Historiae

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


'Si, Quirites, parum existumaretis, quid inter ius a maioribus relictum vobis et hoc a Sulla paratum servitium interesset, multis mihi disserundum fuit docendique, quas ob iniurias et quotiens a patribus armata plebes secessisset utique vindices paravisset omnis iuris sui tribunos plebis. nunc hortari modo reliquom est et ire primum via, qua capessundam arbitror libertatem. neque me praeterit, quantas opes nobilitatis solus inpotens inani specie magistratus pellere dominatione incipiam, quantoque tutius factio noxiorum agat quam soli innocentes. sed praeter spem bonam ex vobis, quae metum vicit, statui certaminis advorsa pro libertate potiora esse forti viro quam omnino non certavisse.

si quiris parum existimo quis inter ius ab magnus relinquo tu et hic ab sulla paro servitium intersum multus ego dissero sum doceo qui ob injuria et quotiens ab pater armo plebs secedo utique vindico paro omnis ius suus tribunus plebs nunc hortor modo reliquus sum et eo primus via qui capesso arbitror libertas neque ego praetereo quantus ops nobilitas solus impotens inanis species magistratus pello dominatio incipio quantus tueor factio noxius ago quam solus innocens sed praeter spes bonus ex tu qui metus vinco statuo certamen adverto pro libertas potis sum fortis vir quam omnino non certo


An dubium habetis, num officere quid vobis uno animo pergentibus possit, quos languidos socordesque perti- muere? nisi forte C. Cotta, ex factione media consul, aliter quam metu iura quaedam tribunis plebis restituit. et quamquam L. Sicinius primus de potestate tribunicia loqui ausus mussantibus vobis circumventus erat, tamen prius illi invidiam metuere, quam vos iniuriae pertaesum est. quod ego nequeo satis mirari, Quirites; nam spem frustra fuisse intellexistis. Sulla mortuo, qui scelestum inposuerat servitium, finem mali credebatis: ortus est longe saevior Catulus. tumultus intercessit Bruto et Mamerco consulibus. dein C. Curio ad exitium usque insontis tribuni dominatus est. Lucullus superiore anno quantis animis ierit in L. Quintium, vidistis. quantae denique nunc mihi turbae concitantur! quae profecto in cassum agebantur, si prius quam vos serviundi finem, illi dominationis facturi erant: praesertim quom his civilibus armis dicta alia, sed certatum utrimque de dominatione in vobis sit. itaque cetera ex licentia aut odio aut avaritia in tempus arsere; permansit una res modo, quae utrimque quaesita est, et erepta in posterum: vis tribunicia, telum a maioribus libertati paratum. quod ego vos moneo quaesoque ut animadvortatis neu nomina rerum ad ignaviam mutantes otium pro servitio appelletis. quo iam ipso frui, si vera et honesta flagitium superaverit, non est condicio: fuisset, si omnino quiessetis. nunc animum advortere et, nisi viceritis, quoniam omnis iniuria gravitate tutior est, artius habebunt.

an dubius habeo num officio quis tu unus animus pergo possum qui languidus socordesque perti muere nisi fors que cotta ex factio medius consul aliter quam metus ius quidam tribunus plebs restituo et quamquam l sicinius primus de potestas tribunicius loquor audeo musso tu circumvenio sum tamen prior ille invidia metuo quam tu iniuria pertaedet sum qui ego nequeo satis miror quiris nam spes frustra sum intellego sulla mortuus qui scelestus inpono servitium finis malus credo ortus sum longus saevus catulus tumultus intercedo brutus et mamercus consul deinde que curius ad exitium usque insons tribunus dominor sum lucullus superus annus quantus animus eo in l quintius video quantus denique nunc ego turba concito qui profecto in cassus ago si prior quam tu servio finis ille dominatio facio sum praesertim cum hic civilis arma dictum alius sed certas utrimque de dominatio in tu sum itaque ceterus ex licentia aut odium aut avaritia in tempus ardeo permaneo unus res modo qui utrimque quaero sum et eripio in posterus volo tribunicius telis ab magnus libertas paro qui ego tu moneo quaeso ut animadvortas neu nomen res ad ignavio muto otium pro servitium appello quo iam ipse fruor si verus et honestus flagitium supero non sum condicio sum si omnino quiesco nunc animus adverto et nisi vinco quoniam omnis iniuria gravitas tueor sum artus habeo


Quare ita censeo, quoniam M. Lepidus exercitum privato consilio paratum cum pessumis et hostibus rei publicae contra huius ordinis auctoritatem ad urbem ducit, uti Ap. Claudius interrex cum Q. Catulo pro consule et ceteris, quibus imperium est, urbi praesidio sint operamque dent, ne quid res publica detrimenti capiat.'

