ego haec breviter demonstrasse contentus ita posui, ut locos ipsos et genera quam possem apertissime ostenderem. quidam exsecuti sunt verbosius, quibus placuit,proposita locorum communium materia, quo quaeque res modo dici posset, ostendere; sed mihi supervacuum videbatur.

ego hic brevis demonstro contineo ita pono ut locus ipse et genus quam possum aperio ostendo quidam exsequor sum verbosus qui placeo propono locus communis materia quo quisque res modo dico possum ostendo sed ego supervacuus video


nec poetas legisse satis est: excutiendum omne scriptorum genus non propter historias modo sed verba, quae frequenter ius ab auctoribus sumunt. tum neque citra musicen grammatice potest esse perfecta, cum ei de metris rhythmisque dicendum sit, nec, si rationem siderum ignoret, poetas intelligat, qui (ut alia omittam) totiens ortu occasuque signorum in declarandis temporibus utantur; nec ignara philosophiae, cum propter plurimos in omnibus fere carminibus locos ex intima naturalium quaestionum subtilitate repetitos, tum vel propter Empedoclea in Graecis, Varronem ac Lucretium in Latinis, qui praecepta sapientiae versibus tradiderunt.

neque poeta lego satis sum excutio omnis scriptor genus non propter historia modo sed verbum qui frequens ius ab auctor sumo tum neque citer musice grammaticus possum sum perficio cum is de metrum rhythmos dico sum neque si ratio sidus ignoro poeta intellego qui ut alius omitto totiens ortus occido signum in declaro tempus utor neque ignarus philosophia cum propter multus in omnis fere carmen locus ex intimo naturalis quaestio subtilitas repeto tum vel propter empedocleus in graecum varro atque lucretius in latinum qui praecipio sapientia versus trado


accendendi iudicis plures sunt gradus. Summus ille et quo nullus est in oratore acutior: suscepto bello, Caesar, gesto iam etiam ex parte magna. praedixit enim: quantum potero voce contendam, ut populus hoc Romanus exaudiat. paulum inferior et habens aliquid iam iucunditatis: quid enim tuus ille, Tubero, in acie Pharsalica gladius agebat ?

accendo judex multus sum gradus summus ille et quo nullus sum in orator acuo suscepto bellum caesar gero iam etiam ex pars magnus praedico enim quantus possum vox contendo ut populus hic romanus exaudio paulus inferus et habeo aliquis iam iucunditas quis enim tuus ille tubero in acies pharsalicus gladius ago


ducuntur argumenta et ex loco. spectatur enim ad fidem probationis, montanus an planus, maritimus an mediterraneus, consitus an incultus, frequens an desertus, propinquus an remotus, opportunus consiliis an adversus; quam partem videmus vehementissime pro Milone tractasse Ciceronem.

duco argumentum et ex locus specto enim ad fides probatio montanus an planus maritimus an mediterraneus consero an incultus frequens an desero propinquus an removeo opportunus consilium an adverro quam pars video vehemens pro milo tracto cicero


et est haec ratio verissima, si consilium contingat semper bonorum atque sapientium. verum apud imperitos, apud quos frequenter dicenda sententia est, populumque praecipue, qui ex pluribus constat indoctis, discernenda sunt haec et secundum communes magis intellectus loquendum.

et sum hic ratio verus si consilium contingo semper bonus atque sapiens verus apud imperitus apud qui frequens dico sententia sum populus praecipuus qui ex multus consto indoctus discerno sum hic et secundus communis magis intellego loquor


solebam et excerpere, quid mihi cum adversario conveniret, si modo id pro me erat, nec solum premere confessionem, sed partiendo multiplicare, ut ex illa controversia, dux ., qui competitorem patrem ex suffragiis vicerat, captus est; euntes ad redemptionem eius legati obvium habuerunt patrem revertentem ab hostibus.

soleo et excerpo quis ego cum adversarius convenio si modo is pro ego sum neque solus premo confessio sed partio multiplicaris ut ex ille controversia dux qui competitor pater ex suffragium vinco capio sum eo ad redemptio is legatus obvius habeo pater revorto ab hostis


nec immerito multum ex diligentia partiendi tulit laudis Q. Hortensius, cuius tamen divisionem in digitos diductam nonnunquam Cicero leviter eludit. nam est suus et in gestu modus, et vitanda, utique maxime, concisa nimium et velut articulosa partitio.

neque immeritus multus ex diligentia partio fero laus q hortensius qui tamen divisio in digitus diduco nonnunquam cicero levis eludo nam sum suus et in gestus modus et vito utique magnus concaedes nimium et velut articulosus partitio


observandum erit etiam, ut recta sit facies dicentis, ne labra distorqueantur, ne immodicus hiatus rictum discindat, ne supinus vultus, ne deiecti in terram oculi, ne inclinata utrolibet cervix. nam frons pluribus generibus peccat.

observo sum etiam ut recta sum facies dico ne labrum distorqueantur ne immodicus hio ringor discindat ne supinus vultus ne deicio in terra oculus ne inclino utrolibet cervix nam frons multus genus pecco


duo autem genera maxime cavenda pueris puto: unum, ne quis eos antiquitatis nimius admirator in Gracchorum Catonisque et aliorum similium lectione durescere velit; fient enim horridi atque ieiuni; nam neque vim eorum adhuc intellectu consequentur et elocutione, quae tum sine dubio erat optima, sed nostris temporibus aliena est, contenti, quod est pessimum,

duo autem genus magnus caveo puer puto unus ne quis is antiquitas nimius admirator in gracchus cato et alius similis lectio duresco volo fio enim horridus atque jejunus nam neque vis is adhuc intellego consequor et elocutio qui tum sine dubius sum bonus sed noster tempus alienus sum contendo qui sum malus


perspicuitas in verbis praecipuam habet proprietatem, sed proprietas ipsa non simpliciter accipitur. primus enim intellectus est sua cuiusque rei appellatio, qua non semper utemur; nam et obscena vitabimus et sordida et humilia.

perspicuitas in verbum praecipuus habeo proprietas sed proprietas ipse non simplex accipio primus enim intellego sum suus quisque res appellatio qui non semper uto nam et obscenus vito et sordidus et humilio


sed cum omnis motus sex partes habeat, septimus sit ille, qui in se redit, orbis. vitiosa est una circumversio: reliqui ante nos et dextra laevaque et sursum et deorsum aliquid ostendunt; in posteriora gestus non dirigitur.

sed cum omnis moueo sex pars habeo septimus sum ille qui in sui redeo orbis vitiosus sum unus circumversio reliquus ante nos et dextera laeva et sursum et deorsum aliquis ostendo in posterus gero non dirigo


tum C. Varenus, is qui a familia Anchariana occisus est — hoc, quaeso, iudices, diligenter attendite. utique si multiplex causa est, sua quibusque partibus danda praefatio est, ut audite nunc reliqua, et transeo nunc illuc.

tum que varenus is qui ab familia ancharianus occido sum hic quaeso iudex diligenter attendo utique si multiplex causa sum suus quisque pars do praefatio sum ut audio nunc reliquus et transeo nunc illic


fortius vero qui incompositum potest esse quam vinctum et bene collocatum? neque , si parvi pedes vim detrahunt rebus, ut Sotadeorum et Galliamborum et quorundam ut oratione simili paene licentia lascivientium, compositionis est iudicandum.

fortis verus qui incompositus possum sum quam vincio et bene colloco neque si parvus pes vis detraho res ut sotadeorum et galliambus et quidam ut oratio similis paene licentia lascivientium compositio sum judico


utri duorum antecedentium sermo subiunctus sit, in dubio est: unde et controversia, heres meus uxori meae dare damnas esto argenti quod elegerit pondo centum. uter eligat, quaeritur. verum id, quod ex his primum est, mutatione casuum, sequens divisione verborum aut translatione emendatur, tertium adiectione.

uter duo antecedo sermo subjungo sum in dubius sum unde et controversia heres meus uxor meus do damno sum argentum qui eligo pondo centum uter eligo quaero verus is qui ex hic primus sum mutatio casus sequor divisio verbum aut translatio emendo tertius adiectio


tractavit etiam omnem fere studiorum materiam. nam et orationes eius et poemata et epistolae et dialogi feruntur. in philosophia parum diligens, egregius tamen vitiorum insectator fuit. multae in eo claraeque sententiae, multa etiam morum gratia legenda; sed in eloquendo corrupta pleraque atque eo perniciosissima, quod abundant dulcibus vitiis.

tracto etiam omnis fere studium materia nam et oratio is et poema et epistula et dialogus fero in philosophia parum diligo egregius tamen vitium insectator sum multus in is clarus sententia multus etiam mos gratia lego sed in eloquor corrumpo plerusque atque is perniciosus qui abundo dulcis vitium


nam est aliquis, ac nescio an maximus, etiam ex secretis studiis fructus ac tum pura voluptas litterarum, cum ab actu, id est opera, recesserunt et contemplatione sui fruuntur.

nam sum aliquis atque nescio an magnus etiam ex secerno studium fructus atque tum purus voluptas litteraris cum ab actus is sum opus recedo et contemplatio suus fruor


prima quoque aliquando positio ex obliquis invenitur, ut memoria repeto convictos a me, qui reprehenderant, quod hoc verbo usus essem, pepigi; nam id quidem dixisse summos auctores confitebantur, rationem tamen negabant permittere, quia prima positio paciscor, cum haberet naturam patiendi, faceret tempore praeterito pactus sum.

primus quoque aliquando positio ex obliquus invenio ut memoria repeto convinco ab ego qui reprehenderant qui hic verbum utor sum pepigi nam is quidem dico summus auctor confiteor ratio tamen nego permitto quia primus positio pacisco cum habeo natura patior facio tempus praetereo paciscor sum


sed ut copia verborum sic paratur, ita non uerborum tantum gratia legendum vel audiendum est. nam omnium, quaecunque docemus, hoc sunt exempla potentiora etiam ipsis quae traduntur artibus, cum eo qui discit perductus est, ut intelligere ea sine demonstrate et sequi iam suis viribus possit, quia, quae doctor praecepit, orator ostendit.

sed ut copia verbum sic paro ita non uerbum tantus gratia lego vel audio sum nam omnis quicumque doceo hic sum exemplum potens etiam ipse qui trado ars cum is qui disco perduco sum ut intellego is sine demonstrate et sequor iam suus vis possum quia qui doctor praecipio orator ostendo


quod viderint, qui non putant esse vitanda, quia nec sit vox ulla natura turpis et, si qua est rei deformitas, alia quoque appellatione quacunque ad intellectum eundem nihilominus perveniat. ego Romani pudoris more contentus, ut iam respondi talibus, verecundiam silentio vindicabo.

qui video qui non puto sum vito quia neque sum vox ullus natura turpis et si qui sum res deformitas alius quoque appellatio quicumque ad intellego idem nihilominus pervenio ego romanus pudor mos contineo ut iam respondeo talis verecundia silentium vindico


neque erant ilia qualiacunque mala sed minora. quare antequam ad has aetatis veniat insidias, receptui canet et ad portum integra nave perveniet. neque enim minores eum, cum id fecerit, studiorum fructus prosequentur. aut ille monumenta rerum posteris aut, ut L. Crassus ad libris Ciceronis destinat, iura quaerentibus reddet aut eloquentiae component artem aut pulcherrimis vitae praeceptis dignum os dabit.

neque sum ilia qualis malus sed parvus quare antequam ad hic aetas venio insidiae receptus cano et ad portus integer navus pervenio neque enim paruus is cum is facio studium fructus prosequor aut ille monumentum res posterus aut ut l crassus ad liber cicero destino ius quaero reddo aut eloquentia compono ars aut pulcher vita praecipio dignus os do


illa vero iucundissima, si contingat aliquod ex adversario ducere argumentum, ut si dicas: reliquit hanc partem causae, aut inuidia premere maluit, aut ad preces confugit merito, cum sciret haec et haec.

ille verus jucundus si contingo aliqui ex adversarius duco argumentum ut si dico relinquo hic pars causa aut inuidia premo malo aut ad prex confugio mereo cum scio hic et hic


quod quidem cum iis, a quibus clarissimarum civitatium mores sunt instituti, tum eminentissimis auctoribus video placuisse. non est tamen dissimulandum, esse nonnullos, qui ab hoc prope publico more privata quadam persuasione dissentiant. hi duas praecipue rationes sequi videntur: unam, quod moribus magis consulant fugiendo turbam hominum eius aetatis, quae sit ad vitia maxime prona, unde causas turpium factorum saepe extitisse utinam falso iactaretur; alteram, quod, quisquis futurus est ille praeceptor, liberalius tempora sua impensurus uni videtur, quam si eadem in plures partiatur.

