nam plerumque optima rebus cohaerent et cernuntur suo lumine; at nos quaerimus illa, tanquam lateant semper seque subducant. ita nunquam putamus circa id esse de quo dicendum est, sed ex aliis locis petimus et inventis vim adferimus.

nam plerusque bonus res cohaereo et cerno suus lumen at nos quaero ille tamquam lateo semper sequor subduco ita numquam puto circa is sum de quo dico sum sed ex alius locus peto et invenio vis affero


habet enim mens nostra sublime quiddam et erectum et impatiens superioris; ideoque abiectos aut summittentes se libenter allevamus, quia hoc facere tanquam maiores videmur; et quotiens discessit aemulatio, succedit humanitas. at qui se supra modum extollit, premere ac despicere creditur, nec tam se maiorem quam minores ceteros facere.

habeo enim mens noster sublimis quidam et erigo et impatiens superus ideo abicio aut summitto sui libet allevamus quia hic facio tamquam magnus video et quotiens discedo aemulatio succedo humanitas at qui sui supra modus extollo premo atque despicio credo neque tam sui magnus quam paruus ceterus facio


fuit igitur brevitas illa tutissima, quae est apud Livium in epistola ad filium scripta, legendos Demosthenem atque Ciceronem, tum ita, ut quisque esset Demostheni et Ciceroni simillimus.

sum igitur brevitas ille tueor qui sum apud livius in epistula ad filius scribo lego demosthenes atque cicero tum ita ut quisque sum demosthenes et cicero similis


qui neque fecisse se negabit neque aliud esse quod fecerit dicet neque factum defendet, necesse est in suo iure consistat, in quo plerumque actionis est quaestio.

qui neque facio sui nego neque alius sum qui facio dico neque facio defendo necesse sum in suus ius consisto in quo plerusque actio sum quaestio


in iudiciali autem materia dupliciter accipienda est: altero modo, quo dicimus multas quaestiones habere controversiam, quo etiam minores omnes complectimur, altero, quo significamus summam illam, in qua causa vertitur; de hac nunc loquor, ex qua nascitur status, an factum sit,

in iudicial autem materia dupliciter accipio sum alter modo quo dico multus quaestio habeo controversia quo etiam paruus omnis complector alter quo significo summa ille in qui causa verto de hic nunc loquor ex qui nascor status an facio sum


frequentissime vero prooemium decebit et sententiarum et compositionis et vocis et vultus modestia, adeo ut in genere causae etiam indubitabili fiducia se ipsa nimium exserere non debeat. odit enim iudex fere litigantis securitatem, cumque ius suum intelligat, tacitus reverentiam postulat.

frequens verus prooemium decet et sententiaris et compositio et vox et vultus modestia adeo ut in genus causa etiam indubitabilis fiducia sui ipse nimium exsero non debeo odi enim iudex fere litigo securitas cum ius suus intellego taceo reverentia postulo


privatam pecuniam sustulisti; uerum quia de templo, non furtum sed sacrilegium est. occidisti adulterum, quod lex permittit; sed quia in lupanari, caedes est. iniuriam fecisti; sed quia magistratui, maiestatis actio est.

privo pecunia tollo uerus quia de templum non furtum sed sacrilegium sum occido adulter qui lex permitto sed quia in lupanaris caedes sum iniuria facio sed quia magistratus maiestas actium sum


hoc per singulos prorogatum in summam proficit, et quantum in infantia praesumptum est temporis, adolescentiae adquiritur. idem etiam de sequentibus annis praeceptum sit, ne, quod cuique discendum est, sero discere incipiat. non ergo perdamus primum statim tempus, atque eo minus, quod initia litterarum sola memoria constant, quae non modo iam est in parvis sed tum etiam tenacissima est.

hic per singuli prorogo in summa proficio et quantus in infer praesumo sum tempus adulescentia acquiro idem etiam de sequor annus praeceptum sum ne qui quisque disco sum serus disco incipio non ergo perdo primus statim tempus atque is paruus qui initium litteraris solus memoria consto qui non modo iam sum in parvus sed tum etiam tenax sum


est gratus iocus, qui minus exprobrat quam potest, ut idem dicenti candidate, semper domum tuam colui, cum posset palam negare, credo , inquit, et verum est. interim de se dicere ridiculum et quod in alium si absentem diceretur urbanum non erat, quoniam ipsi palam exprobratur,

sum gratus iocus qui paruus exprobro quam possum ut idem dico candidate semper domus tuus colo cum possum palam nego credo inquam et verus sum interim de sui dico ridiculus et qui in alius si absum dico urbanus non sum quoniam ipse palam exprobro


nam plerique Demostheni facultatem defuisse huius rei credunt, Ciceroni modum. nec videri potest noluisse Demosthenes, cuius pauca admodum dicta nec sane ceteris eius virtutibus respondentia palam ostendunt, non displicuisse illi iocos,

nam plerusque demosthenes facultas desum hic res credo cicero modus neque video possum nolo demosthenes qui paucus admodum dictum neque sanus ceterus is virtus respondeo palam ostendo non displiceo ille iocus


sordida, ieiuna, tristis, ingrata, vilis oratio est; quae vitia facillime fient manifesta contrariis virtutibus. nam primum acuto, secundum nitido, tertium copioso, deinceps hilari, iucundo, accurato diversum est.

sordidus jejuno tristis ingratus vilis oratio sum qui vitio facilis fio manifestus contrarius virtus nam primus acuo secundus nitidus tertius copiosus deinceps hilaris jucundus accuro diverto sum


sunt et illa non similia soloecismo quidem, sed tamen numerum mutantia, quae et tropis adsignari solent, ut de uno pluraliter dicamus: sed nos immensum spatiis confecimus aequor; et de pluribus singulariter, haud secus ac patriis acer Romanus in armis. Specie diversa sed genere eadem et haec sunt,

sum et ille non similis soloecismus quidem sed tamen numerus muto qui et tropus adsignaris soleo ut de unus pluralis dico sed nos immensus spatium confacio aequor et de multus singularis haud secus atque patrius acer romanus in arma species diverto sed genus idem et hic sum


proprium autem materiae, de qua nunc loquimur, est ridiculum, ideoque haec tota disputatio a Graecis περὶ γελοίου inscribitur. eius prima divisio traditur eadem, quae est omnis orationis, ut sit positum in rebus aut in verbis.

proprius autem materia de qui nunc loquor sum ridiculus ideo hic totus disputatio ab graecum inscribo is primus divisio trado idem qui sum omnis oratio ut sum pono in res aut in verbum


nec Gnaeus eam litteram in praenominis nota accipit, quae sonat; et columnam et consules exempta n littera legimus; et Subura, cum tribus litteris notatur, c tertiam ostendit. multa sunt generis huius; sed haec quoque vereor ne modum tam parvae quaestionis excesserint.

neque gnaeus is littera in praenomen nosco accipio qui sono et columna et consul eximo n littera lego et subura cum tres littera noto que tertius ostendo multus sum genus hic sed hic quoque vereor ne modus tam parvus quaestio excedo


Hermagoras iudicium, partitionem, ordinem, quaeque sunt elocutionis, subiicit oeconomiae, quae Graece appellata ex cura rerum domesticarum et hic per abusionem posita nomine Latino caret.

hermagoras iudicium partitio ordo quisque sum elocutio subiicit oeconomia qui graecum appello ex cura res domesticaris et hic per abusio pono nomen latinum careo


neque enim istud scriptores artium, quia non liceat, sed quia non putent utile, vetant. ita si vincet utilitas, propter eandem causam facere debebimus propter quam vetamur.

neque enim iste scriptor ars quia non licet sed quia non puto utilis veto ita si vinco utilitas propter idem causa facio debeo propter quam veto


plurimum tamen est in eo, quale sit factum. rei publicae laesae: hinc moventur quidem illae iuris cavillationes, quid sit rem publicam laedere, et, laeserit an non profuerit, et, ab ipso an propter ipsum laesa sit: in facto tamen plurimum est. ingrati quoque, in quo genere quaeritur, an is cum quo agitur acceperit beneficium. quod raro negandum est; ingratus est enim qui negat.

multus tamen sum in is qualis sum facio res publicus laedo hinc moveo quidem ille ius cavillatio quis sum res publicus laedo et laedo an non prosum et ab ipse an propter ipse laedo sum in facio tamen multus sum ingratus quoque in quo genus quaero an is cum quo ago accipio beneficium qui rarus nego sum ingratus sum enim qui nego


ex quibus sunt qui praeparent animum iudicis, sunt qui confirment. sed praeparatio quoque aut confirmatio aliquando totius causae est, aliquando partium, et proinde, ut cuique conveniunt, subiicienda.

ex qui sum qui praeparo animus judex sum qui confirmo sed praeparatio quoque aut confirmatio aliquando totus causa sum aliquando pars et proinde ut quisque convenio subiicienda


saepissime autem, quid sit proprium cuiusque, quaeritur: ut, si per ἐτυμολογίαν dicatur, tyrannicidae proprium est tyrannum, occidere, negemus; non enim, si traditum sibi eum carnifex occiderit, tyrannicida dicatur, nec si imprudens vel invitus.

saepis autem quis sum proprius quisque quaero ut si per dico tyrannicida proprius sum tyrannus occaedes nego non enim si trado sui is carnifex occido tyrannicida dico neque si imprudens vel invitus


quamvis autem satis iam ex ipsis, quibus sum modo usus, exemplis credam esse manifestum, quae mihi et quatenus musice placeat, apertius tamen profitendum puto, non hanc a me praecipi, quae nunc in scenis effeminata et impudicis modis fracta non ex parte minima, si quid in nobis virilis roboris manebat, excidit, sed qua laudes fortium canebantur, quaque ipsi fortes canebant; nec psalteria et spadicas, etiam virginibus prolis recusanda, sed cognitionem rationis, quae ad movendos leniendosque adfectus plurimum valet.

quivis autem satis iam ex ipse qui sum modo utor exemplum credo sum manifestus qui ego et quatenus musicus placeo aperio tamen profiteor puto non hic ab ego praecipio qui nunc in scenis effemino et impudicus modus frango non ex pars minimus si quis in nos virilis robur maneo excido sed qui laus fors caneo quisque ipse fortis caneo neque psalterium et spadicas etiam virgo proles recuso sed cognitio ratio qui ad moveo lenio affectus multus valeo


nam si iudicem benevolum, attentum, docilem habeo, quid amplius debeam optare, non reperio; cum metus ipse, qui maxime videtur esse extra haec, et attentum iudicem faciat et ab adverso favore deterreat.

nam si judico benevolus attendo docilis habeo quis amplus debeo optaris non reperio cum metus ipse qui magnus video sum extra hic et attendo judico facio et ab adverso favor deterreo


harum porro plerumque levissima quaeque primo loco fungitur. namque et illud frequens est, ut ea, quibus minus confidimus, cum tractata sunt, omittamus, interim sponte nostra velut donantes, interim ad ea quae sunt potentiora gradum ex iis fecisse contenti.

haris porro plerusque levis quisque primus locus fungor namque et ille frequens sum ut is qui paruus confido cum tracto sum omitto interim sponte noster velut dono interim ad is qui sum potens gradus ex is facio contendo


omnibus autem manifestum est nunquam esse legem legi contrariam iure ipso, quia, si diversum ius esset, alterum altero abrogaretur, sed eas casu collidi et eventu.

omnis autem manifestus sum numquam sum lex lego contrarius ius ipse quia si diverto ius sum alter alter abrogo sed is casus collido et evenio


liberis tamen superstitibus et, quod nefas erat, sed optabat ipsa, me salvo maximos cruciatus praecipiti via effugit. mihi filius minor quintum egressus annum prior alterum ex duobus eruit lumen.

liber tamen superstes et qui nefas sum sed opto ipse ego salvo magnus cruciatus praeceps via effugio ego filius paruus quintus egredior annus prior alter ex duo eruo lumen


non minus mihi cupidi novitatis alicuius videntur fuisse, qui adiecerunt ordinem, cum dispositionem dixissent, quasi aliud sit dispositio quam rerum ordine quam optimo collocatio. Dion inventionem modo et dispositionem tradidit sed utramque duplicem, rerum et verborum, ut sit elocutio inventionis, pronuntiatio dispositionis, his quinta pars memoriae, accedat. Theodorei fere inventionem duplicem, rerum atque elocutionis, deinde tris ceteras partes.

non paruus ego cupidus novitas aliquis video sum qui adicio ordo cum dispositio dico quasi alius sum dispositio quam res ordo quam bonus collocatio dio inventio modo et dispositio trado sed uter duplico res et verbum ut sum elocutio inventio pronuntiatio dispositio hic quintus pars memoria accedo theodoreus fere inventio duplico res atque elocutio deinde tres ceterus pars


superest ex his, quae aliter significant, metalepsis, id est transumptio, quae ex alio tropo id alium velut viam praestat; * nisi id comoediis et rarissimus et improbissimus, Graecis tamen frequentior, qui Centaurum qui Χείρων est Ἥσσονα et insulas ὀξείας θοάς dicunt. nos quis ferat, si Verrem suem aut Aelium Catum doctum nominemus?

