sed verius erit claudere choreum praecedente spondeo, nam hic potius est numerus, nos possemus et Romanus sum. claudet et dichoreus, id est idem pes sibi ipse iungetur, quo Asiani sunt usi plurimum; cuius exemplum Cicero ponit, patris dictum sapiens temeritas filii comprobauit.

sed verus sum claudo choreus praecedo spondeo nam hic potis sum numerus nos possum et romanus sum claudo et dichoreus is sum idem pes sui ipse jungo quo asianus sum utor multus qui exemplum cicero pono pater dico sapio temeritas filius comprobo


in compositione orationis certior et magis omnibus aperta servari debet dimensio. est igitur ut pedibus et metricis quidem pedibus, qui adeo reperiuntur ut oratione, ut ut ea frequenter non sentientibus nobis omnium generum excidant versus; et contra nihil non, quod est prosa scriptum, redigi possit ut quaedam versiculorum genera vel ut membra, sicut ut molestos incidimus grammaticos,

in compositio oratio certus et magis omnis apertus servaris debeo dimensio sum igitur ut pes et metrix quidem pes qui adeo reperio ut oratio ut ut is frequens non sentio nos omnis gener excido verro et contra nihil non qui sum prorsus scribo redigo possum ut quidam versiculus genus vel ut membrum sicut ut molestus incido grammaticus


haec materia simplex erit. accedunt causae aut faciendi, ut deliberant patres conscripti, an Fabios dedant Gallis bellum minitantibus; aut non faciendi, ut deliberat C. Caesar, an perseveret in Germaniam ire, cum milites passim testamenta facerent.

hic materia simplex sum accedo causa aut facio ut delibero pater conscribo an fabius dedo gallus bellum minito aut non facio ut delibero que caesar an persevero in germania eo cum miles passim testamentum facio


est et in dividendis verbis observatio, mediam litteram consonantem priori an sequenti syllabae adiungas: haruspex enim, quia pars eius posterior a spectando est, s litteram tertiae dabit; abstemius, quia ex abstinentia temeti composita vox est, primae relinquet.

sum et in divido verbum observatio medius littera consono prior an sequor syllaba adjungo haruspex enim quia pars is posterus ab specto sum senatus littera tertius do abstemius quia ex abstinentia temetum compono vox sum primus relinquo


avertere quoque in alios crimen decet, ut fraude aliquorum concita credatur, et omnia nos passuros, nihil aspere dicturos testandum, ut, etiamsi non possumus non conviciari, nolle videamur. etiam , si quid obiciendum erit, officium est patroni, ut id filio invito, sed fide cogente facere credatur. ita poterit uterque laudari.

averto quoque in alius crimen decet ut fraus aliqui concito credo et omnis nos patior nihil asper dico testo ut etiamsi non possum non conviciaris nolo video etiam si quis obicio sum officium sum patronus ut is filius invito sed fides cogo facio credo ita possum uterque laudo


piget referre plurima hinc orta vitia, cum praesertim minime sint ignota et obscura. monere satis est mentiri hyperbolen nec ita, ut mendacio fallere velit. quo magis intuendum est, quousque deceat extollere quod nobis non creditur. pervenit haec res frequentissime ad risum; qui si captatus est, urbanitatis, sin aliter, stultitiae nomen assequitur.

pigeo refero multus hinc orior vitio cum praesertim paruus sum ignotus et obscurus moneo satis sum mentior hyperbole neque ita ut mendacium fallo volo quo magis intueor sum quousque decet extollo qui nos non credo pervenio hic res frequens ad risus qui si capto sum urbanitas sin aliter stultitia nomen assequitur


melius illud, cum sint in sermone omni brevia quaedam membra, ad quae, si necesse sit, recipere spiritum liceat, ad haec gestum disponere: ut puta novum crimen, C. Caesar, habet per se fine quendam suum, quia sequitur coniunctio; deinde et ante hanc diem non auditum satis circumscriptum est. ad haec commodanda manus est, idque dum erit prima et composita actio.

bonus ille cum sum in sermo omnis brevio quidam membrum ad qui si necesse sum recipio spiritus licet ad hic gero dispono ut puto novus crimen que caesar habeo per sui finis quidam suus quia sequor conjunctio deinde et ante hic dies non audio satis circumscribo sum ad hic commodo manus sum is dum sum primus et compono actium


hanc communem omnium legem leviter adornabit ut iustam. nempe sequetur, ut quaeramus, quid huic tam aequae postulationi respondeatur? at id manifestum est. lex est, quae iubet exheredem esse eum qui patri proditionis reo non adfuerit; tu autem non adfuisti. hanc propositionem necessaria sequitur legis laudatio et eius, qui non adfuerit, vituperatio.

hic communis omnis lex levis adorno ut iustus nempe sequor ut quaero quis hic tam aequus postulatio respondeo at is manifestus sum lex sum qui iubeo exheredo sum is qui pater proditio reor non adsum tu autem non adsum hic propositio necessarius sequor lex laudatio et is qui non adsum vituperatio


itaque vult esse auctoritatem in verbis, sententias vel graves vel aptas opinionibus hominum ac moribus. his enim salvis, licet assumere ea quibus illustrem fieri orationem putat, delecta, translata, superlata, ad nomen adiuncta, duplicata et idem significantia atque ab ipsa actione atque ab imitatione rerum non abhorrentia.

itaque volo sum auctoritas in verbum sententia vel gravis vel apto opinio homo atque mos hic enim salvus licet assumo is qui illustris fio oratio puto delecto transfero superfero ad nomen adjungo duplico et idem significo atque ab ipse actio atque ab imitatio res non abhorreo


nam iisdem fere annis aliarum quoque disciplinarum studia ingredienda sunt, quae, quia et ipsae artes sunt et esse perfectae sine orandi scientia possunt nec rursus ad efficiendum oratorem satis valent solae, an sint huic operi necessariae quaeritur.

nam idem fere annus alius quoque disciplinaris studium ingredior sum qui quia et ipse ars sum et sum perficio sine oro scientia possum neque rursus ad efficio orator satis valeo solus an sum hic operio necessaria quaero


itaque non dubito haec quoque vocare consequentia, quamvis ex prioribus dent argumentum ad ea quae sequuntur, quorum duas quidam species esse voluerunt: actionis, ut pro Oppio, quos educere inuitos in provinciam non potuit, eos invitos retinere qui potuit? temporis, in Verrem, Si finem praetoris edicto adferunt Kalendae Ian., cur non initium quoque edicti nascatur a Kalendis Ian.?

itaque non dubito hic quoque vocaris consequor quivis ex prior do argumentum ad is qui sequor qui duo quidam species sum volo actio ut pro oppius qui educo invitus in provincia non possum is invitus retineo qui possum tempus in verres si finis praetor edictum affero kalendae ian cur non initium quoque edico nasco ab kalendae ian


ducuntur ergo argumenta ex finitione seu fine; nam utroque modo traditur. eius duplex ratio est; aut enim simpliciter quaeritur, sitne hoc virtus; aut praecedente finitione, quid sit virtus. id aut universum verbis complectimur, ut rhetorice est bene dicendi scientia; aut per partes, ut rhetorice est inveniendi recte et disponendi et eloquendi cum, firma memoria et cum dignitate actionis scientia.

duco ergo argumentum ex finitio seu finis nam uterque modo trado is duplex ratio sum aut enim simplex quaero sum hic virtus aut praecedo finitio quis sum virtus is aut universus verbum complector ut rhetoricus sum bene dico scientia aut per pars ut rhetoricus sum invenio rectus et dispono et eloquor cum firmo memoria et cum dignitas actio scientia


venio nunc ad ornatum, in quo sine dubio plus quam in ceteris dicendi partibus sibi indulget orator. nam emendate quidem ac lucide dicentium tenue praemium est, magisque ut vitiis carere quam ut aliquam magnam virtutem adeptus esse videaris. inventio cum imperitis saepe communis,

venio nunc ad orno in quo sine dubius multus quam in ceterus dico pars sui indulgeo orator nam emendo quidem atque lucidus dico tenue praemium sum magus ut vitium careo quam ut aliqui magnus virtus adipiscor sum videaris inventio cum imperitus saepe communis


argumenta duci ex iure simili: ut Cicero in Topicis, eum , cui domus usus fructus relictus sit, non restituturum heredi, si corruerit, quia non restituat servum, si is decesserit; ex contrario: Nihil obstat quo minus iustum matrimonium sit mente coeuntium, etiamsi tabulae signatae non fuerint. nihil enim proderit signasse tabulas, si mentem matrimonii non fuisse constabit; ex dissimili, quale est Ciceronis pro Caecina:

argumentum duco ex ius similis ut cicero in topica is qui domus utor fructus relinquo sum non restituo heres si conruo quia non restituo servus si is decedo ex contrarius nihil obsto quo paruus iustus matrimonium sum mens coeo etiamsi tabula signo non sum nihil enim prosum signo tabula si mens matrimonium non sum consto ex dissimilis qualis sum cicero pro caecina


alia respondendi patronis ratio; et aliquando tamen eorum non oratio modo, sed vita etiam, vultus denique, incessus, habitus recte incusari solet; ut adversus Quintium Cicero non haec solum, sed ipsam etiam praetextam demissam ad talos insectatus est. presserat enim turbulentis contionibus Cluentium Quintius.

alius respondeo patronus ratio et aliquando tamen is non oratio modo sed vito etiam vultus denique incessus habitus rectus incusaris soleo ut adverro quintius cicero non hic solus sed ipse etiam praetexta demitto ad talus insector sum premo enim turbulentus contio cluentius quintus


inveniendum contra est, quo distet haec causa a ceteris, quae in potestatem victoris venirent; nec circa probationem res haeret, sed circa propositionem. dicamus inprimis: in eo, quod in iudicium deduci potest, nihil valere ius belli nec armis erepta nisi armis posse retineri; itaque, ubi illa valeant, non esse iudicem; ubi iudex sit, illa nihil valere.

invenio contra sum quo disto hic causa ab ceterus qui in potestas victor venio neque circa probatio res haereo sed circa propositio dico imprimis in is qui in iudicium deduco possum nihil valeo ius bellum neque arma eripio nisi arma possum retineo itaque ubi ille valeo non sum judico ubi iudex sum ille nihil valeo


qui dicendi facultatem a maiore ac magis expetenda vitae laude secernunt, quidam rhetoricen vim tantum, quidam scientiam sed non virtutem, quidam usum, quidam artem quidem sed a scientia et virtute diiunctam, quidam etiam pravitatem quandam artis, id est κακοτεχνίαν nominaverunt.

qui dico facultas ab magnus atque magis expeto vita laus secerno quidam rhetorice vis tantus quidam scientia sed non virtus quidam usus quidam ars quidem sed ab scientia et virtus diiunctam quidam etiam pravitas quidam ars is sum nomino


sit enim accusatoris intentio, hominem occidisti. si negat reus, faciat statum qui negat. quid si confitetur, sed iure a se adulterum dicit occisum? nempe legem esse certum est quae permittat. nisi aliquid accusator respondet, nulla lis est. non fuit , inquit, adulter; ergo depulsio incipit esse actoris, ille statum faciet. ita erit quidem status ex prima depulsione, sed ea fiet ab accusatore non a reo.

sum enim accusator intentio homo occido si nego reus facio status qui nego quis si confiteor sed ius ab sui adulter dico occido nempe lex sum certus sum qui permitto nisi aliquis accusator respondeo nullus lis sum non sum inquam adulter ergo depulsio incipio sum actor ille status facio ita sum quidem status ex primus depulsio sed is fio ab accusator non ab reor


sicut in tormentis quoque, qui est locus frequentissimus, cum pars altera quaestionem vera fatendi necessitatem vocet, altera saepe etiam causam falsa dicendi, quod aliis patientia facile mendacium faciat, aliis infirmitas necessarium. quid attinet de his plura? plenae sunt orationes veterum ac novorum.

sicut in tormentum quoque qui sum locus frequens cum pars alter quaestio verus fateor necessitas voco alter saepe etiam causa fallo dico qui alius patientia facilis mendacium facio alius infirmitas necessarius quis attineo de hic multus plenus sum oratio vetus atque novum


atque ut omnem effugiam cavillationem, sit aliquando in uno verbo nunquam in solo verbo. per quot autem et per quas accidat species, non satis convenit. qui plenissime, quadripertitam volunt esse rationem nec aliam quam barbarismi, ut fiat adiectione nam enim, de susum, in Alexandriam; detractione ambulo viam, Aegypto venio, ne hoc fecit;

atque ut omnis effugio cavillatio sum aliquando in unus verbum numquam in solum verbum per quot autem et per qui accido species non satis convenio qui plenus quadripertitam volo sum ratio neque alius quam barbarismus ut fio adiectio nam enim de sursum in alexandrea detractio ambulo via aegyptus venio ne hic facio


vel soli tamen dicamus potius quam omnino non dicamus. est et illa exercitatio cogitandi totasque materias vel silentio (dum tamen quasi dicat intra se ipsum) persequendi, quae nullo non et tempore et loco, quando non aliud agimus, explicari potest, et est in parte utilior quam haec proxima.

