narratio magis prolatam manum, amictum recidentem, gestum distinctum, vocem sermoni proximam et tantum acriorem, sonum simplicem frequentissime postulabit in his dumtaxat: Q. enim Ligarius, cum esset in Africa nulla belli suspicio, et A. Cluentius Habitus paler huiusce. aliud in eadem poscent adfectus, vel concitati nubit genero socrus, vel flebiles constituitur in foro Laodiceae spectaculum acerbum et miserum toti Asiae provinciae. maxime varia et multiplex actio est probationum.

narratio magis profero manus amicio recido gero distinguo voco sermo propior et tantus acer sonus simplex frequens postulo in hic dumtaxat q enim ligarius cum sum in africanus nullus bellum suspicio et ab clueo habitus paler hic alius in idem posco affectus vel concitas nubo gener socrus vel flebilis constituo in forum laodicea spectaculum acerbus et miser totus asia provincia magnus vario et multiplex actium sum probatio


at Demosthenes et Cicero modice respexerunt ad hanc partem. nam et coeuntes litterae, quae συναλιφαί dicuntur, etiam leviorem faciunt orationem, quam si omnia verba suo fine cludantur, et nonnunquam hiulca etiam decent faciuntque ampliora quaedam: ut pulchra oratione ista iacta te cum longae per se et velut opimae syllabae aliquid etiam medii temporis inter vocales, quasi intersistatur, adsumunt.

at demosthenes et cicero modicus respicio ad hic pars nam et coeo littera qui dico etiam levis facio oratio quam si omnis verbum suus finis cludantur et nonnunquam hiulcus etiam decet facio amplus quidam ut pulcher oratio iste jacto tu cum longus per sui et velut opimus syllaba aliquis etiam medius tempus inter vocal quasi intersisto adsumo


itaque illam distinctionem litora protinus altero spiritus initio insequar; cum illuc venero atque altae moenia Romae, deponam et morabor et novum rursus exordium faciam.

itaque ille distinctio litus protinus alter spiritus initium insequor cum illic venio atque alo moenia roma depono et moror et novus rursus exordium facio


inde invident humiliores, (hoc vitium est eorum, qui nec cedere volunt nec possunt contendere) rident superiores, improbant boni. plerumque vere deprehendas arrogantium falsum de se opinionem; sed in veris quoque sufficit conscientia. reprehensus est in hac parte non mediocriter Cicero, quanquam is quidem rerum a se gestarum maior quam eloquentiae fuit in orationibus utique iactator.

inde invideo humilis hic vitium sum is qui neque cedo volo neque possum contendo rideo superus improbo bonus plerusque verus deprehendo arrogantium falsus de sui opinio sed in verus quoque sufficio conscientia reprehendo sum in hic pars non mediocris cicero quamquam is quidem res ab sui gero magnus quam eloquentia sum in oratio utique jactator


altercationis praecepta poterant videri tunc inchoanda, cum omnia, quae ad continuam orationem pertinent, peregissem, nam est usus eius ordine ultimus; sed, cum sit posita in sola inventione neque habere dispositionem possit nec elocutionis ornamenta magnopere desideret aut circa memoriam et pronuntiationem laboret, prius quam secundam quinque partium, hanc quae tota ex prima pendet tractaturus non alieno loco videor; quam scriptores alii fortasse ideo reliquerunt, quia satis ceteris praeceptis in hanc quoque videbatur esse prospectum.

altercatio praecipio possum video tunc incoho cum omnis qui ad continuus oratio pertineo perago nam sum utor is ordo ulter sed cum sum pono in solus inventio neque habeo dispositio possum neque elocutio ornamentum magnopere desidero aut circa memoria et pronuntiatio laboro prior quam secundus quinque pars hic qui totus ex primus pendeo tracto non alienus locus video quam scriptor alius fortasse ideo relinquo quia satis ceterus praecipio in hic quoque video sum prospicio


a quo fratrem necatum hoc Ciceronis dicto notatum est, germanum Cimber occidit. nec minus noto Sallustius epigrammate incessitur: et verba antiqui multum furate Catonis Crispe, Iugurthinae conditor historiae.

ab quo frater neco hic cicero dico notas sum germanus cimber occido neque paruus nosco sallustius epigramma incesso et verbum antiquus multus furor cato crispus jugurthinus conditor historia


quare si ex tribus his generibus necessario sit eligendum unum, quis dubitet hoc praeferre omnibus et validissimum alioqui et maximis quibusque causis accommodatissimum?

quare si ex tres hic genus necessarius sum eligo unus quis dubito hic praefero omnis et validus alioqui et magnus quisque causa accommodo


sicut athletarum corpora, etiamsi validiora fiant exercitatione et lege quadam ciborum, non tamen esse naturalia atque ab illa specie, quae sit concessa hominibus, abhorrere. quid enim, inquiunt, attinet circuitu res ostendere et translationibus, id est aut pluribus aut alienis verbis, cum sua cuique sint adsignata nomina?

sicut athleta corpus etiamsi validus fio exercitatio et lex quidam cibus non tamen sum naturale atque ab ille species qui sum concedo homo abhorreo quis enim inquam attineo circuitus res ostendo et translatio is sum aut multus aut alienus verbum cum suus quisque sum adsigno nomen


velles eum suo ingenio dixisse, alieno iudicio. nam si oblique contempsisset, si parum recta non concupisset, si non omnia sua amasset, si rerum pondera minutissimis sententiis non fregisset, consensus potius eruditorum quam puerorum amore comprobaretur.

volo is suus ingenium dico alienus iudicium nam si obliquus contemno si parum recta non concupio si non omnis suus amo si res pondero minuo sententia non frango consentio potis eruditor quam puer amor comprobo


funestis ominibus omnium. quod cum sit factum iis quoque temporibus, quibus omnis ad utilitatem potius quam ad ostentationem componebatur oratio, et erant adhuc severiora iudicia, quanto nunc faciendum magis, cum in ipsa capitis aut fortunarum pericula inrupit voluptas? cui hominum desiderio quantum dari debeat alio loco dicam. interim aliquid indulgendum esse confiteor.

funestus omen omnis qui cum sum facio is quoque tempus qui omnis ad utilitas potis quam ad ostentatio compono oratio et sum adhuc severus iudicium quantus nunc facio magis cum in ipse capio aut fortuna periculum irrumpo voluptas qui homo desiderium quantus do debeo alius locus dico interim aliquis indulgeo sum confiteor


nam et dociliora sunt ingenia, priusquam obduruerunt. id vel hoc argumento patet, quod intra biennium, quam verba recte formare potuerunt, quamvis nullo instante, omnia fere loquuntur; at noviciis nostris per quot annos sermo Latinus repugnat. magis scias, si quem iam robustum instituere litteris coeperis, non sine causa dici παιδομαθεῖς eos, qui in sua quidque arte optime faciant.

nam et docilis sum ingenium priusquam obduresco is vel hic argumentum pateo qui intra biennium quam verbum rectus formo possum quivis nullus insto omnis fere loquor at novicius noster per quot annus sermo latinus repugno magis scio si qui iam robustus instituo littera coepio non sine causa dico is qui in suus quisque ars optume facio


qui autem legente alio ediscit, in parte tardatur, quod acrior est oculorum quam aurium sensus; in parte iuvari potest, quod, cum semel aut bis audierit, continuo illi memoriam suam experiri licet et cum legente contendere. nam et alioqui id maxime faciendum est, ut nos subinde temptemus, quia continua lectio et quae magis et quae minus haerent aequaliter transit.

qui autem lego alius edisco in pars tardo qui acer sum oculus quam auris sensus in pars iuvaris possum qui cum semel aut bis audio continuo ille memoria suus experior licet et cum lego contendo nam et alioqui is magnus facio sum ut nos subinde tento quia continuo lectio et qui magis et qui paruus haereo aequalis transeo


denique credamus summis oratoribus, qui veterum poemata vel ad fidem causarum vel ad ornamentum eloquentiae adsumunt.

denique credo summus orator qui vetus poema vel ad fides causaris vel ad ornamentum eloquentia adsumo


nec gubernandi, quia navalibus proeliis gubernator est gubernatori adversus; nec imperatoria, quia imperator cum imperatore contendit. item non evertit opus rhetorice, quod efficit. neque enim positum a se argumentum solvit orator sed ne rhetorice quidem, quia apud eos, qui in persuadendo finem putant, aut si quis (ut dixi) casus duos inter se bonos viros composuerit, verisimilia quaerentur; non autem, si quid est altero credibilius, id ei contrarium est, quod fuit credibile.

neque guberno quia naval proelium gubernator sum gubernator adverro neque imperatorius quia imperator cum imperator contendo item non everto opus rhetoricus qui efficio neque enim pono ab sui argumentum solvo orator sed ne rhetoricus quidem quia apud is qui in persuadeo finis puto aut si quis ut dico casus duo inter sui bonus vir compono verisimilia quaero non autem si quis sum alter credibilis is is contrarius sum qui sum credibilis


nam per abusionem sicarios etiam omnes vocamus, qui caedem telo quocunque commiserint. alia circuitu verborum plurium ostendimus, quale est et pressi copia lactis. Plurima vero mutatione figuramus: Scio non ignoro et non me fugit et non me praeterit et quis nescit? et nemini dubium est.

nam per abusio sicarius etiam omnis voco qui caedes telum quocunque committo alius circuitus verbum multus ostendo qualis sum et premo copia lac multus verus mutatio figuramus scio non ignoro et non ego fugio et non ego praetereo et quis nescio et nemo dubius sum


ad causam extra pertinent tempus, unde principium pro Caelio; locus, unde pro Deiotaro; habitus, unde pro Milone; opinio, unde in Verrem; deinceps, ne omnia enumerem, infamia iudiciorum, exspectatio vulgi; nihil enim horum in causa est, ad causam tamen pertinent.

ad causa extra pertineo tempus unde principium pro caelius locus unde pro deiotarus habitus unde pro milo opinio unde in verres deinceps ne omnis enumero infamia iudicium exspectatio vulgus nihil enim hic in causa sum ad causa tamen pertineo


mille alia, sed aut eadem aut ex eisdem composita; quibus item, cum de materia rhetorices dicendum erit, respondebimus. quidam eam neque vim neque scientiam neque artem putaverunt, sed Critolaus usum dicendi (nam hoc τριβή significat), Athenaeus fallendi artem.

mille alius sed aut idem aut ex idem compono qui item cum de materia rhetorico dico sum respondeo quidam is neque vis neque scientia neque ars puto sed critolaus usus dico nam hic significo athenaeus fallo ars


aliquando , si destituti fuerimus his, etiam fatebimur vix esse credibile, sed verum et hoc maius habendum scelus; nescire nos quomodo factum sit aut quare, mirari sed probaturos.

aliquando si destitus sum hic etiam fateor vix sum credibilis sed verus et hic magnus habeo scelus nescio nos quomodo facio sum aut quare miror sed probo


cum dicamus autem de rebus aut alienis aut nostris, dividenda ratio est eorum, dum sciamus pleraque neutro loco convenire. in primis igitur omnis vitiosa iactatio est, eloquentiae tamen in oratore praecipue, adfertque audientibus non fastidium modo, sed plerumque etiam odium.

cum dico autem de res aut alienus aut noster divido ratio sum is dum scio plerusque neuter locus convenio in primus igitur omnis vitiosus jactatio sum eloquentia tamen in orator praecipuus affero audio non fastidium modo sed plerusque etiam odium


ceterum illud constitit inter omnes, etiam ira aliis partibus actionis, si multiplex causa sit et pluribus argumentis defensa, utiliter ἀνακεφαλαίωσιν fieri solere, sicut nemo dubitaverit multas esse causas, ira quibus nullo loco sit necessaria, si breves et simplices fuerint. haec pars perorationis accusatori patronoque ex aequo communis est. adfectibus quoque iisdem fere utuntur,

ceterum ille consto inter omnis etiam ira alius pars actio si multiplex causa sum et multus argumentum defendo utilis fio soleo sicut nemo dubito multus sum causa ira qui nullus locus sum necessarius si brevis et simplex sum hic pars peroratio accusator patronus ex aequus communis sum affectus quoque idem fere uto


sed formas quoque fingimus saepe, ut Famam Vergilius, ut Voluptatem ac Virtutem (quemadmodum a Xenophonte traditur) Prodicus, ut Mortem ac Vitam, quas contendentes in satura tradit Ennius. est et incertae personae ficta oratio, hic aliquis, et, Dicat aliquis.