supersum ex hic qui aliter significo metalepsis is sum transumptio qui ex alius tropus is alius velut via praesto nisi is comoedia et rarus et improbus graecum tamen frequens qui centaurus qui sum et insula dico nos quis fero si verres sus aut aelius catus doceo nomino


accusativi geminatione facta amphibolia solvitur ablativo, ut illud, Lachetem audivi percussisse Demean. fiat a Lachete percussum Demean. sed ablativo ipsi, ut in primo diximus, inest naturalis amphibolia. caelo decurrit aperto: utrum per apertum caelum, an cum apertum esset.

accusativus geminatio facio amphibolia solvo ablativus ut ille lachetem audio percutio demea fio ab lachete percutio demea sed ablativus ipse ut in primus dico insum natural amphibolia caelum decurro aperio utrum per aperio caelum an cum aperio sum


fingamus igitur Alexandrum dari nobis impositum gremio, dignum tanta cura infantem (quanquam suus cuique dignus est): pudeatne me in ipsis statim elementis etiam brevia docendi monstrare compendia? neque enim mihi illud saltem placet, quod fieri in plurimis video, ut litterarum nomina et contextum prius quam formas parvuli discant.

fingo igitur alexander do nos impono gremium dignus tantus cura infer quamquam suus quisque dignus sum pudeo ego in ipse statim elementum etiam brevio doceo monstraris compendium neque enim ego ille saltem placeo qui fio in multus video ut litteraris nomen et contexo prior quam forma parvulis disco


obstat hoc agnitioni earum non intendentibus mox animum ad ipsos ductus, dum antecedentem memoriam sequuntur. quae causa est praecipientibus, ut etiam, cum satis adfixisse eas pueris recto illo quo primum scribi solent contextu videntur, retro agant rursus et varia permutatione turbent, donec litteras qui instituuntur facie norint non ordine. quapropter optime sicut hominum pariter et habitus et nomina edocebuntur.

obsto hic agnitio is non intendo mox animus ad ipse duco dum antecedo memoria sequor qui causa sum praecipio ut etiam cum satis affigo is puer recingo ille quo primus scribo soleo contexo video retro ago rursus et vario permutatio turbo donec littera qui instituo facies norint non ordo quapropter optume sicut homo pariter et habitus et nomen edoceo


nempe enim plurimum in hoc laboris exhausimus, ut ostenderemus rhetoricen bene dicendi scientiam et utilem et artem et virtutem esse; materiam eius res omnes de quibus dicendum esset; eas in tribus fere generibus, demonstrativo, deliberative, iudicialique reperiri; orationem porro omnem constare rebus et verbis; in rebus intuendam inventionem, in verbis elocutionem, in utroque collocationem, quae memoria conplecteretur, actio commendaret. oratoris officium docendi,

nempe enim multus in hic labor exhaurio ut ostendo rhetorice bene dico scientia et utilis et ars et virtus sum materia is res omnis de qui dico sum is in tres fere genus demonstrativus deliberative judicialis reperio oratio porro omnis constaris res et verbum in res intueor inventio in verbum elocutio in uterque collocatio qui memoria conplecto actium commendo orator officium doceo


auctoritas ab oratoribus vel historicis peti solet; nam poetas metri necessitas excusat, nisi si quando nihil impediente in utroque modulatione pedum alterum malunt, qualia sunt, imo de stirpe recisum, et aëriae quo congessere palumbes et silice in nuda et similia; cum summorum in eloquentia virorum iudicium pro ratione, et velut error honestus est magnos duces sequentibus.

auctoritas ab orator vel historicus peto soleo nam poeta metrum necessitas excuso nisi si quando nihil impedio in uterque modulatio pes alter malo qualis sum imus de stirps recido et aeriae quo congero palumbis et silex in nudo et similis cum summus in eloquentia vir iudicium pro ratio et velut error honestus sum magnus dux sequor


sed antequam, quae cuique rei figura conveniat, ostendo, dicendum est nequaquam eas esse tam multas quam sint a quibusdam constitutae. neque enim me movent nomina illa, quae fingere utique Graecis promptissimum est.

sed antequam qui quisque res figuro convenio ostendo dico sum nequaquam is sum tam multus quam sum ab quidam constituo neque enim ego moveo nomen ille qui fingo utique graecum promptus sum


ideoque Aristoteles in secundo de Arte Rhetorica libro diligentissime est exsecutus, quid cuique rei et quid cuique homini soleret accidere, et quas res quosque homines quibus rebus aut hominibus vel conciliasset vel alienasset ipsa natura: ut divitias quid sequatur aut ambitum aut superstitionem, quid boni probent, quid mali petant, quid milites, quid rustici, quo quaeque modo res vitari vel appeti soleat. verum hoc exsequi mitto;

ideo aristotelis in secundus de ars rhetorica liber diligens sum exsequor quis quisque res et quis quisque homo soleo accido et qui res quisque homo qui res aut homo vel concilio vel alieno ipse natura ut divitiae quis sequor aut ambitus aut superstitio quis bonus probo quis malus peto quis miles quis rusticus quo quisque modo res vitaris vel appeto soleo verus hic exsequor mitto


unde fit, ut dissoluta et ex diversis congesta oratio cohaerere non possit similisque sit commentariis puerorum, in quos ea, quae aliis declamantibus laudata sunt, regerunt. magnas tamen sententias et res bonas, ita enim gloriari solent, elidunt; nam et barbari et servi; et si hoc sat est, nulla est ratio dicendi.

unde fio ut dissolvo et ex diverto congero oratio cohaereo non possum similis sum commentarius puer in qui is qui alius declamo laudo sum regero magnus tamen sententia et res bonus ita enim glorior soleo elido nam et barbaris et servio et si hic satis sum nullus sum ratio dico


sed non satis perspiciunt, quantum natura humani ingenii valeat; quae ita est agilis ac velox, sic in omnem partem, ut ita dixerim, spectat, ut ne possit quidem aliquid agere tantum unum, in plura vero non eodem die modo, sed eodem temporis momento vim suam intendat.

sed non satis perspicio quantus natura humanus ingenium valeo qui ita sum agilis atque velox sic in omnis pars ut ita dico specto ut ne possum quidem aliquis ago tantus unus in multus verus non idem dies modo sed idem tempus momentum vis suus intendo


tum ut minimis occupati est, neque enim, qui se totum ut hac cura consumpserit, potioribus vacabit, si quidem relicto rerum pondere ac nitore contempto tesserulas, ut ait Lucilius, struet et vermiculate inter se lexis committet. nonne ergo refrigeretur sic calor et impetus pereat, ut equorum cursum delicati minutis passibus frangunt?

tum ut paruus occupo sum neque enim qui sui totus ut hic cura consumo potis vaco si quidem relinquo res pondus atque nitor contemno tesserula ut aio lucilius struo et vermiculate inter sui lexis committo nonne ergo refrigero sic calor et impetus pereo ut equus cursus delicatus minuo passus frango


namque in omni voce acuta intra numerum trium syllabarum continetur, sive eae sunt in verbo sole sive ultimae, et in iis aut proxima extremae aut ab ea tertia. trium porro, de quibus loquor, media longa aut acuta aut flexa erit; eodem loco brevis utique gravem habebit sonum, ideoque positam ante se id est ab ultima tertiam acuet.

namque in omnis vox acutus intra numerus tres syllabaris contineo sive is sum in verbum sol sive ulter et in is aut propior exter aut ab is tertius tres porro de qui loquor medius longus aut acutus aut flecto sum idem locus brevis utique gravis habeo sonus ideo pono ante sui is sum ab ulter tertius acuo


hae porro actiones constant comparatione; ipsa comparatio non una via ducitur. aut enim totam causam nostram cum tota adversarii causa componimus aut singula argumenta cum singulis. quorum utrum sit faciendum, non potest nisi ex ipsius litis utilitate cognosci: ut Cicero singula pro Vareno comparat in primo crimine; etenim in posteriore crimine persona alieni cum persona matris temere compararetur. quare optimum est, si fieri poterit, ut singula vincantur a singulis; sed si quando in partibus laborabimus, universitate pugnandum est. et sive invicem accusant,

hic porro actio consto comparatio ipse comparatio non unus via duco aut enim totus causa noster cum totus adversarius causa compono aut singulus argumentum cum singuli qui utrum sum facio non possum nisi ex ipse lis utilitas cognosco ut cicero singulus pro varenus comparo in primus crimen etenim in posterus crimen persono alienus cum persono mater temere comparo quare bonus sum si fio possum ut singulus vinco ab singuli sed si quando in pars laboro universitas pugno sum et sive invicem accuso


ideoque rei schola, ubi nobis ipsi fingimus contradictionem, duos ponere debemus fines, quales utrinque esse optimi poterunt. at rei foro providendum, num forte supervacua et nihil ad causam pertinens an ambigua an contraria an communis sit finitio; quorum nihil accidere nisi agentis culpa potest.

ideo res schola ubi nos ipse fingo contradictio duo pono debeo finis qualis uter sum bonus possum at res forum provideo num fors supervacuus et nihil ad causa pertineo an ambiguus an contrarius an communis sum finitio qui nihil accido nisi ago culpa possum


lis omnis ex eo, quod Alexander ea Thessalis donasse dicitur, pendet. constat illud quoque, non esse iis ab Alexandro pecuniam data; quaeritur ergo, an proinde sit, quod datum est, ac si pecuniam dederit?

lis omnis ex is qui alexander is thessal dono dico pendeo consto ille quoque non sum is ab alexander pecunia do quaero ergo an proinde sum qui do sum atque si pecunia do


exempla rerum varie tractanda sunt, si nocebunt; quae si vetera erunt, fabulosa dicere licebit; si indubia, maxime quidem dissimilia. neque enim fieri potest, ut paria sint per omnia, ut si Nasica post occisum Gracchum defendatur exemplo Ahalae, a quo Maelius est interfectus, Maelium regni adfectatorem fuisse, a Graccho leges modo latas esse populares, Ahalam magistrum equitum fuisse, Nasicam privatum esse dicatur. si defecerint omnia, videndum erit, an obtineri possit, ne illud quidem recte factum. quod de exemplis, idem etiam de iudicatis observandum.

exemplum res varius tracto sum si noceo qui si vetero sum fabulosus dico liceo si indubius magnus quidem dissimilis neque enim fio possum ut par sum per omnis ut si nasica post occido gracchus defendo exemplum ahala ab quo maelius sum interficio maelius regnum adfectator sum ab gracchus lex modo latus sum popularis ahala magister eques sum nasica privo sum dico si deficio omnis video sum an obtineo possum ne ille quidem rectus facio qui de exemplum idem etiam de judico observo


nonnunquam ut causis quoque minoribus decet eadem simplicitas quae non nullis, sed aliis utitur numeris, dissimulatque eos et tantum communit occultius.

nonnunquam ut causa quoque paruus decet idem simplicitas qui non nullus sed alius uto numerus dissimulo is et tantus communio occulo


ideoque longe mihi difficillimae videntur prosopopoeiae, in quibus ad reliquum suasoriae laborem accedit etiam personae difficultas. namque idem illud aliter Caesar, aliter Cicero, aliter Cato suadere debebit. utilissima vero haec exercitatio, vel quod duplicis est operis, vel quod poetis quoque aut historiarum futuris scriptoribus plurimum confert. verum et oratoribus necessaria.

ideo longus ego difficilis video prosopopoeia in qui ad reliquus suasoria labor accedo etiam persona difficultas namque idem ille aliter caesar aliter cicero aliter cato suadeo debeo utilis verus hic exercitatio vel qui duplex sum opus vel qui poeta quoque aut historiaris sum scriptor multus confero verus et orator necessarius


Hinc est quasi paenitentia dicti, ut pro Caelio sed quid ego ita gravem personam introduxi? et quibus utimur vulgo: imprudens incidi. vel cui quaerere nos, quid dicamus, fingimus: Quid reliquum est? et Num quid omisi et cum ibidem invenire, ut ait Cicero: unum etiam mihi relicum huiusmodi modi est; et aliud ex alio succurrit mihi.

hinc sum quasi paenitentia dictum ut pro caelius sed quis ego ita gravis persona introduco et qui utor vulgo imprudens incido vel qui quaero nos quis dico fingo quis reliquus sum et num quis omitto et cum ibidem invenio ut aio cicero unus etiam ego relicum huiusmodi modus sum et alius ex alius succurro ego


nihil est enim tam occupatum, tam multiforme, tot ac tam variis adfectibus concisum atque laceratum quam mala mens. nam et cum insidiatur, spe, curis, labore distringitur; et etiam cum sceleris compos fuit, sollicitudine, paenitentia, poenarum omnium exspectatione torquetur. quis inter haec litteris aut ulli bonae arti locus? non hercule magis quam frugibus in terra sentibus ac rubis occupata.

