eo quod, si non ad luxuriam ac libidinem referas, eadem speciosiora quoque sint, quae honestiora.

do tempus ne hirtus toga sum non ut sericum ne intondeo caput non ut in gradus atque anulus como cum is qui si non ad luxuria atque libido refero idem speciosus quoque sum qui honestus


ideoque συλλογισμός de quo postea dicam, velut infirmior est finitio, quia rei hac quaeritur, an idem sit huius rei nomen quod alterius, illo, an proinde habenda sit haec atque illa. est et talis finitionum diversitas,

ideo de quo postea dico velut infirmus sum finitio quia res hic quaero an idem sum hic res nomen qui alter ille an proinde habeo sum hic atque ille sum et talis finitio diversitas


equidem celeras tempestates et procellas id illis dumtaxat fluctibus contionum semper Miloni putavi esse subeundas. nisi adiecisset dumtaxat fluctibus contionum, esset allegoria; nunc eam miscuit. quo id genere et species ex arcessitis verbis venit et intellectus ex propriis.

equidem celero tempestas et procella is ille dumtaxat fluctus contio semper milo puto sum subeo nisi adicio dumtaxat fluctus contio sum allegoria nunc is misceo quo is genus et species ex arcesso verbum venio et intellego ex proprius


saepius tamen accusatori congerere argumenta, reo dissolvere expediet. id autem, quod erit ab aduersario dictum, quomodo refutari debeat, intuendum est. nam si erit palam falsum, negare satis est, ut pro Cluentio Cicero eum, quem dixerat accusator epoto poculo concidisse, negat eodem die mortuum.

saepis tamen accusator congero argumentum reor dissolvo expedio is autem qui sum ab adversarius dico quomodo refutaris debeo intueor sum nam si sum palam falsus nego satis sum ut pro cluentius cicero is qui dico accusator epoto poculum concido nego idem dies mortuus


similis circa auctoritatem ratio. nam etiamsi potest videri nihil peccare, qui utitur iis verbis, quae summi auctores tradiderunt, multum tamen refert non solum, quid dixerint, sed etiam quid persuaserint. neque enim tuburchinabundum et lurchinabundum iam in nobis quisquam ferat, licet Cato sit auctor, nec hos lodices, quanquam id Pollioni placet, nec gladiola, atqui Messala dixit, nec parricidatum, quod in Caelio vix tolerabile videtur, nec collos mihi Calvus persuaserit; quae nec ipsi iam dicerent.

similis circa auctoritas ratio nam etiamsi possum video nihil peccaris qui uto is verbum qui superus auctor trado multus tamen refero non solus quis dico sed etiam quis persuadeo neque enim tuburchinabundum et lurchinabundus iam in nos quisquam fero licet cato sum auctor neque hic lodix quamquam is pollio placeo neque gladiola atqui messalla dico neque parricidatum qui in caelius vix tolerabilis video neque collus ego calvus persuadeo qui neque ipse iam dico


pars altera probationum, quae est tota in arte constatque rebus ad faciendam fidem appositis, plerumque aut omnino negligitur aut levissime attingitur ab iis, qui argumenta velut horrida et confragosa vitantes amoenioribus locis desident, neque aliter quam ii, qui traduntur a poetis gustu cuiusdam apud Lotophagos graminis et Sirenum cantu deleniti voluptatem saluti praetulisse, dum laudis falsam imaginem persequuntur, ipsa, propter quam dicitur, victoria cedunt.

pars alter probatio qui sum totus in ars consto res ad facio fides applumbo plerusque aut omnino negligitur aut levis attingo ab is qui argumentum velut horridus et confragosus vito amoenus locus desideo neque aliter quam is qui trado ab poeta gustus quidam apud lotophagi gramen et sirenum cantus delenio voluptas salus praefero dum laus falsus imago persequor ipse propter quam dico victoria cedo


sed quoniam vitia prius demonstrare aggressi sumus, ab hoc initium sit, quod κακέμφατον vocatur, sive mala consuetudine in obscenum intellectum sermo detortus est (ut ductare exercitus et patrare bella, apud Sallustium dicta sancte et antique ridentibus, si dis placet; quam culpam non scribentium quidem iudico sed legentium,

sed quoniam vitio prior demonstro aggredior sum ab hic initium sum qui voco sive malus consuetudo in obscenus intellego sermo detorqueo sum ut ductaris exercitus et patraris bellum apud sallustius dictum sancio et antiquus rideo si deus placeo quam culpa non scribo quidem judico sed lego


ne qualitatis quidem statu, in quo et honestorum et utilium quaestio est, complecti eas satis est. nam frequenter in his etiam coniecturae locus est, nonnunquam tractatur aliqua finitio, aliquando etiam legales possunt incidere tractatus, in privata maxime consilia, si quando ambigetur an liceat.