quaris ita censeo quoniam m lepidus exercitus privo consilium paro cum malus et hostis res publicus contra hic ordo auctoritas ad urbs duco uti ap claudus interrex cum q catulus pro consul et ceterus qui imperium sum urbs praesidium sum opera do ne quis res publicus detrimentum capio


Consules nos fecistis, Quirites, domi bellique impeditissuma re publica. namque imperatores Hispaniae stipendium milites arma frumentum poscunt, et id res cogit, quoniam defectione sociorum et Sertori per montis fuga neque manu certare possunt neque utilia parare. exer- citus in Asia Ciliciaque ob nimias opes Mithridatis aluntur, Macedonia plena hostium est nec minus Italiae marituma et provinciarum, quom interim vectigalia parva et bellis incerta vix partem sumptuum sustinent: ita classe, quae commeatus tuebatur, minore quam antea navigamus. haec si dolo aut socordia nostra contracta sunt, agite, ut monet ira, supplicium sumite: sin fortuna communis asperior est, quare indigna vobis nobisque et re publica incipitis?

consulis nos facio quiris domus bellus impeditissuma res publicus namque imperator hispania stipendium miles arma frumentum posco et is res cogo quoniam defectio socius et sertor per mons fuga neque manus certo possum neque utilis paro exer cieo in asia cilicia ob nimius ops mithridates alo macedonius plenus hostis sum neque paruus italia marituma et provinciaris cum interim vectigalis parvus et bellum incertus vix pars sumptus sustineo ita classis qui commeatus tueor paruus quam antea navigo hic si dolus aut socordia noster contraho sum ago ut moneo ira supplicium sumo sin fortuna communis asper sum quare indignus tu nos et res publicus incipio


An expectatis, dum exercitu rursus admoto ferro atque flamma urbem invadat? quod multo propius est ab eo quo agitat statu, quam ex pace et concordia ad arma civilia. quae ille advorsum divina et humana omnia cepit, non pro sua aut quorum simulat iniuria, sed legum ac libertatis subvortundae. agitur enim ac laceratur animi cupidine et noxarum metu, expers consili, inquies, haec atque illa temptans; metuit otium, odit bellum; luxu atque licentia carendum videt atque interim abutitur vostra socordia. neque mihi satis consili est, metum an ignaviam an dementiam eam appellem, qui videmini tanta mala quasi fulmen optare se quisque ne attingat, sed prohibere ne conari quidem.

an expectas dum exercitus rursus admoueo ferrum atque flamma urbs invado qui multus propius sum ab is quo agito status quam ex pax et concordia ad arma civile qui ille adverto divino et humanus omnis capio non pro suus aut qui simulo iniuria sed lex atque libertas subverto ago enim atque lacero animus cupido et noxaris metus expers consilium inquam hic atque ille tempto metuo otium odi bellum luxus atque licentia careo video atque interim abutor vester socordia neque ego satis consilium sum metus an ignavio an dementia is appello qui video tantus malus quasi fulmen optaris sui quisque ne attingo sed prohibeo ne conor quidem


Vos autem, patres conscripti, quo usque cunctando rem publicam intutam patiemini et verbis arma temptabitis? dilectus advorsum vos habiti, pecuniae publice et privatim extortae, praesidia deducta atque inposita: ex lubidine leges imperantur, quom interim vos legatos et decreta paratis. quanto mehercule avidius pacem petieritis, tanto bellum acrius erit, quom intelleget se metu magis quam aequo et bono sustentatum. nam qui turbas et caedem civium odisse ait et ob id armato Lepido vos inermos retinet, quae victis toleranda sunt, ea quom facere possitis, patiamini potius censet. ita illi a vobis pacem, vobis ab illo bellum suadet. haec si placent, si tanta torpedo animos oppressit, ut obliti scelerum Cinnae, quoius in urbem reditu decus ordinis huius interiit, nihilo minus vos atque coniuges et liberos Lepido permissuri sitis, quid opus decretis, quid auxilio Catuli? quin is et alii boni rem publicam frustra curant. agite ut lubet, parate vobis Cethegi atque alia proditorum patrocinia, qui rapinas et incendia instaurare cupiunt et rursus advorsum deos penatis manus armare. sin libertas et vera magis placent, decernite digna nomine et augete ingenium viris fortibus. adest novos exercitus, ad hoc coloniae veterum militum, nobilitas omnis, duces optumi: fortuna meliores sequitur. iam illa, quae socordia nostra conlecta sunt, dilabentur.