vel solus tamen dico potis quam omnino non dico sum et ille exercitatio cogito totus materio vel silentium dum tamen quasi dico intra sui ipse persequor qui nullus non et tempus et locus quando non alius ago explicaris possum et sum in pars utilis quam hic propior


accipiet ante se choreus et pyrrhichium: omnes prope cives virtute, gloria, dignitate superabat. cludet et dactylus, nisi eum observatio ultimae creticum facit: muliercula nixus ut litore. habebit ante se bene creticum et iambum, spondeum male, peius choreum.

accipio ante sui choreus et pyrrhichius omnis prope civis virtus gloria dignitas supero cludet et dactylus nisi is observatio ulter creticum facio muliercula nitor ut litus habeo ante sui bene creticum et iambus spondeus malus malus choreus


at id, quod contra est, raro audeat quis, nisi poeta: iam proximus ardet Ucalegon. Nisi forte hoc potius est, a possessore quod possidetur, ut hominem devorari, cuius patrimonium consumatur. quo modo fiunt innumerabiles species.

at is qui contra sum rarus audeo quis nisi poeta iam proximus ardeo ucalegon nisus fors hic potis sum ab possessor qui possideo ut homo devoraris qui patrimonium consumo quo modo fio innumerabilis species


iam illa minora, in quibus maxime studiosi eius rei fatigantur, qui verba paulum declinata varie et multipliciter ad veritatem reducunt aut correptis aut porrectis, aut adiectis aut detractis, aut permutatis litteris syllabisve. inde pravis ingeniis ad foedissima usque ludibria labuntur. sit enim consul a consulendo vel a iudicando; nam et hoc consulere veteres vocaverunt, unde adhuc remanet illud rogat boni consulas, id est bonum iudices.

iam ille parvus in qui magnus studiosus is res fatigo qui verbum paulus declino varius et multipliciter ad veritas reduco aut corripio aut porrigo aut adicio aut detraho aut permutas littera syllabisve inde pravus ingenium ad foedus usque ludibrium labor sum enim consul ab consulo vel ab judico nam et hic consulo vetus voco unde adhuc remaneo ille rogo bonus consulo is sum bonus iudex


haec adolescentes sibi scripta sciant, ne aliter quam dicturi sunt exerceri velint et in desuescendis morentur. ceterum , cum advocari coeperint in consilia amicorum, dicere sententiam in senatu, suadere si quid consulet princeps, quod praeceptis fortasse non credunt, usu docebuntur.

hic adolesco sui scribo scio ne aliter quam dico sum exerceo volo et in desuesco moror ceterum cum advocaris coepio in consilium amicus dico sententia in senatus suadeo si quis consulo princeps qui praecipio fortasse non credo usus doceo


idque cum ab Hortensio, Lucullis, Sulpicio, Cicerone, Caesare, plurimis aliis, tum ab utroque Catone factum est, quorum alter appellatus est sapiens, alter nisi creditur fuisse, vix scio, cui reliquerit huius nominis locum. neque defendet omnis orator idem, portumque illum eloquentiae suae salutarem non etiam piratis patefaciet duceturque in advocationem maxime causa.

is cum ab hortensius lucullus sulpicius cicero caesaris multus alius tum ab uterque cato facio sum qui alter appello sum sapio alter nisi credo sum vix scio qui relinquo hic nomen locus neque defendo omnis orator idem portus ille eloquentia suus salutaris non etiam pirata patefacio duco in advocatio magnus causa


adiiciunt his, qui contra sentiunt, quod saepe, quae in allis litibus impugnarunt actores causarum, eadem in aliis defendant. quod non artis sed hominis est vitium. haec sunt praecipua, quae contra rhetoricen dicantur; alia et minora et tamen ex his fontibus derivata. confirmatur autem esse artem eam breviter.

adiiciunt hic qui contra sentio qui saepe qui in allus lis impugnarunt actor causaris idem in alius defendo qui non ars sed homo sum vitium hic sum praecipuus qui contra rhetorice dico alius et parvus et tamen ex hic fons derivo confirmo autem sum ars is brevis


antiqua comoedia cum sinceram illam sermonis Attici gratiam prope sola retinet, tum facundissimae libertatis est et in insectandis vitiis praecipua, plurimum tamen virium etiam in ceteris partibus habet. nam et grandis et elegans et venusta, et nescio an ulla, post Homerum tamen, quem ut Achillem semper excipi par est, aut similior sit oratoribus aut ad oratores faciendos aptior.

antiquus comoedia cum sincerus ille sermo atticus gratia prope solus retineo tum facundus libertas sum et in insecto vitium praecipuus multus tamen vis etiam in ceterus pars habeo nam et grandis et elego et venustus et nescio an ullus post homerus tamen qui ut achilles semper excipio par sum aut similis sum orator aut ad orator facio aptus


sed consuetudo iam tenuit, ut mente concepta sensus vocaremus, lumina autem praecipueque in clausulis posita sententias; quae minus celebratae apud antiquos nostris temporibus modo carent. ideoque mihi et de generibus earum et de usu arbitror pauca dicenda. antiquissimae sunt,

sed consuetudo iam teneo ut mens concipio sensus voco lumen autem praecipuus in clausulis pono sententia qui paruus celebro apud antiqui noster tempus modo careo ideo ego et de genus is et de usus arbitror paucus dico antiquus sum


quorum priusquam partiamur species, indicandum est esse quaedam in omni probationum genere communia. nam neque ulla quaestio est, quae non sit aut in re aut in persona; neque esse argumentorum loci possunt nisi in iis, quae rebus aut personis accidunt,

qui priusquam partio species indico sum sum quidam in omnis probatio genus commune nam neque ullus quaestio sum qui non sum aut in res aut in persono neque sum argumentor locus possum nisi in is qui res aut persona accido


at is, qui defert, agere modeste videtur, cum litis adversarium iudicem faciat, et eum cuius cognitio est onere liberat, qui profecto alieno iureiurando stari quam suo mavult.

at is qui defero ago modestus video cum lis adversarius judico facio et is qui cognitio sum onus libero qui profecto alienus jurejuro staris quam suus malo


qui vero defendunt, tria faciunt genera auditorum, unum, quod ad delectationem conveniat, alterum, quod consilium accipiat, tertium, quod de causis iudicet. mihi cuncta rimanti et talis quaedam ratio succurrit, quod omne orationis officium aut in iudiciis est aut extra iudicia.

qui verus defendo tres facio genus auditor unus qui ad delectatio convenio alter qui consilium accipio tertius qui de causa iudico ego cunctus rimo et talis quidam ratio succurro qui omnis oratio officium aut in iudicium sum aut extra iudicium


adde quod magnos modica quoque eloquentia parit fructus ac, si quis haec studia utilitate sola metiatur, paene illi perfectae par est. neque erat difficile vel veteribus vel novis exemplis palam facere, non aliunde maiores opes, honores, amicitias, laudem praesentem, futuram hominibus contigisse, nisi indignum litteris esset, ab opere pulcherrimo, cuius tractatus atque ipsa possessio plenissimam studiis gratiam refert, hanc minorem exigere mercedem, more eorum, qui a se non virtutes sed voluptatem, quae fit ex virtutibus, peti dicunt.

addo qui magnus modicus quoque eloquentia pario fructus atque si quis hic studium utilitas solus metior paene ille perficio par sum neque sum difficilis vel vetus vel novus exemplum palam facio non aliunde magnus ops honor amicitia laus praesens sum homo contingo nisi indignus littera sum ab opus pulcher qui tracto atque ipse possessio plenus studium gratia refero hic paruus exigo merces mos is qui ab sui non virtus sed voluptas qui fio ex virtus peto dico


nam in stilo quidem quamlibet properato dat aliquam cogitationi moram non consequens celeritatem eius manus; ille cui dictamus urget, atque interim pudet etiam dubitare aut resistere aut mutare quasi conscium infirmitatis nostrae timentes.

nam in stilus quidem quamlibet propero do aliqui cogitatio mora non consequor celeritas is manus ille qui dicto urgeo atque interim pudeo etiam dubitaris aut resisto aut muto quasi conscius infirmitas noster timeo


de illo quoque genere defensionis plerique dubitant: si occidi, recte feci; sed non occidi; quo enim prius pertinere, si sequens firmum sit? haec invicem obstare, et utroque utentibus in neutro haberi fidem. quod sane in parte verum est, et illo sequenti, si modo indubitabile est,

de ille quoque genus defensio plerusque dubito si occido rectus facio sed non occido quo enim prior pertineo si sequor firmum sum hic invicem obstaris et uterque uto in neuter habeo fides qui sanus in pars verus sum et ille sequor si modo indubitabilis sum


illa sublimia spatiosas clarasque voces habentia amant amplitudinem dactyli quoque ac paeanis, etiamsi maiore ex parte syllabis brevibus, temporibus tamen satis pleni. aspera contra iambis maxime concitantur, non solum quod sunt e duabus modo syllabis eoque frequentiorem quasi pulsum habent, quae res lenitati contraria est, sed etiam quod omnibus pedibus insurgunt et e brevibus ut longas nituntur et crescunt, ideoque meliores choreis, qui ab longis ut breves cadunt.

ille sublime spatiosus clarus voco habeo amo amplitudo dactylus quoque atque paean etiamsi magnus ex pars syllo brevis tempus tamen satis plenus asper contra iambus magnus concito non solus qui sum e duo modo syllo eo frequens quasi pello habeo qui res lenitas contrarius sum sed etiam qui omnis pes insurgo et e brevis ut longus nitor et cresco ideo bonus chorea qui ab longus ut brevis cado


nam si regitur providentia mundus, administranda certe bonis viris erit res publica; si divina nostris animis origo, tendendum ad virtutem nec voluptatibus terreni corporis serviendum. an haec non frequenter tractabit orator? iam de auguriis, responsis, religione denique omni, de quibus maxima saepe in senatu consilia versata sunt, non erit ei disserendum, si quidem, ut nobis placet, futurus est vir civilis idem? quae denique intelligi saltem potest eloquentia hominis optima nescientis?

nam si rego provideo mundus administro certus bonus vis sum res publicus si divino noster animus origo tendo ad virtus neque voluptas terrenus corpus servio an hic non frequens tracto orator iam de augurium respondeo religio denique omnis de qui maximus saepe in senatus consilium verso sum non sum is dissero si quidem ut nos placeo sum sum vir civilis idem qui denique intellego saltem possum eloquentia homo bonus nescio


et ut omni quidem corpore totoque (ut ita dixerim) tractu numerus insertus est; neque enim loqui possumus nisi syllabis brevibus ac longis, ex quibus pedes fiunt. magis tamen et desideratur ut clausulis et apparet, primum quia sensus omnis habet suum finem poscitque naturale intervallum, quo a sequentis initio dividatur, deinde quod aures continuam vocem secutae ductaeque velut prono decurrentis orationis flumine tum magis iudicant, cum ille impetus stetit et intuendi tempus dedit.

et ut omnis quidem corpus totus ut ita dico traho numerus insero sum neque enim loquor possum nisi syllo brevis atque longus ex qui pes fio magis tamen et desidero ut clausulis et appareo primus quia sensus omnis habeo suus finis posco natural intervallum quo ab sequor initium divido deinde qui auris continuus voco sequor duco velut pronus decurro oratio flumen tum magis judico cum ille impetus sto et intueor tempus do


fit hoc et multiplex, idque est argumentorum genus ex remotione, quo modo efficitur totum falsum, modo id, quod relinquitur, verum. totum falsum est hoc modo, pecuniam credidisse te dicis; aut habuisti ipse aut ab aliquo accepisti aut invenisti aut surripuisti. si neque domi habuisti neque ah aliquo accepisti aut cetera, non credidisti.

fio hic et multiplex is sum argumentor genus ex remotio quo modo efficio totus falsus modo is qui relinquo verus totus falsus sum hic modo pecunia credo tu dico aut habeo ipse aut ab aliquis accipio aut invenio aut surripio si neque domus habeo neque ah aliquis accipio aut ceterus non credo


binos interim digitos distinguimus, sed non inserto pollice, paulum tamen inferioribus intra spectantibus, sed ne illis quidem tensis, qui supra sunt.

bini interim digitus distinguo sed non insero polliceo paulus tamen inferus intra specto sed ne ille quidem tendo qui supra sum


an Philippus Macedonum rex Alexandro filio suo prima litterarum elementa tradi ab Aristotele, summo eius aetatis philosopho, voluisset, aut ille suscepisset hoc officium, si non studiorum initia et a perfectissimo quoque optime tractari et pertinere ad summam credidisset?