nihil sum enim tam occupo tam multiformis tot atque tam varius affectus concaedes atque lacero quam malus mens nam et cum insidior spes cura labor distringo et etiam cum scelus compos sum sollicitudo paenitentia poena omnis exspectatio torqueo quis inter hic littera aut ullus bonus artus locus non herculis magis quam frugis in terra sentis atque rubus occupo


mantis sinistra numquam sola gestum recte facit; dextrae se frequenter accommodat, sive in digitos argumenta digerimus sive aversas in sinistrum palmis abominamur sive obicimus adversas sive in latus utramque distendimus,

mantum sinistra numquam solus gero rectus facio dexter sui frequens accommodo sive in digitus argumentum digero sive averto in sinister palma abominor sive obicio adverso sive in latus uter distendo


nam poetas certe legendos oratori futuro concesserint: num igitur hi sine musice? ac si quis tam caecus animi est, ut de allis dubitet, illos certe, qui carmina ad lyram composuerunt. haec diutius forent dicenda, si hoc studium velut novum praeciperem.

nam poeta certus lego orator sum concedo num igitur hic sine musicus atque si quis tam caecus animus sum ut de allus dubito ille certus qui carmen ad lyra compono hic diu sum dico si hic studium velut novus praecipio


ordo quidem in parte nulla minus adfert laboris. nam si agimus, nostra confirmanda sunt primum, tum, quae nostris opponuntur refutanda; si respondemus,

ordo quidem in pars nullus paruus affero labor nam si ago noster confirmo sum primus tum qui noster oppono refuto si respondeo


fit casibus modo hoc schema, quod πολύπτωτον vocant. constat aliis etiam modis, ut pro Cluentio: quod autem tempus veneni dandi? illo die? illa frequentia? per quem porro datum? unde sumptum? quae porro interceptio poculi?

fio casus modo hic schema qui voco consto alius etiam modus ut pro cluentius qui autem tempus venenum do ille dies ille frequentia per qui porro do unde sumo qui porro interceptio poculis


nunc de iudiciali genere, quod est praecipue multiplex, sed officiis constat duobus intentionis ac depulsionis. cuius partes, ut plurimis auctoribus placuit, quinque sunt: prooemium, narratio, probatio, refutatio, peroratio. his adiecerunt quidam partitionem, propositionem, excessum; quarum priores duae probationi succedunt.

nunc de iudicial genus qui sum praecipuus multiplex sed officium consto duo intentio atque depulsio qui pars ut multus auctor placeo quinque sum prooemium narratio probatio refutatio peroratio hic adicio quidam partitio propositio excedo qui prior duo probatio succedo


sed illud ex eodem genere praeclarum; cum obiiceret Miloni accusator in argumentum factarum Clodio insidiarum, quod Bovillas ante horam nonam devertisset, ut exspectaret, dum Clodius a villa sua exiret, et identidem interrogaret, quo tempore Clodius occisus esset, respondit, sero ; quod vel solum sufficit, ut hoc genus non totum repudietur.

sed ille ex idem genus praeclaris cum obiiceret milo accusator in argumentum factaris claudius insidiaris qui bovilla ante hora nona deverto ut exspecto dum claudius ab villa suus exeo et identidem interrogo quo tempus claudius occido sum respondeo serus qui vel solus sufficio ut hic genus non totus repudio


nam cum in propositione ac refutatione causa consistat, quae nostrae partis sunt scripta esse possunt, quae etiam responsurum adversarium certum est (est enim aliquando certum) pari cura refelluntur. ad alia unum paratum adferre possumus, ut causam bene noverimus, alterum ibi sumere, ut dicentem adversarium diligenter audiamus.

nam cum in propositio atque refutatio causa consisto qui noster pars sum scribo sum possum qui etiam respondeo adversarius certus sum sum enim aliquando certus par cura refello ad alius unus paro affero possum ut causa bene nosco alter ibi sumo ut dico adversarius diligenter audio


nam sive, ut Cleanthes voluit, ars est potestas via, id est ordine, efficiens, esse certe viam atque ordinem in bene dicendo nemo dubitaverit; sive ille ab omnibus fere probatus finis observatur, artem constare ex perceptionibus consentientibus et coexercitatis ad fine utilem vitae, iam ostendemus nihil non horum in rhetorice inesse.

nam sive ut cleanthes volo ars sum potestas via is sum ordo efficio sum certus via atque ordo in bene dico nemo dubito sive ille ab omnis fere probo finis observo ars constaris ex perceptio consentio et coexercitas ad finis utilis vita iam ostendo nihil non hic in rhetoricus insum


nam tum est certum de nomine, sed quaeritur quae res ei subiicienda sit, tum res est manifesta, sed de nomine non constat. cum de nomine constat, de re dubium est, interim coniectura est: ut si quaeratur, quid sit deus.

nam tum sum certus de nomen sed quaero qui res is subiicienda sum tum res sum manifestus sed de nomen non consto cum de nomen consto de res dubius sum interim conicio sum ut si quaero quis sum deus


hoc praecipit Homerus Ulixis exemplo, quem stetisse oculis in terram defixis immotoque sceptro, priusquam illam eloquentiae procellam effunderet, dicit. in hac cunctatione sunt quaedam non indecentes, ut appellant scenici, morae, caput mulcere, manum intueri, infringere articulos, simulare conatum, suspiratione sollicitudinem fateri, aut quod quemque magis decet, eaque diutius, si iudex nondum intendet animum.

hic praecipio homerus ulixes exemplum qui sto oculus in terra defigo immotoque sceptrum priusquam ille eloquentia procella effundo dico in hic cunctatio sum quidam non indeceo ut appello scaenicus mora caput mulceo manus intueor infringo articulus simularis conor suspiratio sollicitudo fateor aut qui quisque magis decet is diu si iudex nondum intendo animus


dum stat acies, multi res consilii atque artis est, ut errantem adversarium trahas et ire quam longissime cogas, ut vana interim spe exultet. ideo quaedam bene dissimulantur instrumenta. instant enim et saepe discrimen omne committunt, quod deesse nobis putant, et faciunt probationibus nostris auctoritatem postulando.

dum sto acies multus res consilium atque ars sum ut erro adversarius traho et eo quam longus cogo ut vanus interim spes exultet ideo quidam bene dissimulo instrumentum insto enim et saepe discrimen omnis committo qui desum nos puto et facio probatio noster auctoritas postulo


inspiciuntur itaque difficultates occasionesque, quae sunt plurimae ideoque exemplis non egent. hic sequens locus talis est, ut, si fieri non potuit, sublata sit lis; si potuit, sequatur quaestio an fecerit. sed haec etiam ad animi coniecturam pertinent, nam et ex his colligitur an speraverit. ideo spectari debent et instrumenta, ut Clodii ac Milonis comitatus. quaestio ,

inspicio itaque difficultas occasionesque qui sum multus ideo exemplum non egeo hic sequor locus talis sum ut si fio non possum tollo sum lis si possum sequor quaestio an facio sed hic etiam ad animus conicio pertineo nam et ex hic colligo an spero ideo specto debeo et instrumentum ut claudius atque milo comitor quaestio


sic soleae et turdi pisces et cetera. tertius est huic diversus modus, cum res communis pluribus in uno aliquo habet nomen eximium, ut carmen funebre proprie nenia et tabernaculum ducis augurale. item , quod commune et aliis nomen intellectu alicui rei peculiariter tribuitur, ut urbem Romam accipimus et venales novicios et Corinthia aera, cum sint urbes aliae quoque et venalia multa et tam aurum et argentum quam aes Corinthium. sed ne in his quidem virtus oratoris inspicitur.

sic solea et turdus piscis et ceterus tertius sum hic diverto modus cum res communis multus in unus aliquis habeo nomen eximius ut carmen funebris proprius nenia et tabernaculum dux augural item qui communis et alius nomen intellego aliqui res peculiaris tribuo ut urbs roma accipio et venal novicius et corinthius aes cum sum urbs alius quoque et venalis multus et tam aurum et argentum quam aes corinthius sed ne in hic quidem virtus orator inspicio


nam et in iis actionibus, quae in aliqua sine dubio veritate versantur, sed sunt ad popularem aptatae delectationem, quales legimus panegyricos, totumque hoc demonstrativum genus, permittitur adhibere plus cultus omnemque artem, quae latere plerumque in iudiciis debet, non confiteri modo sed ostentare etiam hominibus in hoc advocatis.

nam et in is actio qui in aliqui sine dubius veritas verso sed sum ad popularis apto delectatio qualis lego panegyricus totus hic demonstrativus genus permitto adhibeo multus cultus omnis ars qui lateo plerusque in iudicium debeo non confiteor modo sed ostentaris etiam homo in hic advoco


adverbia quoque et pronomina variantur, hic illum vidi iuvenem, — bis senos cui nostra dies, — hic mihi responsum primus dedit ille petenti. sed utrumque horum acervatio est, tantum iuncta aut dissoluta.

adverbium quoque et pronomen vario hic ille video juvenis bis seni qui noster dies hic ego responsum primus do ille peto sed uterque hic acervatio sum tantus iungo aut dissolvo


quisquis autem via dicet, ducetur ante omnia rerum ipsa serie velut duce; propter quod homines etiam modice exercitati facillime tenorem in narrationibus servant. deinde , quid quoque loco quaerant, scient. nec circumspectabunt nec offerentibus se aliunde sensibus turbabuntur nec confundent ex diversis orationem velut salientes huc illuc nec usquam insistentes.

quisquis autem via dico duco ante omnis res ipse series velut dux propter qui homo etiam modicus exercitas facilis tenor in narratio servo deinde quis quoque locus quaero scio neque circumspecto neque offertor sui aliunde sensus turbo neque confundo ex diverto oratio velut salio huc illic neque usquam insisto


at vir civilis vereque sapiens, qui se non otiosis disputationibus, sed administrationi rei publicae dediderit, a qua longissime isti, qui philosophi vocantur, recesserunt, omnia, quae ad efficiendum oratione quod proposuerit valent, libenter adhibebit, cum prius quid honestum sit efficere in animo suo constituerit.

at vir civilis verus sapio qui sui non otiosus disputatio sed administratio res publicus dedo ab qui longus iste qui philosophus voco recedo omnis qui ad efficio oratio qui propono valeo libet adhibeo cum prior quis honestus sum efficio in animus suus constituo


verbis elevare quaedam licebit; luxuria liberalitatis, avaritia parsimoniae, negligentia simplicitatis nomine lenietur; vultu denique, voce, habitu vel favoris aliquid vel miserationis merebor. solet nonnunquam movere lacrimas ipsa confessio. atque ego libenter interrogem, sint illa defensuri, quae non narraverint, necne?

verbum elevaris quidam liceo luxuria liberalitas avaritia parsimonia neglegentia simplicitas nomen lenio vultus denique vox habitus vel favor aliquis vel miseratio mereo soleo nonnunquam moveo lacrima ipse confessio atque ego libet interrogo sum ille defendo qui non narro necne


at vitium erit, quotiens otiosum fuerit et supererit, non cum adiicietur. est etiam, quae περιεργία vocatur, supervacua, ut sic dixerim, operositas, ut a diligenti curiosus et a religion superstitio distat. atque , ut semel finiam, verbum omne, quod neque intellectum adiuvat neque ornatum, vitiosum dici potest.

at vitium sum quotiens otiosus sum et supersum non cum adiicietur sum etiam qui voco supervacuus ut sic dico operositas ut ab diligo curiosus et ab religion superstitio disto atque ut semel finio verbum omnis qui neque intellego adjuvo neque orno vitiosus dico possum


ne illud quidem indignum est admonitione, ingens ira epilogis meo iudicio verti discrimen, quomodo se dicenti, qui excitatur, accommodet. nam et imperitia et rusticitas et rigor et deformitas adferunt interim frigus, diligenterque sunt haec actori providenda.

ne ille quidem indignus sum admonitio ingens ira epilogus meus iudicium verto discrimen quomodo sui dico qui excito accommodo nam et imperitia et rusticitas et rigor et deformitas affero interim frigus diligens sum hic actor provideo


sterilia nullo labore vincuntur. ilia mihi in pueris natura minimum spei dederit, in qua ingenium iudicio praesumitur. materiam esse primum volo vel abundantiorem atque ultra quam oporteat fusam. multum inde decoquent anni, multum ratio limabit, aliquid velut usu ipso deteretur, sit modo unde excidi possit et quod exsculpi; erit autem, si non ab initio tenuem nimium laminam duxerimus et quam caelatura altior rumpat.

