refert , his ubi quis utatur. nam in convictibus et cotidiano sermone lasciva humilibus, hilaria omnibus convenient. laedere nunquam velimus, longeque absit propositum illud potius amicum quam dictum perdendi. in hac quidem pugna forensi malim mihi lenibus uti licere; quanquam et contumeliose et aspere dicere in adversarios permissum est, cum accusare etiam palam et caput alterius iuste petere concessum sit. sed hic quoque tamen inhumana videri solet fortunae insectatio, vel quod culpa caret vel quod recidere etiam in ipsos, qui obiecerunt, potest. primum itaque considerandum est, et quis et in qua causa et apud quem et in quem et quid dicat.

refero hic ubi quis uto nam in convictus et cottidianus sermo lascivus humilis hilaria omnis convenio laedo numquam volo longus absum propono ille potis amicus quam dico perdo in hic quidem pugno forensis malo ego lenis uti licet quamquam et contumeliosus et asper dico in adversarius permitto sum cum accuso etiam palam et caput alter justus peto concedo sum sed hic quoque tamen inhumanus video soleo fortuna insectatio vel qui culpa careo vel qui recido etiam in ipse qui objacio possum primus itaque considero sum et quis et in qui causa et apud qui et in qui et quis dico


nec uno modo interrogantes gestum componimus, plerumque tamen vertentes manum, utcunque composita est. pollici proximus digitus mediumque, qua dexter est, unguem pollicis summo suo iungens, remissis ceteris, est et adprobantibus et narrantibus et distinguentibus decorus.

neque unus modo interrogo gero compono plerusque tamen verto manus ut compono sum pollex proximus digitus medius qui dexter sum unguis pollex superus suus jungo remitto ceterus sum et adprobo et narro et distinguo decorus


sed ea cum sit aut poenae aut honoris, ex qualitate facti constituitur, eoque nobis sub hoc esse statu videtur sicut eius quoque, quae ad numerum refertur a Graecis. nam et πηλικότητα et ποσότητα dicunt, nos utrumque appellatione una complectimur.

sed is cum sum aut poena aut honor ex qualitas facio constituo eo nos sub hic sum status video sicut is quoque qui ad numerus refero ab graecum nam et et dico nos uterque appellatio unus complector


quae vulgo recepta sunt, hoc ipso, quod incertum auctorem habent, velut omnium fiunt: quale est, ubi amici, ibi opes, et, conscientia mille testes, et apud Ciceronem, pares autem ( ut est in vetere proverbio ) cum paribus maxime congregantur; neque enim durassent haec in aeternum, nisi vera omnibus, uiderentur.

qui vulgo recipio sum hic ipse qui incertus auctor habeo velut omnis fio qualis sum ubi amicus ibi ops et conscientia mille testis et apud cicero par autem ut sum in veto proverbium cum par magnus congrego neque enim duro hic in aeternus nisi verus omnis uideo


initium ergo dicendi dedit natura, initium artis observatio. homines enim, sicuti in medicina, cum viderent alia salubria, alia insalubria, ex observatione eorum effecerunt artem, ita, cum in dicendo alia utilia, alia inutilia deprehenderent, notarunt ea ad imitandum vitandumque, et quaedam secundum rationem eorum adiecerunt ipsi quoque; haec confirmata sunt usu, tum quae sciebat quisque docuit.

initium ergo dico do natura initium ars observatio homo enim sicut in medicina cum video alius salubris alius insalubris ex observatio is efficio ars ita cum in dico alius utilis alius inutilis deprehendo noto is ad imito vitandumque et quidam secundus ratio is adicio ipse quoque hic confirmo sum usus tum qui scio quisque doceo


tum accusator praemeditata pleraque domo adfert, patronus etiam inopinatis frequenter occurrit. accusator dat testem, patronus ex re ipsa refellit. accusator e criminum invidia, etsi falsa sit, materiam dicendi trahit, de parricidio, sacrilegio, maiestate; quae patrono tantum neganda sunt. ideoque accusationibus etiam mediocres in dicendo suffecerunt; bonus defensor nemo nisi qui eloquentissimus fuit. quanquam ut, quod sentio, semel finiam, tanto est accusare quam defendere, quanto facere quam sanare vulnera, facilius.

tum accusator praemeditor plerusque domus affero patronus etiam inopinor frequens occurro accusator do testo patronus ex res ipse refello accusator e crimen invidia etsi fallo sum materia dico traho de parricidium sacrilegium maiestas qui patronus tantus nego sum ideo accusatio etiam mediocris in dico sufficio bonus defenso nemo nisi qui eloquens sum quamquam ut qui sentio semel finio tantus sum accuso quam defendo quantus facio quam sano vulnero facilis


diximus igitur esse incisa, membra, circuitus. incisum (quantum mea fert opinio) erit sensus non expleto numero conclusus, plerisque pars membri. tale est enim, quo Cicero utitur: domus tibi deerat? at habebas. pecunia superabat? at egebas. fiunt autem etiam singulis verbis incisa; diximus , testes dare volumus; incisum est diximus.