an philippus macedones rex alexander filius suus primus litteraris elementum trado ab aristotelis superus is aetas philosophus volo aut ille suscipio hic officium si non studium initium et ab perficio quoque optume tractaris et pertineo ad summa credo


Maximus tamen patronis circa testimonia sudor est. ea dicuntur aut per tabulas aut a praesentibus. simplicior contra tabulas pugna. nam et minus obstitisse videtur pudor inter paucos signatores, et pro diffidentia premitur absentia. si reprehensionem non capit ipsa persona, infamare signatores licet.

magnus tamen patronus circa testimonium sudor sum is dico aut per tabula aut ab praesens simplicior contra tabula pugno nam et paruus obsto video pudor inter paucus signator et pro diffido premo absentia si reprehensio non capio ipse persono infamaris signator licet


deprecatio quidem, quae est sine ulla specie defensionis, rara admodum et apud eos solos indices, qui nulla certa pronuntiandi forma tenentur. quamquam illae quoque apud C. Caesarem et triumuiros pro diuersarum partium hominibus actiones, etiamsi precibus utuntur, adhibent tamen patrocinia; nisi hoc non fortissime defendentis est dicere, quid aliud egimus, Tubero, nisi ut,

deprecatio quidem qui sum sine ullus species defensio rarus admodum et apud is solus indico qui nullus certus pronuntio forma teneo quamquam ille quoque apud que caesaris et triumuiros pro diuerto pars homo actio etiamsi prex uto adhibeo tamen patrocinium nisi hic non fortis defendo sum dico quis alius ago tubero nisi ut


fortuna vero tum dignitatem adfert, ut in regibus principibusque (namque est haec materia ostendendae virtutis uberior), tum quo minores opes fuerunt, maiorem bene factis gloriam parit. sed omnia, quae extra nos bona sunt quaeque hominibus forte obtigerunt, non ideo laudantur, quod habuerit quis ea, sed quod iis honeste sit usus.

fortuna verus tum dignitas affero ut in rex princeps namque sum hic materia ostendo virtus uber tum quo paruus ops sum magnus bene facio gloria pario sed omnis qui extra nos bonus sum quisque homo fors obtingo non ideo laudo qui habeo quis is sed qui is honestus sum utor


totum igitur excutiamus locum, quando universam institutionem aggressi sumus. sufficiebant alioqui libri duo a Domitio Afro in hanc rem compositi, quem adolescentulus senem colui, ut non lecta mili tantum ea, sed pleraque ex ipso sint cognita. is verissime praecepit primum esse in hac parte officium oratoris, ut totam causam familiariter norit; quod sine dubio ad omnia pertinet.

totus igitur excutio locus quando universus institutio aggredior sum sufficio alioqui liber duo ab domitius afro in hic res compono qui adulescentulus senex colo ut non lego milis tantus is sed plerusque ex ipse sum cognosco is verus praecipio primus sum in hic pars officium orator ut totus causa familiaris nosco qui sine dubius ad omnis pertineo


cur non conamur et sic quaerere, num , cuicunque quis non adfuerit? facimus hoc saepe ex iis controversiis, ex quibus petuntur ex vincula qui parentes suos non alunt, ut eam quae testimonium ex filium peregrinitatis reum dixit, eum, qui filium lenoni vendidit. in hoc, de quo loquimur, patre quid apprehendi potest? damnatus est.

cur non conor et sic quaero num quicumque quis non adsum facio hic saepe ex is controversia ex qui peto ex vinculum qui parens suus non alo ut is qui testimonium ex filius peregrinitas reus dico is qui filius leno vendo in hic de quo loquor pater quis apprehendi possum damno sum


itaque in toto artis huiusce tractatu difficilius est iudicare quid doceas quam, cum iudicaris, docere, praecipueque in duabus his partibus perquam sunt pauca, circa quae si is qui instituitur non repugnaverit, pronum ad cetera habiturus est cursum.

itaque in totus ars hic tracto difficilis sum iudicaris quis doceo quam cum iudicaris doceo praecipuus in duo hic pars perquam sum paucus circa qui si is qui instituo non repugnaverit pronus ad ceterus habeo sum cursus


pluribus autem nominibus in eadem re vulgo utimur; quae tamen si diducas, suam quandam propriam vim ostendent. nam et urbanitas dicitur, qua quidem significari video sermonem praeferentem in verbis et sono et usu proprium quendam gustum urbis et sumptam ex conversatione doctorum tacitam eruditionem, denique cui contraria sit rusticitas. venustum esse,

multus autem nomen in idem res vulgo utor qui tamen si diduco suus quidam proprius vis ostendo nam et urbanitas dico qui quidem significo video sermo praefero in verbum et sonus et usus proprius quidam gustus urbs et sumo ex conversatio doctor taceo eruditio denique qui contrarius sum rusticitas venustus sum


nonnulli certa sibi initia, priusquam sensum invenerint, destinant, quibus aliquid diserti subiungendum sit, eaque diu secum ipsi clareque meditati desperata conectendi facultate deserunt et ad alia deinceps atque inde alia non minus communia ac nota devertunt.

nonnullus certus sui initium priusquam sensus invenio destino qui aliquis dissero subjungo sum is diu sui ipse clarus meditor despero conecto facultas desero et ad alius deinceps atque inde alius non paruus commune atque nosco deverto


nemo se tenuit agens pro patre, quin figuras in filium faceret, tanquam illum conscium in tormentis nominaturus. quo quid stultius? nam cum hoc iudices intellexerint, aut non torquebitur, cum ideo torqueri velit, aut torto non credetur.

nemo sui teneo ago pro pater quin figura in filius facio tamquam ille conscius in tormentum nomino quo quis stultus nam cum hic iudex intellego aut non torqueo cum ideo torqueo volo aut torqueo non credo


nec augenda semper oratio sed summittenda nonnunquam est. vim rebus aliquando verborum ipsa humilitas adfert. an , cum dicet in Pisonem Cicero, cum tibi tota cognatio serraco advehatur, incidisse videtur in sordidum nomen, non eo contemptum hominis, quem destructum volebat, auxisse? et alibi, caput opponis, cum eo coruscans.

neque augeo semper oratio sed summitto nonnunquam sum vis res aliquando verbum ipse humilitas affero an cum dico in piso cicero cum tu totus cognatio serraco adveho incido video in sordidus nomen non is contemno homo qui destruo volo augeo et alibi caput oppono cum is corusco


sed nihil ex grammatice nocuerit, nisi quod supervacuum est. an ideo minor est M. Tullius orator, quod idem artis huius diligentissimus fuit et in filio (ut epistolis apparet) recte loquendi asper quoque exactor? aut vim C. Caesaris fregerunt editi de analogia libri?

sed nihil ex grammaticus noceo nisi qui supervacuus sum an ideo paruus sum m tullius orator qui idem ars hic diligens sum et in filius ut epistula appareo rectus loquor asper quoque exactor aut vis que caesar frango edo de analogia liber


de causa prius an de persona dicendum sit, quaeritur, varieque est ab oratoribus factum, a Cicerone etiam praelatae frequenter causae. mihi , si neutro litis condicio praeponderet, secundum naturam videtur incipere a persona. nam hoc magis generale est rectiorque divisio, an ullum crimen credibile, an hoc.

de causa prior an de persono dico sum quaero varius sum ab orator facio ab cicero etiam praefero frequens causa ego si neuter lis condicio praepondero secundus natura video incipio ab persono nam hic magis general sum recingo divisio an ullus crimen credibilis an hic


superest ut dicam de genere orationis. hic erat propositus a nobis in division prima locus tertius; nam ita promiseram me de arte, de artifice, de opere dicturum. cum sit autem rhetorices atque oratoris opus oratio pluresque eius formae, sicut ostendam, in omnibus his et ars est et artifex. plurimum tamen invicem differunt; nec solum specie, ut signum signo et tabula tabulae et actio actioni, sed genere ipso, ut Graecis Tuscanicae statuae, ut Asianus eloquens Attico.

supersum ut dico de genus oratio hic sum propono ab nos in division primus locus tertius nam ita promitto ego de ars de artifex de opus dico cum sum autem rhetorico atque orator opus oratio multus is forma sicut ostendo in omnis hic et ars sum et artifex multus tamen invicem differo neque solus species ut signum signum et tabula tabula et actium actio sed genus ipse ut graecum tuscanicus statua ut asianus eloquor atticus


simplex est sic rogare, sed vos qui tandem? quibus aut venistis ab oris? Figuratum autem, quotiens non sciscitandi gratia adsumitur, sed instandi, quid enim tuus ille, Tubero, destrictus in acie Pharsalica gladius agebat? et, quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? et, patere tua consilia non sentis? et totus denique hic locus.

simplex sum sic rogo sed tu qui tandem qui aut venio ab ora figuro autem quotiens non sciscitor gratia adsumo sed insto quis enim tuus ille tubero destringo in acies pharsalicus gladius ago et quousque tandem abutor catilina patientia noster et pateo tuus consilium non sentio et totus denique hic locus


quae quidem cum sit in tris divisa partes, naturalem, moralem, rationalem, qua tandem non est cum oratoris opere coniuncta? nam ut ordinem retro agamus, de ultima illa, quae tota versatur in verbis, nemo dubitaverit, si et proprietates vocis cuiusque nosse et ambigua aperire et perplexa discernere et de falsis iudicare et colligere ac resoluere quae velis oratorum est.

qui quidem cum sum in tres divido pars natural moral rational qui tandem non sum cum orator opus conjungo nam ut ordo retro ago de ulter ille qui totus verso in verbum nemo dubito si et proprietas vox quisque nosco et ambiguus aperio et perplexus discerno et de falsum iudicaris et colligo atque resolvo qui velis orator sum


his etiam de causis insinuatione videtur opus esse, si adversarii actio iudicum animos occupavit, si dicendum apud fatigatos est; quorum alterum promittendo nostras probationes et adversas eludendo vitabimus, alterum et spe brevitatis et iis, quibus attentum fieri iudicem docuimus.

hic etiam de causa insinuatio video opus sum si adversarius actium iudex animus occupo si dico apud fatigo sum qui alter promitto noster probatio et adverso eludo vito alter et spes brevitas et is qui attendo fio judico doceo


tradito sibi puero docendi peritus ingenium eius in primis naturamque perspiciet. ingenii signum in parvis praecipuum memoria est. eius duplex virtus, facile percipere et fideliter continere. proximum imitatio; nam id quoque est docilis naturae, sic tamen, ut ea quae discit effingat, non habitum forte et ingressum et si quid in peius notabile est.

trado sui puer doceo pereo ingenium is in primus natura perspicio ingenium signum in parvus praecipuus memoria sum is duplex virtus facilis percipio et fidelis contineo propior imitatio nam is quoque sum docilis natura sic tamen ut is qui disco effingo non habitus fors et ingredior et si quis in malus notabilis sum


stuprator decem milia dare debeat, quae poena huic crimini constitute est, an, quia se stupratus suspendit, capite puniri tanquam causa mortis. quo in genere falluntur, qui ita dicunt, tanquam inter duas leges quaeratur: nam de decem milibus nulla controversia est, quae non petuntur.

stuprator decem mille do debeo qui poena hic crimen constitus sum an quia sui stupro suspendo caput punior tamquam causa mors quo in genus fallo qui ita dico tamquam inter duo lex quaero nam de decem mille nullus controversia sum qui non peto


an vero frequenter etiam fortuita hoc cogitatio praestat, ut obvios non videamus et itinere deerremus: non consequemur idem, si et voluerimus? non est indulgendum causis desidiae. nam si non nisi refecti, non nisi hilares, non nisi omnibus aliis curis vacantes studendum existimarimus, semper erit propter quod nobis ignoscamus.

an verus frequens etiam fortuitus hic cogitatio praesto ut obvius non video et iter deerro non consequor idem si et volo non sum indulgeo causa desidia nam si non nisi reficio non nisi hilaris non nisi omnis alius cura vaco studeo existimo semper sum propter qui nos ignosco


pueros adolescentibus permixtos sedere, non placet mihi. nam etiamsi vir talis, qualem esse oportet studiis moribusque praepositum, modestam habere potest etiam iuventutem, tamen vel infirmitas a robustioribus separanda est, et carendum non solum crimine turpitudinis verum etiam suspicione.

puer adolesco permisceo sedeo non placeo ego nam etiamsi vir talis qual sum oportet studium mos praepono modestus habeo possum etiam iuventus tamen vel infirmitas ab robustus separo sum et careo non solus crimen turpitudo verus etiam suspicio


ipsius vero laus hominis ex animo et corpore et extra positis peti debet. et corporis quidem fortuitorumque cum levior, tum non uno modo tractanda est. nam et pulchritudinem interim roburque prosequimur honore verborum, ut Homerus in Agamemnone atque Achille, et interim confert admirationi multum etiam infirmitas, ut cum idem Tydea parvum sed bellatorem dicit fuisse.