qui quidem cum is ab qui clarissimaris civitas mos sum institus tum emineo auctor video placeo non sum tamen dissimulo sum nonnulli qui ab hic prope publicus mos privo quidam persuasio dissentio hic duo praecipuus ratio sequor video unus qui mos magis consulo fugio turba homo is aetas qui sum ad vitio magnus pronus unde causa turpis factor saepe extitisse utinam fallo jacto alter qui quisquis sum sum ille praeceptor liberalis tempus suus impendo unus video quam si idem in multus partio


quod non ideo, ut pro vero accipiamus, est positum, sed ut Antoni persona servetur, qui dissimulator artis fuit. hanc autem opinionem habuisse Lysias videtur. cuius sententiae talis defensio est, quod indocti et barbari et servi, pro se cum loquuntur, aliquid dicant simile principio, narrent, probent, refutent, et (quod vim habeat epilogi) deprecentur.

qui non ideo ut pro verus accipio sum pono sed ut antonius persono servo qui dissimulator ars sum hic autem opinio habeo lysias video qui sententia talis defensio sum qui indoceo et barbaris et servio pro sui cum loquor aliquis dico similis principium narro probo refuto et qui vis habeo epilogus deprecor


nihil enim tam est consequens quam narrationi probatio, nisi excursus ille vel quasi finis narrationis vel quasi initium probationis est. erit ergo illi nonnunquam locus, ut, si expositio circa finem atrox fuerit, prosequamur eam velut erumpente protinus indignatione.

nihil enim tam sum consequor quam narratio probatio nisi excurro ille vel quasi finis narratio vel quasi initium probatio sum sum ergo ille nonnunquam locus ut si expositio circa finis atrox sum prosequor is velut erumpo protinus indignatio


ceterum allegoria parvis quoque ingeniis et cotidiano sermoni frequentissime servit. nam illa id agendis causis iam detrita, pedem conferre et iugulum petere et sanguinem mittere, inde sunt, nec offendunt tamen. est enim grata id eloquendo novitas et emutatio, et magis inopinata delectant. ideoque iam id his amisimus modum et gratiam rei nimia captatione consumpsimus.

ceterum allegoria parvus quoque ingenium et cottidianus sermo frequens servio nam ille is ago causa iam detero pedis confero et iugulum peto et sanguis mitto inde sum neque offendo tamen sum enim gratus is eloquor novitas et emutatio et magis inopinor delecto ideo iam is hic amitto modus et gratia res nimius captatio consumo


erumpit etiam invitis saepe, nec vultus modo ac vocis exprimit confessionem, sed totum corpus vi sua concutit. rerum autem saepe (ut dixi) maximarum momenta vertit, ut cum odium iramque frequentissime frangat.

erumpo etiam invitus saepe neque vultus modo atque vox exprimo confessio sed totus corpus vis suus concutio res autem saepe ut dico maximaris momentum verto ut cum odium ira frequens frango


ut a rationali ad rationale et item de irrationalibus, et haec invicem, quibus similis ratio est, et a toto et a partibus. sed iam non pueris praecipimus, ut accepto genere species intelligere non possint.

ut ab rational ad rational et item de irrational et hic invicem qui similis ratio sum et ab totus et ab pars sed iam non puer praecipio ut accipio genus species intellego non possum


ego vero (neque enim dissimulabo iudicium meum, quamquam id, quod sum dicturus, exemplis magis quam praeceptis ullis continetur) narrationem, ut si ullam partem orationis, omni qua potest gratia et venere exornandam puto. sed plurimum refert, quae sit natura eius rei quam exponimus.

ego verus neque enim dissimulo iudicium meus quamquam is qui sum dico exemplum magis quam praecipio ullus contineo narratio ut si ullus pars oratio omnis qui possum gratia et venio exorno puto sed multus refero qui sum natura is res quam expono


nam quid orator in laudando faciet nisi honestorum et turpium peritus? aut in suadendo nisi utilitate perspecta? aut in iudiciis, si iustitiae sit ignarus? quid ? non fortitudinem postulat res eadem, cum saepe contra turbulentas populi minas, saepe cum periculosa potentium offensa, nonnunquam, ut iudicio Miloniano, inter circumfusa militum arma dicendum sit; ut, si virtus non est, ne perfecta quidem esse possit oratio.

nam quis orator in laudo facio nisi honestor et turpis pereo aut in suadeo nisi utilitas perspicio aut in iudicium si justitia sum ignarus quis non fortitudo postulo res idem cum saepe contra turbulentus populus minae saepe cum periculosus potens offendo nonnunquam ut iudicium milonianus inter circumfundo miles arma dico sum ut si virtus non sum ne perficio quidem sum possum oratio


cui dant nomen παραδιαστολήν qua similia discernuntur: cum te pro astuto sapientem appelles, pro confidente, fortem, pro illiberali diligentem. quod totum pendet ex finitione, ideoque an figura sit dubito. cui contraria est ea, qua fit ex vicino transitus ad diversa ut similia: brevis esse laboro, obscurus fio, et quae sequuntur.

qui do nomen qui similis discerno cum tu pro astutus sapio appello pro confido fortis pro illiberal diligo qui totus pendeo ex finitio ideo an figuro sum dubito qui contrarius sum is qui fio ex vicinus transitus ad diverto ut similis brevis sum laboro obscurus fio et qui sequor


at in eo, qui verum invitus dicturus est, prima felicitas interrogantis extorquere quod is noluerit. hoc non alio modo fieri potest quam longius interrogatione repetita. respondebit enim, quae nocere causae non arbitrabitur; ex pluribus deinde, quae confessus erit, eo perducetur ut quod dicere non vult negare non possit. nam ,

at in is qui verus invitus dico sum primus felicitas interrogo extorqueo qui is nolo hic non alius modo fio possum quam longus interrogatio repeto respondeo enim qui noceo causa non arbitror ex multus deinde qui confiteor sum is perduco ut qui dico non volo nego non possum nam


his inventis, intuendum deinceps Hermagorae videtur, quid sit quaestio, ratio, iudicatio, continens, vel, ut alii vocant, firmamentum. quaestio latius intelligitur omnis, de qua in utramque partem vel in plures partes dici credibiliter potest.

hic invenio intueor deinceps hermagoras video quis sum quaestio ratio judicatio contineo vel ut alius voco firmamentum quaestio fero intellego omnis de qui in uter pars vel in multus pars dico credibilis possum


primum quia nihil intrare potest ut adfectus, quod ut aure velut quodam vestibulo statim offendit; deinde quod natura ducimur ad modos. neque enim aliter eveniret, ut illi quoque organorum soni, quanquam verba non exprimunt, ut alios tamen atque alios motus ducerent auditorem.

primus quia nihil intro possum ut affectus qui ut auris velut quidam vestibulum statim offendo deinde qui natura duco ad modus neque enim aliter evenio ut ille quoque organum sonus quamquam verbum non exprimo ut alius tamen atque alius moueo duco auditor


finitae autem sunt ex complexu rerum personarum temporum ceterorumque; hae ὑποθέσεις a Graecis dicuntur, causae a nostris. in his omnis quaestio videtur circa res personasque consistere.

finio autem sum ex complexus res personaris tempus ceter hic ab graecum dico causa ab noster in hic omnis quaestio video circa res persono consisto


duo vero uni apposita ne uersum quidem decuerint. sunt autem, quibus non videatur hic omnino tropus, quia nihil vertat. nec est semper, sed id quod est appositum, si a proprio diviseris, per se significat et facit antonomasiam. nam si dicas, ille qui Numantiam et Carthaginem evertit, antonomasia est; si adieceris Scipio , appositum. non potest ergo esse seiunctum.

duo verus unus appono ne uersus quidem decuerint sum autem qui non video hic omnino tropus quia nihil verto neque sum semper sed is qui sum applumbo si ab proprius diviseris per sui significo et facio antonomasiam nam si dico ille qui numantia et carthago everto antonomasia sum si adicio scipio applumbo non possum ergo sum sejungo


illud quod Laenas praecipit displicet mihi, vel in his quae scripserimus velut summas in commentarium et capita conferre. facit enim ediscendi negligentiam haec ipsa fiducia et lacerat ac deformat orationem. ego autem ne scribendum quidem puto, quod non sinus memoria persecuturi. nam hic quoque accidit, ut revocet nos cogitatio ad illa elaborata nec sinat praesentem fortunam experiri.

ille qui laena praecipio displiceo ego vel in hic qui scribo velut superus in commentarius et caput confero facio enim edisco negligentiam hic ipse fiducia et lacero atque deformo oratio ego autem ne scribo quidem puto qui non sinus memoria persequor nam hic quoque accido ut revoco nos cogitatio ad ille elaboro neque sino praesens fortuna experior


in hoc ipso diversas opiniones secuti. nam hi, quia verborum mutatio sensus quoque verteret, omnes figuras in verbis esse dixerunt; illi, quia verba rebus accommodarentur, omnes in sensibus. quarum utraque manifesta cavillatio est.

in hic ipse diverto opinio sequor nam hic quia verbum mutatio sensus quoque verto omnis figura in verbum sum dico ille quia verbum res accommodo omnis in sensus qui uter manifestus cavillatio sum


huic diversa sententia eorum fuit, qui duos quidem status esse voluerunt, sed unum infitialem, alterum iuridicialem. infitialis est, quem dicimus coniecturalem, cui ab infitiando nomen alii in totum dederunt, alii in partem, quia accusatorem coniectura, reum infitiatione uti putaverunt.

hic diverto sententia is sum qui duo quidem status sum volo sed unus infitial alter iuridicial infitial sum qui dico coniectural qui ab infitior nomen alius in totus do alius in pars quia accusator conicio reus infitiatio uti puto


alterum est deliberativum, tertium iudiciale. ceterae species in haec tria incident genera, nec invenietur ex his ulla, in qua non laudare ac vituperare, suadere ac dissuadere, intendere quid vel depellere debeamus. illa quoque sunt communia, conciliare, narrare, docere, augere, minuere, concitandis componendisve adfectibus animos audientium fingere.

alter sum deliberativus tertius iudicial ceterus species in hic tres incido genus neque invenio ex hic ullus in qui non laudo atque vituperaris suadeo atque dissuadeo intendo quis vel depello debeo ille quoque sum commune conciliaris narro doceo augeo minuo concito componendisve affectus animus audio fingo


coniecturales autem causae, in quibus de facto quaeritur, non tam saepe rei, de qua indicium est, quam eorum, per quae res colligenda est, expositionem habent. quae cum accusator suspiciose narret, reus levare suspicionem debeat, aliter ab hoc atque ab illo ad iudicem perferri oportet.

coniectural autem causa in qui de facio quaero non tam saepe res de qui indicium sum quam is per qui res colligo sum expositio habeo qui cum accusator suspiciosus narro reus levaris suspicio debeo aliter ab hic atque ab ille ad judico perfero oportet


ante omnia, quid sit rhetorice. quae finitur quidem varie, sed quaestionem habet duplicem, aut enim de qualitate ipsius rei aut de comprehensione verborum dissensio est. prima atque praecipua opinionum circa hoc differentia, quod alii malos quoque viros posse oratores dici putant; alii, quorum nos sententiae accedimus, nomen hoc artemque, de qua loquimur, bonis demum tribui volunt. eorum autem,

ante omnis quis sum rhetoricus qui finio quidem varius sed quaestio habeo duplico aut enim de qualitas ipse res aut de comprehensio verbum dissensio sum primus atque praecipuus opinio circa hic differentia qui alius malus quoque vir possum orator dico puto alius qui nos sententia accedo nomen hic arto de qui loquor bonus demum tribuo volo is autem


plerique enim ex commissuris eorum vel divisione fiunt pedes; quo fit ut iisdem verbis alii atque alii versus fiant, ut memini quendam non ignobilem poetam talem exarasse: astra tenet caelum, mare classes, area messem. hic retrorsum fit sotadeus; itemque e sotadeo retro trimetros: caput exeruit mobile pinus repetita.

plerusque enim ex committo is vel divisio fio pes quo fio ut idem verbum alius atque alius verro fio ut memini quidam non ignobilis poeta talis exaro astrum teneo caelum mare classis area messis hic retrorsum fio sotadeus ito e sotadeo retro trimetros caput exeruit mobilis pinus repeto


interim extremi palmam circa ima pollicis premunt, ipse prioribus ad medios articulos iungitur; interim quartus oblique reponitur; interim quattuor remissis magis quam tensis, pollice intus inclinato, habilem demonstrando in latus aut distinguendis, quae dicimus, manum facimus, cum supina in sinistrum latus, prona in alterum fertur.

