eo quidem magis, quod nulla in arte plenius labor gratiam refert? id adeo manifestum erit, si cogitaverimus, unde et quo usque iam provecta sit orandi facultas; et adhuc augeri potest.

is quidem magis qui nullus in ars plenus labor gratia refero is adeo manifestus sum si cogitaverimus unde et quo usque iam proveho sum oro facultas et adhuc augeo possum


in tribus autem, quas fecimus, partibus non est forma semper eadem, sed una, in qua idem concluditur quod intenditur: anima immortalis est. nam quidquid ex se ipso movetur, immortale est; anima autem ex se ipsa movetur, immortalis igitur est anima. hoc fit non solum in singulis argumentis sed in totis causis, quae sunt simplices, et in quaestionibus.

in tres autem qui facio pars non sum forma semper idem sed unus in qui idem concludo qui intendo anima immortal sum nam quisquis ex sui ipse moveo immortal sum anima autem ex sui ipse moveo immortal igitur sum anima hic fio non solus in singuli argumentum sed in totus causa qui sum simplex et in quaestio


quae quidem ut diligentius exsequamur, repetenda saepius erunt scriptorum proxima. nam praeter id quod sic melius iunguntur prioribus sequentia, calor quoque ille cogitationis, qui scribendi mora refrixit, recipit ex integro vires et velut repetito spatio sumit impetum; quod in certamine saliendi fieri videmus, ut conatum longius petant et ad illud, quo contenditur, spatium cursu ferantur; utque in iaculando brachia reducimus et expulsuri tela nervos retro tendimus.

qui quidem ut diligo exsequor repeto saepis sum scriptor propior nam praeter is qui sic bonus jungo prior sequor calor quoque ille cogitatio qui scribo mora refrigesco recipio ex integer vireo et velut repeto spatium sumo impetus qui in certamen salio fio video ut conor longus peto et ad ille quo contendo spatium cursus fero ut in jaculor bracchium reduco et expello telum nervus retro tendo


est quoddam genus, quo veteres non utebantur. ad quam usque nos vocatis vetustatem? nam si illam extremam, multa Demosthenes, quae ante eum nemo. quomodo potest probare Ciceronem, qui nihil putet ex Catone Gracchisque mutandum? sed ante hos simplicior adhuc ratio loquendi fuit.

sum quidam genus quo vetus non uto ad quam usque nos voco vetustas nam si ille extremus multus demosthenes qui ante is nemo quomodo possum probaris cicero qui nihil puto ex cato gracchus muto sed ante hic simplicior adhuc ratio loquor sum


sed ipsum istud evitare summae artis est. nam id sine dubio ab omnibus et quidem optime praeceptum est, verum aliquatenus temporum condicione mutatur, quia iam quibusdam in iudiciis maximeque capitalibus aut apud centumviros ipsi iudices exigunt sollicitas et accuratas actiones, contemnique se, nisi in dicendo etiam diligentia appareat, credunt, nec doceri tantum sed etiam delectari volunt.

sed ipse iste evitaris summa ars sum nam is sine dubius ab omnis et quidem optume praeceptum sum verus aliquatenus tempus condicio muto quia iam quidam in iudicium magnus capital aut apud centumviri ipse iudex exigo sollicitus et accuro actio contemno sui nisi in dico etiam diligentia appareo credo neque doceo tantus sed etiam delectaris volo


comparatio est, cum dico fecisse quid hominem ut leonem; translatio, cum dico de homine, leo est. huius vis omnis quadruplex maxime videtur: cum id rebus animalibus aliud pro alio ponitur, ut de agitatore, gubernator magna contorsit equum vi; aut ut Livius Scipionem a Catone adlatrari solitum refert.

comparatio sum cum dico facio quis homo ut leo translatio cum dico de homo leo sum hic volo omnis quadruplex magnus video cum is res animal alius pro alius pono ut de agitator gubernator magnus contorqueo equus vis aut ut livius scipio ab cato adlatraris soleo refero


quare declamatio, quoniam est iudiciorum consiliorumque imago, similis esse debet veritati; quoniam autem aliquid in se habet ἐπιδεικτικόν nonnihil sibi nitoris assumere.

quare declamatio quoniam sum iudicium consilium imago similis sum debeo veritas quoniam autem aliquis in sui habeo nonnihil sui nitor assumo


itaque nonnullos reperias, qui sibi eloquentiores videantur, quam ut causas agant. ceterum illum, quem iuvenem tenerisque adhuc viribus nitentem in forum deduximus, et incipere quam maxime facili ac favorabili causa velim, ferarum ut catuli molliore praeda saginantur, et non utique ab hoc initio continuare operam et ingenio adhuc alendo callum inducere, sed iam scientem, quid sit pugna, et in quam rem studendum sit, refici atque renovari.

itaque nonnulli reperio qui sui eloquens video quam ut causa ago ceterum ille qui juvenis teneo adhuc vis niteo in forum deduco et incipio quam magnus facilis atque favorabilis causa volo ferus ut catulis mollis praeda sagino et non utique ab hic initium continuo opera et ingenium adhuc alo callus induco sed iam scio quis sum pugno et in quam res studeo sum reficio atque renovaris


est autem quidam et ductus rei credibilis, qualis in comoediis etiam et in minis. aliqua enim naturaliter sequuntur et cohaerent ut, si priora bene narraveris, iudex ipse quod postea sis narraturus exspectet.

sum autem quidam et duco res credibilis qualis in comoedia etiam et in minae aliqui enim naturalis sequor et cohaereo ut si prior bene narro iudex ipse qui postea sum narro exspecto


lex : qui parentes non aluerit, vinciatur. non alit aliquis, et vincula nihilominus recusat. utitur fictione, si miles, si infans sit, si reipublicae causa absit. et illa contra optionem fortium, si tyrannidem petas, si templorum eversionem.

lex qui parens non alo vincio non alo aliquis et vinculum nihilominus recuso uto fictio si miles si infer sum si reipublicae causa absum et ille contra optio fors si tyrannis peto si templum eversio


at ubi eam calor concitaverit; etiam gestus cum ipsa orationis celeritate crebrescet. aliis locis citata, aliis pressa conveniet pronuntiatio. illa transcurrimus, congerimus, festinamus; hac instamus, inculcamus, infigimus. plus autem adfectus habent lentiora; ideoque Roscius citatior, Aesopus gravior fuit, quod ille comoedias, hic tragoedias egit.

at ubi is calor concito etiam gero cum ipse oratio celeritas crebrescet alius locus cito alius premo convenio pronuntiatio ille transcurro congero festino hic insto inculco infigo multus autem affectus habeo lentus ideo roscius citatus aesopus gravis sum qui ille comoedia hic tragoedia ago


maius minoris, pro Milone, negant intueri lucem esse fas ei qui a se hominem occisum esse fateatur. in qua tandem urbe hoc homines stultissimi disputant? nempe in ea quae primum iudicium de capite vidit M. Horatii, fortissimi viri, qui nondum libera civitate tamen populi Romani comitiis liberatus est, cum sua mann sororem esse interfectam fateretur. minus maioris: occidi , occidi, non Spurium Maelium, qui annona levanda iacturisque rei familiaris, quia nimis amplecti plebem videbatur, in suspicionem incidit regni adfectandi, et cetera, deinde, sed eum (auderet enim dicere, cum patriam periculo liberasset ) cuius nefandum adulterium in pulvinaribus, et totus in Clodium locus.

magnus paruus pro milo nego intueor lux sum fas is qui ab sui homo occido sum fateor in qui tandem urbs hic homo stultus disputo nempe in is qui primus iudicium de caput video m horatius fortis vir qui nondum liber civitas tamen populus romanus comitium libero sum cum suus mann soror sum interfacio fateor paruus magnus occido occido non spurius maelius qui annona levo jacio res familiaris quia nimis amplector plebs video in suspicio incido regnum adfectandi et ceterus deinde sed is audeo enim dico cum patria periculum libero qui nefandus adulterium in pulvinaris et totus in claudius locus


si vero in ostentationem comparetur declamatio, sane paulum aliquid inclinare ad voluptatem audientium debemus.

si verus in ostentatio comparo declamatio sanus paulus aliquis inclinaris ad voluptas audio debeo


neminem vestrum ignorare arbitror, iudices, hunc per hosce dies sermonem vulgi atque hanc opinionem populi Romani fuisse. cur hosce potius quam hos? neque enim erat asperum. rationem fortasse non reddam, sentiam tamen esse melius. cur non satis sit, sermonem vulgi fuisse, (compositio enim patiebatur) ignorabo; sed ut audio hoc, animus accipit plenum sine hac geminatione non esse.

nemo vester ignoro arbitror iudex hic per hic dies sermo vulgus atque hic opinio populus romanus sum cur hic potis quam hic neque enim sum asperum ratio fortasse non reddo sentio tamen sum bonus cur non satis sum sermo vulgus sum compositio enim patior ignoro sed ut audio hic animus accipio plenus sine hic geminatio non sum


ut autem haec invenire et augere, ita quod laedit aut omnino repellere aut certe minuere ex causa est. miseratio quoque aliquando ex eadem venit, sive quid passi sumus grave sive passuri.

ut autem hic invenio et augeo ita qui laedo aut omnino repello aut certus minuo ex causa sum miseratio quoque aliquando ex idem venio sive quis patior sum gravis sive patior


nam et poesis ab Homero et Vergilio tantum fastigium accepit et eloquentia a Demosthene atque Cicerone. denique quidquid est optimum, ante non fuerat. verum etiam si quis summa desperet (quod cur faciat, cui ingenium, valetudo, facultas, praeceptores non deerunt?), tamen est, ut Cicero ait, pulchrum ad secundis tertiisque consistere.

nam et poesis ab homerus et vergilius tantus fastigium accipio et eloquentia ab demosthenes atque cicero denique quisquis sum bonus ante non sum verus etiam si quis summus despero qui cur facio qui ingenium valetudo facultas praeceptor non desum tamen sum ut cicero aio pulcher ad secundus tertius consisto


sunt autem propositiones et simplices et duplices vel multiplices, quod accidit non uno modo. nam et plura crimina iunguntur, ut cum Socrates accusatus est, quod corrumperet iuventutem et novas superstitiones introduceret; et singula ex pluribus colliguntur, ut cum legatio male gesta obiicitur Aeschini, quod mentitus sit, quod nihil ex mandatis fecerit, quod moratus sit, quod munera acceperit.

sum autem propositio et simplex et duplex vel multiplico qui accido non unus modo nam et multus crimen jungo ut cum socrates accuso sum qui corrumpo iuventus et novo superstitio introduco et singulus ex multus colligo ut cum legatio malus gero obiicitur aeschines qui mentior sum qui nihil ex mandatum facio qui moror sum qui munus accipio


Rutilius sive Gorgias, ἀναγκαῖον, ἀνάμνησιν, ἀνθυποφορὰν, ἀνθυποφοράν, παραύξησιν, προέκθεσιν, quod est dicere quid fieri oportuerit, deinde quid factum sit; ἐναντιότητα unde sint enthymemata κατ᾽ ἐναντίωσιν, μετάληψιν etiam, quo statu Hermagoras utitur. Visellius , quanquam paucissimas faciat figuras, ἐνθύμημα tamen, quod commentum vocat, et, rationem appellans, ἐπιχείρημα inter eas habet. quod quidem recipit quodammodo et Celsus; nam consequens an epichirema sit dubitat. Visellius adiicit et sententiam.

rutilus sive gorgias qui sum dico quis fio oportet deinde quis facio sum unde sum enthymema etiam quo status hermagoras uto visellius quamquam paucus facio figura tamen qui commentus voco et ratio appello inter is habeo qui quidem recipio quodammodo et celsus nam consequor an epichirema sum dubito visellius adiicit et sententia


quaedam efficienda sunt. id autem contingit, cum magnis alioqui malis gravius esse id quod passi sumus, ostenditur; quale est apud Virgilium: O felix una ante alias Priameïa virgo, hostilem ad tumulum Troiae sub moenibus altis iussa mori— (quam miser enim casus Andromachae, si comparata ei felix Polyxena);

quidam efficio sum is autem contingo cum magnus alioqui malus gravis sum is qui patior sum ostendo qualis sum apud vergilius o felix unus ante alius priameia virgo hostilis ad tumulus troius sub moenia altus iubeo morior quam miser enim casus andromacha si comparo is felix polyxena


et reliqua, ex conlocatione verborum quae sumuntur quasi lumina, magnum adferunt ornatum orationi. sunt enim similia illis quae in amplo ornatu scenae aut fori appellantur insignia, non quia sola ornent, sed quod excellant.

et reliquus ex conlocatio verbum qui sumo quasi lumen magnus affero orno oratio sum enim similis ille qui in amplus orno scena aut forum appello insigne non quia solus orno sed qui excello


modesto tamen et circumspecto iudicio de tantis viris pronuntiandum est, ne, quod plerisque accidit, damnent quae non intelligunt. ac si necesse est in alteram errare partem: omnia eorum legentibus placere quam multa displicere maluerim.

