fit et aliter supra summum adiectio, ut apud Vergilium de Lauso: quo pulchrior alter non fuit, excepto Laurentis corpore Turni. Summum est enim, quo pulchrior alter non fuit; huic deinde aliquid superpositum.

fio et aliter supra superus adjectio ut apud vergilius de lausus quo pulcher alter non sum excipio laurens corpus turnus superus sum enim quo pulcher alter non sum hic deinde aliquis superpono


illud iam diximus, quanto plus nitoris et cultus demonstrativae materiae, ut ad delectationem audientium compositae, quam, quae sunt in actu et contentione, suasoriae iudicialesque permittant. hoc adhuc adiiciendum aliquas etiam, quae sunt egregiae dicendi virtutes, quo minus deceant, effici condicione causarum.

ille iam dico quantus multus nitor et cultus demonstrativae materia ut ad delectatio audio compono quam qui sum in actus et contentio suasoria judicialis permitto hic adhuc adiiciendum aliqui etiam qui sum egregius dico virtus quo paruus decet efficio condicio causaris


olim plura de figuris quam necesse erat, et adhuc erunt, qui putent esse figuram: incredibile est, ( quod dico, sed verum; ἀνθυποφοράν vocant; et aliquis hoc semel tulit, nemo bis, ego ter, διέξοδον et longius evectus sum sed redeo ad propositum, ἄφοδον.

olim multus de figura quam necesse sum et adhuc sum qui puto sum figura incredibilis sum qui dico sed verus voco et aliquis hic semel fero nemo bis ego ter et longus eveho sum sed redeo ad propono


quae esse verisimilia volemus, simus ipsi similes eorum qui vere patiuntur adfectibus, et a tali animo proficiscatur oratio qualem facere iudicem volet. an ille dolebit, qui audiet me, qui in hoc dicam, non dolentem? irascetur, si nihil ipse, qui in iram concitat se idque exigit, similia patietur? siccis agentis oculis lacrimas dabit? fieri non potest.

qui sum verisimilia volo sum ipse similis is qui verus patior affectus et ab talis animus proficisco oratio qual facio judico volo an ille doleo qui audio ego qui in hic dico non doleo irasco si nihil ipse qui in ira concito sui is exigo similis patior siccus ago oculus lacrima do fio non possum


eloquentiam esse, quae poenis eripiat scelestos, cuius fraude damnentur interim boni, consilia ducantur in peius, nec seditiones modo turbaeque populares sed bella etiam inexpiabilia excitentur; cuius denique tum maximus sit usus, cum pro falsis contra veritatem valet.

eloquentia sum qui poenio eripio scelestus qui fraus damno interim bonus consilium duco in malus neque seditio modo turba popularis sed bellum etiam inexpiabilis excito qui denique tum magnus sum utor cum pro falsum contra veritas valeo


nam M. Tullius, non tantum se debere scholis rhetorum, quantum Academiae spatiis, frequenter ipse testatus est; neque se tanta in eo unquam fudisset ubertas, si ingenium suum consaepto fori, non ipsius rerum naturae finibus terminasset. verum ex hoc alia mihi quaestio exoritur, quae secta conferre plurimum eloquentiae possit, quanquam ea non inter multas potest esse contentio.

nam m tullius non tantus sui debeo schola rhetor quantus academia spatium frequens ipse testor sum neque sui tantus in is umquam fundo ubertas si ingenium suus consaepio forum non ipse res natura finis termino verus ex hic alius ego quaestio exorior qui seco confero multus eloquentia possum quamquam is non inter multus possum sum contentio


quare , tametsi me fateor usurum quibusdam, quae philosophorum libris continentur, tamen ea iure vereque contenderim esse operis nostri proprieque ad artem oratoriam pertinere.

quare tametsi ego fateor utor quidam qui philosophus liber contineo tamen is ius verus contendo sum opus noster proprius ad ars oratoria pertineo


ceterum vel facillimum est, ibi alienam culpam incusare, ubi fateris tuam. verum id iam indicis est, non actoris. quodsi nulla contingit excusatio, sola colorem habet paenitentia. potest enim videri satis emendatus, qui in odium eorum, in quibus erraverat, ipse conversus est.

ceterum vel facilis sum ibi alienus culpa incuso ubi fateor tuus verus is iam indico sum non actor quodsi nullus contingo excusatio solus color habeo paenitentia possum enim video satis emendo qui in odium is in qui erro ipse converro sum


pervenit res usque ad aenigma, quale est Ciceronis in Plaetorium Fonteii accusatorem, cuius matrem, dixit, dum vixisset, ludum, postquam mortua esset, magistros habuisse. dicebantur autem, dum vixit, infames feminae convenire ad eam solitae; post mortem bona eius venierant. quanquam hic ludus per translationem dictus est, magistri per ambiguitatem.

pervenio res usque ad aenigma qualis sum cicero in plaetorius fonteii accusator qui mater dico dum vivo ludus postquam morior sum magister habeo dico autem dum vivo infamo femina convenio ad is soleo post mors bonus is venierant quamquam hic ludus per translatio dico sum magister per ambiguitas


illa quoque, quae ex rebus mutuam confirmationem praestantibus ducuntur (quae proprii generis videri quidam volant et vocant ἐκ τῶν πρὸς ἄλληλα, Cicero ex rebus sub eandem rationem venientibus) fortiter consequentibus iunxerim: si portorium Rhodiis locare honestum est, et Hermocreonti conducere, et quod discere honestum, et docere.

ille quoque qui ex res mutuus confirmatio praesto duco qui proprius genus video quidam volo et voco cicero ex res sub idem ratio venio fortis consequor jungo si portorium rhodius locaris honestus sum et hermocreonti conduco et qui disco honestus et doceo


quin ex instrumento quoque heroum illorum magnitudo aestimanda nobis datur. huc pertinet clipeus Aiacis et Pelias Achillis. qua virtute egregie est usus in Cyclope Vergilius. nam quod illud corpus mente concipiam, cuius trunca manum pinus regit? Quid?

quin ex instrumentum quoque heros ille magnitudo aestimo nos do huc pertineo clipeus ajax et pelius achilles qui virtus egregius sum utor in cyclope vergilius nam qui ille corpus mens concipio qui truncus manus pinus rego quis


quid ? quod eadem verba mutata pronuntiatione indicant, adfirmant, exprobrant, negant, mirantur, indignantur, interrogant, irrident, elevant? aliter enim dicitur: tu mihi quodcunque hoc regni et cantando tu illum? et tune ille Aeneas? et meque timoris argue tu, Drance. et ne morer, intra se quisque vel hoc vel aliud, quod volet, per omnes adfectus verset, verum esse quod dicimus sciet.

quis qui idem verbum muto pronuntiatio indico adfirmo exprobro nego miror indignor interrogo irrideo elevo aliter enim dico tu ego quicumque hic regnum et canto tu ille et tu ille aeneas et ego timor arguo tu drance et ne moror intra sui quisque vel hic vel alius qui volo per omnis affectus verso verus sum qui dico scio


si stilo facultas continget, auditione indicium. at nunc proni atque succincti ad omnem clausulam non exsurgunt modo uerum etiam excurrunt et cum indecora exultatione conclamant. id mutuum est et ibi declamationis fortuna. hinc tumor et vana de se persuasio usque adeo, ut illo condiscipulorum tumultu inflati, si parum a praeceptore laudentur, ipsi de illo male sentiant.

si stilus facultas contingo auditio indicium at nunc pronus atque succingo ad omnis clausula non exsurgo modo uerus etiam excurro et cum indecorus exultatio conclamo is mutuus sum et ibi declamatio fortuna hinc tumor et vanus de sui persuasio usque adeo ut ille condiscipulus tumultus inflo si parum ab praeceptor laudo ipse de ille malus sentio


itaque illa, cum filii caput palam impugnaret, fortiter fuit repellenda. duo tamen, quae sola supererant, divine Cicero servavit, primum, ne oblivisceretur reverentiae, quae parentibus debetur; deinde ut, repetitis altius causis, diligentissime ostenderet, quam id, quod erat in matrem dicturus, non oporteret modo fieri, sed etiam necesse esset.

itaque ille cum filius caput palam impugno fortis sum repello duo tamen qui solus supersum divinus cicero servo primus ne obliviscor reverentia qui parens debeo deinde ut repeto altus causa diligens ostendo quam is qui sum in mater dico non oportet modo fio sed etiam necesse sum


nam cum irasci, favere, odisse, misereri coeperunt, agi iam rem suam existimant; et, sicut amantes de forma iudicare non possunt, quia sensum oculorum praecipit animus, ita omnem veritatis inquirendae rationem iudex omittit occupatus adfectibus; aestu fertur et velut rapido flumini obsequitur.

nam cum irascor faveo odi misereo coepio ago iam res suus existimo et sicut amo de forma iudicaris non possum quia sensus oculus praecipio animus ita omnis veritas inquiro ratio iudex omitto occupo affectus aestus fero et velut rapidus flumen obsequor


atqui hoc est quod dominetur in iudiciis, haec eloquentia regnat. Namque argumenta plerumque nascuntur ex causa, et pro meliore parte plura sunt semper, ut, qui per haec vicit, tantum non defuisse sibi advocatum sciat.

atqui hic sum qui dominor in iudicium hic eloquentia regno namque argumentum plerusque nascor ex causa et pro bonus pars multus sum semper ut qui per hic vinco tantus non desum sui advoco scio


quod facit, ut minus sanguinis ac virium declamationes habeant quam orationes, quod in illis vera, in his adsimulata materia est. adde quod ea, quae in oratore maxima sunt, imitabilia non sunt, ingenium, inventio, vis, facilitas et quidquid arte non traditur.

qui facio ut paruus sanguis atque vis declamatio habeo quam oratio qui in ille verus in hic adsimulo materia sum addo qui is qui in orator maximus sum imitabilis non sum ingenium inventio volo facilitas et quisquis ars non trado


illud eruditius quaeritur, an in singulis quoque verbis possit fieri soloecismus, uti si unum quis ad se vocans dicat venite, aut si plures a se dimittens ita loquatur abi aut discede. nec non cum responsum ab interrogante dissentit, ut si dicenti quem video? ita occurras ego . in gestu etiam nonnulli putant idem vitium inesse, cum aliud voce aliud nutu vel manu demonstratur.

ille erudio quaero an in singuli quoque verbum possum fio soloecismus uti si unus quis ad sui voco dico venio aut si multus ab sui dimitto ita loquor abeo aut discedo neque non cum responsum ab interrogo dissentio ut si dico qui video ita occurro ego in gestus etiam nonnullus puto idem vitium insum cum alius vox alius nutus vel manus demonstro


quid ? quod eadem quaestio potest eundem vel accusatorem facere vel reum: Qui artem ludicram exercuerit, in quattuordecim primis ordinibus ne sedeat; qui se praetori in hortis ostenderat neque erat productus, sedit in quattuordecim ordinibus.

quis qui idem quaestio possum idem vel accusator facio vel reus qui ars ludicram exerceo in quattuordecim primus ordo ne sedeo qui sui praetor in hortus ostendo neque sum produco sedeo in quattuordecim ordo


quae divisio ad laudem magis spectat, si quis eam per gradus augeat, quod lex, quod publica, quod ad religionem deum comparata sit. ea quidem, de quibus quaeri solet, communia omnibus.

qui divisio ad laus magis specto si quis is per gradus augeo qui lex qui publicus qui ad religio deus comparo sum is quidem de qui quaero soleo commune omnis


ut haec in unum congeruntur, ita contra ilia dispersa sunt, quae a Cicerone dissipata dici puto: hic segetes, illic ueniunt felicius uuae, arborei fetus alibi, et deinceps.

ut hic in unus congero ita contra ilia dispergo sum qui ab cicero dissipata dico puto hic seges illic uenio felix uua arboreus fetus alibi et deinceps


quae appellatio dicitur ducta vel ex eo, quod ibi sit primus causae congressus, vel quod in hoc causa consistat. et nominis quidem haec origo; nunc quid sit. statum quidam dixerunt primam causarum conflictionem; quos recte sensisse, parum elocutos puto.

qui appellatio dico duco vel ex is qui ibi sum primus causa congredior vel qui in hic causa consisto et nomen quidem hic origo nunc quis sum status quidam dico primus causaris conflictio qui rectus sentio parum exloquor puto


similiter putaverunt illa quoque servanda discrimina, ut ex praepositionem, si verbum sequeretur specto, adiecta secundae syllabae s littera, si pecto, remota scriberemus.

similis puto ille quoque servo discrimino ut ex praepositio si verbum sequor specto adiicio secundus syllaba senatus littera si pecto remoueo scribo


sed hoc nimis angustum, nam et fingere et terrere et promittere interim iocus est. dicacitas sine dubio a dicendo, quod est omni generi commune, ducta est, proprie tamen significat sermonem cum risu aliquos incessentem. ideo Demosthenen urbanum fuisse dicunt, dicacem negant.