dico igitur sum incido membrum circumeo incido quantus meus fero opinio sum sensus non expleo numerus concludo plerusque pars membrum talis sum enim quo cicero uto domus tu desum at habeo pecunia supero at egeo fio autem etiam singuli verbum incido dico testis do volo incido sum dico


ut fateor autem verborum quoque figuras posse plures reperiri a quibusdam, ita iis, quae ab auctoribus claris traduntur, meliores non adsentior. nam in primis M. Tullius multas in tertio De Oratore libro posuit, quas in Oratore postea scripto transeundo videtur ipse damnasse; quarum pars est, quae sententiarum potius quam uerborum sit: ut imminutio, improvisum, imago, sibi ipsi responsio, digressio, permissio, contrarium (hoc enim puto, quod dicitur ἐναντιότης ), sumpta ex adverso probatio.

ut fateor autem verbum quoque figura possum multus reperio ab quidam ita is qui ab auctor claris trado bonus non adsentio nam in primus m tullius multus in tertius de orator liber pono qui in orator postea scribo transeo video ipse damno qui pars sum qui sententiaris potis quam uerbum sum ut imminutio improvide imago sui ipse responsio digressio permissio contrarius hic enim puto qui dico sumo ex adverso probatio


cum ex declamationibus iisdem narrare et contradictiones solvere tam ab actore quam a possessore concessum sit. sed ex plurimis controversiis ne inveniri quidem potest: ut ex illa, Qui tres liberos habebat, oratorem, philosophum, medicum, testamento quattuor partes fecit et singulas singulis dedit, unam eius esse voluit, qui esset utilissimus civitati.

cum ex declamatio idem narro et contradictio solvo tam ab actor quam ab possessor concedo sum sed ex multus controversia ne invenio quidem possum ut ex ille qui tres liber habeo orator philosophus medicus testamentum quattuor pars facio et singulus singuli do unus is sum volo qui sum utilis civitas


aliter enim oraculorum aliter haruspicum augurum, coniectorum, mathematicorum fides confirmari aut refelli potest, cum sit rerum ipsarum ratio diversa. circa eiusmodi quoque instrumenta firmanda vel destruenda multum habet operis oratio, si quae sint voces per vinum, somnum, dementiam emissae, vel excepta parvulorum indicia, quos pars altera nihil fingere, altera nihil iudicare dictura est. nec tantum praestari hoc genus potenter,

aliter enim oraculum aliter haruspex augur coniector mathematicus fides confirmaris aut refello possum cum sum res ipsaris ratio diverto circa eiusmodi quoque instrumentum firmo vel destruo multus habeo opus oratio si qui sum voco per vinum somnus dementia emitto vel excipio parvulus indicium qui pars alter nihil fingo alter nihil iudicaris dico sum neque tantus praestaris hic genus potens


praecedit similitudo illa, cuius modo feci mentionem: inde lupi ceu raptores atra in nebula. Sequitur in primo Georgicon post longam de bellis civilibus atque externis conquestionem: ut , cum carceribus sese effudere quadrigae, addunt in spatia; et frustra retinacula tendens fertur equis auriga, neque audit currus habenas. Sed hae sunt sine antapodosi.

praecedo similitudo ille qui modo facio mentio inde lupus ceu raptor ater in nebula sequor in primus georgicus post longus de bellum civilis atque externus conquestio ut cum carcer sui effundo quadrigae addo in spatior et frustra retinaculum tendo fero equus aurigo neque audio currus habena sed hic sum sine antapodosis


membratim plerumque narrabimus, aut ipsas periodos maioribus intervallis et velut laxioribus nodis resolvemus, exceptis quae non docendi gratia, sed ornandi narrantur, ut ut Verrem Proserpinae raptus. haec enim lenis et fluens contextus decet.

membratim plerusque narro aut ipse periodus magnus intervallum et velut laxus nodus resolvemus excipio qui non doceo gratia sed orno narro ut ut verres proserpina rapio hic enim lenis et fluo contexo decet


sed ut sunt exempla interim tota similia ut hoc proximum, sic interim ex maioribus ad minora, ex minoribus ad maiora ducuntur. urbes violata propter matrimonia eversae sunt; quid fieri adultero par est? tibicines , cum ab urbe discessissent, publice revocati sunt; quanto magis principes civitatis viri et bene de republica meriti, cum invidiae cesserint, ab exilio reducendi?

sed ut sum exemplum interim totus similis ut hic propior sic interim ex magnus ad parvus ex paruus ad magnus duco urbs violo propter matrimonium everro sum quis fio adultero par sum tibicino cum ab urbs discedo publicus revoco sum quantus magis princeps civitas vir et bene de republico mereo cum invidia cedo ab exsilium reduco


locuples et speciosa et imperiosa vult esse eloquentia; quorum nihil consequetur, si conclusionibus certis et in unam prope formam cadentibus concisa et contemptum ex humilitate et odium ex quadam severitate et ex copia satietatem et ex similitudine fastidium attulerit.