modestus tamen et circumspicio iudicium de tantus vis pronuntio sum ne qui plerusque accido damno qui non intellego atque si necesse sum in alter erro pars omnis is lego placeo quam multus displiceo malo


summa tamen concitandi adfectus accusatori ira hoc est, ut id, quod obiecit, aut quam atrocissimum aut etiam, si fieri potest, quam maxime miserabile esse videatur. atrocitas crescit ex his, quid factum sit, a quo, ira quem, quo animo, quo tempore, quo loco, quo modo; quae omnia infinitos tractatus habent.

summus tamen concito affectus accusator ira hic sum ut is qui obiacio aut quam atrox aut etiam si fio possum quam magnus miserabilis sum video atrocitas cresco ex hic quis facio sum ab quo ira qui quo animus quo tempus quo locus quo modo qui omnis infinitus tracto habeo


itaque reperias quosdam in disputando mire callidos, cum ab ilia cavillatione discesserint, non magis sufficere in aliquo graviore actu quam parva quaedam animalia, quae in angustiis mobilia campo deprehenduntur.

itaque reperio quidam in disputo mirus callidus cum ab ilia cavillatio discedo non magis sufficio in aliquis gravis actus quam parvus quidam animal qui in angustia mobilia campus deprehendo


nam in coniectura est quaestio ex illo factum , non factum an factum sit. ibi ergo iudicatio, ubi quaestio, quia in eadem re prima quaestio et extrema disceptatio. at in qualitate, matrem Orestes occidit: recte, non recte, an recte occiderit, quaestio nec statim iudicatio. quando ergo? ilia patrem meum occiderat; sed non ideo tu matrem debuisti occidere; an debuerit, hic iudicatio.

nam in conicio sum quaestio ex ille facio non facio an facio sum ibi ergo judicatio ubi quaestio quia in idem res primus quaestio et exter disceptatio at in qualitas mater orestes occido rectus non rectus an rectus occido quaestio neque statim judicatio quando ergo ilia pater meus occido sed non ideo tu mater debeo occaedes an debeo hic judicatio


elevandi ratio est duplex, ut aut nimiam quis iactantiam minuat: quemadmodum C. Caesar Pomponio ostendenti vulnus ore exceptum in seditione Sulpiciana, quod is se passum pro Caesare pugnantem gloriabatur, nunquam fugiens respexeris, inquit; aut crimen obiectum, ut Cicero obiurgantibus, quod sexagenarius Publiliam virginem duxisset, cras mulier erit, inquit.

elevandi ratio sum duplex ut aut nimius quis jactantia minuo quemadmodum que caesar pomponius ostendo vulnus os excipio in seditio sulpicianus qui is sui patior pro caesaris pugno glorior numquam fugio respicio inquam aut crimen obicio ut cicero objurgo qui sexagenarius publilius virgo duco creo mulier sum inquam


et pleraque contra frigus ex suo corpore vestiuntur, et arma iis ingenita quaedam et ex obvio fere victus, circa quae omnia multus hominibus labor est. rationem igitur nobis praecipuam dedit eiusque nos socios esse cum dis immortalibus voluit.

et plerusque contra frigus ex suus corpus vestio et arma is ingenitus quidam et ex obvius fere vinco circa qui omnis multus homo labor sum ratio igitur nos praecipuus do is nos socius sum cum deus immortalis volo


nec multo aliud de novis sentio. quotus enim quisque inveniri tam demens potest, qui ne minima quidem alicuius certe fiducia partis memoriam posteritatis speraverit? qui si quis est, intra primos statim versus deprehendetur et citius nos dimittet, quam ut eius nobis magno temporis detrimento constet experimentum.

neque multus alius de novus sentio quotus enim quisque invenio tam demens possum qui ne minimus quidem aliquis certus fiducia pars memoria posteritas spero qui si quis sum intra primus statim verro deprehendo et cieo nos dimitto quam ut is nos magnus tempus detrimentum consto experimentum


proximum est de legibus contrariis dicere, quia inter omnes artium scriptores constitit, in antinomia duos esse scripti et voluntatis status; neque immerito; quia, cum lex legi obstat, et utrinque contra scriptum dicitur et quaestio est de voluntate; in utraque id ambigitur, an utique illa lege sit utendum.

propior sum de lex contrarius dico quia inter omnis ars scriptor consto in antinomia duo sum scribo et voluntas status neque immeritus quia cum lex lego obsto et uter contra scribo dico et quaestio sum de voluntas in uter is ambago an utique ille lex sum utor


igitur ante omnia ne speremus ornatam orationem fore, quae probabilis non erit. Probabile autem Cicero id genus dicit, quod non nimis est comptum. Non quia comi expolirique non debeat (nam et haec ornatus pars est) sed quia vitium est ubique quod nimium est.

igitur ante omnis ne spero orno oratio sum qui probabilis non sum probabilis autem cicero is genus dico qui non nimis sum como non quia como expolio non debeo nam et hic orno pars sum sed quia vitium sum ubique qui nimium sum


non arbitror autem mihi in hoc immorandum, quid sit quod memoriam faciat, quanquam plerique imprimi quaedam vestigia animo, velut in ceris anulorum signa serventur, existimant. neque ero tam credulus, ut, qui habitu tardiorem firmioremque memoriam fieri videam, ei artem quoque audeam impertire.

non arbitror autem ego in hic immorandum quis sum qui memoria facio quamquam plerusque imprimo quidam vestigium animus velut in cera anulus signum servo existimo neque sum tam credulus ut qui habitus tardus firmus memoria fio video is ars quoque audeo impertio


neque vero omnia ista, de quibus locuti sumus, orator optime tantum sed etiam facillime faciet. neque enim vim summam dicendi et os admiratione dignum infelix usque ad ultimum sollicitudo persequitur, quae oratorem macerat et coquit aegre verba vertentem et perpendendis coagmentandisque eis intabescentem.

neque verus omnis iste de qui loquor sum orator optume tantus sed etiam facilis facio neque enim vis summa dico et os admiratio dignus infelix usque ad ulter sollicitudo persequor qui orator macero et coquo aeger verbum verto et perpendo coagmento is intabesco


in metalempsin quoque cadit eadem ratio dictorum, ut Fabius Maximus, incusans Augusti congiariorum, quae amicis dabantur, exiguitatem, heminaria esse dixit; nam congiarium commune liberalitatis atque mensurae, a mensura ducta imminutio rerum.

in metalempsin quoque cado idem ratio dico ut fabius magnus incuso augustus congiarius qui amicus do exiguitas heminaria sum dico nam congiarium communis liberalitas atque metior ab mensura duco imminutio res


nam ut scribere pueros plurimumque esse in hoc opere plane velim, sic ediscere electos ex orationibus vel historiis aliove quo genere dignorum ea cura voluminum locos, multo magis suadeam.

nam ut scribo puer multus sum in hic opus planus volo sic edisco eligo ex oratio vel historia alius quo genus dignus is cura volumen locus multus magis suadeo


haec autem brevior et vel ideo lucidior multo via neque discentem per ambages fatigabit nec corpus orationis in parva momenta diducendo consumet. nam qui viderit, quid sit, quod in controversiam veniat, quid in eo et per quae velit efficere pars diversa, quid nostra, quod in primis est intuendum, nihil eorum ignorare, de quibus supra diximus, poterit.

hic autem brevis et vel ideo lucidus multus via neque disco per ambages fatigo neque corpus oratio in parvus momentum diduco consumo nam qui video quis sum qui in controversia venio quis in is et per qui volo efficio pars diverto quis noster qui in primus sum intueor nihil is ignoro de qui supra dico possum


Pompeium, ego ergo cum redierim. sed in iisdem sententiis crebrioribus mutata declinationibus iteratione verborum: ut apud Persium, usque adeone scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter? Sed apud Ciceronem, neque enim poterant iudicio et hi damnari, qui iudicabant.

pompejus ego ergo cum redeo sed in idem sententia creber muto declinatio iteratio verbum ut apud persius usque adeo scio tuus nihil sum nisi tu scio hic scio alter sed apud cicero neque enim possum iudicium et hic damnaris qui judico


idem per allegorian M. Caelium, melius obiicientem crimina quam defendentem, bonam dextram, malam sinistram habere dicebat. emphasi A. Villius dixit, ferrum in Tuccium incidisse.

idem per allegoria m caelius bonus obiicientem crimen quam defendo bonus dexter malus sinistra habeo dico emphasis ab villius dico ferrum in tuccius incido


quod et ipsum argumentum est subesse artem aliquam iuvarique ratione naturae, cum idem docti facere illud, indocti inexercitatique non possimus. quanquam invenio apud Platonem obstare memoriae usum litterarum, videlicet quoniam illa, quae scriptis reposuimus,

qui et ipse argumentum sum subsum ars aliqui iuvarique ratio natura cum idem doceo facio ille indoceo inexercitatique non possum quamquam invenio apud plato obstaris memoria usus litteraris videlicet quoniam ille qui scribo repono


verum illi persuasione sua fruantur, qui hominibus, ut sint oratores, satis putant nasci; nostro labori dent veniam, qui nihil credimus esse perfectum, nisi ubi natura cura iuvetur. in hoc igitur non contumaciter consentio primas partes esse naturae.

verus ille persuasio suus fruor qui homo ut sum orator satis puto nascor noster labor do venio qui nihil credo sum perficio nisi ubi natura cura juvo in hic igitur non contumax consentio primus pars sum natura


sermonem a persona iudicis aversum, quae ἀποστροφή dicitur, quidam in totum a prooemio summouent, nonnulla quidem in hanc persuasionem ratione ducti. nam prorsus esse hoc magis secundum naturam confitendum est, ut eos alloquamur potissimum, quos conciliare nobis studemus.

sermo ab persono judex averto qui dico quidam in totus ab prooemium summoveo nonnullus quidem in hic persuasio ratio duco nam prorsus sum hic magis secundus natura confiteor sum ut is alloquamur potis qui conciliaris nos studeo


neque ego in his, de quibus sum locutus, has solas virtutes, sed has praecipuas puto, nec ceteros parum fuisse magnos. quin etiam Phalerea illum Demetrium, quanquam is primus inclinasse eloquentiam dicitur, multum ingenii habuisse et facundiae fateor, vel ob hoc memoria dignum, quod ultimus est fere ex Atticis, qui dici possit orator; quem tamen in illo medio genere dicendi praefert omnibus Cicero.

neque ego in hic de qui sum loquor hic solo virtus sed hic praecipuus puto neque ceterus parum sum magnus quin etiam phalereus ille demetrius quamquam is primus inclino eloquentia dico multus ingenium habeo et facundia fateor vel ob hic memoria dignus qui ulter sum fere ex atticus qui dico possum orator qui tamen in ille medium genus dico praefero omnis cicero


namque incipientibus danda erit velut praeformata materia secundum cuiusque vires; at cum satis composuisse sese ad exemplum videbuntur, brevia quaedam demonstranda vestigia, quae persecuti iam suis viribus sine adminiculo progredi possint.

namque incipio do sum velut praeformo materia secundus quisque vireo at cum satis compono sui ad exemplum video brevio quidam demonstro vestigium qui persequor iam suus vis sine adminiculo progredior possum


alterum genus barbarismi accipimus, quod fit animi natura, ut is, a quo insolenter quid aut minaciter aut crudeliter dictum sit, barbare locutus existimatur.

alter genus barbarismus accipio qui fio animus natura ut is ab quo insolenter quis aut minax aut crudeliter dico sum barbaris loquor existimo


nam sculptura etiam lignum, ebur, marmor, vitrum, gemmas praeter ea quae supra dixi complectitur.

nam sculpo etiam lignum ebur marmor vitrum gemma praeter is qui supra dico complector


alius imaginem mariti pro rea proferre magni putavit, et ea saepius risum fecit. nam et ii, quorum officium erat ut traderent eam, ignari, qui esset epilogus, quotiens respexisset patronus, offerebant palam, et prolata novissime deformitate ipsa (nam senis cadaveri cera erat infusa) praeteritam quoque orationis gratiam perdidit.

alius imago maritus pro rea profero magnus puto et is saepis risus facio nam et is qui officium sum ut trado is ignaris qui sum epilogus quotiens respicio patronus offertor palam et profero novus deformitas ipse nam senex cadaver cero sum infundo praetereo quoque oratio gratia perdo


sunt et naturalia, ut supra dixi, quae tamen et cura iuvantur, instrumenta, vox, latus, decor; quae quidem tantum valent, ut frequenter famam ingenii faciant. habuit oratores aetas nostra copiosiores, sed, cum diceret, eminere inter aequales Trachalus videbatur. ea corporis sublimitas erat, is ardor oculorum, frontis auctoritas, gestus praestantia, vox quidem non, ut Cicero desiderat, paene tragoedorum, sed super omnes, quos ego quidem audierim, tragoedos.