ne qualitas quidem status in quo et honestor et utilis quaestio sum complector is satis sum nam frequens in hic etiam conicio locus sum nonnunquam tracto aliqui finitio aliquando etiam legal possum incido tracto in privo magnus consilium si quando ambago an licet


in comoedia maxime claudicamus. licet Varro Musas, Aeli Stilonis sententia, Plautino dicat sermone locuturas fuisse, si Latine loqui vellent, licet Caecilium veteres laudibus ferant, licet Terentii scripta ad Scipionem Africanum referantur (quae tamen sunt in hoc genere elegantissima et plus adhuc habitura gratiae si intra versus trimetros stetissent), vix levem consequimur umbram,

in comoedia magnus claudico licet varro musa aelis stilo sententia plautinus dico sermo loquor sum si latinum loquor volo licet caecilius vetus laus fero licet terentius scribo ad scipio africanus refero qui tamen sum in hic genus elego et multus adhuc habeo gratia si intra verro trimetros sto vix levo consequor umbra


nam ut medicis non apparentia modo vitia curanda sunt sed etiam invenienda quae latent, saepe ipsis ea, qui sanandi sunt, occulentibus, ita advocatus plura quam ostenduntur aspiciat. nam cum satis in audiendo patientiae impenderit, in aliam rursus ei personam transeundum est, agendusque adversarius, proponendum quidquid omnino excogitari contra potest, quidquid recipit in eiusmodi disceptatione natura. interrogandus quam infestissime ac premendus.

nam ut medicus non appareo modo vitio curo sum sed etiam invenio qui lateo saepe ipse is qui sano sum occulo ita advoco multus quam ostendo aspicio nam cum satis in audio patientia impendo in alius rursus is persona transeo sum ago adversarius propono quisquis omnino excogitaris contra possum quisquis recipio in eiusmodi disceptatio natura interrogo quam infestus atque premo


itaque ne hoc quidem suaserim, uni se alicui proprie, quem per omnia sequatur, addicere. longe perfectissimus Graecorum Demosthenes, aliquid tamen aliquo in loco melius alii, plurima ille. sed non qui maxime imitandus, et solus imitandus est.

itaque ne hic quidem suadeo unus sui aliqui proprius qui per omnis sequor addico longus perficio graecum demosthenes aliquis tamen aliquis in locus bonus alius multus ille sed non qui magnus imito et solus imito sum


id quomodo contingat, explicabimus, cum ad destinatum huic parti locum venerimus. ea res suggeret materiam interrogationi et veluti tela ad manum subministrabit; eadem docebit, ad quae iudicis animus actione sit praeparandus. debet enim vel fieri vel detrahi testibus fides oratione perpetua, quia sic quisque dictis movetur, ut est ad credendum vel non credendum ante formatus.

is quomodo contingo explico cum ad destino hic pario locus venio is res suggero materia interrogatio et velut telum ad manus subministro idem doceo ad qui judex animus actio sum praeparo debeo enim vel fio vel detraho testis fides oratio perpetuus quia sic quisque dictum moveo ut sum ad credo vel non credo ante formo


ita praeceptorem eloquentiae, cum sagaciter fuerit intuitus, cuius ingenium presso limatoque genere dicendi, cuius acri, gravi, dulci, aspero, nitido, urbano maxime gaudeat, ita se commodaturum singulis, ut in eo, quo quisque eminet, provehatur;

ita praeceptor eloquentia cum sagax sum intueor qui ingenium premo limo genus dico qui acer gravis dulcis asper nitidus urbanus magnus gaudeo ita sui commodo singuli ut in is quo quisque emineo provehatur


quod si mente conceperint, huic quoque parti facilius accedent, ut ipsum iter neque impervium neque saltem durum putent. nam id, quod prius quodque maius est, ut boni viri simus, voluntate maxime constat; quam qui vera fide induerit, facile eas, quae virtutem docent, artes accipiet.

qui si mens concapit hic quoque pario facilis accedo ut ipse iter neque impervium neque saltem durus puto nam is qui prior quisque magnus sum ut bonus vir sum voluntas magnus consto quam qui verus fides induo facilis is qui virtus doceo ars accipio


contraria est neganti confessionis simulatio, sed ipsa quoque multum habet urbanitatis. sic Afer, cum ageret contra libertum Claudii Caesaris, et ex diverso quidam condicionis eiusdem, cuius erat litigator, exclamasset, praeterea tu semper in libertos Caesaris dicis, nec mehercule, inquit, quicquam proficio. cui vicinum est non negare quod obiicitur, cum et id palam falsum est et inde materia bene respondendi datur: ut Catulus dicenti Philippo, quid latras? furem video, inquit.

contrarius sum nego confessio simulatio sed ipse quoque multus habeo urbanitas sic afor cum ago contra libertus claudius caesar et ex diverto quidam condicio idem qui sum litigator exclamo praeterea tu semper in libertus caesar dico neque hercules inquam quisquam proficio qui vicinus sum non nego qui obiicitur cum et is palam falsus sum et inde materia bene respondeo do ut catulus dico philippus quis latro fur video inquam