sed forma quoque fingo saepe ut fama vergilius ut voluptas atque virtus quemadmodum ab xenophon trado prodicus ut mors atque vita qui contendo in sero trado ennius sum et incertus persona fictum oratio hic aliquis et dico aliquis


quod Demosthenes aut Plato, quanquam et ii ipsi inter se dissimiles fuerunt. nam neque illud ut Lysia dicendi textum tenue atque rasum laetioribus numeris corrumpendum erat; perdidisset enim gratiam, quae ut eo maxima est, simplicis atque inadfectati coloris, perdidisset fidem quoque. nam scribebat alis, non ipse dicebat, ut oportuerit esse illa rudibus et incompositis similia; quod ipsum compositio est.

qui demosthenes aut plato quamquam et is ipse inter sui dissimilis sum nam neque ille ut lysias dico textum tenue atque rado laetus numerus corrumpo sum perdo enim gratia qui ut is maximus sum simplex atque inadfectas color perdo fides quoque nam scribo ala non ipse dico ut oportet sum ille rudis et incompositus similis qui ipse compositio sum


sententia priori diversa sit. id a me procul aberit; namque ea causa vel maxima est, cur optimo cuique praeceptori sit tradendus puer, quod apud eum discipuli quoque melius instituti aut dicent, quod inutile non sit imitari, aut si quid erraverint, statim corrigentur;

sententia prior diverto sum is ab ego procul absum namque is causa vel maximus sum cur bonus quisque praeceptor sum trado puer qui apud is discipulis quoque bonus institus aut dico qui inutilis non sum imitor aut si quis erraverint statim corrigo


item omnia, de quibus dicendum est, aut certa sint necesse est aut dubia. certa , ut cuique est animus, laudat aut culpat; ex dubiis partim nobis ipsis ad electionem sunt libera, de his deliberatur; partim aliorum sententiae commissa, de his lite contenditur.

item omnis de qui dico sum aut certus sum necesse sum aut dubius certus ut quisque sum animus laudo aut culpo ex dubius pars nos ipse ad electio sum liber de hic delibero pars alius sententia committo de hic lis contendo


neque has modo noverit mutationes, quas adferunt declinatio aut praepositio, ut secat secuit, cadit excidit, caedit excidit, calcat exculcat (et fit a lavando lotus et inde rursus inlutus et mille talia), sed quae rectis quoque casibus aetate transierunt. nam ut Valesii Fusii in Valerios Furiosque venerunt: ita arbos, labos, vapos etiam et clamos ac lases fuerunt.

neque hic modo nosco mutatio qui affero declinatio aut praepositio ut seco seco cado excido caedo excido calco exculco et fio ab lavo lotus et inde rursus illutus et mille talis sed qui rectus quoque casus aetas transeo nam ut valerius furius in valerius furiosque venio ita arbor labos vapos etiam et clamos atque lases sum


est igitur tropos sermo a naturali et principali significatione translatus ad aliam ornandae orationis gratia, vel, ut plerique grammatici finiunt, dictio ab eo loco, in quo propria est, translata in eum, in quo propria non est; figura, sicut nomine ipso patet,conformatio quaedam orationis remota a communi et primum se offerente ratione.

sum igitur tropus sermo ab natural et principal significatio transfero ad alius orno oratio gratia vel ut plerusque grammaticus finio dictio ab is locus in quo proprius sum transfero in is in quo proprius non sum figuro sicut nomen ipse pateo conformatio quidam oratio remoueo ab communis et primus sui offero ratio


atqui paulum superiores etiam illud, quod nos gemina dicimus iussi, una dixerunt. iam optimus maximus, ut media i litteram, quae veteribus u fuerat, acciperent, Gai primum Caesaris inscriptione traditur factum.

atqui paulus superus etiam ille qui nos gemino dico iubeo unus dico iam bonus magnus ut medius eo littera qui vetus quintus sum accipio gaius primus caesar inscriptio trado facio


difficilior ei ratio in iudicio Cluentiano fuit, cum Scamandrum necesse haberet dicere nocentem, cuius egerat causam. verum id elegantissime cum eorum, a quibus ad se perductus esset, precibus, tum etiam adolescentia sua excusat, detracturus alioqui plurimum auctoritatis sibi, in causa praesertim suspecta, si eum se esse, qui temere nocentes reos susciperet, fateretur.

difficilis is ratio in iudicium cluentiano sum cum scamander necesse habeo dico noceo qui ago causa verus is elego cum is ab qui ad sui perduco sum prex tum etiam adolesco suus excuso detraho alioqui multus auctoritas sui in causa praesertim suspicio si is sui sum qui temere noceo reus suscipio fateor


nemo igitur dubitaverit, longe esse optimum genus Atticorum. in quo ut est aliquid inter ipsos commune, id est indicium acre tersumque, ita ingeniorum plurimae formae.

nemo igitur dubito longus sum bonus genus atticus in quo ut sum aliquis inter ipse communis is sum indicium acer tersus ita ingeniosus multus forma


inde paulatim ad maiora tendere incipiet, laudare claros viros et vituperare improbos, quod non simplicis utilitatis opus est. namque et ingenium exercetur multiplici variaque materia, et animus contemplatione recti pravique formatur, et multa inde cognitio rerum venit exemplisque, quae sunt in omni genere causarum potentissima, iam tum instruit, cum res poscet, usurum.

inde paulatim ad magnus tendo incipio laudo clarus vir et vituperaris improbus qui non simplex utilitas opus sum namque et ingenium exerceo multiplex vario materia et animus contemplatio recingo pravus formo et multus inde cognitio res venio exemplum qui sum in omnis genus causaris potens iam tum instruo cum res posco utor


quae virtus si usque ad eum in nullo reperta est, ac ne in ipso quidem aut L. Crasso, certum est et in his et in prioribus eam desideratam, quia difficillima fuit. et Marcus Tullius inventionem quidem ac dispositionem prudentis hominis putat,

qui virtus si usque ad is in nullus reperio sum atque ne in ipse quidem aut l crassus certus sum et in hic et in prior is desidero quia difficilis sum et marcus tullius inventio quidem atque dispositio prudens homo puto


haec sunt, quae me redditurum promiseram, instrumenta non artis, ut quidam putaverunt, sed ipsius oratoris. haec arma habere ad manum, horum scientia debet esse succinctus, accedente verborum figurarumque facili copia et inventionis ratione et disponendi usu et memoriae firmitate et actionis gratia. sed plurimum ex his valet animi praestantia, quam nec metus frangat nec adclamatio terreat nec audientium auctoritas ultra debitam reverentiam tardet.

hic sum qui ego reddo promitto instrumentum non ars ut quidam puto sed ipse orator hic arma habeo ad manus hic scientia debeo sum succingo accedo verbum figura facilis copia et inventio ratio et dispono usus et memoria firmitas et actio gratia sed multus ex hic valeo animus praesto quam neque metus frango neque acclamatio terreo neque audio auctoritas ultra debeo reverentia tardo


ex his alterum, id est, an sciat index, de quo dicatur, nihil ad oratoris artem; alteri respondendum, ars earum rerum est, quae sciuntur. rhetorice ars est bene dicendi, bene autem dicere scit orator.

ex hic alter is sum an scio index de quo dico nihil ad orator ars alter respondeo ars is res sum qui scio rhetoricus ars sum bene dico bene autem dico scio orator


apud indices quidem secundum legem dicturos sententiam de confessis praecipere ridiculum est. ergo , quae neque negari neque transferri possunt, utique defendenda sunt, qualiacunque sunt, aut causa cedendum. negandi duplicem ostendimus formam, aut non esse factum aut non hoc esse, quod factum sit. quae neque defendi neque transferri possunt, utique neganda, nec solum si finitio potest esse pro nobis, sed etiam si nuda infitiatio superest.

apud indico quidem secundus lex dico sententia de confessum praecipio ridiculus sum ergo qui neque negaris neque transfero possum utique defendo sum qualis sum aut causa cedo nego duplico ostendo forma aut non sum facio aut non hic sum qui facio sum qui neque defendo neque transfero possum utique nego neque solus si finitio possum sum pro nos sed etiam si nudo infitiatio supersum


haec nos i littera finimus. quid dicam vortices et vorsus ceteraque ad eundem modum, quae primus Scipio Africanus in e litteram secundam vertisse dicitur?

hic nos eo littera finio quis dico vortices et verto ceter ad idem modus qui primus scipio africanus in e littera secundus verto dico


sive, quod οἶμον iidem Graeci viam appellant, id quod ante ingressum rei ponitur sic vocare est institutum: certe prooemium est, quod apud iudicem dici, priusquam causam cognoverit, possit; vitioseque in scholis facimus, quod exordio semper sic utimur, quasi causam iudex iam noverit.

sive qui eo graecum via appello is qui ante ingredior res pono sic vocaris sum institus certus prooemium sum qui apud judico dico priusquam causa cognosco possum vitioseque in schola facio qui exordior semper sic utor quasi causa iudex iam nosco


ex difficiliore, vide quaeso, Tubero, ut, qui de meo facto non dubitem, de Ligarii audeam dicere. et ibi, an sperandi Ligario casa non sit, cum mihi apud te locus sit etiam pro altero deprecandi? ex minore pro Caecina, itane scire esse armatos sat est, ut vim factam probes;

ex difficilis video quaeso tubero ut qui de meus facio non dubito de ligarius audeo dico et ibi an spero ligarius cado non sum cum ego apud tu locus sum etiam pro alter deprecor ex paruus pro caecina ito scio sum armatus satis sum ut vis facio probo


et plerumque illud quoque non sine aliqua ratione fecit. aut enim tuebatur eos, quibus erat adiutoribus usus in opprimenda coniuratione, aut respondebat invidiae (cui tamen non fuit par, servatae patriae poenam passus exilium), ut illorum, quae egerat in consulatu, frequens commemoratio possit videri non gloriae magis quam defensioni data.

et plerusque ille quoque non sine aliqui ratio facio aut enim tueor is qui sum adiutor utor in opprimo coniuratio aut respondeo invidia qui tamen non sum par servo patria poena patior exsilium ut ille qui ago in consulatus frequens commemoratio possum video non gloria magis quam defensio do


an ista, inquit Calidio Cicero, si vera essent, sic a te dicerentur? et, tantum abfuit, ut inflammares nostros animos; somnum isto loco vix tenebamus Fiducia igitur appareat et constantia, utique si auctoritas subest.

an iste inquam calidius cicero si verus sum sic ab tu dico et tantus absum ut inflammaris noster animus somnus iste locus vix teneo fiducia igitur appareo et constantia utique si auctoritas subsum


si quis tamen unam maximamque a me artem memoriae quaerat, exercitatio est et labor; multa ediscere, multa cogitare, et si fieri potest cotidie, potentissimum est. nihil aeque vel augetur cura vel negligentia intercidit.

si quis tamen unus magnus ab ego ars memoria quaero exercitatio sum et labor multus edisco multus cogito et si fio possum cottidie potens sum nihil aequus vel augeo cura vel neglegentia intercisi


apud Platonem quoque Gorgias in libro, qui nomine eius inscriptus est, idem fere dicit; sed hanc Plato illius opinionem vult accipi non suam. Cicero pluribus locis scripsit, officium oratoris esse dicere apposite ad persuadendum.

apud plato quoque gorgias in liber qui nomen is inscribo sum idem fere dico sed hic plato ille opinio volo accipio non suus cicero multus locus scribo officium orator sum dico applumbo ad persuadeo


sed nobis iam paulatim adcrescere puer et exire de gremio et discere serio incipiat. hoc igitur potissimum loco tractanda quaestio est, utiliusne sit domi atque intra privatos parietes studentem continere an frequentiae scholarum et velut publicis praeceptoribus tradere.

sed nos iam paulatim adcresco puer et exeo de gremium et disco serius incipio hic igitur potis locus tracto quaestio sum utilis sum domus atque intra privo paries studeo contineo an frequentia scholaris et velut publicus praeceptor trado


an vero statuarum artifices pictoresque clarissimi, cum corpora quam speciosissima fingendo pingendove efficere cuperent, numquam in hunc inciderunt errorem, ut Bagoam aut Megabyzum aliquem in exemplum operis sumerent sibi, sed Doryphoron illum aptum vel militiae vel palaestrae, aliorum quoque iuvenum bellicosorum et athletarum corpora decora vere existimaverunt: nos, qui oratorem studemus effingere, non arma sed tympana eloquentiae demus?

an verus statua artifex pictor clarus cum corpus quam speciosus fingo pingendove efficio cupio numquam in hic incido error ut bagoas aut megabyzum aliquis in exemplum opus sumo sui sed doryphoron ille aptus vel militia vel palaestra alius quoque juvenis bellicosor et athleta corpus decus verus existimo nos qui orator studeo effingo non arma sed tympanum eloquentia do


quorum tamen ea fere ratio est, ut primum docendi, secundum movendi, tertium illud, utrocumque est nomine, delectandi sire, ut alii dicunt, conciliandi praestare videatur officium; in docendo autem acumen, in conciliando lenitas, in movendo vis exigi videatur. itaque illo subtili praecipue ratio narrandi probandique consistet, sed saepe id etiam detractis ceteris virtutibus suo genere plenum.