tu autem pater conscribo quo usque cuncto res publicus intutus patior et verbum arma tempto delectus adverto tu habeo pecunia publicus et privatim extorqueo praesidium deduco atque inpono ex libido lex impero cum interim tu legatus et decretum paro quantus hercules avidus pax peto tantus bellum acer sum cum intellego sui metus magis quam aequus et bonus sustentas nam qui turbo et caedes civis odi aio et ob is armo lepidus tu inermus retineo qui vinco tolero sum is cum facio possum patior potis censeo ita ille ab tu pax tu ab ille bellum suadeo hic si placeo si tantus torpedo animus opprimo ut obliuiscor scelus cinna qui in urbs reditus decus ordo hic intereo nihilum paruus tu atque coniunx et liber lepidus permitto sum quis opus decretum quis auxilium catulis quin is et alius bonus res publicus frustra curo ago ut lubet paro tu cethegus atque alius proditor patrocinium qui rapina et incendium instauraris cupio et rursus adverto deus penates manus armaris sin libertas et verus magis placeo decerno dignus nomen et augeo ingenium vis fortis adsum novi exercitus ad hic colonia vetus miles nobilitas omnis dux bonus fortuna bonus sequor iam ille qui socordia noster collecta sum dilabor


'Clementia et probitas vostra, Quirites, quibus per ceteras gentis maxumi et clari estis, plurumum timoris mihi faciunt advorsum tyrannidem L. Sullae, ne, quae ipsi nefanda aestumatis, ea parum credundo de aliis circumveniamini — praesertim quom illi spes omnis in scelere atque perfidia sit neque se aliter tutum putet, quam si peior atque intestabilior metu vostro fuerit, quo captis libertatis curam miseria eximat — aut, si provideritis, in tutandis periculis magis quam ulciscundo teneamini. satellites quidem eius, homines maxumi nominis, optumis maiorum exemplis, nequeo satis mirari, qui dominationis in vos servitium suom mercedem dant et utrumque per iniuriam malunt quam optumo iure liberi agere: praeclara Brutorum atque Aemiliorum et Lutatiorum proles, geniti ad ea, quae maiores virtute peperere, subvortunda. nam quid a Pyrrho, Hannibale Philippoque et Antiocho defensum est aliud quam libertas et suae quoique sedes, neu quoi nisi legibus pareremus? quae cuncta scaevos iste Romulus quasi ab externis rapta tenet, non tot exercituum clade neque consulum et aliorum principum, quos fortuna belli con- sumpserat, satiatus, sed tum crudelior, quom plerosque secundae res in miserationem ex ira vortunt. quin solus omnium post memoriam humani generis supplicia in post futuros conposuit, quis prius iniuria quam vita certa esset, pravissumeque per sceleris immanitatem adhuc tutus fuit, dum vos metu gravioris serviti a repetunda libertate terremini.

clemens et probitas vester quiris qui per ceterus gens magnus et clarus sum plurimus timor ego facio adverto tyrannis l sulla ne qui ipse nefandus aestimo is parum credo de alius circumvenio praesertim cum ille spes omnis in scelus atque perfidia sum neque sui aliter tueor puto quam si malus atque intestabilis metus vester sum quo capio libertas cura miseria eximo aut si provideo in tuto periculum magis quam ulciscor teneo satelles quidem is homo magnus nomen bonus magnus exemplum nequeo satis miror qui dominatio in tu servitium suus merces do et uterque per iniuria malo quam bonus ius liber ago praeclarus brutor atque aemilius et lutatius proles gigno ad is qui magnus virtus pario subverto nam quis ab pyrrhus hannibal philippus et antiochus defendo sum alius quam libertas et suus qui sedes neu qui nisi lex pareo qui cunctus scaevus iste romulus quasi ab externus rapio teneo non tot exercitus clades neque consul et alius princeps qui fortuna bellum continuo sumo satio sed tum crudelis cum plerus secundus res in miseratio ex ira verto quin solus omnis post memoria humanus genus supplicium in post sum conpono quis prior iniuria quam vito certus sum pravus per scelus immanitas adhuc tueor sum dum tu metus gravis servio ab repeto libertas terreo