interim extremus palma circa imus pollex premo ipse prior ad medius articulus jungo interim quartus obliquus repono interim quattuor remitto magis quam tendo polliceo intus inclino habilis demonstro in latus aut distinguo qui dico manus facio cum supinus in sinister latus pronus in alter fero


neque enim hoc concesserim, rationem rectae honestaeque vitae (ut quidam putaverunt) ad philosophos relegandam, cum vir ille vere civilis et publicarum privatarumque rerum administrationi accommodatus, qui regere consiliis urbes, fundare legibus, emendare iudiciis possit, non alius sit profecto quam orator.

neque enim hic concedo ratio recingo honestus vita ut quidam puto ad philosophus relego cum vir ille verus civilis et publicaris privo res administratio accommodo qui rego consilium urbs fundaris lex emendo iudicium possum non alius sum profecto quam orator


magis admirari naturam subit, tot res vetustas tanto ex intervallo repetitas reddere se et offerre, nec tantum requirentibus sed etiam sponte interim, nec vigilantibus sed etiam quiete compositis:

magis admiraris natura subeo tot res vetustus tantus ex intervallum repeto reddo sui et offero neque tantus requiro sed etiam sponte interim neque vigilo sed etiam quiesco compono


cum sit autem omnis generalis quaestio speciali potentior, quia universo pars continetur, non utique accedit parti quod universum est, profecto nemo dubitabit, generales quaestiones in illo maxime studiorum more versatas.

cum sum autem omnis general quaestio special possum quia universus pars contineo non utique accedo pario qui universus sum profecto nemo dubito general quaestio in ille magnus studium mos versatas


ego quantum ab illis tantum ab Horatio dissentio, qui Lucilium fluere lutulentum et esse aliquid, quod tollere possis, putat. nam eruditio in eo mira et libertas atque inde acerbitas et abunde salis. multum est tersior ac purus magis Horatius et, nisi labor eius amore, praecipuus. multum et verae gloriae quamvis uno libro Persius meruit. sunt clari hodieque et qui olim nominabuntur.

ego quantus ab ille tantus ab horatius dissentio qui lucilius fluo lutulentus et sum aliquis qui tollo possum puto nam eruditio in is mirus et libertas atque inde acerbitas et abunde sal multus sum tersior atque purus magis horatius et nisi labor is amor praecipuus multus et verus gloria quivis unus liber permulceo mereo sum clarus hodie et qui olim nomino


proximas exempli vires habet similitudo, praecipue illa, quae ducitur citra ullam translationum mixturam ex rebus paene paribus: ut , qui accipere in Campo consuerunt, iis candidatis, quorum nummos suppressos esse putant, inimicissimi solent esse, sic eiusmodi indices infesti tum reo venerunt.

propior exemplum vireo habeo similitudo praecipuus ille qui duco citer ullus translatio misceo ex res paene par ut qui accipio in campus consuo is candido qui nummus supprimo sum puto inimicus soleo sum sic eiusmodi indico infestus tum reor venio


similia sint anus, manus. deminutio genus modo detegit, et, ne ab eodem exemplo recedam, funem masculinum esse funiculus ostendit.

similis sum anus manus deminutio genus modo detego et ne ab idem exemplum recedo funis masculinus sum funiculus ostendo


et cum illi, qui nullum cuiusquam rei habuerunt magistrum, plurima in posteros tradiderunt, nobis usus aliarum rerum ad eruendas alias non proderit, sed nihil habebimus nisi beneficii alieni? quemadmodum quidam pictores in id solum student, ut describere tabulas mensuris ac lineis sciant.

et cum ille qui nullus quisquam res habeo magister multus in posterus trado nos utor alius res ad eruo alius non prosum sed nihil habeo nisi beneficium alienus quemadmodum quidam pictor in is solus studeo ut describo tabula metior atque linea scio


et Sarmentus Messium Cicirrum equo fero comparavit. ducitur et ab inanimis sicut P. Blaesius Iulium, hominem nigrum et macrum et pandum, fibulam ferream dixit. quod nunc risus petendi genus frequentissimum est.

et sarmentus messis cicirrum equus fero comparo duco et ab inanimus sicut p blaesus julius homo niger et macer et pandus fibula ferreus dico qui nunc rideo peto genus frequens sum


huic quibusdam contrarium studium, qui fugiunt ac reformidant omnem hanc in dicendo voluptatem, nihil probantes nisi planum et humile et sine conatu. ita , dum timent, ne aliquando cadant, semper iacent. quod enim tantum in sententia bona crimen est? non causae prodest? non iudicem movet? non dicentem commendat?

hic quidam contrarius studium qui fugio atque reformido omnis hic in dico voluptas nihil probo nisi planus et humilis et sine conatus ita dum timeo ne aliquando cado semper iaceo qui enim tantus in sententia bonus crimen sum non causa prodo non judico moveo non dico commendo


nam ceteri fere, qui artem orandi litteris tradiderunt, ita sunt exorsi, quasi perfectis omni alio genere doctrinae summam in eloquentia manum imponerent, sive contemnentes tanquam parva, quae prius discimus, studia, sive non ad suum pertinere officium opinati, quando divisae professionum vices essent, seu, quod proximum vero, nullam ingenii sperantes gratiam circa res etiamsi necessarias procul tamen ab ostentatione positas; ut operum fastigia spectantur, latent fundamenta.

nam ceterus fere qui ars oro littera trado ita sum exordior quasi perficio omnis alius genus doctrina summa in eloquentia manus impono sive contemno tamquam parvus qui prior disco studium sive non ad suus pertineo officium opinor quando divido professio vicis sum seu qui propior verus nullus ingenium spero gratia circa res etiamsi necessaria procul tamen ab ostentatio pono ut opus fastigium specto lateo fundamentum


his argumentandi et adficiendi locos et quibus generibus concitari, placari, resolvi iudices oporteret, adiecimus. accessit ratio divisionis. credere modo qui discet velit materiam quandam variam esse, et in qua multa etiam sine doctrina praestare debeat per se ipsa natura, ut haec de quibus dixi non tam inventa a praeceptoribus quam cum fierent observata esse videantur.

hic argumentor et afficio locus et qui genus concitaris placaris resolvo iudex oportet adicio accedo ratio divisio credo modo qui disco volo materia quidam varia sum et in qui multus etiam sine doctrina praesto debeo per sui ipse natura ut hic de qui dico non tam invenio ab praeceptor quam cum fio observo sum video


quam paulum aetate praecedens eum Bassus Aufidius egregie, utique in libris belli Germanici, praestitit genere ipso, probabilis in omnibus, sed in quibusdam suis ipse viribus minor.

quam paulus aetas praecedo is bassus aufidius egregius utique in liber bellum germanicus praesto genus ipse probabilis in omnis sed in quidam suus ipse vis paruus


nam quaestio nulla non habet utique statum, constat enim ex intentione et depulsione; sed aliae sunt propriae causarum, de quibus ferenda sententia est, aliae adductae extrinsecus, aliquid tamen ad summam causae conferentes, velut auxilia quaedam, quo fit ut in controversia una plures quaestiones esse dicantur.

nam quaestio nullus non habeo utique status consto enim ex intentio et depulsio sed alius sum proprius causaris de qui fero sententia sum alius adduco extrinsecus aliquis tamen ad summa causa confero velut auxilium quidam quo fio ut in controversia unus multus quaestio sum dico


primus in eo, qui scribendi legendique adeptus erit facultatem, grammatici est locus. nec refert, de Graeco an de Latino loquar, quanquam Graecum esse priorem placet.

primus in is qui scribo lego adipiscor sum facultas grammaticus sum locus neque refero de graecum an de latinum loquor quamquam graecus sum prior placeo


nec diu nos moretur quaestio, quae rhetorices origo sit. nam cui dubium est, quia; sermonem ab ipsa rerum natura geniti protinus homines acceperint (quod certe principium est eius rei), huic studium et incrementum dederit utilitas, summam ratio et exercitatio?

neque diu nos moror quaestio qui rhetorico origo sum nam qui dubius sum quia sermo ab ipse res natura gigno protinus homo accipio qui certus principium sum is res hic studium et incrementum do utilitas summa ratio et exercitatio


ex hoc genere dictum illud est Ciceronis: ut corpora nostra sine mente, ita civitas sine lege suis partibus, ut nervis ac sanguine et membris, uti non potest. sed ut hac corporis humani pro Cluentio, ita pro Cornelio equorum, pro Archia saxorum quoque usus est similitudine.

ex hic genus dico ille sum cicero ut corpus noster sine mens ita civitas sine lex suus pars ut nervus atque sanguis et membrum uti non possum sed ut hic corpus humanus pro cluentius ita pro cornelius equus pro archias saxum quoque utor sum similitudo


protinus ergo adhibere curam rectius erit atque ab initio sic opus ducere, ut caelandum, non ex integro fabricandum sit. aliquando tamen adfectus sequemur, in quibus fere plus calor quam diligentia valet. satis apparet ex eo, quod hanc scribentium negligentiam damno, quid de illis dictandi deliciis sentiam.

protinus ergo adhibeo cura rectus sum atque ab initium sic opus duco ut caelo non ex integer fabrico sum aliquando tamen affectus sequor in qui fere multus calor quam diligentia valeo satis appareo ex is qui hic scribo negligentiam damnum quis de ille dicto deliciae sentio


scio posse videri quibusdam speciem amplificationis hyperbolen quoque, nam et haec in utramque partem valet; sed quia excedit hoc nomen in tropos, differenda est. quos continuo subiungerem, nisi esset a ceteris separata ratio dicendi, . Demus ergo breviter hoc desiderio iam paene publico, ne omittamus eum, quem plerique praecipuum ac paene solum putant orationis ornatum.

scio possum video quidam species amplificatio hyperbole quoque nam et hic in uter pars valeo sed quia excedo hic nomen in tropus differo sum qui continuo subjungo nisi sum ab ceterus separo ratio dico do ergo brevis hic desiderium iam paene publicus ne omitto is qui plerusque praecipuus atque paene solus puto oratio orno


illa quoque minora (sed nihil in studiis parvum est) non sunt transeunda: scribi optime ceris, in quibus facillima est ratio delendi, nisi forte visus infirmior membranarum potius usum exiget, quae ut iuvant aciem, ita crebra relatione, quoad intinguntur, calami morantur manum et cogitationis impetum frangunt.

ille quoque parvus sed nihil in studium parvus sum non sum transeo scribo optume cera in qui facilis sum ratio deleo nisi fors video infirmus membranaris potis usus exigo qui ut juvo acies ita creber relatio quoad intingo calamus moror manus et cogitatio impetus frango


at credibile est, hoc eum velle. fortasse ; dissimulet ergo, ut efficiat. sed nobis (declamatoribus dico) quid proderit hoc intellexisse, nisi dixerimus? ergo , si vere ageretur, similiter consilium illud latens prodidissemus? quid ? si neque utique verum est, et habere alias hic damnatus contradicendi causas potest, vel quod legem conservandam putet, vel quod nolit accusatori debere beneficium, vel (quod ego maxime sequerer) ut innocentem se esse in tormentis pertendat?

at credibilis sum hic is volo fortasse dissimulo ergo ut efficio sed nos declamator dico quis prosum hic intellego nisi dico ergo si verus ago similis consilium ille lateo prodo quis si neque utique verus sum et habeo alius hic damno contradico causa possum vel qui lex conservo puto vel qui nolo accusator debeo beneficium vel qui ego magnus sequor ut innocens sui sum in tormentum pertendo


quinque deinceps inventioni (nam huic et dispositio subiungitur), quattuor elocutioni, in cuius partem memoria ac pronuntiatio veniunt, dabuntur. unus accedet, in quo nobis orator ipse informandus est, ubi, qui mores eius, quae in suscipiendis, discendis, agendis causis ratio, quod eloquentiae genus, quis agendi debeat esse finis, quae post fine studia, quantum nostra valebit infirmitas, disseremus.

quinque deinceps inventio nam hic et dispositio subjungo quattuor elocutio in qui pars memoria atque pronuntiatio venio do unus accedo in quo nos orator ipse informo sum ubi qui mos is qui in suscipio disco ago causa ratio qui eloquentia genus quis ago debeo sum finis qui post finis studium quantus noster valeo infirmitas dissero


sic apud Graecos contendunt Λέων et Πανταλέων , cum scriptura dubia est, bona omnia Λέοντι an bona Πανταλέοντι relicta sint. in coniunctis plus ambiguitatis est. fit autem per casus, ut aio te, Aeacida, Romanos sincere posse.

sic apud graeci contendo et cum scribo dubius sum bonus omnis an bonus relinquo sum in conjungo multus ambiguitas sum fio autem per casus ut aio tu aeacides romanus sincerus possum


cum praesertim primo libro iam ostenderim, philosophos omissam hanc ab oratoribus partem occupasse, quae rhetorices propria semper fuisset, ut illi potius in nostra materia versentur. denique cum sit dialectices materia de rebus subiectis disputare, sit autem dialectice oratio concisa, cur non eadem perpetuae quoque materia videatur?