qui tamen is fere ratio sum ut primus doceo secundus moveo tertius ille uter sum nomen delecto sire ut alius dico concilio praesto video officium in doceo autem acumen in concilio lenio in moveo volo exigo video itaque ille subtilis praecipuus ratio narro probo consisto sed saepe is etiam detraho ceterus virtus suus genus plenus


interim tamen, si feret flatus, danda sunt vela, dum nos indulgentia illa non fallat. omnia enim nostra, dum nascuntur, placent; alioqui nec scriberentur. sed redeamus ad iudicium et retractemus suspectam facilitate.

interim tamen si fero flo do sum velo dum nos indulgeo ille non fallo omnis enim noster dum nascor placeo alioqui neque scribo sed redeo ad iudicium et retracto suspicio facilitas


nam ut illi robur ac lacertos barbamque ante omnia et alia, quae natura proprie maribus dedit, parum existimant decora, quaeque fortia, si liceret, forent ut dura molliunt, ita nos habitum ipsum orationis virilem et illam vim stricte robusteque dicendi tenera quadam elocutionis cute operimus et, dum levia sint ac nitida, quantum valeant, nihil interesse arbitramur.

nam ut ille robur atque lacertus barba ante omnis et alius qui natura proprius maris do parum existimo decus quisque fortis si licet sum ut durus mollio ita nos habitus ipse oratio virilis et ille vis stringo robustus dico tener quidam elocutio cutis operio et dum levis sum atque nitidus quantus valeo nihil intersum arbitror


immutatio sine controversia est, cum aliud pro alio ponitur. id per omnes orationis partes deprehendimus, frequentissime in verbo, quia plurima huic accidunt; ideoque in eo fiunt soloecismi per genera, tempora, personas, modos, sive cui status eos dici seu qualitates placet, vel sex vel, ut alii volunt, octo;—nam totidem vitiorum erunt formae, in quot species eorum quidque, de quibus supra dictum est, diviseris praeterea numeros,

immutatio sine controversia sum cum alius pro alius pono is per omnis oratio pars deprehendo frequens in verbum quia multus hic accido ideo in is fio soloecismus per genus tempus persono modus sive qui status is dico seu qualitas placeo vel sex vel ut alius volo octo nam totidem vitium sum forma in quot species is quisque de qui supra dico sum diviseris praeterea numerus


sed non firme tantum continere, verum etiam cito percipere multa acturos oportet, nec quae scripseris modo iterata lectione complecti, sed in cogitatis quoque rerum ac verborum contextum sequi, et quae sint ab adversa parte dicta meminisse, nec utique ea, quo dicta sunt ordine, refutare, sed opportunis locis ponere.

sed non firmus tantus contineo verus etiam cito percipio multus ago oportet neque qui scribo modo itero lectio complector sed in cogitas quoque res atque verbum contexo sequor et qui sum ab adverso pars dictum memini neque utique is quo dictum sum ordo refutaris sed opportunus locus pono


quoniam in libro secundo quaesitum est, quid esset rhetorice et quis finis eius, artem quoque esse eam et utilem et virtutem, ut vires nostrae tulerunt, ostendimus, materiamque ei res omnes, de quibus dicere oporteret, subiecimus: iam hinc, unde coeperit, quibus constet, quo quaeque in ea modo invenienda atque tractanda sint, exsequar; intra quem modum plerique scriptores artium constiterunt, adeo ut Apollodorus contentus solis iudicialibus fuerit.

quoniam in liber secundus quaero sum quis sum rhetoricus et quis finis is ars quoque sum is et utilis et virtus ut vireo noster fero ostendo materia is res omnis de qui dico oportet subjacio iam hinc unde coepio qui consto quo quisque in is modo invenio atque tracto sum exsequor intra qui modus plerusque scriptor ars consto adeo ut apollodorus contineo sol iudicial sum


cui sine dubio frequentissimam dat occasionem ambiguitas: ut Cascellio, qui consultatori dicenti, navem lividere volo, perdes , inquit. sed averti intellectus et aliter solet, cum ab asperioribus ad leniora deflectitur: ut qui interrogatus, quid sentiret de eo, qui in adulterio deprehensus esset, tardum fuisse respondit.

qui sine dubius frequens do occasio ambiguitas ut cascellius qui consultator dico navo lividere volo perdo inquam sed averto intellego et aliter soleo cum ab asper ad lenis deflecto ut qui interrogo quis sentio de is qui in adulterium deprehendo sum tardus sum respondeo


verum ea, quae de moribus excolendis studioque iuris praecipimus, ne quis eo credat reprehendenda, quod multos cognovimus, qui taedio laboris, quem ferre tendentibus ad eloquentiam necesse est, confugerint ad haec deverticula desidiae. quorum alii se ad album ac rubricas transtulerunt et formularii vel, ut Cicero ait, leguleii quidam esse maluerunt, tanquam utiliora eligentes ea, quorum solam facilitatem sequebantur;

verus is qui de mos excolo studium ius praecipio ne quis is credo reprehendo qui multus cognosco qui taedium labor qui fero tendo ad eloquentia necesse sum confugio ad hic deverticulum desidia qui alius sui ad albus atque rubrico transfero et formularius vel ut cicero aio leguleii quidam sum malo tamquam utilis eligo is qui solus facilitas sequor


quod fecit, id nonnunquam potentius fit propositione; quae si animos occupavit, prope aures ipsae defensioni praecluduntur. in totum autem congregatio criminum accusantem adiuvat, separatio defendentem. solebam id, quod fieri et ex argumentis dixi, ex tota facere materia, ut propositis extra quae nihil esset omnibus, deinde ceteris remotis, solum id superesset quod credi volebam,

qui facio is nonnunquam potens fio propositio qui si animus occupo prope auris ipse defensio praecludo in totus autem congregatio crimen accuso adjuvo separatio defendo soleo is qui fio et ex argumentum dico ex totus facio materia ut propono extra qui nihil sum omnis deinde ceterus remoueo solus is supersum qui credo volo


nec sum ignarus, hoc a me praecipue, quod hic liber inchoat, opus studiosos eius desiderasse, ut inquisitione opinionum, quae diversissimae fuerunt, longe difficillimum, ita nescio an minimae legentibus futurum voluptati, quippe quod prope nudam praeceptorum traditionem desideret.

neque sum ignarus hic ab ego praecipuus qui hic liber incoho opus studiosi is desidero ut inquisitio opinio qui diversissimae sum longus difficilis ita nescio an minimus lego sum voluptas quippe qui prope nudus praeceptor traditio desidero


suasoriis accedere tertiam partem ex coniectura, possetne fieri et an esset futurum de quo deliberaretur. hic praecipue diximus spectandum, quis, apud quem, quid diceret. iudicialium causarum alias in singulis, alias in pluribus controversiis consistere, et in quibusdam intentionem modo stature facere, modo depulsionem; depulsionem porro omnem infitiatione duplici, factumne et an hoc factum esset, praeterea defensione ac translatione constare.

suasoria accedo tertius pars ex conicio possum fio et an sum sum de quo delibero hic praecipuus dico specto quis apud qui quis dico judicialis causaris alius in singuli alius in multus controversia consisto et in quidam intentio modo stature facio modo depulsio depulsio porro omnis infitiatio duplex facio et an hic facio sum praeterea defensio atque translatio constaris


sed de his plenius suo quidque loco tractabimus. interim nolo se iuvenes satis instructos, si quem ex his, qui breves plerumque circumferuntur, artis libellum edidicerint, et velut decretis technicorum tutos putent. multo labore, assiduo studio, varia exercitatione, plurimis experimentis, altissima prudentia, praesentissimo consilio constat ars dicendi.

sed de hic plenus suus quisque locus tracto interim nolo sui juvenis satis instruo si qui ex hic qui brevis plerusque circumfero ars libellus edisco et velut decretum technicus tueor puto multus labor assiduus studium vario exercitatio multus experimentum alo prudentia praesens consilium consto ars dico


nec unquam incidet in hoc genere materiae dubitatio rei, quae undique secundum nos sit. nam ubi contradictioni locus non est, quae potest esse causa dubitandi? ita fere omnis suasoria nihil est aliud quam comparatio, videndumque, quid consecuturi simus et per quid, ut aestimari possit, plus in eo quod petimus sit commodi, an vero in eo per quod petimus incommodi.

neque umquam incido in hic genus materia dubitatio res qui undique secundus nos sum nam ubi contradictio locus non sum qui possum sum causa dubito ita fere omnis suasoria nihil sum alius quam comparatio video quis consequor sum et per quis ut aestimaris possum multus in is qui peto sum commodus an verus in is per qui peto incommodus


ut totus ille Ciceronis pro Sexto Roscio locus: quid enim tam commune quam spiritus vivis, terra mortuis, mare fluctuantibus, litus eiectis? quae cum sex et viginti natus annos summis audientium clamoribus dixerit, defervisse tempore et annis liquata iam senior idem fatetur. et hercule quantumlibet secreta studia contulerint, est tamen proprius quidam fori profectus, alia lux, alia veri discriminis facies, plusque, si separes, usus sine doctrina quam citra usum doctrina valet.

ut totus ille cicero pro sextus roscius locus quis enim tam communis quam spiritus vivo terra morior mare fluctuo litus eicio qui cum sex et viginti nascor annus summus audio clamor dico defervesco tempus et annus liquo iam senex idem fateor et herculis quantumlibet secerno studium confero sum tamen proprius quidam forum proficiscor alius lux alius verus discrimen facies multus si separis utor sine doctrina quam citer usus doctrina valeo


quare singulis consilium ex propria ratione nascetur. illud in universum praeceperim, ut ab his quae laedunt ad ea quae prosunt refugiamus. si causa laborabimus, persona subveniat; si persona, causa; si nihil quod nos adiuvet erit, quaeramus quid adversarium laedat; nam ut optabile est plus favoris mereri, sic proximum odii minus.

quare singuli consilium ex proprius ratio nasco ille in universus praecipio ut ab hic qui laedo ad is qui prosum refugio si causa laboro persono subvenio si persono causa si nihil qui nos adjuvo sum quaero quis adversarius laedo nam ut optabilis sum multus favor mereo sic propior odium paruus


nam interim convenit solum quaerere, an hoc sit, ut an adulterium rei lupanari. cum hoc negamus, non necesse est dicere quid id vocetur, quia totum crimen infitiamur. interim quaeritur, hoc an hoc; furtum an sacrilegium. non quin sufficiat non esse sacrilegium, sed quia necesse sit dicere quid sit aliud; quo rei loco utrumque finiendum est.

nam interim convenio solus quaero an hic sum ut an adulterium res lupanaris cum hic nego non necesse sum dico quis is voco quia totus crimen infitior interim quaero hic an hic furtum an sacrilegium non quin sufficio non sum sacrilegium sed quia necesse sum dico quis sum alius quo res locus uterque finio sum


aliter autem alia aetas emendanda est, et pro modo virium et exigendum et corrigendum opus. solebam ego dicere pueris aliquid ausis licentius aut laetius, laudare illud me adhuc, venturum tempus, quo idem non permitterem; ita et ingenio gaudebant et iudicio non fallebantur.

aliter autem alius aetas emendo sum et pro modo vis et exigo et corrigo opus soleo ego dico puer aliquis audeo licet aut laetus laudo ille ego adhuc venio tempus quo idem non permitto ita et ingenium gaudeo et iudicium non fallo


illud iam omnes fatentur, esse quaestiones aut in scripto aut in non scripto; in scripto de iure, in non scripto de re. illud rationale hoc legale genus Hermagoras atque eum secuti vocant, id est νομικόν et λογικόν.

ille iam omnis fateor sum quaestio aut in scribo aut in non scribo in scribo de ius in non scribo de res ille rational hic legal genus hermagoras atque is sequor voco is sum et


an Demosthenes male sic egisset, ut scripsit, aut Cicero? aut eos praestantissimos oratores alia re quam scriptis cognoscimus? melius egerunt igitur an peius? nam si peius, sic potius oportuit dici, ut scripserunt; si melius, sic potius oportuit scribi, ut dixerunt.

an demosthenes malus sic ago ut scribo aut cicero aut is praesto orator alius res quam scribo cognosco bonus egero igitur an malus nam si malus sic potis oportet dico ut scribo si bonus sic potis oportet scribo ut dico


raro assurgit Hesiodus, magnaque pars eius in nominibus est occupata; tamen utiles circa praecepta sententiae levitasque verborum et compositionis probabilis, daturque ei palma in illo medio genere dicendi.