locuples et speciosus et imperiosus volo sum eloquentia qui nihil consequor si conclusio certus et in unus prope forma cado concaedes et contemno ex humilitas et odium ex quidam severitas et ex copia satietas et ex similitudo fastidium affero


quod mihi (libera enim vel contra receptas persuasiones rationem sequenti sententia est) in parte verum videtur. nam proprietates ingeniorum dispicere prorsus necessarium est.

qui ego liber enim vel contra recipio persuasio ratio sequor sententia sum in pars verus video nam proprietas ingeniosus dispicio prorsus necessarius sum


nunc de iis dicendum est, quae mihi quasi conspiratione quadam vulgi reclamari videntur. Orator ergo Demosthenes non fuit? atqui malum virum accepimus. non Cicero? atqui huius quoque mores multi reprehenderunt. quid agam? magna responsi invidia subeunda est, mitigandae sunt prius cures.

nunc de is dico sum qui ego quasi conspiratio quidam vulgus reclamaris video orator ergo demosthenes non sum atqui malus vir accipio non cicero atqui hic quoque mos multus reprehendo quis ago magnus respondeo invidia subeo sum mitigo sum prior curo


quae nolumus videri in adversariis esse, concedimus eis. id acrius fit, cum eadem in nobis sunt et in adversario non sunt: meque timoris argue tu, Drance, quando tot caedis acervos Teucrorum tua dextra dedit. Quod idem contra valet, cum aut ea, quae a nobis absunt, aut etiam quae in aduersarios recidunt, quasi fatemur: me duce Dardanius Spartam expugnauit adulter. Nec in personis tantum,

qui nolo video in adversarius sum concedo is is acer fio cum idem in nos sum et in adversarius non sum ego timor arguo tu drance quando tot caedes acervus teucer tuus dextera do qui idem contra valeo cum aut is qui ab nos absum aut etiam qui in adversarius recido quasi fateor ego dux dardanus sparta expugno adulter neque in persona tantus


senatui nomen dederit aetas (nam iidem Patres sunt), et rex rector et alia plurima indubitata; nec abnuerim tegulae regulaeque et similium his rationem. iam sit et classis a calando et lepus levipes et vulpes volipes:

senatus nomen do aetas nam eo pater sum et rex rector et alius multus indubito neque abnuo tegula regula et similis hic ratio iam sum et classis ab calo et lepus levipes et vulpis volipes


mihi enim nec Demosthenes tam gravi morum dignus videtur invidia, ut omnia, quae in eum ab inimicis congesta sunt, credam, cum et pulcherrima eius in re publica consilia et finem vitae clarum legam,

ego enim neque demosthenes tam gravis mos dignus video invidia ut omnis qui in is ab inimicus congero sum credo cum et pulcher is in res publicus consilium et finis vita clarus lego


proponamus enim nobis illud Ciceronis in oratione nobilissima pro Milone principium; nonne ad singulas paene distinctiones quamvis in eadem facie tamen quasi vultus mutandus est? etsi vereor, iudices, ne turpe sit, pro fortissimo viro dicere incipientem timere.

propono enim nos ille cicero in oratio nobilis pro milo principium nonne ad singulus paene distinctio quivis in idem facies tamen quasi vultus muto sum etsi vereor iudex ne turpis sum pro fortis vir dico incipio timeo


quoniam tamen omnes, qui non improbe litigabunt, quorum certe bona pars est, sustinere non potest unus, aliquid et commendantium personis dabit et ipsorum qui iudicio decernent, ut optimi cuiusque voluntate moveatur; namque hos et amicissimos habebit vir bonus.

quoniam tamen omnis qui non improbus litigo qui certus bonus pars sum sustineo non possum unus aliquis et commendo persona do et ipse qui iudicium decerno ut bonus quisque voluntas moveo namque hic et amicus habeo vir bonus


plurima gallica evaluerunt ut raeda ac petorritum, quorum altero tamen Cicero altero Horatius utitur. et mappam circo quoque usitatum nomen Poeni sibi vindicant, et gurdos, quos pro stolidis accipit vulgus, ex Hispania duxisse originem audivi.

multus gallica evaluerunt ut raeda atque petoritum qui alter tamen cicero alter horatius uto et mappa circus quoque usitas nomen poenus sui vindico et gurdus qui pro stolidus accipio vulgus ex hispania duco origo audio


non autem ut quidquid praecipue necessarium est, sic ad efficiendum oratorem maximi protinus erit momenti. nam certe, cum sit in eloquendo positum oratoris officium, dicere ante omnia est, atque hinc initium eius artis fuisse manifestum est; proximam deinde imitationem, novissimam scribendi quoque diligentiam.

non autem ut quisquis praecipuus necessarius sum sic ad efficio orator magnus protinus sum momentum nam certus cum sum in eloquor pono orator officium dico ante omnis sum atque hinc initium is ars sum manifestus sum propior deinde imitatio novus scribo quoque diligentia


illud et in consuetudine remansit enimvero. his amplius apud eundem: nam quis te iuuenum confidentissime, quo sermonis initium fit. sed tam magis illa tremens et tristibus effera flammis, quam magis effuso crudescunt sanguine pugnae. Quod est versum ex illo: quam magis aerumna urget, tam magis ad malefaciendum viget.