ipse verus laus homo ex animus et corpus et extra pono peto debeo et corpus quidem fortuitus cum levis tum non unus modo tracto sum nam et pulchritudo interim robur prosequor honor verbum ut homerus in agamemnon atque achilles et interim confero admiratio multus etiam infirmitas ut cum idem tydea parvus sed bellator dico sum


causam nunc intelligamus ὑπόθεσιν, negotium περίστασιν. sed et ipsam causam quidam similiter finierunt, ut Apollodorus negotium. Isocrates autem causam esse ait quaestionem finitam civilem aut rem controversam in personarum finitarum complexu; Cicero his verbis: causa certis personis, locis, temporibus, actionibus, negotiis cernitur, aut in omnibus aut in plerisque eorum.

causa nunc intelligamus negotium sed et ipse causa quidam similis finio ut apollodorus negotium isocrates autem causa sum aio quaestio finio civilis aut res controversam in personaris finitaris complexus cicero hic verbum causa certus persona locus tempus actio negotium cerno aut in omnis aut in plerusque is


tamen quia latius hoc opus aggressi sumus neque perfectus orator sine hac virtute dici potest, paululum impendamus huic quoque peculiaris operae, quae quidem in quibusdam causis ad victoriam vel plurimum valet.

tamen quia fero hic opus aggredior sum neque perficio orator sine hic virtus dico possum paululum impendo hic quoque peculiaris opera qui quidem in quidam causa ad victoria vel multus valeo


aut gravis pro flexa, ut Cethegus , et hic prima acuta (nam sic media mutatur); aut flexa pro gravi, ut Appi circumducta sequenti, quam ex duabus syllabis in unam cogentes et deinde flectentes dupliciter peccant.

aut gravis pro flecto ut cethegus et hic primus acutus nam sic medius muto aut flecto pro gravis ut appius circumduco sequor quam ex duo syllo in unus cogo et deinde flecto dupliciter pecco


aerumnosum quid opus est? tanquam parum sit, si dicatur quid horridum. reor tolerabile, autumo tragicum, prolem dicere inusitatum est, prosapiam insulsum. quid multa? totus prope mutatus est sermo.

aerumnosus quis opus sum tamquam parum sum si dico quis horridus reor tolerabilis autumo tragicus proles dico inusitas sum prosapia insulsus quis multus totus prope muto sum sermo


statum Graeci στάσιν vocant, quod nomen non primum ab Hermagora traditum putant, sed alii ab Naucrate, Isocratis discipulo, alii a Zopyro Clazomenio; quanquam videtur Aeschines quoque in oratione contra Ctesiphontem uti hoc verbo, cum a iudicibus petit, ne Demostheni permittant evagari, sed eum dicere de ipso causae statu cogant.

status graecum voco qui nomen non primus ab hermagoras trado puto sed alius ab naucratis isocrates discipulus alius ab zopyrus clazomenius quamquam video aeschines quoque in oratio contra ctesiphon uti hic verbum cum ab judex peto ne demosthenes permitto evagaris sed is dico de ipse causa status cogo


simplices voces prima positione id est natura sua constant, compositae aut praepositionibus subiunguntur ut innocens (dum ne pugnantibus inter se duabus, quale est inperterritus; alioqui possunt aliquando continuari duae ut incompositus, reconditus et quo Cicero utitur subabsurdum ), aut e duobus quasi corporibus coalescunt, ut maleficus.

simplex voco primus positio is sum natura suus consto compono aut praepositio subjungo ut innocens dum ne pugno inter sui duo qualis sum imperterritus alioqui possum aliquando continuaris duo ut incompositus recondo et quo cicero uto subabsurdus aut e duo quasi corpus coalesco ut maleficus


iudicium redditur, an reus causa sit mortis. in coniecturam quoque eadem species cadit, cum, perpetuo an quinquennali sit exilio multandus, in controversiam venerit; nam an prudens caedem commiserit quaeritur.

iudicium reddo an reus causa sum mors in conicio quoque idem species cado cum perpetuus an quinquennal sum exsilium multo in controversia venio nam an prudens caedes committo quaero


nam ut illorum officium est docere, sic horum praebere se dociles; alioqui neutrum sine altero sufficit. et sicut hominis ortus ex utroque gignentium confertur, et frustra sparseris semina, nisi illa praemollitus foverit sulcus: ita eloquentia coalescere nequit nisi sociata tradentis accipientisque concordia.

nam ut ille officium sum doceo sic hic praebeo sui docilis alioqui neuter sine alter sufficio et sicut homo ortus ex uterque gigno confero et frustra spargo semen nisi ille praemollio foveo sulcus ita eloquentia coalesco nequeo nisi socio trado accipio concordia


quod praecipue declamantibus (neque enim me paenitet ad hoc quoque opus meum et curam susceptorum semel adolescentium respicere) custodiendum est, quo plures in schola finguntur adfectus, quos non ut advocati, sed ut passi subimus.

qui praecipuus declamo neque enim ego paeniteo ad hic quoque opus meus et cura susceptor semel adolesco respicio custodio sum quo multus in schola fingo affectus qui non ut advoco sed ut patior subeo


nec me quanquam magni auctores in hoc duxerint, ut non semper facere attentum ac docilem iudicem velim; non quia nesciam, id quod ab illis dicitur, esse pro mala causa, qualis ea sit non intelligi, verum quia istud non negligentia iudicis contingit,

neque ego quamquam magnus auctor in hic duco ut non semper facio attendo atque docilis judico volo non quia nescio is qui ab ille dico sum pro malus causa qualis is sum non intellego verus quia iste non neglegentia judex contingo


sed ne si optimae quidem sint, esse debent frequentes. nam densitate ipsa figurae aperiuntur, nec offensae minus habent, sed auctoritatis; nec pudor videtur, quod non palam obiicias, sed diffidentia. in summa, sic maxime iudex credit figuris, si nos putat nolle dicere.

sed ne si bonus quidem sum sum debeo frequens nam densitas ipse figura aperio neque offendo paruus habeo sed auctoritas neque pudor video qui non palam obiicias sed diffido in summus sic magnus iudex credo figura si nos puto nolo dico


nobis prima sit virtus perspicuitas, propria verba, rectus ordo, non in longum dilata conclusio, nihil neque desit neque superfluat: ita sermo et doctis probabilis et planus imperitis erit. haec eloquendi observatio. nam rerum perspicuitas quo modo praestanda sit, diximus in praeceptis narrationis.

nos primus sum virtus perspicuitas proprius verbum rectus ordo non in longus differo conclusio nihil neque desum neque superfluo ita sermo et doceo probabilis et planus imperitus sum hic eloquor observatio nam res perspicuitas quo modo praesto sum dico in praecipio narratio


adiicit Theophrastus ab oratione principium, quale videtur esse Demosthenis pro Ctesiphonte, ut sibi dicere suo potius arbitrio liceat rogantis quam eo modo, quem actione accusator praescripserit.

adiicit theophrastus ab oratio principium qualis video sum demosthenes pro ctesiphon ut sui dico suus potis arbitrium licet rogo quam is modo qui actio accusator praescribo


ego porro ut prooemio video non utique opus esse suasoriis, propter quas dixi supra causas, ita cur initio furioso sit exclamandum, non intelligo; cum proposita consultatione rogatus sententiam, si modo est sanus, non quiritet, sed quam maxime potest civili et humano ingressu mereri adsensum deliberantis velit.

ego porro ut prooemium video non utique opus sum suasoria propter qui dico supra causa ita cur initium furiosus sum exclamo non intelligo cum propono consultatio rogo sententia si modo sum sanus non quirito sed quam magnus possum civilis et humanus ingredior mereo assensus delibero volo


nam licet sit aliquam in partem pronior, ut necesse est, ceteris tamen non repugnabit, atque ea cura paria faciet iis, in quibus eminebat; sicut ille (ne ab eodem exemplo recedamus) exercendi corpora peritus, non, si docendum pancratiasten susceperit, pugno ferire vel calce tantum aut nexus modo atque in iis certos aliquos docebit, sed omnia quae sunt eius certaminis. erit qui ex his aliqua non possit: in id maxime quod poterit incumbet.

nam licet sum aliqui in pars pronus ut necesse sum ceterus tamen non repugno atque is cura par facio is in qui emineo sicut ille ne ab idem exemplum recedo exerceo corpus pereo non si doceo pancratiastes suscipio pugno ferio vel calx tantus aut necto modo atque in is certus aliquis doceo sed omnis qui sum is certamen sum qui ex hic aliqui non possum in is magnus qui possum incumbo


hi vero parva illa, quae abiectissimus quisque animus utilia credit, si cum virtute conferantur despicienda iudicaverunt, ideoque perpetua saeculorum admiratione celebrantur. neque nos simus tam humiles, ut quae laudamus inutilia credamus.

hic verus parvus ille qui abicio quisque animus utilis credo si cum virtus confero despicio judico ideo perpetuus saeculum admiratio celebro neque nos sum tam humilis ut qui laudo inutilis credo


defenditur enim aliquatenus aetate, dignitate, auctoritate; quae tamen vix in ullo tanta fuerint, ut non hoc adfirmationis genus temperandum sit aliqua moderatione sicut omnia, in quibus patronus argumentum ex se ipso pete. quid fuisset tumidius, si accipiendum criminis loco negasset Cicero equitis Romani esse filium, se defendente? at ille fecit hoc etiam fauorabile coniungendo cum iudicibus dignitatem suam: equitis autem Romani esse filium, criminis loco poni ab accusatoribus, neque vobis iudicantibus oportuit neque defendentibus nobis.

defendo enim aliquatenus aetas dignitas auctoritas qui tamen vix in ullus tantus sum ut non hic adfirmatio genus tempero sum aliqui moderatio sicut omnis in qui patronus argumentum ex sui ipse peto quis sum tumidus si accipio crimen locus nego cicero equio romanus sum filius sui defendo at ille facio hic etiam fauorabilis conjungo cum judex dignitas suus equio autem romanus sum filius crimen locus pono ab accusator neque tu judico oportet neque defendo nos


iudicatio coniecturalis, an Clodius insidias fecerit. ponunt et illud, saepe causam in aliquam rem dimitti, quae non sit propria quaestionis, et de ea iudicati. A quibus multum dissentio. nam et illa quaestio, an omnes, qui paterna bona consumpserint, contione sint prohibendi, habeat oportet suam iudicationem. ergo non alia quaestio alia iudicatio erit, sed plures quaestiones et plures iudicationes.

judicatio coniectural an claudius insidiae facio pono et ille saepe causa in aliqui res dimitto qui non sum proprius quaestio et de is iudico ab qui multus dissentio nam et ille quaestio an omnis qui paternus bonus consumo contio sum prohibeo habeo oportet suus iudicatio ergo non alius quaestio alius judicatio sum sed multus quaestio et multus iudicatio


fallunt etiam verba vel regionibus quibusdam magis familiaria vel artium propria, ut Atabulus ventus et navis saccaria et in malo cosanum. quae vel vitanda apud iudicem ignarum significationum earum vel interpretanda sunt, sicut in his, quae homonyma vocantur: ut, taurus animal sit an mons an signum in coelo an nomen hominis an radix arboris, nisi distinctum non intelligetur.

fallo etiam verbum vel regio quidam magis familiaris vel ars proprius ut atabulus venio et navus saccaria et in malus cosanum qui vel vito apud judico ignarus significatio is vel interpretor sum sicut in hic qui homonymus voco ut taurus animal sum an mons an signum in caelum an nomen homo an radix arbor nisi distinguo non intelligetur


poetae quidem etiam verborum divisione faciunt transgressionem: Hyperboreo septem subiecta trioni, quod oratio nequaquam recipiet. atqui est propter quod dici tropus possit, quia componendus est e duobus intellectus.