sterilis nullus labor vinco ilia ego in puer natura paruus spes do in qui ingenium iudicium praesumo materia sum primus volo vel abundo atque ultra quam oportet fundo multus inde decoquo annus multus ratio limo aliquis velut usus ipse detero sum modo unde excido possum et qui exsculpi sum autem si non ab initium tenuis nimium lamina duco et quam caelo alo rumpo


ut dixi, complectatur eversio, minus est tamen totum dicere quam omnia. consequemur autem, ut manifesta sint, si fuerint veri similia; et licebit etiam falso adfingere quidquid fieri solet. continget eadem claritas etiam ex accidentibus: mihi frigidus horror membra quatit, gelidusque coit formidine sanguis. et et trepidae mares pressere ad pectora natos. Atque huius summae, iudicio quidem meo,

ut dico complector eversio paruus sum tamen totus dico quam omnis consequor autem ut manifestus sum si sum verus similis et liceo etiam fallo affingo quisquis fio soleo contingo idem claritas etiam ex accido ego frigidus horror membrum quatio gelidus coeo formido sanguis et et trepidus maris premo ad pectus nascor atque hic summa iudicium quidem meus


nam cum ex illo ethico loco nihil non ab oratore tractetur, quidquid de honestis et utilibus, denique faciendis et non faciendis dicitur, Ἦθος vocari potest. quidam commendationem atque excusationem propria huius officii putauerunt, nec abnuo esse ista in hac parte; sed non concedo ut sola sint. quin illud adhuc adiicio,

nam cum ex ille ethico locus nihil non ab orator tracto quisquis de honestus et utilis denique facio et non facio dico vocaris possum quidam commendatio atque excusatio proprius hic officium puto neque abnuo sum iste in hic pars sed non concedo ut solus sum quin ille adhuc adiicio


nam illa, qua plurimum est Socrates usus, hanc habuit viam, ut cum plura interrogasset, quae fateri adversario necesse esset, novissime id, de quo quaerebatur, inferret, ut simile concessis. Id est inductio. hoc in oratione fieri non potest; sed, quod illic interrogatur, hic fere sumitur.

nam ille qui multus sum socrates utor hic habeo via ut cum multus interrogo qui fateor adversarius necesse sum novus is de quo quaero infero ut similis concedo is sum inductio hic in oratio fio non possum sed qui illic interrogo hic fere sumo


constat enim ex intentione ac depulsione, de quibus satis traditum est; quia, quidquid in actione perpetua circa probationes utile est, idem in hac brevi atque concisa prosit necesse est. neque alia dicuntur in altercatione, sed aliter, aut interrogando aut respondendo. cuius rei fere omnis observatio in illo testium loco excussa nobis est.

consto enim ex intentio atque depulsio de qui satis trado sum quia quisquis in actio perpetuus circa probatio utilis sum idem in hic brevis atque concaedes prosum necesse sum neque alius dico in altercatio sed aliter aut interrogo aut respondeo qui res fere omnis observatio in ille testis locus excutio nos sum


illud dicere satis habeo, nihil esse non modo in orando, sed in omni vita prius consilio, frustraque sine eo tradi ceteras artes, plusque vel sine doctrina prudentiam quam sine prudentia facere doctrinam. aptare etiam orationem locis, temporibus, personis est eiusdem virtutis. sed hic quia latius fusus est locus mixtusque cum elocutione, tractabitur cum praecipere de apte dicendo coeperimus.

ille dico satis habeo nihil sum non modo in oro sed in omnis vito prior consilium frustro sine is trado ceterus ars multus vel sine doctrina prudentia quam sine prudentia facio doctrina aptaris etiam oratio locus tempus persona sum idem virtus sed hic quia fero fundo sum locus misceo cum elocutio tracto cum praecipio de aptus dico coepio


hunc alii rhetoricum syllogismum, alii imperfectum syllogismum vocaverunt, quia nec distinctis nec totidem partibus concluderetur; quod sane non utique ab oratore desideratur.

hic alius rhetorica syllogismus alius imperfectus syllogismus voco quia neque distinguo neque totidem pars concludo qui sanus non utique ab orator desidero


unum est igitur, quod in hac parte praecipiam: ut omnia ista facere possit, intelligat. sit autem in primis lectio virilis et cum suavitate quadam gravis et non quidem prosae similis, quia et carmen est et se poetae canere testantur; non tamen in canticum dissoluta nec plasmate (ut nunc a plerisque fit) effeminata; de quo genere optime C. Caesarem praetextatum adhuc accepimus dixisse: si cantas, male cantas; si legis, cantas.

unus sum igitur qui in hic pars praecipio ut omnis iste facio possum intellego sum autem in primus lectio virilis et cum suavitas quidam gravis et non quidem prorsus similis quia et carmen sum et sui poeta cano testo non tamen in canticum dissolvo neque plasmo ut nunc ab plerusque fio effemino de quo genus optume que caesaris praetextatus adhuc accipio dico si canto malus canto si lex canto


cui non adsentior, cum sit unius figurae, mixta quoque et idem et diversum significantia, quod et ipsum διαλλαγὴν vocant. quaero ab inimicis, sintne haec investigate, comperta, patefacta, sublata, deleta, exstincta per me. investigata , comperta, patefacta aliud ostendunt; sublata, deleta, extincta sunt inter se similia, sed non etiam prioribus.

qui non adsentio cum sum unus figura misceo quoque et idem et diverto significo qui et ipse voco quaero ab inimicus sum hic investigate comperio patefacio tollo deleo exstinguo per ego investigo comperio patefacio alius ostendo tollo deleo extingo sum inter sui similis sed non etiam prior


nec aliud potest sermonem facere numerosum quam opportuna ordinis per mutatio; neque alio ceris Platonis inventa sunt quattuor illa verba, quibus id illo pulcherrimo operum id Piraeeum se descendisse significat, plurimis modis scripta,

neque alius possum sermo facio numerosus quam opportunus ordo per mutatio neque alius cera plato invenio sum quattuor ille verbum qui is ille pulcher opus is piraeeus sui descendo significo multus modus scribo


aliter quoque voces aut eaedem diversa in significatione ponuntur aut productione tantum vel correptione mutatae; quod etiam in iocis frigidum equidem tradi inter praecepta miror, eorumque exempla vitandi potius quam imitandi gratia pono:

aliter quoque voco aut idem diverto in significatio pono aut productio tantus vel correptio muto qui etiam in jocus frigidus equidem trado inter praecipio miro is exemplum vito potis quam imito gratia pono


aliae in effectu, quae operis, quod oculis subiicitur, consummatione finem accipiunt, quam ποητικήν appellamus, qualis est pictura: fere iudicandum est, rhetoricen in actu consistere; hoc enim, quod est officii sui, perficit.

alius in effectus qui opus qui oculus subiicitur consummatio finis accipio quam appello qualis sum pingo fere judico sum rhetorice in actus consisto hic enim qui sum officium suus perficio


transferuntur et tempora: Timarchides negat esse ei periculum a securi, (praesens enim pro praeterito positum est) et status: hoc Ithacus velit; et, ne morer, per omnia genera per quae fit soloecismus.

transfero et tempus timarchides nego sum is periculum ab securus praesens enim pro praetereo pono sum et status hic ithacus volo et ne moror per omnis genus per qui fio soloecismus


inviti enim recedunt a praeparatis et tota actione respiciunt requiruntque, num aliquid ex illis intervelli atque ex tempore dicendis inseri possit; quod si fiat, non cohaeret nec commissuris modo, ut in opere male iuncto, hiantibus sed ipsa coloris inaequalitate detegitur.

invitus enim recedo ab praeparo et totus actio respicio requiro num aliquis ex ille intervello atque ex tempus dico insero possum qui si fio non cohaereo neque committo modo ut in opus malus jungo hio sed ipse color inaequalitas detego


nonnunquam vero valde est utilis, ubi res defendi non potest et de fine quaeritur, ut pro eo, qui pecuniam privatam de templo sustulit, sacrilegii agitur, de sacrilegio cognoscitis, ut iudex intelligat id unum esse officii sui, quaerere an id quod obiicitur sacrilegium sit.

nonnunquam verus validus sum utilis ubi res defendo non possum et de finis quaero ut pro is qui pecunia privo de templum tollo sacrilegium ago de sacrilegium cognosco ut iudex intellego is unus sum officium suus quaero an is qui obiicitur sacrilegium sum


nequeant. praeter hoc etiam color ipse dicendi quamlibet claris, multis tamen ac variis velut maculis conspergitur. porro , ut adfert lumen clavus purpurae in loco insertus, ita certe neminem deceat intertexta pluribus notis vestis. quare ,

nequeo praeter hic etiam color ipse dico quamlibet claris multus tamen atque varius velut maculis conspergo porro ut affero lumen clavus purpura in locus insero ita certus nemo decet intertexo multus nosco vestio quare


post haec intuenda videntur et consilia, quae late patent; an credibile sit, reum sperasse id a se scelus effici posse, an ignorari, cum fecisset, an, etiamsi ignoratum non esset, absolvi vel poena levi transigi vel tardiore vel ex qua minus incommodi consecuturus quam ex facto gaudii videretur, an etiam tanti putaverit poenam subire;

post hic intueor video et consilium qui latus pateo an credibilis sum reus spero is ab sui scelus efficio possum an ignoraris cum facio an etiamsi ignoro non sum absolvo vel poena levis transigo vel tardus vel ex qui paruus incommodus consequor quam ex facio gaudium video an etiam tantus puto poena subeo


prioris etiam sententiae verbum ultimum ac sequentis primum frequenter est idem, quo quidem schemate utuntur poetae saepius: Pierides, vos haec facietis maxima Gallo, Gallo , cuius amor tantum mihi crescit in horas. Sed ne oratores quidem raro: hic tamen vivit; vivit? immo vero etiam in senatum venit.

prior etiam sententia verbum ulter atque sequor primus frequens sum idem quo quidem schema uto poeta saepis pierides tu hic facio maximus gallus gallus qui amor tantus ego cresco in hora sed ne orator quidem rarus hic tamen vivo vivo immo verus etiam in senatus venio


et ne diutius disseram, quando sit rhetori tradendus, sic optime finiri credo; cum poterit. sed hoc ipsum ex superiore pendet quaestione. nam si grammatices munus usque ad suasorias prorogatur, tardius rhetore opus est. at si rhetor prima officia operis sui non recusat,

et ne diu dissero quando sum rhetor trado sic optume finio credo cum possum sed hic ipse ex superus pendeo quaestio nam si grammatice munus usque ad suasoria prorogo tardus rhetor opus sum at si rhetor primus officium opus suus non recuso


Tubero , iuvenem se patri haesisse, illum a senatu missum non ad bellum, sed ad frumentum coemendum ait, ut primum licuerit, a partibus recessisse; Ligarium et perseverasse et non pro Cn. Pompeio, inter quem et Caesarem dignitatis fuerit contentio, cum salvam uterque rem publicam vellet, sed pro iuba atque Afris inimicissimis populo Romano stetisse.

tubero juvenis sui pater haereo ille ab senatus mitto non ad bellum sed ad frumentum coemo aio ut primus liceo ab pars recedo ligarius et persevero et non pro cn pompejus inter qui et caesaris dignitas sum contentio cum salvus uterque res publicus volo sed pro juba atque afris inimicus populus romanus sto


theses autem, quae sumuntur ex rerum comparatione, ut rusticane vita an urbana potior, iurisperiti an militaris viri laus maior, mire sunt ad exercitationem dicendi speciosae atque uberes, quae vel ad suadendi officium vel etiam ad iudiciorum disceptationem iuvant plurimum. nam posterior ex praedictis locus in causa Murenae copiosissime a Cicerone tractatur.

theses autem qui sumo ex res comparatio ut rusticanus vito an urbanus potis iurisperiti an militaris vir laus magnus mirus sum ad exercitatio dico speciosus atque uber qui vel ad suadeo officium vel etiam ad iudicium disceptatio juvo multus nam posterus ex praedico locus in causa murena copiosus ab cicero tracto


illas quaestiones maluerunt. sed alii rationales tres putaverunt, An sit? quid sit? quale sit? Hermagoras solus quattuor, coniecturam, proprietatem, translationem, qualitatem, quam per accidentia, id est κατὰ συμβεβηκός vocat, hac interpretatione, an illi accidat viro bono esse, vel malo. hanc ita dividit, de appetendis et fugiendis, quae est pars deliberativa;

ille quaestio malo sed alius rational tres puto an sum quis sum qualis sum hermagoras solus quattuor conicio proprietas translatio qualitas quam per accido is sum voco hic interpretatio an ille accido vir bonus sum vel malus hic ita divido de appeto et fugio qui sum pars deliberativus


nam ut candido candidius et dulci dulcius non est adversum, ita nec probabili probabilius. neque praecipit unquam non dicenda nec dicendis contraria, sed quae in quaque causa dicenda sunt.