ille et in consuetudo remaneo enimvero hic amplus apud idem nam quis tu iuuenis confido quo sermo initium fio sed tam magis ille tremo et tristis effero flamma quam magis effundo crudesco sanguis pugna qui sum verro ex ille quam magis aerumna urgeo tam magis ad malefacio vigeo


hebetes vero et indociles non magis secundum naturam homines eduntur quam prodigiosa corpora et monstris insignia, sed hi pauci admodum fuerunt. argumentum quod in pueris elucet spes plurimorum, quae cum emoritur aetate, manifestum est, non naturam defecisse sed curam. praestat tamen ingenio alius alium.

hebeto verus et indocilis non magis secundus natura homo edo quam prodigiosus corpus et monstrum insigne sed hic paucus admodum sum argumentum qui in puer eluceo spes multus qui cum emorior aetas manifestus sum non natura deficio sed cura praesto tamen ingenium alius alius


quodsi plerique, desperata facultate agendi, ad discendum ius declinaverunt, quam id scire facile est oratori, quod discunt qui sua quoque confessione oratores esse non possunt? verum et M. Cato cum in dicendo praestantissimus, tum iuris idem fuit peritissimus, et Scaevolae Servioque Sulpicio concessa est etiam facundiae virtus.

quodsi plerusque despero facultas ago ad disco ius declino quam is scio facilis sum orator qui disco qui suus quoque confessio orator sum non possum verus et m cato cum in dico praesto tum ius idem sum pereo et scaevola servioque sulpicius concedo sum etiam facundia virtus


non alienum fuerit exigere ab his aetatibus, quo sit absolutius os et expressior sermo, ut nomina quaedam versusque adfectatae difficultatis ex pluribus et asperrime coeuntibus inter se syllabis catenatos et velut confragosos quam citatissime volvant; χαλινοί Graece vocantur. res modica dictu, qua tamen omissa multa linguae vitia, nisi primis eximuntur annis, inemendabili in posterum pravitate durantur.

non alienus sum exigo ab hic aetas quo sum absolvo os et exprimo sermo ut nomen quidam verro adfectatus difficultas ex multus et asper coeo inter sui syllo cateno et velut confragosus quam citatus volvo graecum voco res modicus dico qui tamen omitto multus lingua vitio nisi primus eximo annus inemendabilis in posterus pravitas duro


sed cur me prohibeat pudor uti domestico exemplo? pater meus contra eum, qui se legationi immoriturum dixerat, deinde vix paucis diebus insumptis re infecta redierat, non exigo, ut inmoriaris legationi; immorare. nam et valet sensus ipse et in verbis tantum distantibus iucunde consonat vox, praesertim non captata, sed velut oblata, cum altero suo sit usus, alterum ab adversario acceperit.

sed cur ego prohibeo pudor uti domesticus exemplum pater meus contra is qui sui legatio immoriturum dico deinde vix paucus dies insumo res inficio redeo non exigo ut inmoriaris legatio immoraris nam et valeo sensus ipse et in verbum tantus disto jucundus consono vox praesertim non capto sed velut offertor cum alter suus sum utor alter ab adversarius accipio


et meminerimus multas esse causas, in quibus confitendum, excusandum, summittendum sit quod exponimus; quibus omnibus aliena est illa magnificentiae virtus. quare non magis proprium narrationis est magnifice dicere quam miserabiliter, invidiose, graviter, dulciter, urbane; quae, cum suo quoque loco sint laudabilia, non sunt huic parti proprie adsignata et velut dedita.

et memini multus sum causa in qui confiteor excuso summitto sum qui expono qui omnis alienus sum ille magnificentia virtus quare non magis proprius narratio sum magnificus dico quam miserabilis invidiosus gravis dulcis urbanus qui cum suus quoque locus sum laudabile non sum hic pario proprius adsigno et velut dedo


nonnunquam contingit iudicis quoque aut adversarii aut eius, qui ex diverso agit, dictum aliquid aut factum adsumere ad eorum, quae intendimus, fidem. propter quod fuerunt, qui exempla et has auctoritates inartificialium probationum esse arbitrarentur, quod ea non inveniret orator,

nonnunquam contingo judex quoque aut adversarius aut is qui ex diverto ago dico aliquis aut facio adsumo ad is qui intendo fides propter qui sum qui exemplum et hic auctoritas inartificialis probatio sum arbitror qui is non invenio orator


causa facti non in omnes controversias cadit. nam quae fuerit causa faciendi, ubi factum negatur? at ubi causa tractetur, negant eodem loco esse iudicationem quo quaestionem, idque et in Rhetoricis Cicero et in Partitionibus dicit.

causa facio non in omnis controversia cado nam qui sum causa facio ubi facio nego at ubi causa tracto nego idem locus sum iudicatio quo quaestio is et in rhetorica cicero et in partitio dico


haec autem, quae tantum inter se pugnant, plerumque nominibus deflecti solent. nam et utilitas ipsa expugnatur ab iis, qui dicunt, non solum potiora esse honesta quam utilia, sed ne utilia quidem esse, quae non sint honesta; et contra, quod nos honestum, illi vanum, ambitiosum, stolidum, verbis quam re probabilius vocant.