poeta quidem etiam verbum divisio facio transgressio hyperboreus septem subiectum trio qui oratio nequaquam recipio atqui sum propter qui dico tropus possum quia compono sum e duo intellego


sed eius rei paucissimis cura est. nam ut taceam de negligentibus, quorum nihil refert, ubi litium cardo vertatur, dum sint quae vel extra causam ex personis aut communi tractatu locorum occasionem clamandi largiantur, aliquos et ambitio pervertit, qui partim tanquam occupati semperque aliud habentes, quod ante agendum sit, pridie ad se venire litigatorem aut eodem matutino iubent, nonnunquam etiam inter ipsa subsellia didicisse se gloriantur;

sed is res paucus cura sum nam ut taceo de negligentibus qui nihil refero ubi lis cardo verto dum sum qui vel extra causa ex persona aut communis tracto locus occasio clamo largior aliquis et ambitio perverto qui pars tamquam occupo semper alius habeo qui ante ago sum pridie ad sui venio litigator aut idem matutinus iubeo nonnunquam etiam inter ipse subsellium disco sui glorior


nam et illa, quae est sexta nostrarum, paene non humana voce vel omnino non voce potius inter discrimina dentium efflanda est; quae, etiam cum vocalem proxima accipit, quassa quodammodo, utique quotiens aliquam consonantium frangit, it in hoc ipso frangit, multo fit horridior. Aeolicae quoque litterae, qua servum ceruumque dicimus, etiamsi forma a nobis repudiata est, vis tamen nos ipsa persequitur.

nam et ille qui sum sextus nostraris paene non humanus vox vel omnino non vox potis inter discrimino dens efflo sum qui etiam cum vocal propior accipio quatio quodammodo utique quotiens aliqui consono frango eo in hic ipse frango multus fio horridus aeolicus quoque littera qui servus ceruumque dico etiamsi forma ab nos repudio sum volo tamen nos ipse persequor


ac ne quis pugnare inter se putet aequalitatem et varietatem, cum illi virtuti contrarium vitium sit inaequalitas, huic, quod dicitur μονοείδεια, quasi quidam unus aspectus. ars porro variandi cum gratiam praebet ac renovat aures, tum dicentem ipsa laboris mutatione reficit, ut standi, ambulandi,

atque ne quis pugno inter sui puto aequalitas et varietas cum ille virtus contrarius vitium sum inaequalitas hic qui dico quasi quidam unus aspicio ars porro variandi cum gratia praebeo atque renovo auris tum dico ipse labor mutatio reficio ut sto ambulo


saepe tamen est vehemens aliquis sensus ut verbo, quod si ut media parte sententiae latet, transire intentionem et obscurari circumiacentibus solet, ut clausula positum adsignatur auditori et infigitur, quale illud est Ciceronis, ut tibi necesse esset ut conspectu populi Romani vomere postridie.

saepe tamen sum vehemens aliquis sensus ut verbum qui si ut medius pars sententia lateo transeo intentio et obscuraris circumjaceo soleo ut clausula pono adsigno auditor et infigo qualis ille sum cicero ut tu necesse sum ut conspectus populus romanus vomo postridie


est et dochmius, qui fit ex bacchio et iambo vel ex iambo et cretico, stabilis ut clausulis et severus. spondeus quoque, quo plurimum est Demosthenes usus, non eodem modo semper se habet. optime praecedet eum creticus, ut ut hoc, de qua ego nihil dicam, nisi depellendi criminis causa. non nihil est, quod supra dixi multum referre, unone verbo sint duo pedes comprehensi an uterque liber. Sic enim fit forte criminis casa; molle archipiratae , mollius, si tribrachys praecedat, facilitates, temeritates.

sum et dochmius qui fio ex bacchio et iambus vel ex iambus et cretico stabilis ut clausulis et severus spondeus quoque quo multus sum demosthenes utor non idem modo semper sui habeo optume praecedo is creticus ut ut hic de qui ego nihil dico nisi depello crimen causa non nihil sum qui supra dico multus refero unus verbum sum duo pes comprehendo an uterque liber sic enim fio fors crimen cado mollis archipirata mollis si tribrachys praecedo facilitas temeritas


vox quaedam libera atque etiam effrenatior augendi causa; iracundia, obiurgatio, promissio; deprecatio, obsecratio, declinatio brevis a proposito, non ut superior illa digressio, purgatio, conciliatio, laesio, optatio atque exsecratio.

vox quidam liber atque etiam effreno augeo causa iracundia objurgatio promissio deprecatio obsecratio declinatio brevis ab propono non ut superus ille digressio purgatio conciliatio laesio optatio atque exsecratio


causa quoque et iudicatio et continens est in omni genere causarum. nihil enim dicitur, cui non insit ratio et quo iudicium referatur et quod rem maxime continent. sed quia magis haec variantur in litibus et fere tradita sunt ab iis, qui de iudicialibus causis aliqua composuerunt, in illam partem differantur. nunc , quia in tria genera causas divisi, ordinem sequar.

causa quoque et judicatio et contineo sum in omnis genus causaris nihil enim dico qui non insum ratio et quo iudicium refero et qui res magnus contineo sed quia magis hic vario in lis et fere trado sum ab is qui de iudicial causa aliqui compono in ille pars differo nunc quia in tres genus causa divido ordo sequor


ne haec quidem vulgo dicta et recepta persuasione populari sine usu fuerint. testimonia sunt enim quodammodo vel potentiora etiam, quod non causis accommodata, sed liberis odio et gratia mentibus ideo tantum dicta factaque, quia aut honestissima aut verissima videbantur.

ne hic quidem vulgo dictum et recipio persuasio populor sine usus sum testimonium sum enim quodammodo vel potens etiam qui non causa accommodo sed liber odium et gratia mens ideo tantus dictum facio quia aut honestus aut verus video


hi quoque nullam quaestionem extra haec putant. quidam detrahunt duas partes, numerum et occasionem, et pro illo quod dixi actum subiiciunt res, id est πράγματα. quae ne praeterisse viderer, satis habui attingere. ceterum his nec status satis ostendi nec omnes contineri locos credo, quod apparebit diligentius legentibus, quae de utraque re dicam. erunt enim plura multo, quam quae his elementis comprehenduntur.

hic quoque nullus quaestio extra hic puto quidam detraho duo pars numerus et occasio et pro ille qui dico ago subiiciunt res is sum qui ne praetereo video satis habeo attingo ceterum hic neque status satis ostendo neque omnis contineo locus credo qui appareo diligo lego qui de uter res dico sum enim multus multus quam qui hic elementum comprehendo


mihi quoque profecto poterit ignosci, si, quod initio, quo primum hanc materiam inchoavi, non feceram, nunc omnes in auxilium deos ipsumque in primis, quo neque praesentius aliud nec studiis magis propitium numen est, invocem, ut, quantum nobis exspectationis adiecit, tantum ingenii adspiret dexterque ac volens adsit et me qualem esse credidit faciat.

ego quoque profecto possum ignosco si qui initium quo primus hic materia incoho non facio nunc omnis in auxilium deus ipse in primus quo neque praesens alius neque studium magis propitius numen sum invoco ut quantus nos exspectatio adiicio tantus ingenium adspiro dexter atque volo adsum et ego qual sum credo facio


Alcaeus in parte operis aureo plectro merito donatur, qua tyrannos insectatus multum etiam moribus confert in eloquendo quoque brevis et magnificus et dicendi vi plerumque oratori similis; sed et lusit et in amores descendit, maioribus tamen aptior.

alcaeus in pars opus aureus plectrum mereo dono qui tyrannus insector multus etiam mos confero in eloquor quoque brevis et magnificus et dico vis plerusque orator similis sed et ludo et in amor descendo magnus tamen aptus


sua cuique proposita lex, suus cuique decor est. nam nec comoedia in cothurnos adsurgit, nec contra tragoedia socco ingreditur. habet tamen omnis eloquentia aliquid commune; id imitemur quod commune est.

suus quisque propono lex suus quisque decor sum nam neque comoedia in cothurnus assurgo neque contra tragoedia soccus ingredior habeo tamen omnis eloquentia aliquis communis is imito qui communis sum


minime vero permittenda pueris, ut fit apud plerosque, adsurgendi exultandique in laudando licentia; quin etiam iuvenum modicum esse, cum audient, testimonium debet. ita fiet, ut ex iudicio praeceptoris discipulus pendeat,

paruus verus permitto puer ut fio apud plerus assurgo exultandique in laudo licentia quin etiam juvenis modicus sum cum audio testimonium debeo ita fio ut ex iudicium praeceptor discipulus pendeo


bonos nunquam honestus sermo deficiet, nunquam rerum optimarum (nam iidem etiam prudentes erunt) inventio; quae etiamsi lenociniis destituta sit, satis tamen natura sua ornatur nec quidquam non diserte, quod honeste, dicitur.

bonus numquam honestus sermo deficio numquam res optimaris nam eo etiam prudens sum inventio qui etiamsi lenocinium destituo sum satis tamen natura suus orno neque quisquam non dissero qui honestus dico


neque illud tamen est nefas, ut aliquem vel omnia vel plura deceant. huius quoque loci clausula sit eadem necesse est, quae ceterorum est, regnare maxime modum. non enim comoedum esse, sed oratorem volo. quare neque in gestu persequemur omnes argutias nec in loquendo distinctionibus, temporibus, adfectionibus moleste utemur.

neque ille tamen sum nefas ut aliquis vel omnis vel multus decet hic quoque locus clausula sum idem necesse sum qui ceterus sum regno magnus modus non enim comoedus sum sed orator volo quare neque in gestus persequor omnis argutiae neque in loquor distinctio tempus adfectio molestus uto


sed ut qui voluntate nitetur scriptum, quotiens poterit, infirmare debebit, ita, qui scriptum tuebitur, adiuvare se etiam voluntate temptabit. in testamentis et illa accidunt, ut voluntas manifesta sit, scriptum nihil sit: ut in iudicio Curiano, in quo nota L. Crassi et Scaevolae fuit contentio.

sed ut qui voluntas nitor scribo quotiens possum infirmaris debeo ita qui scribo tueor adiuvaris sui etiam voluntas tempto in testamentum et ille accido ut voluntas manifestus sum scribo nihil sum ut in iudicium curianus in quo nosco l crassus et scaevola sum contentio


aliquando etiam inferioribus praecipueque adolescentulis parcere aut videri decet. utitur hac moderatione Cicero pro Caelio contra Atratinum, ut eum non inimice corripere, sed paene patrie monere videatur. nam et nobilis et iuvenis et non iniusto dolore venerat ad accusandum. sed in his quidem, in quibus vel iudici vel etiam adsistentibus ratio nostrae moderationis probari debet, minor est labor; illic plus difficultatis, ubi ipsos, contra quos dicimus, veremur offendere.

aliquando etiam inferus praecipuus adolescentulis parco aut video decet uto hic moderatio cicero pro caelius contra atratinus ut is non inimicus corripio sed paene patrius moneo video nam et nobilis et juvenis et non iniustus dolor venio ad accuso sed in hic quidem in qui vel judicium vel etiam assisto ratio noster moderatio probaris debeo paruus sum labor illic multus difficultas ubi ipse contra qui dico vereor offendo


tutius , quod Cicero pro Caecina facit, cum interrogat, si haec actio non sit, quae sit? simul enim removentur omnia. vel cum duo ponentur inter se contraria, quorum tenuisse utrumlibet sufficiat, quale Ciceronis est, unum quidem certe, nemo erit tam inimicus Cluentio, qui mihi non concedat; si constet corruptum illud esse indicium, aut ab Habito aut ab Oppianico esse corruptum; si doceo non ab Habito, vinco ab Oppianico; si ostendo ab Oppianico, purgo Habitum.

tueor qui cicero pro caecina facio cum interrogo si hic actium non sum qui sum simul enim removeo omnis vel cum duo pono inter sui contrarius qui teneo uter sufficio qualis cicero sum unus quidem certus nemo sum tam inimicus cluentius qui ego non concedo si consto corrumpo ille sum indicium aut ab habeo aut ab oppianicus sum corrumpo si doceo non ab habeo vinco ab oppianicus si ostendo ab oppianicus purgo habitus


crescit invidia; et si non errore nec ira vel etiam, si forte ira, sed iniqua, quod patri adfuisset, quod respondisset, quod honores contra peteret, et si plus etiam videri potest voluisse quam fecit. plurimum tamen adfert atrocitatis modus, si graviter, si contumeliose: ut Demosthenes ex parte percussi corporis, ex vultu ferientis, ex habitu invidiam Midiae quaerit.

cresco invidia et si non error neque ira vel etiam si fors ira sed iniquus qui pater adsum qui respondeo qui honor contra peto et si multus etiam video possum volo quam facio multus tamen affero atrocitas modus si gravis si contumeliosus ut demosthenes ex pars percutio corpus ex vultus ferio ex habitus invidia midias quaero


quae Atellani e more captant, nec qualia vulgo iactantur a vilissimo quoque, conversa in maledictum fere ambiguitate; ne illa quidem, quae Ciceroni aliquando sed non in agendo exciderunt, ut dixit, cum is candidatus, qui coqui filius habebatur, coram eo suffragium ab alio peteret: ego quoque tibi favebo.

