invenitur apud poetas quoque, ut apud Homerum de sceptro, quod a Iove ad Agamemnonem usque deducit, et apud nostrum etiam tragicum: Iove propagatus est, ut perhibent, Tantalus, ex Tantalo ortus Pelops, ex Pelope autem satus Atreus , qui nostrum porro propagat genus.

invenio apud poeta quoque ut apud homerus de sceptrum qui ab iuppiter ad agamemnon usque deduco et apud nos etiam tragicus iuppiter propago sum ut perhibeo tantalus ex tantalus ortus pelops ex pelops autem sero atreus qui nos porro propago genus


ἐνέργεια confinis his (est enim ab agendo dicta) et cuius propria sit virtus non esse, quae dicuntur, otiosa. est et amarum quiddam, quod fere in contumelia est positum, quale Cassii: quid facies, cum in bona tua inuasero, hoc est, cum te docuero nescire maledicere? et acre, ut illud Crassi, ego te consulem putem, cum tu me non putes senatorem? sed vis oratoris omnis in augendo minuendoque consistit. Vtrique parti totidem modi, ex quibus praecipuos attingemus; reliqui similes erunt; sunt autem positi in rebus et verbis.

confinis hic sum enim ab ago dictum et qui proprius sum virtus non sum qui dico otiosus sum et amaris quidam qui fere in contumelia sum pono qualis casseius quis facies cum in bonus tuus invado hic sum cum tu doceo nescio maledico et acer ut ille crassus ego tu consul puto cum tu ego non puto senator sed volo orator omnis in augeo minuo consisto vtrique pario totidem modus ex qui praecipuus attingo reliquus similis sum sum autem pono in res et verbum


altera securitatem parit. in emendando, quae corrigenda erunt, non acerbus minimeque contumeliosus; nam id quidem multos a proposito studendi fugat, quod quidam sic obiurgant quasi oderint.

alter securitas pario in emendo qui corrigo sum non acerbus minimus contumeliosus nam is quidem multus ab propono studeo fugo qui quidam sic objurgo quasi odi


itaque videas alios plerumque iudiciis privatis ad actiones advocari alios ad probationem. quae si dividenda sunt officia, hoc certe magis necessarium est, pudendumque dictu, si plus litigantibus prosunt minores. in publicis certe iudiciis vox illa praeconis praeter patronos ipsum, qui egerit, citat.

itaque video alius plerusque iudicium privo ad actio advocaris alius ad probatio qui si divido sum officium hic certus magis necessarius sum pudeo dico si multus litigo prosum paruus in publicus certus iudicium vox ille praeco praeter patronus ipse qui ago cito


verbis legis standum sit an voluntate, huius ipsius particulae aliquod initium fecerit, deinde proxima subnectens struxerit orationem, ut pars hominis est manus, eius digiti, illorum quoque articuli. hoc est quod scriptor demonstrare non possit, nisi certa definitaque materia.

verbum lex sto sum an voluntas hic ipse particula aliqui initium facio deinde propior subnecto struo oratio ut pars homo sum manus is digitus ille quoque articulus hic sum qui scriptor demonstro non possum nisi certus definio materia


enim rerum modo sed etiam verborum ordinem praestat, nec ea pauca contexit, sed durat prope in infinitum, et in longissimis actionibus prius audiendi patientia quam memoriae fides deficit.

enim res modo sed etiam verbum ordo praesto neque is paucus contego sed duro prope in infinitus et in longus actio prior audio patientia quam memoria fides deficio


his dicendi virtutibus usus orator ad iudiciis, consiliis, contionibus, senatu, ad omni denique officio boni civis finem quoque dignum et optimo viro et opere sanctissimo faciet, non quia prodesse unquam satis sit et illa mente atque illa facultate praedito non optandum operis pulcherrimi quam longissimum tempus, sed quia decet hoc quoque prospicere, ne quid peius, quam fecerit, faciat.

hic dico virtus utor orator ad iudicium consilium contio senatus ad omnis denique officium bonus civis finis quoque dignus et bonus vir et opus sancio facio non quia prosum umquam satis sum et ille mens atque ille facultas praeditus non opto opus pulcher quam longus tempus sed quia decet hic quoque prospicio ne quis malus quam facio facio


aut quid inter probationem et narrationem interest, nisi quod narratio est probationis continua propositio, rursus probatio narrationi congruens confirmatio? videamus ergo, num haec expositio longior demum debeat esse et paulo verbosior praeparatione et quibusdam argumentis (argumentis dico, non argumentatione), cui tamen plurimum confert frequens adfirmatio effecturos nos quod dicimus; non posse vim rerum ostendi prima expositione; exspectent et opiniones suas differant et bene sperent.

aut quis inter probatio et narratio intersum nisi qui narratio sum probatio continuo propositio rursus probatio narratio congruo confirmatio video ergo num hic expositio longus demum debeo sum et paulus verbosus praeparatio et quidam argumentum argumentum dico non argumentatio qui tamen multus confero frequens affirmatio efficio nos qui dico non possum vis res ostendo primus expositio exspecto et opinio suus differo et bene spero


alia veris consiliis ratio est, ideoque Theophrastus quam maxime remotum ab omni adfectione in deliberativo genere voluit esse sermonem, secutus in hoc auctoritatem praeceptoris sui, quanquam dissentire ab eo non timide solet.

alius verus consilium ratio sum ideo theophrastus quam magnus removeo ab omnis adfectio in deliberativus genus volo sum sermo sequor in hic auctoritas praeceptor suus quamquam dissentio ab is non timidus soleo


sed quia videtur illic quoque necessitatem hos status exsequendi facere qui negat, (is enim si dicat, non feci, coget adversarium coniectura uti; et si dicat, non habes legem, syllogismo) concedamus ex depulsione nasci statum. nihilominus enim res eo revertetur, ut modo is qui agit, modo is cum quo agitur, statum faciat.

sed quia video illic quoque necessitas hic status exsequor facio qui nego is enim si dico non facio cogo adversarius conicio uti et si dico non habeo lex syllogismus concedo ex depulsio nascor status nihilominus enim res is revorto ut modo is qui ago modo is cum quo ago status facio


sed se quoque praeceptores intente ac modeste audiri velint; non enim iudicio discipulorum dicere debet magister sed discipulus magistri. quin , si fieri potest, intendendus animus in hoc quoque, ut perspiciat, quae quisque et quomodo laudet, et placere, quae bene dicet, non suo magis quam eorum nomine delectetur, qui recte iudicabunt.

sed sui quoque praeceptor intendo atque modestus audio volo non enim iudicium discipulus dico debeo magister sed discipulus magister quin si fio possum intendo animus in hic quoque ut perspicio qui quisque et quomodo laudo et placeo qui bene dico non suus magis quam is nomen delecto qui rectus iudico


defensio longe potentissima est, qua ipsum factum, quod obiicitur, dicimus honestum esse. abdicatur aliquis, quod invito patre militarit, honores petierit, uxorem duxerit: tuemur, quod fecimus. hanc partem vocant Hermagorei κατ᾽ ἀντίλημψιν, ad intellectum id nomen referentes. Latine ad verbum translatam non invenio; absoluta appellatur. sed enim de re sola quaestio, iusta sit ea necne.

defensio longus potens sum qui ipse facio qui obiicitur dico honestus sum abdico aliquis qui invito pater milito honor peto uxor duco tueor qui facio hic pars voco hermagorei ad intellego is nomen refero latinum ad verbum transfero non invenio absolvo appello sed enim de res solus quaestio iustus sum is necne


quae si omnia studiis impenderentur, iam nobis longa aetas et abunde satis ad discendum spatii viderentur vel diurna tantum computantibus tempora ut nihil noctes, quarum bona pars omni somno longior est, adiuvarent. nunc computamus annos, non quibus studuimus, sed quibus viximus.

qui si omnis studium impenderentur iam nos longus aetas et abunde satis ad disco spatium video vel diurnus tantus computo tempus ut nihil nox qui bonus pars omnis somnus longus sum adjuvo nunc computo annus non qui studeo sed qui vivo


nam et illi declamare modo et scientiam declamandi ac facultatem tradere officii sui ducunt, idque intra deliberativas iudicialesque materias (nam cetera ut professione sua minora despiciunt), et hi non satis credunt excepisse, quae relicta erant, (quo nomine gratia quoque iis habenda est), sed ad prosopopoeias usque ac suasorias, in quibus onus dicendi vel maximum est, irrumpunt.

nam et ille declamaris modo et scientia declamo atque facultas trado officium suus duco is intra deliberativus judicialis materio nam ceterus ut professio suus parvus despicio et hic non satis credo excipio qui relinquo sum quo nomen gratia quoque is habeo sum sed ad prosopopoeia usque atque suasoria in qui onus dico vel magnus sum irrumpunt


sed ut has aliquando non narrandi causas puto, sic ab illis dissentio, qui non existimant esse narrationem, cum reus quod obiicitur tantum negat; in qua est opinione Cornelius Celsus, qui condicionis huius esse arbitratur plerasque caedis causas et omnes ambitus ac repetundarum.

sed ut hic aliquando non narro causa puto sic ab ille dissentio qui non existimo sum narratio cum reus qui obiicitur tantus nego in qui sum opinio cornelius celsus qui condicio hic sum arbitror plerusque caedes causa et omnis ambitus atque repeto


quem patimur et quem facimus, et invidiam; namque altera invidum, altera invidiosum facit. hoc autem hominis, illud rei est; in quo et plus habet operis oratio. nam quaedam videntur gravia per se, parricidium, caedes, veneficium;

qui patior et qui facio et invidia namque alter invidus alter invidiosus facio hic autem homo ille res sum in quo et multus habeo opus oratio nam quidam video gravis per sui parricidium caedes veneficium


adsumptionem deinde ponit: nihil autem omnium rerum melius quam omnis mundus administratur. huius adsumptionis quarto in loco iam porro inducunt approbationem; de quo idem quod supra dico.

adsumptio deinde pono nihil autem omnis res bonus quam omnis mundus administro hic adsumptio quartum in locus iam porro induco approbatio de quo idem qui supra dico


discutiendae tamen oratione eiusmodi scenae, egregieque Cicero, qui contra imaginem Saturnini pro Rabirio graviter et contra iuvenem, cuius subinde vulnus ira iudicio resolvebatur, pro Vareno multa dixit urbane.

discutio tamen oratio eiusmodi scena egregius cicero qui contra imago saturninus pro rabirius gravis et contra juvenis qui subinde vulnus ira iudicium resolvebatur pro varenus multus dico urbanus


quod autem proprium non erit, differens erit, ut aliud est servum esse aliud seruire; qualis esse in addictis quaestio solet: qui servus est, si manu mittatur, fit libertinus, non item addictus;

qui autem proprius non sum differo sum ut alius sum servus sum alius seruio qualis sum in addico quaestio soleo qui servus sum si manus mitto fio libertinus non item addico


fortuna quoque saepe substituitur culpae. nonnunquam male fecisse nos sed bono animo dicimus. utriusque rei multa et manifesta exempla sunt; idcirco non est eorum necessaria expositio. si omnia, quae supra scripta sunt, deerunt, videndum, an imminui culpa possit. hic est ille, qui a quibusdam fieri solet, status quantitatis.

fortuna quoque saepe substituo culpa nonnunquam malus facio nos sed bonus animus dico uterque res multus et manifestus exemplum sum idcirco non sum is necessarius expositio si omnis qui supra scribo sum desum video an imminuo culpa possum hic sum ille qui ab quidam fio soleo status quantitas


ad hoc nemo dubitabit, quin, si nocentes mutari in bonam mentem aliquo modo possint, sicut posse conceditur, salvos esse eos magis e re publica sit quam puniri. si liqueat igitur oratori futurum bonum virum, cui vera obicientur, non id aget, ut salvus sit?

ad hic nemo dubito quin si noceo muto in bonus mens aliquis modo possum sicut possum concedo salvus sum is magis e res publicus sum quam punior si liqueo igitur orator sum bonus vir qui verus obicio non is ago ut salvus sum


nostras amicas, nostros concubinos vident, omne convivium obscenis canticis strepit, pudenda dictu spectantur. fit ex his consuetudo, inde natura. discunt haec miseri, antequam sciant vitia esse; inde soluti ac fluentes non accipiunt ex scholis mala ista sed in scholas adferunt.

noster amica noster concubinus video omnis convivium obscenus canticus strepit pudeo dico specto fio ex hic consuetudo inde natura disco hic miser antequam scio vitio sum inde soluo atque fluo non accipio ex schola malus iste sed in schola affero


nempe enim adversa sit facies et demissa brachia et iuncti pedes et a summis ad ima rigens opus. flexus ille et, ut sic dixerim, motus dat actum quendam et adfectum. ideo nec ad unum modum formatae manus et in vultu mille species.