nam ut candidus candidus et dulcis dulcis non sum adverro ita neque probabilis probabilis neque praecipio umquam non dico neque dico contrarius sed qui in quisque causa dico sum


verborum quoque vis ac proprietas confirmatur vel praesumptione: quanquam illa non poena, sed prohibitio sceleris fuit; aut reprehensione: cives , inquam, si hoc eos nomine appellari fas est. adfert aliquam fidem veritatis et dubitatio,

verbum quoque volo atque proprietas confirmo vel praesumptio quamquam ille non poena sed prohibitio scelus sum aut reprehensio civis inquam si hic is nomen appello fas sum affero aliqui fides veritas et dubitatio


alius percontanti, Theodoreus an Apollodoreus esset? ego , inquit, parmularius sum. nec sane potuit urbanius ex confessione inscitiae suae elabi. porro hi, quia et beneficio ingenii praestantes sunt habiti et multa etiam memoria digna exclamaverunt, plurimos habent similes negligentiae suae, paucissimos naturae.

alius perconto theodoreus an apollodoreus sum ego inquam parmularius sum neque sanus possum urbanus ex confessio inscitia suus elabor porro hic quia et beneficium ingenium praesto sum habeo et multus etiam memoria dignus exclamo multus habeo similis negligentiae suus paucus natura


iam vero spatia ipsa, quae ut hac quidem parte plurimum valent, quod possunt nisi aurium habere iudicium? cur alia paucioribus verbis satis plena vel nimium, alia pluribus brevia et abscisa sunt? cur ut circumductionibus, etiam cum sensus finitus est, aliquid tamen loci vacare videatur?

iam verus spatior ipse qui ut hic quidem pars multus valeo qui possum nisi auris habeo iudicium cur alius paucus verbum satis plenus vel nimium alius multus brevio et abscido sum cur ut circumductio etiam cum sensus finio sum aliquis tamen locus vacaris video


quidam epichirema rationem appellarunt, Cicero melius ratiocinationem, quanquam et ille nomen hoc duxisse magis a syllogismo videtur. nam et statum syllogisticum ratiocinativum appellat, exemplisque utitur philosophorum. et quoniam est quaedam inter syllogismum et epichirema vicinitas, potest videri hoc nomine recte abusus.

quidam epichirema ratio appello cicero bonus ratiocinatio quamquam et ille nomen hic duco magis ab syllogismus video nam et status syllogisticus ratiocinativus appello exemplum uto philosophus et quoniam sum quidam inter syllogismus et epichirema vicinitas possum video hic nomen rectus abutor


nam si neque defenderint neque narraverint, tota causa prodetur; at si defensuri sunt, proponere certe plerumque id, quod confirmaturi sumus, oportet. cur ergo non exponamus, quod et dilui potest et, ut hoc contingat, utique indicandum est?

nam si neque defendo neque narro totus causa prodo at si defendo sum propono certus plerusque is qui confirmo sum oportet cur ergo non expono qui et diluo possum et ut hic contingo utique indico sum


usum exemplorum nulli materiae magis convenire merito fere omnes consentiunt, cum plerumque videantur respondere futura praeteritis, habeaturque experimentum velut quoddam rationis testimonium.

usus exemplum nullus materia magis convenio mereo fere omnis consentio cum plerusque video respondeo sum praetereo habeo experimentum velut quidam ratio testimonium


quae in rerum natura sunt, adumbrare didicit? sed percepta semel imitandi ratione adsimulabit quidquid acceperit. quis non faber vasculum aliquod, quale nunquam viderat, fecit?

qui in res natura sum adumbraris disco sed percipio semel imito ratio adsimulo quisquis accipio quis non faber vasculis aliqui qualis numquam video facio


quae et in deliberando plurimum valent. sed honestas causas habent recta, prava contra ex falsis opinionibus veniunt. nam est his initium ex iis, quae credunt bona aut mala; inde errores existunt et pessimi adfectus, in quibus sunt ira, odium, invidia, cupiditas, spes, ambitus, audacia, metus, cetera generis eiusdem. accedunt aliquando fortuita, ebrietas, ignorantia, quae interim ad veniam valent, interim ad probationem criminis, ut si quis, dum alii insidiatur, alium dicitur interemisse.

qui et in delibero multus valeo sed honestus causa habeo recta pravus contra ex falsum opinio venio nam sum hic initium ex is qui credo bonus aut malus inde error existunt et malus affectus in qui sum ira odium invidia cupiditas spes ambitus audacia metus ceterus genus idem accedo aliquando fortuitus ebrietas ignoro qui interim ad venio valeo interim ad probatio crimen ut si quis dum alius insidior alius dico interimo


sed neque hic plane concedendum est esse id inhonestum, liberos enim natura omnes et eisdem constare elementis et fortasse antiquis etiam nobilibus ortos dici potest; et illic, ubi manifestum periculum est, opponenda alia, ut crudelius etiam perituros adfirmemus, si se dediderint, sive hostis non servaverit fidem, sive Caesar vicerit, quod est vero similius.

sed neque hic planus concedo sum sum is inhonestus liber enim natura omnis et idem constaris elementum et fortasse antiquus etiam nobilis orior dico possum et illic ubi manifestus periculum sum oppono alius ut crudelis etiam pereo adfirmo si sui dedo sive hostis non servo fides sive caesar vinco qui sum verus similis


hanc quidam partem enthymematis, quidam initium aut clausulam epichirematis esse dixerunt; et est aliquando, non tamen semper. illud verius esse eam aliquando simplicem, ut ea, quae supra dixi, aliquando ratione subiecta: nam in omni certamine, qui opulentior est, etiamsi accipit iniuriam, tamen, quia plus potest, facere videtur; nonnumquam duplicem: obsequium amicos, veritas odium parit.

hic quidam pars enthymema quidam initium aut clausula epichirema sum dico et sum aliquando non tamen semper ille verus sum is aliquando simplex ut is qui supra dico aliquando ratio subiectum nam in omnis certamen qui opulens sum etiamsi accipio iniuria tamen quia multus possum facio video nonnumquam duplico obsequium amicus vereor odium pario


nam et ingenii plurimum est in eo et acerbitas mira, et urbanitas et fervor; sed plus stomacho quam consilio dedit. praeterea ut amari sales, ita frequenter amaritudo ipsa ridicule est.

nam et ingenium multus sum in is et acerbitas mirus et urbanitas et fervo sed multus stomachus quam consilium do praeterea ut amo sal ita frequens amaritudo ipse ridiculus sum


qui vero etiam propria his bona adiecerit, ut suppleat quae deerant, circumcidat, si quid redundabit, is erit, quem quaerimus, perfectus orator; quem nunc consummari potissimum oporteat, cum tanto plura exempla bene dicendi supersint quam illis, qui adhuc summi sunt, contigerunt. nam erit haec quoque laus eorum, ut priores superasse, posteros docuisse dicantur.

qui verus etiam proprius hic bonus adicio ut suppleo qui desum circumcido si quis redundo is sum qui quaero perficio orator qui nunc consummaris potis oportet cum tantus multus exemplum bene dico supersum quam ille qui adhuc superus sum contingo nam sum hic quoque laus is ut prior supero posterus doceo dico


quod etiam rusticis notum est, qui frondibus teneris non putant adhibendam esse falcem, quia reformidare ferrum videntur et nondum cicatricem pati posse.

qui etiam rusticus notus sum qui frons teneo non puto adhibeo sum falx quia reformidaris ferrum video et nondum cicatrix patior possum


equidem illos, qui contra disputaverunt, non tam id sensisse quod dicerent, quam exercere ingenia materiae difficultate credo voluisse, sicut Polycraten, cum Busirim laudaret et Clytaemnestram; quanquam is, quod his dissimile non est, composuisse orationem, quae est habita contra Socraten, dicitur.

equidem ille qui contra disputo non tam is sentio qui dico quam exerceo ingenium materia difficultas credo volo sicut polycrates cum busirim laudo et clytaemnestra quamquam is qui hic dissimilis non sum compono oratio qui sum habeo contra socrates dico


ipsum quoque factum aliquando simplicem quaestionem habet, an homo perierit, aliquando duplicem, veneno an cruditate perierit. alterum est genus de facto tantum, cum, si id certum sit, non potest de auctore dubitari; tertium de auctore tantum, cum factum constat, sed a quo sit factum in controversiam venit. et hoc, quod tertio loco posui, non est simplex.

ipse quoque facio aliquando simplex quaestio habeo an homo pereo aliquando duplico veneno an cruditas pereo alter sum genus de facio tantus cum si is certus sum non possum de auctor dubitaris tertius de auctor tantus cum facio consto sed ab quo sum facio in controversia venio et hic qui tertius locus pono non sum simplex


ponitur a quibusdam et quidem in parte prima deorum auctoritas, quae est ex responsis, ut, Socraten esse sapientissimum. id rarum est, non sine usu tamen. utitur eo Cicero in libro de aruspicum responsis et in contione contra Catilinam,cum signum Iovis columnae impositum populo ostendit, et pro Ligario, cum causam C. Caesaris meliorem, quia hoc dii iudicaverint, confitetur. quae cum propria causae sunt, divina testimonia vocantur; cum aliunde arcessuntur, argumenta.

pono ab quidam et quidem in pars primus deus auctoritas qui sum ex respondeo ut socrates sum sapio is raris sum non sine usus tamen uto is cicero in liber de haruspex respondeo et in contio contra catilina cum signum iuppiter columna impono populus ostendo et pro ligarius cum causa que caesar bonus quia hic dius judico confiteor qui cum proprius causa sum divino testimonium voco cum aliunde arcesso argumentum


quare non immerito reprehenditur pronuntiatio vultuosa et gesticulationibus molesta et vocis mutationibus resultans. nec inutiliter ex Graecis veteres transtulerunt, quod ab iis sumptum Laenas Popilius posuit, esse hanc negotiosam actionem.

quare non immeritus reprehendo pronuntiatio vultuosa et gesticulatio molestus et vox mutatio resultans neque inutilis ex graecum vetus transfero qui ab is sumo laena popilius pono sum hic negotiosus actio


praebet tamen aliquando occasionem quaedam felicitas hoc quoque bene utendi: ut pro Caecina Cicero in testem Sex. Clodium Phormionem, nec minus niger, inquit, nec minus confidens quam est ille Terentianus Phormio.

praebeo tamen aliquando occasio quidam felicitas hic quoque bene uto ut pro caecina cicero in testo sex claudius phormio neque paruus niger inquam neque paruus confido quam sum ille terentianus phormio


qui reo proditionis patri non adfuerit, exheres sit. proditionis damnatus cum advocato exulet. reo proditionis patri disertus filius adfuit, rusticus non adfuit: damnatus abiit cum advocato ex exilium. rusticus cum fortiter fecisset, praemii nomine impetravit restitutionem patris et fratris. pater reversus intestatus decessit: petit rusticus partem bonorum, orator totum vindicat sibi.

qui reor proditio pater non adsum exheres sum proditio damno cum advoco exulet reor proditio pater dissero filius adsum rusticus non adsum damno abeo cum advoco ex exsilium rusticus cum fortis facio praemium nomen impetro restitutio pater et frater pater revorto intestato decedo peto rusticus pars bonus orator totus vindico sui


Pythagoreis certe moris fuit, et cum evigilassent, animos ad lyram excitare, quo essent ad agendum erectiores, et cum somnum peterent, ad eandem prius lenire mentes, ut, si quid fuisset turbidiorum cogitationum, componerent.

pythagoreus certus mos sum et cum evigilassent animus ad lyra excitaris quo sum ad ago erigo et cum somnus peto ad idem prior lenio mens ut si quis sum turbidus cogitatio compono


probabilis et illi voluntatis, qui recte sentire et dicere rhetorices putaverunt. hi sunt fere fines maxime illustres et de quibus praecipue disputatur. nam omnes quidem persequi neque attinet neque possum, cum pravum quoddam, ut arbitror, studium circa scriptores artium extiterit, nihil eisdem verbis, quae prior aliquis occupasset, finiendi, quae ambitio procul aberit a me.