sed hic nimis angustus nam et fingo et terreo et promitto interim iocus sum dicacitas sine dubius ab dico qui sum omnis gener communis duco sum proprius tamen significo sermo cum rideo aliquis incesso ideo demosthenes urbanus sum dico dicax nego


sed haec adeo sunt vulgaria, ut sibi artem figurarum adserere non possint. illud plane figura est, qua diversa sermonis forma coniungitur: sociis tunc, arma capessant, edico , et dira bellum cum genie gerendum. Quamvis enim pars bello posterior participio insistat, utrique convenit illud edico. non utique detractionis gratia factam coniunctionem συνοικείωσιν vocant, quae duas res diversas colligat: tam deest avaro, quod habet, quam quod non habet. Huic diversam volunt esse distinctionem,

sed hic adeo sum vulgaris ut sui ars figuraris assero non possum ille planus figuro sum qui diverto sermo forma conjungo socius tunc arma capesso edico et dirus bellum cum genie gero quivis enim pars bellum posterus participium insisto uterque convenio ille edico non utique detractio gratia facio coniunctio voco qui duo res diverto colligo tam desum avarus qui habeo quam qui non habeo hic diverto volo sum distinctio


sed hoc tanti fuit vertere, ut merula, quia sola volat, quasi mera volans nominaretur. quidam non dubitaverunt etymologine subiicere omnem nominis causam: ut ex habitu, quemadmodum dixi, Longos et Rufos, ex sono strepere, murmurare; etiam derivata, ut a uelocitate dicitur velox, et composita pluraque his similia, quae sine dubio aliunde originem ducunt, sed arte non egent, cuius in hoc opere non est usus nisi in dubiis.

sed hic tantus sum verto ut merula quia solus volo quasi merus volo nomino quidam non dubito etymologo subiicere omnis nomen causa ut ex habitus quemadmodum dico longus et rufus ex sonus strepere murmuraris etiam derivo ut ab uelocitas dico velox et compono multus hic similis qui sine dubius aliunde origo duco sed ars non egeo qui in hic opus non sum utor nisi in dubius


eo quidam exordium in duas dividunt partes, principium et insinuationem, ut sit in principiis recta benevolentiae et attentionis postulatio; quae quia esse in turpi causae genere non possit, insinuatio surrepat animis, maxime ubi frons causae non satis honesta est, vel quia res sit improba vel quia hominibus parum probetur, aut si facie quoque ipsa premitur vel invidiosa consistentis ex diverso patroni aut patris vel miserabili senis, caeci, infantis.

is quidam exordium in duo divido pars principium et insinuatio ut sum in principia recta benevolentia et attentio postulatio qui quia sum in turpis causa genus non possum insinuatio surrepat animus magnus ubi frons causa non satis honestus sum vel quia res sum improbus vel quia homo parum probo aut si facies quoque ipse premo vel invidiosus consisto ex diverto patronus aut pater vel miserabilis senex caecus infer


nam ut non eodem modo pro reo capitis et in certamine hereditatis et de interdictis ac sponsionibus et de certa credita dicet, sententiarum quoque in senatu et contionum et privatorum consiliorum servabit discrimina, multa ex differentia personarum, locorum temporumque mutabit, ita in eadem oratione aliter concitabit, aliter conciliabit, non ex iisdem haustibus iram et misericordiam petet, alias ad docendum alias ad movendum adhibebit artes.

nam ut non idem modo pro reor capio et in certamen hereditas et de interdictum atque sponsio et de certus credo dico sententiaris quoque in senatus et contio et privator consilium servo discrimino multus ex differentia personaris locus tempus muto ita in idem oratio aliter concito aliter concilio non ex idem haustus ira et misericordia peto alius ad doceo alius ad moveo adhibeo ars


habebunt , qui post nos de oratoribus scribent, magnam eos, qui nunc vigent, materiam vere laudandi. sunt enim summa hodie, quibus illustratur forum, ingenia. namque et consummati iam patroni veteribus aemulantur et eos iuvenum ad optima tendentium imitatur ac sequitur industria.

habeo qui post nos de orator scribo magnus is qui nunc vigeo materia verus laudo sum enim summus hodie qui illustro forum ingenium namque et consummo iam patronus vetus aemulo et is juvenis ad bonus tendo imito atque sequor industria


an vero declamabit quidem praeceptor, ut sit exemplo suis auditoribus; non plus contulerint lecti Cicero aut Demosthenes? corrigetur palam, si quid in declamando discipulus erraverit; non potentius erit emendare orationem, quin immo etiam iucundius? aliena enim vitia reprehendi quisque mavult quam sua.

an verus declamo quidem praeceptor ut sum exemplum suus auditor non multus confero lego cicero aut demosthenes corrigo palam si quis in declamo discipulus erro non potens sum emendo oratio quin immo etiam jucundus alienus enim vitio reprehendo quisque malo quam suus


refert autem id quantum hic tropus oratorem sequatur. nam ut Vulcanum pro igne vulgo audimus, et vario Marte pugnatum eruditus est sermo, et Venerem quam coitum dixisse magis decet, ita liberum et Cererem pro vino et pane licentius quam ut fori severitas ferat. sicut ex eo, quod continetur, usus recipit bene moratas urbes et poculum epotum et saeculum felix;

refero autem is quantus hic tropus orator sequor nam ut volcanus pro ignis vulgo audio et vario mars pugno erudio sum sermo et venus quam coeo dico magis decet ita liber et ceres pro vinum et panis licet quam ut forum severitas fero sicut ex is qui contineo utor recipio bene moror urbs et poculum epotus et saeculis felix


in orbem se formosius fundet et protinus fructum ramis pluribus feret. decentior equus, cuius adstricta ilia, sed idem velocior. Pulcher aspectu est athleta, cuius lacertos exercitatio expressit, idem certamini paratior.

in orbis sui formosus fundo et protinus fructus ramus multus fero decet equus qui adstringo ilia sed idem velox pulcher aspectus sum athleta qui lacertus exercitatio exprimo idem certamen paro


etymologia , quae verborum originem inquirit, a Cicerone dicta est notatio, quia nomen eius apud Aristotelem invenitur σύμβολον, quod est nota; nam verbum ex verbo ductum, id est veriloquium, ipse Cicero, qui finxit, reformidat. sunt qui vim potius intuiti originationem vocent.

etymologia qui verbum origo inquiro ab cicero dictum sum notatio quia nomen is apud aristotelis invenio qui sum nosco nam verbum ex verbum duco is sum veriloquium ipse cicero qui fingo reformido sum qui vis potis intueor originatio voco


nam prosa, ut mucronem pro gladio et lectum pro domo recipiet, ita non puppim pro navi nec abietem pro tabellis; et rursus, ut pro gladio ferrum, ita non pro equo quadrupedem. maxime autem id orando valebit numerorum illa libertas. nam et Livius saepe sic dicit, Romanus proelio victor, cum Romanos vicisse significat; et contra Cicero ad Brutum, populo , inquit, imposuimus et oratores visi sumus, cum de se tantum loqueretur.

nam prorsus ut mucro pro gladius et lectus pro domus recipio ita non puppis pro no neque abies pro tabella et rursus ut pro gladius ferrum ita non pro equus quadrupedem magnus autem is oro valeo numerus ille libertas nam et livius saepe sic dico romanus proelium victor cum romanus vinco significo et contra cicero ad brutus populus inquam impono et orator video sum cum de sui tantus loquor


multum ex iis, quae praecepimus, mutari necesse est ab iis, qui dicunt apud tribunalia. nam et vultus erectior, ut eum, apud quem dicitur, spectet; et gestus ut ad eundem tendens elatior sit, necesse est; et alia, quae occurrere etiam me tacente omnibus possunt. itemque ab iis, qui sedentes agent. nam et fere fit hoc in rebus minoribus, et iidem impetus actionis esse non possunt, et quaedam vitia fiunt necessaria.

multus ex is qui praecipio muto necesse sum ab is qui dico apud tribunalia nam et vultus erigo ut is apud qui dico specto et gero ut ad idem tendo effero sum necesse sum et alius qui occurro etiam ego taceo omnis possum ito ab is qui sedeo ago nam et fere fio hic in res paruus et eo impetus actio sum non possum et quidam vitio fio necessarius


sed mihi naturam intuenti nemo non vir spadone formosior erit, nec tam aversa unquam videbitur ab opere suo providentia, ut debilitas inter optima inventa sit, nec id ferro speciosum fieri putabo, quod, si nasceretur, monstrum erat. libidinem iuvet ipsum effeminati sexus mendacium, numquam tamen hoc continget malis moribus regnum ut, si qua pretiosa fecit, fecerit et bona.

sed ego natura intueor nemo non vir spado formosus sum neque tam averto umquam video ab opus suus provideo ut debilito inter bonus invenio sum neque is ferrum speciosus fio puto qui si nascor monstrum sum libido juvo ipse effemino sexus mendacium numquam tamen hic contingo malus mos regnum ut si qui pretiosus facio facio et bonus


sententiae quoque ipsae, quas solas petunt, magis eminent, cum omnia circa illas sordida et abiecta sunt; ut lumina non inter umbras, quemadmodum Cicero dicit, sed plane in tenebris clariora sunt. itaque ingeniosi vocentur, ut libet, dum tamen constet contumeliose sic laudari disertum.

sententia quoque ipse qui solo peto magis emineo cum omnis circa ille sordidus et abicio sum ut lumen non inter umbra quemadmodum cicero dico sed planus in tenebrae clarus sum itaque ingeniosus voco ut libet dum tamen consto contumeliosus sic laudo dissero


sunt et illa excitandis ad audiendum non inutilia, si nos neque diu moraturos neque extra causam dicturos existiment. docilem sine dubio et haec ipsa praestat attentio; sed et illud, si breviter et dilucide summam rei, de qua cognoscere debeat, indicaverimus, quod Homerus atque Vergilius operum suorum principiis faciunt.

sum et ille excito ad audio non inutilis si nos neque diu moror neque extra causa dico existimo docilis sine dubius et hic ipse praesto attentio sed et ille si brevis et dilucidus summa res de qui cognosco debeo indicaverimus qui homerus atque vergilius opus suus principia facio


atque in hac tamen opinione perseverantes Graecos magis tulerim. Latina mihi facundia, ut inventione, dispositione, consilio, ceteris huius generis artibus similis Graecae ac prorsus discipula eius videtur, ita circa rationem eloquendi vix habere imitationis locum. namque est ipsis statim sonis durior, quando et iucundissimas ex Graecis litteras non habemus, vocalem alteram, alteram consonantem, quibus nullae apud eos dulcius spirant; quas mutuari solemus, quotiens illorum nominibus utimur.

atque in hic tamen opinio persevero graeci magis fero latinum ego facundia ut inventio dispositio consilium ceterus hic genus ars similis graece atque prorsus discipula is video ita circa ratio eloquor vix habeo imitatio locus namque sum ipse statim sonus durus quando et jucundus ex graecum littera non habeo vocal alter alter consono qui nullus apud is dulcis spiro qui mutuaris solo quotiens ille nomen utor


vitandum etiam, ne contumeliosi, maligni, superbi, maledici in quemquam hominem ordinemve videamur praecipueque eorum, qui laedi nisi adversa iudicum voluntate non possunt.

vito etiam ne contumeliosus malignus superbus maledico in quisquam homo ordinemve video praecipuus is qui laedo nisi adverso iudex voluntas non possum


sed de propositorum diversitate post paulum. nunc , quae prius iis, qui recte componere volent, discenda sint. est igitur ante omnia oratio alia vincta atque contexta, soluta alia, qualis ut sermone et epistolis, nisi cum aliquid supra naturam suam tractant, ut de philosophia, de re publica, similibus.

sed de propositor diversitas post paulus nunc qui prior is qui rectus compono volo disco sum sum igitur ante omnis oratio alius vincio atque contexo solvo alius qualis ut sermo et epistula nisi cum aliquis supra natura suus tracto ut de philosophia de res publicus similis


curandum praecipue, (quod fingentibus frequenter excidit) ne qua inter se pugnent; quaedam enim partibus blandiuntur, sed in summam non consentiunt; praeterea, ne iis, quae vera esse constabit, adversa sint; in schola etiam, ne color extra themata quaeratur.