Neque iam, quid existumetis de illo, sed quantum audeatis, vereor, ne alius alium principem expectantes ante capiamini, non opibus eius, quae futiles et corruptae sunt, sed vostra socordia, qua raptum ire licet et, quam audeas, tam videri felicem. nam praeter satellites conmaculatos quis eadem volt aut quis non omnia mutata praeter victoriam? scilicet milites, quorum sanguine Tarulae Scirtoque, pessumis servorum, divitiae partae sunt! an quibus praelatus in magistratibus capiundis Fufidius, ancilla turpis, honorum omnium dehonestamentum? itaque maxumam mihi fiduciam parit victor exercitus, quoi per tot volnera et labores nihil praeter tyrannum quaesitum est. nisi forte tribuniciam potesta- tem evorsum profecti sunt, per arma conditam a maioribus suis, utique iura et iudicia sibimet extorquerent: egregia scilicet mercede, quom relegati in paludes et silvas contumeliam atque invidiam suam, praemia penes paucos intellegerent. quare igitur tanto agmine atque animis incedit? quia secundae res mire sunt vitiis obtentui, quibus labefactis, quam formidatus est, tam contemnetur; nisi forte specie concordiae et pacis, quae sceleri et parricidio suo nomina indidit. neque aliter rem publicam et belli finem ait, nisi maneat expulsa agris plebes, praeda civilis acerbissuma, ius iudiciumque omnium rerum penes se, quod populi Romani fuit. quae si vobis pax et conposita intelleguntur, maxuma turbamenta rei publicae atque exitia probate, adnuite legibus inpositis, accipite otium cum servitio et tradite exem- plum posteris ad rem publicam suimet sanguinis mercede circumveniundam. mihi quamquam per hoc summum imperium satis quaesitum erat nomini maiorum, dignitati atque etiam praesidio, tamen non fuit consilium privatas opes facere, potiorque visa est periculosa libertas quieto servitio. quae si probatis, adeste, Quirites, et bene iuvantibus divis M. Aemilium consulem ducem et auctorem sequimini ad recipiundam libertatem.'

neque iam quis existimo de ille sed quantus audeo vereor ne alius alius princeps exspecto ante capio non ops is qui futilis et corrumpo sum sed vester socordia qui rapio eo licet et quam audeo tam video felix nam praeter satelles conmaculo quis idem volo aut quis non omnis muto praeter victoria scilicet miles qui sanguis tarulae scirtoque malus servus divitiae pario sum an qui praefero in magistratus capio fufidius ancilla turpis honor omnis dehonestamentum itaque magnus ego fiducia pario victor exercitus qui per tot vulnero et labor nihil praeter tyrannus quaero sum nisi fors tribunicius potesta tem exverto proficiscor sum per arma condo ab magnus suus utique ius et iudicium sui extorqueo egregius scilicet merces cum relego in palus et silva contumelia atque invidia suus praemium penis paucus intellego quare igitur tantus agmen atque animus incedo quia secundus res mirus sum vitium obtentus qui labefacio quam formido sum tam contemno nisi fors species concordia et pax qui scelus et parricidium suus nomen indo neque aliter res publicus et bellum finis aio nisi maneo expello ager plebs praeda civilis acerbus ius judicium omnis res penis sui qui populus romanus sum qui si tu pax et compositum intellego magnus turbamentum res publicus atque exitium probo annuo lex inpono accipio otium cum servitium et trado exem plum posterus ad res publicus suo sanguis merces circumvenio ego quamquam per hic superus imperium satis quaero sum nomen magnus dignitas atque etiam praesidium tamen non sum consilium privo ops facio potio video sum periculosus libertas quiesco servitium qui si probo adsum quiris et bene juvo divus m aemilius consul dux et auctor sequor ad recipio libertas


Atque ego, quoius aetati mors propior est, non deprecor, si quid ea vobis incommodi demitur; neque mox ingenio corporis honestius quam pro vostra salute finem vitae fecerim. adsum en C. Cotta consul, facio quod saepe maiores asperis bellis fecere: voveo dedoque me pro re publica. quam deinde quoi mandetis, circumspicite; nam talem honorem bonus nemo volet, quom fortunae et maris et belli ab aliis acti ratio reddunda aut turpiter moriundum sit. tantummodo in animis habetote non me ob scelus aut avaritiam caesum, sed volentem pro maxumis beneficiis animam dono dedisse. per vos, Quirites, et gloriam maiorum, tolerate advorsa et consulite rei publicae. multa cura summo imperio inest, multi ingentes labores, quos nequiquam abnuitis et pacis opu- lentiam quaeritis, quom omnes provinciae regna, maria terraeque aspera aut fessa bellis sint.'