probabilis et ille voluntas qui rectus sentio et dico rhetorico puto hic sum fere finis magnus illustris et de qui praecipuus disputo nam omnis quidem persequor neque attineo neque possum cum pravus quidam ut arbitror studium circa scriptor ars extiterit nihil idem verbum qui prior aliquis occupo finio qui ambitio procul absum ab ego


deformitati proximum est humilitatis vitium, ταπείνωσιν vocant, qua rei magnitudo vel dignitas minuitur: ut saxea est verruca in summo montis vertice. cui natura contrarium, sed errore par est, parvis dare excedentia modum nomina, nisi cum ex industria risus inde captatur. itaque nec parricidam nequam dixeris hominem nec deditum forte meretrici nefarium; quia alterum parum, alterum nimium est. proinde quaedam hebes,

deformitas propior sum humilitas vitium voco qui res magnitudo vel dignitas minuo ut saxeus sum verruca in superus mons vertex qui natura contrarius sed error par sum parvus do excedo modus nomen nisi cum ex industria rideo inde capto itaque neque parricida nequam dico homo neque dedo fors meretrix nefarius quia alter parum alter nimium sum proinde quidam hebeo


idem trochaeus praecedente longa fit paean, quale est Si potero et dixit hoc Cicero, obstat inuidia. sed hum initiis dederunt. cludet et pyrrhichius choreo praecedente, nam sic paean est. sed omnes hi, qui ut breves excidunt, minus erunt stabiles, nec alibi fere satis apti, quam ubi cursus orationis exigitur et clausulis non intersistitur. creticus et initiis optimus:

idem trochaeus praecedo longus fio paean qualis sum si possum et dico hic cicero obsto inuidia sed hic initium do cludet et pyrrhichius choreus praecedo nam sic paean sum sed omnis hic qui ut brevis excido paruus sum stabilis neque alibi fere satis aptus quam ubi curro oratio exigo et clausulis non intersisto creticus et initium bonus


gres brevis, faciet tamen longam priorem; dat igitur illi aliquid ex suo tempore. quo modo, nisi habet plus quam quae brevissima, qualis ipsa esset detractis consonantibus? nunc unum tempus accommodat priori et unum accipit a sequente; ita duae natura breves positione sunt temporum quattuor.

gres brevis facio tamen longus prior do igitur ille aliquis ex suus tempus quo modo nisi habeo multus quam qui brevis qualis ipse sum detraho consono nunc unus tempus accommodo prior et unus accipio ab sequor ita duo natura brevis positio sum tempus quattuor


tum illa quoque ex causa, quod mentem tantae rei intentam vacare omnibus aliis etiam culpa carentibus curis oportet. ita demum enim libera ac tota, nulla distringente atque alio ducente causa, spectabit id solum ad quod accingitur.

tum ille quoque ex causa qui mens tantus res intendo vacaris omnis alius etiam culpa careo cura oportet ita demum enim liber atque totus nullus distringo atque alius duco causa specto is solus ad qui accingo


ita falsum erit illud quoque, quod dicitur, artes scire quando sint finem consecutae, rhetoricen nescire. nam se quisque bene dicere intelligit. uti etiam vitiis rhetoricen, quod ars nulla faciat, criminantur, quia et falsum dicat et adfectus moveat.

ita falsus sum ille quoque qui dico ars scio quando sum finis consequor rhetorice nescio nam sui quisque bene dico intelligit uti etiam vitium rhetorice qui ars nullus facio criminor quia et falsus dico et affectus moveo


in dextrum incumbere interim datur sed aequo pectore, qui tamen comicus magis quam oratorius gestus est. male etiam in sinistrum pedem insistentium dexter aut tollitur aut summis digitis suspenditur. varicare supra modum et in stando deforme est et, accedente motu, prope obscenum. procursio opportuna brevis, moderata, rara.

in dexter incumbo interim do sed aequus pectus qui tamen comicus magis quam oratorius gero sum malus etiam in sinister pedis insisto dexter aut tollo aut summus digitus suspendo varicaris supra modus et in sto deformis sum et accedo motus prope obscenus procursio opportunus brevis modero rarus


nec mirum, cum id inter opifices quoque vulgatum sit, unde Vergilius, argumentum ingens; vulgoque paulo numerosius opus dicitur argumentosum. sed nunc de eo dicendum argumento est, quod probationem praestat. Celsus quidem probationem, indicium, fidem, adgressionem eiusdem rei nomina facit, parum distincte, ut arbitror.

neque mirus cum is inter opifex quoque vulgo sum unde vergilius argumentum ingens vulgo paulus numerosus opus dico argumentosus sed nunc de is dico argumentum sum qui probatio praesto celsus quidem probatio indicium fides adgressio idem res nomen facio parum distinguo ut arbitror


nam k quidem in nullis verbis utendum puto, nisi quae significant, etiam ut sola ponatur. hoc eo non omisi, quod quidam eam, quotiens a sequatur, necessariam credunt, cum sit c littera, quae ad omnes vocales vim suam perferat.

nam k quidem in nullus verbum utor puto nisi qui significo etiam ut solus pono hic is non omitto qui quidam is quotiens ab sequor necessaria credo cum sum que littera qui ad omnis vocal vis suus perfero


quodsi defuit his viris summa virtus, sic quaerentibus, an oratores fuerint, respondebo, quomodo Stoici, si interrogentur an sapiens Zeno, an Cleanthes, an Chrysippus ipse, respondeant, magnos quidem illos ac venerabiles, non tamen id, quod natura hominis summum habet, consecutos.

quodsi desum hic vis summus virtus sic quaero an orator sum respondeo quomodo stoicus si interrogo an sapio zeno an cleanthes an chrysippus ipse respondeo magnus quidem ille atque venerabilis non tamen is qui natura homo superus habeo consequor


quod hic singulis verbis bini pedes continentur, quod etiam ut carminibus est praemolle; nec solum ubi quinae, ut ut his, syllabae nectuntur, fortissima Tyndaridarum, sed etiam quaternae, cum versus cluditur Appennino et armamentis et Orione .

qui hic singuli verbum bini pes contineo qui etiam ut carmen sum praemollis neque solus ubi quini ut ut hic syllaba necto fortis tyndaridaris sed etiam quaterni cum verro cluditur apenninus et armamenta et orio


nam qui obscurare vult, narrat falsa pro veris, et in iis quae narrat debet laborare, ut videantur quam evidentissima.

nam qui obscuro volo narro fallo pro verus et in is qui narro debeo laboro ut video quam evidentissima


ad commendationem quoque et invidiam valet. nam et Aiax apud Ovidium: ante rates, inquit, agimus causam, et mecum confertur Ulixes? et Miloni inter cetera obiectum est, quod Clodius in monumentis ab eo maiorum suorum esset occisus.

ad commendatio quoque et invidia valeo nam et ajax apud ovidius ante ratis inquam ago causa et ego confero ulixes et milo inter ceterus obicio sum qui claudius in monumentum ab is magnus suus sum occido


hoc itaque maxime docetur, hoc nullus nisi arte adsequi potest, hic studium plurimum adhibendum, hoc exercitatio petit, hoc imitatio, hic omnis aetas consumitur, hoc maxime orator oratore praestantior, hoc genera ipsa dicendi alia alia potiora.

hic itaque magnus doceo hic nullus nisi ars assequor possum hic studium multus adhibeo hic exercitatio peto hic imitatio hic omnis aetas consumo hic magnus orator orator praesto hic genus ipse dico alius alius potis


ingenia Graecorum etiam minora suos portus habent: nos plerumque maioribus velis mouemur, validior spiritus nostros sinus tendat; non tamen alto semper feremur, nam et litora interim sequenda sunt. illis facilis per quaelibet vada accessus; ego aliquid, non multo tamen, altius, in quo mea cumba non sidat, inveniam.

ingenium graecum etiam parvus suus portus habeo nos plerusque magnus velis moveo validus spiritus noster sinus tendo non tamen altus semper fero nam et litus interim sequor sum ille facilis per qui vado accedo ego aliquis non multus tamen altus in quo meus cumba non sido invenio


nomina declinare et verba in primis pueri sciant, neque enim aliter pervenire ad intellectum sequentium possunt; quod etiam monere supervacuum erat, nisi ambitiosa festinatione plerique a posterioribus inciperent et, dum ostentare discipulos circa speciosiora malunt, compendio morarentur.

nomen declinaris et verbum in primus puer scio neque enim aliter pervenio ad intellego sequor possum qui etiam moneo supervacuus sum nisi ambitiosus festinatio plerusque ab posterus incipio et dum ostentaris discipulus circa speciosus malo compendium moror


utendi voce multiplex ratio. nam praeter illam differentiam, quae est tripertita, acutae, gravis, flexae, tum intentis, tum remissis, tum elatis, tum inferioribus modis opus est, spatiis quoque lentioribus aut citatioribus.

uto vox multiplex ratio nam praeter ille differentia qui sum tripertita acuo gravis flecto tum intendo tum remitto tum effero tum inferus modus opus sum spatium quoque lentus aut citatus


nam huius quoque generis in eadem oratione reperietur exemplum itaque hoc, iudices, non sine causa etiam fictis fabulis doctissimi homines memoriae prodiderunt, eum, qui patris ulciscendi causa matrem necauisset, variatis hominum sententiis, non solum divina sed sapientissimae deae sententia liberatum.

nam hic quoque genus in idem oratio reperio exemplum itaque hic iudex non sine causa etiam fingo fabula doceo homo memoria prodo is qui pater ulciscor causa mater neco vario homo sententia non solus divino sed sapio dea sententia libero


cum simplex intentio erit, videndum est, unum aliquid respondeamus an plura. si unum, ex re quaestionem instituamus an ex scripto; si ex re, negandum sit quod obiicitur an tuendum; si ex scripto, ex qua specie iuris pugna sit, et ex ea, de verbis an de voluntate quaeratur.

cum simplex intentio sum video sum unus aliquis respondeo an multus si unus ex res quaestio instituo an ex scribo si ex res nego sum qui obiicitur an tueor si ex scribo ex qui species ius pugno sum et ex is de verbum an de voluntas quaero


eadem adversus contradictiones nobis oppositas praecepta sunt, hoc tamen amplius, quod circa eas multi duobus vitiis diversis laborant. nam quidam etiam in foro tanquam rem molestam et odiosam praetereunt, et iis plerumque, quae composita domo attulerunt, contenti sine adversario dicunt; et scilicet multo magis in scholis, in quibus non solum contradictiones omittuntur, verum etiam materiae ipsae sic plerumque finguntur, ut nihil dici pro parte altera possit.

idem adverro contradictio nos oppono praecipio sum hic tamen amplus qui circa is multus duo vitium diverto laboro nam quidam etiam in forum tamquam res molestus et odiosus praetereo et is plerusque qui compono domus affero contendo sine adversarius dico et scilicet multus magis in schola in qui non solus contradictio omitto verus etiam materia ipse sic plerusque fingo ut nihil dico pro pars alter possum


et quoniam similium alia facies in alia ratione, admonendum est rarius esse in oratione illud genus, quod εἰκόνα Graeci vocant (quo exprimitur rerum aut personarum imago, ut Cassius: quis istam faciem planipedis senis torquens? ) quam id, quo probabilius fit quod intendimus: ut, si animum dicas excolendum, similitudine utaris terrae, quae neglecta spinas ac dumos, culta fructus creat; aut si ad curam rei publicae horteris, ostendas apes etiam formicasque, non modo muta, sed etiam parva animalia, in commune tamen laborare.

et quoniam similis alius facies in alius ratio admoneo sum rarus sum in oratio ille genus qui graecum voco quo exprimo res aut personaris imago ut casseius quis iste facies planipedis senex torqueo quam is quo probabilis fio qui intendo ut si animus dico excolo similitudo utaris terra qui neglego spina atque dumus colo fructus creo aut si ad cura res publicus horto ostendo apis etiam formica non modo muto sed etiam parvus animal in communis tamen laboro


sermo vero aversus a iudice et brevius indicat interim et coarguit magis, de qua re idem, quod in prooemio dixeram, sentio, sicut de prosopopoeia quoque; qua tamen non Servius modo Sulpicius utitur pro Aufidia: somnone te languidum an gravi lethargo putem pressum? sed M. quoque Tullius circa nauarchos, (nam ea quoque rei expositio est) ut adeas, tantum dabis, et reliqua.

sermo verus averto ab iudex et brevis indico interim et coarguo magis de qui res idem qui in prooemium dico sentio sicut de prosopopoeia quoque qui tamen non servus modo sulpicius uto pro aufidius somnus tu languidus an gravis lethargus puto premo sed m quoque tullius circa nauarchus nam is quoque res expositio sum ut adeo tantus do et reliquus


quae certe sunt oratoris opera. sed in illud hominum genus, quod facilitate dicendi male utebatur, invectus est. nam et Socrates inhonestam sibi credidit orationem, quam ei Lysias reo composuerat; et tum maxime scribere litigatoribus, quae illi pro se ipsi dicerent, erat moris, atque ita iuri, quo non licebat pro altero agere, fraus adhibebatur.

qui certus sum orator opus sed in ille homo genus qui facilitas dico malus utor inveho sum nam et socrates inhonestus sui credo oratio quam is lysias reor compono et tum magnus scribo litigator qui ille pro sui ipse dico sum mos atque ita jus quo non licet pro alter ago fraus adhibeo


sed ab iisdem verbis plura acriter et instanter incipiunt: nihilne te nocturnum praesidium Palatii, nihil urbis vigiliae, nihil timor populi, nihil consensus bonorum omnium, nihil hic munitissimus habendi senatus locus, nihil horum ora uultusque mouerunt? et in iisdem desinunt: quis eos postulavit? Appius . Quis produxit? Appius .