rarus assurgo hesiodus magnus pars is in nomen sum occupo tamen utilis circa praecipio sententia levitasque verbum et compositio probabilis do is palmo in ille medium genus dico


in parvis ergo, quales sunt fere privatae, sit ille presses et velut applicitus rei cultus, in verbis summa diligentia; quae in locis impetu feruntur et circumiectae orationis copia latent, hic expressa et, ut vult Zeno, sensu tincta esse debebunt; compositio dissimulata quidem sed tamen quam iucundissima;

in parvus ergo qualis sum fere privo sum ille presses et velut applico res cultus in verbum summus diligentia qui in locus impetus fero et circumjacio oratio copia lateo hic exprimo et ut volo zeno sentio tingo sum debeo compositio dissimulo quidem sed tamen quam jucundus


namque et voce et modulatione grandia elate, iucunda dulciter, moderata leniter canit, totaque arte consentit cum eorum quae dicuntur adfectibus.

namque et vox et modulatio grandis effero iucundus dulcis modero lenis cano totus ars consentio cum is qui dico affectus


quae delectatio aut quod mediocriter saltem docti hominis indicium, nisi alia repetitione, alia commoratione infigere, digredi a re et redire ad propositum suum scierit, removere a se, in alium traiicere, quae relinquenda, quae contemnenda sint iudicare? motus est in his orationis atque actus, quibus detractis iacet et velut agitante corpus spiritu caret.

qui delectatio aut qui mediocris saltem doceo homo indicium nisi alius repetitio alius commoratio infigo digredior ab res et redeo ad propono suus scio removeo ab sui in alius traiicere qui relinquo qui contemno sum iudicaris moueo sum in hic oratio atque ago qui detraho iaceo et velut agito corpus spiritus careo


amplior est semper infinite, inde enim finita descendit. quod ut exemplo pateat, infinita est, an uxor ducenda? finita, an Catoni ducenda? ideoque esse suasoria potest. sed etiam remotae personis propriis ad aliquid referri solent. est enim simplex, an respublica administranda? refertur ad aliquid, an in tyrannide administranda?

amplus sum semper infinitus inde enim finio descendo qui ut exemplum pateo infinitus sum an uxor duco finio an cato duco ideo sum suasoria possum sed etiam removeo persona proprius ad aliquis refero soleo sum enim simplex an respublica administro refero ad aliquis an in tyrannis administro


cetera vitia omnia ex pluribus vocibus sunt, quorum est soloecismus, quanquam circa hoc quoque disputatum est. nam etiam qui complexu orationis accidere eum confitentur, quia tamen unius emendatione verbi corrigi possit, in verbo esse vitium non in sermone contendunt;

ceterus vitio omnis ex multus vox sum qui sum soloecismus quamquam circa hic quoque disputas sum nam etiam qui complexus oratio accido is confiteor quia tamen unus emendatio verbum corrigo possum in verbum sum vitium non in sermo contendo


at tractu et declinatione talia sunt, qualia apud Ciceronem beatitas et beatitudo; quae dura quidem sentit esse, verumtamen usu putat posse molliri. nec a verbis modo, sed a nominibus quoque derivata sunt quaedam, ut a Cicerone sullaturit ab Asinio fimbriatum et figulatum .

at traho et declinatio talis sum qualis apud cicero beatitas et beatitudo qui durus quidem sentio sum verumtamen usus puto possum mollio neque ab verbum modo sed ab nomen quoque derivo sum quidam ut ab cicero sullaturio ab asinius fimbriatus et figulo


ergo ego, inquit, nunquam vici? Redarguimus interim aperte, ut Cicero Vibium Curium multum de annis aetatis suae mentientem, tum ergo, cum una declamabamus, non eras natus; interim et simulata assensione, ut idem Fabia Dolabellae dicente triginta se annos habere, verum est, inquit; nam hoc illam iam viginti annis audio.

ergo ego inquam numquam vinco redarguo interim apertus ut cicero vibius curiatii multus de annus aetas suus mentior tum ergo cum unus declamo non sum nascor interim et simulo assensio ut idem fabius dolabella dico triginta sui annus habeo verus sum inquam nam hic ille iam viginti annus audio


risus igitur oriuntur aut ex corpore eius, in quem dicimus, aut ex animo, qui factis ab eo dictisque colligitur, aut ex iis, quae sunt extra posita. intra haec enim est omnis vituperatio; quae si gravius posita sit, severa est, si levius, ridicula. haec aut ostenduntur aut narrantur aut dicto notantur.

rideo igitur orior aut ex corpus is in qui dico aut ex animus qui facio ab is dico colligo aut ex is qui sum extra pono intra hic enim sum omnis vituperatio qui si gravis pono sum severus sum si levis ridicula hic aut ostendo aut narro aut dico noto


contraria sunt omnia tribus filiis, qui in mortem patris coniurarant: sortiti nocte singuli per ordinem cum ferro cubiculum intrarunt patre dormiente; cum occidere eum nemo potuisset, excitato omnia indicarunt.

contrarius sum omnis tres filius qui in mors pater conjuro sortio nox singuli per ordo cum ferrum cubiculum intro pater dormio cum occaedes is nemo possum excito omnis indico


hinc sunt pietas, fides, continentia et talia. adiiciunt et id, quod sit par. verum id non temere intuendum est: nam et vis contra vim et talio nihil habent adversum eum, qui prior fecit, iniusti; et non, quoniam res pares sunt, etiam id est iustum, quod antecessit. illa utrinque iusta, eadem lex, eadem condicio; ac forsitan ne sint quidem paria, quae ulla parte sunt dissimilia. constitutio est in lege, more, iudicato, pacto.

hinc sum pietas fides continentia et talis adiiciunt et is qui sum par verus is non temere intueor sum nam et volo contra vis et talio nihil habeo adverro is qui prior facio injustus et non quoniam res par sum etiam is sum iustus qui antecedo ille uter iustus idem lex idem condicio atque forsitan ne sum quidem par qui ullus pars sum dissimilis constitutio sum in lex mos iudico pacisco


sunt quaedam et falsae expositiones, quarum in foro duplex genus est: alterum, quod instrumentis adiuvatur, ut P. Clodius fiducia testium, qua nocte incestum Romae commiserat, Interamnae se fuisse dicebat; alterum, quod est tuendum dicentis ingenio. id interim ad solam verecundiam pertinet, unde etiam mihi videtur dici color, interim ad quaestionem.

sum quidam et fallo expositio qui in forum duplex genus sum alter qui instrumentum adjuvo ut p claudius fiducia testis qui nox incestus roma committo interamna sui sum dico alter qui sum tueor dico ingenium is interim ad solus verecundia pertineo unde etiam ego video dico color interim ad quaestio


in epistolis aliquando familiariter apud amicos, nonnunquam in dialogis aliena tamen persona verum de eloquentia sua dicit. et aperte tamen gloriari nescio an sit magis tolerabile vel ipsa vitii huius simplicitate, quam illa iactatio perversa, si abundans opibus pauperem se neget, nobilis obscurum et potens infirmum et disertus imperitum plane et infantem vocet.

in epistula aliquando familiaris apud amicus nonnunquam in dialogus alienus tamen persono verus de eloquentia suus dico et apertus tamen glorior nescio an sum magis tolerabilis vel ipse vitium hic simplicitas quam ille jactatio perverto si abundo ops paupero sui nego nobilis obscurus et possum infirmus et dissero imperitus planus et infer voco


sed tria an plura sint, ambigitur. nec dubie prope omnes utique summae apud antiquos auctoritatis scriptores Aristotelem secuti, qui nomine tantum alio contionalem pro deliberativa appellat, hac partitione contenti fuerunt.

sed tres an multus sum ambago neque dubius prope omnis utique summa apud antiqui auctoritas scriptor aristotelis sequor qui nomen tantus alius contional pro deliberativus appello hic partitio contendo sum


unde Ciceroni quoque in prooemio, cum diceret pro Milone, digredi fuit necesse, ut ipsa oratiuncula qua usus est patet. potest autem paulo longius exire, qui praeparat aliquid ante quaestionem et qui finitae probationi velut commendationem adiicit At qui ex media erumpit, cito ad id redire debet unde devertit.

unde cicero quoque in prooemium cum dico pro milo digredior sum necesse ut ipse oratiuncula qui utor sum pateo possum autem paulus longus exeo qui praeparo aliquis ante quaestio et qui finio probatio velut commendatio adiicit at qui ex medius erumpo cito ad is redeo debeo unde deverto


optimae vero praeparationes erunt quae latuerint, it a Cicerone sunt quidem utilissime praedicta omnia, per quae Miloni Clodius non Clodio Milo insidiatus esse videatur; plurimum tamen facit illa callidissima simplicitatis imitatio: Milo autem, cum in senate fuisset eo die, ( quoad senatus est dimissus, domum venit, calceos et vestimenta mutauit, paulisper, dum se uxor, ut fit, comparat, commoratus est.

bonus verus praeparatio sum qui lateo eo ab cicero sum quidem utilis praedico omnis per qui milo claudius non claudius milo insidior sum video multus tamen facio ille callidus simplicitas imitatio milo autem cum in senate sum is dies quoad senatus sum dimitto domus venio calceus et vestimentum muto paulisper dum sui uxor ut fio comparo commoro sum


ut autem nemo contra id, quod vult, dicit, ita potest melius aliquid velle quam dicit, quo modo ille abdicatus, qui a patre, ut filium expositum et ab eo educatum solutis alimentis recipiat, postulat, revocari fortasse mavult, non tamen quod petit non vult.

ut autem nemo contra is qui volo dico ita possum bonus aliquis volo quam dico quo modo ille abdico qui ab pater ut filius expono et ab is educo soluo alimentum recipio postulo revocaris fortasse malo non tamen qui peto non volo


nam est certe aliquid consummata eloquentia, neque ad eam pervenire natura humani ingenii prohibet. quod si non contingat, altius tamen ibunt, qui ad summa nitentur, quam qui, praesumpta desperatione quo velint evadendi, protinus circa ima substiterint.

nam sum certus aliquis consummo eloquentia neque ad is pervenio natura humanus ingenium prohibeo qui si non contingo altus tamen eo qui ad summus nitor quam qui praesumo desperatio quo volo evado protinus circa imus substiterint


in quibus nos singularem ac pluralem habemus Graeci et δυϊκόν. quanquam fuerunt, qui nobis quoque adiicerent dualem scripsere, legere; quod evitandae asperitatis gratia mollitum est, ut apud veteres pro male mereris, male merere. ideoque quod vocant dualem, in illo solo genere consistit, cum apud Graecos et in verbi tota fere ratione et in nominibus deprehendatur, et sic quoque rarissimus eius sit usus,

in qui nos singularis atque plural habeo graecum et quamquam sum qui nos quoque adjicio dual scribo lego qui evitandae asperitas gratia mollio sum ut apud vetus pro malus mereo malus mereo ideo qui voco dual in ille solum genus consisto cum apud graeci et in verbum totus fere ratio et in nomen deprehendo et sic quoque rarus is sum utor


quo fit, ut non rudia tantum et fortuita, sed impropria interim, dum sola est connectendi sermonis cupiditas, effluant, quae nec scribentium curam nec dicentium impetum consequantur. at idem ille, qui excipit, si tardior in scribendo aut incertior in intellegendo velut offensator fuit, inhibetur cursus, atque omnis quae erat concepta mentis intentio mora et interdum iracundia excutitur.

quo fio ut non rudis tantus et fortuitus sed impropria interim dum solus sum connectendi sermo cupiditas effluo qui neque scribo cura neque dico impetus consequor at idem ille qui excipio si tardus in scribo aut incertus in intellego velut offensator sum inhibeo curro atque omnis qui sum concipio mens intentio mora et interdum iracundia excutio


diutius duravit, ut e et i iungendis eadem ratione qua Graeci ει uterentur; ea casibus numerisque discreta est, ut Lucilius praecipit: iam puerei venere, e postremum. facito atque i, Ut pueri plures fiant; ac deinceps idem: mendaci furique addes e, cum dare furi iusseris.

diu duro ut e et eo jungo idem ratio qui graecum uto is casus numerus discerno sum ut lucilius praecipio iam puerei venio e posterus facio atque eo ut puer multus fio atque deinceps idem mendacium furo addo e cum do furo jubeo


ad cuius rei confirmationem adferunt, Demaden remigem, et Aeschinen hypocriten oratores fuisse. falso ; nam neque orator esse, qui non didicit, potest, et hos sero potius quam nunquam didicisse quis dixerit, quanquam Aeschines ab initio sit versatus in litteris, quas pater eius etiam docebat, Demaden neque non didicisse certum sit, et continua dicendi exercitatio potuerit tantum, quantuscunque postea fuit, fecisse; nam id potentissimum discendi genus est.