sum et naturale ut supra dico qui tamen et cura juvo instrumentum vox latus decor qui quidem tantus valeo ut frequens fama ingenium facio habeo orator aetas noster copiosus sed cum dico emineo inter aequal trachalus video is corpus sublimitas sum is ardor oculus frons auctoritas gero praesto vox quidem non ut cicero desidero paene tragoedus sed super omnis qui ego quidem audio tragoedus


similiter ex incremento in utramque partem ducitur rei ratio cum in coniectura tum etiam in tractatu aequitatis, an ad initium summa referenda sit, id est, an ei caedes imputanda sit, a quo iurgium coepit.

similis ex incrementum in uter pars duco res ratio cum in conicio tum etiam in tracto aequitas an ad initium summus refero sum is sum an is caedes imputo sum ab quo iurgium coepio


floruit autem circa Philippum et usque ad successores Alexandri pictura praecipue, sed diversis virtutibus. nam cura Protogenes, ratione Pamphilus ac Melanthius, facilitate Antiphilus, concipiendis visionibus, quas φαντασίας vocant, Theon Samius, ingenio et gratia, quam in se ipse maxime iactat, Apelles est praestantissimus. Euphranorem admirandum facit, quod et ceteris optimis studiis inter praecipuos et pingendi fingendique idem mirus artifex fuit.

floreo autem circa philippus et usque ad successor alexander pingo praecipuus sed diverto virtus nam cura protogenes ratio pamphilus atque melanthius facilitas antiphilus concipio visio qui voco theon samius ingenium et gratia quam in sui ipse magnus iacto apello sum praesto euphranor admiror facio qui et ceterus bonus studium inter praecipuus et pingo fingo idem mirus artifex sum


eorum vero, quibus denuntiatur, pars testium est quae reum laedere velit, pars quae nolit, idque interim scit accusator interim nescit. fingamus in praesentia scire; in utroque tamen genere summis artibus interrogantis opus est.

is verus qui denuntio pars testis sum qui reus laedo volo pars qui nolo is interim scio accusator interim nescio fingo in praesens scio in uterque tamen genus summus ars interrogo opus sum


cur , quod in summa parte sum actionis petiturus, non in primo statim rerum ingressu, si fieri potest, consequar? cum praesertim etiam in probationibus faciliorem sim animum eius habiturus occupatum vel ira vel miseratione.

cur qui in summus pars sum actio peto non in primus statim res ingredior si fio possum consequor cum praesertim etiam in probatio facilis sum animus is habeo occupo vel ira vel miseratio


eorum autem, quae signa sunt quidem, sed non necessaria, genus Hermagoras putat, non esse virginem Atalantam, quia cum iuvenibus per silvas vagetur. quod si receperimus, vereor, ne omnia quae ex facto ducuntur signa faciamus. eadem tamen ratione qua signa tractantur.

is autem qui signum sum quidem sed non necessarius genus hermagoras puto non sum virgo atalanta quia cum juvenis per silva vago qui si recipio vereor ne omnis qui ex facio duco signum facio idem tamen ratio qui signum tracto


ferri, cum in omnibus fere causis, in quibus cecidisse quis formula dicitur, hae sint quaestiones, an huic, an cum hoc, an hac lege, an apud hunc, an hoc tempore liceat agere?

fero cum in omnis fere causa in qui cado quis formula dico hic sum quaestio an hic an cum hic an hic lex an apud hic an hic tempus licet ago


Theophrastus quoque Aristotelis discipulus de rhetorice diligenter scripsit, atque hinc vel studiosius philosophi quam rhetores praecipueque Stoicorum ac Peripateticorum principes.

theophrastus quoque aristotelis discipulus de rhetoricus diligenter scribo atque hinc vel studiosus philosophus quam rhetor praecipuus stoicus atque peripateticus princeps


conveniet etiam ambulatio quaedam propter immodicas laudationum moras, quanquam Cicero rarum incessum neque ita longum probat. discursare vero et, quod Domitius Afer de Sura Manlio dixit, satagere, ineptissimum, urbaneque Flavus Verginius interrogavit de quodam suo antisophiste, quot milia passuum declamasset.

convenio etiam ambulatio quidam propter immodicus laudatio mora quamquam cicero raris incedo neque ita longus probo discursaris verus et qui domitius afor de syrus manlius dico satagere ineptus urbanus flavus verginius interrogo de quidam suus antisophiste quot mille passus declamo


expedit etiam dare aliquid adversario quod pro se putet, quod apprehendens maius aliquid cogatur dimittere; duas interim res proponere quarum utramlibet male sit electurus; quod in altercatione fit potentius quam in actione, quia in illa nobis ipsi respondemus, in hac adversarium quasi confessum tenemus.

expedio etiam do aliquis adversarius qui pro sui puto qui apprehendo magnus aliquis cogo dimitto duo interim res propono qui uter malus sum eligo qui in altercatio fio potens quam in actio quia in ille nos ipse respondeo in hic adversarius quasi confiteor teneo


quid fortius illo, cuius inter ipsa verberum supplicia una vox audiebatur: ciuis Romanus sum? quam dignae Milonis in peroratione ipsa voces eo viro, qui pro re publica seditiosum civem totiens compescuisset quique insidias virtute superasset?

quis fortis ille qui inter ipse verber supplicium unus vox audio ciuis romanus sum quam dignus milo in peroratio ipse voco is vir qui pro res publicus seditiosus civis totiens compesco quisque insidiae virtus supero


an reus ambitus male narrabit, quos parentes habuerit, quemadmodum ipse vixerit, quibus meritis fretus ad petitionem descenderit? aut qui repetundarum crimine insimulabitur, non et anteactam vitam, et quibus de causis provinciam universam vel accusatorem aut testem offenderit,

an reus ambitus malus narro qui parens habeo quemadmodum ipse vivo qui meritum fretus ad petitio descendo aut qui repeto crimen insimulo non et anteactam vita et qui de causa provincia universus vel accusator aut testo offendo


ubi necesse est, adfectamus etiam tumorem ex spondeis atque iambis quibus maxime continetur: en impero Argis, sceptra mi liquit Pelops. At ille comicus aeque senarius, quem trochaicum vocant, pluribus trochaeis, qui trochaei ab aliis dicuntur, pyrrhichiisque decurrit;

ubi necesse sum adfectamus etiam tumor ex spondeus atque iambus qui magnus contineo en impero argus sceptrum ego linquo pelops at ille comicus aequus senarius qui trochaicus voco multus trochaeus qui trochaeus ab alius dico pyrrhichius decurro


itaque idem Cicero, quanquam preces non dat Miloni, eumque potius animi praestantia commendat, accommodavit tamen ei verba, convenientes etiam forti viro conquestiones: frustra , inquit, mei suscepti labores! O spes fallaces! O cogitationes inanes meas! nunquam tamen debet esse longa miseratio, nec sine causa dictum est, nihil facilius quam lacrimas inarescere.

itaque idem cicero quamquam prex non do milo is potis animus praesto commendo accommodo tamen is verbum convenio etiam fortis vir conquestio frustra inquam meus suscipio labor o spes fallax o cogitatio inanis meus numquam tamen debeo sum longus miseratio neque sine causa dico sum nihil facilis quam lacrima inaresco


ματαιοτεχνία quoque est quaedam, id est supervacua artis imitatio, quae nihil sane neque boni neque mali habeat, sed vanum laborem, qualis illius fuit, qui grana ciceris ex spatio distanti missa in acum continuo et sine frustratione inserebat, quem cum spectasset Alexander, donasse dicitur eiusdem leguminis modio, quod quidem praemium fuit illo opere dignissimum.

quoque sum quidam is sum supervacuus ars imitatio qui nihil sanus neque bonus neque malus habeo sed vanus labor qualis ille sum qui granum cicer ex spatium disto mitto in acus continuo et sine frustratio insero qui cum specto alexander dono dico idem legumen modius qui quidem praemium sum ille opus dignus


quae eadem figura nonnunquam per ironiam ad elevandum convertitur. similis geminationis post aliquam interiectionem repetitio est, sed paulo etiam vehementior: bona , miserum me! ( consumptis enim lacrimis tamen infixus haeret animo dolor ) bona, inquam, Cn. Pompeii acerbissimae voci subiecta praeconis. — vivis et vivis non ad deponendam, sed ad confirmandam audaciam.

qui idem figuro nonnunquam per ironia ad elevandum converto similis geminatio post aliqui interiectio repetitio sum sed paulus etiam vehemens bonus miser ego consumo enim lacrima tamen infigo haereo animus dolor bonus inquam cn pompejus acerbus vox subiectum praeco vivo et vivo non ad depono sed ad confirmo audacia


A corruptissimo quoque poetarum figuras seu translationes mutuamur, tum demum ingeniosi scilicet, si ad intelligendos nos opus sit ingenio. atqui satis aperte Cicero praeceperat, in dicendo vitium vel maximum esse a vulgari genere orationis atque a consuetudine communis sensus abhorrere.

ab corrumpo quoque poetaris figura seu translatio mutuo tum demum ingeniosus scilicet si ad intelligendos nos opus sum ingenium atqui satis apertus cicero praecipio in dico vitium vel magnus sum ab vulgaris genus oratio atque ab consuetudo communis sensus abhorreo


namque ei qui id fecerit simul res cum suis nominibus occurrent. sed opus est studio praecedente et acquisita facultate et quasi reposita. namque ista quaerendi, iudicandi, comparandi anxietas, dum discimus, adhibenda est, non dum dicimus. alioqui sicut, qui patrimonium non pararunt, sub diem quaerunt, ita in oratione, qui non satis laboravit.

namque is qui is facio simul res cum suus nomen occurro sed opus sum studium praecedo et acquisita facultas et quasi repono namque iste quaero iudico comparo anxietas dum disco adhibeo sum non dum dico alioqui sicut qui patrimonium non paro sub dies quaero ita in oratio qui non satis laboro


pessima vero sunt ἀδιανόητα, hoc est, quae verbis aperta occultos sensus habent, ut cum dictus est caecus secundum viam stare, et, qui suos artus morsu lacerasset, fingitur in scholis supra se cubasse.

malus verus sum hic sum qui verbum apertus occulo sensus habeo ut cum dico sum caecus secundus via sto et qui suus artus morsus lacero fingo in schola supra sui cubasse


de animo quaeri non potest, nisi ubi persona est et de facto constat. ergo cum de re agitur, aut quid factum sit in dubium venit aut quid fiat aut quid sit futurum, ut in generalibus, an atomorum concursu mundus sit effectus, an providentia regatur, an sit aliquando casurus; in definitis: an parricidium commiserit Roscius, an regnum adfectet Manlius, an recte Verrem sit accusaturus Q. Caecilius.

de animus quaero non possum nisi ubi persono sum et de facio consto ergo cum de res ago aut quis facio sum in dubius venio aut quis fio aut quis sum sum ut in general an atomus concursus mundus sum efficio an provideo rego an sum aliquando cado in definio an parricidium committo roscius an regnum adfectet manlius an rectus verres sum accuso q caecilius


an huiusmodi res neque in laudem neque in deliberationem neque in iudicium veniunt? ergo cum de faciendo portu Ostiensi deliberatum est, non debuit sententiam dicere orator? atqui opus erat ratione architectorum.

an huiusmodi res neque in laus neque in deliberatio neque in iudicium venio ergo cum de facio portus ostiensis delibero sum non debeo sententia dico orator atqui opus sum ratio architector


et est difficilis huius rei moderatio, quae tamen temperari ita potest, ut videamur accurate non callide dicere. illud ex praeceptis veteribus manet, ne quod insoles verbum, ne audacius translatum, ne aut ab obsoleta vetustate aut poetica licentia sumptum in principio deprehendatur.

et sum difficilis hic res moderatio qui tamen temperaris ita possum ut video accuro non callidus dico ille ex praecipio vetus maneo ne qui insoles verbum ne audax transfero ne aut ab obsolesco vetustas aut poeticus licentia sumo in principium deprehendo


sibe et quase scriptum in multorum libris est, sed an hoc voluerint auctores, nescio; T. Livium ita his usum ex Pediano comperi, qui et ipse eum sequebatur;

sibe et quase scribo in multus liber sum sed an hic volo auctor nescio t livius ita hic usus ex pediano comperio qui et ipse is sequor


altera, quod signa, sive indubitata sunt, non sunt argumenta, quia, ubi ilia sunt, quaestio non est, argumento autem nisi in re controversa locus esse non potest; sive dubia, non sunt argumenta sed ipsa argumentis egent.