cum praesertim primus liber iam ostendo philosophus omitto hic ab orator pars occupo qui rhetorico proprius semper sum ut ille potis in noster materia verso denique cum sum dialectice materia de res subjectus disputaris sum autem dialecticus oratio concaedes cur non idem perpetuus quoque materia video


nostri praeceptores seruum ceruumque u et o litteris scripserunt, quia subiecta sibi vocalis in unum sonum coalescere et confundi nequiret; nunc u gemina scribuntur ea ratione, quam reddidi; neutro sane modo vox, quam sentimus, efficitur. nec inutiliter Claudius Aeolicam illam ad hos usus litteram adiecerat.

noster praeceptor seruus ceruumque quintus et o littera scribo quia subiectum sui vocal in unus sonus coalesco et confundo nequiret nunc quintus gemino scribo is ratio quam reddo neuter sanus modo vox quam sentio efficio neque inutilis claudus aeolicus ille ad hic utor littera adicio


non ipsi nobis respondebimus. aiunt Accium interrogatum, cur causas non ageret, cum apud eum in tragoediis tanta vis esset optime respondendi, hanc reddidisse rationem, quod illic ea dicerentur quae ipse vellet, in foro dicturi adversarii essent quae minime vellet.

non ipse nos respondeo aio attius interrogo cur causa non ago cum apud is in tragoedia tantus volo sum optume respondeo hic reddo ratio qui illic is dico qui ipse volo in forum dico adversarius sum qui paruus volo


Maximus vero studiorum fructus est et velut primus quoddam amplissimum longi laboris ex tempore dicendi facultas, quam qui non erit consecutus, mea quidem sententia civilibus officiis renuntiabit et solam scribendi facultatem potius ad alia opera convertet. vix enim bonae fidei viro convenit auxilium in publicum polliceri, quod praesentissimis quibusque periculis desit, intrare portum ad quem navis accedere nisi lenibus ventis vecta non possit,

magnus verus studium fructus sum et velut primus quidam amplus longus labor ex tempus dico facultas quam qui non sum consequor meus quidem sententia civilis officium renuntio et solus scribo facultas potis ad alius opus converto vix enim bonus fides vir convenio auxilium in publicus polliceor qui praesens quisque periculum desum intro portus ad qui navus accedo nisi lenis venio veho non possum


nos omissis, quae nihil ad instruendum oratorem pertinent, cauillationibus, necessarios maxime atque id usum receptos exsequemur, haec modo id his adnotasse contenti, quosdam gratia significationis quosdam decoris assumi, et esse alios id verbis propriis alios id tralatis, vertique formas non verborum modo sed et sensuum et compositionis.

nos omitto qui nihil ad instruo orator pertineo cauillatio necessarius magnus atque is usus recipio exsequor hic modo is hic adnoto contendo quidam gratia significatio quidam decor assumo et sum alius is verbum proprius alius is transfero verto forma non verbum modo sed et sensus et compositio


et in Tito Livio, mirae facundiae viro, putat inesse Pollio Asinius quandam Patavinitatem. quare , si fieri potest et verba omnia et vox huius aluminum urbis oleant, ut oratio Romana plane videatur, non civitate donata.

et in titus livius mirus facundia vir puto insum pollio asinius quidam patavinitas quare si fio possum et verbum omnis et vox hic aluminum urbs oleo ut oratio romanus planus video non civitas dono


namque omnes fere, qui legem dicendi quasi quaedam mysteria tradiderunt, certis non inveniendorum modo argumentorum locis, sed concludendorum quoque nos praeceptis alligaverunt; de quibus brevissime praelocutus, quid ipse sentiam, id est quid clarissimos oratores fecisse videam, non tacebo.

namque omnis fere qui lex dico quasi quidam mysterium trado certus non invenio modo argumentor locus sed concludo quoque nos praecipio alligo de qui brevis praeloquor quis ipse sentio is sum quis clarus orator facio video non taceo


et illud utique faciendum est, ut, quotiens suspicabimur a iudice aliam probationem desiderari quam de qua loquimur, promittamus nos plene et statim de eo satis esse facturos, praecipueque si de pudore agetur.

et ille utique facio sum ut quotiens suspicor ab iudex alius probatio desidero quam de qui loquor promitto nos plenus et statim de is satis sum facio praecipuus si de pudor ago


ipsum etiam eloquentiae genus alios aliud decet. nam neque tam plenum et erectum et audax et praecultum senibus convenerit quam pressum et mite et limatum et quale intelligi vult Cicero, cum dicit, orationem suam coepisse canescere; sicut vestibus quoque non purpura coccoque fulgentibus illa aetas satis apta sit.

ipse etiam eloquentia genus alius alius decet nam neque tam plenus et erigo et audax et praecolo senex convenio quam premo et mitis et limo et qualis intellego volo cicero cum dico oratio suus coepio canescere sicut vestis quoque non purpura coccum fulgeo ille aetas satis apto sum


multum in Valerio Flacco nuper amisimus. vehemens et poeticum ingenium Saleii Bassi fuit, nec ipsum senectute maturuit. Rabirius ac Pedo non indigni cognitione, si vacet. Lucanus ardens et concitatus et sententiis clarissimus et, ut dicam quod sentio, magis oratoribus quam poetis imitandus.

multus in valerius flaccus nuper amitto vehemens et poeticus ingenium saleii bassus sum neque ipse senectus maturesco rabirius atque pedum non indignus cognitio si vaco lucanus ardeo et concito et sententia clarus et ut dico qui sentio magis orator quam poeta imito


hinc ergo accidit, ut, quae alterius artis prima erant opera, facta sint alterius novissima, et aetas altioribus iam disciplinis debita in schola minore subsidat ac rhetoricen apud grammaticos exerceat. ita , quod est maxime ridiculum, non ante ad declamandi magistrum mittendus videtur puer quam declamare sciat. nos suum cuique professioni modum demus.

hinc ergo accido ut qui alter ars primus sum opus facio sum alter novus et aetas alo iam disciplina debeo in schola paruus subsido atque rhetorice apud grammaticus exerceo ita qui sum magnus ridiculus non ante ad declamo magister mitto video puer quam declamaris scio nos suus quisque professio modus do


ita argumenta ac testes quid egerint, pronuntiatio ostendit; commotus autem ab oratore iudex, quid sentiat, sedens adhuc atque audiens confitetur. an cum ille, qui plerisque perorationibus petitur, fletus erumpit, non palam dicta sententia est? huc igitur incumbat orator, hoc opus, hic labor est, sine quo cetera nuda, ieiuna, infirma, ingrata sint; adeo velut spiritus operis huius atque animus est in adfectibus. horum autem,

ita argumentum atque testis quis ago pronuntiatio ostendo commoueo autem ab orator iudex quis sentio sedeo adhuc atque audio confiteor an cum ille qui plerusque peroratio peto fletus erumpo non palam dictum sententia sum huc igitur incumbo orator hic opus hic labor sum sine quo ceterus nudo jejuno infirmo ingratus sum adeo velut spiritus opus hic atque animus sum in affectus hic autem


causa quoque ex causa, id est αἴτιον ἐξ αἰτίου nasci videtur, quale est: Occidit Agamemnonem Clytaemnestra, quia ille filiam communem immolaverat et captivam pellicem adducebat. iidem putant et sub una quaestione plures esse rationes, ut si Orestes et alteram adferat causam matris necatae, quod responsis sit impulsus; quot autem causas faciendi, totidem iudicationes; nam et haec erit iudicatio, an responsis parere debuerit.

causa quoque ex causa is sum nascor video qualis sum occido agamemnon clytaemnestra quia ille filia communis immolaverat et captiva pellico adduco eo puto et sub unus quaestio multus sum ratio ut si orestes et alter affero causa mater neco qui respondeo sum impello quot autem causa facio totidem iudicatio nam et hic sum judicatio an respondeo pareo debeo


nam ut de laudibus, exhortationibus, consolationibus taceam, nonne vel nonus liber, quo missa ad Achillem legatio continetur, vel in primo inter duces illa contentio vel dictae in secundo sententiae omnes litium ac consiliorum explicant artes?

nam ut de laus exhortatio consolatio taceo nonne vel nonus liber quo mitto ad achilles legatio contineo vel in primus inter dux ille contentio vel dico in secundus sententia omnis lis atque consilium explico ars


sed me liberavit respondendi verecundia, et quod ipse hos libros improbat, et quod in Oratore atque his, quos de Oratore scripsit, et Topicis praecipit, ut a propriis personis atque temporibus avocemus controversiam: quia latius dicere liceat de genere quam de specie, et, quod in universo probatum sit, in parte probatum esse necesse sit.

sed ego libero respondeo verecundia et qui ipse hic liber improbo et qui in orator atque hic qui de orator scribo et topica praecipio ut ab proprius persona atque tempus avocemus controversia quia fero dico licet de genus quam de species et qui in universus probo sum in pars probo sum necesse sum


est et circa hoc quaestio, quod memoriam in ordine partium quidam inventioni, quidam dispositioni subiunxerunt; nobis quartus eius locus maxime placet. non enim tantum inventa tenere, ut disponamus, nec disposita, ut eloquamur, sed etiam verbis formata memoriae mandare debemus. hac enim omnia, quaecunque in orationem collata sunt, continentur.

sum et circa hic quaestio qui memoria in ordo pars quidam inventio quidam dispositio subjungo nos quartus is locus magnus placeo non enim tantus invenio teneo ut dispono neque dispono ut eloquor sed etiam verbum formo memoria mando debeo hic enim omnis quicumque in oratio confero sum contineo


quare qui a Latinis exiget illam gratiam sermonis Attici, det mihi in eloquendo eandem iucunditatem et parem copiam. quod si negatum est, sententias aptabimus iis vocibus quas habemus, nec rerum nimiam tenuitatem, ut non dicam pinguioribus, fortioribus certe verbis miscebimus, ne virtus utraque pereat ipsa confusione.

quare qui ab latinum exigo ille gratia sermo atticus do ego in eloquor idem iucunditas et par copia qui si nego sum sententia apto is vox qui habeo neque res nimius tenuitas ut non dico pinguis fortis certus verbum misceo ne virtus uter pereo ipse confusio


foret enim optandum pares ac saltem proximos illi viro fieri. sed placebat propter sola vitia et ad ea se quisque dirigebat effingenda quae poterat; deinde cum se iactaret eodem modo dicere, Senecam infamabat.

sum enim opto par atque saltem propior ille vir fio sed placeo propter solus vitio et ad is sui quisque dirigo effingo qui possum deinde cum sui iacto idem modo dico seneca infamo


quantum opus est autem non ita solum accipi volo, quantum ad indicandum sufficit, quia non inornata debet esse brevitas, alioqui sit indocta; nam et fallit voluptas et minus longa quae delectant videntur, ut amoenum ac molle iter, etiamsi est spatii amplioris, minus fatigat quam durum aridumque compendium.

quantus opus sum autem non ita solus accipio volo quantus ad indico sufficio quia non inornatus debeo sum brevitas alioqui sum indoctus nam et fallo voluptas et paruus longus qui delecto video ut amoenus atque mollis iter etiamsi sum spatium amplus paruus fatigo quam durus aridus compendium


feratur ergo non semitis sed campis, non uti fontes angustis fistulis colliguntur sed ut beatissimi amnes totis vallibus fluunt, ac sibi viam, si quando non acceperit, faciat. nam quid illa miserius lege velut praeformatas infantibus litteras persequentium et, ut Graeci dicere solent, quem mater amictum dedit, sollicite custodientium: propositio ac conclusio ex consequentibus et repugnantibus?

fero ergo non semita sed campus non uti fons angustus fistulis colligo sed ut beatus amnis totus valles fluo atque sui via si quando non accipio facio nam quis ille miser lex velut praeformo infer littera persequor et ut graecum dico soleo qui mater amicio do sollicitus custodio propositio atque conclusio ex consequor et repugno


nam ut humane formae decorem addiderit supra verum, ita non explevisse deorum auctoritatem videtur. quin aetatem quoque graviorem dicitur refugisse nihil ausus ultra leves genas. at quae Polyclito defuerunt, Phidiae atque Alcameni dantur.

nam ut humanus forma decoro addo supra verus ita non expleo deus auctoritas video quin aetas quoque gravis dico refugio nihil audeo ultra levo gena at qui polyclitus desum phidias atque alcamenes do


equidem et in personas incidi tales et in rem quoque, quod est magis rarum, quae obtineri nisi hac arte non posset. ream tuebar, quae subiecisse dicebatur mariti testamentum, et dicebantur chirographum marito exspiranti heredes dedisse; et verum erat.