ad qui res confirmatio affero demades remigo et aeschines hypocriten orator sum fallo nam neque orator sum qui non disco possum et hic serus potis quam numquam disco quis dico quamquam aeschines ab initium sum verso in littera qui pater is etiam doceo demades neque non disco certus sum et continuo dico exercitatio possum tantus quantuscunque postea sum facio nam is potens disco genus sum


nam egregie ira Vatinium Calvus, factum , inquit, ambitum scitis omnes et hoc vos scire omnes sciunt. Cicero quidem ira Verrem etiam emendari posse infamiam iudiciorum damnato reo dicit; quod est unum ex supra dictis. metus etiam, si est adhibendus, ut faciat idem, hunc habet locum fortiorem quam ira prooemio. qua de re quid sentirem, alio iam libro exposui.

nam egregius ira vatinius calvus facio inquam ambitus scio omnis et hic tu scio omnis scio cicero quidem ira verres etiam emendaris possum infamia iudicium damno reor dico qui sum unus ex supra dictum metus etiam si sum adhibeo ut facio idem hic habeo locus fortis quam ira prooemium qui de res quis sentio alius iam liber expono


erit illud plenius interim corpus, quod mox adulta aetas astringat. hinc spes roboris. maciem namque et infirmitatem in posterum minari solet protinus omnibus membris expressus infans. audeat haec aetas plura et inveniat et inventis gaudeat, sint licet illa non satis sicca interim ac severa. facile remedium est ubertati;

sum ille plenus interim corpus qui mox adolesco aetas astringo hinc spes robur macies namque et infirmitas in posterus mino soleo protinus omnis membrum exprimo infer audeo hic aetas multus et invenio et invenio gaudeo sum licet ille non satis sicco interim atque severus facilis remedium sum ubertas


verum eadem fictio valet et ad qualitates: si Catilina cum suo consilio nefariorum hominum, quos secum eduxit hoc de re posset iudicare, condemnaret L. Murenam; et ad amplificationem: si hoc tibi inter cenam in illis immanibus poculis tuis accidisset. sic et, si respublica vocem haberet.

verus idem fictio valeo et ad qualitas si catilina cum suus consilium nefarius homo qui sui educo hic de res possum iudicaris condemno l murena et ad amplificatio si hic tu inter cena in ille immanis poculum tuus accido sic et si respublica voco habeo


de mutatione etiam litterarum, de qua supra dixi, nihil repetere hic necesse est, fortasse enim sicut scribebant etiam loquebantur.

de mutatio etiam litteraris de qui supra dico nihil repeto hic necesse sum fortasse enim sicut scribo etiam loquor


narrationibus non inutiliter subiungitur opus destruendi confirmandique eas, quod ἀνασκευή et κατασκευή vocatur. id porro non tantum in fabulosis et carmine traditis fieri potest, verum etiam in ipsis annalium monumentis; ut, si quaeratur, an sit credibile super caput Valeri pugnantis sedisse corvum, qui os oculosque hostis Galli rostro atque alis everberaret, sit in utramque partem ingens ad dicendum materia;

narratio non inutilis subjungo opus destruo confirmo is qui et voco is porro non tantus in fabulosus et carmen trado fio possum verus etiam in ipse annalis monumentum ut si quaero an sum credibilis super caput valerius pugno sedeo corvus qui os oculus hostis gallus rostrum atque ala everberaret sum in uter pars ingens ad dico materia


et huic contraria saepe percursio est et plus ad intelligendum quam dixeris significatio et distincte concisa brevitas et extenuatio, et huic adiuncta illusio; a praeceptis Caesaris non abhorrens, et ab re digressio, in qua cum fuerit delectatio, tum reditas ad rem aptus et concinnus esse debebit; propositioque, quid sis dicturus, et ab eo quod est dictum seiunctio, et reditus ad propositum et iteratio et rationis apta conclusio;

et hic contrarius saepe percursio sum et multus ad intellego quam dico significatio et distinguo concaedes brevitas et extenuatio et hic adjungo illusio ab praecipio caesar non abhorreo et ab res digressio in qui cum sum delectatio tum reditas ad res aptus et concinnus sum debeo propositio quis sum dico et ab is qui sum dico sejunctio et redeo ad propono et iteratio et ratio apto conclusio


quando a nostris, quando ab adversariorum propositionibus incipiamus, quando a firmissimis probationibus, quando a levioribus; qua in causa praeponendae prooemiis quaestiones, qua praeparatione praemuniendae, quid iudicis animus accipere possit statim dictum, quo paulatim deducendus, singulis an universis opponenda refutatio, reservandi perorationi an per totam actionem diffundendi adfectus, de iure prius an de aequitate dicendum; anteacta crimina an de quibus iudicium est prius obiicere vel diluere conveniat;

quando ab noster quando ab adversarius propositio incipio quando ab firmus probatio quando ab levis qui in causa praeponendae prooemium quaestio qui praeparatio praemunio quis judex animus accipio possum statim dico quo paulatim deduco singuli an universus oppono refutatio reservandi peroratio an per totus actio diffundo affectus de ius prior an de aequitas dico anteago crimen an de qui iudicium sum prior obiicere vel diluo convenio


vel contra: licuit , quia pater eram, quia magistratus. sed circa facti controuersiam argumenta praestant, circa iuris lites materiam quaestionum. ad qualitatem quoque frequenter pertinet locus, neque enim idem ubique aut licet aut decorum est; quin etiam in qua quidque civitate quaeratur interest, moribus enim et legibus distant.

vel contra licet quia pater sum quia magistratus sed circa facio controuersia argumentum praesto circa ius lis materia quaestio ad qualitas quoque frequens pertineo locus neque enim idem ubique aut licet aut decorus sum quin etiam in qui quisque civitas quaero intersum mos enim et lex disto


quisquamne , non dico de homicidio, sacrilegio, parricidio, sed de calculis certe atque rationibus, quisquam denique, ut semel finiam, in lite cantat? quod si omnino recipiendum est, nihil causae est, cur non illam vocis modulationem fidibus ac tibiis, immo me hercule, quod est huic deformitati propius, cymbalis adiuvemus.

quisquam non dico de homicidium sacrilegium parricidium sed de calculus certus atque ratio quisquam denique ut semel finio in lis canto qui si omnino recipio sum nihil causa sum cur non ille vox modulatio fides atque tibia immo ego herculis qui sum hic deformitas propius cymbal adjuvo


voluntas anceps est, sed, quia ita homines putant, attingenda defensio, ut id pro re publica fuerit. necessitate ? subita igitur pugna, non praeparata; alter igitur insidiatus est. uter ? Profecto Clodius. videsne , ut ipsa rerum necessitas deducat ad defensionem? adhuc ,

voluntas anceps sum sed quia ita homo puto attingo defensio ut is pro res publicus sum necessitas subeo igitur pugno non praeparo alter igitur insidior sum uter profecto claudius video ut ipse res necessitas deduco ad defensio adhuc


defensionis quoque permutatio reprehenditur saepe, ut Attius adversus Cluentium, Aeschines adversus Ctesiphontem facit, cum ille Ciceronem lege usurum modo, hic minime de lege dicturum Demosthenen queritur. declamatores vero inprimis sunt admonendi, ne contradictiones eas ponant, quibus facillime responderi possit, neu sibi stultum adversarium fingant. facimus autem (quod maxime uberes loci popularesque sententiae nascuntur materiam dicendi nobis, quod volumus, ducentibus) ut non sit ille inutilis versus: non male respondit, male enim prior ille rogarat. Fallet haec nos in foro consuetudo, ubi adversario,

defensio quoque permutatio reprehendo saepe ut attius adverro cluentius aeschines adverro ctesiphon facio cum ille cicero lex utor modo hic paruus de lex dico demosthenes queror declamator verus imprimis sum admoneo ne contradictio is pono qui facilis respondeo possum neu sui stultus adversarius fingo facio autem qui magnus uber locus populo sententia nascor materia dico nos qui volo duco ut non sum ille inutilis verro non malus respondeo malus enim prior ille rogo fallo hic nos in forum consuetudo ubi adversarius


nam et gubernator vult salva nave in portum pervenire; si tamen tempestate fuerit abreptus, non ideo minus erit gubernator dicetque notum illud, dum clavum rectum teneam.

nam et gubernator volo salvo navus in portus pervenio si tamen tempestas sum arrepo non ideo paruus sum gubernator dico notus ille dum clavus recingo teneo


parum fortis videtur quibusdam, quibus optime respondit ipse, non se timidum in suscipiendis, sed in providendis periculis; quod probavit morte quoque ipsa, quam praestantissimo suscepit animo.

parum fortis video quidam qui optume respondeo ipse non sui timidus in suscipio sed in provideo periculum qui probo mors quoque ipse quam praesto suscipio animus


mihi et pluribus nihilominus auctoribus tres summum videntur. nam ita se habet ipsa natura, ut sit, de quo quaeratur et per quod probetur; tertium adiici potest velut ex consensu duorum antecedentium. ita erit prima intentio, secunda adsumptio, tertia connexio. nam confirmatio primae ac secundae partis et exornatio eisdem cedere possunt,

ego et multus nihilominus auctor tres superus video nam ita sui habeo ipse natura ut sum de quo quaero et per qui probo tertius adiici possum velut ex consensus duo antecedo ita sum primus intentio secundus assumptio tertius connexio nam confirmatio primus atque secundus pars et exornatio idem cedo possum


alii tamen ex idoneis dumtaxat auctoribus octo partes secuti sunt ut Aristarchus et aetate nostra Palaemon, qui vocabulum sive appellationem nomini subiecerunt tanquam speciem eius. at ii, qui aliud nomen aliud vocabulum faciunt, novem. nihilominus fuerunt, qui ipsum adhuc vocabulum ab appellatione deducerent, ut esset vocabulum corpus visu tactuque manifestum, domus, lectus, appellatio, cui vel alterum deesset vel utrumque, ventus, caelum, deus, virtus. adiiciebant et asseverationem ut eheu, et tractationem ut fasciatim; quae mihi non approbantur.

alius tamen ex idoneus dumtaxat auctor octo pars sequor sum ut aristarchus et aetas noster palaemon qui vocabulis sive appellatio nomen subjacio tamquam species is at is qui alius nomen alius vocabulis facio novo nihilominus sum qui ipse adhuc vocabulis ab appellatio deduco ut sum vocabulis corpus video tango manifestus domus lego appellatio qui vel alter desum vel uterque venio caelum deus virtus adiiciebant et asseveratio ut eheu et tractatio ut fasciatim qui ego non approbantur


equidem id maxime praecipiam ac repetens iterumque iterumque monebo: res duas in omni actu spectet orator, quid deceat et quid expediat. expedit autem saepe mutare ex illo constituto traditoque ordine aliqua et interim decet, ut in statuis atque picturis videmus variari habitus, vultus, status. nam recti quidem corporis vel minima gratia est;

equidem is magnus praecipio atque repeto iterum iterum moneo res duo in omnis actus specto orator quis decet et quis expedio expedio autem saepe muto ex ille constituo trado ordo aliqui et interim decet ut in statuo atque pingo video variaris habitus vultus status nam recingo quidem corpus vel minimus gratia sum


est autem ipsa quoque adiectionis; repetit enim quae dicta sunt et, priusquam ad aliud descendat, in prioribus resistit. eius exemplum ex Graeco notissimo transferatur: non enim dixi quidem sed non scripsi, nec scripsi quidem sed non obii legationem, nec obii quidem legationem sed non persuasi Thebanis.

sum autem ipse quoque adiectio repeto enim qui dictum sum et priusquam ad alius descendo in prior resisto is exemplum ex graecum nosco transfero non enim dico quidem sed non scribo neque scribo quidem sed non obeo legatio neque obeo quidem legatio sed non persuadeo thebanus


nec causanti pupillo sic tutor irascatur unquam, ut non remaneant amoris vestigia et sacra quaedam patris eius memoria. iam quomodo contra abdicantem patrem, querentem uxorem, agi causam oporteret, in libro, ut arbitror, septimo dixi. quando etiam ipsos loqui, quando advocati voce uti deceat, quartus liber, in quo prooemii praecepta sunt, continet.

neque causor pupillus sic tuto irasco umquam ut non remaneo amor vestigium et sacer quidam pater is memoria iam quomodo contra abdico pater queror uxor ago causa oportet in liber ut arbitror septimus dico quando etiam ipse loquor quando advoco vox uti decet quartus liber in quo prooemium praecipio sum contineo


adhuc autem in Phaedro manifestius facit, hanc artem consummari citra iustitiae quoque scientiam non posse; cui opinioni nos quoque accedimus. an aliter defensionem Socratis et eorum, qui pro patria ceciderant, laudem scripsisset?