nempe enim adverso sum facies et demitto bracchium et jungo pes et ab summus ad imus rigeo opus flecto ille et ut sic dico moueo do ago quidam et afficio ideo neque ad unus modus formo manus et in vultus mille species


plurima vero ex eo contra rhetoricen cavillatio est, quod ex utraque causae parte dicatur. inde haec: nullam esse artem contrariam sibi, rhetoricen esse contrariam sibi; nullam artem destruere quod effecerit, accidere hoc rhetorices operi; item aut dicenda eam docere aut non dicenda; ita vel per hoc non esse artem, quod non dicenda praecipiat, vel per hoc, quod, cum dicenda praeceperit, etiam contraria his doceat.

multus verus ex is contra rhetorice cavillatio sum qui ex uter causa pars dico inde hic nullus sum ars contrarius sui rhetorice sum contrarius sui nullus ars destruo qui efficio accido hic rhetorico operio item aut dico is doceo aut non dico ita vel per hic non sum ars qui non dico praecipio vel per hic qui cum dico praecipio etiam contrarius hic doceo


idem sentiunt, qui omnem quaestionem ponunt in rebus et in verbis. item convenit, quaestiones esse aut infinitas aut finitas. infinitae sunt, quae remotis personis et temporibus et locis ceterisque similibus in utramque partem tractantur, quod Graeci θέσιν dicunt, Cicero propositum, alii quaestiones universales civiles, alii quaestiones philosopho convenientes, Athenaeus partem causae appellat.

idem sentio qui omnis quaestio pono in res et in verbum item convenio quaestio sum aut infinitus aut finio infinitus sum qui remoueo persona et tempus et locus ceter similis in uter pars tracto qui graecum dico cicero propono alius quaestio universal civilis alius quaestio philosophus convenio athenaeus pars causa appello


probant. confirmatur coniectura ex maiore, si quis sacrilegium facit, faciet et furtum; ex minore, qui facile ac palam mentitur, peierabit; ex pari, qui ob rem iudicandam pecuniam accepit, et ob dicendum falsum testimonium accipiet.

probo confirmo conicio ex magnus si quis sacrilegium facio facio et furtum ex paruus qui facilis atque palam mentior peiero ex par qui ob res judico pecunia accipio et ob dico falsus testimonium accipio


sunt aliquando et sine respiratione quaedam morae etiam in periodis. ut enim illa in coetu vero populi Romani, negotium publicum gerens, magister equitum, et., multa membra habent (sensus enim sunt alii atque alii), sed unam circumductionem, ita paulum morandum in his intervallis, non interrumpendus est contextus. et e contrario spiritum interim recipere sine intellectu morae necesse est, quo loco quasi surripiendus est; alioqui si inscite recipiatur, non minus adferat obscuritatis quam vitiosa distinctio. virtus autem distinguendi fortasse sit parva; sine qua tamen esse nulla alia in agendo potest.

sum aliquando et sine respiratio quidam mora etiam in periodis ut enim ille in coitus verus populus romanus negotium publicus gero magister eques et multus membrum habeo sensus enim sum alius atque alius sed unus circumductio ita paulus moror in hic intervallum non interrumpo sum contexo et e contrarius spiritus interim recipio sine intellego mora necesse sum quo locus quasi surripio sum alioqui si inscitus recipio non paruus affero obscuritas quam vitiosus distinctio virtus autem distinguo fortasse sum parvus sine qui tamen sum nullus alius in ago possum


per parietem exibimus. late fusum opus est et multiplex et prope cotidie novum, et de quo nunquam dicta erunt omnia. quae sint tamen tradita, quid ex his optimum, et si qua mutari, adiici, detrahi melius videbitur, dicere experiar.

per paries exeo latus fundo opus sum et multiplex et prope cottidie novus et de quo numquam dictum sum omnis qui sum tamen trado quis ex hic bonus et si qui muto adiici detraho bonus video dico experior


in manus eorum incidere non est satis? ergo , ut breviter contraham summam, ducuntur argumenta a personis, causis, locis, tempore (cuius tres partes diximus, praecedens, coniunctum, insequens), facultatibus (quibus instrumentum subiecimus), modo (id est, ut quidque sit factum), finitione, genere, specie, differentibus, propriis, remotione, divisione, initio, incrementis, summa, similibus, dissimilibus, pugnantibus, consequentibus, efficientibus, effectis, eventis, comparatione, quae in plures diducitur species.

in manus is incido non sum satis ergo ut brevis contraho summa duco argumentum ab persona causa locus tempus qui tres pars dico praecedo conjungo insequor facultas qui instrumentum subjacio modo is sum ut quisque sum facio finitio genus species differo proprius remotio divisio initium incrementum summus similis dissimilis pugno consequor efficio efficio evenio comparatio qui in multus diduco species


raptor profugit, rapta nupsit, reverso illo petit optionem. an , quod in toto, idem in parte. aratrum accipere pignori non licet, vomerem accepit. an , quod in parte, idem in toto. lanas evehere Tarento non licet, oves evexit.

raptor profugio rapio nubo revorto ille peto optio an qui in totus idem in pars arater accipio pignus non licet vomo accipio an qui in pars idem in totus lana eveho tarentus non licet ovo eveho


quod tropos apertior est et, quanquam aliud dicit ac sentit, non aliud tamen simulat. nam et omnia circa fere recta sunt: ut illud in Catilinam, A quo repudiatus ad sodalem tuum, virum optimum, Metellum demigrasti. in duobus demum verbis est ironia, ergo etiam brevior est tropos.

qui tropus aperio sum et quamquam alius dico atque sentio non alius tamen simulo nam et omnis circa fere recta sum ut ille in catilina ab quo repudio ad sodalis tuus vir bonus metellus demigro in duo demum verbum sum ironia ergo etiam brevis sum tropus


denique linum ruptum aut turbatam ceram aut sine agnitore signa frequenter invenies; quae, nisi domi excusseris, in foro inopinata decipient, plusque nocebunt destituta quam non promissa nocuissent. multa etiam, quae litigator nihil ad causam pertinere crediderit, patronus eruet, modo per omnes, quos tradidimus, argumentorum locos eat.

denique linum rumpo aut turbo cera aut sine agnitor signum frequens invenio qui nisi domus excutio in forum inopinor decipio multus noceo destituo quam non promitto noceo multus etiam qui litigator nihil ad causa pertineo credo patronus eruo modo per omnis qui trado argumentor locus eo


manifestum , quis potionem dederit, quae si veneni fuit, nulla quaestio de auctore; tamen, an venenum fuerit, ex argumentis a persona ductis colligetur. superest tertium, in quo factum esse constat aliquid, a quo sit factum, quaeritur. cuius rei supervacuum est ponere exemplum, cum plurima sint huiusmodi iudicia, ut hominem occisum esse manifestum sit vel sacrilegium commissum, is autem, qui arguitur fecisse, neget. ex hoc nascitur ἀντικατηγορία; utique enim factum esse convenit, quod duo invicem obiiciunt.

manifestus quis potio do qui si venenum sum nullus quaestio de auctor tamen an venenum sum ex argumentum ab persono duco colligo supersum tertius in quo facio sum consto aliquis ab quo sum facio quaero qui res supervacuus sum pono exemplum cum multus sum huiusmodi iudicium ut homo occido sum manifestus sum vel sacrilegium committo is autem qui arguo facio nego ex hic nascor utique enim facio sum convenio qui duo invicem obiiciunt


amari iucundum est, si curetur, ne quid insist amari. avium dulcedo ad avium ducit; et apud Ovidium ludentem: cur ego non dicam, Furia, te furiam? Cornificius hanc traductionem vocat,

amo iucundus sum si curo ne quis insist amo avis dulcedo ad avis duco et apud ovidius ludo cur ego non dico furius tu furio cornificius hic traductio voco


non est aliena res, quae fere ab honestis negligi solet, cura bene ac velociter scribendi. nam cum sit in studiis praecipuum, quoque solo verus ille profectus et altis radicibus nixus paretur, scribere ipsum, tardior stilus cogitationem moratur, rudis et confusus intellectu caret; unde sequitur alter dictandi, quae transferenda sunt, labor.

non sum alienus res qui fere ab honestus negligi soleo cura bene atque velociter scribo nam cum sum in studium praecipuus quoque solum verus ille proficiscor et altus radix nitor paro scribo ipse tardus stilus cogitatio moror rudis et confundo intellego careo unde sequor alter dicto qui transfero sum labor


sed neque his tribus quasi formis inclusa eloquentia est. nam ut inter gracile validumque tertium aliquid constitutum est, ita horum inter se intervalla sunt, atque inter haec ipsa mixtum quiddam ex duobus medium est eorum.

sed neque hic tres quasi forma includo eloquentia sum nam ut inter gracilis validus tertius aliquis constituo sum ita hic inter sui intervallum sum atque inter hic ipse misceo quidam ex duo medius sum is


sunt etiam proprii quidam et inenarrabiles soni, quibus nonnunquam nationes reprehendimus. remotis igitur omnibus, de quibus supra dixi, vitiis erit illa quae vocatur ὀρθοέπεια, id est emendata cum suavitate vocum explanatio: nam sic accipi potest recta.

sum etiam proprius quidam et inenarrabilis sonus qui nonnunquam natio reprehendo remoueo igitur omnis de qui supra dico vitium sum ille qui voco is sum emendo cum suavitas vox explanatio nam sic accipio possum recta


et in eundem alio libro: abiit , excessit, erupit, evasit. hoc Caecilio πλεονασμός videtur, id est, abundans super necessitatem oratio, sicut illa vidi oculos ante ipse meos. in illo enim vidi inest ipse. verum id, ut alio quoque loco dixi, cum supervacua oneratur adiectione, vitium est, cum auget aut manifestat sententiam sicut hic, virtus. fidi , ipse, ante oculos, totidem sunt adfectus. cur tamen haec proprie nomine tali notarit,

et in idem alius liber abeo excedo erumpo evado hic caecilius video is sum abundo super necessitas oratio sicut ille video oculus ante ipse meus in ille enim video insum ipse verus is ut alius quoque locus dico cum supervacuus onero adiectio vitium sum cum augeo aut manifesto sententia sicut hic virtus fidus ipse ante oculus totidem sum affectus cur tamen hic proprius nomen talis noto


quando igitur orator est vir bonus, is autem citra virtutem intelligi non potest, virtus, etiamsi quosdam impetus ex natura sumit, tamen perficienda doctrina est: mores ante omnia oratori studiis erunt excolendi atque omnis honesti iustique disciplina pertractanda, sine qua nemo nec vir bonus esse nec dicendi peritus potest.

quando igitur orator sum vir bonus is autem citer virtus intellego non possum virtus etiamsi quidam impetus ex natura sumo tamen perficio doctrina sum mos ante omnis orator studium sum excolo atque omnis honestus justus disciplina pertracto sine qui nemo neque vir bonus sum neque dico pereo possum


quae ex facili aut diluere possimus aut negare, quod est frequentius quam ut exemplum desideret. interim hoc ipso fidem detrahimus illis, quod sint tam gravia, ut pro Roscio Cicero, cum immanitatem parricidii quanquam per se manifestam tamen etiam vi orationis exaggerat. Ἀποσιώπησις,

qui ex facilis aut diluo possum aut nego qui sum frequens quam ut exemplum desidero interim hic ipse fides detraho ille qui sum tam gravis ut pro roscius cicero cum immanitas parricidium quamquam per sui manifestam tamen etiam vis oratio exaggero


Demosthenes melius, qui se in locum, ex quo nulla exaudiri vox et ex quo nihil prospici posset, recondebat ne aliud agere mentem cogerent oculi. ideoque lucubrantes silentium noctis et clausum cubiculum et lumen unum velut tectos maxime teneat.

demosthenes bonus qui sui in locus ex quo nullus exaudio vox et ex quo nihil prospicio possum recondo ne alius ago mens cogo oculus ideo lucubro silentium nox et claudo cubiculum et lumen unus velut tego magnus teneo


aversus quoque a iudice sermo, qui dicitur ἀποστροφή mire movet, sive aduersarios invadimus: quid enim tuus ille, Tubero, in acie Pharsalica? sive ad invocationem aliquam convertimur: vos enim iam ego, Albani tumuli atque luci; sive ad invidiosam implorationem: O leges Porciae legesque Semproniae! sed illa quoque vocatur aversio,

averto quoque ab iudex sermo qui dico mirus moveo sive adversarius invadimus quis enim tuus ille tubero in acies pharsalicus sive ad invocatio aliqui converto tu enim iam ego albanus tumulis atque lucius sive ad invidiosus imploratio o lex porcia lego sempronia sed ille quoque voco aversio


quo manifestum est hanc opinionem ipsius Platonis fuisse. et Cicero quodam loco materiam rhetorices vocat res, quae subiectae sint ei, sed certas demum putat esse subiectas. alio vero de omnibus rebus oratori dicendum arbitratur his quidem verbis: quanquam vis oratoris professioque ipsa bene dicendi hoc suscipere ac polliceri videtur, ut omni de re, quaecunque sit proposita, ornate ab eo copioseque dicatur.