curo praecipuus qui fingo frequens excido ne qui inter sui pugno quidam enim pars blandio sed in summa non consentio praeterea ne is qui verus sum consto adverso sum in schola etiam ne color extra thema quaero


hoc in testium interrogatione valet plurimum, in oratione perpetua dissimile est; aut enim sibi ipse respondet orator aut quod illic interrogatur, hic fere sumitur. quod pomum generosissimum? puto, quod optimum; et equus? qui velocissimus: ita hominum, non qui claritate nascendi sed qui uirtute maxime excellet. omnia igitur ex hoc genere sumpta necesse est aut similia esse aut dissimilia aut contraria. similitudo adsumitur interim et ad orationis ornatum; sed illa, cum res exiget, nunc ea, quae ad probationem pertinent, exsequar.

hic in testis interrogatio valeo multus in oratio perpetuus dissimilis sum aut enim sui ipse respondeo orator aut qui illic interrogo hic fere sumo qui pomum generosus puto qui bonus et equus qui velox ita homo non qui claritas nascor sed qui uirtus magnus excello omnis igitur ex hic genus sumo necesse sum aut similis sum aut dissimilis aut contrarius similitudo adsumo interim et ad oratio orno sed ille cum res exigo nunc is qui ad probatio pertineo exsequor


quod imitatus Cicero illa composuit id Verrem versabatur id Sicilia longo intervallo alter non Dionysius ille nec Phalaris (tulit enim illa quondam insula multos et crudeles tyrannos), sed quoddam novum monstrum ex vetere illa immanitate, quae id isdem versata locis dicitur. non enim Charybdin tam infestam neque Scyllam nauibus quam istum id eodem freto fuisse arbitror.

qui imitor cicero ille compono is verres verso is sicilia longus intervallum alter non dionysius ille neque phalaris fero enim ille quondam insula multus et crudelis tyrannus sed quidam novus monstrum ex veto ille immanitas qui is idem verso locus dico non enim charybdis tam infestus neque scylla nauis quam iste is idem fretus sum arbitror


at si aperias haec, quae verbo uno inclusa erant, apparebunt effusae per domus ac templa flammae et ruentium tectorum fragor et ex diversis clamoribus unus quidam sonus, aliorum fuga incerta, alii extremo complexu suorum cohaerentes et infantium feminarumque ploratus et male usque in illum diem servati fato senes;

at si aperio hic qui verbum unus includo sum appareo effundo per domus atque templum flamma et ruo tector fragor et ex diverto clamor unus quidam sonus alius fuga incertus alius exter complexus suus cohaereo et infer femina ploro et malus usque in ille dies servo fatum senex


igitur impetu dicere se et viribus uti gloriantur; neque enim opus esse probatione aut dispositione in rebus fictis, sed, cuius rei gratia plenum sit auditorium, sententiis grandibus, quarum optima quaeque a periculo petatur.

igitur impetus dico sui et vis uti glorior neque enim opus sum probatio aut dispositio in res fingo sed qui res gratia plenus sum auditorium sententia grandis qui bonus quisque ab periculum peto


omni tempore fere parata sunt meditatis diligenter, quae aut ex adverse dici aut responderi a nobis possunt. nonnunquam tamen solet hoc quoque esse artis genus, ut quaedam in actione dissimulata subito in altercando proferantur; est inopinatis eruptionibus aut incursioni ex insidiis factae simillimum. id autem tum faciendum, cum est aliquid, cui responderi non statim possit, potuerit autem, si tempus ad disponendum fuisset. nam quod fideliter firmum est a primis statim actionibus arripere optimum est, quo saepius diutiusque dicatur.

omnis tempus fere paro sum meditas diligenter qui aut ex adverse dico aut respondeo ab nos possum nonnunquam tamen soleo hic quoque sum ars genus ut quidam in actio dissimulo subeo in alterco profero sum inopinor eruptio aut incursio ex insidiae facio similis is autem tum facio cum sum aliquis qui respondeo non statim possum possum autem si tempus ad dispono sum nam qui fidelis firmum sum ab primus statim actio arripio bonus sum quo saepis diu dico


nec ego, cum praecedentes pedes posui, legem dedi ne alii essent, sed quid fere accideret et quid ut praesentia videretur optimum, ostendi. non quidem optime est sibi iunctus anapaestos, ut qui sit pentametri finis, vel rhythmos qui nomen ab eo traxit: nam ubi libido dominatur, innocentiae leve praesidium est; nam synaloephe facit, ut duae ultimae syllabae pro una sonent.

neque ego cum praecedo pes pono lex do ne alius sum sed quis fere accido et quis ut praesens video bonus ostendo non quidem optume sum sui jungo anapaestus ut qui sum pentameter finis vel rhythmos qui nomen ab is traho nam ubi libido dominor innocentia levis praesidium sum nam synaloephe facio ut duo ulter syllaba pro unus sono


legum laus ac vituperatio iam maiores ac prope summis operibus suffecturas vires desiderant; quae quidem suasoriis an controversiis magis accommodata sit exercitatio, consuetudine et iure civitatium differt. apud Graecos enim lator earum ad iudicem vocabatur, Romanis pro contione suadere ac dissuadere moris fuit. utroque autem modo pauca de his et fere certa dicuntur. nam et genera sunt tria, sacri, publici, privati iuris.

lex laus atque vituperatio iam magnus atque prope summus opus sufficio vireo desidero qui quidem suasoria an controversia magis accommodo sum exercitatio consuetudo et ius civitas differo apud graeci enim lator is ad judico voco romanus pro contio suadeo atque dissuadeo mos sum uterque autem modo paucus de hic et fere certus dico nam et genus sum tres sacer publicus privo ius


neque enim sum in hac opinione, qua quidam, ut eo distare prooemium ab epilogo credam, quod in hoc praeterita, in illo futura dicantur, sed quod in ingressu parcius et modestius praetemptanda sit iudicis misericordia, in epilogo vero liceat totos effundere adfectus et fictam orationem induere personis et defunctos excitare et pignora reorum producere; quae minus in exordiis sunt usitata.

neque enim sum in hic opinio qui quidam ut is distaris prooemium ab epilogus credo qui in hic praetereo in ille sum dico sed qui in ingredior parcus et modestus praetempto sum judex misericordia in epilogus verus licet totus effundo affectus et fingo oratio induo persona et defungor excitaris et pignus reus produco qui paruus in exordium sum usitor


an sit autem facile, magnum, iucundum, sine periculo, ad quaestionem pertinet utilitatis. qui loci oriuntur ex contradictione: est quidem utile sed difficile, parvum, iniucundum, periculosum. Tamen quibusdam videtur esse nonnunquam de iucunditate sola consultatio, ut si de aedificando theatro, instituendis ludis deliberetur. sed neminem adeo solutum luxu puto, ut nihil in causa suadendi sequatur praeter voluptatem.

an sum autem facilis magnus iucundus sine periculum ad quaestio pertineo utilitas qui locus orior ex contradictio sum quidem utilis sed difficilis parvus injucundus periculosus tamen quidam video sum nonnunquam de iucunditas solus consultatio ut si de aedifico theatrum instituo ludus delibero sed nemo adeo soluo luxus puto ut nihil in causa suadeo sequor praeter voluptas


prima est igitur amplificandi vel minuendi species in ipso rei nomine: ut cum eum, qui sit caesus, occisum, eum, qui sit improbus, latronem, contraque eum, qui pulsavit, attigisse, qui vulneravit, laesisse dicimus. utriusque pariter exemplum est pro M. Caelio: si vidua libere, proterva petulanter, dives effuse, libidinosa meretricio more viveret, adulterum ego putarem, si qui hanc paulo liberius salutasset?

primus sum igitur amplifico vel minuo species in ipse res nomen ut cum is qui sum caedo occido is qui sum improbus latro contra is qui pulso attingo qui vulnero laedo dico uterque pariter exemplum sum pro m caelius si viduo libo protervus petulanter dives effuse libidinosus meretricius mos vivo adulter ego puto si qui hic paulus liber saluto


melior fiet praecedente spondeo vel bacchio, ut si idem mutes leave innocentiae praesidium est. non me capit (ut a magnis viris dissentiam) paean, qui est ex tribus brevibus et longa. nam est et ipse una plus brevi anapaestos facilitas et agilitas. quid ita placuerit is, non video, nisi quod illum fere probaverunt, quibus loquendi magis quam orandi studium fuit.

bonus fio praecedo spondeo vel bacchio ut si idem muto leave innocentia praesidium sum non ego capio ut ab magnus vis dissentio paean qui sum ex tres brevis et longus nam sum et ipse unus multus brevis anapaestus facilitas et agilitas quis ita placeo is non video nisi qui ille fere probo qui loquor magis quam oro studium sum


iam si minor in eligendis custodum vel praeceptorum moribus fuit cura, pudet dicere, in quae probra nefandi homines isto caedendi iure abutantur, quam det allis quoque nonnunquam occasionem hic miserorum metus. non morabor in parte hac; nimium est quod intelligitur. quare hoc dixisse satis est; in aetatem infirmam et iniuriae obnoxiam nemini debet nimium licere.

iam si paruus in eligo custos vel praeceptor mos sum cura pudeo dico in qui probrum nefandus homo iste caedo ius abutor quam do allus quoque nonnunquam occasio hic miserum metus non moror in pars hic nimium sum qui intellego quare hic dico satis sum in aetas infirmus et iniuria obnoxius nemo debeo nimium licet


at sordes et squalorem et propinquorum quoque similem habitum scio profuisse, et magnum ad salutem momentum preces attulisse. quare et obsecratio illa iudicum per carissima pignora, utique si et reo sint liberi, coniux, parentes, utilis erit;

at sordeo et squalor et propinquus quoque similis habitus scio prosum et magnus ad salus momentum prex affero quare et obsecratio ille iudex per carus pignus utique si et reor sum liber conjunx parens utilis sum


mores quoque, si fieri potest, iudicis velim nosse. nam prout asperi, lenes, iucundi, graves, duri, remissi erunt, aut adsumere in causam naturas eorum, qua competent, aut mitigare, qua repugnabunt, oportebit. accidit autem interim hoc quoque,

mos quoque si fio possum judex volo nosco nam prout asper lenis jucundus gravis durus remitto sum aut adsumo in causa natura is qui competo aut mitigaris qui repugno oportet accido autem interim hic quoque


pars qualitatis, quae est de summo genere, raro in iudicium venit, quale est, idne sit honestum, quod vulgo laudatur; succedentium autem aliae de communi appellatione, ut sitne sacrilegus, qui pecuniam privatam ex templo furatus est; aut de re denominata, ubi et factum esse certum est nec dubitatur, quid sit quod factum est. cui subiacent omnes de honestis, iustis, utilibus quaestiones.

pars qualitas qui sum de superus genus rarus in iudicium venio qualis sum is sum honestus qui vulgo laudo succedo autem alius de communis appellatio ut sum sacrilegus qui pecunia privo ex templum furor sum aut de res denomino ubi et facio sum certus sum neque dubito quis sum qui facio sum qui subjaceo omnis de honestus iustus utilis quaestio


quid ? non in causa Milonis ipsa coniectura refertur ad qualitatem? nam si est insidiatus Clodius, sequitur, ut recte sit occisus. cum vero in aliquam rem missa causa recessum est a quaestione, quae erat, et hic constituta quaestio, ubi iudicatio est.

quis non in causa milo ipse conicio refero ad qualitas nam si sum insidior claudius sequor ut rectus sum occido cum verus in aliqui res mitto causa recedo sum ab quaestio qui sum et hic constituo quaestio ubi judicatio sum


declamaturus autem maxime positas in adfectibus causas propriis personis debet induere. hi sunt enim, qui mandari non possunt, nec eadem vi profertur alieni animi qua sui motus.

declamo autem magnus pono in affectus causa proprius persona debeo induo hic sum enim qui mandaris non possum neque idem vis profero alienus animus qui suus moueo


an, quotiens propria lex non est, simili sit utendum, an id de quo agitur ei de quo scriptum est simile sit. simile autem et maius est et par et minus. in illo priore, an satis lege cautum sit, an, etsi parum cautum est, et hoc sit utendum. in utroque de voluntate legumlatoris. sed de aequo tractatus potentissimi.

an quotiens proprius lex non sum similis sum utor an is de quo ago is de quo scribo sum similis sum similis autem et magnus sum et par et paruus in ille prior an satis lex caueo sum an etsi parum caueo sum et hic sum utor in uterque de voluntas legumlator sed de aequus tracto potens


in iudiciis praeteritum tempus maxime valet; nemo enim accusat, nisi quae facta sunt. nam quae fiant et quae futura sint ex praeteritis colliguntur. quaeritur et unde quid ortum? ut pestilentia ira deum an intemperie caeli an corruptis aquis an noxio terrae halitu. et quae causa facti? ut, quare ad Troiam quinquaginta reges navigaverint iure iurando adacti an exemplo moti an gratificantes Atridis. quae duo genera non multum inter se distant.