adhuc autem in phaedrus manifestius facio hic ars consummaris citer justitia quoque scientia non possum qui opinio nos quoque accedo an aliter defensio socrates et is qui pro patria cado laus scribo


nec hoc dico (quia severiores sequi placet leges) pro patre, fratre, amico periclitantibus, tametsi non mediocris haesitatio est, hinc iustitiae proposita imagine, inde pietatis. nihil dubii relinquamus. sit aliquis insidiatus tyranno atque ob id reus: utrumne salvum eum nolet is, qui a nobis finitur, orator? an, si tuendum susceperit, non tam falsis defendet, quam qui apud iudices malam causam tuetur?

neque hic dico quia severus sequor placeo lex pro pater frater amicus periclitor tametsi non mediocris haesitatio sum hinc justitia propono imago inde pietas nihil dubius relinquo sum aliquis insidior tyrannus atque ob is reus uter salvus is nolo is qui ab nos finio orator an si tueor suscipio non tam falsum defendo quam qui apud iudex malus causa tueor


sic nascuntur haec velut simulacra ex illis tribus, interim simplicia, interim et mixta, propriam tamen faciem ostendentia, ut scripti et voluntatis, quae sine dubio aut qualitate aut coniectura continentur, et syllogismos, qui est maxime qualitatis, et leges contrariae, quae iisdem, quibus scriptum et voluntas, constant, et ἀμφιβολία, quae semper coniectura explicatur.

sic nascor hic velut simulacrum ex ille tres interim simplicia interim et misceo proprius tamen facies ostendo ut scribo et voluntas qui sine dubius aut qualitas aut conicio contineo et syllogismus qui sum magnus qualitas et lex contrarius qui idem qui scribo et voluntas consto et qui semper conicio explico


sunt hi et metrici pedes, sed hoc interest, quod rhythmo indifferens, dactylicusne ille priores habeat breves an sequentes; tempus enim solum metitur, ut a sublatione ad positionem idem spatii sit. proinde alia dimensio est versuum; pro dactylico poni non poterit anapaestus aut spondeus, nec paean eadem ratione brevibus incipiet ac desinet.

sum hic et metrix pes sed hic intersum qui rhythmos indifferens dactylicus ille prior habeo brevis an sequor tempus enim solus metior ut ab sublatio ad positio idem spatium sum proinde alius dimensio sum versus pro dactylicus pono non possum anapaestus aut spondeus neque paean idem ratio brevis incipio atque desino


atque adhuc alibi: vero enim oratori, quae sunt in hominum vita, quandoquidem in ea versatur orator atque ea est ei subiecta materies, omnia quaesita, audita, lecta, disputata, tractata, agitata esse debent.

atque adhuc alibi verus enim orator qui sum in homo vito quandoquidem in is verso orator atque is sum is subiectum materies omnis quaero audio lego disputo tracto agito sum debeo


sed ego cum auctoritate summorum oratorum magis ducor, tum pertinere ad causam puto quidquid ad dicentem pertinet, cum sit naturale, ut iudices iis, quos libentius audiunt, etiam facilius credant.

sed ego cum auctoritas summus orator magis duco tum pertineo ad causa puto quisquis ad dico pertineo cum sum natural ut iudex is qui libet audio etiam facilis credo


nam quis philosophorum aut in iudiciis frequens aut clarus in contionibus fuit? quis denique in ipsa, quam maxime plerique praecipiunt, rei publicae administratione versatus est? atqui ego illum, quem instituo, Romanum quendam velim esse sapientem, qui non secretis disputationibus, sed rerum experimentis atque operibus vere civilem virum exhibeat.

nam quis philosophus aut in iudicium frequens aut clarus in contio sum quis denique in ipse quam magnus plerusque praecipio res publicus administratio verso sum atqui ego ille qui instituo romanus quidam volo sum sapio qui non secerno disputatio sed res experimentum atque opus verus civilis vir exhibeo


cuius rei licentia ex hoc est, quod ante declamationem illa velut imago litis exponitur Sed in foro quoque contingere istud principiorum genus secundis actionibus potest; primis quidem raro unquam, nisi forte apud eum, cui res iam aliunde nota sit, dicimus.

qui res licentia ex hic sum qui ante declamatio ille velut imago lis expono sed in forum quoque contingo iste principia genus secundus actio possum primus quidem rarus umquam nisi fors apud is qui res iam aliunde nosco sum dico


nam et lacertos exercitatione constringere et augere vires et colorem trahere naturale est. ideoque in omnibus gentibus alius alio facundior habetur et eloquendo dulcis magis (quod si non eveniret, omnes pares essent); at idem homines aliter de re alia loquuntur et servant personarum discrimina. ita , quo quisque plus efficit dicendo, hoc magis secundum naturam eloquentiae dicit.

nam et lacertus exercitatio constringo et augeo vireo et color traho natural sum ideo in omnis gens alius alius facundus habeo et eloquor dulcis magis qui si non evenio omnis par sum at idem homo aliter de res alius loquor et servo personaris discrimino ita quo quisque multus efficio dico hic magis secundus natura eloquentia dico


neque ego paraphrasim esse interpretationem tantum volo, sed circa eosdem sensus certamen atque aemulationem. ideoque ab illis dissentio, qui vertere orationes Latinas vetant, quia optimis occupatis, quidquid aliter dixerimus, necesse sit esse deterius. nam neque semper est desperandum, aliquid illis, quae dicta sunt, melius posse reperiri; neque adeo ieiunam ac pauperem natura eloquentiam fecit, ut una de re bene dici nisi semel non possit.

neque ego paraphrasim sum interpretatio tantus volo sed circa idem sensus certamen atque aemulatio ideo ab ille dissentio qui verto oratio latinae veto quia bonus occupo quisquis aliter dico necesse sum sum deterior nam neque semper sum despero aliquis ille qui dictum sum bonus possum reperio neque adeo jejunus atque paupero natura eloquentia facio ut unus de res bene dico nisi semel non possum


multus alioqui error est; exhausto labore, quod non ratione scrutabimur, non poterimus invenire nisi casu. at si scierimus, ubi quodque nascatur, cum ad locum ventum erit, facile quod in eo est pervidebimus.

multus alioqui error sum exhaurio labor qui non ratio scrutor non possum invenio nisi casus at si scio ubi quisque nasco cum ad locus venio sum facilis qui in is sum pervidebimus


sed elevandi genus est etiam causarum relatio, qua Cicero est usus in Vatinium. qui pedibus aeger, cum vellet videri commodioris valetudinis factus et diceret, se iam bina milia passuum ambulare, dies enim, inquit, longiores sunt. et Augustus nuntiantibus Tarraconensibus palmam in ara eius enatam, apparet , inquit, quam saepe accendatis.

sed elevandi genus sum etiam causaris relatio qui cicero sum utor in vatinius qui pes aeger cum volo video commodus valetudo facio et dico sui iam bini mille passus ambulo dies enim inquam longus sum et augustus nuntio tarraconensis palma in ara is eno appareo inquam quam saepe accendo


similiter in vocabulis et nominibus fit soloecismus genere, numero, proprie autem casibus, quidquid horum alteri succedet. huic parti subiungatur licet per comparationes et superlationes, itemque in quibus patrium pro possessivo dicitur vel contra.

similis in vocabulis et nomen fio soloecismus genus numerus proprius autem casus quisquis hic alter succedo hic pario subjungo licet per comparatio et superlatio ito in qui patrius pro possessivus dico vel contra


illud enim admonere satis est, omnia, quae ars consummaverit, a natura initia duxisse. aut tollatur medicina, quae ex observatione salubrium atque iis contrariorum reperta est, et, ut quibusdam placet, tota constat experimentis; nam et vulnus deligavit aliquis, antequam haec ars esset, et febrem quiete et abstinentia, non quia rationem videbat, sed quia id valetudo ipsa cogebat, mitigavit.

ille enim admoneo satis sum omnis qui ars consummo ab natura initium duco aut tollo medicina qui ex observatio salubris atque is contrarius reperio sum et ut quidam placeo totus consto experimentum nam et vulnus deligo aliquis antequam hic ars sum et febris quiesco et abstinentia non quia ratio video sed quia is valetudo ipse cogo mitigo


sed haec tamen non debent esse mimica Itaque nec illum probaverim, quanquam inter clarissimos sui temporis oratores fuit, qui pueris ira epilogum productis talos iecit ira medium, quos illi diripere coeperunt; namque haec ipsa discriminis sui ignorantia potuit esse miserabilis;

sed hic tamen non debeo sum mimicus itaque neque ille probo quamquam inter clarus suus tempus orator sum qui puer ira epilogus produco talus jacio ira medius qui ille diripio coepio namque hic ipse discrimen suus ignoro possum sum miserabilis


quin ipsa vitae praecepta, etiamsi natura sunt honesta, plus tamen ad formandas mentes valent, quotiens pulchritudinem rerum claritas orationis illuminat. quare , etiamsi in utramque partem valent arma facundiae, non est tamen aequum id haberi malum, quo bene uti licet.

quin ipse vita praecipio etiamsi natura sum honestus multus tamen ad formo mens valeo quotiens pulchritudo res claritas oratio illumino quare etiamsi in uter pars valeo arma facundia non sum tamen aequus is habeo malus quo bene uti licet


illud ex consuetudine mutandum prorsus existimo in iis, de quibus nunc disserimus, aetatibus, ne omnia quae scripserint ediscant et certa, ut moris est, die dicant; quod quidem maxime patres exigunt atque ita demum studere liberos suos, si quam frequentissime declamaverint, credunt, cum profectus praecipue diligentia constet.

ille ex consuetudo muto prorsus existimo in is de qui nunc dissero aetas ne omnis qui scribo edisco et certus ut mos sum dies dico qui quidem magnus pater exigo atque ita demum studeo liber suus si quam frequens declamaverint credo cum proficiscor praecipuus diligentia consto


neque enim diceret Horatius, facetum carminis genus natura concessum esse Vergilio. decoris hanc magis et excultae cuiusdam elegantiae appellationem puto. ideoque in epistolis Cicero haec Bruti refert verba: ne illi sunt pedes faceti ac delicatius ingredienti molles. quod convenit cum illo Horatiano, molle atque facetum Vergilio locum vero accipimus, quod est contrarium serio.

neque enim dico horatius facetus carmen genus natura concedo sum vergilius decor hic magis et excolo quidam elegantia appellatio puto ideo in epistula cicero hic brutus refero verbum ne ille sum pes facetus atque delicatus ingredior mollis qui convenio cum ille horatianus mollis atque facetus vergilius locus verus accipio qui sum contrarius serius


nec scripto modo id accidit, sed etiam sensu plerique obscene intelligere, nisi caveris, cupiunt (ut apud Ovidium quaeque latent meliora putat ) et ex verbis, quae longissime ab obscenitate absunt, occasionem turpitudinis rapere. siquidem Celsus κακέμφατον apud Vergilium putat: incipiunt agitata tumescere. Quod si recipias, nihil loqui tutum est.

neque scribo modo is accido sed etiam sentio plerusque obscenus intellego nisi caveo cupio ut apud ovidius quisque lateo bonus puto et ex verbum qui longus ab obscenitas absum occasio turpitudo rapio siquidem celsus apud vergilius puto incipio agito tumesco qui si recipio nihil loquor tueor sum


posuerat et Cicero in libris rhetoricis, facti, nominis, generis, actionis; ut in facto coniectura, in nomine finitio, in genere qualitas, in actione ius intelligeretur. iuri subiecerat translationem. verum hic legales quoque quaestiones alio loco tractat ut species actionis.

pono et cicero in liber rhetorica facio nomen genus actio ut in facio conicio in nomen finitio in genus qualitas in actio ius intelligeretur jus subjacio translatio verus hic legal quoque quaestio alius locus tracto ut species actio


quare mihi compositione velut amentis quibusdam nervisve intendi et concitari sententiae videntur. ideoque eruditissimo cuique persuasum est, valere eam plurimum non ad delectationem modo sed ad motum quoque animorum,

quare ego compositio velut amens quidam nervisve intendo et concitaris sententia video ideo erudio quisque persuadeo sum valeo is multus non ad delectatio modo sed ad motus quoque animus


etiam illud, quod Cicero Caerelliae scripsit reddens rationem, cur illa C. Caesaris tempora tam patienter toleraret, haec aut animo Catonis ferenda sunt aut Ciceronis stomacho; stomachus enim ille habet aliquid ioco simile. haec , quae movebant, dissimulanda mihi non fuerunt; in quibus ut erraverim, legentes tamen non decepi, indicata et diverse opinione, quam sequi magis probantibus liberum est.