equidem et in persono incido talis et in res quoque qui sum magis raris qui obtineo nisi hic ars non possum reor tueor qui subjacio dico maritus testamentum et dico chirographon marito exspiranti heres do et verus sum


alterius etiam status quaestionem, alterius iudicationem putant. quaestio qualitatis, an recte Clodium Milo occiderit.

alter etiam status quaestio alter iudicatio puto quaestio qualitas an rectus claudius milo occido


age , si de morte filii sui vel iniuria, quae morte sit gravior, dicendum patri fuerit, aut in narrando gratiam illam expositionis, quae continget ex sermone puro atque dilucido, quaeret, breviter ac significanter ordinem rei protulisse contentus, aut argumenta diducet in digitos et propositionum ac partitionum captabit leporem et, ut plerumque in hoc genere moris est, intentione omni remissa loquetur?

ago si de mors filius suus vel iniuria qui mors sum gravis dico pater sum aut in narro gratia ille expositio qui contingo ex sermo purus atque dilucidus quaero brevis atque significanter ordo res profero contineo aut argumentum diduco in digitus et propositio atque partitio capto lepor et ut plerusque in hic genus mos sum intentio omnis remitto loquor


et manifesta est exercitationis huiusce ratio. nam et rerum copia Graeci auctores abundant et plurimum artis in eloquentiam intulerunt, et hos transferentibus verbis uti optimis licet, omnibus enim utimur nostris. figuras vero, quibus maxime ornatur oratio, multas ac varias excogitandi etiam necessitas quaedam est, quia plerumque a Graecis Romana dissentiunt.

et manifestus sum exercitatio hic ratio nam et res copia graecum auctor abundo et multus ars in eloquentia infero et hic transfero verbum uti bonus licet omnis enim utor noster figura verus qui magnus orno oratio multus atque vario excogito etiam necessitas quidam sum quia plerusque ab graecum romanus dissentio


nihil necesse fuerit dicere priora. rursus nemo tam erit iniustus aut stultus, quin eum fateatur optime pro Murena esse partitum: intelligo , indices, tris totius accusationis fuisse partis, et earum unam in reprehensione vitae, alteram in contentione dignitatis, tertiam in criminibus ambitus esse versatam. nam sic et ostendit lucidissime causam et nihil fecit altero supervacuum.

nihil necesse sum dico prior rursus nemo tam sum injustus aut stultus quin is fateor optume pro murena sum partio intelligo indico tres totus accusatio sum pars et is unus in reprehensio vita alter in contentio dignitas tertius in crimen ambitus sum verso nam sic et ostendo lucidus causa et nihil facio alter supervacuus


sed mutatio, si ea est, quam Rutilius ἀλλοίωσιν vocat, dissimilitudinem ostendit horminum, rerum, factorum; quae si latius fiat, figura non est, si angustius, in ἀντίθετον cadet; si vero haec appellatio significat ὑπαλλαγήν, satis de ea dictum est.

sed mutatio si is sum quam rutilus voco dissimilitudo ostendo horminum res factor qui si fero fio figuro non sum si angustus in cado si verus hic appellatio significo satis de is dico sum


quis vero nesciat, quanto aliud dicendi genus poscat gravitas senatoria, aliud aura popularis? cum etiam singulis iudicantibus non idem apud graves viros quod leviores, non idem apud eruditum quod militarem ac rusticum deceat, sitque nonnunquam summittenda et contrahenda oratio, ne iudex eam vel intelligere vel capere non possit.

quis verus nescio quantus alius dico genus posco gravitas senatorius alius aura popularis cum etiam singuli judico non idem apud gravis vir qui levis non idem apud erudio qui militaris atque rusticus decet sum nonnunquam summitto et contraho oratio ne iudex is vel intellego vel capio non possum


itaque accedam ut plerisque Ciceroni atque ut iis ero, quae indubitata sunt, brevior, ut quibusdam paulum fortasse dissentiam. nam etiam cum iudicium meum ostendero, suum tamen legentibus relinquam.

itaque accedo ut plerusque cicero atque ut is sum qui indubito sum brevis ut quidam paulus fortasse dissentio nam etiam cum iudicium meus ostendo suus tamen lego relinquo


verum et ipse rex decennii bello exhaustus, amissis tot liberis, imminente summo discrimine, cui faciem illam, ex qua tot lacrimarum origo fluxisset, invisam atque abominandam esse oportebat, et audit haec et eam filiam appellans iuxta se locat et excusat etiam atque sibi esse malorum causam negat.

verus et ipse rex decennium bellum exhaurio amitto tot liber immineo superus discrimen qui facies ille ex qui tot lacrimaris origo fluo invideo atque abominor sum oportet et audio hic et is filia appello iuxta sui loco et excuso etiam atque sui sum malus causa nego


fuit etiam in hoc diversum praecipientium propositum, quod eorum quidam materias, quas discipulis ad dicendum dabant, non contenti divisione dirigere latius dicendo prosequebantur, nec solum probationibus implebant sed etiam adfectibus.

sum etiam in hic diverto praecipio propono qui is quidam materio qui discipulis ad dico do non contendo divisio dirigo fero dico prosequor neque solus probatio impleo sed etiam affectus


quin eo minus id faciendum filio fuisse, ne renovaret domus pudorem et exprobraret patri nuptias, matri prioris vitae necessitatem, ne denique legem quandam suis quoque rursum liberis daret. credibilis erit etiam propria quaedam in illa meretrice turpitudo, quam nunc hic pater ferre non possit. alia praetereo; neque enim nunc declamamus, sed ostendimus nonnunquam posse dicentem ipsis incommodis bene uti.

quin is paruus is facio filius sum ne renovo domus pudor et exprobro pater nuptiae mater prior vita necessitas ne denique lex quidam suus quoque rursum liber do credibilis sum etiam proprius quidam in ille meretrix turpitudo quam nunc hic pater fero non possum alius praetereo neque enim nunc declamo sed ostendo nonnunquam possum dico ipse incommodus bene uti


sed ut eo revertar, unde sum digressus: narrationes stilo componi quanta maxima possit adhibita diligentia volo. nam ut primo, cum sermo instituitur, dicere quae audierint utile est pueris ad loquendi facultatem, ideoque et retro agere expositionem et a media in utramque partem discurrere sane merito cogantur, sed ad gremium praeceptoris, et dum aliud non possunt et dum res ac verba connectere incipiunt, ut protinus memoriam firment: ita cum iam formam rectae atque emendatae orationis accipient, extemporalis garrulitas nec exspectata cogitatio et vix surgendi mora circulatoriae vere iactationis est.

sed ut is revorto unde sum digredior narratio stilus compono quantus maximus possum adhibeo diligentia volo nam ut primus cum sermo instituo dico qui audio utilis sum puer ad loquor facultas ideo et retro ago expositio et ab medius in uter pars discurro sanus mereo cogo sed ad gremium praeceptor et dum alius non possum et dum res atque verbum connectere incipio ut protinus memoria firmo ita cum iam forma recingo atque emendo oratio accipio extemporal garrulitas neque exspecto cogitatio et vix surgo mora circulatorius verus iactatio sum


et loco publico privatone, celebri an secreto, aliena civitate an tua, in castris denique an foro dicas, interest plurimum, ac suam quidque formam et proprium quendam modum eloquentiae poscit: cum etiam in ceteris actibus vitae non idem in foro, curia, campo, theatro, domi facere conveniat; et pleraque, quae natura non sunt reprehendenda atque adeo interim sunt necessaria, alibi quam mos permiserit turpia habeantur.

et locus publicus privatone celeber an secretum alienus civitas an tuus in castrum denique an forum dico intersum multus atque suus quisque forma et proprius quidam modus eloquentia posco cum etiam in ceterus actus vita non idem in forum curia campus theatrum domus facio convenio et plerusque qui natura non sum reprehendo atque adeo interim sum necessarius alibi quam mos permitto turpis habeo


et permissio et rursus alia dubitatio et improvisum quiddam; et dinumeratio et alia correctio et dissipatio, et continuatam et interruptum, et imago et sibi ipsi responsio, et immutatio et diiunctio, et ordo et relatio, et digressio et circumscriptio.

et permissio et rursus alius dubitatio et improvide quidam et dinumeratio et alius correctio et dissipatio et continuo et interrumpo et imago et sui ipse responsio et immutatio et disjunctio et ordo et relatio et digressio et circumscriptio


vel quia satis est proponere vel quia sic magis expedit. satis est dixisse, certam creditam pecuniam peto ex stipulatione; Legatum peto ex testamento. diverse partis expositio est, cur ea non debeantur.

vel quia satis sum propono vel quia sic magis expedio satis sum dico certus credo pecunia peto ex stipulatio legatus peto ex testamentum diverto pars expositio sum cur is non debeo


nec causas, cur quidque eorum accidat, persequi proposito operi necessarium est: eorumne sit differentia, in quibus aura illa concipitur, an eorum, per quae velut organa meat; ipsi propria natura, an prout movetur; lateris pectorisve firmitas an capitis etiam plus adiuvet. nam opus est omnibus sicut non oris modo suavitate, sed narium quoque, per quas quod superest vocis egeritur. dulcis esse tamen debet non exprobrans sonus.

neque causa cur quisque is accido persequor propono operio necessarius sum is sum differentia in qui aura ille concipio an is per qui velut organum meo ipse proprius natura an prout moveo lateo pectorisve firmitas an capio etiam multus adjuvo nam opus sum omnis sicut non ora modo suavitas sed nares quoque per qui qui supersum vox egero dulcis sum tamen debeo non exprobro sonus


fuit quondam inter haec omnia potentissimum, quo L. Murenam Cicero accusantibus clarissimis viris eripuisse praecipue videtur, persuasitque nihil esse ad praesentem rerum statum utilius quam pridie Kalendas Ianuarias ingredi consulatum. quod genus nostris temporibus totum paene sublatum est, cum omnia curae tutelaeque unius innixa periclitari nullo iudicii exitu possint.

sum quondam inter hic omnis potens quo l murena cicero accuso clarus vis eripio praecipuus video persuadeo nihil sum ad praesens res status utilis quam pridie kalendae januarius ingredior consulatus qui genus noster tempus totus paene tollo sum cum omnis cura tutela unus innitor periclitaris nullus iudicium exeo possum


ergo cum omnis causa contineatur aliquo statu, priusquam dicere aggredior, quo modo genus quodque causae sit tractandum, id quod est commune omnibus, quid sit status et unde ducatur et quot et qui sint, intuendum puto. quanquam id nonnulli ad iudiciales tantum pertinere materias putaverunt, quorum inscitiam, cum omnia tria genera fuero exsecutus, res ipsa deprehendet.

ergo cum omnis causa contineo aliquis status priusquam dico aggredio quo modo genus quisque causa sum tracto is qui sum communis omnis quis sum status et unde duco et quot et qui sum intueor puto quamquam is nonnullus ad iudicial tantus pertineo materio puto qui inscitia cum omnis tres genus sum exsequor res ipse deprehendet


casus autem, qui et ipse praestat argumentis locum, sine dubio est ex insequentibus, sed quadam proprietate distinguitur, ut si dicam: melior dux Scipio quam Hannibal; vicit Hannibalem. bonus gubernator; nunquam fecit naufragium. bonus agricola; magnos sustulit fructus. et contra: sumptuosus fuit; patrimonium exhausit. turpiter vixit; omnibus invisus est.

casus autem qui et ipse praesto argumentum locus sine dubius sum ex insequor sed quidam proprietas distinguo ut si dico bonus dux scipio quam hannibal vinco hannibal bonus gubernator numquam facio naufragium bonus agricola magnus tollo fructus et contra sumptuosus sum patrimonium exhaurio turpis vivo omnis invideo sum


at ubi res agitur et vera dimicatio est, ultimus sit famae locus. praeterea ne decet quidem, ubi maxima rerum momenta versantur, de verbis esse sollicitum. Neque hoc eo pertinet, ut in his nullus sit ornatus, sed uti pressior et severior et minus confessus, praecipue materiae accommodatus.

at ubi res ago et verus dimicatio sum ulter sum fama locus praeterea ne decet quidem ubi maximus res momentum verso de verbum sum sollicitus neque hic is pertineo ut in hic nullus sum orno sed uti premo et severus et paruus confiteor praecipuus materia accommodo


cum ex praescriptione lis pendet, de ipsa re quaeri non est necesse. ignominioso filius praescribit: de eo solo iudicatio est, an liceat. quotiens tamen poterimus, efficiendum est, ut de re quoque iudex bene sentiat; sic enim iuri nostro libentius indulgebit, ut in sponsionibus, quae ex interdictis fiunt, etiam si non proprietatis est quaestio sed tantum possessionis, tamen non solum possedisse nos, sed etiam nostrum possedisse docere oportebit. sed frequentius etiam quaeritur de intentione.