alter qui signum sive indubito sum non sum argumentum quia ubi ilia sum quaestio non sum argumentum autem nisi in res controversa locus sum non possum sive dubius non sum argumentum sed ipse argumentum egeo


nam vix eo ultra limen egresso, triclinium illud supra convivas corruit atque ita confudit, ut non ora modo oppressorum, sed membra etiam omnia requirentes ad sepulturam propinqui nulla nota possent discernere. tum Simonides dicitur memor ordinis, quo quisque discubuerat, corpora suis reddidisse.

nam vix is ultra limen egredior triclinium ille supra convivo corruo atque ita confundo ut non os modo oppressor sed membrum etiam omnis requiro ad sepultura propinquus nullus nosco possum discerno tum simonides dico memor ordo quo quisque discumbo corpus suus reddo


iam in omnibus quae dicit tanta auctoritas inest, ut dissentire pudeat, nec advocati studium sed testis aut iudicis adferat fidem, cum interim haec omnia, quae vix singula quisquam intentissima cura consequi posset, fluunt illaborata, et illa, qua nihil pulchrius auditum est, oratio prae se fert tamen felicissimam facilitatem.

iam in omnis qui dico tantus auctoritas insum ut dissentio pudeo neque advoco studium sed testis aut judex affero fides cum interim hic omnis qui vix singulus quisquam intendo cura consequor possum fluo illaborata et ille qui nihil pulcher audio sum oratio prae sui fero tamen felix facilitas


nunquam vera species ab utilitate dividitur. sed hoc quidem discernere modici iudicii est. illud observatione dignius, quod hic ipse honestus ornatus materiae genere esse debebit variatus. atque , ut a prima divisione ordiar, non idem demonstrativis et deliberativis et iudicialibus causis conveniet. namque illud genus ostentationi compositum solam petit audientium voluptatem, ideoque omnes dicendi artes aperit ornatumque orationis exponit, ut quod non insidietur nec ad victoriam sed ad solum finem laudis et gloriae tendat.

numquam verus species ab utilitas divido sed hic quidem discerno modicus iudicium sum ille observatio dignus qui hic ipse honestus orno materia genus sum debeo vario atque ut ab primus divisio ordior non idem demonstrativis et deliberativus et iudicial causa convenio namque ille genus ostentatio compono solus peto audio voluptas ideo omnis dico ars aperio orno oratio expono ut qui non insidior neque ad victoria sed ad solus finis laus et gloria tendo


huius rei iudicia praebebantur; ea nobis ingens palma, ducere vero classem multo pulcherrimum. nec de hoc semel decretum erat; tricesimus dies reddebat victo certaminis potestatem. ita nec superior successu curam remittebat et dolor victum ad depellendam ignominiam concitabat.

hic res iudicium praebeo is nos ingens palmo duco verus classis multus pulcher neque de hic semel decretum sum tricesimus dies reddo vinco certamen potestas ita neque superus succedo cura remitto et dolor vinco ad depello ignominia concito


ergo quem ut poemate locum habet versificatio, eum ut oratione compositio. optime autem de illa iudicant aures, quae plena sentiunt et parum expleta desiderant et fragosis offenduntur et levibus mulcentur et contortis excitantur et stabilia probant, clauda deprehendunt, redundantia ac nimia fastidiunt. ideoque docti rationem componendi intelligunt, etiam indocti voluptatem.

ergo qui ut poema locus habeo versificatio is ut oratio compositio optume autem de ille judico auris qui plenus sentio et parum expleta desidero et fragosus offendo et levis mulceo et contorqueo excito et stabilis probo claudus deprehendo redundo atque nimius fastidio ideo doceo ratio compono intellego etiam indoceo voluptas


ipsius autem litigatoris persona tractanda varie est. nam tum dignitas eius adlegatur, tum commendatur infirmitas. nonnunquam contingit relatio meritorum, de quibus verecundius dicendum erit sua quam aliena laudanti. multum agit sexus, aetas, condicio, ut in feminis, senibus, pupillis, liberos, parentes, coniuges adlegantibus. nam sola rectum quoque iudicem inclinat miseratio.

ipse autem litigator persono tracto varius sum nam tum dignitas is adlego tum commendo infirmitas nonnunquam contingo relatio meritor de qui verecundus dico sum suus quam alienus laudo multus ago sexus aetas condicio ut in femina senex pupillus liber parens coniunx adlego nam solus recingo quoque judico inclino miseratio


divisio et ad probandum simili via valet et ad refellendum. probationi interim satis est unum habere, hoc modo, ut sit civis, aut natus sit oportet aut factus; utrumque tollendum est, nec natus nec factus est.

divisio et ad probo similis via valeo et ad refello probatio interim satis sum unus habeo hic modo ut sum civis aut nascor sum oportet aut facio uterque tollo sum neque nascor neque facio sum


quaeri solet, in scribendo praepositiones sonum quem iunctae efficiunt, an quem separatae, observare conveniat: ut, cum dico optinuit (secundam enim b litteram ratio poscit,

quaero soleo in scribo praepositio sonus qui jungo efficio an qui separo observaris convenio ut cum dico obtineo secundus enim b littera ratio posco


non enim sola illa laetiora, qualia a Cicerone dicuntur, saxa atque solitudines voci respondent; sed etiam illa, quanquam plena sanguinis, vos enim iam, Albani tumuli atque luci, vos, inquam, imploro atque testor, mosque, Albanorum obrutae arae, sacrorum populi Romani sociae et aequales, non conveniant barbae illi atque tristitiae.

non enim solus ille laetus qualis ab cicero dico saxum atque solitudo vox respondeo sed etiam ille quamquam plenus sanguis tu enim iam albanus tumulis atque lucius tu inquam imploro atque testo mos albanus obruo ara sacer populus romanus socia et aequal non convenio barba ille atque tristitia


quaedam non tam ratione quam sensu iudicantur, ut illud, caesa iungebant foedera porca, fecit elegans fictio nominis, quod si fuisset porco, vile erat. at quibusdam ratio manifesta est. risimus , et merito nuper poetam, qui dixerat praetextam in cista mures rosere camilli. At Vergilii miramur illud,

quidam non tam ratio quam sentio judico ut ille caedo jungo foedero porca facio elego fictio nomen qui si sum porcus vilis sum at quidam ratio manifestus sum rideo et mereo nuper poeta qui dico praetexta in cista mus rodo camillus at vergilius miror ille


impudens , tumultuosa, iracunda actio omnibus indecora, sed ut quisque aetate, dignitate, usu praecedit, magis in ea reprehendendus. videas autem rixatores quosdam neque iudicum reverentia neque agendi more ac modo contineri, quo ipso mentis habitu manifestum sit, tam in suscipiendis quam in agendis causis nihil pensi habere.

impudens tumultuosus iracundus actium omnis indecorus sed ut quisque aetas dignitas usus praecedo magis in is reprehendo video autem rixator quidam neque iudex reverendus neque ago mos atque modo contineo quo ipse mens habitus manifestus sum tam in suscipio quam in ago causa nihil pensum habeo


non minus autem cavenda erit, quae nimium corripientes omnia sequitur, obscuritas, satiusque est aliquid narrationi superesse quam deesse. nam supervacua cum taedio dicuntur, necessaria cum periculo subtrahuntur.

non paruus autem caveo sum qui nimium corripio omnis sequor obscuritas sero sum aliquis narratio supersum quam desum nam supervacuus cum taedium dico necessarius cum periculum subtraho


diversum his tertium genus, quod dicitur comparativum; cuius rei tractatus in parte causae frequens est, ut cum apud centumviros post alia quaeritur et hoc, uter dignior hereditate sit. rarum est autem, ut in foro iudicia propter id solum constituantur, sicut divinationes, quae fiunt de accusatore constituendo, et nonnunquam inter delatores, uter praemium meruerit.

diverto hic tertius genus qui dico comparativus qui res tracto in pars causa frequens sum ut cum apud centumviri post alius quaero et hic uter dignus hereditas sum raris sum autem ut in forum iudicium propter is solus constituo sicut divinatio qui fio de accusator constituo et nonnunquam inter delator uter praemium mereo


etenim supervacuus foret in studiis longior labor, si nihil liceret melius invenire praeteritis. neque tamen quidquam ex iis, quae tum praecepi, supervacuum fuit; ad easdem enim particulas haec quoque, quae nunc praecipiam, revertentur; ita neminem didicisse paeniteat, colligere tantum eadem ac disponere paulo significantius conor. omnibus autem satisfactum volo, non me hoc serius demonstrare aliis, quam mihi ipse persuaserim.

etenim supervacuus sum in studium longus labor si nihil licet bonus invenio praetereo neque tamen quisquam ex is qui tum praecipio supervacuus sum ad idem enim particula hic quoque qui nunc praecipio revorto ita nemo disco paeniteo colligo tantus idem atque dispono paulus significo conor omnis autem satisfactum volo non ego hic serus demonstro alius quam ego ipse persuadeo


alterum est defensionis genus, in quo factum per se improbabile adsumptis extrinsecus auxiliis tuemur; id vocant κατ᾽ ἀντίθεσιν Latine hoc quoque non ad verbum transferunt, adsumptiva enim dicitur causa. in quo genere fortissimum est,

alter sum defensio genus in quo facio per sui improbabilis adsumo extrinsecus auxilium tueor is voco latinum hic quoque non ad verbum transfero assumptivus enim dico causa in quo genus fortis sum


haec ei cura inter turbidissimas actiones vel terrenti optimates vel iam timenti fuit. libet propter quosdam imperitiores etiam crassiore, ut vocant, Musa dubitationem huius utilitatis eximere.

hic is cura inter turbidus actio vel terreo optimas vel iam timeo sum libet propter quidam imperitus etiam crassus ut voco musa dubitatio hic utilitas eximo


nam si laudandi ac vituperandi officium in parte tertia ponimus, in quo genere versari videbimur, cum querimur, consolamur, mitigamus, concitamus, terremus, confirmamus, praecipimus, obscure dicta interpretamur, narramus, deprecamur, gratias agimus, gratulamur, obiurgamus, maledicimus, describimus, mandamus, renuntiamus, optamus, opinamur, plurima alia?

nam si laudo atque vitupero officium in pars tertius pono in quo genus versaris video cum queror consolo mitigo concito terreo confirmo praecipio obscurus dictum interpretor narro deprecor gratia ago gratulor objurgo maledico describo mando renuntio opto opinor multus alius


an vero me de incommodis vitae disserentem non adiuvabit earum persuasio nationum, quae fletibus natos, laetitia defunctos prosecuntur? aut si misericordiam commendabo iudici, nihil proderit, quod prudentissima civitas Atheniensium non eam pro adfectu sed pro numine accepit?

an verus ego de incommodus vita dissero non adiuvo is persuasio natio qui fletus nascor laetitia defungor prosecuntur aut si misericordia commendo judicium nihil prosum qui prudens civitas atheniensis non is pro affectus sed pro numen accipio


nisi si qua Ulixes intervasit Lartius; seu verbis ex parte mutatis, ut in eum qui, cum antea stultissimus esset habitus, post acceptam hereditatem primus sententiam rogabatur, hereditas est, queam vocant sapientiam, pro illo, felicitas est; seu ficti notis versibus similes, quae παρῳδία dicitur.

nisi si qui ulixes intervasit lartius seu verbum ex pars mutas ut in is qui cum antea stultus sum habitus post accipio hereditas primus sententia rogo hereditas sum queo voco sapientia pro ille felicitas sum seu fingo nosco versus similis qui dico


here nunc e littera terminamus, at veterum comicorum adhuc libris invenio heri ad me venit; quod idem in epistolis Augusti, quas sua manu scripsit aut emendavit, deprehenditur.

erus nunc e littera termino at vetus comicus adhuc liber invenio heri ad ego venio qui idem in epistula augustus qui suus manus scribo aut emendo deprehendo


neque ideo tamen non id saepius facere oportebit, ut rerum ordinem sequamur. quaedam vero etiam turpiter convertuntur, ut si peperisse narres, deinde concepisse; apertum testamentum, deinde signatum; in quibus si id, quod posterius est, dixeris, de priore tacere optimum; palam est enim praecessisse.

neque ideo tamen non is saepis facio oportet ut res ordo sequor quidam verus etiam turpis converto ut si pario narro deinde concapit aperio testamentum deinde signo in qui si is qui posterus sum dico de prior taceo bonus palam sum enim praecedo


nam certe bene pronuntiare non poterit, cui aut in scriptis memoria aut in iis, quae subito dicenda erunt, facilitas prompta defuerit, nec si inemendabilia oris incommoda obstabunt. corporis etiam potest esse aliqua tanta deformitas, ut nulla arte vincatur.