etiam ille qui cicero cerellia scribo reddo ratio cur ille que caesar tempus tam patienter tolero hic aut animus cato fero sum aut cicero stomachus stomachus enim ille habeo aliquis iocus similis hic qui moveo dissimulo ego non sum in qui ut erro lego tamen non decipio indico et diverto opinio quam sequor magis probo liber sum


reus contra tunc narrationem subtrahet, cum id, quod obiicitur, neque negari neque excusari poterit, sed in sola iuris quaestione consistet; ut in eo, qui, cum pecuniam privatam ex aede sacra surripuerit, sacrilegii reus est, confessio verecundior quam expositio: non negamus de templo pecuniam esse sublatam, calumniatur tamen accusator actione sacrilegii, cum privata fuerit non sacra; vos autem de hoc cognoscetis, an sacrilegium sit admissum.

reus contra tunc narratio subtraho cum is qui obiicitur neque negaris neque excusaris possum sed in solus ius quaestio consisto ut in is qui cum pecunia privo ex aedes sacer surripio sacrilegium reus sum confessio verecundus quam expositio non nego de templum pecunia sum suffero calumniatur tamen accusator actio sacrilegium cum privo sum non sacer tu autem de hic cognosco an sacrilegium sum admitto


praecipue vero presserunt eum, qui videri Atticorum imitatores concupierant. haec manus quasi quibusdam sacris initiata ut alienigenam et parum superstitiosum devinctumque illis legibus insequebatur; unde nunc quoque aridi et exsuci et exangues.

praecipuus verus premo is qui video atticus imitator concupio hic manus quasi quidam sacrum initio ut alienigenus et parum superstitiosus devinctumque ille lex insequor unde nunc quoque aridus et exsucus et exsanguis


et nuta animalia mellis illum inimitabilem humanae rationi saporem vario florum ac sucorum genere perficiunt: nos mirabimur, si oratio, qua nihil praestantius homini dedit providentia, pluribus artibus egeat, quae, etiam cum se non ostendunt in dicendo nec proferunt, vim tamen occultam suggerunt et tacitae quoque sentiuntur? fuit aliquis sine iis disertus :

et nuta animal mel ille inimitabilis humanus ratio sapor vario florus atque sucus genus perficio nos miro si oratio qui nihil praesto homo do provideo multus ars egeo qui etiam cum sui non ostendo in dico neque profero vis tamen occulo suggero et taceo quoque sentio sum aliquis sine is dissero


quare ne illud quidem semper succurret sic dicentibus, patrocinium hoc voluit, qui controversiam finxit. fortasse enim noluit; sed esto, voluerit: continuone, si ille stulte cogitavit, nobis quoque stulte dicendum est? at ego in causis agendis frequenter non puto intuendum, quid litigator velit.

quare ne ille quidem semper succurro sic dico patrocinium hic volo qui controversia fingo fortasse enim nolo sed sum volo continuo si ille stultus cogito nos quoque stultus dico sum at ego in causa ago frequens non puto intueor quis litigator volo


erat mihi curae ex controversiis forensibus nosse omnia, quae ex causa versarentur. nam ex schola certa sunt et pauca et ante declamationem exponuntur, quae themata Graeci vocant, Cicero proposita. cum haec ex conspectu quodammodo collocaveram, non minus pro adversa parte quam pro mea cogitabam.

sum ego cura ex controversia forensis nosco omnis qui ex causa verso nam ex schola certus sum et paucus et ante declamatio expono qui thema graecum voco cicero propono cum hic ex conspectus quodammodo collocaveram non paruus pro adverso pars quam pro meus cogito


est interim acrius imperandi genus: non arma expedient totaque ex urbe sequentur? et ipsi nosmet rogamus, quale est illud Terentianum quid igitur faciam?

sum interim acer impero genus non arma expedio totus ex urbs sequor et ipse nos rogo qualis sum ille terentianus quis igitur facio


Firmamentum autem verbis ipsius ponam: si velit Orestes dicere eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi potissimum sui petere debuerint.

firmamentum autem verbum ipse pono si volo orestes dico eiusmodi animus mater suus sum in pater suus in sui ipse atque soror in regnum in fama genus et familia ut ab is poena liber potis suus peto debeo


et si qua sunt talia. sed personae, tempora, actiones ceteraque propter aliquam causam transferuntur; ita non est in translatione quaestio sed in eo, propter quod transferuntur: non debes apud praetorem petere fidei commissum, sed apud consules, maior enim praetoria cognitione summa est. quaeritur , an maior summa sit, facti controversia est.

et si qui sum talis sed persona tempus actio ceter propter aliqui causa transfero ita non sum in translatio quaestio sed in is propter qui transfero non debeo apud praetor peto fides committo sed apud consul magnus enim praetorius cognitio summus sum quaero an magnus summus sum facio controversia sum


quaeque vere dicitur oeconomica totius causae dispositio, quae nullo modo constitui nisi velut in re praesente potest: ubi adsumendum prooemium, ubi omittendum, ubi utendum expositione continua, ubi partita, ubi ab initiis incipiendum, ubi more Homerico e mediis vel ultimis, ubi omnino non exponendum,

quisque verus dico oeconomica totus causa dispositio qui nullus modo constituo nisi velut in res praesens possum ubi adsumo prooemium ubi omitto ubi utor expositio continuo ubi partio ubi ab initium incipio ubi mos homericus e medius vel ulter ubi omnino non expono


est etiam non inerudite ad declamandum ficta materia, in qua ponitur tibicen, qui sacrificanti Phrygium cecinerat, acto illo in insaniam et per praecipitia delato accusari, quod causa mortis extiterit; quae si dici debet ab oratore nec dici citra scientiam musices potest, quomodo non hanc quoque artem necessariam esse operi nostro vel iniqui consentient?

sum etiam non ineruditus ad declamo fictum materia in qui pono tibicen qui sacrifico phrygius cano ago ille in insanio et per praecipitium defero accusaris qui causa mors extiterit qui si dico debeo ab orator neque dico citer scientia musice possum quomodo non hic quoque ars necessaria sum operio noster vel iniquus consentio


quo magis impetranda erit venia, si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria praeteribo. nam liber primus ea, quae sunt ante officium rhetoris, continebit. secundo prima apud rhetorem elementa et quae de ipsa rhetorices substantia quaeruntur tractabimus.

quo magis impetro sum venia si ne parvus quidem ille verus operio qui instituo necessarius praetereo nam liber primus is qui sum ante officium rhetor contineo secundus primus apud rhetor elementum et qui de ipse rhetorico substantia quaero tracto


quare notum sit nobis ante omnia, quid conciliando, docendo, movendo iudici conveniat, quid quaque parte orationis petamus. ita nec vetera aut translata aut ficta verba in incipiendo, narrando, argumentando tractabimus neque decurrentes contexto nitore circuitus, ubi dividenda erit causa et in partes suas digerenda, neque humile atque cotidianum sermonis genus et compositione ipsa dissolutum epilogis dabimus, nec iocis lacrimas, ubi opus erit miseratione, siccabimus.

quare notus sum nos ante omnis quis concilio doceo moveo judicium convenio quis quisque pars oratio peto ita neque vetero aut transfero aut fictum verbum in incipio narro argumentor tracto neque decurro contexo nitor circumeo ubi divido sum causa et in pars suus digero neque humilis atque cottidianus sermo genus et compositio ipse dissoluo epilogus do neque jocus lacrima ubi opus sum miseratio sicco


propria sunt verba, cum id significant, in quod primo denominata sunt; translata, cum alium natura intellectum alium loco praebent. usitatis tutius utimur, nova non sine quodam periculo fingimus. nam si recepta sunt, modicam laudem adferunt orationi, repudiata etiam in iocos exeunt.

proprius sum verbum cum is significo in qui primus denomino sum transfero cum alius natura intellego alius locus praebeo usitas tueor utor novo non sine quidam periculum fingo nam si recipio sum modicus laus affero oratio repudio etiam in iocus exeo


ex iis vero, qui ternas syllabas habent, dactylum longa duabusque brevibus, huic temporibus parem, sed retro actum appellari constat anapaeston. media inter longas brevis faciet amphimacrum, sed frequentius eius nomen est creticus; longa inter breves, amphibrachyn huic contrarium.

ex is verus qui terni syllaba habeo dactylus longus duo brevis hic tempus par sed retro ago appello consto anapaestus medius inter longus brevis facio amphimacrus sed frequens is nomen sum creticus longus inter brevis amphibrachys hic contrarius


etiam in ipsorum factis esse chriam putant, ut crates , cum indoctum puerum vidisset, paedagogum eius percussit; et aliud paene par ei, quod tamen eodem nomine appellare non audent sed dicunt χρειῶδες, ut Milo , quem vitulum adsueuerat ferre, taurum ferebat. in his omnibus et declinatio per eosdem ducitur casus, et tam factorum quam dictorum ratio est.

etiam in ipse facio sum chriam puto ut cratis cum indoctus puer video paedagogus is percutio et alius paene par is qui tamen idem nomen appello non audeo sed dico ut milo qui vitulis assuesco fero taurus fero in hic omnis et declinatio per idem duco casus et tam factor quam dico ratio sum


illud vero, etiamsi ridiculum est, indignum tamen est homine liberali, quod aut turpiter aut potenter dicitur; quod fecisse quendam scio, qui humiliori libere adversus se loquenti, colaphum , inquit, tibi ducam et formulam scribam, quod caput durum habeas. hic enim dubium est, utrum ridere audientes an indignari debuerint.

ille verus etiamsi ridiculus sum indignus tamen sum homo liberal qui aut turpis aut potens dico qui facio quidam scio qui humilis libo adverro sui loquor colaphus inquam tu duco et formula scribo qui caput durus habeo hic enim dubius sum utrum rideo audio an indignor debeo


est latens et illa significatio qua, cum ius asperius petitur a iudice fit tamen spes aliqua clementiae, non palam, ne paciscamur, sed per quandam credibilem suspicionem, ut in multis controversiis, sed in hac quoque: raptor , nisi intra tricesimum diem et raptae patrem et suum exoraverit, pereat; qui exorato raptae patre suum non exorat, agit cum eo dementia.

sum lateo et ille significatio qui cum ius asper peto ab iudex fio tamen spes aliqui clementia non palam ne pacisco sed per quidam credibilis suspicio ut in multus controversia sed in hic quoque raptor nisi intra tricesimum dies et rapio pater et suus exoro pereo qui exoro rapio pater suus non exoro ago cum is dementia


his igitur velut fomentis, si quid erit asperum, praemolliemus, quo facilius aures iudicum quae post dicturi erimus admittant, ne ius nostrum oderint. nihil enim facile persuadetur invitis.

hic igitur velut fomentum si quis sum asperum praemollio quo facilis auris iudex qui post dico sum admitto ne ius nos odi nihil enim facilis persuadeo invitus


sed dum adsequamur illam firmam, ut dixi, facilitatem, optimis adsuescendum est et multa magis quam multorum lectione formanda mens et ducendus color. itaque ex tribus receptis Aristarchi iudicio scriptoribus iamborum ad ἕξιν maxime pertinebit unus Archilochus.

sed dum assequor ille firmus ut dico facilitas bonus assuesco sum et multus magis quam multus lectio formo mens et duco color itaque ex tres recipio aristarchus iudicium scriptor iambus ad magnus pertineo unus archilochus


nec ignoro fuisse quosdam, qui translationem in rationali quoque genere ponerent hoc nodo, hominem occidi, iussus ab imperatore. dona templi cogenti tyranno dedi. deserui tempestatibus, luminibus, valetudine impeditus. id est, non per me stetit, sed per illud. A quibus etiam liberius dissentio.

neque ignoro sum quidam qui translatio in rational quoque genus pono hic nodus homo occido iubeo ab imperator donum templum cogo tyrannus do desero tempestas lumen valetudo impedio is sum non per ego sto sed per ille ab qui etiam liber dissentio


cum autem dicta factaque nostra defendi solo animo possint, aliena varie refutantur. de uno quidem maximo genere coniecturalium controversiarum locuti videmur, sed in omnes aliquid ex his cadit. nam furti, depositi, creditae pecuniae et a facultatibus argumenta veniunt, an fuerit, quod deponeretur, et a personis, an ullum deposuisse apud hunc, vel huic credidisse credibile sit, an petitorem calumniari, an reum infitiatorem esse vel furem.