in iudicium praetereo tempus magnus valeo nemo enim accuso nisi qui facio sum nam qui fio et qui sum sum ex praetereo colligo quaero et unde quis orior ut pestilentia ira deus an intemperies caelum an corruptus aqua an noxius terra halitus et qui causa facio ut quare ad troius quinquaginta rex navigaverint ius iuro adigo an exemplum moveo an gratificor atrides qui duo genus non multus inter sui disto


haec si ratione manifesta non essent, exemplis tamen crederemus. siquidem et Periclem, cuius eloquentiae, etiamsi nulla ad nos monumenta venerunt, vim tamen quandam incredibilem cum historici, tum etiam, liberrimum hominum genus, comici veteres tradunt, Anaxagorae physici constat auditorem fuisse, et Demosthenem, principem omnium Graeciae oratorum, dedisse operam Platoni.

hic si ratio manifestus non sum exemplum tamen credo siquidem et periclem qui eloquentia etiamsi nullus ad nos monumentum venio vis tamen quidam incredibilis cum historicus tum etiam liber homo genus comicus vetus trado anaxagoras physicus consto auditor sum et demosthenes princeps omnis graecia orator do opera plato


quaedam vero ex ordine praetermittenda, quale est apud Ciceronem: moritur Fulcinius; multa enim, quae sunt in re, quia remota sunt a causa, praetermittam. et partitio taedium levat: dicam quae acta sint ante ipsum rei contractum, dicam quae in re ipsa, dicam quae postea.

quidam verus ex ordo praetermitto qualis sum apud cicero morior fulcinius multus enim qui sum in res quia remoueo sum ab causa praetermitto et partitio taedium levo dico qui ago sum ante ipse res contraho dico qui in res ipse dico qui postea


non occidi hominem, nulla narratio est; convenit; sed erit aliqua et interim etiam longa contra argumenta eius criminis de anteacta vita, de causis, propter quas innocens in periculum deducatur, aliis, quibus incredibile id quod obiicitur fiat.

non occido homo nullus narratio sum convenio sed sum aliqui et interim etiam longus contra argumentum is crimen de anteago vito de causa propter qui innocens in periculum deduco alius qui incredibilis is qui obiicitur fio


quod quidem genus a quibusdam declamatoria maxime licentia corruptum est. nam et falsis utuntur nec illa iis, quibus similia videri volunt, applicant. quorum utrumque in his est, quae me iuvene ubique cantari solebant, magnorum fluminum navigabiles fontes sunt, et generosioris arboris statim planta cum fructu est.

qui quidem genus ab quidam declamatorius magnus licentia corrumpo sum nam et falsum uto neque ille is qui similis video volo applico qui uterque in hic sum qui ego juvenis ubique cantaris soleo magnus flumen navigabilis fons sum et generosus arbor statim planto cum fructus sum


verum quoniam non est satis demonstrare discentibus, quae sint in ratione prooemii, sed dicendum etiam, quomodo perfici facillime possint, hoc adiicio, ut dicturus intueatur, quid, apud quem, pro quo, contra quem, quo tempore, quo loco, quo rerum statu, qua vulgi fama dicendum sit, quid iudicem sentire credibile sit, antequam incipimus, tum quid aut desideremus aut deprecemur. ipsa illum natura eo ducet, ut sciat, quid primum dicendum sit.

verus quoniam non sum satis demonstro disco qui sum in ratio prooemium sed dico etiam quomodo perficio facilis possum hic adiicio ut dico intueor quis apud qui pro quo contra qui quo tempus quo locus quo res status qui vulgus fama dico sum quis judico sentio credibilis sum antequam incipio tum quis aut desidero aut deprecor ipse ille natura is duco ut scio quis primus dico sum


recte igitur est appellata causarum prima conflictio non quaestionum. nam et pro Rabirio Postumo Cicero prima parte orationis in hoc intendit, ut actionem competere in equitem Romanum neget; secunda, nullam ad eum pecuniam pervenisse confirmat. statum tamen in eo dicam fuisse, quod est potentius.

rectus igitur sum appello causaris primus conflictio non quaestio nam et pro rabirius postumus cicero primus pars oratio in hic intendo ut actio competo in eques romanus nego secundus nullus ad is pecunia pervenio confirmo status tamen in is dico sum qui sum potens


peroratio sequebatur, quam cumulum quidam, conclusionem alii vocant. eius duplex ratio est posita aut ira rebus aut ira adfectibus. rerum repetitio et congregatio, quae Graece dicitur ἀνακεφαλαίωσις a quibusdam Latinorum enumeratio, et memoriam iudicis reficit et totam simul causam ponit ante oculos et, etiamsi per singula minus moverat, turba valet.

peroratio sequor quam cumulis quidam conclusio alius voco is duplex ratio sum pono aut ira res aut ira affectus res repetitio et congregatio qui graecum dico ab quidam latinum enumeratio et memoria judex reficio et totus simul causa pono ante oculus et etiamsi per singulus paruus moveo turba valeo


an non eam, quae missa optime est, hastam speciosissime contortam ferri videmus, et arcu dirigentium tela quo certior manus, hoc est habitus ipse formosior? iam ut certamine armorum atque ut omni palaestra quid satis recte cavetur ac petitur, cui non artifex motus et certi quidam pedes adsint?

an non is qui mitto optume sum hasta speciosus contorqueo fero video et arcus dirigentium telum quo certus manus hic sum habitus ipse formosus iam ut certamen armus atque ut omnis palaestra quis satis rectus caveo atque peto qui non artifex moueo et certus quidam pes adsum


denique , ut semel finiam, sic fere componendum quomodo pronuntiandum erit. an non ut prooemiis plerumque summissi, (nisi cum ut accusatione concitandus est iudex aut aliqua indignatione complendus) ut narratione pleni atque expressi, ut argumentis citati atque ipso etiam motu celeres sumus, ut locis ac descriptionibus fusi ac fluentes, ut epilogis plerumque deiecti et infracti?

denique ut semel finio sic fere compono quomodo pronuntio sum an non ut prooemium plerusque summitto nisi cum ut accusatio concito sum iudex aut aliqui indignatio compleo ut narratio plenus atque exprimo ut argumentum citas atque ipse etiam motus celer sum ut locus atque descriptio fundo atque fluo ut epilogus plerusque deicio et infringo


iudicem conciliabimus nobis non tantum laudando eum, quod et fieri cum modo debet et est tamen parti utrique commune, sed si laudem eius ad utilitatem causae nostrae coniunxerimus, ut adlegemus pro honestis dignitatem illi suam, pro humilibus iustitiam, pro infelicibus misericordiam, pro laesis severitatem et similiter cetera.

judico concilio nos non tantus laudo is qui et fio cum modo debeo et sum tamen pario uterque communis sed si laus is ad utilitas causa noster conjungo ut adlego pro honestus dignitas ille suus pro humilis iustitia pro infelix misericordia pro laedo severitas et similis ceterus


Aristoteles in rhetoricis, an sit , quale , quantum , et quam multum sit? quaerendum putat. quodam tamen loco finitionis quoque vim intelligit, quo dicit quaedam sic defendi, sustuli , sed non furtum feci; Percussi, sed non iniuriam feci.

aristotelis in rhetorica an sum qualis quantus et quam multus sum quaero puto quidam tamen locus finitio quoque vis intelligit quo dico quidam sic defendo tollo sed non furtum facio percutio sed non iniuria facio


neque mihi unquam tanta fuerit cura brevitatis, ut non ea, quae credibilem faciunt expositionem, inseri velim. simplex enim et undique praecisa non tam narratio vocari potest quam confessio. sunt porro multae condicione ipsa rei longae narrationes, quibus extrema (ut praecepi) prooemii parte ad intentionem praeparandus est iudex; deinde curandum, ut omni arte vel ex spatio eius detrahamus aliquid vel ex taedio.

neque ego umquam tantus sum cura brevitas ut non is qui credibilis facio expositio insero volo simplex enim et undique praecido non tam narratio vocaris possum quam confessio sum porro multus condicio ipse res longus narratio qui exter ut praecipio prooemium pars ad intentio praeparo sum iudex deinde curo ut omnis ars vel ex spatium is detraho aliquis vel ex taedium


duae simul huiusmodi personae Ciceroni pro Murena dicenti obstiterunt, M. Catonis Serviique Sulpicii. quam decenter tamen Sulpicio, cum omnes concessisset virtutes, scientiam petendi consulatus ademit? quid enim aliud esset, quo se victum homo nobilis et iuris antistes magis ferret? ut vero rationem defensionis suae reddidit, cum se studuisse petitioni Sulpicii contra honorem Murenae, non idem debere accusationi contra caput diceret!

duo simul huiusmodi persona cicero pro murena dico obsto m cato servius sulpicius quam decenter tamen sulpicius cum omnis concedo virtus scientia peto consulatus adimo quis enim alius sum quo sui vinco homo nobilis et ius antistes magis fero ut verus ratio defensio suus reddo cum sui studeo petitio sulpicius contra honor murena non idem debeo accusatio contra caput dico


A philosophorum vero lectione ut essent multa nobis petenda, vitio factum est oratorum, qui quidem illis optima sui operis parte cesserunt. nam et de iustis, honestis, utilibus, iisque quae sint istis contraria, et de rebus divinis maxime dicunt et argumentantur acriter Stoici, et altercationibus atque interrogationibus oratorem futurum optime Socratici praeparant.

ab philosophus verus lectio ut sum multus nos peto vitio facio sum orator qui quidem ille bonus suus opus pars cedo nam et de iustus honestus utilis is qui sum iste contrarius et de res divinus magnus dico et argumentor acer stoicus et altercatio atque interrogatio orator sum optume socraticus praeparo


ut purpura recte descendat, levis cura est; notatur interim negligentia. latum habentium clavum modus est, ut sit paulum cinctis summissior. ipsam togam rotundam esse et apte caesam velim, aliter enim multis modis fiet enormis. pars eius prior mediis cruribus optime terminatur, posterior eadem portione altius qua cinctura.

ut purpura rectus descendo levis cura sum noto interim neglegentia latus habeo clavus modus sum ut sum paulus cingo summitto ipse toga rotundus sum et aptus caedo volo aliter enim multus modus fio enormis pars is prior medius crus optume termino posterus idem portio altus qui cingo


sed illud quoque, de quo in argumentis diximus, similitudinis genus ornat orationem facitque sublimem, floridam, iucundam, mirabilem. nam quo quaeque longius petita est, hoc plus adfert novitatis atque inexspectata magis est.

sed ille quoque de quo in argumentum dico similitudo genus orno oratio facio sublimo floridus jucundus mirabilis nam quo quisque longus peto sum hic multus affero novitas atque inexspectatus magis sum


faciunt illa quoque iucundam orationem, aliqua mentione habita differre et deponere apud memoriam iudicis et reposcere quae deposueris, et iterare quaedam schemate aliquo, (non enim est ipsa per se iteratio schema) et excipere aliqua et dare actioni varios velut vultus. gaudet enim res varietate, et sicut oculi diversarum aspectu rerum magis detinentur, ita semper animis praestat, in quod se velut novum intendant.

facio ille quoque jucundus oratio aliqui mentio habeo differo et depono apud memoria judex et reposco qui depono et iteraris quidam schema aliquis non enim sum ipse per sui iteratio schema et excipio aliqui et do actio varius velut vultus gaudeo enim res varietas et sicut oculus diversaris aspectus res magis detineo ita semper animus praesto in qui sui velut novus intendo


tum secundo gradu, non potuisse donari a victore ius, quia id demum sit eius, quod teneat; ius, quod sit incorporate, adprehendi manu non posse. hoc reperire est difficilius quam, cum inveneris, argumentis adiuvare, ut alia sit condicio heredis, alia victoris, quia ad illum ius, ad hunc res transeat.

tum secundus gradus non possum dono ab victor ius quia is demum sum is qui teneo ius qui sum incorporate adprehendo manus non possum hic reperio sum difficilis quam cum invenio argumentum adiuvaris ut alius sum condicio heres alius victor quia ad ille ius ad hic res transeo


quod genus accidere etiam veritati potest. non simplex autem circa suasorias error in plerisque declamatoribus fuit, qui dicendi genus in iis diversum atque in totum illi iudiciali contrarium esse existimaverunt. nam et principia abrupta et concitatam semper orationem et in verbis effusiorem, ut ipsi vocant, cultum adfectaverunt, et earum breviores utique commentarios quam legalis materiae facere laborarunt.

qui genus accido etiam veritas possum non simplex autem circa suasoria error in plerusque declamator sum qui dico genus in is diverto atque in totus ille iudicial contrarius sum existimo nam et principia abrumpo et concito semper oratio et in verbum effundo ut ipse voco cultus adfectaverunt et is brevis utique commentarius quam legal materia facio laboro


quanquam id plurimis id tropis accidit, ut intersit, quid de quoque dicatur, quia quod dicitur alibi verum est. et laudis adsimulatione detrahere et vituperationis laudare concessum est: quod C. Verres, praetor urbanus, homo sanctus et diligens, subsortitionem eius id codice non haberet. et contra: oratores visi sumus et populo imposuimus.