cum ex praescriptio lis pendeo de ipse res quaero non sum necesse ignominiosus filius praescribo de is solum judicatio sum an licet quotiens tamen possum efficio sum ut de res quoque iudex bene sentio sic enim jus noster libet indulgeo ut in sponsio qui ex interdictum fio etiam si non proprietas sum quaestio sed tantus possessio tamen non solus possedisse nos sed etiam nos possedisse doceo oportet sed frequens etiam quaero de intentio


sed et in rebus versatur haec contraria dicendi quam quae intelligi velis ratio, ut totum pro Quinto Ligario prooemium et illae elevationes: videlicet , O dii boni! — scilicet is superis labor est. —et ille pro Oppio locus:

sed et in res verso hic contrarius dico quam qui intellego velis ratio ut totus pro quintus ligarius prooemium et ille elevatio videlicet o dius bonus scilicet is superi labor sum et ille pro oppius locus


quod adfectant quoque, tanquam inuentionis copia urgeantur maiorque vis eloquentiae ingruat, quam quae emitti faucibus possit. est aliis concursus oris et cum verbis suis colluctatio. iam tussire et exspuere crebro et ab imo pulmone pituitam trochleis adducere et oris humore proximos spargere et maiorem partem spiritus in loquendo per nares effundere, etiamsi non utique vocis sunt vitia, quia tamen propter vocem accidunt, potissimum huic loco subiciantur.

qui adfectant quoque tamquam inuentio copia urgeo magnus volo eloquentia ingruo quam qui emitto fauces possum sum alius concursus ora et cum verbum suus colluctatio iam tussio et exspuere creber et ab imus pulmo pituita trochlea duco et ora humore propior spargo et magnus pars spiritus in loquor per naris effundo etiamsi non utique vox sum vitio quia tamen propter voco accido potis hic locus subicio


id si non contingit, reliquum erit, ut eum nolle dicere manifestum sit, protrahendusque, ut in aliquo, quod vel extra causam sit, deprehendatur; tenendus etiam diutius, ut omnia ac plura quam res desiderat pro reo dicendo suspectus iudici fiat; quo non minus nocebit, quam si vera in reum dixisset.

is si non contingo reliquus sum ut is nolo dico manifestus sum protraho ut in aliquis qui vel extra causa sum deprehendo teneo etiam diu ut omnis atque multus quam res desidero pro reor dico suspicio judicium fio quo non paruus noceo quam si verus in reus dico


equidem nec urbium conditores reor aliter effecturos fuisse ut vaga ilia multitudo coiret in populos, nisi docta voce commota; nec legum repertores sine summa vi orandi consecutos, ut se ipsi homines ad servitutem iuris astringerent.

equidem neque urbs conditor reor aliter efficio sum ut vago ilia multitudo coeo in populus nisi doceo vox commoveo neque lex repertor sine summus vis oro consequor ut sui ipse homo ad servitus ius astringerent


superest igitur consuetudo; nam fuerit paene ridiculum malle sermonem, quo locuti sint homines, quam quo loquantur. et sane quid est aliud vetus sermo quam vetus loquendi consuetudo? sed huic ipsi necessarium est iudicium, constituendumque in primis id ipsum quid sit, quod consuetudinem vocemus.

supersum igitur consuetudo nam sum paene ridiculus malo sermo quo loquor sum homo quam quo loquor et sanus quis sum alius vetus sermo quam vetus loquor consuetudo sed hic ipse necessarius sum iudicium constituo in primus is ipse quis sum qui consuetudo voco


fit etiam ex duobus, quorum necesse est alterum verum, eligendi adversario potestas, efficiturque, ut, utrum elegerit, noceat. facit hoc Cicero pro Oppio: utrum , cum Cottam appetisset, an cum ipse sese conaretur occidere, telum e manibus ereptum est? et pro Vareno: optio vobis datur, utrum velitis casu illo itinere Varenum usum esse an huius persuasu et inductu. deinde utraque facit accusatori contraria.

fio etiam ex duo qui necesse sum alter verus eligo adversarius potestas efficio ut utrum eligo noceo facio hic cicero pro oppius utrum cum cotta appeto an cum ipse sui conor occaedes telis e manus eripio sum et pro varenus optio tu do utrum volo casus ille iter varenus usus sum an hic persuadeo et induco deinde uter facio accusator contrarius


similis in statuariis differentia Nam duriora et Tuscanicis proxima Callon atque Hegesias, iam minus rigida Calamis, molliora adhuc supra dictis Myron fecit. diligentia ac decor in Polyclito supra ceteros, cui quamquam a plerisque tribuitur palma, tamen, ne nihil detrahatur, deesse pondus putant.

similis in statuarius differentia nam durus et tuscanicus propior callus atque hegesias iam paruus rigidus calamus mollis adhuc supra dictum myron facio diligentia atque decor in polyclitus supra ceterus qui quamquam ab plerusque tribuo palmo tamen ne nihil detraho desum pondus puto


sed ut praecipua in hoc dicentis auctoritas, si omnis in subeundo negotio suspicio sordium aut odiorum aut ambitionis afuerit, ita quaedam in his quoque commendatio tacita, si nos infirmos, imparatos, impares agentium contra ingeniis dixerimus, qualia sunt pleraque Messalae prooemia.

sed ut praecipuus in hic dico auctoritas si omnis in subeo negotium suspicio sordium aut odium aut ambitio asum ita quidam in hic quoque commendatio taceo si nos infirmus imparatus imparis ago contra ingenium dico qualis sum plerusque messalla prooemium


adfectus ut quae maxime postulat. na M et concitanda et lenienda frequenter est ira, et ad metum, cupiditatem, odium, conciliationem impellendi animi. nonnunquam etiam movenda miseratio, sive, ut auxilium obsessis feratur, suadere oportebit sive sociae civitatis eversionem deflebimus.

affectus ut qui magnus postulo no m et concito et lenio frequens sum ira et ad metus cupiditas odium conciliatio impellendi animus nonnunquam etiam moveo miseratio sive ut auxilium obsedeo fero suadeo oportet sive socia civitas eversio defleo


Ennium sicut sacros vetustate lucos adoremus, in quibus grandia et antiqua robora iam non tantam habent speciem quantam religionem. propiores alii atque ad hoc, de quo loquimur, magis utiles. lascivus quidem in herois quoque Ovidius et nimium amator ingenii sui, laudandus tamen in partibus.

ennius sicut sacer vetustas lucus adoro in qui grandis et antiquus robur iam non tantus habeo species quantus religio propiores alius atque ad hic de quo loquor magis utilis lascivus quidem in heros quoque ovidius et nimium amator ingenium suus laudo tamen in pars


nec quisquam tantum fidat ingenio, ut id sibi speret incipienti statim posse contingere, sed, sicut in cogitatione praecipimus, ita facilitatem quoque extemporalem a parvis initiis paulatim perducemus ad summam, quae neque perfici neque contineri nisi usu potest.

neque quisquam tantus fido ingenium ut is sui spero incipio statim possum contingo sed sicut in cogitatio praecipio ita facilitas quoque extemporal ab parvus initium paulatim perduco ad summa qui neque perficio neque contineo nisi usus possum


inclinatio enim iudicum ad nos petitur initio parcius, cum admitti satis est et oratio tota superest; ira epilogo vero est, qualem animum iudex ira consilium ferat, et iam nihil amplius dicturi sumus nec restat quo reservemus.

inclinatio enim iudex ad nos peto initium parcus cum admitto satis sum et oratio totus supersum ira epilogus verus sum qual animus iudex ira consilium fero et iam nihil amplus dico sum neque resto quo reservo


utilis aliquando etiam dissimulatio est, ut in eo (nota enim fabula est), qui, cum esset contra eum dictum, iura per paris tui cineres, paratum se esse respondit, et iudex condicione usus est, clamante multum advocato schemata de rerum natura tolli, ut protinus etiam praeceptum sit, eiusmodi figuris utendum temere non esse.

utilis aliquando etiam dissimulatio sum ut in is nosco enim fabula sum qui cum sum contra is dico ius per paris tuus cinis paro sui sum respondeo et iudex condicio utor sum clamo multus advoco schema de res natura tollo ut protinus etiam praeceptum sum eiusmodi figura utor temere non sum


ne pugnemus igitur, cum praesertim plurimis alioqui Graecis sit utendum. nam certe et philosophos et musicos et geometras dicam, nec vim adferam nominibus his indecora in Latinum sermonem mutatione. denique cum M. Tullius etiam in ipsis librorum, quos hac de re primum scripserat, titulis Graeco nomine utatur, profecto non est verendum, ne temere videamur oratori maximo de nomine artis suae credidisse.

ne pugno igitur cum praesertim multus alioqui graecum sum utor nam certus et philosophus et musicus et geometres dico neque vis affero nomen hic indecorus in latinus sermo mutatio denique cum m tullius etiam in ipse liber qui hic de res primus scribo titulus graecum nomen uto profecto non sum vereor ne temere video orator maximus de nomen ars suus credo


omnis autem orandi ratio, ut plurimi maximique auctores tradiderunt, quinque partibus constat, inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione sive actione, utroque enim modo dicitur. omnis vero sermo, quo quidem voluntas aliqua enuntiatur, habeat necesse est rem et verba.

omnis autem oro ratio ut plurimus magnus auctor trado quinque pars consto inventio dispositio elocutio memoria pronuntiatio sive actio uterque enim modo dico omnis verus sermo quo quidem voluntas aliqui enuntio habeo necesse sum res et verbum


si multiplices causae erunt, quis ordo faciendus, quae testimonia tabulaeve cuiusque generis in actione recitandae, quae reservandae. haec est velut imperatoria virtus copias suas partientis ad casus proeliorum, retinentis partes per castella tuenda custodiendasve urbes, petendos commeatus, obsidenda itinera, mari denique ac terra dividentis. sed haec in oratione praestabit,

si multiplico causa sum quis ordo facio qui testimonium tabulaeve quisque genus in actio recito qui reservandae hic sum velut imperatorius virtus copia suus partientis ad casus proelium retineo pars per castellum tueor custodiendasve urbs peto commeatus obsido iter mare denique atque terra dividentis sed hic in oratio praesto


partitionem quoque et propositionem et divisionem et rerum duarum cognationem, quod est, ut idem valeant quae videntur esse diversa, ut non is demum sit veneficus, qui vitam abstulit data potione, sed etiam qui mentem; quod est in parte finitionis.

partitio quoque et propositio et divisio et res duaris cognatio qui sum ut idem valeo qui video sum diverto ut non is demum sum veneficus qui vita aufero do potio sed etiam qui mens qui sum in pars finitio


nihil ergo inter forense genus dicendi atque hoc declamatorium intererit? si profectus gratia dicimus, nihil. utinamque adiici ad consuetudinem posset, ut nominibus uteremur, et perplexae magis et longioris aliquando actus controversiae fingerentur, et verba in usu cotidiano posita minus timeremus, et iocos inserere moris esset; quae nos, quamlibet per alia in scholis exercitati simus, tirones in foro inveniunt.

nihil ergo inter forensis genus dico atque hic declamatorius intersum si proficiscor gratia dico nihil utinam adiici ad consuetudo possum ut nomen uto et perplexus magis et longus aliquando ago controversia fingo et verbum in usus cottidianus pono paruus timeo et iocus insero mos sum qui nos quamlibet per alius in schola exercitas sum tiro in forum invenio


iam illa septem praecepta sapientium nonne quasdam vitae leges existimamus? si causam ueneficii dicat adultera, non M. Catonis iudicio damnata videatur, qui nullam adulteram non eandem esse veneficam dixit? nam sententiis quidem poetarum non orationes modo sunt refertae sed libri etiam philosophorum, qui quanquam inferiora omnia praeceptis suis ac litteris credunt, repetere tamen auctoritatem a plurimis versibus non fastidierunt.

iam ille septem praecipio sapiens nonne quidam vita lex existimo si causa veneficium dico adultero non m cato iudicium damno video qui nullus adulter non idem sum venefica dico nam sententia quidem poetaris non oratio modo sum refercio sed liber etiam philosophus qui quamquam inferus omnis praecipio suus atque littera credo repeto tamen auctoritas ab multus versus non fastidio


Celsus Cornelius duos et ipse fecit status generales, an sit? quale sit? priori subiecit finitionem, quia aeque quaeratur an sit sacrilegus, qui nihil se sustulisse de templo dicit et qui privatam pecuniam confitetur sustulisse. qualitatem in rem et scriptum dividit. scripto quattuor partes legales, exclusa translatione; quantitatem et mentis quaestionem coniecturae subiecit.