hic autem qui tantus inter sui pugno plerusque nomen deflecto soleo nam et utilitas ipse expugno ab is qui dico non solus potis sum honestus quam utilis sed ne utilis quidem sum qui non sum honestus et contra qui nos honestus ille vanus ambitiosus stolidus verbum quam res probabilis voco


at me fortuna id agentem diebus ac noctibus festinantemque metu meae mortalitatis ita subito prostravit, ut laboris mei fructus ad neminem minus quam ad me pertineret. illum enim, de quo summa conceperam et in quo spem unicam senectutis reponebam, repetito vulnere orbitatis amisi.

at ego fortuna is ago dies atque nox festino metus meus mortalitas ita subeo prosterno ut labor meus fructus ad nemo paruus quam ad ego pertineo ille enim de quo summus concapit et in quo spes unicus senectus repono repeto vulnus orbitas amitto


quae omnia possunt videri prosopopoeiae, quam ego suasoriis subieci, quia nullo alio ab iis quam persona distat. quanquam haec aliquando etiam in controversias ducitur, quae ex historiis compositae certis agentium nominibus continentur.

qui omnis possum video prosopopoeia quam ego suasoria subicio quia nullus alius ab is quam persono disto quamquam hic aliquando etiam in controversia duco qui ex historia compono certus ago nomen contineo


quin etiam in iis, quae ad personam referuntur, ut non est satis generalem tractasse quaestionem, ita perveniri ad speciem nisi illa prius excussa non potest. nam quomodo, an sibi uxor ducenda sit, deliberabit Cato, nisi constiterit, uxores esse ducendas? et quomodo, an ducere debeat Marciam, quaeretur, nisi Catoni ducenda uxor est?

quin etiam in is qui ad persona refero ut non sum satis general tracto quaestio ita pervenio ad species nisi ille prior excutio non possum nam quomodo an sui uxor duco sum delibero cato nisi consto uxor sum duco et quomodo an duco debeo marcius quaero nisi cato duco uxor sum


argumenta acria et citata pedibus quoque ad hanc naturam commodatis utentur, non tamen ita ut trochaeis quoque celeria quidem, sed sine viribus sint, verum iis, qui sint brevibus longisque mixti, non tamen plures longas quam breves habent.

argumentum acer et cito pes quoque ad hic natura commodo uto non tamen ita ut trochaeus quoque celer quidem sed sine vis sum verus is qui sum brevis longus misceo non tamen multus longus quam brevis habeo


verum in deis generaliter primum maiestatem ipsius eorum naturae venerabimur, deinde proprie vim cuiusque et inventa, quae utile aliquid hominibus attulerint.

verus in deus generalis primus maiestas ipse is natura venerabimur deinde proprius vis quisque et invenio qui utilis aliquis homo affero


abesse enim plurimum a saltatore debet orator, ut sit gestus ad sensus magis quam ad verba accommodatus; quod etiam histrionibus paulo gravioribus facere moris fuit. ergo ut ad se manum referre, cum de se ipso loquatur, et in eum quem demonstret intendere et aliqua his similia permiserim, ita non effingere status quosdam et quidquid dicet ostendere.

absum enim multus ab saltator debeo orator ut sum gero ad sensus magis quam ad verbum accommodo qui etiam histrio paulus gravis facio mos sum ergo ut ad sui manus refero cum de sui ipse loquor et in is qui demonstro intendo et aliqui hic similis permitto ita non effingo status quidam et quisquis dico ostendo


Theopompus his proximus ut in historia praedictis minor, ita oratori magis similis, ut qui, antequam est ad hoc opus sollicitatus, diu fuerit orator. Philistus quoque meretur, qui turbae quamvis bonorum post eos auctorum eximatur, imitator Thucydidis et ut multo infirmior ita aliquatenus lucidior. Ephorus , ut Isocrati uisum, calcaribus eget.

theopompus hic proximus ut in historia praedico paruus ita orator magis similis ut qui antequam sum ad hic opus sollicito diu sum orator philistus quoque mereo qui turba quivis bonus post is auctor eximo imitator thucydides et ut multus infirmus ita aliquatenus lucidus ephorus ut isocrates uideo calcaris egeo


maiore animo aggredienda eloquentia est, quae si toto corpore valet, ungues polire et capillum reponere non existimabit ad curam suam pertinere. sed evenit plerumque ut in hac diligentia deterior etiam fiat oratio, primum,

magnus animus aggredio eloquentia sum qui si totus corpus valeo unguis polio et capillus repono non existimo ad cura suus pertineo sed evenio plerusque ut in hic diligentia deterior etiam fio oratio primus


alterum est, in quo alia integro verbo significatio est, alia diviso, ut ingenua et armamentum et Corvinum, ineptae sane cavillationis, ex qua tamen Graeci controversias ducunt: inde enim αὐλητρίς illa vulgata, cum quaeritur, utrum aula, quae ter ceciderit, an tibicina, si ceciderit, debeat publicari.