quo manifestus sum hic opinio ipse plato sum et cicero quidam locus materia rhetorico voco res qui subjacio sum is sed certo demum puto sum subjecto alius verus de omnis res orator dico arbitror hic quidem verbum quamquam volo orator professio ipse bene dico hic suscipio atque polliceor video ut omnis de res quicumque sum propono orno ab is copiosus dico


iam hinc igitur ad rationem sermonis coniuncti transeamus. cuius ornatus in haec duo prima dividitur, quam concipiamus elocutionem, quo modo efferamus. nam primum est, ut liqueat, augere quid velimus an minuere, concitate dicere an moderate, laete an severe, abundanter an presse, aspere an leniter, magnifice an subtiliter, graviter an urbane. tum ,

iam hinc igitur ad ratio sermo conjungo transeo qui orno in hic duo primus divido quam concipio elocutio quo modo effero nam primus sum ut liqueo augeo quis volo an minuo concitas dico an modero laetus an sero abundanter an premo asper an lenis magnificus an subtilis gravis an urbanus tum


solebant praeceptores mei neque inutili et nobis etiam iucundo genere exercitationis praeparare nos coniecturalibus causis, cum quaerere atque exsequi iuberent, cur armata apud Lacedaemonios Venus, et quid ita crederetur Cupido puer atque volucer et sagittis ac face armatus, et similia, in quibus scrutabamur voluntatem, cuius in controversiis frequens quaestio est, quod genus chriae videri potest.

soleo praeceptor meus neque inutilis et nos etiam jucundus genus exercitatio praepararis nos coniectural causa cum quaero atque exsequor iubeo cur armo apud lacedaemonii venus et quis ita credo cupido puer atque volucer et sagitta atque fax armo et similis in qui scrutor voluntas qui in controversia frequens quaestio sum qui genus chria video possum


quorum igitur impunitas, Caesar, tuae clementiae laus est, eorum te ipsorum ad crudelitatem acuet oratio? non quia sit ratio dissimilis, sed quia iam per alia, ut id iniustum appareret, effectum erat;

qui igitur impunis caesar tuus clementia laus sum is tu ipse ad crudelitas acuo oratio non quia sum ratio dissimilis sed quia iam per alius ut is iniustus appareo efficio sum


nam dum omnia quaerimus, aliquando ad verum, ubi minime exspectavimus, pervenimus. in summa optimus est in discendo patronus incredulus. promittit enim litigator omnia, testem populum, paratissimas consignationes, ipsum denique adversarium quaedam non negaturum.

nam dum omnis quaero aliquando ad verus ubi paruus exspectavimus pervenio in summus bonus sum in disco patronus incredulus promitto enim litigator omnis testo populus paro consignatio ipse denique adversarius quidam non nego


non inutilem scio servatum esse a praeceptoribus meis morem, qui, cum pueros in classes distribuerant, ordinem dicendi secundum vires ingenii dabant; et ita superiore loco quisque declamabat, ut praecedere profectu videbatur.

non inutilis scio servo sum ab praeceptor meus mos qui cum puer in classis distribuo ordo dico secundus vireo ingenium do et ita superus locus quisque declamo ut praecedo proficio video


maius bellum Troianum an Peloponnesium, qualis clipeus Achillis, an unus Hercules. in iis autem, quae accusatione ac defensione constant, unum est genus, in quo quaeritur et de facto et de auctore; quod interim coniunctam quaestionem habet, cum utrumque pariter negatur, interim separatam, cum et factum sit necne, et si de facto constet, a quo factum sit ambigitur.

magnus bellum trojanus an peloponnesius qualis clipeus achilles an unus herculis in is autem qui accusatio atque defensio consto unus sum genus in quo quaero et de facio et de auctor qui interim conjungo quaestio habeo cum uterque pariter nego interim separo cum et facio sum necne et si de facio consto ab quo facio sum ambago


ideoque qui horride atque incomposite quidlibet illud frigidum et inane extulerunt, antiquis se pares credunt; qui carent cultu atque sententiis, Attici scilicet; qui praecisis conclusionibus obscuri, Sallustium atque Thucydidem superant; tristes ac ieiuni Pollionem aemulantur: otiosi et supini, si quid modo longius circumduxerunt, iurant ita Ciceronem locuturum fuisse.

ideo qui horridus atque incompositus quis ille frigidus et inanis effero antiquus sui par credo qui careo cultus atque sententia atticus scilicet qui praecido conclusio obscurus sallustius atque thucydides supero tristis atque jejunus pollio aemulo otiosus et supinus si quis modo longus circumduco juro ita cicero loquor sum


potest tamen aliquando mater et in re leviore aut minus infeste contra filium stare; tum lenior atque summissior decebit oratio. nam et satisfaciendo aut nostram minuemus invidiam aut etiam in diversum eam transferemus; et si graviter dolere filium palam fuerit, credetur abesse ab eo culpam fietque ultro miserabilis.

possum tamen aliquando mater et in res levis aut paruus infestus contra filius sto tum lenio atque summitto decet oratio nam et satisfaciendo aut noster minuo invidia aut etiam in diverto is transfero et si gravis doleo filius palam sum credo absum ab is culpa fio ultro miserabilis


interim ex persona probatio rei petitur, ut propterea credibile sit venenum fuisse, quia credibile est ab hoc factum veneficium, vel contra. cum vero de reo et de facto quaeritur, naturalis ordo est, ut prius factum esse accusator probet, deinde a reo factum. si tamen plures in persona probationes habuerit, conuertit hunc ordinem.

interim ex persono probatio res peto ut propterea credibilis sum venenum sum quia credibilis sum ab hic facio veneficium vel contra cum verus de reor et de facio quaero natural ordo sum ut prior facio sum accusator probo deinde ab reor facio si tamen multus in persono probatio habeo conuerto hic ordo


ergo hae quoque quaestiones vim prooemii obtinebant, cum omnes iudicem praepararent. sed pro Vareno quoque postea narravit quam obiecta diluit. quod fiet utiliter, quotiens non repellendum tantum erit crimen, sed etiam transferendum, ut his prius defensis velut initium sit alium culpandi narratio, ut in armorum ratione antiquior cavendi quam ictum inferendi cura est.

ergo hic quoque quaestio vis prooemium obtineo cum omnis judico praeparo sed pro varenus quoque postea narro quam objecto diluo qui fio utilis quotiens non repello tantus sum crimen sed etiam transfero ut hic prior defendo velut initium sum alius culpo narratio ut in armus ratio antiquus caveo quam ictus infero cura sum


ac veterum quidem sapientiae professorum multos et honesta praecepisse et, ut praeceperint, etiam vixisse, facile concesserim; nostris vero temporibus sub hoc nomine maxima in plerisque vitia latuerunt. non enim virtute ac studiis, ut haberentur philosophi, laborabant, sed vultum et tristitiam et dissentientem a ceteris habitum pessimis moribus praetendebant.

atque vetus quidem sapientia professor multus et honestus praecipio et ut praecipio etiam vivo facilis concedo noster verus tempus sub hic nomen maximus in plerusque vitio lateo non enim virtus atque studium ut habeo philosophus laboro sed vultus et tristitia et dissentio ab ceterus habitus malus mos praetendo


postea vero quam triumvirali proscriptione consumptus est, passim qui oderant, qui invidebant qui aemulabantur, adulatores etiam praesentis potentiae non responsurum inuaserunt. ille tamen, qui ieiunus a quibusdam et aridus habetur, non aliter ab ipsis inimicis male audire quam nimiis floribus et ingenii affluentia potuit. falsum utrumque, sed tamen ilia mentiendi propior occasio.

postea verus quam triumviral proscriptio consumo sum passim qui odi qui invideo qui aemulo adulator etiam praesum potentia non respondeo invado ille tamen qui jejunus ab quidam et aridus habeo non aliter ab ipse inimicus malus audio quam nimius flos et ingenium affluo possum falsus uterque sed tamen ilia mentior propior occasio


nam Didymo, quo nemo plura scripsit, accidisse compertum est, ut, cum historiae cuidam tanquam vanae repugnaret, ipsius proferretur liber, qui eam continebat.

nam didymo quo nemo multus scribo accido comperio sum ut cum historia quidam tamquam vanus repugno ipse profero liber qui is contineo


totum autem declamandi opus qui diversum omni modo a forensibus causis existimant, ii profecto ne rationem quidem, qua ista exercitatio inventa sit, pervident.

totus autem declamo opus qui diverto omnis modo ab forensis causa existimo is profecto ne ratio quidem qui iste exercitatio invenio sum pervident


de Menandro loquor, nec tamen excluserim alios. nam Latini quoque auctores adferent utilitatis aliquid. sed pueris, quae maxime ingenium alant atque animum augeant, praelegenda; ceteris, quae ad eruditionem modo pertinent, longa aetas spatium dabit. multum autem veteres etiam Latini conferunt, (quanquam plerique plus ingenio quam arte valuerunt) in primis copiam verborum, quorum in tragoediis gravitas, in comoediis elegantia et quidam velut ἀττικισμός inveniri potest.

de menandro loquor neque tamen excludo alius nam latinum quoque auctor affero utilitas aliquis sed puer qui magnus ingenium alo atque animus augeo praelego ceterus qui ad eruditio modo pertineo longus aetas spatium do multus autem vetus etiam latinum confero quamquam plerusque multus ingenium quam ars valeo in primus copia verbum qui in tragoedia gravitas in comoedia elegantia et quidam velut invenio possum


at si tam negligens ei stilus fuerit, ut emendationem non recipiat; expertus sum prodesse, quotiens eandem materiam rursus a me tractatam scribere de integro iuberem; posse enim adhuc eum melius, quatenus nullo magis studia quam spe gaudent.

at si tam negligens is stilus sum ut emendatio non recipio experior sum prosum quotiens idem materia rursus ab ego tracto scribo de integer jubeo possum enim adhuc is bonus quatenus nullus magis studium quam spes gaudeo


palam etiam contraria et supervacua et stulta reprehendere nullius est artis, ideoque nec rationes eorum nec exempla tradere necesse est. id quoque (quod obscurum vocant), quod secreto et sine teste aut argumento dicitur factum, satis natura sua infirmum est; sufficit enim, quod adversarius non probat; item si ad causam non pertinet.

palam etiam contrarius et supervacuus et stultus reprehendo nullus sum ars ideo neque ratio is neque exemplum trado necesse sum is quoque qui obscurus voco qui secretum et sine testis aut argumentum dico facio satis natura suus infirmus sum sufficio enim qui adversarius non probo item si ad causa non pertineo


sed non contigisse. noster vero non solum extra iudicia, sed in ipsis etiam orationibus habitus est nimius risus adfectator. mihi quidem, sive id recte iudico sive amore immodico praecipui in eloquentia viri labor, mira quaedam in eo videtur fuisse urbanitas.

sed non contingo noster verus non solus extra iudicium sed in ipse etiam oratio habitus sum nimius rideo affectator ego quidem sive is rectus judico sive amor immodicus praecipuus in eloquentia vir labor mirus quidam in is video sum urbanitas


ne imprudens testis sit; turbantur enim et a patronis diversae partis inducuntur in laqueos et plus deprehensi nocent quam firmi et interriti profuissent. multum igitur domi ante versandi, variis percontationibus, quales haberi ab adversario possint, explorandi sunt. sic fit, ut aut constent sibi aut, si quid titubaverint, opportuna rursus eius a quo producti sunt interrogatione velut in gradum reponantur. in iis quoque adhuc,

ne imprudens testis sum turbo enim et ab patronus diverto pars induco in laqueus et multus deprehendo noceo quam firmus et interritus prosum multus igitur domus ante versandi varius percontatio qualis habeo ab adversarius possum exploro sum sic fio ut aut consto sui aut si quis titubo opportunus rursus is ab quo produco sum interrogatio velut in gradus repono in is quoque adhuc


in ceteris enim admiscere temptauimus aliquid nitoris, non iactandi ingenii gratia (namque in id eligi materia poterat uberior), sed ut hoc ipso adliceremus magis iuventutem ad cognitionem eorum, quae necessaria studiis arbitrabamur, si ducti iucunditate aliqua lectionis libentius discerent ea, quorum ne ieiuna atque arida traditio averteret animos et aures praesertim tam delicatas raderet uerebamur.