celsus cornelius duo et ipse facio status general an sum qualis sum prior subicio finitio quia aequus quaero an sum sacrilegus qui nihil sui tollo de templum dico et qui privo pecunia confiteor tollo qualitas in res et scribo divido scribo quattuor pars legal excludo translatio quantitas et mens quaestio conicio subicio


interim vitium, quod fit in singulis verbis, sit barbarismus. occurrat mihi forsan aliquis, quid hic promisso tanti operis dignum? aut quis hoc nescit, alios barbarismos scribendo fieri alios loquendo;—quia, quod male scribitur, male etiam dici necesse est; quae vitiose dixeris, non utique et scripto peccant—illud prius adiectione, detractione, immutatione, transmutatione, hoc secundum divisione, complexione, aspiratione, sono contineri?

interim vitium qui fio in singuli verbum sum barbarismus occurro ego forsan aliquis quis hic promitto tantus opus dignus aut quis hic nescio alius barbarismus scribo fio alius loquor quia qui malus scribo malus etiam dico necesse sum qui vitiosus dico non utique et scribo pecco ille prior adiectio detractio immutatio transmutatio hic secundus divisio complexio aspiratio sonus contineo


cum satis in omni certamine virium fecerit, prima ei cura in suscipiendis causis erit; in quibus defendere quidem reos profecto quam facere vir bonus malet, non tamen ita nomen ipsum accusatoris horrebit, ut nullo neque publico neque privato duci possit officio, ut aliquem ad reddendam rationem vitae vocet. nam et leges ipsae nihil valeant, nisi actoris idonea voce munitae; et si poenas scelerum expetere fas non est, prope est ut scelera ipsa permissa sint, et licentiam malis dari certe contra bonos est.

cum satis in omnis certamen vis facio primus is cura in suscipio causa sum in qui defendo quidem reus profecto quam facio vir bonus malo non tamen ita nomen ipse accusator horreo ut nullus neque publicus neque privo duco possum officium ut aliquis ad reddo ratio vita voco nam et lex ipse nihil valeo nisi actor idoneus vox munio et si poena scelus expeto fas non sum prope sum ut scelus ipse permitto sum et licentia malus do certus contra bonus sum


esse et in verbis quod deceat aut turpe sit, nemini dubium est. unum iam igitur huic loco, quod est sane summae difficultatis, adiciendum videtur, quibus modis ea, quae sunt natura parum speciosa quaeque non dicere, si utrumlibet esset liberum, maluissemus, non tamen sint indecora dicentibus.

sum et in verbum qui decet aut turpis sum nemo dubius sum unus iam igitur hic locus qui sum sanus summa difficultas adicio video qui modus is qui sum natura parum speciosus quisque non dico si uter sum liber malo non tamen sum indecorus dico


quibus generibus per totas interim quaestiones decurrimus: ut Cicero, hoc ego si sic agerem, tanquam mihi modi esset diluendum, haec pluribus dicerem. Εἰρωνεία est, et cum similes imperantibus vel permittentibus sumus: I, sequere Italiam venti; et cum ea,

qui genus per totus interim quaestio decurro ut cicero hic ego si sic ago tamquam ego modus sum diluo hic multus dico sum et cum similis impero vel permitto sum eo sequor italia venio et cum is


qualia sunt O scelus abominandum, o deformem libidinem. exornatur autem res tota maxime translationibus, cupiditas effrenata et insanae substructiones. et solet fieri aliis adiunctis epitheton tropus, ut apud Vergilium turpis egestas et tristis senectus. verum tamen talis est ratio huiusce virtutis, ut sine appositis nuda sit et velut incompta oratio, oneretur tamen multis.

qualis sum o scelus abominor o deformo libido exorno autem res totus magnus translatio cupiditas effreno et insanus substructio et soleo fio alius adjungo epitheton tropus ut apud vergilius turpis egestas et tristis senectus verus tamen talis sum ratio hic virtus ut sine applumbo nudo sum et velut incomis oratio onero tamen multus


quid si enim praecipias imperatori, quotiens aciem instruat, derigat frontem, cornua utrinque promoveat, equites pro cornibus locet? erit haec quidem rectissima fortasse ratio, quotiens licebit; sed mutabitur natura loci, si mons occurret, si flumen obstabit, collibus, silvis, asperitate alia prohibebitur;

quis si enim praecipio imperator quotiens acies instruo derego frons cornu uter promoveat eques pro cornu loco sum hic quidem recingo fortasse ratio quotiens liceo sed muto natura locus si mons occurro si flumen obsto collis silva asperitas alius prohibeo


nec minus error eorum nocet moribus; siquidem Leonides Alexandri paedagogus, ut a Babylonio Diogene traditur, quibusdam eum vitiis imbuit, quae robustum quoque et iam maximum regem ab illa institutione puerili sunt persecuta.

neque paruus error is noceo mos siquidem leonides alexander paedagogus ut ab babylonius diogenes trado quidam is vitium imbuo qui robustus quoque et iam magnus rex ab ille institutio puerilis sum persequor


utuntur alii et talibus exemplis: qui bona paterna consumpserit, ne contionetur; in opera publica consumpsit; quaestio, an, quisquis consumpserit, prohibendus sit: iudicatio, an, qui sic.

uto alius et talis exemplum qui bonus paternus consumo ne contionor in opus publicus consumo quaestio an quisquis consumo prohibeo sum judicatio an qui sic


non enim actio transfertur sed causa facti, quod accidit paene in omni defensione. deinde is, qui tali utitur patrocinio, non recedit a forma qualitatis, dicit enim, se culpa vacare; ut magis qualitatis duplex ratio facienda sit, altera qua et factum defenditur, altera qua tantum reus.

non enim actium transfero sed causa facio qui accido paene in omnis defensio deinde is qui talis uto patrocinium non recedo ab forma qualitas dico enim sui culpa vacaris ut magis qualitas duplex ratio facio sum alter qui et facio defendo alter qui tantus reus


aliquando, uter sit secundum naturam magis sermo, semper, utrum sit aequius, utrum is, qui scripsit ac dixit, voluerit. quarum in utramque partem satis ex his, quae de coniectura et qualitate diximus, praeceptum est.

aliquando uter sum secundus natura magis sermo semper utrum sum aequus utrum is qui scribo atque dico volo qui in uter pars satis ex hic qui de conicio et qualitas dico praeceptum sum


certa sit ergo in primis lectio, deinde coniuncta et diu lentior, donec exercitatione contingat emendata velocitas.

certus sum ergo in primus lectio deinde conjungo et diu lentus donec exercitatio contingo emendo velocitas


sed etiam ex contrario argumenta ducuntur, ut si quaeratur, amatorium venenum sit necne; quia venenum amatorium non sit. illud alterum genus quo sit manifestius adolescentibus meis (meos enim semper adolescentes putabo), hic quoque fictae controversiae utar exemplo.

sed etiam ex contrarius argumentum duco ut si quaero amatorius venenum sum necne quia venenum amatorius non sum ille alter genus quo sum manifestius adolesco meus meus enim semper adolesco puto hic quoque fingo controversia uto exemplum


etiam in iis, quae futura dicemus, utilis similium admonitio est, ut si quis dicens, Dionysium idcirco petere custodes salutis suae, ut eorum adiutus armis tyrannidem occupet, hoc referat exemplum, eadem ratione Pisistratum ad dominationem pervenisse.

etiam in is qui sum dico utilis similis admonitio sum ut si quis dico dionysius idcirco peto custos salus suus ut is adiutus arma tyrannis occupo hic refero exemplum idem ratio pisistratus ad dominatio pervenio


quod tamen nemo sic accipiat ut omnia credat audenda. recte enim Graeci praecipiunt, non temptanda, quae effici omnino non possint. sed quotiens hac, de qua loquor, duplici defensione utemur, id laborandum est, ut in illam partem sequentem fides ex priore ducatur. potest enim videri, qui tuto etiam confessurus fuit, mentiendi causam in negando non habere.

qui tamen nemo sic accipio ut omnis credo audeo rectus enim graecum praecipio non tento qui efficio omnino non possum sed quotiens hic de qui loquor duplex defensio uto is laboro sum ut in ille pars sequor fides ex prior duco possum enim video qui tueor etiam confiteor sum mentior causa in nego non habeo


nunc quartum ex generalibus intelligo posse removeri; sufficit enim prima divisio, qua diximus alios rationales, alios legales esse; ita non erit status, sed quaestionum genus; alioqui et rationalis status esset.

nunc quartus ex general intelligo possum removeo sufficio enim primus divisio qui dico alius rational alius legal sum ita non sum status sed quaestio genus alioqui et rational status sum


nam sunt haec duo vitanda prorsus: unum ne temptes quod effici non possit, alterum ne ab eo, quod quis optime facit, in aliud, ad quod minus est idoneus, transferas. at si fuerit qui docebitur ille, quem adolescentes senem vidimus, Nicostratus, omnibus in eo docendi partibus similiter utetur, efficietque illum, qualis hic fuit, luctando pugnandoque, quorum utroque certamine iisdem diebus coronabatur, invictum.

nam sum hic duo vito prorsus unus ne tento qui efficio non possum alter ne ab is qui quis optume facio in alius ad qui paruus sum idoneus transfero at si sum qui doceo ille qui adolesco senex video nicostratus omnis in is doceo pars similis uto efficio ille qualis hic sum luctor pugno qui uterque certamen idem dies corono invictus


ac merito laudatur brevitas integra; sed ea minus praestat, quotiens nihil dicit, nisi quod necesse est ( βραχυλογίαν vocant, quae reddetur inter schemata), est vero pulcherrima, cum plura paucis complectimur, quale Sallustii est, Mithridates corpore ingenti, perinde armatus. hoc male imitantes sequitur obscuritas.

atque mereo laudo brevitas integer sed is paruus praesto quotiens nihil dico nisi qui necesse sum voco qui reddo inter schema sum verus pulcher cum multus paucus complector qualis sallustius sum mithridates corpus ingens perinde armo hic malus imito sequor obscuritas


accidit etiam nonnunquam ut eadem de causa, de qua pronuntiarit, cognoscat iterum. tum illud quidem commune: apud alium nos iudicem disputaturos de illius sententia non fuisse, neque enim emendari ab alio quam ipso fas esse; ceterum ex causa, ut quaeque permittet, aut ignorata quaedam aut defuisse testes aut (quod timidissime et, si nihil aliud plane fuerit, dicendum est) patronos non suffecisse succurret.

accido etiam nonnunquam ut idem de causa de qui pronuntio cognosco iterum tum ille quidem communis apud alius nos judico disputo de ille sententia non sum neque enim emendaris ab alius quam ipse fas sum ceterum ex causa ut quisque permitto aut ignoro quidam aut desum testis aut qui timidus et si nihil alius planus sum dico sum patronus non sufficio succurro


et illa per sonos accidunt, quae demonstrari scripto non possunt, vitia oris et linguae: ἰωτακισμοὺς et λαμβδακισμοὺς et ἰσχνότητας et πλατειασμοὺς feliciores fingendis nominibus Graeci vocant, sicut κοιλοστομίαν, cum vox quasi in recessu oris auditor.

et ille per sonus accido qui demonstro scribo non possum vitio ora et lingua et et et felix fingo nomen graecum voco sicut cum vox quasi in recessus ora auditor


quapropter milii falli multum videntur, qui solos esse Atticos credunt tenues et lucidos et significantes sed quadam eloquentiae frugalitate contentos ac semper manum intra pallium continentes. nam quis erit hic Atticus? sit Lysias; hunc enim amplectuntur amatores istius nominis modum. non igitur iam usque ad Coccum et Andocidem remittemur. interrogare tamen velim, an Isocrates Attice dixerit.

quapropter milium fallo multus video qui solus sum attici credo tenuis et lucidus et significo sed quidam eloquentia frugalitas contendo atque semper manus intra pallium contineo nam quis sum hic atticus sum lysias hic enim amplector amator iste nomen modus non igitur iam usque ad coccum et andocidem remitto interrogo tamen volo an isocrates atticus dico


adfert autem summam rei difficultatem primum, quod ridiculum dictum plerumque falsum est (hoc semper humile), saepe ex industria depravatum, praeterea nunquam honorificum; tum varia hominum iudicia in eo, quod non ratione aliqua sed motu animi quodam nescio an enarrabili iudicatur.

affero autem summa res difficultas primus qui ridiculus dico plerusque falsus sum hic semper humilis saepe ex industria depravo praeterea numquam honorificus tum vario homo iudicium in is qui non ratio aliqui sed motus animus quidam nescio an enarrabilis judico


neque enim minus numerosi sunt loci, ex quibus haec dicta, quam illi, ex quibus eae, quas sententias vocamus, ducuntur, neque alii. nam hic quoque est inventio et elocutio, atque ipsius elocutionis vis alia in verbis, alia in figuris.