qui atellanus e mos capto neque qualis vulgo iacto ab vilis quoque converro in maledico fere ambiguitas ne ille quidem qui cicero aliquando sed non in ago excido ut dico cum is candido qui coquo filius habeo coram is suffragium ab alius peto ego quoque tu faveo


sed saepius id est accusatoris, avertere iudicem a miseratione, qua reus sit usurus, atque ad fortiter iudicandum concitare. cuius loci est etiam occupare, quae dicturum facturumve adversarium putes. nam et cautiores ad custodiam suae religionis iudices facit et gratiam responsuris aufert, cum ea quae dicta sunt ab accusatore iam, si pro reo repetentur, non sint nova: ut Servium Sulpicium Messala contra Aufidiam, ne signatorum, ne ipsius discrimen obiiciatur sibi, praemonet. nec non ab Aeschine, quali sit usurus Demosthenes actione, praedictum est. docendi quoque interim iudices, quid rogantibus respondere debeant; quod est unum repetitionis genus.

sed saepis is sum accusator averto judico ab miseratio qui reus sum utor atque ad fortis judico concitaris qui locus sum etiam occuparis qui dico facturumve adversarius puto nam et caveo ad custodia suus religio iudex facio et gratia respondeo aufero cum is qui dictum sum ab accusator iam si pro reor repeto non sum novo ut servius sulpicius messalla contra aufidius ne signator ne ipse discrimen obiiciatur sui praemoneo neque non ab aeschines qual sum utor demosthenes actio praedico sum doceo quoque interim iudex quis rogo respondeo debeo qui sum unus repetitio genus


aut enim plures in culpam vocantur aut unus. et scriptor quidem semper tueri signatorem necesse habet, signator scriptorem non semper, nam et decipi potuit. is autem, qui hos adhibuisse et cui id factum dicitur, et scriptorem et signatores defendet. iidem argumentorum loci in causis proditionis et adfectatae tyrannidis.

aut enim multus in culpa voco aut unus et scriptor quidem semper tueor signator necesse habeo signator scriptor non semper nam et decipio possum is autem qui hic adhibeo et qui is facio dico et scriptor et signator defendo eo argumentor locus in causa proditio et adfectatus tyrannis


probi vero mores et anteactae vitae integritas nunquam non plurimum profuerint. si nihil obiicietur, patronus quidem in hoc vehementer incumbet, accusator autem ad praesentem quaestionem, de qua sola iudicium sit, cognitionem adligabit dicens neminem non aliquando coepisse peccare, nec per encaenia ducendum scelus primum.

probus verus mos et anteago vita integritas numquam non multus prosum si nihil obiicietur patronus quidem in hic vehemens incumbo accusator autem ad praesens quaestio de qui solus iudicium sum cognitio adligo dico nemo non aliquando coepio peccaris neque per encaenia duco scelus primus


quem, cum amicissimum nobis tum eximio litterarum amore flagrantem, non propter haec modo (quamquam sint magna) dignissimum hoc mutuae inter nos caritatis pignore iudicabamus; sed quod erudiendo Getae tuo, cuius prima aetas manifestum iam ingenii lumen ostendit, non inutiles fore libri videbantur, quos ab ipsis dicendi velut incunabulis, per omnes, quae modo aliquid oratori futuro conferant, artis ad summam eius operis perducere destinabamus;

qui cum amicus nos tum eximius litteraris amor flagro non propter hic modo quamquam sum magnus dignus hic mutuus inter nos caritas pignus judico sed qui erudio geta tuus qui primus aetas manifestus iam ingenium lumen ostendo non inutilis sum liber video qui ab ipse dico velut incunabulis per omnis qui modo aliquis orator sum confero ars ad summa is opus perduco destinabamus


tum illa, quae altiorem animi motum sequuntur quaeque ipsa animum quodammodo concitant, quorum est iactare nanum, torquere vultum, frontem et latus interim obiurgare, quaeque Persius notat, cum leviter dicendi genus significat, nec pluteum, inquit, caedit nec demorsos sapit unguis, etiam ridicula sunt, nisi cum soli sumus.

tum ille qui alo animus motus sequor quisque ipse animus quodammodo concito qui sum iactaris nanus torqueo vultus frons et latus interim obiurgaris quisque permulceo noto cum levis dico genus significo neque pluteus inquam caedo neque demordeo sapio unguis etiam ridicula sum nisi cum solus sum


nec tamen, etiamsi quid novi vel sero invenissem, praecipere in posterum puderet. nunc vero scio id fieri apud Graecos sed magis per adiutores, quia non videntur tempora suffectura, si legentibus singulis praeire semper ipsi velint.

neque tamen etiamsi quis nosco vel serus invenio praecipio in posterus pudeo nunc verus scio is fio apud graeci sed magis per adiutor quia non video tempus sufficio si lego singuli praeeo semper ipse volo


cum sit proximo libro de tropis dictum, sequitur pertinens ad figuras, quae σχήματα Graece vocantur, locus ipsa rei natura coniunctus superiori.

cum sum propior liber de tropus dico sequor pertineo ad figura qui graecum voco locus ipse res natura conjungo superus


tertium , cum in ipsis verbis legis reperimus aliquid, per quod probemus aliud legumlatorem voluisse, ut in hac controversia: qui nocte cum ferro deprehensus fuerit, adligetur. cum anulo ferreo inuentum magistratus adligavit. hic quia est verbum in lege deprehensus, satis etiam significatum videtur, non contineri lege nisi noxium ferrum.

tertius cum in ipse verbum lex reperio aliquis per qui probo alius legumlator volo ut in hic controversia qui nox cum ferrum deprehendo sum adligo cum anulus ferreus inuenio magistratus adligo hic quia sum verbum in lex deprehendo satis etiam significo video non contineo lex nisi noxius ferrum


finitio quoque utrique generi, quodque rerum quodque scripti contemplatione constat, communis est. haec omnia, etiamsi in illos tres status veniunt, tamen, quia (ut dixi) habent aliquid velut proprium, videntur demonstranda discentibus, et permittendum ea dicere vel status legales vel quaestiones vel capita quaedam minora, dum sciant, nihil ne in his quidem praeter tria, quae praediximus, quaeri.

finitio quoque uterque gener quisque res quisque scribo contemplatio consto communis sum hic omnis etiamsi in ille tres status venio tamen quia ut dico habeo aliquis velut proprius video demonstro disco et permitto is dico vel status legal vel quaestio vel caput quidam parvus dum scio nihil ne in hic quidem praeter tres qui praedico quaero


itaque illae reprehensiones aut obscuritatis, qualis in Rullum est, aut infantiae in dicendo, qualis in Pisonem, aut inscitiae rerum verborumque et insulsitatis etiam, qualis in Antonium est, animo dantur et iustis odiis, suntque utiles ad conciliandum iis, quos invisos facere volueris, odium.

itaque ille reprehensio aut obscuritas qualis in rullus sum aut infantia in dico qualis in piso aut inscitia res verbum et insulsitas etiam qualis in antonius sum animus do et iustus odium sum utilis ad concilio is qui invideo facio volo odium


Ἦθος quod intelligimus quodque a dicentibus desideramus, id erit, quod ante omnia bonitate commendabitur, non solum mite ac placidum, sed plerumque blandum et humanum et audientibus amabile atque iucundum, in quo exprimendo summa virtus ea est, ut fluere omnia ex natura rerum hominumque videantur utque mores dicentis ex oratione perluceant et quodammodo agnoscantur.

qui intelligimus quisque ab dico desidero is sum qui ante omnis bonitas commendo non solus mitis atque placidus sed plerusque blandus et humanus et audio amabilis atque iucundus in quo exprimo summus virtus is sum ut fluo omnis ex natura res homo video ut mos dico ex oratio perluceo et quodammodo agnosco


fuerunt etiam in hac opinione non pauci, ut has non rhetorices partes esse existimarent sed opera oratoris; eius enim esse invenire, disponere, eloqui et cetera.

sum etiam in hic opinio non paucus ut hic non rhetorico pars sum existimo sed opus orator is enim sum invenio dispono eloquor et ceterus


singula adferunt errorem, cum pluribus rebus aut hominibus eadem appellatio est ( ὁμωνυμία dicitur), ut gallus, avem an gentem an nomen an fortunam corporis significet, incertum est; et Aiax, Telamonius an Oilei filius. verba quoque quaedam diversos intellectus habent, ut cerno.

singulus affero error cum multus res aut homo idem appellatio sum dico ut gallus avis an gens an nomen an fortuna corpus significo incertus sum et ajax telamonius an oileus filius verbum quoque quidam diverto intellego habeo ut cerno


ceterum sentientibus iam tum optima duae res impedimento fuerunt, quod et longa consuetudo aliter docendi fecerat legem, et robusti fere iuvenes nec hunc laborem desiderantes exemplum nostrum sequebantur.

ceterum sentio iam tum bonus duo res impedimentum sum qui et longus consuetudo aliter doceo facio lex et robustus fere juvenis neque hic labor desidero exemplum nos sequor


sed longe clarius illustraverunt hoc opus Sophocles atque Euripides, quorum in dispari dicendi via uter sit poeta melior, inter plurimos quaeritur; idque ego sane, quoniam ad praesentem materiam nihil pertinet, iniudicatum relinquo. illud quidem nemo non fateatur necesse est, iis qui se ad agendum comparant utiliorem longe fore Euripiden.

sed longus clarus illustraverunt hic opus sophocles atque euripides qui in disparus dico via uter sum poeta bonus inter multus quaero is ego sanus quoniam ad praesens materia nihil pertineo injudicatus relinquo ille quidem nemo non fateor necesse sum is qui sui ad ago comparo utilis longus sum euripides


nam ne iis quidem accedo, qui semper eo putant ordine, quo quid actum sit, esse narrandum, sed eo malo narrare, quo expedit. quod fieri plurimis figuris licet. nam et aliquando nobis excidisse simulamus, cum quid utiliore loco reducimus, et interim nos reddituros reliquum ordinem testamur, quia sic futura sit causa lucidior; interim re exposita subiungimus causas quae antecesserunt.

nam ne is quidem accedo qui semper is puto ordo quo quis ago sum sum narro sed is malus narro quo expedio qui fio multus figura licet nam et aliquando nos excido simulo cum quis utilis locus reduco et interim nos reddo reliquus ordo testor quia sic sum sum causa lucidus interim res expono subjungo causa qui antecedo


qui haec non species allegoriae sed ipsa tropos dicant; acri quidem ratione, quod illa obscurior sit, id his omnibus aperte appareat quid velimus. cui accedit hoc quoque, quod genus, cum dividitur id species, nihil habet proprium, ut arbor pinus et olea et cupressus, et ipsius per se nulla proprietas; allegoria vero habet aliquid proprium. quod quo modo fieri potest, nisi ipsa species est? sed utentium nihil refert.

qui hic non species allegoria sed ipse tropus dico acer quidem ratio qui ille obscurus sum is hic omnis apertus appareo quis volo qui accedo hic quoque qui genus cum divido is species nihil habeo proprius ut arbor pinus et olea et cupressus et ipse per sui nullus proprietas allegoria verus habeo aliquis proprius qui quo modo fio possum nisi ipse species sum sed uto nihil refero


cum vero antiquitus usque a Chirone atque Achille ad nostra tempora apud omnes, qui modo legitimam disciplinam non sint perosi, duraverit, non est committendum, ut illa dubia faciam defensionis sollicitudine.

cum verus antiquus usque ab chiron atque achilles ad noster tempus apud omnis qui modo legitimus disciplina non sum perosus duro non sum committo ut ille dubius facio defensio sollicitudo


interim si quis bono inhonesta suadebit, meminerit non suadere tanquam inhonesta, it quidam declamatores Sextum Pompeium ad piraticam propter hoc ipsum quod turpis et crudelis sit, impellunt; sed dandus illis deformibus color idque etiam apud malos.

interim si quis bonus inhonestus suadeo memini non suadeo tamquam inhonestus eo quidam declamator sextus pompejus ad piratica propter hic ipse qui turpis et crudelis sum impello sed do ille deformis color is etiam apud malus


laudatur consilium Demosthenis, quod, cum suaderet bellum Atheniensibus parum id prospere expertis, nihil adhuc factum esse ratione monstrat. poterat enim emendari negligentia; at, si nihil esset erratum, melioris in posterum spei non erat ratio.

laudo consilium demosthenes qui cum suadeo bellum atheniensis parum is prosperus experior nihil adhuc facio sum ratio monstro possum enim emendaris neglegentia at si nihil sum erro bonus in posterus spes non sum ratio


partitio est nostrarum aut adversarii propositionum aut utrarumque ordine collocata enumeratio. hac quidam utendum semper putant, quod ea fiat causa lucidior et iudex attentior ac docilior, si scierit et de quo dicamus et de quo dicturi postea simus.