in ceterus enim admisceo tento aliquis nitor non jacto ingenium gratia namque in is eligo materia possum uber sed ut hic ipse adliceo magis iuventus ad cognitio is qui necessarius studium arbitror si duco iucunditas aliqui lectio libet disco is qui ne jejuno atque aridus traditio averto animus et auris praesertim tam delicatus rado vereor


si qua tamen fortuna tam subitam fecerit agendi necessitatem, mobiliore quodam opus erit ingenio, et vis omnis intendenda rebus, et in praesentia remittendum aliquid ex cura verborum, si consequi utrumque non dabitur. tum et tardior pronuntiatio moras habet et suspensa ac velut dubitans oratio, ut tamen deliberate, non haesitare videamur.

si qui tamen fortuna tam subeo facio ago necessitas mobilis quidam opus sum ingenium et volo omnis intendo res et in praesens remitto aliquis ex cura verbum si consequor uterque non do tum et tardus pronuntiatio mora habeo et suspendo atque velut dubito oratio ut tamen delibero non haesitaris video


atqui non solum doctus indoctum, sed etiam doctior doctum in rhetorices opere superabit, neque essent aliter eius tam multa praecepta tamque magni, qui docerent; idque cum omnibus confitendum est, tum nobis praecipue, qui rationem dicendi a bono viro non separamus.

atqui non solus doceo indoctus sed etiam doceo doceo in rhetorico opus supero neque sum aliter is tam multus praecipio tam magnus qui doceo is cum omnis confiteor sum tum nos praecipuus qui ratio dico ab bonus vir non separo


neque enim fere tam est ullus dies occupatus, ut nihil lucrativae, ut Cicero Brutum facere tradit, operae ad scribendum aut legendum aut dicendum rapi aliquo momento temporis possit; siquidem C. Carbo etiam in tabernaculo solebat hac uti exercitatione dicendi.

neque enim fere tam sum ullus dies occupo ut nihil lucrativae ut cicero brutus facio trado opera ad scribo aut lego aut dico rapio aliquis momentum tempus possum siquidem que carbo etiam in tabernaculum soleo hic uti exercitatio dico


diversum ab hoc sed facilius, cum hominum aut alioqui turpium aut nobis invisorum quaedam facta laudanda sunt. decet enim rem ipsam probare in qualicunque persona. dixit Cicero pro Gabinio et P. Vatinio, inimicissimis antea sibi hominibus et in quos orationes etiam scripserat, uerum ait, ut sit iusta causa sic faciendi, non se de ingenii fama, sed de fide esse sollicitum.

diverto ab hic sed facilis cum homo aut alioqui turpis aut nos invisor quidam facio laudo sum decet enim res ipse probaris in qualis persono dico cicero pro gabinius et p vatinius inimicus antea sui homo et in qui oratio etiam scribo uerus aio ut sum iustus causa sic facio non sui de ingenium fama sed de fides sum sollicitus


quodsi pars expositionis pro nobis, pars contra nos erit, miscenda sit an separanda narratio, cum ipsa condicione causae deliberandum est. nam si plura sunt quae nocent, quae prosunt obruuntur. itaque tunc dividere optimum erit, et iis, quae partem nostram adiuvabunt, expositis et confirmatis, adversus reliqua uti remediis, de quibus supra dictum est Si plura proderunt,

quodsi pars expositio pro nos pars contra nos sum misceo sum an separo narratio cum ipse condicio causa delibero sum nam si multus sum qui noceo qui prosum obruo itaque tunc divido bonus sum et is qui pars noster adiuvo expono et confirmo adverro reliquus uti remedium de qui supra dico sum si multus prosum


illud vix saltem praecipiendum videtur, ne turbidus et clamosus tantum sit altercator, et quales faceti sunt, qui litteras nesciunt. nam improbitas, licet adversario molesta sit, iudici invisa est. nocet etiam diu pugnare in iis quae obtinere non possis.

ille vix saltem praecipio video ne turbidus et clamosus tantus sum altercator et qualis facetus sum qui littera nescio nam improbitas licet adversarius molestus sum judicium invideo sum noceo etiam diu pugno in is qui obtineo non possum


fuerunt , qui duos status facerent: Archedemus coniecturalem et finitivum, exclusa qualitate, quia sic de ea quaeri existimabat, quid esset iniquum, quid iniustum, quid dicto audientem non esse; quod vocat de eodem et alio.

sum qui duo status facio archedemus coniectural et finitivum excludo qualitas quia sic de is quaero existimo quis sum iniquus quis iniustus quis dico audio non sum qui voco de idem et alius


paulatim a philosophis ac maxime Stoicis auctus est numerus, ac primum convinctionibus articuli adiecti, post praepositiones, nominibus appellatio, deinde pronomen, deinde mixtum verbo participium, ipsis verbis adverbia. noster sermo articulos non desiderat, ideoque in alias partes orationis sparguntur, sed accedit superioribus interiectio.

paulatim ab philosophus atque magnus stoicus augeo sum numerus atque primus convinctio articulus adicio post praepositio nomen appellatio deinde pronomen deinde misceo verbum participium ipse verbum adverbium noster sermo articulus non desidero ideo in alius pars oratio spargo sed accedo superus interjectio


at illud iam non mediocriter probandum, quod hoc etiam laudari modo solet, ut proprie dictum, id est, quo nihil inveniri possit significantius: ut Cato dixit, C. Caesarem ad evertendam rem publicam sobrium accessisse; ut Virgilius deductum carmen, et Horatius acrem tibiam Hannibalemque dirum.

at ille iam non mediocris probo qui hic etiam laudo modo soleo ut proprius dico is sum quo nihil invenio possum significo ut cato dico que caesaris ad everto res publicus sobrius accedo ut vergilius deduco carmen et horatius acer tibia hannibal dirus


qua in re mihi non arbitror diu laborandum, ut ostendam, quanto sit melius optimis imbui, quanta in eluendis quae semel insederint vitiis difficultas consequatur, cum geminatum onus succedentes premat et quidem edocendi gravius ac prius quam docendi.

qui in res ego non arbitror diu laboro ut ostendo quantus sum bonus bonus imbuo quantus in eluo qui semel insedeo vitium difficultas consequor cum gemino onus succedo premo et quidem edoceo gravis atque prior quam doceo


est figura et in numero, vel cum singulari pluralis subiungitur, gladio pugnacissima gens Romani ( gens enim ex multis), vel ex diverso, qui non risere parentes, nec deus hunc mensa dea nec dignata cubili est; Ex illis enim, qui non risere, hic quem non dignata.

sum figuro et in numerus vel cum singularis plural subjungo gladius pugnax gens romanus gens enim ex multus vel ex diverto qui non rideo parens neque deus hic mensa dea neque digno cubile sum ex ille enim qui non rideo hic qui non digno


multa in Asinio Pollione inventio, summa diligentia, adeo ut quibusdam etiam nimia videatur, et consilii et animi satis; a nitore et iucunditate Ciceronis ita longe abest, ut videri possit saeculo prior. at Messala nitidus et candidus et quadam modo praeferens in dicendo nobilitatem suam, viribus minor.

multus in asinius pollio inventio summus diligentia adeo ut quidam etiam nimius video et consilium et animus satis ab nitor et iucunditas cicero ita longus absum ut video possum saeculum prior at messalla nitidus et candidus et quidam modo praefero in dico nobilitas suus vis paruus


ubi coniecturae non erit locus, alia sunt intuenda. et primum aut propter ipsam rem, de qua sententiae rogantur, consultabitur aut propter alias intervenientes extrinsecus causas. propter ipsam deliberant Patres conscripti, an stipendium militi constituant?

ubi conicio non sum locus alius sum intueor et primus aut propter ipse res de qui sententia rogo consulto aut propter alius intervenio extrinsecus causa propter ipse delibero pater conscribo an stipendium miles constituo


nec in causa Milonis circa primas quaestiones iudicabo conflixisse causam, sed ubi totis viribus insidiator Clodius ideoque iure interfectus ostenditur. et hoc est, quod ante omnia constituere in animo suo debeat orator, etiamsi pro causa plura dicturus est, quid maxime liquere iudici velit. quod tamen ut primum cogitandum, ita non utique primum dicendum erit.

neque in causa milo circa primus quaestio iudico confligo causa sed ubi totus vis insidiator claudius ideo ius interficio ostendo et hic sum qui ante omnis constituo in animus suus debeo orator etiamsi pro causa multus dico sum quis magnus linquo judicium volo qui tamen ut primus cogito ita non utique primus dico sum


cur non idem suademus agricolis, ne arva simul et vineta et oleas et arbustum colant, ne pratis et pecoribus et hortis et alvearibus avibusque accommodent curam? cur ipsi aliquid forensibus negotiis, aliquid desideriis amicorum, aliquid rationibus domesticis, aliquid curae corporis, nonnihil voluptatibus cotidie damus? quarum nos una res quaelibet nihil intermittentes fatigaret. adeo facilius est multa facere quam diu.

cur non idem suadeo agricola ne arvum simul et vinetum et oleo et arbustus colo ne pratum et pecus et hortus et alvearis avis accommodo cura cur ipse aliquis forensis negotium aliquis desiderium amicus aliquis ratio domesticus aliquis cura corpus nonnihil voluptas cottidie do qui nos unus res qui nihil intermitto fatigo adeo facilis sum multus facio quam diu


etenim avaritia, iracundia, misericordia, crudelitas, severitas aliaque his similia adferunt frequenter fidem aut detrahunt, sicut victus luxuriosus an frugi an sordidus, quaeritur; studia quoque, nam rusticus, forensis, negotiator, miles, navigator, medicus aliud atque aliud efficiunt.

etenim avaritia iracundia misericordia crudelitas severitas alius hic similis affero frequens fides aut detraho sicut vinco luxuriosus an frugi an sordidus quaero studium quoque nam rusticus forensis negotiator miles navigator medicus alius atque alius efficio


alii pervenerunt usque ad octo, translatione ad septem superiores adiecta. A quibusdam deinde divisa ratio est, ut status rationales appellarent, quaestiones (quemadmodum supra dixi) legales, ut in illis de re, in his de scripto quaereretur. quidam in diversum hos status esse,

alius pervenio usque ad octo translatio ad septem superus adiicio ab quidam deinde divido ratio sum ut status rational appello quaestio quemadmodum supra dico legal ut in ille de res in hic de scribo quaero quidam in diverto hic status sum


partitio prima est, quid sit de quo conveniat, quid de quo ambigatur. in eo, quod convenit, quid adversarius fateatur, quid nos; in eo, de quo ambigitur, quae nostrae propositiones, quae partis adversae. pessimum vero, non eodem ordine exsequi, quo quidque proposueris.

partitio primus sum quis sum de quo convenio quis de quo ambago in is qui convenio quis adversarius fateor quis nos in is de quo ambago qui noster propositio qui pars adverro malus verus non idem ordo exsequor quo quisque propono


sed horum esse opera in rebus aut certis aut de quibus tanquam certis loquimur potest. nec abnuerim esse aliquid in delectatione, multum vero in commovendis adfectibus; sed haec ipsa plus valent, cum se didicisse iudex putat, quod consequi nisi argumentatione aliaque omni fide rerum non possumus.

sed hic sum opus in res aut certus aut de qui tamquam certus loquor possum neque abnuo sum aliquis in delectatio multus verus in commoveo affectus sed hic ipse multus valeo cum sui disco iudex puto qui consequor nisi argumentatio alius omnis fides res non possum


certe cum in basilica Iulia diceret primo tribunal, quattuor autem iudicia, ut moris est, cogerentur, atque omnia clamoribus fremerent, et auditum eum et intellectum et, quod agentibus ceteris contumeliosissimum fuit, laudatum quoque ex quattuor tribunalibus memini. sed hoc votum est et rara felicitas; quae si non adsit, sane sufficiat ab iis, quibus quis dicit, audiri. talis esse debet orator, haec scire.

certus cum in basilica julius dico primus tribunal quattuor autem iudicium ut mos sum cogo atque omnis clamor fremo et audio is et intellego et qui ago ceterus contumeliosus sum laudo quoque ex quattuor tribunal memini sed hic voveo sum et rarus felicitas qui si non adsum sanus sufficio ab is qui quis dico audio talis sum debeo orator hic scio


sit enim lex: venefica capite puniatur. saepe se verberanti marito uxor amatorium dedit; eundem repudiavit; per propinquos rogata ut rediret non est reversa; suspendit se maritus. mulier veneficii rea est. fortissima est actio dicentis amatorium venenum esse. id erit finitio; quod si parum valebit, fiet syllogismus, ad quem, velut remissa priore contentione, veniemus, an proinde puniri debeat, ac si virum veneno necasset?