sed ab idem verbum multus acer et instanter incipio nihil tu nocturnus praesidium palatium nihil urbs vigilia nihil timor populus nihil consentio bonus omnis nihil hic munitus habeo senatus locus nihil hic os vultus moueo et in idem desino quis is postulo appius quis produco appius


sed monentis. id unum epilogi genus visum est plerisque Atticorum et philosophis fere omnibus, qui de arte oratoria scriptum aliquid reliquerunt. id sensisse Atticos credo, quia Athenis adfectus movere etiam per praeconem prohibebatur orator. philosophos minus miror, apud quos vitii loco est adfici; nec bono moris videntur, sic a vero iudicem averti, nec convenire bono viro vitiis uti. necessarios tamen adfectus fatebuntur, si aliter obtineri vera et iusta et ira commune profutura non possint.

sed moneo is unus epilogus genus video sum plerusque atticus et philosophus fere omnis qui de ars oratorium scribo aliquis relinquo is sentio attici credo quia athenae affectus moveo etiam per praeco prohibeo orator philosophus paruus miro apud qui vitium locus sum afficio neque bonus mos video sic ab verus judico averto neque convenio bonus vir vitium uti necessarius tamen affectus fateor si aliter obtineo verus et iustus et ira communis possum non possum


annon his poscimus, pollicemur, uocamus, dimittimus, minamur, supplicamus, abominamur, timemus, interrogamus, negamus; gaudium, tristitiam, dubitationem, confessionem, paenitentiam, modum, copiam, numerum, tempus ostendimus?

adnato hic posco polliceo voco dimitto mino supplico abominor timeo interrogo nego gaudium tristitia dubitatio confessio paenitentia modus copia numerus tempus ostendo


nam et quod recte dici potest circumimus amore verborum et quod satis dictum est repetimus et quod uno verbo patet pluribus oneramus et pleraque significare melius putamus quam dicere. quid quod nihil iam proprium placet, dum parum creditur disertum quod et alius dixisset?

nam et qui rectus dico possum circumeo amor verbum et qui satis dico sum repeto et qui unus verbum pateo multus onero et plerusque significaris bonus puto quam dico quis qui nihil iam proprius placeo dum parum credo dissero qui et alius dico


horum deinde fecerunt species, ita ut legali subiicerent finitionem et alios, qui ex scripto ducuntur, legum contrariarum, quae ἀντινομία dicitur, et scripti et sententiae vel voluntatis, id est κατὰ ῥητὸν καὶ διάνοιαν et μετάλημψιν, quam nos varie translativam, transumptivam, transpositivam vocamus, συλλογισμόν quem accipimus ratiocinativum vel collectivum, ambiguitatis, quae ἀμφιβολία nominatur; quos posui, quia et ipsi a plerisque status appellantur, cum quibusdam legales potius quaestiones eas dici placuerit.

hic deinde facio species ita ut legal subiicerent finitio et alius qui ex scribo duco lex contrariaris qui dico et scribo et sententia vel voluntas is sum et quam nos varius translativus transumptivam transpositivam voco qui accipio ratiocinativus vel collectivum ambiguitas qui nomino qui pono quia et ipse ab plerusque status appello cum quidam legal potis quaestio is dico placeo


igitur rhetorice (iam enim sine metu cavillationis utemur hac appellatione) sic, ut opinor, optime dividetur, ut de arte, de artifice, de opere dicamus. ars erit, quae disciplina percipi debet; ea est bene dicendi scientia. artifex est, qui percepit hanc artem, id est, orator, cuius est summa bene dicere; opus, quod efficitur ab artifice, id est, bona oratio. haec omnia rursus diducuntur in species; sed illa sequentia suo loco, nunc quae de prima parte tractanda sunt, ordiar.

igitur rhetoricus iam enim sine metus cavillatio uto hic appellatio sic ut opinor optume divido ut de ars de artifex de opus dico ars sum qui disciplina percipio debeo is sum bene dico scientia artifex sum qui percipio hic ars is sum orator qui sum summus bene dico opus qui efficio ab artifex is sum bonus oratio hic omnis rursus diduco in species sed ille sequor suus locus nunc qui de primus pars tracto sum ordior


et proverbia opportune aptata: ut homini nequam lapso et, ut allevaretur, roganti, tollat te qui non novit. ex historia etiam ducere urbanitatem eruditum est: ut Cicero fecit, cum ei testem in iudicio Verris roganti dixisset Hortensius, non intelligo haec aenigmata. atqui debes, inquit, cum Sphingem domi habeas; acceperat autem ille a Verre Sphingem aeneam magnae pecuniae.

et proverbium opportunus apto ut homo nequam labor et ut allevaretur rogo tollo tu qui non nosco ex historia etiam duco urbanitas erudio sum ut cicero facio cum is testo in iudicium verres rogo dico hortensius non intelligo hic aenigma atqui debeo inquam cum sphingem domus habeo accipio autem ille ab verres sphingem aeneus magnus pecunia


nam et cuncta illa, de quibus diximus, in se fere continet, et veritati proximam imaginem reddit, ideoque ita est celebrata, ut plerisque videretur ad formandam eloquentiam vel sola sufficere. neque enim virtus ulla perpetuae duntaxat orationis reperiri potest, quae non sit cum hac dicendi meditatione communis.

nam et cunctus ille de qui dico in sui fere contineo et veritas propior imago reddo ideo ita sum celebro ut plerusque video ad formo eloquentia vel solus sufficio neque enim virtus ullus perpetuus dumtaxat oratio reperio possum qui non sum cum hic dico meditatio communis


sed haec quoque, ut quisque passus est locus, monuimus, idemque in reliqua parte faciemus; pauca tamen exempli gratia ponam, quibus manifestius appareat quid sit, quod demonstrari posse praeceptis non arbitror.

sed hic quoque ut quisque patior sum locus moneo idem in reliquus pars facio paucus tamen exemplum gratia pono qui manifestius appareo quis sum qui demonstro possum praecipio non arbitror


eloquentia quoque non mediocri est opus, ut de unaquaque earum, quas demonstravimus, rerum dicat proprie et copiose. quo minus sunt ferendi, qui hanc artem ut tenuem atque ieiunam cavillantur, quae nisi oratoris futuri fundamenta fideliter iecit, quidquid superstruxeris, corruet; necessaria pueris, iucunda senibus, dulcis secretorum comes et quae vel sola in omni studiorum genere plus habeat operis quam ostentationis.

eloquentia quoque non mediocris sum opus ut de unaquaque is qui demonstro res dico proprius et copiosus quo paruus sum fero qui hic ars ut tenuis atque jejunus cavillor qui nisi orator sum fundamentum fidelis jacio quisquis superstruo corruo necessarius puer iucundus senex dulcis secretor comes et qui vel solus in omnis studium genus multus habeo opus quam ostentatio


interim ex pluribus efficitur illa quam conamur exprimere facies, ut est apud eundem (namque ad omnium ornandi virtutum exemplum vel unus sufficit) in descriptione convivii luxuriosi: videbar videre alios intrantes, alios autem exeuntes, quosdam ex vino vacillantes, quosdam hesterna ex potatione oscitantes. humus erat immunda, lutulenta vino, coronis languidulis et spinis cooperta piscium.

interim ex multus efficio ille quam conor exprimo facies ut sum apud idem namque ad omnis orno virtus exemplum vel unus sufficio in descriptio convivium luxuriosus video video alius intro alius autem exeo quidam ex vinum vacillo quidam hesternus ex potatio oscito humus sum immundus lutulentus vinum corona languidulis et spina cooperio piscis


sed ut perveniri ad summa nisi ex principiis non potest, ita procedente iam opere etiam minima incipiunt esse quae prima sunt. verum nos non, quomodo instituendus orator, hoc loco dicimus; nam id quidem aut satis aut certe uti potuimus dictum est; sed athleta, qui omnes iam perdidicerit a praeceptore numeros, quo genere exercitationis ad certamina praeparandus sit. igitur eum, qui res invenire et disponere sciet, verba quoque et eligendi et collocandi rationem perceperit, instruamus, qua ratione quod didicerit facere quam optime, quam facillime possit.

sed ut pervenio ad summus nisi ex principia non possum ita procedo iam opus etiam minimus incipio sum qui primus sum verus nos non quomodo instituo orator hic locus dico nam is quidem aut satis aut certus uti possum dico sum sed athleta qui omnis iam perdisco ab praeceptor numerus quo genus exercitatio ad certamen praeparo sum igitur is qui res invenio et dispono scio verbum quoque et eligo et colloco ratio percipio instruo qui ratio qui disco facio quam optume quam facilis possum


nam et Philippicas Demosthenis iisdem quibus habitas in iudiciis orationes video eminere virtutibus, et Ciceronis sententiae et contiones non minus clarum, quam est in accusationibus ac defensionibus, eloquentiae lumen ostendunt. dicit tamen idem de suasoria hoc modo: tota autem oratio simplex et gravis et sententiis debet ornatior esse quam verbis.

nam et philippica demosthenes idem qui habito in iudicium oratio video emineo virtus et cicero sententia et contio non paruus clarus quam sum in accusatio atque defensio eloquentia lumen ostendo dico tamen idem de suasoria hic modo totus autem oratio simplex et gravis et sententia debeo orno sum quam verbum


frequenter etiam species libertatis deducere ad temeritatem solet non causis modo, sed ipsis quoque, qui dixerunt, periculosam. Nec immerito Pericles solebat optare, ne quod sibi verbum in mentem veniret, quo populus offenderetur. sed quod ille de populo, id ego de omnibus sentio, qui tantundem possunt nocere. nam quae fortia dum dicuntur videbantur, stulta cum laeserunt vocantur.

frequens etiam species libertas deduco ad temeritas soleo non causa modo sed ipse quoque qui dico periculosus neque immeritus pericles soleo optaris ne qui sui verbum in mens venio quo populus offendo sed qui ille de populus is ego de omnis sentio qui tantus possum noceo nam qui fortis dum dico video stultus cum laedo voco


nisi forte in carminibus tantum et in canticis exigitur structura quaedam et inoffensa copulatio vocum, in agendo supervacua est; aut non compositio et sonus in oratione quoque varie pro rerum modo adhibetur sicut in musice.

nisi fors in carmen tantus et in canticus exigo structura quidam et inoffensus copulatio vox in ago supervacuus sum aut non compositio et sonus in oratio quoque varius pro res modo adhibeo sicut in musicus


invenio , qui aggregent his διασκευάς, ἀπαγορεύσις, παραδιηγήσεις. sed ut haec non sunt schemata, sic alia vel sint forsitan ac nos fugerint vel etiam nova fieri adhuc possint, eiusdem tamen naturae cuius sunt ea de quibus dictum est.

invenio qui aggregent hic sed ut hic non sum schema sic alius vel sum forsitan atque nos fugio vel etiam novo fio adhuc possum idem tamen natura qui sum is de qui dico sum


da nunc, ut crimine manifesto prematur dux bonus et sine quo vincere hostem civitas non possit: nonne ei communis utilitas oratorem advocabit? certe Fabricius Cornelium Rufinum, et alioqui malum civem et sibi inimicum, tamen, quia utilem sciebat ducem, imminente bello, palam consulem suffragio suo fecit atque id mirantibus quibusdam respondit, a cive se spoliari malle quam ab hoste venire. ita , si fuisset orator, non defendisset eundem Rufinum vel manifesti peculatus reum?

do nunc ut crimen manifesto premo dux bonus et sine quo vinco hostis civitas non possum nonne is communis utilitas orator advoco certus fabricius cornelius rufinum et alioqui malus civis et sui inimicus tamen quia utilis scio dux immineo bellum palam consul suffragium suus facio atque is miror quidam respondeo ab civis sui spolio malo quam ab hostis venio ita si sum orator non defendo idem rufinum vel manifestus peculor reus


quippe non manus solum, sed nutus etiam declarant nostram voluntatem et in mutis pro sermone sunt, et saltatio frequenter sine voce intelligitur atque adficit, et ex vultu ingressuque perspicitur habitus animorum; et animalium quoque sermone carentium ira, laetitia, adulatio et oculis et quibusdam aliis corporis signis deprehenditur.

quippe non manus solus sed nutus etiam declaro noster voluntas et in mutus pro sermo sum et saltatio frequens sine vox intellego atque afficio et ex vultus ingredior perspicio habitus animus et animal quoque sermo careo ira laetitia adulatio et oculus et quidam alius corpus signum deprehendo


ceterum interceptus quoque magnum sibi vindicat locum; ea est facundia, tanta in explicando quod velit gratia, tam candidum et leve et speciosum dicendi genus, tanta verborum etiam quae adsumpta sunt proprietas, tanta in quibusdam ex periculo petitis significantia.