nam certus bene pronuntiaris non possum qui aut in scribo memoria aut in is qui subeo dico sum facilitas promptus desum neque si inemendabilis ora incommodus obsto corpus etiam possum sum aliqui tantus deformitas ut nullus ars vinco


praeter haec usus est allegoriae, ut tristia dicamus mollioribus verbis urbanitatis gratia aut quaedam contrariis significemus aliud textum spectaco et enumeravimus. Haec si quis ignorat, quibus Graeci nominibus appellent, σαρκασμόν, ἀστεϊσμόν, ἀντίφρασιν, παροιμίαν dici sciat. sunt etiam,

praeter hic utor sum allegoria ut tristis dico mollis verbum urbanitas gratia aut quidam contrarius significo alius textum spectaco et enumeravimus hic si quis ignoro qui graecum nomen appello dico scio sum etiam


ediscere autem, quo exercearis, erit optimum (nam ex tempore dicentes avocat a cura vocis ille, qui ex rebus ipsis concipitur, adfectus) et ediscere quam maxime varia, quae et clamorem et disputationem et sermonem et flexus habeant, ut simul in omnia paremur. hoc satis est;

edisco autem quo exercearis sum bonus nam ex tempus dico avoco ab cura vox ille qui ex res ipse concipio affectus et edisco quam magnus vario qui et clamor et disputatio et sermo et flecto habeo ut simul in omnis paro hic satis sum


et hi quidem, de quibus sum locutus, cum ipsis vocibus naturaliter exeunt gestus; alii sunt, qui res imitatione significant, ut si aegrum temptantis venas medici similitudine aut citharoedum formatis ad modum percutientis nervos manibus ostendas; quod est genus quam longissime in actione fugiendum.

et hic quidem de qui sum loquor cum ipse vox naturalis exeo gero alius sum qui res imitatio significo ut si aeger tento vena medicus similitudo aut citharoedus formo ad modus percutio nervus manus ostendo qui sum genus quam longus in actio fugio


urgent universa; at si singula quaeque dissolveris, iam illa flamma, quae magna congerie convaluerat, diductis quibus alebatur, concidet, ut, si vel maxima flumina in rivos diducantur, qualibet transitum praebent. itaque propositio quoque secundum hanc utilitatem accommodabitur, ut ea nunc singula ostendamus, nunc complectamur universa.

urgeo universus at si singulus quisque dissolvo iam ille flamma qui magnus congerie convaluerat diduco qui alo concaedes ut si vel maximus flumen in rivus diduco qualibet transeo praebeo itaque propositio quoque secundus hic utilitas accommodo ut is nunc singulus ostendo nunc complector universus


nam vitium aut in verbis aut in rebus est. in verbis quaeritur, an satis significent, an sit in iis aliquid ambiguum; in rebus, an lex sibi ipsa consentiat, an in praeteritum ferri debeat, an in singulos homines. maxime vero commune est quaerere, an sit honesta, an utilis.

nam vitium aut in verbum aut in res sum in verbum quaero an satis significo an sum in is aliquis ambiguus in res an lex sui ipse consentio an in praetereo fero debeo an in singuli homo magnus verus communis sum quaero an sum honestus an utilis


(nam sic clarius quae dicentur intelligi poterunt) nihil otiosum pati, quodque in inventione quodque in elocutione adnotandum erit, quae in prooemio conciliandi iudicis ratio, quae narrandi lux, brevitas, fides, quod aliquando consilium et quam occulta calliditas (namque ea sola in hoc ars est,

nam sic clarus qui dico intellego possum nihil otiosus patior quisque in inventio quisque in elocutio adnoto sum qui in prooemium concilio judex ratio qui narro lux brevitas fides qui aliquando consilium et quam occulo calliditas namque is solus in hic ars sum


his etiam ceteri status contineri dicuntur, quia et quantitas modo ad coniecturam referatur, ut maiorne sol quam terra? modo ad qualitatem, quanta poena quempiam quantove praemio sit affici iustum? et translatio versetur circa qualitatem, et definitio pars sit translationis;

hic etiam ceterus status contineo dico quia et quantitas modo ad conicio refero ut magnus sol quam terra modo ad qualitas quantus poena qui quantus praemium sum afficio iustus et translatio verso circa qualitas et definitio pars sum translatio


nam hoc persaepe dixisti, tibi sic renuntiari, me habere in animo causam hanc praesidio legis defendere. itane est? ab amicis imprudentes videlicet prodimur? et est nescio quis de iis, quos amicos nobis arbitramur, qui nostra consilia ad adversarium deferat? quisnam hoc tibi renuntiavit? quis tam improbus fuit; cui ego autem narravi? nemo , ut opinor, in culpa est; nimirum tibi istud lex ipsa renuntiarit.

nam hic persaepe dico tu sic renuntiaris ego habeo in animus causa hic praesidium lex defendo ito sum ab amicus imprudens videlicet prodeo et sum nescio quis de is qui amicus nos arbitror qui noster consilium ad adversarius defero quisnam hic tu renuntio quis tam improbus sum qui ego autem narro nemo ut opinor in culpa sum nimirum tu iste lex ipse renuntio


ceterum pervenire eo debet, ut cogitatio non utique melior sit ea sed tutior, cum hanc facilitatem non prosa modo multi sint consecuti, sed etiam carmine, ut Antipater Sidonius et Licinius Archias (credendum enim Ciceroni est), non quia nostris quoque temporibus non et fecerint quidam hoc et faciant. quod tamen non ipsum tam probabile puto, (neque enim habet aut usum res aut necessitatem) quam exhortandis in hanc spem, qui foro praeparantur, utile exemplum.

ceterum pervenio is debeo ut cogitatio non utique bonus sum is sed tueor cum hic facilitas non prorsus modo multus sum consequor sed etiam carmen ut antipater sidonius et licinius archias credo enim cicero sum non quia noster quoque tempus non et facio quidam hic et facio qui tamen non ipse tam probabilis puto neque enim habeo aut usus res aut necessitas quam exhortor in hic spes qui forum praeparo utilis exemplum


licet haec et nitere et aliquatenus exstare videantur, tamen et lumina illa non flammae, sed scintillis inter fumum emicantibus similia dixeris (quae ne apparent quidem, ubi tota lucet oratio, ut in sole sidera ipsa desinunt cerni); et, quae crebris parvisque conatibus se attollunt, inaequalia tantum et velut confragosa nec admirationem consequuntur eminentium et planorum gratiam perdunt.

licet hic et niteo et aliquatenus exstaris video tamen et lumen ille non flamma sed scintilla inter fumus emico similis dico qui ne appareo quidem ubi totus luceo oratio ut in sol sidus ipse desino cerno et qui creber parvus conatus sui attollo inaequalis tantus et velut confragosus neque admiratio consequor emineo et planus gratia perdo


communes loci (de iis loquor, quibus citra personas in ipsa vitia moris est perorare, ut in adulterum, aleatorem, petulantem) ex mediis sunt iudiciis et, si reum adiicias, accusationes; quanquam hi quoque ab illo generali tractatu ad quasdam deduci species solent, ut si ponatur adulter caecus, aleator pauper, petulans senex. habent autem nonnunquam etiam defensionem.

communis locus de is loquor qui citer persono in ipse vitio mos sum peroraris ut in adulter aleator petulans ex medius sum iudicium et si reus adiicias accusatio quamquam hic quoque ab ille general tracto ad quidam deduco species soleo ut si pono adulter caecus aleator pauper petulans senex habeo autem nonnunquam etiam defensio


neque enim locuti sunt ad hanc regulam et diligentiam primi homines, nec prooemiis praeparare, docere expositione, argumentis probate, adfectibus commovere scierunt. ergo his omnibus, non sola compositione caruerunt; quorum si fieri nihil melius licebat, ne domibus quidem casas aut vestibus pellium tegmina aut urbibus montes ac silvas mutari oportuit.

neque enim loquor sum ad hic regula et diligentia primus homo neque prooemium praepararis doceo expositio argumentum probo affectus commoveo scio ergo hic omnis non solus compositio careo qui si fio nihil bonus licet ne domus quidem cado aut vestis pellis tegimen aut urbs mons atque silva muto oportet


laudantur autem urbes similiter atque homines. nam pro parente est conditor, et multum auctoritatis adfert vetustas, ut iis, qui terra dicuntur orti; et virtutes ac vitia circa res gestas eadem quae in singulis, illa propria quae ex loci positione ac munitione sunt. cives illis ut hominibus liberi decori.

laudo autem urbs similis atque homo nam pro pareo sum conditor et multus auctoritas affero vetustus ut is qui terra dico orior et virtus atque vitio circa res gero idem qui in singuli ille proprius qui ex locus positio atque munitio sum civis ille ut homo liber decorus


sed nostrorum quoque dictorum factorumque similis imitatio est per relationem, nisi quod frequentius asseverat quam eludit: dicebam habere eos actorem Q. Caecilium. sunt et illa iucunda et ad commendationem cum varietate tum etiam ipsa natura plurimum prosunt, quae simplicem quandam et non praeparatam ostendendo orationem minus nos suspectos iudici faciunt.

sed noster quoque dico facio similis imitatio sum per relatio nisi qui frequens asseverat quam eludo dico habeo is actor q caecilius sum et ille iucundus et ad commendatio cum varietas tum etiam ipse natura multus prosum qui simplex quidam et non praeparo ostendo oratio paruus nos suspicio judicium facio


his quidam probationes adiiciunt, quas παθητικάς vocant, ductas ex adfectibus. atque Aristoteles quidem potentissimum putat ex eo, qui dicit, si sit vir bonus; quod ut optimum est, ita longe quidem, sed sequitur tamen, videri.

hic quidam probatio adiiciunt qui voco duco ex affectus atque aristotelis quidem potens puto ex is qui dico si sum vir bonus qui ut bonus sum ita longus quidem sed sequor tamen video


dissimile plures causas habet, fit enim genere, modo, tempore, loco, ceteris, per quae fere omnia Cicero praeiudicia, quae de Cluentio videbantur facta, subvertit; contrario vero exemplo censoriam notam laudando censorem Africanum, qui eum, quem peierasse conceptis verbis palam dixisset, testimonium etiam pollicitus, si quis contra diceret, nullo accusante, traducere equum passus esset; quae, quia erant longiora, non suis verbis exposui.

dissimilis multus causa habeo fio enim genus modo tempus locus ceterus per qui fere omnis cicero praejudicium qui de cluentius video facio subverto contrarius verus exemplum censorius nota laudo censor africanus qui is qui peierasse concipio verbum palam dico testimonium etiam polliceor si quis contra dico nullus accuso traduco equus patior sum qui quia sum longus non suus verbum expono


sunt et durae, id est a longinqua similitudine ductae, ut capitis nives et Iuppiter hibernas cana nive conspuit Alpes. in illo vero plurimum erroris, quod ea, quae poetis, qui et omnia ad voluptatem referunt et plurima vertere etiam ipsa metri necessitate coguntur, permissa sunt, convenire quidam etiam prosae putant.

sum et durus is sum ab longinquus similitudo duco ut capio nix et iuppiter hiberno canus nivit conspuo alpis in ille verus multus error qui is qui poeta qui et omnis ad voluptas refero et multus verto etiam ipse metrum necessitas cogo permitto sum convenio quidam etiam prorsus puto


ideoque Demosthenes grande quoddam intuens speculum componere actionem solebat; adeo, quamuis fulgor ille sinistras imagines reddat, suis demum oculis credidit, quod efficeret. praecipuum vero in actione sicut in corpore ipso caput est cum ad illum, de quo dixi, decorem, tum etiam ad significationem.

ideo demosthenes grandis quidam intueor speculum compono actio soleo adeo quamuis fulgor ille sinister imago reddo suus demum oculus credo qui efficio praecipuus verus in actio sicut in corpus ipse caput sum cum ad ille de quo dico decoro tum etiam ad significatio


nonne usus est ratiocinatione, qua colligerent audientes, quantum illud esset quod inferebatur, cui comparata haec viderentur humana atque usitata? sic quoque solet ex alio aliud augeri: ut cum Hannibalis bellicis laudibus ampliatur virtus Scipionis, et fortitudinem Gallorum Germanorumque miramur, quo sit maior C. Caesaris gloria.

nonne utor sum ratiocinatio qui colligo audio quantus ille sum qui infero qui comparo hic video humanus atque usitor sic quoque soleo ex alius alius augeo ut cum hannibal bellicus laus amplio virtus scipio et fortitudo gallus germanus miror quo sum magnus que caesar gloria


Ideoque, cum plures eadem didicerint, generibus argumentorum similibus utentur; alius alio plura, quibus utatur, inveniet. sit exempli gratia proposita controversia, quae communes minime cum aliis quaestiones habet:

ideo cum multus idem disco genus argumentor similis uto alius alius multus qui uto invenio sum exemplum gratia propono controversia qui communis paruus cum alius quaestio habeo


in his probandi refutandique ratio est, sed adiuvanda viribus dicentis et ornanda. quamlibet enim sint ad dicendum, quod volumus, accommodata. ieiuna tamen erunt et infirma, nisi maiore quodam oratoris spiritu implentur.