sum enim lex veneficus caput punior saepe sui verberanti marito uxor amatorius do idem repudio per propinquus rogo ut redeo non sum revorto suspendo sui maritus mulier veneficium rea sum fortis sum actium dico amatorius venenum sum is sum finitio qui si parum valeo fio syllogismus ad qui velut remitto prior contentio venio an proinde punior debeo atque si vir veneno neco


nitidus ille et sublimis et locuples circumfluentibus undique eloquentiae copiis imperat. desinit enim in adversa niti, qui pervenit in summum. scandenti circa ima labor est; ceterum quantum processeris, mollior clivus ac laetius solum.

nitidus ille et sublimis et locuples circumfluo undique eloquentia copia impero desino enim in adverso nitor qui pervenio in superus scando circa imus labor sum ceterum quantus procedo mollio clivus atque laetus solus


nam et coisse eam cum viro, quae peperit, quod est praeteriti, et fluctus esse, cum magna vis venti in mare incubuit, quod coniuncti, et eum mori, cuius cor est vulneratum, quod futuri, necesse est. nec fieri potest, ut ibi messis sit, ubi satum non est, ut quis Romae sit, cum est Athenis, ut sit ferro vulneratus, qui sine cicatrice est.

nam et coeo is cum vir qui pario qui sum praetereo et fluctus sum cum magnus volo venio in mare incumbo qui conjungo et is morior qui cor sum vulnero qui sum necesse sum neque fio possum ut ibi messis sum ubi sero non sum ut quis roma sum cum sum athenae ut sum ferrum vulnero qui sine cicatrix sum


προσαπόδοσιν dicit, quae, ut maxime, servetur sane in pluribus propositis, quia aut singulis statim ratio subiiciatur, ut est apud C. Antonium, sed neque accusatorem eum metuo, quod sum innocens; neque competitorem vereor, quod sum Antonius; neque consulem spero, quod est Cicero;

dico qui ut magnus servo sanus in multus propono quia aut singuli statim ratio subiiciatur ut sum apud que antonius sed neque accusator is metuo qui sum innocens neque competitor vereor qui sum antonius neque consul spero qui sum cicero


sed ut communiter et phonascis et oratoribus necessaria est exercitatio, qua omnia convalescent, ita curae non idem genus est. nam neque certa tempora ad spatiandum dari possunt tot civilibus officiis occupato, nec praeparare ab imis sonis vocem ad summos nec semper a contentione condere licet, cum pluribus iudiciis saepe dicendum sit.

sed ut communis et phonascus et orator necessarius sum exercitatio qui omnis convalesco ita cura non idem genus sum nam neque certus tempus ad spatior do possum tot civilis officium occupo neque praepararis ab imus sonus voco ad summus neque semper ab contentio condo licet cum multus iudicium saepe dico sum


eaque aut per se inspici solent aut ad aliud referri; nec ulla confirmation nisi aut ex consequentibus aut ex repugnantibus, et haec necesse est aut ex praeterito tempore aut ex coniuncto aut ex insequenti petere; nec ulla res probari nisi ex alia potest, eaque sit oportet aut maior aut par aut minor.

is aut per sui inspicio soleo aut ad alius refero neque ullus confirmation nisi aut ex consequor aut ex repugno et hic necesse sum aut ex praetereo tempus aut ex conjungo aut ex insequor peto neque ullus res probaris nisi ex alius possum is sum oportet aut magnus aut par aut paruus


productio quoque in scripto et correptio in dubio relicta causa est ambiguitatis, ut in hoc, Cato . aliud enim ostendit brevis secunda syllaba casu nominativo, aliud eadem syllaba producta casu dativo aut ablativo. Plurimae praeterea sunt aliae species, quas persequi nihil necesse est.

productio quoque in scribo et correptio in dubius relinquo causa sum ambiguitas ut in hic cato alius enim ostendo brevis secundus syllaba casus nominativus alius idem syllaba produco casus dativus aut ablativus multus praeterea sum alius species qui persequor nihil necesse sum


ironia quoque in hoc genere materiae frequentissima est. sed eruditissimum longe, si per aliam rem alia indicetur, ut adversus tyrannum, qui sub pacto abolitionis dominationem deposuerat, agit competitor, mihi in te dicere non licet, tu in me die et potes; nuper te volui occidere.

ironia quoque in hic genus materia frequens sum sed erudio longus si per alius res alius indico ut adverro tyrannus qui sub pacisco abolitio dominatio depono ago competitor ego in tu dico non licet tu in ego dies et possum nuper tu volo occaedes


sed nonnunquam communicantes aliquid inexspectatum subiungimus, quod et per se schema est, ut in Verrem Cicero, quid deinde? quid censetis? furtum fortasse aut praedam aliquam ? Deinde, cum diu suspendisset iudicum animos, subiecit, quod multo esset improbius. hoc Celsus sustentationem vocat.

sed nonnunquam communico aliquis inexspectas subjungo qui et per sui schema sum ut in verres cicero quis deinde quis censeo furtum fortasse aut praeda aliqui deinde cum diu suspendo iudex animus subicio qui multus sum improbus hic celsus sustentatio voco


sed , quae sit rerum inventio ac ratio, tractavimus; nunc, quid elocutio attollat aut deprimat, dicendum.

sed qui sum res inventio atque ratio tracto nunc quis elocutio attollo aut deprimo dico


iidem centum milia nummum et fidem Deum ostendant duplices quoque soloecismos esse, quando et casum mutant et numerum; nesciebamus enim ac non consuetudini et decori serviebamus, sicut in plurimis, quae M. Tullius in Oratore divine ut omnia exequitur.

eo centum mille nummus et fides deus ostendo duplex quoque soloecismus sum quando et casus muto et numerus nescio enim atque non consuetudo et decorus serviebamus sicut in multus qui m tullius in orator divinus ut omnis exequio


ac nescio an eum tum beatissimum credi oporteat fore, cum iam secretus et consecratus, liber invidia, procul contentionibus famam ad tuto collocarit et sentiet vivus eam, quae post fata praestari magis solet, venerationem et, quid apud posteros futurus sit, videbit.

atque nescio an is tum beatus credo oportet sum cum iam secerno et consecro liber invidia procul contentio fama ad tueor collocarit et sentio vivus is qui post fatum praestaris magis soleo veneratio et quis apud posterus sum sum video


non quia negem hoc bene esse compositum, sed quia legem hanc esse componendi ut omnibus principiis recusem. nam iudicis animus varie praeparatur: tum miserabiles esse volumus, tum modesti tum acres, tum graves, tum blandi, tum flectere, tum ad diligentiam hortari. haec ut sunt diversa natura, ita dissimilem componendi quoque rationem desiderant. an similibus Cicero usus est numeris ut exordio pro Milone, pro Cluentio, pro Ligario?

non quia nego hic bene sum compono sed quia lex hic sum compono ut omnis principia recuso nam judex animus varius praeparo tum miserabilis sum volo tum modestus tum acer tum gravis tum blandio tum flecto tum ad diligentia hortor hic ut sum diverto natura ita dissimilis compono quoque ratio desidero an similis cicero utor sum numerus ut exordior pro milo pro cluentius pro ligarius


nec ego quicquam fieri turpiter velim. verum interim haec vel ad scholarum exercitationes pertinere credantur, nam et iniquorum ratio noscenda est, ut melius aequa tueamur.

neque ego quisquam fio turpis volo verus interim hic vel ad scholaris exercitatio pertineo credo nam et iniquus ratio nosco sum ut bonus aequus tueor


modus mihi videtur quidam tenendus, ut neque praepropere destringatur immatura frons et, quidquid est illud adhuc acerbum, proferatur; nam inde et contemptus operis innascitur et fundamenta iaciuntur impudentiae et, quod est ubicunque perniciosissimum, praevenit vires fiducia.

modus ego video quidam teneo ut neque praeproperus destringo immaturus frons et quisquis sum ille adhuc acerbus profero nam inde et contemno opus innascor et fundamentum jacio impudentia et qui sum ubi perniciosus praevenio vireo fiducia


hanc igitur quaestionem veluti principalem vocant ζήτημα. ratio autem est, qua id, quod factum esse constat, defenditur. et cur non utamur eodem, quo sunt usi omnes fere, exemplo? Orestes matrem occidit, hoc constat; dicit se iuste fecisse: status erit qualitatis; quaestio, an iuste fecerit, ratio, quod Clytaemnestra maritum suum, patrem Orestis, occidit; hoc αἴτιον dicitur. κρινόμενον autem iudicatio, an oportuerit vel nocentem matrem a filio occidi.

hic igitur quaestio velut principal voco ratio autem sum qui is qui facio sum consto defendo et cur non uto idem quo sum utor omnis fere exemplum orestes mater occido hic consto dico sui justus facio status sum qualitas quaestio an justus facio ratio qui clytaemnestra maritus suus pater orestes occido hic dico autem judicatio an oportet vel noceo mater ab filius occido


itaque cum callidissime se putaret dicere, et cum illa vera gravissima ex intimo artificio deprompsisset, Respicite, iudices, hominum fortunas, respicite C. Fabricii senectutem, cum hoc, Respicite, ornandae orationis causa saepe dixisset, respexit ipse; at Fabricius a subselliis demisso capite discesserat, et cetera, quae adiecit (nam est notus locus), cum in re hoc solum esset, Fabricium a iudicio recessisse.

itaque cum callidus sui puto dico et cum ille verus gravis ex intimo artificium depromo respicio iudex homo fortuna respicio que fabricius senectus cum hic respicio orno oratio causa saepe dico respicio ipse at fabricius ab subsellium demitto caput discedo et ceterus qui adiicio nam sum notus locus cum in res hic solus sum fabricius ab iudicium recedo


omnia tamen haec tolerabilia iis, quibus actionem mutare facile est; at, qui a stilo non recedunt, aut conticescunt ad hos casus aut frequentissime falsa dicunt. inde est enim, tendit ad genua vestra supplices manus, et haeret ira complexu liberorum miser, et revocat ecce me, etiamsi nihil horum is, de quo dicitur, faciat.

omnis tamen hic tolerabilis is qui actio muto facilis sum at qui ab stilus non recedo aut conticescunt ad hic casus aut frequens fallo dico inde sum enim tendo ad genu vester supplex manus et haereo ira complexus liberi miser et revoco ecce ego etiamsi nihil hic is de quo dico facio


Aeschines enim, qui hunc exilio delegerat locum, intulit eo studia Athenarum, quae, velut sata quaedam caelo terraque degenerant, saporem illum Atticum peregrino miscuerunt. lenti ergo quidam ac remissi, non sine pondere tamen neque fontibus puris neque torrentibus turbidis, sed lenibus stagnis similes habentur.

aeschines enim qui hic exsilium deligo locus infero is studium athenaris qui velut sero quidam caelum terra degenero sapor ille atticus peregrinus misceo lentus ergo quidam atque remitto non sine pondus tamen neque fons purus neque torreo turbidus sed lenis stagnum similis habeo


peius enim quaeritur retrorsus, quia, dum illa desideramus, ab allis avertimur, et ex memoria potius res petimus quam ex materia. plura sunt autem, si utrimque quaerendum est, quae inveniri possunt quam quae inventa sunt.

malus enim quaero retroversus quia dum ille desidero ab allus averto et ex memoria potis res peto quam ex materia multus sum autem si utrimque quaero sum qui invenio possum quam qui invenio sum


Antiphon quoque et orationem primus omnium scripsit et nihilo minus et artem ipse composuit et pro se dixisse optime est creditus, etiam Polycrates, a quo scriptam in Socraten diximus orationem, et Theodorus Byzantius ex iis et ipse, quos Plato appellat λογοδαιδάλους

antiphon quoque et oratio primus omnis scribo et nihilum paruus et ars ipse compono et pro sui dico optume sum credo etiam polycrates ab quo scribo in socrates dico oratio et theodorus byzantius ex is et ipse qui plato appello


illae vero pessimae artes, testem subornatum in subsellia adversarii mittere, ut inde excitatus plus noceat vel dicendo contra reum cum quo sederit, vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex industria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se tantum dictis detrahat fidem, sed ceteris quoque, qui profuerant, auferat auctoritatem; quorum mentionem habui, non ut fierent, sed ut vitarentur. saepe inter se collidi solent inde testatio hinc testes; locus utrinque; haec enim se pars iureiurando, ilia consensa signantium tuetur.