alter sum in quo alius integer verbum significatio sum alius divido ut ingenuus et armamenta et corvinus ineptus sanus cavillatio ex qui tamen graecum controversia duco inde enim ille vulgo cum quaero utrum aula qui ter caedo an tibicina si caedo debeo publicaris


ita sic quoque recte diximus, materiam rhetorices esse omnes res ad dicendum ei subiectas; quod quidem probat etiam sermo communis. nam cum aliquid, de quo dicamus, accepimus, positam nobis esse materiam frequenter etiam praefatione testamur.

ita sic quoque rectus dico materia rhetorico sum omnis res ad dico is subjecto qui quidem probo etiam sermo communis nam cum aliquis de quo dico accipio pono nos sum materia frequens etiam praefatio testor


namque Aristoteles idoneam maxime ad scribendum demonstrativam proximamque ab ea iudicialem putavit, videlicet quoniam prior ilia tota esset ostentationis, haec secunda egeret artis, vel ad fallendum, si ita poposcisset utilitas, consilia fide prudentiaque constarent.

namque aristotelis idoneus magnus ad scribo demonstrativa proximus ab is iudicial puto videlicet quoniam prior ilia totus sum ostentatio hic secundus egeo ars vel ad fallo si ita posco utilitas consilium fides prudens consto


neque ergo arma squalere situ ac rubigine velim, sed fulgorem inesse qui terreat, qualis est ferri, quo mens simul visusque praestringitur, non qualis auri argentique, imbellis et potius habenti periculosus.

neque ergo arma squaleo sino atque rubigo volo sed fulgor insum qui terreo qualis sum fero quo mens simul video praestringo non qualis aurum argentum imbellis et potis habeo periculosus


quae proprie, quamvis omnibus idem nomen sit, sententiae vocantur, quas Graeci excedit, B: excidit, A. γνώμας appellant; utrumque autem nomen ex eo acceperunt, quod similes sunt consiliis aut decretis. est autem haec vox universalis, quae etiam citra complexum causae possit esse laudabilis, interim ad rem tantum relata, ut nihil est tam populare quam bonitas, interim ad personam, quale est Afri Domitii, princeps, qui vult omnia scire, necesse habet multa ignoscere.

qui proprius quivis omnis idem nomen sum sententia voco qui graecum excedo b excido ab appello uterque autem nomen ex is accipio qui similis sum consilium aut decretum sum autem hic vox universal qui etiam citer complector causa possum sum laudabilis interim ad res tantus refero ut nihil sum tam popularis quam bonitas interim ad persona qualis sum afri domitius princeps qui volo omnis scio necesse habeo multus ignosco


an decertare mecum voluit contentione dicendi? hoc quidem est beneficium. quid enim plenius, quid uberius quam mihi et pro me et contra Antonium dicere?

an decertaris ego volo contentio dico hic quidem sum beneficium quis enim plenus quis uber quam ego et pro ego et contra antonius dico


aliquando , sicut in geminatione verborum diximus, initia quoque et clausulae sententiarum alis, sed non alio tendentibus verbis inter se consonant. initia hoc modo: dediderim periculis omnibus, obtulerim insidiis, obiecerim invidiae. rursus clausulae ibidem statim, vos enim statuistis, vos sententiam dixistis, vos iudicavistis. hoc alii συνωνυμίαν alii disiunctionem vocant, utrumque, etiamsi est diversum, recte; nam est nominum idem significantium separatio. congregantur quoque verba idem significantia. quae cum ita sint, Catilina, perge quo coepisti; egredere aliquando ex urbe, patent portae, proficiscere.

aliquando sicut in geminatio verbum dico initium quoque et clausula sententiaris ala sed non alius tendo verbum inter sui consono initium hic modo dedo periculum omnis offertor insidiae objacio invidia rursus clausula ibidem statim tu enim statuo tu sententia dico tu judico hic alius alius disiunctio voco uterque etiamsi sum diverto rectus nam sum nomen idem significo separatio congrego quoque verbum idem significo qui cum ita sum catilina pergo quo coepio egredior aliquando ex urbs pateo porta proficiscor


eadem in iis, pro quibus agemus, observanda sunt; aliter enim pro alio saepe dicendum est, ut quisque honestus, humilis, invidiosus, favorabilis erit, adiecta propositorum quoque et anteactae vitae differentia. iucundissima vero in oratore humanitas, facilitas, moderatio, benivolentia. sed illa quoque diversa bonum virum decent: malos odisse, publica vice commoveri, ultum ire scelera et iniurias, et omnia, ut initio dixi, honesta.

idem in is pro qui ago observo sum aliter enim pro alius saepe dico sum ut quisque honestus humilis invidiosus favorabilis sum adiicio propositor quoque et anteago vita differentia jucundus verus in orator humanitas facilitas moderatio benevolens sed ille quoque diverto bonus vir decet malus odi publicus vicus commoveo ulciscor eo scelus et injuria et omnis ut initium dico honestus