quamquam is multus is tropus accido ut intersum quis de quoque dico quia qui dico alibi verus sum et laus adsimulatio detraho et vituperatio laudo concedo sum qui que verres praetor urbanus homo sancio et diligo subsortitio is is codico non habeo et contra orator video sum et populus impono


explorandum igitur, quas causas laedendi adversarium adferant; nec id sat est inimicos fuisse, sed an desierint, an per hoc ipsum reconciliari velint, ne corrupti sint, ne paenitentia propositum mutaverint. quod cum in iis quoque, qui ea, quae dicturi videntur, re vera sciunt, necessarium est praecavere; multo magis in iis, qui se dicturos, quae falsa sunt, pollicentur.

exploro igitur qui causa laedo adversarius affero neque is satis sum inimicus sum sed an desino an per hic ipse reconciliaris volo ne corrumpo sum ne paenitentia propono muto qui cum in is quoque qui is qui dico video res verus scio necessarius sum praecaveo multus magis in is qui sui dico qui fallo sum polliceo


etiam illa fortuita aderant omnia, vocis iucunditas claritasque, oris suavitas et in utracunque lingua, tanquam ad eam demum natus esset, expressa proprietas omnium litterarum. sed hae spes adhuc; illa maiora, constantia, gravitas, contra dolores etiam ac metus robur. nam quo ille animo, qua medicorum admiratione mensium octo valetudinem tulit! ut me in supremis consolatus est! quam etiam deficiens iamque non noster ipsum ilium alienatae mentis errorem circa scholas ac litteras habuit!

etiam ille fortuitus adsum omnis vox jucunditas claritas ora suavitas et in utracunque lingua tamquam ad is demum nascor sum exprimo proprietas omnis litteraris sed hic spes adhuc ille magnus constantia gravitas contra dolor etiam atque metus robur nam quo ille animus qui medicus admiratio mensis octo valetudo fero ut ego in superus consolo sum quam etiam deficio iam non noster ipse ille alieno mens error circa schola atque littera habeo


nam sermo rectus et secundum naturam enuntiatus nihil habere ex ingenio videtur; illa vero, quae utcunque deflexa sunt, tanquam exquisitiora miramur; non aliter quam distortis et quocunque modo prodigiosis corporibus apud quosdam maius est pretium quam iis, quae nihil ex communi habitu boni perdiderunt.

nam sermo rectus et secundus natura enuntio nihil habeo ex ingenium video ille verus qui ut deflecto sum tamquam exquaero miror non aliter quam distorqueo et quocunque modo prodigiosus corpus apud quidam magnus sum pretium quam is qui nihil ex communis habitus bonus perdo


atque claros nomine sapientiae viros, nemo dubitaverit, studiosos musices fuisse, cum Pythagoras atque eum secuti acceptam sine dubio antiquitus opinionem vulgaverint, mundum ipsum ratione esse compositum, quam postea sit lyra imitata, nec illa modo contenti dissimilium concordia, quam vocant ἁρμονίαν, sonum quoque iis motibus dederint.

atque clarus nomen sapientia vir nemo dubito studiosi musice sum cum pythagoras atque is sequor accipio sine dubius antiquus opinio vulgo mundus ipse ratio sum compono quam postea sum lyra imito neque ille modo contendo dissimilis concordia quam voco sonus quoque is motus do


iuris autem quaestiones solent esse nonnunquam ex alis atque allis conflictionibus, facti semper idem spectant; ex utroque genere similis ordo est. sed prius de dissimilibus, ex quibus infirmissimum quidque primum tractari oportet, ideo quod quasdam quaestiones exsecuti donate solemus et concedere; neque enim transire ad alias possumus nisi omissis prioribus. quod ipsum ita fieri oportet,

ius autem quaestio soleo sum nonnunquam ex ala atque allus conflictio facio semper idem specto ex uterque genus similis ordo sum sed prior de dissimilis ex qui infirmis quisque primus tractaris oportet ideo qui quidam quaestio exsequor dono solo et concedo neque enim transeo ad alius possum nisi omitto prior qui ipse ita fio oportet


praecipi et illud scio, ne ambulantes avertamur a iudicibus, sed sint obliqui pedes ad consilium nobis respicientibus. id fieri iudiciis privatis non potest. verum et breviora sunt spatia, nec aversi diu sumus. interim tamen recedere sensim datur. quidam et resiliunt, quod est plane ridiculum.

praecipio et ille scio ne ambulo avertamur ab judex sed sum obliquus pes ad consilium nos respicio is fio iudicium privo non possum verus et brevis sum spatior neque averto diu sum interim tamen recedo sensim do quidam et resiliunt qui sum planus ridiculus


declamationes vero, quales in scholis rhetorum dicuntur, si modo sunt ad veritatem accommodatae et orationibus similes, non tantum dum adolescit profectus sunt utilissimae, quia inventionem et dispositionem pariter exercent, sed etiam cum est consummatus ac iam in foro clarus. alitur enim atque enitescit velut pabulo laetiore facundia et adsidua contentionum asperitate fatigata renovatur.

declamatio verus qualis in schola rhetor dico si modo sum ad veritas accommodo et oratio similis non tantus dum adolesco proficiscor sum utilis quia inventio et dispositio pariter exerceo sed etiam cum sum consummo atque iam in forum clarus alo enim atque enitesco velut pabulum laetus facundia et assiduus contentio asperitas fatigo renovo


etiam hoc solet incommodi accidere iis, qui se uni alicui generi dediderunt, ut, si asperitas iis placuit alicuius, hanc etiam in leni ac remisso causarum genere non exuant; si tenuitas ac iucunditas, in asperis gravibusque causis ponderi rerum parum respondeant: cum sit diversa non causarum modo inter ipsas condicio, sed in singulis etiam causis partium, sintque alia leniter alia aspere, alia concitate alia remisse, alia docendi alia movendi gratia dicenda; quorum omnium dissimilis atque diversa inter se ratio est.

etiam hic soleo incommodus accido is qui sui unus aliqui gener dedo ut si asperitas is placeo aliquis hic etiam in lenis atque remitto causaris genus non exuo si tenuitas atque jucunditas in asper gravis causa pondus res parum respondeo cum sum diverto non causaris modo inter ipse condicio sed in singuli etiam causa pars sum alius lenis alius asper alius concitas alius remitto alius doceo alius moveo gratia dico qui omnis dissimilis atque diverto inter sui ratio sum


itaque , quod in eo incertum est, cura et inquisitione opus est, quis reum premat, quas et quibus ex causis inimicitias habeat: eaque in oratione praedicenda atque amolienda sunt, sive odio conflatos testes sive invidia sive gratia sive pecunia videri volumus. et si deficietur numero pars diversa, paucitatem; si abundabit, conspirationem; si humiles producet, vilitatem; si potentes, gratiam oportebit incessere.

itaque qui in is incertus sum cura et inquisitio opus sum quis reus premo qui et qui ex causa inimicitia habeo is in oratio praedico atque amolior sum sive odium conflo testis sive invidia sive gratia sive pecunia video volo et si deficio numerus pars diverto paucitas si abundo conspiratio si humilis produco vilitas si potens gratia oportet incedo


cum multa autem novantur in omni genere materiae tum praecipue in iis quaestionibus, quae scripto constant, quia vocum est in singulis ambiguitas frequens et adhuc in coniunctis magis.

cum multus autem novo in omnis genus materia tum praecipuus in is quaestio qui scribo consto quia vox sum in singuli ambiguitas frequens et adhuc in conjungo magis


attollitur autem concitatis adfectibus, compositis descendit pro utriusque rei modo altius vel inferius. quid autem quisque in dicendo postulet locus, paulum differam, ut de gestu prius dicam, qui et ipse voci consentit et animo cum ea simul paret. is quantum habeat in oratore momenti, satis vel ex eo patet quod pleraque etiam citra verba significat.

attollo autem concitas affectus compono descendo pro uterque res modo altus vel inferus quis autem quisque in dico postulo locus paulus differo ut de gestus prior dico qui et ipse vox consentio et animus cum is simul pareo is quantus habeo in orator momentum satis vel ex is pateo qui plerusque etiam citer verbum significo


et si virtutes sunt, ad quas nobis etiam ante quam doceremur initia quaedam ac semina sunt concessa natura, ut ad iustitiam, cuius rusticis quoque ac barbaris apparet aliqua imago, nos certe sic esse ab initio formatos, ut possemus orare pro nobis, etiamsi non perfecte, tamen ut inessent quaedam (ut dixi) semina eius facultatis, manifestum est.

et si virtus sum ad qui nos etiam ante quam doceo initium quidam atque semen sum concedo natura ut ad iustitia qui rusticus quoque atque barbaris appareo aliqui imago nos certus sic sum ab initium formo ut possum oro pro nos etiamsi non perficio tamen ut insum quidam ut dico semen is facultas manifestus sum


nihil habui amplius quod ex universum praeciperem. nunc eamus per singulas causarum iudicialium partes, quas ut persequi ad ultimam speciem, id est ad singulas lites controversiasque, non possum, ita de generalibus scribere licet, ut, quae ex quemque statum frequentissime incidant, tradam. et , quia natura prima quaestio est, factumne sit, ab hoc ordiar.

nihil habeo amplus qui ex universus praecipio nunc eo per singulus causaris judicialis pars qui ut persequor ad ulter species is sum ad singulus lis controversia non possum ita de general scribo licet ut qui ex quisque status frequens incido trado et quia natura primus quaestio sum facio sum ab hic ordior


praesertim, cum plurimae probationes in ipso causarum complexu reperiantur, ita ut sint cum alia lite nulla communes, eaeque sint et potentissimae et minime obviae, quia communia ex praeceptis accepimus, propria invenienda sunt.

praesertim cum multus probatio in ipse causaris complexus reperio ita ut sum cum alius lis nullus communis is sum et potens et paruus obvius quia commune ex praecipio accipio proprius invenio sum


accusatoris autem est efficere ut, si quid obiecerit non solum turpe sit, sed etiam crimini, de quo est iudicium, quam maxime conveniat. nam si reum caedis impudicum vel adulterum vocet, laedat quidem infamia, minus tamen hoc ad fidem valeat quam si audacem, petulantem, crudelem, temerarium ostenderit.

accusator autem sum efficio ut si quis objacio non solus turpis sum sed etiam crimen de quo sum iudicium quam magnus convenio nam si reus caedes impudicus vel adulter voco laedo quidem infamia paruus tamen hic ad fides valeo quam si audax petulans crudelis temerarius ostendo


dat aliud argumentum controversiae damnatus proditionis cum advocato exulet. vix videtur posse fieri, ut poena filio ex eodem patre, et si adfuerit et si non adfuerit, constitute sit. praeterea lex ad exules nulla pertinet. non ergo credibile est de advocato damnati scriptum; an possunt enim bona esse ulla exulis?

do alius argumentum controversia damno proditio cum advoco exulet vix video possum fio ut poena filius ex idem pater et si adsum et si non adsum constitus sum praeterea lex ad exulis nullus pertineo non ergo credibilis sum de advoco damno scribo an possum enim bonus sum ullus exulis


forsitan, etiamsi non transierit, aequabit. eum vero nemo potest aequare, cuius vestigiis sibi utique insistendum putat; necesse est enim semper sit posterior qui sequitur. adde quod plerumque facilius est plus facere quam idem. tantam enim difficultatem habet similitudo, ut ne ipsa quidem natura in hoc ita evaluerit, ut non res quae simillimae, quaeque pares maxime videantur, utique discrimine aliquo discernantur.

forsitan etiamsi non transeo aequo is verus nemo possum aequaris qui vestigium sui utique insisto puto necesse sum enim semper sum posterus qui sequor addo qui plerusque facilis sum multus facio quam idem tantus enim difficultas habeo similitudo ut ne ipse quidem natura in hic ita evaluerit ut non res qui similis quisque par magnus video utique discrimen aliquis discerno


est enim haec id metalepsi natura, ut inter id quod transfertur et id quod transfertur sit medius quidam gradus, nihil ipse significans sed praebens transitum; quem tropum magis adfectamus, ut habere videamur, quam ullo id loco desideramus. nam id eius frequentissimum exemplum est cano canto, canto dico; ita cano, dice.

sum enim hic is metalepsi natura ut inter is qui transfero et is qui transfero sum medius quidam gradus nihil ipse significo sed praebeo transeo qui tropus magis adfectamus ut habeo video quam ullus is locus desidero nam is is frequens exemplum sum cano canto canto dico ita cano dico


et deorum etiam invocatio velut ex bona conscientia profecta videri solet; stratum denique iacere et genua complecti, nisi si tamen persona nos et anteacta vita et rei condicio prohibebit; quaedam enim tam fortiter tuenda quam facta sunt. verum sic habenda est auctoritatis ratio, ne sit invisa securitas.