ille verus malus ars testo suborno in subsellium adversarius mitto ut inde excito multus noceo vel dico contra reus cum quo sedeo vel cum adiuvisse testimonium video facio ex industria multus immodestus atque intemperanter per qui non ab sui tantus dictum detraho fides sed ceterus quoque qui prosum aufero auctoritas qui mentio habeo non ut fio sed ut vito saepe inter sui collido soleo inde testatio hinc testis locus uter hic enim sui pars jurejuro ilia consentio signo tueor


ne illorum quidem persuasio silentio transeunda est, qui, etiam cum idoneos rhetori pueros putaverunt, non tamen continuo tradendos eminentissimo credunt, sed apud minores aliquamdiu detinent, tanquam instituendis artibus magis sit apta mediocritas praeceptoris, cum ad intellectum atque ad imitationem facilior tum ad suscipiendas elementorum molestias minus superba.

ne ille quidem persuasio silentium transeo sum qui etiam cum idoneus rhetor puer puto non tamen continuo trado emineo credo sed apud paruus aliquamdiu detineo tamquam instituo ars magis sum apto mediocritas praeceptor cum ad intellego atque ad imitatio facilis tum ad suscipio elementor molestia paruus superbus


quare dabunt mihi aliquam in irascente, deprecante, miserante figuram, scio; sed non ideo irasci, misereri, deprecari figura erit. Cicero quidem omnia orationis lumina in hunc locum congerit, mediam quandam, ut arbitror, secutus viam: ut neque omnis sermo schema iudicaretur neque ea sola, quae haberent aliquam remotam ab usu communi fictionem, sed quae essent clarissima et ad movendum auditorem valerent plurimum; quem duobus ab eo libris tractatum locum ad litteras subieci, ne fraudarem legentes iudicio maximi auctoris.

quare do ego aliqui in irasco deprecor misero figura scio sed non ideo irascor misereo deprecor figuro sum cicero quidem omnis oratio lumen in hic locus congero medius quidam ut arbitror sequor via ut neque omnis sermo schema judico neque is solus qui habeo aliqui removeo ab usus communis fictio sed qui sum clarus et ad moveo auditor valeo multus qui duo ab is liber tractas locus ad littera subicio ne fraudaris lego iudicium magnus auctor


interim duo ita proponuntur, ut utrumlibet electum idem efficiat, quale est, philosophandum est, etiamsi non est philosophandum. et illud vulgatum, quo schema, si intelligitur? quo, si non intelligitur? et , mentietur in tormentis, qui dolorem pati potest; mentietur, qui non potest.

interim duo ita propono ut uter eligo idem efficio qualis sum philosophor sum etiamsi non sum philosophor et ille vulgo quo schema si intellego quo si non intellego et mentior in tormentum qui dolor patior possum mentior qui non possum


quid ? pro Cluentio, Staieni Bulbique colloquium nonne ad celeritatem plurimum et ad fidem confert? quae ne fecisse inobservantia quadam videatur, quanquam hoc in illo credibile non est, in Partitionibus praecepit, ut habeat narratio suavitatem, admirationes, exspectationes, exitus inopinatos, colloquia personarum, omnes adfectus.

quis pro cluentius staienus bulbus colloquium nonne ad celeritas multus et ad fides confero qui ne facio inobservantia quidam video quamquam hic in ille credibilis non sum in partitio praecipio ut habeo narratio suavitas admiratio exspectatio exitus inopinor colloquium personaris omnis affectus


hi complura dicunt sed ex paucis locis ducta; itaque potentissimis eorum breviter occurram, ne in infinitum quaestio evadat.

hic complures dico sed ex paucus locus duco itaque potens is brevis occurro ne in infinitus quaestio evado


sed cui non post Varronem sit venia, qui agrum, quia in eo agatur aliquid, et graculos, quia gregatim volent, dictos Ciceroni persuadere voluit (ad eum enim scribit), cum alterum ex Graeco sit manifestum duci, alterum ex vocibus avium?

sed qui non post varro sum venia qui ager quia in is ago aliquis et graculus quia gregatim volo dico cicero persuadeo volo ad is enim scribo cum alter ex graecum sum manifestus duco alter ex vox avis


illud vero longe speciosissimum genus orationis, id quo trium permixta est gratia, similitudinis, allegoriae, translationis: quod fretum, quem Euripum, tot motus, tantas, tam varias habere creditis agitationes, commutationes, fluctus, quantas perturbationes et quantos aestus habet ratio comitiorum? dies intermissus unus aut nox interposita saepe et perturbat omnia et totam opinionem parva nonnunquam commutat aura rumoris. nam id quoque id primis est custodiendum ut,

ille verus longus speciosus genus oratio is quo tres permisceo sum gratia similitudo allegoria translatio qui fretus qui euripus tot moueo tantus tam vario habeo credo agitatio commutatio fluctus quantus perturbatio et quantus aestus habeo ratio comitium dies intermitto unus aut nox interpono saepe et perturbo omnis et totus opinio parvus nonnunquam commuto aura rumor nam is quoque is primus sum custodio ut


Clitarchi probatur ingenium, fides infamatur. longo post intervallo temporis natus Timagenes vel hoc est ipso probabilis, quod intermissam historias scribendi industriam nova laude reparavit. Xenophon non excidit mihi, sed inter philosophos reddendus est.

clitarchus probo ingenium fides infamo longus post intervallum tempus nascor timagenes vel hic sum ipse probabilis qui intermitto historia scribo industria novo laus reparo xenophon non excido ego sed inter philosophus reddo sum


interim quaeritur rei rebus specie diversis, an et hoc et hoc eodem modo sit appellandum, cum res utraque habet suum nomen, ut amatorium, venenum. in omnibus autem huius generis litibus quaeritur, an etiam hoc, quia nomen de quo ambigitur utique rei alia re certum est. sacrilegium est rem sacram de templo surripere: an et privatam? adulterium cum aliena uxore domi coire: an et rei lupanari? tyrannicidium occidere tyrannum: an et rei mortem compellere?

interim quaero res res species diverto an et hic et hic idem modo sum appello cum res uter habeo suus nomen ut amatorius venenum in omnis autem hic genus lis quaero an etiam hic quia nomen de quo ambago utique res alius res certus sum sacrilegium sum res sacer de templum surripio an et privo adulterium cum alienus uxor domus coeo an et res lupanaris tyrannicidium occaedes tyrannus an et res mors compello


quid ergo? non est quaedam eloquentia maior quam ut eam intellectu consequi puerilis infirmitas possit? ego vero confiteor: sed hunc disertum praeceptorem prudentem quoque et non ignarum docendi esse oportebit summittentem se ad mensuram discentis; ut velocissimus quoque, si forte iter cum parvulo faciat, det manum et gradum suum minuat nec procedat ultra quam comes possit.

quis ergo non sum quidam eloquentia magnus quam ut is intellego consequor puerilis infirmitas possum ego verus confiteor sed hic dissero praeceptor prudens quoque et non ignarus doceo sum oportet summitto sui ad mensura disco ut velox quoque si fors iter cum parvulus facio do manus et gradus suus minuo neque procedo ultra quam comes possum


ac diu non nisi optimus quisque et qui credentem sibi minime fallat legendus est, sed diligenter ac paene ad scribendi sollicitudinem; nec per partes modo scrutanda omnia, sed perlectus liber utique ex integro resumendus, praecipueque oratio, cuius virtutes frequenter ex industria quoque occultantur.

atque diu non nisi bonus quisque et qui credo sui paruus fallo lego sum sed diligenter atque paene ad scribo sollicitudo neque per pars modo scrutor omnis sed perlego liber utique ex integer resumo praecipuus oratio qui virtus frequens ex industria quoque occulto


in sinistrum intra humerum promovetur; ultra non decet. sed cum aversantes in laevam partem velut propellemus manum, sinister humerus proferendus, ut cum capite ad dextram ferente consentiat.

in sinister intra umerus promovetur ultra non decet sed cum aversor in laeva pars velut propello manus sinister umerus profero ut cum caput ad dexter fero consentio


est id exemplis allegoria, si non praedicta ratione ponantur. nam ut Dionysium Corinthi esse, quo Graeci omnes utuntur, ita plurima similia dici possunt. sed allegoria, quae est obscurior, aenigma dicitur; vitium meo quidem iudicio, si quidem dicere dilucide virtus; quo tamen et poetae utuntur: dic , quibus id ferris, et eris mihi magnus Apollo, tres pateat caeli spatium non amplius ulnas? et oratores nonnunquam,

sum is exemplum allegoria si non praedico ratio pono nam ut dionysius corinthius sum quo graecum omnis uto ita multus similis dico possum sed allegoria qui sum obscurus aenigma dico vitium meus quidem iudicium si quidem dico dilucidus virtus quo tamen et poeta uto dico qui is fero et sum ego magnus apollo tres pateo caelum spatium non amplus ulna et orator nonnunquam


verba a vetustate repetita non solum magnos assertores habent sed etiam adferunt orationi maiestatem aliquam non sine delectatione; nam et auctoritatem antiquitatis habent et, quia intermissa sunt, gratiam novitati similem parant.

verbum ab vetustas repeto non solus magnus assertor habeo sed etiam affero oratio maiestas aliqui non sine delectatio nam et auctoritas antiquitas habeo et quia intermissus sum gratia novitas similis paro


togam veteres ad calceos usque demittebant ut Graeci pallium; idque ut fiat, qui de gestu scripserunt circa tempora illa, Plotius Nigidiusque praecipiunt. quo magis miror Plinii Secundi docti hominis et in hoc utique libro paene etiam nimium curiosi persuasionem, qui solitum id facere Ciceronem velandorum varicum gratia tradit; cum hoc amictus genus in statuis eorum quoque, qui post Ciceronem fuerunt, appareat.

toga vetus ad calceus usque demitto ut graecum pallium is ut fio qui de gestus scribo circa tempus ille plautius nigidius praecipio quo magis miro plinius secundus doceo homo et in hic utique liber paene etiam nimium curiosus persuasio qui soleo is facio cicero velandorum varix gratia trado cum hic amicio genus in statuo is quoque qui post cicero sum appareo


denique Ἦθος omne bonum et comem virum poscit. quas virtutes cum etiam in litigatore debeat orator, si fieri potest, approbare, utique ipse aut habeat aut habere credatur. sic proderit plurimum causis, quibus ex sua bonitate faciet fidem. nam qui, dum dicit, malus videtur, utique male dicit; non enim videtur iusta dicere, alioqui Ἦθος videretur.

denique omnis bonus et como vir posco qui virtus cum etiam in litigator debeo orator si fio possum approbaris utique ipse aut habeo aut habeo credo sic prosum multus causa qui ex suus bonitas facio fides nam qui dum dico malus video utique malus dico non enim video iustus dico alioqui video


haec aut nostra sunt aut aliena. sed verba nobis magis nocent et minus prosunt nostra quam aliena; magis prosunt et minus nocent aliena quam nostra. facta autem interim magis prosunt nostra, interim aliena, ut si quid, quod pro nobis sit, adversarius fecit; semper vero magis nocent nostra quam aliena.

hic aut noster sum aut alienus sed verbum nos magis noceo et paruus prosum noster quam alienus magis prosum et paruus noceo alienus quam noster facio autem interim magis prosum noster interim alienus ut si quis qui pro nos sum adversarius facio semper verus magis noceo noster quam alienus


quid asperiorem habere frontem potest aut quid aures hominum magis respuunt, quam cum est filio filiive advocatis in matrem perorandum? aliquando tamen necesse est, ut in causa Cluentii Habiti. sed non semper illa via, qua contra Sasiam Cicero usus est; non quia non ille optime, sed quia plurimum refert, qua in re et quo modo laedat.

quis asper habeo frons possum aut quis auris homo magis respuo quam cum sum filius filiive advoco in mater peroro aliquando tamen necesse sum ut in causa cluentii habeo sed non semper ille via qui contra sasiam cicero utor sum non quia non ille optume sed quia multus refero qui in res et quo modo laedo


sed alia quoque multa controversiarum genera in qualitatem cadunt. iniuriarum ; quanquam enim reus aliquando fecisse negat, plerumque tamen haec actio facto atque animo continetur.

sed alius quoque multus controversiaris genus in qualitas cado iniuriaris quamquam enim reus aliquando facio nego plerusque tamen hic actium facio atque animus contineo


itaque et virium plus adferunt ad discendum renovati ac recentes et acriorem animum, qui fere necessitatibus repugnat.

itaque et vis multus affero ad disco renovati atque recens et acer animus qui fere necessitas repugno


neque vero sat est summam praestare abstinentiam, nisi disciplinae severitate convenientium quoque ad se mores astrinxerit.

neque verus satis sum summa praesto abstinentia nisi disciplina severitas convenientium quoque ad sui mos astrinxerit


sed ad illos iam perfectis constitutisque viribus revertemur; quod in cenis grandibus saepe facimus ut, cum optimis satiati sumus, varietas tamen nobis ex vilioribus grata sit. tunc et elegiam vacabit in manus sumere, cuius princeps habetur Callimachus, secundas confessione plurimorum Philetas occupavit.