Pergamus : sic perveniemus eo usque, ut stella luminis stilla credatur, cuius etymologiae auctorem clarum sane in litteris nominari in ea parte, qua a me reprehenditur, inhumanum est.

pergo sic pervenio is usque ut stella lumen stillo credo qui etymologia auctor clarus sanus in littera nominaris in is pars qui ab ego reprehendo inhumanus sum


laeva a faucibus ac summo pectore abducere licet: ardent enim iam omnia. et ut vox vehementior ac magis varia est, sic amictus quoque habet actum quendam velut proeliantem.

laeva ab fauces atque superus pectus abduco licet ardeo enim iam omnis et ut vox vehemens atque magis vario sum sic amicio quoque habeo ago quidam velut proelio


nam quidam solos veteres legendos putant neque in ullis aliis esse naturalem eloquentiam et robur viris dignum arbitrantur; alios recens haec lascivia deliciaeque et omnia ad voluptatem multitudinis imperitae composita delectant.

nam quidam solus vetus lego puto neque in ullus alius sum natural eloquentia et robur vis dignus arbitror alius recens hic lascivia delicia et omnis ad voluptas multitudo imperitus compono delecto


sed hoc quoque interim mutat condicio causarum; nisi forte M. Tullius in oratione pulcherrima, quam pro Milone scriptam reliquit, male distulisse narrationem videtur tribus praepositis quaestionibus; aut profuisset exponere, quomodo insidias Miloni fecisset Clodius, si reum, qui a se hominem occisum fateretur, defendi omnino fas non fuisset, aut si iam praeiudicio senatus damnatus esset Milo, aut si Cn. Pompeius, qui praeter aliam gratiam iudicium etiam militibus armatis clauserat, tanquam adversus ei timeretur.

sed hic quoque interim muto condicio causaris nisi fors m tullius in oratio pulcher quam pro milo scribo relinquo malus differo narratio video tres praepono quaestio aut prosum expono quomodo insidiae milo facio claudius si reus qui ab sui homo occido fateor defendo omnino fas non sum aut si iam praejudicium senatus damno sum milo aut si cn pompejus qui praeter alius gratia iudicium etiam miles armo claudo tamquam adverro is timeo


nam erat multo futura languidior, si esset aliter figurata. quod facilius cognoscet, si quis totam illam partem vehementissimam, cuius haec forma est, habes igitur, Tubero, quod est accusatori maxime optandum , et cetera convertat ad iudicem; tum enim vere aversa videatur oratio et languescat vis omnis, dicentibus nobis habet igitur Tubero, quod est accusatori maxime optandum. illo enim modo pressit atque institit,

nam sum multus sum languidus si sum aliter figuro qui facilis cognosco si quis totus ille pars vehementissimam qui hic forma sum habeo igitur tubero qui sum accusator magnus opto et ceterus converto ad judico tum enim verus averto video oratio et languesco volo omnis dico nos habeo igitur tubero qui sum accusator magnus opto ille enim modo premo atque insto


idem valet Chrysippi finis ille ductus a Cleanthe scientia recte dicendi. sunt plures eiusdem, sed ad alias quaestiones magis pertinent. idem sentit et finis hoc modo comprehensus, persuadere quod oporteat, nisi quod artem ad exitum alligat.

idem valeo chrysippus finis ille duco ab cleanthes scientia rectus dico sum multus idem sed ad alius quaestio magis pertineo idem sentio et finis hic modo comprehendo persuadeo qui oportet nisi qui ars ad exitus alligo


superba, ut in Oppium ex epistola Cottae reum factum. perinde praecipites, insidiosae, impotentes deprehenduntur. ex quibus tamen fortissime invaseris, quod est aut omnibus periculosum, ut dicit Cicero pro Tullio: quis hoc statuit unquam, aut cui concedi sine summo omnium periculo potest, ut eum iure potuerit occidere, a quo metuisse se dicat, ne ipse posterius occideretur? aut ipsis iudicibus, ut pro Oppio monet pluribus, ne illud actionis genus in equestrem ordinem admittant.

superbus ut in oppius ex epistula cotta reus facio perinde praeceps insidiosus impotens deprehendo ex qui tamen fortis invaseris qui sum aut omnis periculosus ut dico cicero pro tullius quis hic statuo umquam aut qui concedo sine superus omnis periculum possum ut is ius possum occaedes ab quo metuo sui dico ne ipse posterus occaedes aut ipse judex ut pro oppius moneo multus ne ille actio genus in equester ordo admitto


iam secunda respiratio increscat oportet et naturali quodam conatu, quo minus pavide dicimus quae sequuntur, et quod magnitudo animi Milonis ostenditur: minimeque deceat, cum T. Annius ipse magis de rei publicae salute quam de sua perturbetur. deinde quasi obiurgatio sui est: me ad eius causam parem animi magnitudinem ut ferre non posse.