in hic probo refuto ratio sum sed adjuvo vis dico et orno quamlibet enim sum ad dico qui volo accommodo jejuno tamen sum et infirmo nisi magnus quidam orator spiritus impleo


et plura, de quibus alio loco. illud quoque differens vocant, cum, genere in species diducto, species ipsa discernitur. animal genus, morale species, terrenum vel bipes differens; nondum enim proprium est sed iam differt a marino vel quadripede; quod non tam ad argumentum pertinet quam ad diligentem finitionis comprehensionem.

et multus de qui alius locus ille quoque differo voco cum genus in species diduco species ipse discerno animal genus moral species terrenus vel bipes differo nondum enim proprius sum sed iam differo ab marinus vel quadrupedus qui non tam ad argumentum pertineo quam ad diligo finitio comprehensio


nonnullus tamen usus est. nam ut Tydiden et Peliden non dixerint, ita dixerint impios et parricidas; eversorem quoque Carthaginis et Numantiae pro Scipione et Romanae eloquentiae principem pro Cicerone posuisse non dubitem. ipse certe usus est hac libertate: non multa peccas, inquit ille fortissimo viro senior magister; neutrum enim nomen est positum et utrumque intelligitur. onomatopoeia quidem,

nonnullus tamen utor sum nam ut tydides et pelides non dico ita dico impii et parricida eversor quoque carthago et numantia pro scipio et romanus eloquentia princeps pro cicero pono non dubito ipse certus utor sum hic libertas non multus pecco inquam ille fortis vir senex magister neuter enim nomen sum pono et uterque intellego onomatopoeia quidem


itaque ut accusatoriam vitam vivere et ad deferendos reos praemio duci proximum latrocinio est, ita pestem intestinam propulsare cum propugnatoribus patriae comparandum. ideoque principes in re publica viri non detrectaverunt hanc officii partem, creditique sunt etiam clari iuvenes obsidem rei publicae dare malorum civium accusationem, quia nec odisse improbos nec simultates provocare nisi ex fiducia bonae mentis videbantur;

itaque ut accusatorius vita vivo et ad defero reus praemium duco propior latrocinium sum ita pestis intestinus propulsaris cum propugnator patria comparo ideo princeps in res publicus vir non detrectaverunt hic officium pars credo sum etiam clarus juvenis obsidem res publicus do malus civis accusatio quia neque odi improbus neque simultas provocaris nisi ex fiducia bonus mens video


quapropter eloquentiam, licet hanc (ut sentio enim, dicam) libidinosam resupina voluptate auditoria probent, nullam esse existimabo, quae ne minimum quidem in se indicium masculi et incorrupti, ne dicam gravis et sancti viri, ostentet.

quapropter eloquentia licet hic ut sentio enim dico libidinosus resupino voluptas auditorium probo nullus sum existimo qui ne paruus quidem in sui indicium masculis et incorruptus ne dico gravis et sanctus vir ostento


nam si ἀνάκλασιν aut ἐπάνοδον dicit, de omnibus locuti sumus. sed quidquid id est, neque hoc neque superiora in Oratore repetit. sola est in eo libro posita pariter inter figuras uerborum exclamatio, quam sententiae potius puto (adfectus enim est), de ceteris omnibus consentio.

nam si aut dico de omnis loquor sum sed quisquis is sum neque hic neque superus in orator repeto solus sum in is liber pono pariter inter figura uerbum exclamatio quam sententia potis puto affectus enim sum de ceterus omnis consentio


prooemio frequentissime lenis convenit pronuntiatio. nihil enim est ad conciliandum gratius verecundia, non tamen semper; neque enim uno modo dicuntur exordia, ut docui. plerumque tamen et vox temperata et gestus modestus et sedens humero toga et laterum lenis in utramque partem motus, eodem spectantibus oculis, decebit.

prooemium frequens lenis convenio pronuntiatio nihil enim sum ad concilio gratus verecundia non tamen semper neque enim unus modo dico exordium ut doceo plerusque tamen et vox tempero et gero modestus et sedeo umerus toga et latus lenis in uter pars moueo idem specto oculus decet


argumentabimur , ut dixi, nunquam; argumentum ponemus aliquando; quod facit pro Ligario Cicero, cum dicit sic eum provinciae praefuisse, ut illi pacem esse expediret. inseremus expositioni et brevem, cum res poscet, defensionem et rationem factorum.

argumentor ut dico numquam argumentum pono aliquando qui facio pro ligarius cicero cum dico sic is provincia praesum ut ille pax sum expedio insero expositio et brevis cum res posco defensio et ratio factor


illud praecipue monendum, ne quis nisi summis ingenii viribus ad movendas lacrimas aggredi audeat; nam ut est longe vehementissimus hic, cum invaluit, adfectus, ita, si nihil efficit, tepet;

ille praecipuus moneo ne quis nisi summus ingenium vis ad moveo lacrima aggredio audeo nam ut sum longus vehemens hic cum invalesco affectus ita si nihil efficio tepeo


quod est facilius in Apris et in Ursis et Nasone aut Crispo, ut id memoriae adfigatur unde sunt nomina. origo quoque aliquando declinatorum tenendi magis causa est, ut in Cicerone, Verrio, Aurelio. sed hoc miserim.

qui sum facilis in aper et in ursus et naso aut crispus ut is memoria affigo unde sum nomen origo quoque aliquando declinator teneo magis causa sum ut in cicero verrius aurelius sed hic mitto


nam cetera forsitan tenuis quoque et angusta ingenii vena, si modo vel doctrina vel usu sit adiuta, generare atque ad frugem aliquam perducere queat; certe sunt semperque fuerunt non parum multi, qui satis perite, quae essent probationibus utilia, reperirent; quos equidem non contemno, sed hactenus utiles credo, ne quid per eos iudici sit ignotum, atque (ut dicam, quod sentio) dignos, a quibus causam diserti docerentur. qui vero iudicem rapere et, in quem vellet habitum animi, posset perducere, quo dicente flendum irascendumve esset, rarus fuit.

nam ceterus forsitan tenuis quoque et angustus ingenium vena si modo vel doctrina vel usus sum adjuvo generaris atque ad frugis aliqui perduco queo certus sum semper sum non parum multus qui satis pereo qui sum probatio utilis reperio qui equidem non contemno sed hactenus utilis credo ne quis per is judicium sum ignotus atque ut dico qui sentio dignus ab qui causa dissero doceo qui verus judico rapio et in qui volo habitus animus possum perduco quo dico fleo irascendumve sum rarus sum


neque ego quemquam deceperim, ut dissimulem Ciceroni quoque plures partes placere. nam praeterquam planam et brevem et credibilem vult esse evidentem, moratam cum dignitate. sed in oratione morata debent esse omnia cum dignitate, quae poterunt. evidentia in narratione, quantum ego intelligo, est quidem magna virtus, cum quid veri non dicendum, sed quodammodo etiam ostendendum est; sed subiici perspicuitati potest, quam quidam etiam contrariam interim putaverunt, quia in quibusdam causis obscuranda veritas esset; quod est ridiculum.

neque ego quisquam decipio ut dissimulis cicero quoque multus pars placeo nam praeterquam plana et brevis et credibilis volo sum evidens moror cum dignitas sed in oratio moror debeo sum omnis cum dignitas qui possum evidens in narratio quantus ego intelligo sum quidem magnus virtus cum quis verus non dico sed quodammodo etiam ostendo sum sed subiici perspicuitas possum quam quidam etiam contrarius interim puto quia in quidam causa obscuro vereor sum qui sum ridiculus


unde existimant accidisse ut, qui diligentissimi artium scriptores exstiterint, ab eloquentia longissime fuerint. via tamen opus est incipientibus, sed ea plana et cum ad ingrediendum tum ad demonstrandum expedita. eligat itaque peritus ille praeceptor ex omnibus optima et tradat ea demum in praesentia quae placet, remota refutandi cetera mora. sequentur enim discipuli, quo duxeris.

unde existimo accido ut qui diligens ars scriptor exsisto ab eloquentia longus sum via tamen opus sum incipio sed is planum et cum ad ingredior tum ad demonstro expedio eligo itaque pereo ille praeceptor ex omnis bonus et trado is demum in praesens qui placeo remoueo refuto ceterus mora sequor enim discipulis quo duco


num igitur negabitur deformem Pyrrhi pacem caecus ille Appius dicendi viribus diremisse? aut non divina M. Tulli eloquentia et contra leges agrarias popularis fuit et Catilinae fregit audaciam et supplicationes, qui maximus honor victoribus bello ducibus datur, in toga meruit?

num igitur nego deformo pyrrhus pax caecus ille appius dico vis disredimo aut non divino m tullius eloquentia et contra lex agrarius popularis sum et catilina frango audacia et supplicatio qui magnus honor victor bellum dux do in toga mereo


tertium est genus figurarum, quod aut similitudine aliqua vocum aut paribus aut contrariis convertit in se aures et animos excitat. hinc est παρονομασία, quae dicitur adnominatio. ea non uno modo fieri solet: ex vicinia (quadam praedicti nominis ducta casibus declinat, ut Domitius Afer pro Cloatilla, mulier omnium rerum imperita, in omnibus rebus infelix;

tertius sum genus figuraris qui aut similitudo aliqui vox aut par aut contrarius converto in sui auris et animus excito hinc sum qui dico agnominatio is non unus modo fio soleo ex vicinia quidam praedico nomen duco casus declino ut domitius afor pro cloatilla mulier omnis res imperitus in omnis res infelix


quin immo ne primae quidem memoriae temere credendum; repetere et diu inculcare fuerit utilius, et in lectione quoque non properare ad continuandam eam vel accelerandam, nisi cum inoffensa atque indubitata litterarum inter se coniunctio suppeditare sine ulla cogitandi saltem mora poterit. Tunc ipsis syllabis verba complecti et his sermonem connectere incipiat.

quin immo ne primus quidem memoria temere credo repeto et diu inculcaris sum utilis et in lectio quoque non properaris ad continuo is vel accelerandam nisi cum inoffensus atque indubito litteraris inter sui conjunctio suppeditaris sine ullus cogito saltem mora possum tunc ipse syllo verbum complector et hic sermo connectere incipio


ac si reperias grammaticum veterum amatorem, neget quidquam ex Latina ratione mutandum, quia, cum sit apud nos casus ablativus, quem illi non habent, parum conveniat uno casu nostro quinque Graecis uti;

atque si reperio grammaticus vetus amator nego quisquam ex latinum ratio muto quia cum sum apud nos casus ablativus qui ille non habeo parum convenio unus casus noster quinque graecum uti


materiam rhetorices quidam dixerunt esse orationem, qua in sententia ponitur apud Platonem Gorgias. quae si ita accipitur, ut sermo quacunque de re compositus dicatur oratio, non materia sed opus est, ut statuarii statua; nam et oratio efficitur arte sicut statua. sin hac appellatione verba ipsa significari putamus, nihil haec sine rerum substantia faciunt.

materia rhetorico quidam dico sum oratio qui in sententia pono apud plato gorgias qui si ita accipio ut sermo quicumque de res compono dico oratio non materia sed opus sum ut statuarius statua nam et oratio efficio ars sicut statua sin hic appellatio verbum ipse significo puto nihil hic sine res substantia facio


recteque Cicero his ipsis ad Brutum verbis quadam in epistola scribit, nam eloquentiam, quae admirationem non habet, nullam iudico. eandem Aristoteles quoque petendam maxime putat. sed hic ornatus (repetam enim) virilis et fortis et sanctus sit nec effeminatam levitatem et fuco ementitum colorem amet, sanguine et viribus niteat.

recingo cicero hic ipse ad brutus verbum quidam in epistula scribo nam eloquentia qui admiratio non habeo nullus judico idem aristotelis quoque peto magnus puto sed hic orno repeto enim virilis et fortis et sancio sum neque effemino levitas et fuco ementior color amo sanguis et vis niteo


inhaerent tamen ei quidam molestissima diligentiae perversitate, ut audaciter potius dicant quam audacter, licet omnes oratores aliud sequantur, et emicavit non emicuit et conire non coire. his permittamus et audivisse et sciuisse et tribunale et faciliter dicere; frugalis quoque sit apud illos non fugi, nam quo alio modo fiet frugalitas?

inhaereo tamen is quidam molestus diligentia perversitas ut audax potis dico quam audacter licet omnis orator alius sequor et emicavit non emico et coeo non coeo hic permitto et audio et scio et tribunal et facilis dico frugal quoque sum apud ille non fugio nam quo alius modo fio frugalitas


pedis supplosio ut loco est opportuna, ut ait Cicero, in contentionibus aut incipiendis aut finiendis, ita crebra et inepti est hominis et desinit; iudicem in se convertere. est et illa indecora in dextrum ac laevum latus vacillatio alternis pedibus insistentium. longissime fugienda mollis actio, qualem in Titio Cicero dicit fuisse, unde etiam saltationis quoddam genus Titius sit appellatum.