ceterum intercipio quoque magnus sui vindico locus is sum facundia tantus in explico qui volo gratia tam candidus et levis et speciosus dico genus tantus verbum etiam qui adsumo sum proprietas tantus in quidam ex periculum peto significo


est enim naturalis favor pro laborantibus, et iudex religiosus libentissime patronum audit, quem iustitiae suae minime timet. inde illa veterum circa occultandam eloquentiam simulatio multum ab hac nostrorum temporum iactatione diversa.

sum enim natural favor pro laboro et iudex religiosus libet patronus audio qui justitia suus paruus timeo inde ille vetus circa occulto eloquentia simulatio multus ab hic noster tempus iactatio diverto


at quaedam propria sunt respondentium; illa etiam atque etiam cogitata adferri solent, haec plerumque in altercatione aut in rogandis testibus reperiuntur. Cum sint autem loci plures, ex quibus dicta ridicula ducantur, repetendum est mihi non omnes eos oratoribus convenire; in primis ex amphibolia neque illa obscena,

at quidam proprius sum respondeo ille etiam atque etiam cogito affero soleo hic plerusque in altercatio aut in rogo testis reperio cos sum autem locus multus ex qui dictum ridicula duco repeto sum ego non omnis is orator convenio in primus ex amphibolia neque ille obscenus


quod accidisse etiam M. Porcio Latroni, qui primus clari nominis professor fuit, traditur, ut, cum ei summam in scholis opinionem obtinenti causa in foro esset oranda, impense petierit, uti subsellia in basilicam transferrentur. ita illi caelum novum fuit, ut omnis eius eloquentia contineri tecto ac parietibus videretur.

qui accido etiam m porcius latro qui primus clarus nomen professor sum trado ut cum is summa in schola opinio obtineo causa in forum sum oro impendo peto uti subsellium in basilica transfero ita ille caelum novus sum ut omnis is eloquentia contineo tectum atque paries video


de dignitate contendas Praeterea in contradictione interim totum crimen exponitur, ut Cicero pro Scauro circa Bostarem facit veluti orationem diversae partis imitatus, aut pluribus propositionibus iunctis, ut pro Vareno, cum iter per agros et loca sola faceret cum Pompuleno, in familiam Ancharianam incidisse dixerunt, deinde Pompulenum occisum esse, illico eo fieri vellet. quod est utile, si erit incredibilis rei ordo et ipsa expositione fidem perditurus. interim per partes dissolvitur, quod contextu nocet; et plerumque id est tutius. quaedam contradictiones natura sunt singulae; id exemplis non eget.

de dignitas contendo praeterea in contradictio interim totus crimen expono ut cicero pro scaurus circa bostaris facio velut oratio diverto pars imitor aut multus propositio iungo ut pro varenus cum iter per ager et locum solus facio cum pompuleno in familia ancharianus incido dico deinde pompulenum occido sum ilico is fio volo qui sum utilis si sum incredibilis res ordo et ipse expositio fides perdo interim per pars dissolvo qui contexo noceo et plerusque is sum tueor quidam contradictio natura sum singulus is exemplum non egeo


sed vereor, ne longe nimium nos ducat haec via. nam si est signum adulterae lavari cum viris, erit et convivere cum adolescentibus, deinde etiam familiariter alicuius amicitia uti; fortasse corpus vulsum, fractum incessum, vestem muliebrem dixerit mollis et parum viri signa, si cui (cum signum id proprie sit, quod ex eo, de quo quaeritur, natum sub oculos venit) ut sanguis e caede, ita illa ex impudicitia fluere videantur.

sed vereor ne longus nimium nos duco hic via nam si sum signum adultera lavaris cum vis sum et convivo cum adolesco deinde etiam familiaris aliquis amicitia uti fortasse corpus vulsum frango incedo vestis muliebris dico mollio et parum vir signum si qui cum signum is proprius sum qui ex is de quo quaero natus sub oculus venio ut sanguis e caedes ita ille ex impudicitia fluo video


alterius tarditate nimia, alterius celeritate damnata, herous, qui est idem dactylus, Aristoteli amplior, iambus humilior videatur, trochaeum ut nimis currentem damnet eique cordacis nomen imponat, eademque dicant Theodectes ac Theophrastus, similia post eos Halicarnasseus Dionysius:

alter tarditas nimius alter celeritas damno herous qui sum idem dactylus aristotelis amplus iambus humilio video trochaeus ut nimis curro damno is cordax nomen impono idem dico theodectes atque theophrastus similis post is halicarnasseus dionysius


ordine ipso narrationem sequitur confirmatio. Probanda sunt enim quae propter hoc exposuimus. sed priusquam ingrediar hanc partem, pauca mihi de quorundam opinione dicenda sunt. plerisque moris est prolato rerum ordine protinus utique in aliquem laetum ac plausibilem locum quam maxime possint favorabiliter excurrere.

ordo ipse narratio sequor confirmatio probo sum enim qui propter hic expono sed priusquam ingredior hic pars paucus ego de quidam opinio dico sum plerusque mos sum profero res ordo protinus utique in aliquis laetus atque plausibilis locus quam magnus possum favorabiliter excurro


quod precatus a diis immortalibus sum, et clausulis: in conspectu populi Romani vomere postridie. apparet vero, quam bene eum praecedant vel anapaestos vel ille, qui videtur fini aptior, paean. sed et se ipse sequitur: servare quam plurimos. sic melius quam choreo praecedente, quis non turpe duceret? si ultima brevis pro longa sit; sed fingamus sic, non turpe duceres.

qui preco ab diuus immortalis sum et clausulis in conspectus populus romanus vomo postridie appareo verus quam bene is praecedo vel anapaestus vel ille qui video finio aptus paean sed et sui ipse sequor servaris quam multus sic bonus quam choreus praecedo quis non turpis duco si ulter brevis pro longus sum sed fingo sic non turpis duco


atque alias etiam dicendi quasi virtutes sequetur, brevitatem, si res petet, saepe etiam rem dicendo subiiciet oculis, saepe supra feret quam fieri possit; significatio saepe erit maior quam oratio, saepe hilaritas, saepe vitae naturarumque imitatio. hoc in gerere (nam quasi silvam vides) omnis eluceat oportet eloquentiae magnitudo.

atque alius etiam dico quasi virtus sequor brevitas si res peto saepe etiam res dico subiiciet oculus saepe supra fero quam fio possum significatio saepe sum magnus quam oratio saepe hilaritas saepe vita natura imitatio hic in gero nam quasi silva video omnis eluceo oportet eloquentia magnitudo


frequentabunt vero eius domum optimi iuvenes more veterum et vere dicendi viam velut ex oraculo petent. hos ille formabit quasi eloquentiae parens, et ut vetus gubernator litora et portus et quae tempestatum signa, quid secundis flatibus, quid adversis ratio poscat, docebit, non humanitatis solum communi ductus officio, sed amore quodam operis. nemo enim minui velit id, ad quo maximus fuit.

frequento verus is domus bonus juvenis mos vetus et verus dico via velut ex oraculum peto hic ille formo quasi eloquentia parens et ut vetus gubernator litus et portus et qui tempestas signum quis secundus flatus quis adverro ratio posco doceo non humanitas solus communis duco officium sed amor quidam opus nemo enim minuo volo is ad quo magnus sum


scriptum et voluntas habet in verbis iuris quaestionem, quod idem antinomia petitur. ideoque omnia haec quidam scriptum et voluntatem esse dixerunt, alii in scripto et voluntate amphiboliam esse, quae facit quaestionem. sed distincta sunt; aliud est enim obscurum ius, aliud ambiguum.

scribo et voluntas habeo in verbum ius quaestio qui idem antinomia peto ideo omnis hic quidam scribo et voluntas sum dico alius in scribo et voluntas amphibolia sum qui facio quaestio sed distinguo sum alius sum enim obscurus ius alius ambiguus


si crimen causa facti tuemur, qualis est defensio Orestis, Horatii, Milonis. Ἀντέγκλημα dicitur, quia omnis nostra defensio constat eius accusatione, qui vindicatur: occisus est, sed latro; excaecatus, sed raptor.

si crimen causa facio tueor qualis sum defensio orestes horatius milo dico quia omnis noster defensio consto is accusatio qui vindico occido sum sed latro excaeco sed raptor


sed errore. dixit enim adversarius et fortasse persuasit; nobis opus est eius diversa opinione, quae mutari non potest, nisi illi fecerimus ad ea quae dicemus docile et intentum. quid ergo est? imminuenda quaedam et levanda et quasi contemnenda esse consentio ad remittendam intentionem iudicis, quam adversario praestat, ut fecit pro Ligario Cicero.

sed error dico enim adversarius et fortasse persuadeo nos opus sum is diverto opinio qui muto non possum nisi ille facio ad is qui dico docilis et intentus quis ergo sum imminuenda quidam et levo et quasi contemno sum consentio ad remitto intentio judex quam adversarius praesto ut facio pro ligarius cicero


vidi ego saepe histriones atque comoedos, cum ex aliquo graviore actu personam deposuissent, flentes adhuc egredi. quodsi in alienis scriptis sola pronuntiatio ita falsis accendit adfectibus, quid nos faciemus, qui ilia cogitare debemus ut moveri periclitantium vice possimus?

video ego saepe histrio atque comoedus cum ex aliquis gravis actus persona depono fleo adhuc egredior quodsi in alienus scribo solus pronuntiatio ita falsum accendo affectus quis nos facio qui ilia cogito debeo ut moveo periclitor vicus possum


sed horum quidem generum et bonae dici possunt et malae. illae semper vitiosae ut a verbo: patres conscripti, sic enim incipiendum est mihi, ut memineritis patrum. peius adhuc, quo magis falsum est et longius petitum, contra eandem sororem gladiatoris, cuius modo feci mentionem, ad digitum pugnavi.

sed hic quidem gener et bonus dico possum et malus ille semper vitiosus ut ab verbum pater conscribo sic enim incipio sum ego ut memini pater malus adhuc quo magis falsus sum et longus peto contra idem soror gladiator qui modo facio mentio ad digitus pugno


quod quidem cum supervacuum est, quia i tam longae quam brevis naturam habet, tum incommodum aliquando. nam in iis, quae proximam ab ultima litteram e habebunt et i longa terminabuntur, illam rationem sequentes utemur e gemina, qualia sunt haec aurei, argentei et his similia.

qui quidem cum supervacuus sum quia eo tam longus quam brevis natura habeo tum incommodus aliquando nam in is qui propior ab ulter littera e habeo et eo longus termino ille ratio sequor uto e gemino qualis sum hic aureus argenteus et hic similis


ilia vero linearis ratio et ipsa quidem cadit frequenter in causas (nam de terminis mensurisque sunt lites), sed habet maiorem quandam aliam cum arte oratoria cognationem.

ilia verus linearis ratio et ipse quidem cado frequens in causa nam de terminus metior sum lis sed habeo magnus quidam alius cum ars oratorium cognatio


ubi vero maior res erit, et atrocia invidiose et tristia miserabiliter dicere licebit, non ut consumantur adfectus, sed ut tamen velut primis lineis designentur, ut plane, qualis futura sit imago rei, statim appareat.

ubi verus magnus res sum et atrocia invidiosus et tristis miserabilis dico liceo non ut consumo affectus sed ut tamen velut primus linea designo ut planus qualis sum sum imago res statim appareo


his tribus narrandi virtutibus adiiciunt quidam magnificentiam, quam μεγαλοπρέπειαν vocant, quae neque in omnes causas cadit (nam quid in plerisque iudiciis privatis, de certa credita, locato et conducto, interdictis habere loci potest supra modum se tollens oratio?) neque semper est utilis, velut proximo exemplo Miloniano patet.

hic tres narro virtus adiiciunt quidam magnificentia quam voco qui neque in omnis causa cado nam quis in plerusque iudicium privo de certus credo loco et conduco interdictum habeo locus possum supra modus sui tollo oratio neque semper sum utilis velut propior exemplum milonianus pateo


ut si sit in scena dicendum: quid igitur faciam? non eam, ne nunc quidem, cum arcessor ultro? an potius ita me comparem non perpeti meretricum contumelias? hic enim dubitationis moras, vocis flexus, varias manus, diversos nutus actor adhibebit. aliud oratio sapit nec vult nimium esse condita; actione enim constat, non imitatione.

ut si sum in scena dico quis igitur facio non is ne nunc quidem cum arcesso ultro an potis ita ego comparis non perpetior meretrix contumelia hic enim dubitatio mora vox flecto vario manus diverto nutus actor adhibeo alius oratio sapio neque volo nimium sum condio actio enim consto non imitatio