iam secundus respiratio incresco oportet et natural quidam conatus quo paruus pavide dico qui sequor et qui magnitudo animus milo ostendo minimus decet cum t annius ipse magis de res publicus salus quam de suus perturbo deinde quasi objurgatio suus sum ego ad is causa par animus magnitudo ut fero non possum


haec de Grammatice, quam brevissime potui, non ut omnia dicerem sectatus, quod infinitum erat, sed ut maxime necessaria; nunc de ceteris artibus, quibus instituendos, priusquam rhetori tradantur, pueros existimo, strictim subiungam, ut efficiatur orbis ille doctrinae, quem Graeci ἐγκύκλιον παιδείαν vocant.

hic de grammaticus quam brevis possum non ut omnis dico sector qui infinitus sum sed ut magnus necessarius nunc de ceterus ars qui instituo priusquam rhetor trado puer existimo strictim subjungo ut efficio orbis ille doctrina qui graecum voco


stulta reprehendere facillimum est, nam per se sunt ridicula; sed rem urbanam facit aliqua ex nobis adiectio. stulte interrogaverat exeuntem de theatro Campatium Titius Maximus, an spectasset? fecit Campatius dubitationem eius stultiorem dicendo, non , sed in orchestra pila lusi.

stultus reprehendo facilis sum nam per sui sum ridicula sed res urbanus facio aliqui ex nos adjectio stultus interrogo exeo de theatrum campatium titius magnus an specto facio campatius dubitatio is stultus dico non sed in orchestra pilum ludo


ideoque pro Milone aliud Ciceroni agenti placuit aliud Bruto, cum exercitationis gratia componeret orationem, cum ille iure tanquam insidiatorem occisum et tamen non Milonis consilio dixerit, ille etiam gloriatus sit occiso malo cive:

ideo pro milo alius cicero ago placeo alius brutus cum exercitatio gratia compono oratio cum ille ius tamquam insidiator occido et tamen non milo consilium dico ille etiam glorior sum occido malus civis


non longe itaque Latina subsequi debent et cito pariter ire. ita fiet, ut, cum aequali cura linguam utramque tueri coeperimus, neutra alteri officiat.

non longus itaque latinum subsequor debeo et cito pariter eo ita fio ut cum aequal cura lingua uter tueor coepio neuter alter officio


periodos apta prooemiis maiorum causarum, ubi sollicitudine, commendatione, miseratione res eget, item communibus locis et ut omni amplificatione; sed poscitur tum austera, si accuses, tum fusa, si laudes. multum et ut epilogis pollet.

periodus apto prooemium magnus causaris ubi sollicitudo commendatio miseratio res egeo item communis locus et ut omnis amplificatio sed posco tum austerus si accuso tum fundo si laus multus et ut epilogus polleo


quod accidit etiam, si de una re quaeratur aliqua sed eam plures petant, vel eodem iure ut proximitatis vel diverso, ut cum hic testamento, ille proximitate nitetur. quotiens autem aliud alii petitori opponitur, dissimiles esse status necesse est, ut in illa controversia:

qui accido etiam si de unus res quaero aliqui sed is multus peto vel idem ius ut proximitas vel diverto ut cum hic testamentum ille proximitas nitor quotiens autem alius alius petitor oppono dissimilis sum status necesse sum ut in ille controversia


itaque hanc moram et sollicitudinem initiis impero. nam primum hoc constituendum, hoc obtinendum est, ut quam optime scribamus; celeritatem dabit consuetudo. paulatim res facilius se ostendent, verba respondebunt, compositio sequetur, cuncta denique ut in familia bene instituta in officio erunt. summa haec est rei:

itaque hic mora et sollicitudo initium impero nam primus hic constituo hic obtineo sum ut quam optume scribo celeritas do consuetudo paulatim res facilis sui ostendo verbum respondeo compositio sequor cunctus denique ut in familia bene institutum in officium sum summus hic sum res


nec solum quae facta sint aut fiant, sed etiam quae futura sint aut futura fuerint imaginamur. mire tractat hoc Cicero pro Milone, quae facturus fuerit Clodius, si praeturam invasisset. sed haec quidem translatio temporum, quae proprie μετάστασις dicitur, ιν διατυπώσει verecundior apud priores fuit. praeponebant enim talia, credite vos intueri, ut Cicero, haec , quae non vidistis oculis, animis cernere potestis.

neque solus qui facio sum aut fio sed etiam qui sum sum aut sum sum imagino mirus tracto hic cicero pro milo qui facio sum claudius si praetorqueo invado sed hic quidem translatio tempus qui proprius dico verecundus apud prior sum praepono enim talis credo tu intueor ut cicero hic qui non video oculus animus cerno possum


inanima pro aliis generis eiusdem sumuntur, ut: classique immittit habenas; aut pro rebus animalibus inanima, ferron an fato moerus Argivom occidit? aut contra: sedet inscius alto accipiens sonitum saxi de uertice pastor. Praecipueque ex his oritur mira sublimitas,

inanimus pro alius genus idem sumo ut classis immitto habena aut pro res animal inanimus ferrum an fatum moerus argivom occido aut contra sedeo inscius altus accipio sonitus saxum de uertex pastor praecipuus ex hic orior mirus sublimitas