pes supplosio ut locus sum opportunus ut aio cicero in contentio aut incipio aut finio ita creber et ineptus sum homo et desino judico in sui converto sum et ille indecorus in dexter atque laevus latus vacillatio alternus pes insisto longus fugio mollio actium qual in titius cicero dico sum unde etiam saltatio quidam genus titius sum appello


tertium genus ex iis, quae extrinsecus adducuntur in causam, Graeci vacant παράδειγμα, quo nomine et generaliter usi sunt in omni similium adpositione et specialiter in iis, quae rerum gestarum auctoritate nituntur. nostri fere similitudinem vocari maluerunt, quod ab illis παραβολὴ dicitur, alterum exemplum, quanquam et hoc simile est et illud exemplum.

tertius genus ex is qui extrinsecus adduco in causa graecum vaco quo nomen et generalis utor sum in omnis similis adpositio et specialis in is qui res gero auctoritas nitor noster fere similitudo vocaris malo qui ab ille dico alter exemplum quamquam et hic similis sum et ille exemplum


neque ego contra naturam pugno. non enim deserendum id bonum, si quod ingenitum est, existimo, sed augendum addendumque quod cessat.

neque ego contra natura pugno non enim desero is bonus si qui ingenitus sum existimo sed augeo addo qui cesso


quid vero agit omnino eloquentia detractis amplificandi minuendique rationibus? quarum prior desiderat illam plus quam dixeris significationem, id est ἔμφασιν, et supralationem veritatis et traiectionem; haec altera extenuationem deprecationemque. qui adfectus erunt vel concitati detracta voce libera et effrenatiore, iracundia, obiurgatione, optatione, exsecratione? vel illi mitiores, nisi adiuvantur commendatione, conciliatione, ad hilaritatem impulsione?

quis verus ago omnino eloquentia detraho amplifico minuo ratio qui prior desidero ille multus quam dico significatio is sum et supralatio veritas et traiectio hic alter extenuatio deprecationemque qui affectus sum vel concitas detraho vox liber et effreno iracundia obiurgatio optatio exsecratio vel ille mitis nisi adjuvo commendatio conciliatio ad hilaritas impulsio


oeconomia quoque in iis diligentior quam in plerisque novorum erit, qui omnium operum solam virtutem sententias putaverunt. sanctitas certe et, ut sic dicam, virilitas ab iis petenda est, quando nos in omnia deliciarum vitia dicendi quoque ratione defluximus.

oeconomia quoque in is diligens quam in plerusque novum sum qui omnis opus solus virtus sententia puto sanctitas certus et ut sic dico virilitas ab is peto sum quando nos in omnis deliciae vitio dico quoque ratio defluo


infirmam refutationem. nam , quod iustitia est, utique virtus est; quod non est iustitia, potest esse virtus, si est fortitudo, constantia, continentia. nunquam itaque tolletur a specie genus, nisi ut omnes species, quae sunt generi subiectae, removeantur, hoc modo, quod nec rationale nec morale est neque animal, homo non est.

infirmus refutatio nam qui iustitia sum utique virtus sum qui non sum iustitia possum sum virtus si sum fortitudo constantia continentia numquam itaque tollo ab species genus nisi ut omnis species qui sum gener subjacio removeo hic modo qui neque rational neque moral sum neque animal homo non sum


quod si non totius, ut mihi videtur, orationis color meretur, sed etiam singulis dictis tribuendum est, illa potius urbana dixerim, quae sunt generis eiusdem, quo ridicula dicuntur et tamen ridicula non sunt, ut de Pollione Asinio seriis iocisque pariter accommodato dictum est esse eum omnium horarum;

qui si non totus ut ego video oratio color mereo sed etiam singuli dictum tribuo sum ille potis urbanus dico qui sum genus idem quo ridicula dico et tamen ridicula non sum ut de pollio asinius serius jocus pariter accommodo dico sum sum is omnis hora


decoris illa sunt, ut sit primo rectum et secundum naturam. nam et deiecto humilitas et supino arrogantia et in latus inclinato languor et praeduro ac rigente barbaria quaedam mentis ostenditur. tum accipiat aptos ex ipsa actione motus, ut cum gestu concordet et manibus ac lateribus obsequatur.

decor ille sum ut sum primus recingo et secundus natura nam et deicio humilitas et supinus arrogo et in latus inclino languor et praeduro atque rigeo barbaria quidam mens ostendo tum accipio aptus ex ipse actio moueo ut cum gestus concordo et manus atque later obsequor


dedit enim hoc providentia hominibus munus, ut honesta magis iuvarent. sed nos haec ipsa dulcedo longius duxit. hactenus ergo de studiis, quibus, antequam maiora capiat, puer instituendus est; proximus liber velut novum sumet exordium et ad rhetoris officia transibit.

do enim hic provideo homo munus ut honestus magis juvo sed nos hic ipse dulcedo longus duco hactenus ergo de studium qui antequam magnus capio puer instituo sum proximus liber velut novus sumo exordium et ad rhetor officium transeo


habenda enim ratio ceterorum, qui recta esse, quae praeceptor non emendaverit, credent. utraque autem ratio miscenda est et ita tractanda, ut ipsae res postulabunt.

habeo enim ratio ceterus qui recta sum qui praeceptor non emendo credo uter autem ratio misceo sum et ita tracto ut ipse res postulo


adferet ad dicendum curae semper quantum plurimum poterit. neque enim hoc solum negligentis, sed mali et in suscepta causa perfidi ac proditoris est, peius agere quam possit. ideoque ne suscipiendae quidem sunt causae plures quam quibus suffecturum se sciat.

affero ad dico cura semper quantus multus possum neque enim hic solus negligentis sed malus et in suscipio causa perfidus atque proditor sum malus ago quam possum ideo ne suscipio quidem sum causa multus quam qui sufficio sui scio


quidam diviserunt αἴτιον et αἰτίαν ut esset altera, propter quam iudicium constitutum est, ut occisa Clytaemnestra, altera, qua factum defenditur, ut occisus Agamemnon. sed tanta est circa verba dissensio, ut alii αἰτίαν causam iudicii, αἴτιον autem facti vocent, alii eadem in contrarium vertant. Latinorum quidam haec initium et rationem vocaverunt, quidam utrumque eodem nomine appellant.

quidam divido et ut sum alter propter quam iudicium constituo sum ut occaedes clytaemnestra alter qui facio defendo ut occido agamemnon sed tantus sum circa verbum dissensio ut alius causa iudicium autem facio voco alius idem in contrarius verto latinum quidam hic initium et ratio voco quidam uterque idem nomen appello


non dabit mihi spem bonae indolis, qui hoc imitandi studio petet, ut rideatur. nam probus quoque in primis erit ille vere ingeniosus; alioqui non peius duxerim tardi esse ingenii quam mali. probus autem ab illo segni et iacente plurimum aberit.

non do ego spes bonus indoles qui hic imito studium peto ut rideo nam probus quoque in primus sum ille verus ingeniosus alioqui non malus duco tardus sum ingenium quam malus probus autem ab ille segnis et jaceo multus absum


his successere multi, sed clarissimus Gorgiae auditorum Isocrates, quanquam de praeceptore eius inter auctores non convenit; nos autem Aristoteli credimus. hinc velut diversae secari coeperunt viae.

hic succedo multus sed clarus gorgias auditor isocrates quamquam de praeceptor is inter auctor non convenio nos autem aristotelis credo hinc velut diverto secaris coepio via


nec tam insolita laus esset prosecuta dicentem, si usitata et ceteris similis fuisset oratio. atque ego illos credo, qui aderant, nec sensisse quid facerent nec sponte iudicioque plausisse, sed velut mente captos et quo essent in loco ignaros erupisse in hunc voluptatis adfectum.

neque tam insolitus laus sum prosequor dico si usitor et ceterus similis sum oratio atque ego ille credo qui adsum neque sentio quis facio neque sponte judicium plaudo sed velut mens capio et quo sum in locus ignarus erumpo in hic voluptas afficio


nam ut omittam, defendere amicos, regere consiliis senatum, populum, exercitum in quae velit ducere, quam sit utile conveniatque bono viro, nonne pulchrum vel hoc ipsum est, ex communi intellectu verbisque, quibus utuntur omnes, tantum adsequi laudis et gloriae, ut non loqui et orare sed, quod Pericli contigit, fulgurare ac tonare videaris?

nam ut omitto defendo amicus rego consilium senatus populus exercitus in qui volo duco quam sum utilis conveniatque bonus vir nonne pulcher vel hic ipse sum ex communis intellego verbum qui uto omnis tantus assequor laus et gloria ut non loquor et oro sed qui periculum contingo fulguraris atque tonaris videaris


qui omnis etiam in vituperatione ordo constabit, tantum in diversum. nam et turpitudo generis opprobrio multis fuit, et quosdam claritas ipsa notiores circa vitia et invisos magis fecit, et in quibusdam, ut in Paride traditum est, praedicta pernicies, et corporis ac fortunae quibusdam mala contemptum, sicut Thersitae atque Iro, quibusdam bona vitiis corrupta odium attulerunt, ut Nirea imbellem, Plisthenen impudicum a poetis accepimus.

qui omnis etiam in vituperatio ordo consto tantus in diverto nam et turpitudo genus opprobrium multus sum et quidam claritas ipse nosco circa vitio et invideo magis facio et in quidam ut in paris trado sum praedico pernicies et corpus atque fortuna quidam malus contemno sicut thersites atque irus quidam bonus vitium corrumpo odium affero ut nirea imbellis plisthenes impudicus ab poeta accipio


odiosa cura; nam et cuilibet facilis et hoc pessima, quod eius studiosus non verba rebus aptabit, sed res extrinsecus arcesset, quibus haec verba conveniant. fingere , ut primo libro dixi, Graecis magis concessum est, qui sonis etiam quibusdam et adfectibus non dubitaverunt nomina aptare, non alia libertate quam qua illi primi homines rebus appellationes dederunt.

odiosus cura nam et qui facilis et hic malus qui is studiosus non verbum res apto sed res extrinsecus arcesso qui hic verbum convenio fingo ut primus liber dico graecum magis concedo sum qui sonus etiam quidam et affectus non dubito nomen aptaris non alius libertas quam qui ille primus homo res appellatio do


nunc , quia varium fere propositum agentium fuit, et quorundam cura tarditatis, quorundam facilitas temeritatis crimine laboravit, quem credam fore in hoc oratoris modum, tradere non alienum videtur.

nunc quia varius fere propono ago sum et quidam cura tarditas quidam facilitas temeritas crimen laboro qui credo sum in hic orator modus trado non alienus video


ut Afer Domitius, cum Cloatillam defenderet, cui obiectum crimen, quod virum qui inter rebellantes fuerat sepelisset, remiserat Claudius, in epilogo filios eius adloquens, matrem tamen, inquit, pueri sepelitote.

ut afor domitius cum cloatillam defendo qui obicio crimen qui vir qui inter rebello sum sepelio remitto claudus in epilogus filius is alloquor mater tamen inquam puer sepelio


sine translatione vero id Bucolicis certe equidem audieram, qua se subducere colles incipient mollique iugum demittere clivo usque ad aquam et ueteris iam fracta cacumina fagi, omnia carminibus vestrum servasse Menalcan.

sine translatio verus is bucolici certus equidem audio qui sui subduco collis incipio mollio iugum demitto clivus usque ad aqua et uetus iam frango cacumen fagus omnis carmen vester servo menalcas


sed haec inter ipsos, qui velut sacramento rogati vel etiam superstitione constricti nefas ducunt a suscepta semel persuasione discedere. oratori vero nihil est necesse in cuiusquam iurare leges.

sed hic inter ipse qui velut sacramentum rogo vel etiam superstitio constringo nefas duco ab suscipio semel persuasio discedo orator verus nihil sum necesse in quisquam iuro lex


cui confinis est ἀντανάκλασις eiusdem verbi contraria significatio. cum Proculeius> quereretur de filio, quod is mortem suam expectaret, et ille dixisset, se vero non exspectare: Immo, inquit, rogo exspectes. non ex eodem sed ex vicino diversum accipitur, cum supplicio adficiendum dicas, quem supplicatione dignum iudicaris.

qui confinis sum idem verbum contrarius significatio cum proculeius queror de filius qui is mors suus expectaret et ille dico sui verus non exspectaris immo inquam rogo exspecto non ex idem sed ex vicinus diverto accipio cum supplicium afficio dico qui supplicatio dignus iudicaris


cur in iis demum, qui tenui venula per calculos fluunt, Atticum saporem putent, ibi demum thymum redolere dicant? quos ego existimo, si quod in iis finibus uberius invenerint solum fertilioremve segetem, negaturos Atticam esse, quod plus, quam acceperit, seminis reddat, quia hanc eius terrae fidem Menander eludit.