sed ad ille iam perficio constituo vis revorto qui in cena grandis saepe facio ut cum bonus satio sum varietas tamen nos ex vilis gratus sum tunc et elegia vaco in manus sumo qui princeps habeo callimachus secundus confessio multus philetas occupo


plus tamen est obscuritatis in contextu et continuatione sermonis et plures modi. quare nec sit tam longus, ut eum prosequi non possit intentio, nec traiectione vel ultra modum hyperbato finis eius differatur. quibus adhuc peior est mixtura verborum, qualis in illo versu. saxa vacant Itali, mediis quae in fluctibus, aras.

multus tamen sum obscuritas in contexo et continuatio sermo et multus modus quare neque sum tam longus ut is prosequor non possum intentio neque traiectio vel ultra modus hyperbaton finis is differo qui adhuc malus sum misceo verbum qualis in ille verro saxum vaco ital medius qui in fluctus ara


scire ubi quoque genere compositionis sit utendum. ea duplex observatio est: altera, quae ad pedes refertur; altera, quae ad comprehensiones, quae efficiuntur ex pedibus. ac de his prius.

scio ubi quoque genus compositio sum utor is duplex observatio sum alter qui ad pes refero alter qui ad comprehensio qui efficio ex pes atque de hic prior


iam paene possessione depulsa est. neque infitiabor, aliquem ex his, qui grammaticen profiteantur, eo usque scientiae progredi posse, ut ad haec quoque tradenda sufficiat; sed cum id aget, rhetoris officio fungetur non suo.

iam paene possessio depello sum neque infitior aliquis ex hic qui grammatice profiteor is usque scientia progredior possum ut ad hic quoque trado sufficio sed cum is ago rhetor officium fungor non suus


sed haec consequentia dico, ἀκόλουθα; est enim consequens sapientiae bonitas; illa insequentia, παρεπόμενα, quae postea facta sunt aut futura. nec sum de nominibus anxius; vocet enim, ut voluerit quisque, dum vis rerum ipsa manifesta sit, appareatque hoc temporis, illud esse natura.

sed hic consequor dico sum enim consequor sapientia bonitas ille insequor qui postea facio sum aut sum neque sum de nomen anxius voco enim ut volo quisque dum volo res ipse manifestus sum appareo hic tempus ille sum natura


sed ad propositum. et quoniam orationis tam ornatus quam perspicuitas aut in singulis verbis est aut in pluribus positus, quid separata, quid iuncta exigant, consideremus. quanquam enim rectissime traditum est, perspicuitatem propriis, ornatum translatis verbis magis egere, sciamus nihil ornatum esse quod sit improprium.

sed ad propono et quoniam oratio tam orno quam perspicuitas aut in singuli verbum sum aut in multus pono quis separo quis iungo exigo considero quamquam enim recingo trado sum perspicuitas proprius orno transfero verbum magis ago scio nihil orno sum qui sum improprium


nam παραβολή quam Cicero collationem vocat, longius res quae comparentur repetere solet. neque hominum modo inter se opera similia spectantur, ut Cicero pro Murena facit: quodsi e portu solventibus, qui iam in portum ex alto invehuntur, praecipere summo studio solent et tempestatum rationem et praedonum et locorum (quod natura adfert, ut iis faveamus, qui eadem pericula, quibus nos perfuncti sumus, ingrediantur), quo me tandem animo esse oportet, prope iam ex magna iactatione terram videntem, in hunc, cui video maximas tempestates esse subeundas? sed et a mutis atque etiam inanimis interim simile huiusmodi ducitur.

nam quam cicero collatio voco longus res qui comparo repeto soleo neque homo modo inter sui opus similis specto ut cicero pro murena facio quodsi e portus solvo qui iam in portus ex altus inveho praecipio superus studium soleo et tempestas ratio et praedo et locus qui natura affero ut is faveo qui idem periculum qui nos perfungor sum ingredior quo ego tandem animus sum oportet prope iam ex magnus iactatio terra video in hic qui video magnus tempestas sum subeo sed et ab mutus atque etiam inanimus interim similis huiusmodi duco


quodsi nemo miratur poetas maximos saepe fecisse, ut non solum initiis operum suorum Musas invocarent, sed provecti quoque longius, cum ad aliquem graviorem venissent locum, repeterent vota et velut nova precatione uterentur,

quodsi nemo miro poeta magnus saepe facio ut non solus initium opus suus musa invoco sed proveho quoque longus cum ad aliquis gravis venio locus repeto veto et velut novo precatio uto


cum pars altera nullam firmiorem probationem esse contendit, quam quae sit hominum scientia nixa; altera ad detrahendam illis fidem omnia, per quae fieri soleant falsa testimonia, enumerat.

cum pars alter nullus firmus probatio sum contendo quam qui sum homo scientia nitor alter ad detraho ille fides omnis per qui fio soleo fallo testimonium enumero


nam praeter id quod prudentis est, quod in quoque optimum est, si possit, suum facere, tum in tanta rei difficultate unum intuentes vix aliqua pars sequitur. ideoque cum totum exprimere quem elegeris paene sit homini inconcessum, plurium bona ponamus ante oculos, ut aliud ex alio haereat, et quod cuique loco conveniat aptemus.

nam praeter is qui prudens sum qui in quoque bonus sum si possum suus facio tum in tantus res difficultas unus intueor vix aliqui pars sequor ideo cum totus exprimo qui eligo paene sum homo inconcessus multus bonus pono ante oculus ut alius ex alius haereo et qui quisque locus convenio apto


nos autem ingressi formare perfectum oratorem, quem in primis esse virum bonum volumus, ad eos qui de hoc opere melius sentiunt, revertamur. rhetoricen autem quidam eandem civilitatem esse iudicaverunt; Cicero scientiae civilis partem vocat (civilis autem scientia idem quod sapientia est); quidam eandem philosophiam,

nos autem ingredior formo perficio orator qui in primus sum vir bonus volo ad is qui de hic opus bonus sentio revorto rhetorice autem quidam idem civilitas sum judico cicero scientia civilis pars voco civilis autem scientia idem qui sapientia sum quidam idem philosophia


nec putet quisquam hoc, quanquam est simile illi ex argumentis loco, quo maiora ex minoribus colliguntur, idem esse. illic enim probatio petitur, hic amplificatio; sicut in Oppianico non id agitur hac comparatione, ut ille male fecerit sed ut peius. est tamen quanquam diversarum rerum quaedam vicinia. repetam itaque hic quoque idem quo sum illic usus exemplum, sed non in eundem usum.

neque puto quisquam hic quamquam sum similis ille ex argumentum locus quo magnus ex paruus colligo idem sum illic enim probatio peto hic amplificatio sicut in oppianicus non is ago hic comparatio ut ille malus facio sed ut malus sum tamen quamquam diversaris res quidam vicinia repeto itaque hic quoque idem quo sum illic utor exemplum sed non in idem usus


sed haec eadem genera commodius in rebus quam in nominibus respondent. Afer enim venuste Manlium Suram, multum in agendo discursantem, salientem, manus iactantem, togam deiicientem et reponentem, non agere, dixit, sed satagere. est enim dictum per se urbanum satagere etiamsi nulla subsit alterius verbi similitudo.

sed hic idem genus commodus in res quam in nomen respondeo afor enim venustus manlius syrus multus in ago discurso salio manus jacto toga deiicientem et repono non ago dico sed satagere sum enim dico per sui urbanus satagere etiamsi nullus subsentio alter verbum similitudo


suadentium et monentium et pollicentium et consolantium gravis, in metu et verecundia contracta, adhortationibus fortis, disputationibus teres, miseratione flexa et flebilis et consulto quasi obscurior; at in egressionibus fusa et securae claritatis, in expositione ac sermonibus recta et inter acutum sonum et gravem media.

suadeo et moneo et polliceo et consolo gravis in metus et verecundia contraho adhortatio fortis disputatio tero miseratio flecto et flebilis et consultum quasi obscurus at in egressio fundo et securus claritas in expositio atque sermo recta et inter acutus sonus et gravis medius


sed nomen est idem iis, a quibus gestus motusque formantur, ut recta sint brachia, ne indoctae rusticae manus, ne status indecorus, ne qua in proferendis pedibus inscitia, ne caput oculique ab alia corporis inclinatione dissideant.

sed nomen sum idem is ab qui gero moveo formo ut recta sum bracchium ne indoctus rustica manus ne status indecorus ne qui in profero pes inscitia ne caput oculus ab alius corpus inclinatio dissideant


quanquam ea non tam est minute atque concise in actionibus utendum quam in disputationibus, quia non docere modo, sed movere etiam ac delectare audientes debet orator, ad quod impetu quoque ac viribus et decore est opus; ut vis amnium maior est altis ripis multoque gurgitis tractu fluentium quam tenuis aquae et obiectu lapillorum resultantis.

quamquam is non tam sum minuo atque concaedes in actio utor quam in disputatio quia non doceo modo sed moveo etiam atque delecto audio debeo orator ad qui impetus quoque atque vis et decus sum opus ut volo amnis magnus sum altus ripa multus gurges traho fluo quam tenuis aqua et objectus lapillus resultantis


quid ergo? non est satis omnia sic dicere, quomodo M. Tullius dixit? mihi quidem satis esset, si omnia consequi possem. quid tamen noceret vim Caesaris, asperitatem Caelii, diligentiam Pollionis, iudicium Calvi quibusdam in locis adsumere?

quis ergo non sum satis omnis sic dico quomodo m tullius dico ego quidem satis sum si omnis consequor possum quis tamen noceo vis caesar asperitas caelius diligentia pollio iudicium calvus quidam in locus adsumo


ergo cum ad eas in studiis vires pervenerit puer, ut, quae prima esse praecepta rhetorum diximus, mente consequi possit, tradendus eius artis magistris erit;

ergo cum ad is in studium vireo pervenio puer ut qui primus sum praecipio rhetor dico mens consequor possum trado is ars magister sum


dicuntur ii causa mortis fuisse. hic finitio est accusatoris, per quem factum est, ut quis perierit, causa mortis est; rei est, qui fecit quid sciens, per quod perire homini necesse est. remota finitione accusatori sat est dicere, causa mortis fuistis; per vos enim factum est, ut homo periret; quia, nisi vos illud fecissetis, viveret.

dico is causa mors sum hic finitio sum accusator per qui facio sum ut quis pereo causa mors sum res sum qui facio quis scio per qui pereo homo necesse sum remoueo finitio accusator satis sum dico causa mors sum per tu enim facio sum ut homo pereo quia nisi tu ille facio vivo


una enim diligenter effecta plus proderit quam plures inchoatae et quasi degustatae. propter quod accidit, ut nec suo loco quidque ponatur, nec illa quae prima sunt servent suam legem, iuvenibus flosculos omnium partium in ea quae sunt dicturi congerentibus; quo fit, ut timentes, ne sequentia perdant, priora confundant.

unus enim diligenter efficio multus prosum quam multus incoho et quasi degusto propter qui accido ut neque suus locus quisque pono neque ille qui primus sum servo suus lex juvenis flosculus omnis pars in is qui sum dico congero quo fio ut timeo ne sequor perdo prior confundo


quid ergo? semper sic aget orator, ut scribet? si licebit, semper. si vero quando impediant brevitate tempora a iudice data, multum ex eo, quod oportuit dici, recidetur; editio habebit omnia. quae tamen secundum naturam iudicantium dicta sunt, non ita posteris tradentur, ne videantur propositi fuisse, non temporis.

quis ergo semper sic ago orator ut scribo si liceo semper si verus quando impedio brevitas tempus ab iudex do multus ex is qui oportet dico recido editio habeo omnis qui tamen secundus natura judico dictum sum non ita posterus trado ne video propono sum non tempus


cum sint autem artium aliae positae in inspectione, id est cognitione et aestimatione rerum, qualis est astrologia, nullum exigens actum sed ipso rei, cuius studium habet, intellectu contenta, quae θεωρητικὴ vocatur; aliae in agendo, quarum in hoc finis est et ipso actu perficitur nihilque post actum operis relinquit, quae πρακτική dicitur, qualis saltatio est;

cum sum autem ars alius pono in inspectio is sum cognitio et aestimatio res qualis sum astrologia nullus exigo ago sed ipse res qui studium habeo intellego contineo qui voco alius in ago qui in hic finis sum et ipse actus perficio nihil post ago opus relinquo qui dico qualis saltatio sum


quod adeo verum est, ut ipsius etiam magistri, si tamen ambitiosis utilia praeferet, hoc opus sit, cum adhuc rudia tractabit ingenia, non statim onerare infirmitatem discentium, sed temperare vires suas et ad intellectum audientis descendere.