et deus etiam invocatio velut ex bonus conscientia proficio video soleo sterno denique iacio et genu complector nisi si tamen persono nos et anteago vito et res condicio prohibeo quidam enim tam fortis tueor quam facio sum verus sic habeo sum auctoritas ratio ne sum invideo securitas


nam si hominem occidere saepe virtus, liberos necare nonnunquam pulcherrimum est, asperiora quaedam adhuc dictu, si communis utilitas exegerit, facere conceditur, ne hoc quidem nudum est intuendum, qualem causam vir bonus, sed etiam quare et qua mente defendat.

nam si homo occaedes saepe virtus liber neco nonnunquam pulcher sum asper quidam adhuc dico si communis utilitas exigo facio concedo ne hic quidem nudus sum intueor qual causa vir bonus sed etiam quare et qui mens defendo


nunc de argumentis. hoc enim nomine complectimur omnia, quae Graeci ἐνθυμήματα, ἐπιχειρήματα, ἀποδείξεις, vocant, quanquam apud illos est aliqua horum nominum differentia, etiamsi vis eodem fere tendit. nam enthymema (quod nos commentum sane aut commentationem interpretemur, quia aliter non possumus, Graeco melius usuri) unum intellectum habet, quo omnia mente concepta significat (sed nunc non de eo loquimur); alterum, quo sententiam cum ratione;

nunc de argumentum hic enim nomen complector omnis qui graecum voco quamquam apud ille sum aliqui hic nomen differentia etiamsi volo idem fere tendo nam enthymema qui nos commentus sanus aut commentatio interpretor quia aliter non possum graecum bonus utor unus intellego habeo quo omnis mens concipio significo sed nunc non de is loquor alter quo sententia cum ratio


(quod convenit, si aetatem mutes), iniuria est; deinde, quod, si cui tam est mens illiberalis, ut obiurgatione non corrigatur, is etiam ad plagas ut pessima quaeque mancipia durabitur: postremo, quod ne opus erit quidem hac castigatione, si assiduus studiorum exactor astiterit.

qui convenio si aetas muto iniuria sum deinde qui si qui tam sum mens illiberal ut obiurgatio non corrigo is etiam ad plaga ut malus quisque mancipium duro postremo qui ne opus sum quidem hic castigatio si assiduus studium exactor asto


ea est enim prorsus canina, ut ait Appius, eloquentia, cognituram male dicendi subire; quod facientibus etiam male audiendi praesumenda patientia est. nam et in ipsos fit impetus frequenter, qui egerunt, et certe petulantiam patron litigator luit. sed haec minora sunt ipso illo vitio animi, quod maledicus a malefico non distat nisi occasione.

is sum enim prorsus caninus ut aio appius eloquentia cognosco malus dico subeo qui facio etiam malus audio praesumo patientia sum nam et in ipse fio impetus frequens qui egero et certus petulantia patro litigator luo sed hic parvus sum ipse ille vitio animus qui maledicus ab maleficus non disto nisi occasio


sed meminerimus non per omnia duci analogiae posse rationem, cum et sibi ipsa plurimis in locis repugnet. quaedam sine dubio conantur eruditi defendere, ut, cum deprehensum est, lepus et lupus similia positione quantum casibus numerisque dissentiant: ista respondent non esse paria, quia lepus epicoenon sit, lupus masculinum; quanquam Varro in eo libro, quo initia Romanae urbis enarrat, lupum feminam dicit Ennium Pictoremque Fabium secutus.

sed memini non per omnis duco analogia possum ratio cum et sui ipse multus in locus repugno quidam sine dubius conor erudio defendo ut cum deprehendo sum lepus et lupus similis positio quantus casus numerus dissentio iste respondeo non sum par quia lepus epicoenon sum lupus masculinus quamquam varro in is liber quo initium romanus urbs enarro lupus femina dico ennius pictor fabius sequor


quid porro tam contrarium quam eum, qui accusetur, quia summum nefas suspicatus de uxore videatur, confirmare id ipsa defensione, quod diluendum est? at si iudicum sumerent animum, scirent, quam eiusmodi actionem laturi non fuissent, multoque etiam minus, cum in parentes abominanda crimina spargerentur.

quis porro tam contrarius quam is qui accuso quia superus nefas suspicor de uxor video confirmo is ipse defensio qui diluo sum at si iudex sumo animus scio quam eiusmodi actio fero non sum multus etiam paruus cum in parens abominor crimen spargo


hic meus quae tradentur non difficulter accipiet, quaedam etiam interrogabit, sequetur tamen magis quam praecurret. illud ingeniorum velut praecox genus non temere unquam pervenit ad frugem.

hic meus qui trado non difficilis accipio quidam etiam interrogo sequor tamen magis quam praecurro ille ingeniosus velut praecox genus non temere umquam pervenio ad frugis


in primis vero abundare debet orator exemplorum copia cum veterum, tum etiam novorum, adeo ut non ea modo, quae conscripta sunt historiis aut sermonibus velut per manus tradita, quaeque cotidie aguntur, debeat nosse, verum ne ea quidem, quae sunt a clarioribus poetis ficta, negligere.

in primus verus abundaris debeo orator exemplum copia cum vetus tum etiam novum adeo ut non is modo qui conscribo sum historia aut sermo velut per manus trado quisque cottidie ago debeo nosco verus ne is quidem qui sum ab clarus poeta fictum neglego


ne illas quidem circa s litteram delicias hic magister feret, nec verba in faucibus patietur audiri nec oris inanitate resonare nec, quod minime sermoni puro conveniat, simplicem vocis naturam pleniore quodam sono circumliniri, quod Graeci καταπεπλασμένον dicunt.

ne ille quidem circa senatus littera deliquia hic magister fero neque verbum in fauces patior audio neque ora inanitas resonaris neque qui paruus sermo purus convenio simplex vox natura plenus quidam sonus circumliniri qui graecum dico


etiam coniungere licebit, ut quae obstant in mediis velut auxiliis nostris posita minus habeant virium. quae tamen non erunt nuda ponenda, sed ut et nostra aliqua argumentatione firmemus et diversa cur credibilia non sint adiiciamus; quia, nisi distinxerimus, verendum est, ne bona nostra permixtis malis inquinentur.

etiam coniungo liceo ut qui obsto in medius velut auxilium noster pono paruus habeo vis qui tamen non sum nudo pono sed ut et noster aliqui argumentatio firmo et diverto cur credibilis non sum adiiciamus quia nisi distinguo vereor sum ne bonus noster permisceo malus inquino


in illo lapsi nimia subtilitate sunt, quod intervallum motus tria verba esse voluerunt; quod neque observatur neque fieri potest, sed illi quasi mensuram tarditatis celeritatisque aliquam esse voluerunt, neque immerito, ne aut diu otiosa esset manus aut, quod multi faciunt, actionem continue motu concideret.

in ille labor nimius subtilitas sum qui intervallum moueo tres verbum sum volo qui neque observo neque fio possum sed ille quasi mensura tarditas celeritas aliqui sum volo neque immeritus ne aut diu otiosus sum manus aut qui multus facio actio continuus motus concaedes


pectus ac venter ne proiciantur, observandum; pandant enim posteriora, et est odiosa omnis supinitas. latera cum gestu consentiant. facit enim aliquid et totius corporis motus, adeo ut Cicero plus illo agi quam manibus ipsis putet. ita enim dicit in Oratore: nullae argutiae digitorum, non ad numerum articulus cadens, trunco magis toto se ipse moderans et virili laterum flexione.

pectus atque venter ne proicio observo pando enim posterus et sum odiosus omnis supinitas latus cum gestus consentio facio enim aliquis et totus corpus moueo adeo ut cicero multus ille ago quam manus ipse puto ita enim dico in orator nullus argutiae digitor non ad numerus articulus cado trunco magis totus sui ipse modero et virilis latus flexio


omnis igitur probatio artificialis constat aut signis aut argumentis aut exemplis. nec ignoro plerisque videri signa partem argumentorum. quae mihi separandi ratio haec fuit prima, quod sunt paene ex illis inartificialibus; cruenta enim vestis et clamor et livor et talia sunt instrumenta, qualia tabulae, rumores, testes; nec inveniuntur ab oratore, sed ad eum cum ipsa causa deferuntur;

omnis igitur probatio artificial consto aut signum aut argumentum aut exemplum neque ignoro plerusque video signum pars argumentor qui ego separo ratio hic sum primus qui sum paene ex ille inartificial cruento enim vestio et clamor et livor et talis sum instrumentum qualis tabula rumor testis neque invenio ab orator sed ad is cum ipse causa defero


in factis autem ad idem tendentia sunt plura, ex quibus aliqua citra summam quaestionem remitti solent; ut si is, cum quo furti agitur, dicat: proba te habuisse, proba perdidisse, proba furto perdidisse, proba mea fraude. priora enim remitti possunt, ultimum non potest.

in facio autem ad idem tendo sum multus ex qui aliqui citer summa quaestio remitto soleo ut si is cum quo furtum ago dico probus tu habeo probus perdo probus furtum perdo probus meus fraus prior enim remitto possum ulter non possum


nam et Socrati obiiciunt comici docere eum, quomodo peiorem causam meliorem faciat, et contra Tisian et Gorgian similia dicit polliceri Plato.

nam et socrates obiiciunt comicus doceo is quomodo malus causa bonus facio et contra tisias et gorgias similis dico polliceor plato


nam et Trachalus plerumque sublimis et satis apertus fuit et quem velle optima crederes, auditus tamen maior; nam et vocis, quantam in nullo cognovi, felicitas et pronuntiatio vel scenis suffectura et decor, omnia denique ei, quae sunt extra, superfuerunt; et Vibius Crispus compositus et iucundus et delectationi natus, privatis tamen causis quam publicis melior.

nam et trachalus plerusque sublimis et satis aperio sum et qui volo bonus credo audio tamen magnus nam et vox quantus in nullus cognosco felicitas et pronuntiatio vel scenis sufficio et decor omnis denique is qui sum extra supersum et vibius crispus compono et iucundus et delectatio nascor privo tamen causa quam publicus bonus


quibus in demonstrativa consentio, nam et omnes alii scriptores idem tradiderunt; in iudiciis autem consiliisque secundum condicionem ipsius, quae tractabitur, rei accommodandam dicendi credo rationem.

qui in demonstrativus consentio nam et omnis alius scriptor idem trado in iudicium autem consilium secundus condicio ipse qui tracto res accommodo dico credo ratio


sed in ipsis etiam probationibus multa funguntur prooemii vice, ut facit Cicero pro Cluentio dicturus contra censores, pro Murena, cum se Servio excusat. verum id frequentius est, quam ut exemplis confirmandum sit.

sed in ipse etiam probatio multus fungor prooemium vicus ut facio cicero pro cluentius dico contra censor pro murena cum sui servius excuso verus is frequens sum quam ut exemplum confirmo sum


Simonides , tenuis alioqui, sermone proprio et iucunditate quadam commendari potest; praecipua tamen eius in commovenda miseratione virtus, ut quidam in hac eum parte omnibus eius operis auctoribus praeferant.

simonides tenuis alioqui sermo proprius et iucunditas quidam commendaris possum praecipuus tamen is in commoveo miseratio virtus ut quidam in hic is pars omnis is opus auctor praefero


sunt qui ὑπαλλακτικήν translationem esse existiment, secuti hanc mutationis significationem. fecerunt alii totidem status, sed alios, an sit? quid sit? quale sit? quantum sit? ut Caecilius et Theon.

sum qui translatio sum existimo sequor hic mutatio significatio facio alius totidem status sed alius an sum quis sum qualis sum quantus sum ut caecilius et theon


elusit Cassius Severus obiiciente quodam, quod ei domo sua Proculeius interdixisset, respondendo, numquid ergo illuc accedo? sic eluditur et ridiculum ridiculo: ut divus Augustus, cum ei Galli torquem aureum centum pondo dedissent, et Dolabella per iocum, temptans tamen ioci sui eventum, dixisset, imperator , torque me dona, malo , inquit, te civica donare:

eludo casseius severus obiiciente quidam qui is domus suus proculeius interdico respondeo numquid ergo illic accedo sic eludo et ridiculus ridiculus ut divus augustus cum is gallus torquem aureus centum pondo do et dolabella per iocus tempto tamen jocus suus evenio dico imperator torquis ego donum malus inquam tu civica donaris


quodsi animadverterent litterarum adfinitatem, scirent sic ab eo, quod est robur, roboris fieri, quomodo ab eo, quod est miles limes, militis limitis, index vindex, iudicis vindicis, et quae supra iam attigi.