neque enim paruus numerosus sum locus ex qui hic dictum quam ille ex qui is qui sententia voco duco neque alius nam hic quoque sum inventio et elocutio atque ipse elocutio volo alius in verbum alius in figura


adnotandae magis proprietates, quae transferri non poterant, manus iactare et dulces exclamationes theatri causa producere et ingrediendo ventum concipere veste et nonnunquam dextro latere facere gestus, quod neminem alium nisi Demetrium decuit; namque in haec omnia statura et mira specie adiuvabatur;

adnoto magis proprietas qui transfero non possum manus iactaris et dulcis exclamatio theatrum causa produco et ingredior venio concipio vestis et nonnunquam dexter lateo facio gero qui nemo alius nisi demetrius decet namque in hic omnis sto et mirus species adjuvo


taceo de Tuscis et Sabinis et Praenestinis quoque; nam ut eorum sermone utentem Vettium Lucilius insectatur, quemadmodum Pollio reprehendit in Livio Patavinitatem, licet omnia Italica pro Romanis habeam.

taceo de tuscus et sabinum et praenestinus quoque nam ut is sermo uto vettius lucilius insecto quemadmodum pollio reprehendo in livius patavinitas licet omnis italicus pro romanus habeo


exemplorum quoque ad haec infinitus est numerus, sed paucissima attingam. ex maiore pro Caecina, quod exercitus armatos movet, id advocationem togatorum non videbitur movisse? ex faciliore in Clodium et Curionem, ac vide, an facile fieri tu potueris, cum is factus non sit, cui tu concessisti.

exemplum quoque ad hic infinitus sum numerus sed paucus attingo ex magnus pro caecina qui exercitus armatus moveo is advocatio togator non video moveo ex facilis in claudius et curio atque video an facilis fio tu possum cum is facio non sum qui tu concedo


cum iis modus contingit. id porro, quod dicitur, aut est lascivum et hilare, qualia A. Galbae pleraque, aut contumeliosum, qualia nuper Iuni Bassi, aut asperum, qualia Cassii Severi, aut lene, qualia Domitii Afri.

cum is modus contingo is porro qui dico aut sum lascivus et hilaris qualis ab galba plerusque aut contumeliosus qualis nuper junius bassus aut asperum qualis casseius severus aut lenis qualis domitius afri


spiritus quoque nec crebro receptus concidat sententiam, nec eo usque trahatur, donec deficiat. nam et deformis est consumpti illius sonus et respiratio sub aqua diu pressi similis et receptus longior et non opportunus, ut qui fiat non ubi volumus, sed ubi necesse est. quare longiorem dicturis periodum colligendus est spiritus, ita tamen, ut id neque diu neque cum sono faciamus, neque omnino ut manifestum sit; reliquis partibus optime inter iuncturas sermonis revocabitur.

spiritus quoque neque creber recipio concaedes sententia neque is usque traho donec deficio nam et deformis sum consumo ille sonus et respiratio sub aqua diu premo similis et recipio longus et non opportunus ut qui fio non ubi volo sed ubi necesse sum quare longus dico periodum colligo sum spiritus ita tamen ut is neque diu neque cum sonus facio neque omnino ut manifestus sum reliquus pars optume inter jungo sermo revoco


sed etiam si quando aliquo ductus officio (quod accidere, ut mox docebimus, potest) falso haec adfirmare conabitur, maiore cum fide necesse est audiatur. at malis hominibus ex contemptu opinionis et ignorantia recti nonnunquam excidit ipsa simulatio. inde immodeste proponunt, sine pudore adfirmant.

sed etiam si quando aliquis duco officium qui accido ut mox doceo possum fallo hic adfirmaris conor magnus cum fides necesse sum audio at malus homo ex contemptus opinio et ignoro recingo nonnunquam excido ipse simulatio inde immodestus propono sine pudor adfirmo


frequenter autem accidit, ut causa parum verecunda iure tuta sit; de quo ne inviti iudices audiant et aversi, frequentius sunt admonendi, secuturam defensionem probitatis et dignitatis; exspectent paulum et agi ordine sinant.

frequens autem accido ut causa parum verecundus ius tueor sum de quo ne invitus iudex audio et averto frequens sum admoneo sequor defensio probitas et dignitas exspecto paulus et ago ordo sino


nam vis quaestionum semper crescere debet et ad potentissima ab infirmissimis pervenire, sive sunt eiusdem generis sive diversi.

nam volo quaestio semper cresco debeo et ad potens ab infirmis pervenio sive sum idem genus sive diverto


et haec quidem auxilia extrinsecus adhibentur; in iis autem quae nobis ipsis paranda sunt, ut laboris sic utilitatis etiam longe plurimum adfert stilus. nec immerito M. Tullius hunc optimum effectorem ac magistrum dicendi vocat; cui sententiae personam L. Crassi in disputationibus quae sunt de oratore adsignando, iudicium suum cum illius auctoritate coniunxit.

et hic quidem auxilium extrinsecus adhibeo in is autem qui nos ipse paro sum ut labor sic utilitas etiam longus multus affero stilus neque immeritus m tullius hic bonus effector atque magister dico voco qui sententia persona l crassus in disputatio qui sum de orator adsigno iudicium suus cum ille auctoritas conjungo


nam et invitus perdit quisque id quod elegerat verbum, nec facile reponit aliud, dum id, quod scripserat, quaerit. sed ne hoc quidem infirmae memoriae remedium est nisi in iis, qui sibi facultatem aliquam dicendi ex tempore paraverunt. quodsi cui utrumque defuerit, huic omittere omnino totum actionum laborem ac, si quid in litteris valet, ad scribendum potius suadebo convertere. sed haec rara infelicitas erit.

nam et invitus perdo quisque is qui eligo verbum neque facilis repono alius dum is qui scribo quaero sed ne hic quidem infirmus memoria remedium sum nisi in is qui sui facultas aliqui dico ex tempus paro quodsi qui uterque desum hic omitto omnino totus actio labor atque si quis in littera valeo ad scribo potis suadeo converto sed hic rarus infelicito sum


ne ciborum quidem est eadem observatio. non enim tam molli teneraque voce quam forti ac durabili opus est, cum illi omnes etiam altissimos sonos leniant cantu oris, nobis pleraque aspere sint concitateque dicenda et vigilandae noctes et fuligo lucubrationum bibenda et in sudata veste durandum.

ne cibus quidem sum idem observatio non enim tam mollis tener vox quam fortis atque durabilis opus sum cum ille omnis etiam alo sonus lenio cantus ora nos plerusque asper sum concito dico et vigilandae nox et fuligo lucubratio bibo et in sudo vestis duro


commode etiam aut nobis aliquas ante oculos esse rerum, personarum, vocum imagines fingimus, aut eadem adversariis aut iudicibus non accidere miramur: qualia sunt videtur mihi, et nonne videtur tibi? sed magna quaedam vis eloquentiae desideratur. falsa enim et incredibilia natura necesse est aut magis moveant, quia supra vera sunt, aut pro vanis accipiantur, quia vera non sunt.

commodus etiam aut nos aliqui ante oculus sum res personaris vox imago fingo aut idem adversarius aut judex non accido miror qualis sum video ego et nonne video tu sed magnus quidam volo eloquentia desidero fallo enim et incredibilis natura necesse sum aut magis moveo quia supra verus sum aut pro vanus accipio quia verus non sum


rursus nothus eisdem colligit argumentis, non sine liberis patrem decessisse, quibus in petitione usus est, ut probaret esse se filium. nisi forte et hic finitionem movet, an liberi sint etiam non legitimi. cadent ergo in unam controversiam vel specialiter duo legitimi status scripti et voluntatis et syllogismos et praeterea finitio, vel tres illi, qui natura soli sunt, coniectura in scripto et voluntate, qualitas in syllogismo, et, quae per se est aperta, finitio.

rursus nothus idem colligo argumentum non sine liber pater decedo qui in petitio utor sum ut probo sum sui filius nisi fors et hic finitio moveo an liber sum etiam non legitimus cado ergo in unus controversia vel specialis duo legitimus status scribo et voluntas et syllogismus et praeterea finitio vel tres ille qui natura solus sum conicio in scribo et voluntas qualitas in syllogismus et qui per sui sum apertus finitio


quod principium Latine vel exordium dicitur, maiore quadam ratione Graeci videntur προοίμιον nominasse, quia a nostris initium modo significatur, illi satis dare partem hanc esse ante ingressum rei de qua dicendum sit, ostendunt.

qui principium latinum vel exordium dico magnus quidam ratio graecum video nomino quia ab noster initium modo significo ille satis do pars hic sum ante ingredior res de qui dico sum ostendo


excusatum esse rusticum, quod non interfuerit iudicio nihil collaturus patri; sed ne disertum quidem habere, quod imputet reo, cum is damnatus sit; dignum esse hereditate restitutorem; avarum, impium, ingratum, qui dividere nolit cum fratre eoque sic merito; quaestionem quoque illam primam scripti et voluntatis, qua non expugnata non sit sequentibus locus.

excuso sum rusticus qui non intersum iudicium nihil confero pater sed ne dissero quidem habeo qui imputo reor cum is damno sum dignus sum hereditas restitutor avaris impius ingratus qui divido nolo cum frater eo sic mereo quaestio quoque ille primus scribo et voluntas qui non expugno non sum sequor locus


est praeterea quaedam virtutum vitiorumque vicinia, qua maledicus pro libero, temerarius pro forti, effusus pro copioso accipitur. maledicit autem ineruditus apertius et saepius vel cum periculo suscepti litigatoris, frequenter etiam suo.

sum praeterea quidam virtus vitium vicinia qui maledicus pro liber temerarius pro fortis effundo pro copiosus accipio maledico autem ineruditus aperio et saepis vel cum periculum suscipio litigator frequens etiam suus


is legatis dixit: Sero itis. excusserunt illi patrem et aurum ex sinu eius invenerunt; ipsi perseverarunt ire quo intenderant; invenerunt ducem cruci fixum, cuius uox fuit: cauete proditorem. reus est pater. quid convenit? proditio nobis praedicta est et praedicta a duce; quaerimus proditorem. te isse ad hostes fateris et isse clam et ab his incolumem redisse, aurum retulisse et aurum occultum habuisse. nam ,

is legatus dico serus eo excutio ille pater et aurum ex sinus is invenio ipse persevero eo quo intendo invenio dux crux figo qui uox sum caueo proditor reus sum pater quis convenio proditio nos praedico sum et praedico ab dux quaero proditor tu eo ad hostis fateor et eo clam et ab hic incolumis redeo aurum refero et aurum occulo habeo nam


in eo tamen qui cognoscit plurimum ponendum, si laus eum misericordis potius quam reprehensio dissoluti consecutura est. verum et in iudiciis, etiamsi non toto genere causae, tamen ex parte magna hic locus saepe tractatur. nam et divisio frequens est, etiamsi fecisset, ignoscendum fuisse idque in causis dubiis saepe praevaluit, et epilogi omnes in eadem fere materia versari solent.

in is tamen qui cognosco multus pono si laus is misericordis potis quam reprehensio dissolvo consequor sum verus et in iudicium etiamsi non totus genus causa tamen ex pars magnus hic locus saepe tracto nam et divisio frequens sum etiamsi facio ignosco sum is in causa dubius saepe praevaleo et epilogus omnis in idem fere materia versaris soleo


quin deducere deos in hoc genere dicendi et inferos excitare concessum est; urbes etiam populique vocem accipiunt. ac sunt quidam, qui has demum προσωποποιΐας dicant, in quibus et corpora et verba fingimus; sermones hominum adsimulatos dicere διαλόγους malunt, quod Latinorum quidam dixerunt sermocinationem.

quin deduco deus in hic genus dico et inferi excitaris concedo sum urbs etiam populus voco accipio atque sum quidam qui hic demum dico in qui et corpus et verbum fingo sermo homo adsimulo dico malo qui latinum quidam dico sermocinatio


etiam quae bene translata sunt propria dici solent. interim autem quae sunt in quoque praecipua proprii locum accipiunt, ut Fabius inter plures imperatorias virtutes cunctator est appellatus. possunt videri verba, quae plus significant quam eloquuntur, in parte ponenda perspicuitatis; intellectum enim adiuvant. ego tamen libentius emphasim retulerim ad ornatum orationis, quia non ut intelligatur efficit, sed ut plus intelligatur.

etiam qui bene transfero sum proprius dico soleo interim autem qui sum in quoque praecipuus proprius locus accipio ut fabius inter multus imperatorius virtus cunctator sum appello possum video verbum qui multus significo quam eloquor in pars pono perspicuitas intellego enim adjuvo ego tamen libet emphasis refero ad orno oratio quia non ut intelligatur efficio sed ut multus intelligatur