qui adeo verus sum ut ipse etiam magister si tamen ambitiosus utilis praefero hic opus sum cum adhuc rudis tracto ingenium non statim onero infirmitas disco sed temperaris vireo suus et ad intellego audio descendo


intuendum etiam, quid adfectet quisque, locuples videri an disertus, iustus an potens. spectantur ante acta dictaque, ex praeteritis enim aestimari solent praesentia. his adiiciunt quidam commotionem; hanc accipi volunt temporarium animi motum, sicut iram, pavorem;

intueor etiam quis adfectet quisque locuples video an dissero iustus an possum specto ante ago dico ex praetereo enim aestimaris soleo praesens hic adiiciunt quidam commotio hic accipio volo temporarius animus motus sicut ira pavor


quodsi neminem malum esse nisi stultum eundem non modo a sapientibus dicitur, sed vulgo quoque semper est creditum, certe non fiet unquam stultus orator. adde quod ne studio quidem operis pulcherrimi vacare mens nisi omnibus vitiis libera potest: primum quod in eodem pectore nullum est honestorum turpiumque consortium, et cogitare optima simul ac deterrima non magis est unius animi quam eiusdem hominis bonum esse ac malum;

quodsi nemo malus sum nisi stultus idem non modo ab sapio dico sed vulgo quoque semper sum credo certus non fio umquam stultus orator addo qui ne studium quidem opus pulcher vacaris mens nisi omnis vitium liber possum primus qui in idem pectus nullus sum honestor turpis consortium et cogito bonus simul atque deterior non magis sum unus animus quam idem homo bonus sum atque malus


etiam ut sint, quod est quartum, membris aequalibus, quod ἰσόκωλον dicitur: si , quantum in agro locisque desertis audacia potest, tantum in foro atque iudiciis impudentia valeret ἰσόκωλον est et ὁμοιόπτωτον habet; non minus nunc in causa cederet Aulus Caecina Sexti Aebutii impudentiae, quam tum in vi facienda cessit audaciae, ἰσόκωλον, ὁμοιόπτωτον, ὁμοιοτέλευτον. accedit et ex illa figura gratia, qua nomina dixi mutatis casibus repeti: non minus cederet quam cessit. at hoc ὁμοιοτέλευτον et παρονομασία est: neminem alteri posse dare in matrimonium, nisi penes quem sit patrimonium.

etiam ut sum qui sum quartus membrum aequal qui dico si quantus in ager locus desero audacia possum tantus in forum atque iudicium impudens valeo sum et habeo non paruus nunc in causa cedo aulus caecina sestius aebutius impudentia quam tum in vis facio cedo audacia accedo et ex ille figuro gratia qui nomen dico mutas casus repeto non paruus cedo quam cedo at hic et sum nemo alter possum do in matrimonium nisi penis qui sum patrimonium


et ad Appium Pulchrum, te , hominem non solum sapientem verum etiam, ut nunc loquimur, urbanum. idem putat a Terentio primum dictum esse obsequium, Caecilius a Sisenna albente caelo. cervicem videtur Hortensius primus dixisse, nam veteres pluraliter appellabant. audendum itaque; neque enim accedo Celso, qui ab oratore verba fingi vetat. nam ,

et ad appius pulcher tu homo non solus sapio verus etiam ut nunc loquor urbanus idem puto ab terentius primus dico sum obsequium caecilius ab sisenna albeo caelum cervix video hortensius primus dico nam vetus pluralis appello audeo itaque neque enim accedo celsus qui ab orator verbum fingo veto nam


contendunt ; quis primus dicat, incertum est, propositio tamen certa; ab eo enim, cuius personam tuebimur, incipiendum erit. et haec quidem de dividendo ex universum praecipi possunt.

contendo quis primus dico incertus sum propositio tamen certus ab is enim qui persona tueor incipio sum et hic quidem de divido ex universus praecipio possum


quaedam enim quasi non narrantes mitigabimus: non quidem, ut adversarius dicit, consilium furti in templum attulit nec diu captavit eius rei tempus; sed occasione et absentia custodum corruptus et pecunia, quae nimium in animis hominum potest, victus est. sed quid refert? peccavit et fur est; nihil attinet id defendere, cuius poenam non recusamus.

quidam enim quasi non narro mitigo non quidem ut adversarius dico consilium furtum in templum affero neque diu capto is res tempus sed occasio et absentia custos corrumpo et pecunia qui nimium in animus homo possum vinco sum sed quis refero pecco et fur sum nihil attineo is defendo qui poena non recuso


ut sit expositio perspicua et brevis, nihil quidem tam raro poterit habere rationem quam excursio; nec unquam debebit esse nisi brevis et talis, ut vi quadam videamur adfectus velut recto itinere depulsi, qualis est Ciceronis circa nuptias Sasiae:

ut sum expositio perspicuus et brevis nihil quidem tam rarus possum habeo ratio quam excursio neque umquam debeo sum nisi brevis et talis ut vis quidam video affectus velut recingo iter depello qualis sum cicero circa nuptiae sasiae


alioqui nihil erit quo probemus, nisi fuerit quod aut sit verum aut videatur, ex quo dubiis fides fiat. pro certis autem habemus primum, quae sensibus percipiuntur, ut quae uidemus, audimus, qualia sunt signa; deinde ea, in quae communi opinione consensum est, deos esse,

alioqui nihil sum quo probo nisi sum qui aut sum verus aut video ex quo dubius fides fio pro certus autem habeo primus qui sensus percipio ut qui uideo audio qualis sum signum deinde is in qui communis opinio consensus sum deus sum


acres , quae ex brevibus ad longas insurgunt; leniores, quae a longis ut breves descendunt. optime incipitur a longis, recte aliquando a brevibus, ut novum crimen; lenius a duabus, ut animadverti indices; sed hoc pro Cluentio recte, quia initium eius partitioni simile est, quae celeritate gaudet.

acer qui ex brevis ad longus insurgo lenis qui ab longus ut brevis descendo optume incipio ab longus rectus aliquando ab brevis ut novus crimen lenis ab duo ut animadverto indico sed hic pro cluentius rectus quia initium is partitio similis sum qui celeritas gaudeo


documento sunt iuvenes Tarentini, qui multa de rege Pyrrho sequius inter cenam locuti, cum rationem facti reposcerentur et neque negari res neque defendi posset, risu sunt et opportune ioco elapsi. namque unus ex iis, immo , inquit, nisi lagona defecisset, occidissemus te; eaque urbanitate tota est invidia criminis dissoluta.

documentum sum juvenis tarentinus qui multus de rex pyrrhus sequius inter cena loquor cum ratio facio reposco et neque negaris res neque defendo possum rideo sum et opportunus iocus elabor namque unus ex is immo inquam nisi lagena deficio occido tu is urbanitas totus sum invidia crimen dissolvo


de coniectura paulo post pluribus. interim est finitio apud Demosthenen, Det Halonnesum Philippus, an reddat? apud Ciceronem in Philippicis, Quid sit tumultus? quid ? non illa similis iudicialium quaestio de statua Servi Sulpici, an iis demum ponenda sit, qui in legatione ferro sunt interempti?

de conicio paulus post multus interim sum finitio apud demosthenes do halonnesum philippus an reddo apud cicero in philippica quis sum tumultus quis non ille similis judicialis quaestio de statua servius sulpicius an is demum pono sum qui in legatio ferrum sum interimo


nam et scribendi ratio coniuncta cum loquendo est, et enarrationem praecedit emendata lectio, et mixtum his omnibus iudicium est; quo quidem ita severe sunt usi veteres grammatici, ut non versus modo censoria quadam virgula notare et libros, qui falso viderentur inscripti, tanquam subditos summovere familia permiserint sibi, sed auctores alios in ordinem redegerint, alios omnino exemerint numero.

nam et scribo ratio conjungo cum loquor sum et enarratio praecedo emendo lectio et misceo hic omnis iudicium sum quo quidem ita sero sum utor vetus grammaticus ut non verro modo censorius quidam virgula noto et liber qui fallo video inscribo tamquam subdo summoveo familia permitto sui sed auctor alius in ordo redigo alius omnino eximo numerus


mitto quod quaedam nullis simulacris significari possunt, ut certe coniunctiones. habeamus enim sane, ut qui notis scribunt, certas imagines omnium et loca scilicet infinita, per quae verba, quot sunt in quinque contra Verrem secundae actionis libris, explicentur, meminerimus etiam omnium quasi depositorum: nonne impediri quoque dicendi cursum necesse est duplici memoriae cura?

mitto qui quidam nullus simulacrum significo possum ut certus coniunctio habeo enim sanus ut qui nosco scribo certo imago omnis et locum scilicet infinitus per qui verbum quot sum in quinque contra verres secundus actio liber explico memini etiam omnis quasi depositor nonne impedio quoque dico cursus necesse sum duplex memoria cura


Iulio Secundo, si longior contigisset aetas, clarissimum profecto nomen oratoris apud posteros foret. adiecisset enim atque adiiciebat ceteris virtutibus suis quod desiderari potest; id est autem, ut esset multo magis pugnax et saepius ad curam rerum ab elocutione respiceret.

julius secundus si longus contingo aetas clarus profecto nomen orator apud posterus sum adicio enim atque adiiciebat ceterus virtus suus qui desidero possum is sum autem ut sum multus magis pugnax et saepis ad cura res ab elocutio respicio


aut positis duobus vel tribus eodem ordine singulis continua reddatur, quale apud Brutum de dictatura Cn. Pompeii, praestat enim nemini imperare quam alicui servire; sine illo enim vivere honeste licet, cum hoc vivendi nulla condicio est.

aut pono duo vel tres idem ordo singuli continuo reddo qualis apud brutus de dicto cn pompejus praesto enim nemo impero quam aliqui servio sine ille enim vivo honestus licet cum hic vivo nullus condicio sum


atqui plerosque videas haerentes circa singula et dum inveniunt et dum inventa ponderant ac dimetiuntur. quod si idcirco fieret ut semper optimis uterentur, abominanda tamen haec infelicitas erat, quae et cursum dicendi refrenat et calorem cogitationis extinguit mora et diffidentia.

atqui plerus video haereo circa singulus et dum invenio et dum invenio pondero atque dimetior qui si idcirco fio ut semper bonus uto abominor tamen hic infelicito sum qui et cursus dico refreno et calor cogitatio extinguit mora et diffido


at ille, qui saxa devolvat et pontem indignetur et ripas sibi faciat, multus et torrens iudicem vel nitentem contra feret cogetque ire, qua rapiet. hic orator et defunctos excitabit ut Appium Caecum, apud hunc et patria ipsa exclamabit, aliquandoque ut Ciceronem in oratione contra Catilinam in senatu alloquetur.

at ille qui saxum devolvo et pons indignor et ripa sui facio multus et torreo judico vel niteo contra fero cogo eo qui rapio hic orator et defungor excito ut appius caecus apud hic et patria ipse exclamo aliqua ut cicero in oratio contra catilina in senatus alloquetur


Cicero quidem initium orandi conditoribus urbium ac legum latoribus dedit, in quibus fuisse vim dicendi necesse est; cur tamen hanc primam originem putet, non video, cum sint adhuc quaedam vagae et sine urbibus ac sine legibus gentes, et tamen qui sunt in iis nati et legationibus fungantur et accusent aliqua atque defendant et denique alium alio melius loqui credant.

cicero quidem initium oro conditor urbs atque lex lator do in qui sum vis dico necesse sum cur tamen hic primus origo puto non video cum sum adhuc quidam vagus et sine urbs atque sine lex gens et tamen qui sum in is nascor et legatio fungor et accuso aliqui atque defendo et denique alius alius bonus loquor credo


alioqui quae tam manifesta et lucida est ratio quam rectae partitionis? sequitur enim naturam ducem adeo ut memoriae id maximum sit auxilium via dicendi non decedere. quapropter ne illos quidem probaverim, qui partitionem vetant ultra tres propositiones extendere. quae sine dubio, si nimium sit multiplex, fugiet memoriam iudicis et turbabit intentionem; hoc tamen numero velut lege non est alliganda, cum possit causa plures desiderare.

alioqui qui tam manifestus et lucidus sum ratio quam recingo partitio sequor enim natura dux adeo ut memoria is magnus sum auxilium via dico non decedo quapropter ne ille quidem probo qui partitio veto ultra tres propositio extendo qui sine dubius si nimium sum multiplex fugio memoria judex et turbo intentio hic tamen numerus velut lex non sum alligo cum possum causa multus desideraris


illa vero adversus omnes et recepta et non inhumana conquestio, si callide quid tacuisse, breviasse, obscurasse distulisse dicuntur.

ille verus adverro omnis et recipio et non inhumanus conquestio si callidus quis taceo breviasse obscuro differo dico