partitio sum nostraris aut adversarius propositio aut uter ordo colloco enumeratio hic quidam utor semper puto qui is fio causa lucidus et iudex attendo atque docilis si scio et de quo dico et de quo dico postea sum


neque enim ei de risu sed de urbanitate est opus institutum, quam propriam esse nostrae civitatis et sero sic intelligi coeptam, postquam Urbis appellatione, etiamsi nomen proprium non adiiceretur, Romam tamen accipi sit receptum.

neque enim is de rideo sed de urbanitas sum opus institus quam proprius sum noster civitas et serus sic intellego coepio postquam urbs appellatio etiamsi nomen proprius non adiiceretur roma tamen accipio sum recipio


nam ut orantem pro capite sollicitudo deceat et cura et omnes ad amplificandam orationem quasi machinae, ita in parvis rebus iudiciisque vana sint eadem, rideaturque merito, qui apud disceptatorem de re levissima sedens dicturus utatur illa Ciceronis confessione, non modo se animo commoveri, sed etiam corpore ipso perhorrescere.

nam ut oro pro caput sollicitudo decet et cura et omnis ad amplifico oratio quasi machina ita in parvus res judicium vanus sum idem rideo mereo qui apud disceptator de res levis sedeo dico uto ille cicero confessio non modo sui animus commoveo sed etiam corpus ipse perhorresco


his ilia potentiora, quod res plurimae carent appellationibus, ut eas necesse sit transferre aut circumire; etiam in iis, quae denominata sunt, summa paupertas in eadem nos frequentissime revolvit; at illis non verborum modo, sed linguarum etiam inter se differentium copia est.

hic ilia potens qui res multus careo appellatio ut is necesse sum transfero aut circumeo etiam in is qui denomino sum summus paupertas in idem nos frequens revolvo at ille non verbum modo sed lingua etiam inter sui differo copia sum


haec habet aliquando usum necessarium, quotiens interpretatione res, de qua quaeritur, eget, ut M. Caelius se esse hominem frugi vult probare, non quia abstinens sit (nam id ne ementiri quidem poterat), sed quia utilis multis, id est fructuosus, unde sit ducta frugalitas. ideoque in definitionibus assignatur etymologiae locus.

hic habeo aliquando usus necessarius quotiens interpretatio res de qui quaero egeo ut m caelius sui sum homo frugi volo probaris non quia abstineo sum nam is ne ementior quidem possum sed quia utilis multus is sum fructuosus unde sum duco frugalitas ideo in definitio assigno etymologia locus


quod quidem natum ab ostentatione declamatoria iam in forum venit, postquam agere causas non ad utilitatem litigatorum, sed ad patronorum iactationem repertum est, ne, si pressae illi, qualis saepius desideratur, narrationis gracilitati coniuncta argumentorum pugnacitas fuerit, dilatis diutius dicendi voluptatibus oratio refrigescat In quo vitium illud est,

qui quidem natus ab ostentatio declamatorius iam in forum venio postquam ago causa non ad utilitas litigator sed ad patronus iactatio reperio sum ne si premo ille qualis saepis desidero narratio gracilitas conjungo argumentor pugnacitas sum differo diu dico voluptas oratio refrigesco in quo vitium ille sum


medium quoque potest esse, quod et prioribus et sequentibus sufficiat. iungit autem et diversos sexus, ut cum marem feminamque filios dicimus, et singularia pluralibus miscet.

medius quoque possum sum qui et prior et sequor sufficio jungo autem et diverto sexus ut cum maris femina filius dico et singularis plural misceo


quod utrumque exemplum tale est, ut idem in diversum, si retro agas, valeat. consequens enim est, eos, qui inviti duci non potuerint, invitos non potuisse retineri.

qui uterque exemplum talis sum ut idem in diverto si retro ago valeo consequor enim sum is qui invitus duco non possum invitus non possum retineo


in plerisque idem est, ut dixi, qui circa testes locus et personis modo distat, quod hic patronorum inter se certamen, illic pugna inter testem et patronum. exercitatio vero huius rei longe facilior. nam est utilissimum, frequenter cum aliquo, qui sit studiorum eorundem, sumere materiam vel verae vel etiam fictae controversiae, et diversas partes altercationis modo tueri; quod idem etiam in simplici genere quaestionum fieri potest.

in plerusque idem sum ut dico qui circa testis locus et persona modo disto qui hic patronus inter sui certamen illic pugno inter testo et patronus exercitatio verus hic res longus facilis nam sum utilis frequens cum aliquis qui sum studium idem sumo materia vel verus vel etiam fingo controversia et diverto pars altercatio modo tueor qui idem etiam in simplex genus quaestio fio possum


sua brevitati gratia, sua copiae, alia translatis virtus alia propriis, hoc oratio recta illud figura declinata commendat. ipsa denique utilissima est exercitationi difficultas. quid , quod auctores maximi sic diligentius cognoscuntur? non enim scripta lectione secura transcurrimus, sed tractamus singula et necessario introspicimus et, quantum virtutis habeant, vel hoc ipso cognoscimus, quod imitari non possumus.

suus brevitas gratia suus copia alius transfero virtus alius proprius hic oratio recta ille figuro declino commendo ipse denique utilis sum exercitatio difficultas quis qui auctor magnus sic diligo cognosco non enim scribo lectio securus transcurro sed tracto singulus et necessarius introspicio et quantus virtus habeo vel hic ipse cognosco qui imitor non possum


quae vero patitur hoc ratio, ut quisquam possit orator omittere aliquando casus Quid, cum adversario respondendum erit, fiet? nam saepe ea, quae opinati sumus et contra quae scripsimus, fallunt, ac tota subito causa mutatur; atque ut gubernatori ad incursus tempestatum, sic agenti ad varietatem causarum ratio mutando est.

qui verus patior hic ratio ut quisquam possum orator omitto aliquando casus quis cum adversarius respondeo sum fio nam saepe is qui opinor sum et contra qui scribo fallo atque totus subeo causa muto atque ut gubernator ad incursus tempestas sic ago ad varietas causaris ratio muto sum


hoc autem adeo verum est ut, cum in hac maxime parte sint vicina virtutibus vitia, etiam, qui vitiis utuntur, virtutum tamen iis nomen imponant. quare nemo ex corruptis dicat me inimicum esse culte dicentibus. non hanc esse virtutem nego, sed illis eam non tribuo.

hic autem adeo verus sum ut cum in hic magnus pars sum vicinum virtus vitio etiam qui vitium uto virtus tamen is nomen impono quare nemo ex corruptus dico ego inimicus sum colo dico non hic sum virtus nego sed ille is non tribuo


partes suadendi quidam putaverunt honestum, utile, necessarium. ego non invenio huic tertiae locum. quantalibet enim vis ingruat, aliquid fortasse pati necesse sit, nihil facere; de faciendo autem deliberatur.

pars suadeo quidam puto honestus utilis necessarius ego non invenio hic tertius locus quantus enim volo ingruo aliquis fortasse patior necesse sum nihil facio de facio autem delibero


cui confine est παροιμίας genus illud, quod est velut fabella brevior et per allegorian accipitur: non nostrum inquit onus; bos clitellas.

qui confinis sum genus ille qui sum velut fabella brevis et per allegoria accipio non nos inquam onus bos clitellae


quantulum enim studiis partimur Alias horas vanus salutandi labor, alias datum tabulis otium, alias spectacula, alias convivia trahunt. adiice tot genera ludendi et insanam corporis curam, peregrinatio, rura, calculorum anxiam sollicitudinem, invitamenta libidinum et vinum et flagrantibus omni genere voluptatum animis ne ea quidem tempora idonea, quae supersunt.

quantulis enim studium partio alius hora vanus saluto labor alius do tabula otium alius spectaculum alius convivium traho adiice tot genus ludo et insanus corpus cura peregrinatio rus calculus anxius sollicitudo invitamentum libido et vinum et flagro omnis genus voluptas animus ne is quidem tempus idoneus qui supersum


ei confine est, quod dicitur per suspicionem: quale illud apud Ciceronem querenti, quod uxor sua ex fico sese suspendisset, rogo , des mihi surculum ex illa arbore, ut inseram; intelligitur enim quod non dicitur.

is confinis sum qui dico per suspicio qualis ille apud cicero queror qui uxor suus ex fico sui suspendo rogo do ego surculis ex ille arbor ut insero intellego enim qui non dico


ego vel hoc uno malo sic eram adflictus, ut me iam nulla fortuna posset efficere felicem. nam cum omni virtute, quae in feminas cadit, functa insanabilem attulit marito dolorem, tum aetate tam puellari, praesertim meae comparata, potest et ipsa numerari inter vulnera orbitatis.

ego vel hic unus malus sic sum affligo ut ego iam nullus fortuna possum efficio felix nam cum omnis virtus qui in femina cado fungor insanabilis affero marito dolor tum aetas tam puellaris praesertim meus comparo possum et ipse numeraris inter vulnero orbitas


ac me dubitasse confiteor, an hanc partem quaestionis tractandam putarem; nam quis est adeo non ab eruditione modo sed a sensu remotus hominis, ut fabricandi quidem et texendi et e luto vasa ducendi artem putet, rhetoricen autem, maximum ac pulcherrimum, ut supra diximus, opus, in tam sublime fastigium existimet sine arte venisse?

atque ego dubito confiteor an hic pars quaestio tracto puto nam quis sum adeo non ab eruditio modo sed ab sentio removeo homo ut fabrico quidem et texendi et e lutum vasum duco ars puto rhetorice autem magnus atque pulcher ut supra dico opus in tam sublimis fastigium existimo sine ars venio


ideoque nonnulli senes in schola facti stupent novitate, cum in iudicia venerunt, et omnia suis exercitationibus similia desiderant. at illic et iudex tacet et adversarius obstrepit et nihil temere dictum perit et, si quid tibi ipse sumas, probandum est, et laboratam congestamque dierum ac noctium studio actionem aqua deficit, et omisso magna semper flandi tumore in quibusdam causis loquendum est; quod illi diserti minime sciunt.

ideo nonnullus senex in schola facio stupeo novitas cum in iudicium venio et omnis suus exercitatio similis desidero at illic et iudex taceo et adversarius obstrepo et nihil temere dico pereo et si quis tu ipse sumo probo sum et laboro congero dies atque nox studium actio aqua deficio et omitto magnus semper flo tumor in quidam causa loquor sum qui ille dissero paruus scio


circa propria ac differentia magna subtilitas, ut cum quaeritur an addictus, quem lex servire, donec solverit, iubet, servus sit. altera pars finit ita, servus est, qui est iure rei servitute; altera, qui rei seruitute est eo iure, quo servus, aut, ut antiqui dixerunt, qui servitutem servit. quae finitio, etiamsi distat aliquo, nisi tamen propriis et differentibus adiuvatur, inanis est.

circa proprius atque differentia magnus subtilitas ut cum quaero an addico qui lex servio donec solvo iubeo servus sum alter pars finio ita servus sum qui sum ius res servitus alter qui res seruitus sum is ius quo servus aut ut antiquus dico qui servitus servio qui finitio etiamsi disto aliquis nisi tamen proprius et differo adjuvo inanis sum


parata, sicut superior libro continetur, facultate scribendi cogitandique et ex tempore etiam, cum res poscet, orandi, proxima est cura, ut dicamus apte; quam virtutem quartam elocutionis Cicero demonstrat, quaeque est meo quidem iudicio maxime necessaria.

paro sicut superus liber contineo facultas scribo cogito et ex tempus etiam cum res posco oro propior sum cura ut dico aptus quam virtus quartus elocutio cicero demonstro quisque sum meus quidem iudicium magnus necessarius


tropus est verbi vel sermonis a propria significatione id aliam cum virtute mutatio. circa quem inexplicabilis et grammaticis inter ipsos et philosophis pugna est, quae sint genera, quae species, qui numerus, quis cuique subiiciatur.

tropus sum verbum vel sermo ab proprius significatio is alius cum virtus mutatio circa qui inexplicabilis et grammaticus inter ipse et philosophus pugno sum qui sum genus qui species qui numerus quis quisque subiiciatur


huic diversa virtus, quae risum iudicis movendo et illos tristes solvit adfectus et animum ab intentione rerum frequenter avertit et aliquando etiam reficit et a satietate vel a fatigatione renovat. quanta sit autem in ea difficultas, vel duo maxime oratores, alter Graecae alter Latinae eloquentiae principes, docent.

hic diverto virtus qui risus judex moveo et ille tristis solvo affectus et animus ab intentio res frequens averto et aliquando etiam reficio et ab satietas vel ab fatigatio renovo quantus sum autem in is difficultas vel duo magnus orator alter graece alter latinus eloquentia princeps doceo


iam vero adfectus nihil magis ducit. nam si frons, oculi, manus multum ad motum animorum valent, quanto plus orationis ipsius vultus ad id, quod efficere intendimus, compositus? plurimum tamen ad commendationem facit, sive in conciliandis agentis moribus sive ad promerendum actioni favorem sive ad levandum varietate fastidium sive ad quaedam vel decentius indicanda vel tutius.