cum autem dictum facio noster defendo solum animus possum alienus varius refuto de unus quidem maximus genus conjecturalis controversiaris loquor video sed in omnis aliquis ex hic cado nam furtum depono credo pecunia et ab facultas argumentum venio an sum qui depono et ab persona an ullus depono apud hic vel hic credo credibilis sum an petitor calumnior an reus infitiator sum vel fur


plerumque autem multa agentibus accidit, ut maxime necessaria et utique initia scribant, cetera quae domo adferunt cogitatione complectantur, subitis ex tempore occurrant; quod fecisse M. Tullium commentariis ipsius apparet. sed feruntur aliorum quoque et inventi forte, ut eos dicturus quisque composuerat, et in libros digesti, ut causarum quae sunt actae a Ser. Sulpicio , cuius tres orationes extant; sed hi de quibus loquor commentarii ita sunt exacti, ut ab ipso mihi in memoriam posteritatis videantur esse compositi.

plerusque autem multus ago accido ut magnus necessarius et utique initium scribo ceterus qui domus affero cogitatio complector subeo ex tempus occurro qui facio m tullius commentarius ipse appareo sed fero alius quoque et invenio fors ut is dico quisque compono et in liber digero ut causaris qui sum ago ab seruius sulpicius qui tres oratio extant sed hic de qui loquor commentarius ita sum exigo ut ab ipse ego in memoria posteritas video sum compono


plures igitur etiam eloquentiae faces, sed stultissimum quaerere, ad quam se recturus sit orator, cum omnis species, quae modo recta est, habeat usum, atque id ipsum non sit oratoris, quod vulgo genus dicendi vocant. utetur enim, ut res exiget, omnibus, nec pro causa modo, sed pro partibus causae.

multus igitur etiam eloquentia fax sed stultus quaero ad quam sui rego sum orator cum omnis species qui modo recta sum habeo usus atque is ipse non sum orator qui vulgo genus dico voco uto enim ut res exigo omnis neque pro causa modo sed pro pars causa


in his quoque certum studiorum facere delectum nemo dissuaserit. namque erit alius historiae magis idoneus, alius compositus ad carmen, alius utilis studio iuris, ut nonnulli rus fortasse mittendi. sic discernet haec dicendi magister, quomodo palaestricus ille cursorem faciet aut pugilem aut luctatorem aliudve quid ex iis, quae sunt sacrorum certaminum.

in hic quoque certus studium facio deligo nemo dissuadeo namque sum alius historia magis idoneus alius compono ad carmen alius utilis studium ius ut nonnullus rus fortasse mitto sic discerno hic dico magister quomodo palaestricus ille cursor facio aut pugilis aut luctator alius quis ex is qui sum sacer certamen


patrono , si fieri poterit, id agendum est ut obiecta vel neget vel defendat vel minuat; proximum est ut a praesenti quaestione separet. sunt enim pleraque non solum dissimilia, sed etiam aliquando contraria: ut si reus furti prodigus dicatur aut negligens. neque enim videtur in eundem et contemptus pecuniae et cupiditas cadere.

patronus si fio possum is ago sum ut objecto vel nego vel defendo vel minuo propior sum ut ab praesens quaestio separo sum enim plerusque non solus dissimilis sed etiam aliquando contrarius ut si reus furtum prodigus dico aut negligens neque enim video in idem et contemno pecunia et cupiditas cado


sed in prosa quoque est quaedam iam recepta immutatio. nam Cicero Canopitarum exercitum dicit, ipsi Canobon vocant; et Trasumennum pro Tarsumenno multi auctores, etiamsi est in eo transmutatio, vindicaverunt. similiter alia; nam sive est adsentior, Sisenna dixit adsentio multique et hunc et analogian secuti, sive illud verum est, haec quoque pars consensu defenditur.

sed in prorsus quoque sum quidam iam recipio immutatio nam cicero canopitaris exercitus dico ipse canobon voco et trasumennum pro tarsumenno multus auctor etiamsi sum in is transmutatio vindico similis alius nam sive sum adsentio sisenna dico adsentio multus et hic et analogia sequor sive ille verus sum hic quoque pars consensus defendo


quod hic potest, nos possemus? quodsi quando apud principem aliumve, cui utrum velit liceat, dicendum erit, dignum quidem morte eum, pro quo loquemur, clementi tamen servandum esse vel talem, primum omnium non erit res nobis cum adversario sed cum iudice, deinde forma deliberativae magis materiae quam iudicialis utemur. suadebimus enim ut laudem humanitatis potius quam voluptatem ultionis concupiscat.

qui hic possum nos possum quodsi quando apud princeps alius qui utrum volo licet dico sum dignus quidem mors is pro quo loquor clemens tamen servo sum vel talis primus omnis non sum res nos cum adversarius sed cum iudex deinde forma deliberativae magis materia quam iudicial uto suadeo enim ut laus humanitas potis quam voluptas ultio concupisco


sed alios quoque nonnunquam leges hae recipiunt status. nam et coniectura est aliquando in plerisque horum, cum se vel non fecisse vel bona mente fecisse contendunt Cuius generis exempla sunt multa. et quid sit dementia ac mala tractatio, finitur. nam leges iuris plerumque quaestiones praecurrere solent, sed ex quibus causae non fiat status.

sed alius quoque nonnunquam lex hic recipio status nam et conicio sum aliquando in plerusque hic cum sui vel non facio vel bonus mens facio contendo qui genus exemplum sum multus et quis sum dementia atque malus tractatio finio nam lex ius plerusque quaestio praecurro soleo sed ex qui causa non fio status


quae sint in agendo servanda, toto fere opere exsecuti sumus; pauca tamen propria huius loci, quae non tam dicendi arte quam officiis agentis continentur, attingam. ante omnia ne, quod plerisque accidit, ab utilitate eum causae praesentis cupido laudis abducat.

qui sum in ago servo totus fere opus exsequor sum paucus tamen proprius hic locus qui non tam dico ars quam officium ago contineo attingo ante omnis ne qui plerusque accido ab utilitas is causa praesum cupido laus abduco


de quarum vi ac natura quaeritur, quasque etiam citra complexum personarum ceterorumque ex quibus fit causa, per se intueri possumus, tria sine dubio rursus spectanda sunt, an sit, Quid sit, Quale sit. sed , quia sunt quidam loci argumentorum omnibus communes, dividi haec tria genera non possunt, ideoque locis potius, ut in quosque incurrent, subiicienda sunt.

de qui vis atque natura quaero quisque etiam citer complector personaris ceter ex qui fio causa per sui intueor possum tres sine dubius rursus specto sum an sum quis sum qual sum sed quia sum quidam locus argumentor omnis communis divido hic tres genus non possum ideo locus potis ut in quisque incurro subiicienda sum


nam et vocales frequentissime coeunt, et consonantium quaedam insequente vocali dissimulantur. utriusque exemplum posuimus: mullum ille et terris Vitatur etiam duriorum inter se congressus,

nam et vocal frequens coeo et consono quidam insequor vocal dissimulo uterque exemplum pono mullus ille et terra vito etiam durus inter sui congredior


ideoque diligentiores sibi sunt visi, qui, cum de rhetorice idem sentirent, existimaverunt eam vim dicendo persuadendi. quem finem Gorgias in eodem, de quo supra diximus, libro, velut coactus a Socrate facit; a quo non dissentit Theodectes, sive ipsius id opus est, quod de rhetorice nomine eius inscribitur, sive, ut creditum est, Aristotelis, in quo est, finem esse rhetorices ducere homines dicendo in id, quod actor velit.

ideo diligens sui sum video qui cum de rhetoricus idem sentio existimo is vis dico persuadeo qui finis gorgias in idem de quo supra dico liber velut cogo ab socrates facio ab quo non dissentio theodectes sive ipse is opus sum qui de rhetoricus nomen is inscribo sive ut credo sum aristotelis in quo sum finis sum rhetorico duco homo dico in is qui actor volo


non eadem autem natura est iis artibus, quae a virtute sunt remotae. itaque cum duo sint genera orationis, altera perpetua, quae rhetorice dicitur, altera concisa, quae dialectice (quas quidem Zeno adeo coniunxit, ut hanc compressae in pugnum manus, illam explicatae diceret similem), etiam disputatrix virtus erit. adeo de hac, quae speciosior atque apertior tanto est, nihil dubitabitur. sed plenius hoc idem atque apertius intueri ex ipsis operibus volo.

non idem autem natura sum is ars qui ab virtus sum removeo itaque cum duo sum genus oratio alter perpetuus qui rhetoricus dico alter concaedes qui dialecticus qui quidem zeno adeo conjungo ut hic comprimo in pugnus manus ille explicatae dico similis etiam disputatrix virtus sum adeo de hic qui speciosus atque aperio tantus sum nihil dubito sed plenus hic idem atque aperio intueor ex ipse opus volo


quae quanquam est ipsa reprehensione digna securitas, tamen esset utcunque tolerabilis, si eiusmodi praeceptores minus docerent non peius; alter ille etiam frequentior, quod eos, qui ampliorem dicendi facultatem sint consecuti, non putant ad minora descendere, idque interim fieri, quia fastidiant praestare hanc inferioribus curam,

qui quamquam sum ipse reprehensio dignus securitas tamen sum ut tolerabilis si eiusmodi praeceptor paruus doceo non malus alter ille etiam frequens qui is qui amplus dico facultas sum consequor non puto ad parvus descendo is interim fio quia fastidio praesto hic inferus cura


quae cum receperit, etiam verecundiae defensioni facilior erit. sic utraque res invicem iuvabit, eritque iudex circa ius nostrum spe modestiae attentior, circa modestiam iuris probatione proclivior.

qui cum recipio etiam verecundia defensio facilis sum sic uter res invicem iuvo sum iudex circa ius nos spes modestia attendo circa modestia ius probatio proclivis


multum confert adiecta veris credibilis rerum imago, quae velut in rem praesentem perdicere audientes videtur, qualis est illa M. Caelii in Antonium descriptio: namque ipsum offendunt temulento sopore profligatum, totis praecordiis stertentem, ructuosos spiritus geminare, praeclarasque contubernales ab omnibus spondis transversas incubare et reliquas circumiacere passim.

multus confero adiicio verus credibilis res imago qui velut in res praesens perdicere audio video qualis sum ille m caelius in antonius descriptio namque ipse offendo temulentus soporus profligo totus praecordia sterto ructuosus spiritus geminaris praeclarus contubernal ab omnis sponda transverto incubaris et reliquus circumiacere passim


utique committendum nunquam est, ut adversariorum dicta cum sua confirmation reteramus, aut etiam loci alicuius exsecutione adiuvemus, nisi cum eludenda erunt: apud exercitum mihi fueris, inquit; tot annis forum non attigeris, ab fueris tamdiu et, cum tam longo intervallo veneris, cum his, qui in foro habitarunt,

utique committo numquam sum ut adversarius dictum cum suus confirmation reteramus aut etiam locus aliquis exsecutio adjuvo nisi cum eludo sum apud exercitus ego sum inquam tot annus forum non attingo ab sum tamdiu et cum tam longus intervallum venio cum hic qui in forum habito


abundabunt autem copia verborum optimorum et compositione et figuris iam non quaesitis sed sponte et ex reposito velut thesauro se offerentibus. accedit his et iucunda in sermone bene a quoque dictorum relatio et in causis utilis. nam et plus auctoritatis adferunt ea, quae non praesentis gratia litis sunt comparata, et laudem saepe maiorem quam si nostra sint conciliant.

abundo autem copia verbum bonus et compositio et figura iam non quaero sed sponte et ex repono velut thesaurus sui offertor accedo hic et iucundus in sermo bene ab quoque dico relatio et in causa utilis nam et multus auctoritas affero is qui non praesum gratia lis sum comparo et laus saepe magnus quam si noster sum concilio


sed Augustus quoque in epistulis ad C. Caesarem scriptis emendat, quod is calidum dicere quam caldum malit, non quia id non sit Latinum sed quia sit odiosum et, ut ipse Graeco verbo significavit,

sed augustus quoque in epistula ad que caesaris scribo emendo qui is calidus dico quam calidus malo non quia is non sum latinus sed quia sum odiosus et ut ipse graecum verbum significo


Academiam quidam utilissimam credunt, quod mos in utramque partem disserendi ad exercitationem forensium causarum proxime accedat. adiiciunt loco probationis, quod ea praestantissimos in eloquentia viros ediderit. Peripatetici studio quoque se quodam oratorio iactant; nam theses dicere exercitationis gratia fere est ab iis institutum. Stoici , sicut copiam nitoremque eloquentiae fere praeceptoribus suis defuisse concedant necesse est, ita nullos aut probare acrius aut concludere subtilius contendunt.

academia quidam utilis credo qui mos in uter pars dissero ad exercitatio forensis causaris propior accedo adiiciunt locus probatio qui is praesto in eloquentia vir edo peripateticus studium quoque sui quidam oratorius iacto nam theses dico exercitatio gratia fere sum ab is institus stoicus sicut copia nitor eloquentia fere praeceptor suus desum concedo necesse sum ita nullus aut probaris acer aut concludo subtilis contendo