cur in is demum qui tenuis venula per calculus fluo atticus sapor puto ibi demum thymum redoleo dico qui ego existimo si qui in is finis uber invenio solus fertilioremve seges nego attica sum qui multus quam accipio semen reddo quia hic is terra fides menander eludo


aliis videtur non destinata vel inchoata, sed perfecta probatio hoc nomen accipere, ultima specie; ideoque propria eius appellatio et maxime in usu est posita, qua significatur certa quaedam sententiae comprehensio, quae ex tribus minimum partibus constat.

alius video non destino vel incoho sed perficio probatio hic nomen accipio ulter species ideo proprius is appellatio et magnus in usus sum pono qui significo certus quidam sententia comprehensio qui ex tres paruus pars consto


exercendus autem est, ut sit quam longissimus; quod Demosthenes ut efficeret, scandens in adversum continuabat quam posset plurimos versus. idem , quo facilius verba ore libero exprimeret, calculos lingua volvens dicere domi solebat.

exerceo autem sum ut sum quam longus qui demosthenes ut efficio scando in adverro continuo quam possum multus verro idem quo facilis verbum os liber exprimo calculus lingua volvo dico domus soleo


non ut ex iis utique improbentur poetae (quibus, quia plerumque servire metro coguntur, adeo ignoscitur, ut vitia ipsa allis in carmine appellationibus nominentur; metaplasmos enim et schematismos et schemata, ut dixi, vocamus, et laudem virtutis necessitati damus), sed ut commoneat artificialium et memoriam agitet.

non ut ex is utique improbo poeta qui quia plerusque servio metrum cogo adeo ignosco ut vitio ipse allus in carmen appellatio nomino metaplasmus enim et schematismos et schema ut dico voco et laus virtus necessitas do sed ut commoneo artificialis et memoria agito


diversae quoque leges confligunt aut similes aut impares. diversae , quibus etiam citra adversam legem contradici possit, ut in hac controversia: magistratus ab arce ne discedat; vir fortis optet quod volet: impunitatem magistratus petit. vel alia nulla obstante quaeri potest, vir fortis an, quidquid optarit, accipere debeat. et in legem magistratus multa dicentur, quibus scriptum expugnatur; si incendium in arce fuerit, si in hostes decurrendum.

diverto quoque lex confligo aut similis aut imparis diverto qui etiam citer adverro lex contradico possum ut in hic controversia magistratus ab arx ne discedo vir fortis opto qui volo impunitas magistratus peto vel alius nullus obsto quaero possum vir fortis an quisquis opto accipio debeo et in lex magistratus multus dico qui scribo expugno si incendium in arx sum si in hostis decurro


scriptum quoque legis excludet dicens, non utique, si postea legitimus natus non sit, notho nocere; uteturque hoc argumento: finge solum natum nothum, cuius condicionis erit? tantum civis? atqui non erit post legitimum natus. an filius? atqui non erit ante legitimos natus. quare si verbis legis stari non potest, voluntate standum est.

scribo quoque lex excludo dico non utique si postea legitimus nascor non sum nothus noceo uto hic argumentum fingo solus natus nothus qui condicio sum tantus civis atqui non sum post legitimus nascor an filius atqui non sum ante legitimus nascor quare si verbum lex staris non possum voluntas sto sum


obiecturus Antonio Cicero merum et vomitum, tu , inquit, istis faucibus, istis lateribus, ista gladiatoria totius corporis firmitate. quid fauces et latera ad ebrietatem? minime sunt otiosa; nam respicientes ad haec possumus aestimare, quantum ille vini in Hippiae nuptiis exhauserit, quod ferre et concoquere non posset illa corporis gladiatoria firmitate. ergo , si ex alio colligitur aliud, nec improprium nec inusitatum nomen est ratiocinationis, ut quod ex eadem causa inter status quoque habeamus.

objacio antonius cicero merus et vomo tu inquam iste fauces iste later iste gladiatorius totus corpus firmitas quis fauces et latus ad ebrietas paruus sum otiosus nam respicio ad hic possum aestimaris quantus ille vinum in hippias nuptiae exhaurio qui fero et concoquo non possum ille corpus gladiatorius firmitas ergo si ex alius colligo alius neque improprium neque inusitas nomen sum ratiocinatio ut qui ex idem causa inter status quoque habeo


sed quantum accipit celeritatis, tantum gravitatis amittit: quid igitur faciam? non eam ne nunc quidem Aspera vero et maledica, ut dixi, etiam ut carmine iambis grassantur: quis hoc potest videre, quis potest pati, nisi impudicus et vorax et aleo? In universum autem,

sed quantus accipio celeritas tantus gravitas amitto quis igitur facio non is ne nunc quidem asper verus et maledicus ut dico etiam ut carmen iambus grassor quis hic possum video quis possum patior nisi impudicus et vorax et aleo in universus autem


hic enim est usus litterarum, ut custodiant voces et velut depositum reddant legentibus, itaque id exprimere debent quod dicturi sumus.

hic enim sum utor litteraris ut custodio voco et velut depono reddo lego itaque is exprimo debeo qui dico sum


illud virtutis indicium est fundere quae natura contracta sunt, augere parva, varietatem similibus, voluptatem expositis dare et bene dicere multa de paucis. in hoc optime facient infinitae quaestiones, quas vocari θέσεις diximus, quibus Cicero iam princeps in re publica exerceri solebat.

ille virtus indicium sum fundo qui natura contraho sum augeo parvus varietas similis voluptas expono do et bene dico multus de paucus in hic optume facio infinitus quaestio qui vocaris dico qui cicero iam princeps in res publicus exerceo soleo


ex scholis haec vitia, ira quibus omnia libere fingimus et impune, quia pro facto est quidquid voluimus; non admittit hoc idem veritas, egregieque Cassius dicenti adolescentulo: quid me torvo vultu intueris, Severe? non mehercule, inquit, faciebam, sed si sic scripsisti, ecce! et quam potuit truculentissime eum aspexit.

ex schola hic vitio ira qui omnis libo fingo et impunis quia pro facio sum quisquis volo non admitto hic idem vereor egregius casseius dico adulescentulus quis ego torvus vultus intueor severus non hercules inquam facio sed si sic scribo ecce et quam possum truculentus is aspicio


igitur in laudationibus, nisi si funebres erunt, gratiarum actione, exhortatione, similibus laeta et magnifica et sublimis est actio. funebres contiones, consolationes, plerumque causae reorum tristes atque summissae. in senatu conservanda auctoritas, apud populum dignitas, in privatis modus. De partibus causae et sententiis verbisque, quae sunt multiplicia, pluribus dicendum.

igitur in laudatio nisi si funebris sum gratia actio exhortatio similis laetus et magnificus et sublimis sum actium funebris contio consolatio plerusque causa reus tristis atque summitto in senatus conservo auctoritas apud populus dignitas in privo modus de pars causa et sententia verbum qui sum multiplicia multus dico


cui non accedo equidem; nam est vero propius quod contra dicitur, nullam esse litem, si is, cum quo agatur, nihil respondeat, ideoque fieri statum a respondente.

qui non accedo equidem nam sum verus propius qui contra dico nullus sum lito si is cum quo ago nihil respondeo ideo fio status ab respondeo


cum sint eorum alia (ut dicit Cicero) nativa, id est, quae significata sunt primo sensu, alia reperta, quae ex his facta sunt, ut iam nobis ponere alia, quam quae illi rudes homines primique fecerunt, fas non sit, at derivare, flectere, coniungere, quod natis postea concessum est,

cum sum is alius ut dico cicero nativus is sum qui significo sum primus sentio alius reperio qui ex hic facio sum ut iam nos pono alius quam qui ille rudo homo primus facio fas non sum at derivaris flecto coniungo qui obstino postea concedo sum


neque enim aut tam perplexa aut tam numerosa sunt quae praecipiuntur, ut non paucorum admodum annorum intentione discantur. longam enim facit operam quod repugnamus; brevis est institution vitae honestae beataeque, si credas. natura enim nos ad mentem optimam genuit, adeoque discere meliora uolentibus promptum est, ut vere intuenti mirum sit illud magis malos esse tam multos.

neque enim aut tam perplexus aut tam numerosus sum qui praecipio ut non paucus admodum annus intentio disco longus enim facio opera qui repugno brevis sum institutio vita honestus beatus si credo natura enim nos ad mens bonus gigno adeo disco bonus uolo promptus sum ut verus intueor mirus sum ille magis malus sum tam multus


sequens positum in voce aut omnino suppressa aut etiam abscisa. supprimitur vox, ut fecit pro Ligario Cicero: quodsi in hac tanta fortuna bonitas tanta non esset, quam tu per te, per te inquam, obtines: intelligo, quid loquar. tacuit enim illud, quod nihilominus accipimus, non deesse homines, qui ad crudelitatem eum impellant. absciditur per ἀποσιώπησιν quae, quoniam est figura, reddetur suo loco.

sequor pono in vox aut omnino supprimo aut etiam abscido supprimo vox ut facio pro ligarius cicero quodsi in hic tantus fortuna bonitas tantus non sum quam tu per tu per tu inquam obtineo intelligo quis loquor taceo enim ille qui nihilominus accipio non desum homo qui ad crudelitas is impello abscido per qui quoniam sum figuro reddo suus locus


sed non ideo probaverim, quod factum et lego et ipse aliquando vidi, depictam ira tabula sipariove imaginem rei, cuius atrocitate iudex erat commovendus. quae enim est actoris infantia, qui mutam illam effigiem magis quam orationem pro se putet locuturam?

sed non ideo probo qui facio et lego et ipse aliquando video depingo ira tabula sipariove imago res qui atrocitas iudex sum commovendus qui enim sum actor infer qui mutus ille effigies magis quam oratio pro sui puto loquor


adfert ira his momentum et aetas et sexus et pignora; liberi, dico, et parentes et propinqui. quae omnia tractari varie solent. nonnunquam etiam ipse patronus has partes subit, ut Cicero pro Milone, O me miserum! o te infelicem! reuocare me tu ira patriam, Milo, potuisti per hos, ego te ira patria per eosdem retinere non potero? maximeque , si, ut tum accidit, non conveniunt ei qui accusatur preces.

affero ira hic momentum et aetas et sexus et pignus liber dico et parens et propinquus qui omnis tractaris varius soleo nonnunquam etiam ipse patronus hic pars subeo ut cicero pro milo o ego miser o tu infelix reuoco ego tu ira patria milo possum per hic ego tu ira patria per idem retineo non possum magnus si ut tum accido non convenio is qui accuso prex


quod quidem non in hoc tantum valet. quibusdam enim, dum aliud agere videmur, aliud efficimus, sicut hic Cicero consequitur, ne, cum morbum in signis atque tabulis obiiciat Verri, ipse quoque earum rerum studiosus esse credatur. et Demosthenes iurando per interfectos in Marathone et Salamine id agit, ut minore invidia cladis apud Chaeroneam acceptae laboret.

qui quidem non in hic tantus valeo quidam enim dum alius ago video alius efficio sicut hic cicero consequor ne cum morbus in signum atque tabula obiiciat verrius ipse quoque is res studiosus sum credo et demosthenes iuro per interfacio in marathon et salaminus is ago ut paruus invidia clades apud chaeronea accipio laboro


nam primum dividitur in tempora, quodque ante eos fuit quoque ipsi vixerunt; in iis autem, qui fato sunt functi, etiam quod est insecutum. ante hominem patria ac parentes maioresque erunt, quorum duplex tractatus est: aut enim respondisse nobilitati pulchrum erit aut humilius genus illustrasse factis.

nam primus divido in tempus quisque ante is sum quoque ipse vivo in is autem qui fatum sum fungor etiam qui sum insequor ante homo patria atque parens magnus sum qui duplex tracto sum aut enim respondeo nobilitas pulcher sum aut humilis genus illustrasse facio


quae cum adesse debent, tum disponenda atque varianda sunt, ut auditorem, quod in fidibus fieri videmus, omni sono mulceant. verum ea plerumque recta sunt nec se fingunt, sed confitentur. admittunt autem, ut dixi, figuras, quod vel ex proxima doceri potest.

qui cum adsum debeo tum dispono atque vario sum ut auditor qui in fides fio video omnis sonus mulceo verus is plerusque recta sum neque sui fingo sed confiteor admitto autem ut dico figura qui vel ex propior doceo possum


sed et praestantiorem, si didicisset, futurum fuisse dicere licet; neque enim orationes scribere est ausus, ut eum multum valuisse in dicendo sciamus.

sed et praesto si disco sum sum dico licet neque enim oratio scribo sum audeo ut is multus valeo in dico scio


quorum neutrum est turpe, cum ex bona ratione proficiscitur, ideoque nec vitium. nam et mendacium dicere etiam sapienti aliquando concessum est, et adfectus, si aliter ad aequitatem perduci iudex non poterit, necessario movebit orator.

qui neuter sum turpis cum ex bonus ratio proficisco ideo neque vitium nam et mendacium dico etiam sapio aliquando concedo sum et affectus si aliter ad aequitas perduco iudex non possum necessarius moveo orator