iam verus affectus nihil magis duco nam si frons oculus manus multus ad motus animus valeo quantus multus oratio ipse vultus ad is qui efficio intendo compono multus tamen ad commendatio facio sive in concilio ago mos sive ad promereo actio favor sive ad levo varietas fastidium sive ad quidam vel decet indico vel tueor


nisi eo Cicero uteretur, quod coniugatum vocant, ut eos, qui rem iustam faciunt, iuste facere (quod certe non eget probatione), quod compascuum est, compascere licere. quidam haec,

nisi is cicero uto qui conjugo voco ut is qui res iustus facio justus facio qui certus non egeo probatio qui compascuus sum compasco licet quidam hic


est autem magna inter auctores dissensio, Glaucone Carystio an Leocrati an Agatharcho an Scopae scriptum sit id carmen; et Pharsali fuerit haec domus, ut ipse quodam loco significare Simonides videtur utque Apollodorus et Eratosthenes et Euphorion et Larissaeus Eurypylus tradiderunt, an Crannone, ut Apollas Callimachus, quam secutus Cicero hanc famam latius fudit.

sum autem magnus inter auctor dissensio glaucus carystius an leocrati an agatharcho an scopas scribo sum is carmen et pharsal sum hic domus ut ipse quidam locus significaris simonides video ut apollodorus et eratosthenes et euphorio et larissaeus eurypylus trado an crannone ut apollas callimachus quam sequor cicero hic fama fero fundo


at bene Areus dicere secundum virtutem orationis. excludunt a rhetorice malos et illi, qui scientiam civilium officiorum eam putaverunt, si scientiam virtutem iudicant; sed anguste intra civiles quaestiones coercent. Albucius , non obscurus professor atque auctor, scientiam bene dicendi esse consentit, sed exceptionibus peccat adiiciendo circa civiles quaestiones et credibiliter; quarum utrique iam responsum est.

at bene areus dico secundus virtus oratio excludo ab rhetoricus malus et ille qui scientia civilis officium is puto si scientia virtus judico sed angustus intra civilis quaestio coerceo albucius non obscurus professor atque auctor scientia bene dico sum consentio sed exceptio pecco adiiciendo circa civilis quaestio et credibilis qui uterque iam responsum sum


verum haec adfectata subtilitas circa nomina rerum ambitiose laborat, a nobis in hoc assumpta solum, ne parum diligenter inquisisse de opere, quod aggressi sumus, videremur; simplicius autem instituenti non est necesse per tam minutas rerum particulas rationem docendi concidere.

verus hic adfectatus subtilitas circa nomen res ambitiosus laboro ab nos in hic assumo solus ne parum diligenter inquaero de opus qui aggredior sum video simplicius autem instituo non sum necesse per tam minuo res particula ratio doceo concaedes


κάπρου apri faciat. illa tamen quomodo effugient, ut, nomina quamvis feminina singulari nominativo us litteris finita nunquam genitivo casu ris syllaba terminentur, faciat tamen Venus Veneris? item cum es litteris finita per varios exeant genitivos, nunquam tamen eadem ris syllaba terminatos, Ceres cogat dici Cereris ?

aper facio ille tamen quomodo effugio ut nomen quivis femininus singularis nominativus us littera finio numquam genetivus casus rus syllaba termino facio tamen venus venus item cum sum littera finio per varius exeo genitivos numquam tamen idem rus syllaba termino cero cogo dico ceres


et ambitus quidam damnati recuperandae dignitatis gratia reos eiusdem criminis detulerunt, ut in scholis luxuriantem patrem luxuriosus ipse iuvenis accusat. id quomodo decenter fieri possit, equidem non invenio, nisi aliquid reperitur, quod intersit, persona, actas, tempus, causa, locus, animus.

et ambitus quidam damno recipero dignitas gratia reus idem crimen defero ut in schola luxurio pater luxuriosus ipse juvenis accuso is quomodo decenter fio possum equidem non invenio nisi aliquis reperio qui intersum persono ago tempus causa locus animus


quae utique fiunt, talia sunt: si sapientia bonum virum facit, bonus vir est utique sapiens; itemque boni est honeste facere, mali turpiter; et qui honeste faciunt, boni, qui turpiter, mali iudicantur; recte. at , exercitatio plerumque robustum corpus facit; sed non quisquis est robustus exercitatus, nec quisquis exercitatus robustus; nec, quia fortitudo praestat ne mortem timeamus, quisquis mortem non timuerit, vir fortis erit existimandus; nec, si capitis dolorem facit, inutilis hominibus sol est.

qui utique fio talis sum si sapientia bonus vir facio bonus vir sum utique sapio ito bonus sum honestus facio malus turpis et qui honestus facio bonus qui turpis malus judico rectus at exercitatio plerusque robustus corpus facio sed non quisquis sum robustus exercito neque quisquis exercito robustus neque quia fortitudo praesto ne mors timeo quisquis mors non timeo vir fortis sum existimo neque si capio dolor facio inutilis homo sol sum


cum, sive amarae corticis seu medio cortice per genus facit soloecismum (quorum neutrum quidem reprehendo, cum sit utriusque Vergilius auctor; sed fingamus utrumlibet non recte dictum), mutatio vocis alterius, in qua vitium erat, rectam loquendi rationem sit redditura, ut amari corticis fiat vel media cortice. quod manifestae calumniae est; neutrum enim vitiosum est separatum, sed compositione peccatur, quae iam sermonis est.

cum sive amarus cortex seu medium cortex per genus facio soloecismus qui neuter quidem reprehendo cum sum uterque vergilius auctor sed fingo uter non rectus dico mutatio vox alter in qui vitium sum recingo loquor ratio sum reddo ut amo cortex fio vel medius cortex qui manifestae calumnia sum neuter enim vitiosus sum separo sed compositio pecco qui iam sermo sum


non dissimile huic est et illud praeceptum, ut a communibus ad propria veniamus. fere enim communia generalia sunt. commune est, tyrannum occidit; proprium, patrem tyrannum occidit; mulier occidit, uxor occidit.

non dissimilis hic sum et ille praeceptum ut ab communis ad proprius venio fere enim commune generalis sum communis sum tyrannus occido proprius pater tyrannus occido mulier occido uxor occido


cautius Theodorus Gadareus, ut iam ad eos veniamus, qui artem quidem esse eam sed non virtutem putaverunt. ita enim dicit (ut ipsis eorum verbis utar, qui haec ex Graeco transtulerunt), ars inventrix et iudicatrix et enuntiatrix decenti ornatu secundum mensionem eius, quod in quoque potest sumi persuasibile, in materia civili.

caveo theodorus gadareus ut iam ad is venio qui ars quidem sum is sed non virtus puto ita enim dico ut ipse is verbum uto qui hic ex graecum transfero ars inventrix et judicatrix et enuntiatrix decet orno secundus mensio is qui in quoque possum sumo persuasibilis in materia civilis


super omnia perit illa, quae plurimum oratori et auctoritatis et fidei adfert, modestia, si a viro bono in rabulam latratoremque convertitur, compositus non ad animum iudicis sed ad stomachum litigatoris.

super omnis pereo ille qui multus orator et auctoritas et fides affero modestia si ab vir bonus in rabula latrator converto compono non ad animus judex sed ad stomachus litigator


fiunt ergo et circa genus figurae in nominibus; nam et oculis capti talpae et timidi dammae dicuntur a Vergilio; sed subest ratio, quia sexus uterque altero significatur, tamque mares esse talpas dammasque quam feminas certum est; et in verbis, ut fabricatus est gladium et inimicum poenitus es.

fio ergo et circa genus figura in nomen nam et oculus capio talpa et timidus damma dico ab vergilius sed subsum ratio quia sexus uterque alter significo tam maris sum talpa damma quam femina certus sum et in verbum ut fabrico sum gladius et inimicus poenio sum


salsum igitur erit, quod non erit insulsum, velut quoddam simplex orationis condimentum, quod sentitur latente iudicio velut palato, excitatque et a taedio defendit orationem. sales enim, ut ille in cibis paulo liberalius aspersus, si tamen non sit immodicus, adfert aliquid propriae voluptatis, ita hi quoque in dicendo habent quiddam, quod nobis faciat audiendi sitim. facetum quoque non tantum circa ridicula opinor consistere.

salio igitur sum qui non sum insulsus velut quidam simplex oratio condimentum qui sentio lateo iudicium velut palatum excito et ab taedium defendo oratio sal enim ut ille in cibus paulus liberalis aspersus si tamen non sum immodicus affero aliquis proprius voluptas ita hic quoque in dico habeo quidam qui nos facio audio sitis facetus quoque non tantus circa ridicula opinor consisto


et similiter in translatione, non habes ius abdicandi, quia ignominioso non est actio. habeo ius, quia abdicatio actio non est. quaeritur , quid sit actio: finiemus non licet abdicare filium syllogismo. item cetera per omnes et rationales et legales status.

et similis in translatio non habeo ius abdico quia ignominiosus non sum actium habeo ius quia abdicatio actium non sum quaero quis sum actium finio non licet abdicaris filius syllogismus item ceterus per omnis et rational et legal status


eademque musicis ratio est, qui, cum in cithara quinque constituerunt sonos, plurima deinde varietate complent spatia illa nervorum, atque his, quos interposuerunt, inserunt alios, ut pauci illi transitus multos gradus habeant.

idem musica ratio sum qui cum in cithara quinque constituo sonus multus deinde varietas compleo spatior ille nervus atque hic qui interpono insero alius ut paucus ille transitus multus gradus habeo


in senatu vero et apud populum et apud principem et ubicunque iuris dementia est, habet locum deprecatio. in qua plurimum valent ex ipso, qui reus est, haec tria; vita praecedens, si innocens, si bene meritus, si spes in futurum innocenter victuri et in aliquo usu futuri; praeterea si vel aliis incommodis vel praesenti periculo vel paenitentia videatur satis poenarum dedisse; extra nobilitas, dignitas, propinqui, amici.

in senatus verus et apud populus et apud princeps et ubi ius dementia sum habeo locus deprecatio in qui multus valeo ex ipse qui reus sum hic tres vito praecedo si innocens si bene mereor si spes in sum innocens vinco et in aliquis usus sum praeterea si vel alius incommodus vel praesens periculum vel paenitentia video satis poena do extra nobilitas dignitas propinquus amicus


itaque eum nec inutilem, si ad horam forte constiterit, neque in testationibus faciendis esse imperitum velim. quis enim potius praeparabit ea quae, cum aget, esse in causa velit? nisi forte imperatorem quis idoneum credit in proeliis quidem strenuum et fortem et omnium, quae pugna poscit, artificem, sed neque delectus agere nec copias contrahere atque instruere nec prospicere commeatus nec locum capere castris scientem; prius est enim certe parare bella quam gerere.

itaque is neque inutilis si ad hora fors consto neque in testatio facio sum imperitus volo quis enim potis praeparo is qui cum ago sum in causa volo nisi fors imperator quis idoneus credo in proelium quidem strenuus et fortis et omnis qui pugno posco artifex sed neque deligo ago neque copia contraho atque instruo neque prospicio commeatus neque locus capio castrum scio prior sum enim certus paro bellum quam gero


at quantum ? et quam multum? et ad aliquid et, ut nonnulli putarunt, comparativus non eandem rationem habent; sunt enim haec non ad varietatem iuris sed ad solam rationem referenda, ideoque semper in parte aut coniecturae aut qualitatis ponenda sunt, ut qua mente? et quo tempore? et quo loco?

at quantus et quam multus et ad aliquis et ut nonnullus puto comparativus non idem ratio habeo sum enim hic non ad varietas ius sed ad solus ratio refero ideo semper in pars aut conicio aut qualitas pono sum ut qui mens et quo tempus et quo locus


consilia autem et praesentis et praeteriti et futuri temporis; quae mihi, etiamsi personis accidunt, per se referenda tamen ad illam partem argumentorum videntur, quam ex causis ducimus; sicut habitus quidam animi, quo tractatur, amicus an inimicus. ponunt in persona et nomen;

consilium autem et praesum et praetereo et sum tempus qui ego etiamsi persona accido per sui refero tamen ad ille pars argumentor video quam ex causa duco sicut habitus quidam animus quo tracto amicus an inimicus pono in persono et nomen


equidem repugnantes eos patrono et nihil vultu commotos et intempestive renidentes et facto aliquo vel ipso vultu risum etiam moventes saepe vidi; praecipue vero cum aliqua velut scenice fiunt, alio cadunt.

equidem repugno is patronus et nihil vultus commoveo et intempestivus renideo et facio aliquis vel ipse vultus risus etiam moveo saepe video praecipuus verus cum aliqui velut scenice fio alius cado