quodsi animadverto litteraris adfinitas scio sic ab is qui sum robur robur fio quomodo ab is qui sum miles limo miles limes index vindex judex vindex et qui supra iam attingo


cum sint autem verba propria, ficta, translata, propriis dignitatem dat antiquitas. namque et sanctiorem et magis admirabilem faciunt orationem, quibus non quilibet fuerit usurus, eoque ornamento acerrimi iudicii P. Vergilius unice est usus.

cum sum autem verbum proprius fictum transfero proprius dignitas do antiquitas namque et sancio et magis admirabilis facio oratio qui non qui sum utor eo ornamentum acer iudicium p vergilius unicus sum utor


nam tumidos et corruptos et tinnulos et quocunque alio cacozeliae genere peccantes certum habeo non virium sed infirmitatis vitio laborare, ut corpora non robore sed valetudine inflantur et recto itinere lassi plerumque devertunt. erit ergo etiam obscurior, quo quisque deterior.

nam tumidus et corrumpo et tinnulus et quocunque alius cacozelia genus pecco certus habeo non vis sed infirmitas vitio laboro ut corpus non robur sed valetudo inflo et recingo iter lassus plerusque deverto sum ergo etiam obscurus quo quisque deterior


simul nobis plura aggredienda sint an amolienda singula. plura simul invadimus, si aut tam infirma sunt, ut pariter impelli possint, aut tam molesta, ut pedem conferre cum singulis non expediat; tum enim toto corpore obnitendum et, ut sic dixerim, directa fronte pugnandum est. interim ,

simul nos multus aggredio sum an amolior singulus multus simul invadimus si aut tam infirmo sum ut pariter impello possum aut tam molestus ut pedis confero cum singuli non expedio tum enim totus corpus obnitor et ut sic dico dirigo frons pugno sum interim


paene idem fons est illius, quam permissionem vocant, qui communicationis, cum aliqua ipsis iudicibus relinquimus aestimanda, aliqua nonnunquam adversariis quoque, ut Calvus Vatinio, perfrica frontem et dic te digniorem, qui praetor fieres, quam Catonem.

paene idem fons sum ille quam permissio voco qui communicatio cum aliqui ipse judex relinquo aestimo aliqui nonnunquam adversarius quoque ut calvus vatinius perfrico frons et dico tu dignus qui praetor fio quam cato


illa quaestio est maior, ex mediis artibus, quae neque laudari per se nec vituperari possunt, sed utiles aut secus secundum mores utentium fiunt, habenda sit rhetorice, an sit, ut compluribus etiam philosophorum placet, virtus.

ille quaestio sum magnus ex medius ars qui neque laudo per sui neque vituperaris possum sed utilis aut secus secundus mos uto fio habeo sum rhetoricus an sum ut complures etiam philosophus placeo virtus


et antiqua quidem illa divisio inter Atticos atque Asianos fuit, cum hi pressi et integri, contra inflati illi et inanes haberentur, in his nihil superflueret, illis iudicium maxime ac modus deesset. quod quidam, quorum et Santra est, hoc putant accidisse, quod, paulatim sermone Graeco in proximas Asiae civitates influente, nondum satis periti loquendi facundiam concupierint, ideoque ea, quae proprie signari poterant, circuitu coeperint enuntiare ac deinde in eo perseverarint.

et antiquus quidem ille divisio inter attici atque asiani sum cum hic premo et integer contra inflo ille et inanis habeo in hic nihil superfluo ille iudicium magnus atque modus desum qui quidam qui et santra sum hic puto accido qui paulatim sermo graecum in propior asia civitas influo nondum satis pereo loquor facundia concupio ideo is qui proprius signaris possum circuitus coepio enuntiaris atque deinde in is perseverarint


his fere luminibus illustrant orationem sententiae. orationis autem ipsius tanquam armorum est vel ad usum comminatio et quasi petitio vel ad venustatem ipsa tractatio. nam et geminatio verborum habet interdum vim, leporem alias, et paululum immutatum verbum atque deflexum, et eiusdem verbi crebra tum a primo repetitio, tum in extremum conversio, et in eadem verba impetus et concursio et adiunctio et progressio, et eiusdem verbi crebrius positi quaedam distinctio et revocatio verbi, et illa quae similiter desinunt aut quae cadunt similiter aut quae paribus paria referuntur aut quae sunt inter se similia.

hic fere lumen illustro oratio sententia oratio autem ipse tamquam armus sum vel ad usus comminatio et quasi petitio vel ad venustas ipse tractatio nam et geminatio verbum habeo interdum vis lepor alius et paululum immutas verbum atque deflecto et idem verbum creber tum ab primus repetitio tum in exter conversio et in idem verbum impetus et concursio et adjunctio et progressio et idem verbum creber pono quidam distinctio et revocatio verbum et ille qui similis desino aut qui cado similis aut qui par par refero aut qui sum inter sui similis


quare mihi videntur errasse, qui non alios crediderunt tropos, quam id quibus verbum pro verbo poneretur. neque illud ignoro, id iisdem fere, qui significandi gratia adhibentur, esse et ornatum; sed non idem accidet contra, eruntque quidam tantum ad speciem accommodati.

quare ego video erro qui non alius credo tropus quam is qui verbum pro verbum pono neque ille ignoro is idem fere qui significo gratia adhibeo sum et orno sed non idem accido contra sum quidam tantus ad species accommodo


est alia non quidem reticentia, quae sit imperfecti sermonis, sed tamen praecisa velut ante legitimum finem oratio: ut illud nimis urgeo, commoveri videtur adolescens; et quid plura? ipsum adolescentem dicere audistis. imitatio morum alienorum, quae ἠθοποιία vel, ut alii malunt, μίμησις dicitur, iam inter leniores adfectus numerari potest; est enim posita fere in eludendo, sed versatur et in factis et in dictis. in factis, quod est ὑποτυπώσει vicinum; in dictis, quale est apud Terentium: at ego nesciebam, quorsum tu ires. parvula hinc est abrepta, eduxit mater pro sua, soror dicta est: cupio abducere, ut reddam suis.

sum alius non quidem reticeo qui sum imperfectus sermo sed tamen praecido velut ante legitimus finis oratio ut ille nimis urgeo commoveo video adolesco et quis multus ipse adolesco dico audio imitatio mos alienus qui vel ut alius malo dico iam inter lenis affectus numeraris possum sum enim pono fere in eludo sed verso et in facio et in dictum in facio qui sum vicinus in dictum qualis sum apud terentius at ego nescio quorsum tu eo parvulus hinc sum arrepo educo mater pro suus soror dictum sum cupio abduco ut reddo suus


interim propter aliquem in consilium adhibitum nos repetere illa simulemus, interim, ut rei, quae ex adverso proponatur, iniquitatem omnes etiam circumstantes intelligant. in quo genere plurimis figuris erit varianda expositio ad effugiendum taedium nota audientis, sicut meministi , et fortasse supervacuum fuerit hic commorari. sed quid ego diutius, cum tu optime noris?

interim propter aliquis in consilium adhibeo nos repeto ille simulo interim ut res qui ex adverso propono iniquitas omnis etiam circumsto intelligant in quo genus multus figura sum vario expositio ad effugio taedium nosco audio sicut memini et fortasse supervacuus sum hic commoraris sed quis ego diu cum tu optume nosco


summa in hoc vis elocutionis, cum validae tum breves vibrantesque sententiae, plurimum sanguinis atque nervorum, adeo ut videatur quibusdam, quod quoquam minor est, materiae esse non ingenii vitium.

summus in hic volo elocutio cum validus tum brevis vibrantesque sententia multus sanguis atque nervus adeo ut video quidam qui quoquam paruus sum materia sum non ingenium vitium


rusticus ex utramque partem dubium facit; disertus et verbis inhaerebit, ex quibus nulla exceptio est, et propter hoc ipsum poenam esse constitutam eis qui non adfuerint, ne periculo exilii deterreantur advocatione, et rusticum innocenti non adfuisse dicet. illud protinus non indignum quod adnotetur, posse ex uno statu duas generales fieri quaestiones, an quisquis? an cuicunque?

rusticus ex uter pars dubius facio dissero et verbum inhaereo ex qui nullus exceptio sum et propter hic ipse poena sum constituo is qui non adsum ne periculum exsilium deterreo advocatio et rusticus innocens non adsum dico ille protinus non indignus qui adnoto possum ex unus status duo general fio quaestio an quisquis an quicumque


nec tamen ii, quibus discere ipsis non contigit, minorem curam docendi liberos habeant; sed sint propter hoc ipsum ad cetera magis diligentes.

neque tamen is qui disco ipse non contingo paruus cura doceo liber habeo sed sum propter hic ipse ad ceterus magis diligo


etiam interiectione (qua et oratores et historici frequenter utuntur, ut medio sermone aliquem inserant sensum) impediri solet intellectus, nisi quod interponitur breve est. nam Vergilius illo loco, quo pullum equinum describit, cum dixisset, nec vanos horret strepitus, compluribus insertis alia figura quinto demum versu redit, tum , si qua sonum procul arma dedere, stare loco nescit. Vitanda in primis ambiguitas,

etiam interiectio qui et orator et historicus frequens uto ut medium sermo aliquis insero sensus impedio soleo intellego nisi qui interpono brevis sum nam vergilius ille locus quo pullus equinus describo cum dico neque vanus horreo strepitus complures insero alius figuro quintus demum verro redeo tum si qui sonus procul arma do sto locus nescio vito in primus ambiguitas


quid de aliis dicam, cum senatus senati an senatus faciat, incertum sit? quare mihi non invenuste dici videtur, aliud esse Latine aliud grammatice loqui. ac de analogia nimium.

quis de alius dico cum senatus senatus an senatus facio incertus sum quare ego non invenustus dico video alius sum latinum alius grammaticus loquor atque de analogia nimium


iambus quoque, qui est utroque syllaba minor (praecedet enim tres longas brevis), sed et spondeus iambo recte praeponitur: armis fui. cum spondeus, et bacchius, sic enim fiet ultimus dochmius:

iambus quoque qui sum uterque syllaba paruus praecedo enim tres longus brevis sed et spondeus iambus rectus praepono arma sum cum spondeus et bacchius sic enim fio ulter dochmius


ubi vero coniunctam ex pluribus causam agimus, etiam necesse erit uti pluribus quasi epilogis, ut ira Verrem Cicero fecit. nam et Philodamo et nauarchis et cruci civis Romani et aliis plurimis suas lacrimas dedit.

ubi verus conjungo ex multus causa ago etiam necesse sum uti multus quasi epilogus ut ira verres cicero facio nam et philodamus et nauarchus et crux civis romanus et alius multus suus lacrima do


haec tria genera quidam deducunt a soloecismo, et adiectionis vitium πλεονασμόν, detractionis ἔλλειψιν, inversionis ἀναστροφήν vocant, quae si in speciem soloecismi cadat, ὑπερβατόν quoque eodem appellari modo posse.

hic tres genus quidam deduco ab soloecismus et adiectio vitium detractio inversio voco qui si in species soloecismus cado quoque idem appello modo possum


itaque , ut dixi, neque ilia Sallustiana brevitas, qua nihil apud aures vacuas atque eruditas potest esse perfectius, apud occupatum variis cogitationibus iudicem et saepius ineruditum captanda nobis est; neque illa Livii lactea ubertas satis docebit eum, qui non speciem expositionis, sed fidem quaerit.

itaque ut dico neque ilia sallustianus brevitas qui nihil apud auris vacuus atque erudio possum sum perficio apud occupo varius cogitatio judico et saepis ineruditus capto nos sum neque ille livius lacteus ubertas satis doceo is qui non species expositio sed fides quaero


quaedam interim nos invitis litigatoribus simulandum est dicere, quod Cicero pro Cluentio facit circa iudiciariam legem; nonnunquam, quasi interpellemur ab iis, subsistere; saepe convertenda ad ipsos oratio; hortandi ut sinant nos uti nostro consilio. ita surrepetur animo iudicis et, dum sperat probationem pudoris, asperioribus illis minus repugnabit.

quidam interim nos invitus litigator simulo sum dico qui cicero pro cluentius facio circa judiciarius lex nonnunquam quasi interpello ab is subsisto saepe converto ad ipse oratio horto ut sino nos uti noster consilium ita surrepetur animus judex et dum spero probatio pudor asper ille paruus repugno


fiunt et adiecta et detracta aspiratione et divisis coniunctisque verbis similiter saepius frigida, aliquando tamen recipienda. eademque condicio est in iis, quae a nominibus trahuntur. multa ex hoc Cicero in Verrem, sed ut ab aliis dicta, modo futurum, ut omnia verreret, cum diceretur Verres, modo Herculi, quem expilaverat, molestiorem apro Erymanthio fuisse, modo malum sacerdotem, qui tam nequam verrem reliquisset, quia Sacerdoti Verres successerat.

fio et adiicio et detraho aspiratio et divido conjungo verbum similis saepis frigidus aliquando tamen recipio idem condicio sum in is qui ab nomen traho multus ex hic cicero in verres sed ut ab alius dictum modo sum ut omnis verreret cum dico verres modo herculis qui expilaverat molestus aper erymanthius sum modo malus sacerdos qui tam nequam verris relinquo quia sacerdos verres succedo


uter maiores causas habeat, uter plus industriae aut virium sit adlaturus ad accusandum, uter id fide meliore facturus.

uter magnus causa habeo uter multus industria aut vis sum affero ad accuso uter is fides bonus facio


idem Patrocles sentit. tres fecit et M. Antonius his quidem verbis: paucae res sunt, quibus ex rebus omnes orationes nascuntur, factum non factum, ius iniuria, bonum malum. sed quoniam, quod iure dicimur fecisse, non hunc solum intellectum habet, ut lege, sed illum quoque, ut iuste fecisse videamur, secuti Antonium apertius voluerunt eosdem status distinguere. itaque dixerunt coniecturalem, legalem, iuridicialem; qui et Verginio placent.

idem patrocles sentio tres facio et m antonius hic quidem verbum paucus res sum qui ex res omnis oratio nascor facio non facio ius iniuria bonus malus sed quoniam qui ius dico facio non hic solus intellego habeo ut lex sed ille quoque ut justus facio video sequor antonius aperio volo idem status distinguo itaque dico coniectural legal iuridicial qui et verginio placeo


sed tum est necessaria illa summa connexio, cum intervenit ratio longior; alioqui sufficient intentio ac ratio: silent enim leges inter arma nec se expectari iubent, cum ei, qui exspectare velit, ante iniusta poena luenda sit quam iusta repetenda. ideoque id enthymema, quod est ex consequentibus, rationi simile dixerunt. sed et singula, interimque recte, ponuntur, ut ipsum illud silent leges inter arma;

sed tum sum necessarius ille summus connexio cum intervenio ratio longus alioqui sufficio intentio atque ratio sileo enim lex inter arma neque sui expecto iubeo cum is qui exspectaris volo ante iniustus poena luo sum quam iustus repeto ideo is enthymema qui sum ex consequor ratio similis dico sed et singulus interimque rectus pono ut ipse ille sileo lex inter arma


aut aliquas fortasse latentes fuisse aut nihil ad rem pertinere cur fecerit, si fecit, aut etiam dignius esse odio scelus, quod non habuerit causam. patronus vero, quotiens poterit, instabit huic loco, ut nihil credibile sit factum esse sine causa. quod Cicero vehementissime multis orationibus tractat, praecipue tamen pro Vareno, qui omnibus aliis premebatur; nam et damnatus est. at ,

aut aliqui fortasse lateo sum aut nihil ad res pertineo cur facio si facio aut etiam dignus sum odium scelus qui non habeo causa patronus verus quotiens possum insto hic locus ut nihil credibilis sum facio sum sine causa qui cicero vehemens multus oratio tracto praecipuus tamen pro varenus qui omnis alius premo nam et damno sum at


nec sine causa summi viri etiam impensam huic scientiae operam dederunt. nam cum sit geometria divisa in numeros atque formas, numerorum quidem notitia non oratori modo, sed cuicunque saltem primis litteris erudito necessaria est. in causis vero vel frequentissime versari solet; in quibus actor, non dico, si circa summas trepidat, sed si digitorum saltem incerto aut indecoro gestu a computatione dissentit, iudicatur indoctus.

neque sine causa superus vir etiam impendo hic scientia opera do nam cum sum geometria divido in numerus atque forma numerus quidem notitia non orator modo sed quicumque saltem primus littera erudio necessarius sum in causa verus vel frequens versaris soleo in qui actor non dico si circa superus trepido sed si digitor saltem incertum aut indecorus gestus ab computatio dissentio judico indoctus


C. vero Caesar si foro tantum vacasset, non alius ex nostris contra Ciceronem nominaretur. tanta in eo vis est, id acumen, ea concitatio, ut illum eodem animo dixisse, quo bellavit, appareat; exornat tamen haec omnia mira sermonis, cuius proprie studiosus fuit, elegantia.

que verus caesar si forum tantus vaco non alius ex noster contra cicero nomino tantus in is volo sum is acumen is concitatio ut ille idem animus dico quo bellor appareo exorno tamen hic omnis mirus sermo qui proprius studiosus sum elegantia


dandum aliquid comoedo quoque, dum eatenus, qua pronuntiandi scientiam futurus orator desiderat. non enim puerum, quem in hoc instituimus, aut femineae vocis exilitate frangi volo aut seniliter tremere.

do aliquis comoedus quoque dum eatenus qui pronuntio scientia sum orator desidero non enim puer qui in hic instituo aut femineus vox exilitas frango volo aut senilis tremo


at enim non verisimile est, tantum scelus M. Cottam esse commentum. quid ? hoc verisimile est, tantum scelus Oppium esse conatum? artificis autem est invenire in actione adversarii quae contra semet ipsa pugnent aut pugnare videantur, quae aliquando ex rebus ipsis manifesta sunt, ut in causa Caeliana Clodia aurum se Caelio commodasse dicit, quod signum magnae familiaritatis est; venenum sibi paratum, quod summi odii argumentum est.

at enim non verisimilis sum tantus scelus m cotta sum commentus quis hic verisimilis sum tantus scelus oppius sum conor artifex autem sum invenio in actio adversarius qui contra sui ipse pugno aut pugno video qui aliquando ex res ipse manifestus sum ut in causa caelianus claudius aurum sui caelius commodo dico qui signum magnus familiaritas sum venenum sui paro qui superus odium argumentum sum


sed de singulis dicemus quaestionibus, cum tractare praecepta divisionis coeperimus. hoc inter omnes convenit, in causis simplicibus singulos status esse causarum, quaestionum autem, quae velut subiacent his et ad illud, quo iudicium continetur, referuntur, saepe in unam cadere plures posse;

sed de singuli dico quaestio cum tractaris praecipio divisio coepio hic inter omnis convenio in causa simplex singuli status sum causaris quaestio autem qui velut subjaceo hic et ad ille quo iudicium contineo refero saepe in unus cado multus possum


sunt et illa discrimina, quod rhythmis libera spatia, metris finita sunt, et his certae clausulae, illi, quomodo coeperant, currunt usque ad μεταβολήν, id est transitum ad aliud rhythmi genus, et quod metrum ut verbis modo, rhythmos etiam ut corporis motu est.

sum et ille discrimino qui rhythmos liber spatior metrum finio sum et hic certus clausula ille quomodo coepio curro usque ad is sum transeo ad alius rhythmos genus et qui metrum ut verbum modo rhythmos etiam ut corpus motus sum


duplices leges sicut duae colliduntur: ut nothus ante legitimum natus, legitimus sit; post legitimum, tantum civis. quod de legibus, idem de senatus consultis dictum; quae si aut inter se pugnent aut obstent legibus, non tamen aliud sit eius status nomen.

duplex lex sicut duo collido ut nothus ante legitimus nascor legitimus sum post legitimus tantus civis qui de lex idem de senatus consulo dico qui si aut inter sui pugno aut obsto lex non tamen alius sum is status nomen


multum etiam refert, si argumento nitemur odii, utrum hoc ex invidia sit an ex iniuria an ex ambitu, vetus an novum, adversus inferiorem, parem, superiorem, alienum, propinquum. suos habent omnia ista tractatus et ad utilitatem partis eius quam tuemur referenda sunt.

multus etiam refero si argumentum nitor odium utrum hic ex invidia sum an ex iniuria an ex ambitus vetus an novus adverro inferus par superus alienus propinquus suus habeo omnis iste tracto et ad utilitas pars is quam tueor refero sum


et hercule omnis salse dicendi ratio in eo est, ut aliter quam est rectum verumque dicatur: quod fit totum fingendis aut nostris aut alienis persuasionibus aut dicendo quod fieri non potest.

et herculis omnis salio dico ratio in is sum ut aliter quam sum recingo verus dico qui fio totus fingo aut noster aut alienus persuasio aut dico qui fio non possum


transfer hoc ultimum: minus valebit. nam totius ductus hic est quasi mucro, ut per se foeda vomendi necessitas iam nihil ultra exspectantibus hanc quoque adiiceret deformitatem, ut cibus teneri non posset postridie.

transfero hic ulter paruus valeo nam totus duco hic sum quasi mucro ut per sui foedus vomendi necessitas iam nihil ultra exspecto hic quoque adiiceret deformitas ut cibus teneo non possum postridie


multa ergo licebit eligere; sed curandum erit, ne iis, quibus permixta sunt, inquinentur. quosdam vero etiam, quos totos imitari oporteat, et fuisse nuper et nunc esse,

multus ergo liceo eligo sed curo sum ne is qui permisceo sum inquino quidam verus etiam qui totus imitor oportet et sum nuper et nunc sum


quibus subiiciuntur. sumamus enim ex Cicerone quinque partium exemplum: melius gubernantur ea, quae consilio reguntur quam quae sine consilio administrantur. hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis approbari putant oportere. hoc ego totum cum sua ratione unum puto; alioqui si ratio pars est, est autem varia ratio, plures partes esse dicantur.

qui subiiciuntur sumo enim ex cicero quinque pars exemplum bonus guberno is qui consilium rego quam qui sine consilium administro hic primus pars numero is deinceps ratio varius et quam copiosus verbum approbo puto oportet hic ego totus cum suus ratio unus puto alioqui si ratio pars sum sum autem vario ratio multus pars sum dico


protinus ergo, ne quid cupide, ne quid improbe, ne quid impotenter faciat, monendus est puer; habendumque in animo semper illud Vergilianum: adeo in teneris consuescere multum est. Caedi vero discentes, quamlibet et receptum sit et Chrysippus non improbet, minime velim. primum , quia deforme atque servile est et certe,

protinus ergo ne quis cupidus ne quis improbus ne quis impotens facio moneo sum puer habeo in animus semper ille vergilianus adeo in teneo consuesco multus sum caedo verus disco quamlibet et recipio sum et chrysippus non improbo paruus volo primus quia deformis atque servilis sum et certus


quare vitanda est etiam illa Sallustiana, quanquam in ipso virtutis obtinet locum, brevitas et abruptum sermonis genus, quod otiosum fortasse lectorem minus fallat, audientem transvolat nec dum repetatur exspectat, cum praesertim lector non fere sit nisi eruditus, iudicem rura plerumque in decurias mittant de eo pronuntiaturum quod intellexerit; ut fortasse ubicunque, in narratione tamen praecipue, media haec tenenda sit via dicendi quantum opus est et quantum satis est.

quare vito sum etiam ille sallustianus quamquam in ipse virtus obtineo locus brevitas et abrumpo sermo genus qui otiosus fortasse lector paruus fallo audio transvolo neque dum repeto exspecto cum praesertim lector non fere sum nisi erudio judico rus plerusque in decuria mitto de is pronuntio qui intellego ut fortasse ubi in narratio tamen praecipuus medius hic teneo sum via dico quantus opus sum et quantus satis sum


nec me fallit, in primo Ciceronis rhetorico aliam esse loci negotialis interpretationem, cum ita scriptum sit: negotialis est, in qua, quid iris ex civili more et aequitate sit, consideratur; cui diligentiae praeesse apud nos iurisconsulti existimantur.

neque ego fallo in primus cicero rhetorico alius sum locus negotial interpretatio cum ita scribo sum negotial sum in qui quis iris ex civilis mos et aequitas sum considero qui diligentia praesum apud nos jurisconsultus existimo


sunt et illae paene totae ad deliberativum pertinentes genus, ducendane uxor, petendine sint magistratus. namque et hae personis modo adiectis suasoriae erunt.

sum et ille paene totus ad deliberativus pertineo genus duco uxor petendo sum magistratus namque et hic persona modo adicio suasoria sum


quantitas simplicior; in summa enim grandis aut exigua est, sed inter has extremitates mediae sunt species, et ab ima ad summam ac retro sunt multi gradus. qualitas magis varia. nam est et candida et fusca, et plena et exilis, et lenis et aspera, et contracta et fusa, et dura et flexibilis, et clara et obtusa. spiritus etiam longior breviorque.

quantitas simplicior in summus enim grandis aut exiguus sum sed inter hic extremitas medius sum species et ab imus ad summa atque retro sum multus gradus qualitas magis vario nam sum et candidus et fuscus et plenus et exilis et lenis et asper et contraho et fundo et durus et flexibilis et clarus et obtundo spiritus etiam longus brevis