atque ego qui aetas mors propior sum non deprecor si quis is tu incommodus demo neque mox ingenium corpus honestus quam pro vester salus finis vita facio adsum en que cotta consul facio qui saepe magnus asper bellum facio voveo dedo ego pro res publicus quam deinde qui mando circumspicio nam talis honor bonus nemo volo cum fortuna et mare et bellum ab alius ago ratio reddo aut turpis morior sum tantummodo in animus habeo non ego ob scelus aut avaritia caedo sed volo pro magnus beneficium anima donum do per tu quiris et gloria magnus tolero adverto et consulo res publicus multus cura superus imperium insum multus ingens labor qui nequiquam abnuo et pax opu lentiam quaero cum omnis provincia regnum mare terra asper aut fessus bellum sum


Quid censes igitur? aliquis vostrum subiecerit. primum omnium omittundum morem hunc quem agitis inpigrae linguae, animi ignavi, non ultra contionis locum memores libertatis. deinde — ne vos ad virilia illa vocem, quo tribunos plebei modo, patricium magistratum, libera ab auctoribus patriciis suffragia maiores vostri paravere — quom vis omnis, Quirites, in vobis sit et quae iussa nunc pro aliis toleratis, pro vobis agere aut non agere certe possitis, Iovem aut alium quem deum consultorem expectatis? magna illa consulum imperia et patrum decreta vos exequendo rata efficitis, Quirites, ultroque licentiam in vos auctum atque adiutum properatis. neque ego vos ultum iniurias hortor, magis uti requiem cupiatis, neque discordias, uti illi criminantur, sed earum finem volens iure gentium res repeto et, si pertinaciter retinebunt, non arma neque secessionem, tantummodo ne amplius sanguinem vostrum praebeatis, censebo. gerant habeantque suo modo imperia, quaerant triumphos, Mithridatem, Sertorium et reliquias exulum persequantur cum imaginibus suis: absit periculum et labos, quibus nulla pars fructus est; nisi forte repentina ista frumentaria lege munia vostra pensantur. qua tamen quinis modiis libertatem omnium aestumavere, qui profecto non amplius possunt alimentis carceris. namque ut illis exiguitate mors prohibetur, senescunt vires, sic neque absolvit cura familiari tam parva res et ignavi quoiusque tenuissumas spes frustratur. quae tamen quamvis ampla quoniam serviti pretium ostentaretur, quoius torpedinis erat decipi et vostrarum rerum ultro iniuriae gratiam debere? cavendus dolus est. namque alio modo neque valent in univorsos neque conabuntur. itaque simul conparant delenimenta et differunt vos in adventum Cn. Pompei, quem ipsum, ubi pertimuere, sublatum in cervices suas, mox dempto metu lacerant. neque eos pudet, vindices uti se ferunt libertatis, tot viros sine uno aut remittere iniuriam non audere aut ius non posse defendere. mihi quidem satis spectatum est Pompeium, tantae gloriae adulescentem, malle principem volentibus vobis esse quam illis dominationis socium auctoremque in primis fore tribuniciae potestatis. verum, Quirites, antea singuli cives in pluribus, non in uno cuncti praesidia habebatis. neque mortalium quisquam dare aut eripere talia unus poterat.

quis censeo igitur aliquis vester subjacio primus omnis omitto mos hic qui ago impiger lingua animus ignavus non ultra contio locus memor libertas deinde ne tu ad virilia ille voco quo tribunus plebes modo patricius magistratus liber ab auctor patricius suffragium magnus vester paro cum volo omnis quiris in tu sum et qui iubeo nunc pro alius tolero pro tu ago aut non ago certus possum iuppiter aut alius qui deus consultor expectas magnus ille consul imperium et pater decretum tu exequendo reor efficio quiris ulter licentia in tu augeo atque adjuvo propero neque ego tu ulciscor injuria hortor magis uti requies cupio neque discordia uti ille criminor sed is finis volo ius gens res repeto et si pertinax retineo non arma neque secessio tantummodo ne amplus sanguis vester praebeo censeo gero habeo suus modo imperium quaero triumphus mithridates sertorius et reliquiae exsul persequor cum imago suus absum periculum et labos qui nullus pars fructus sum nisi fors repentinus iste frumentarius lex munia vester penso qui tamen quini modius libertas omnis aestimo qui profecto non amplus possum alimentum carcer namque ut ille exiguitas mors prohibeo senesco vireo sic neque absolvo cura familiaris tam parvus res et ignavus cujus tenuis spes frustro qui tamen quivis amplus quoniam servio pretium ostento qui torpedo sum decipio et vostraris res ultro iniuria gratia debeo caveo dolus sum namque alius modo neque valeo in univorsos neque conor itaque simul conparo delenimentum et differo tu in advenio cn pompejus qui ipse ubi pertimeo tollo in cervix suus mox dempto metus lacero neque is pudeo vindico uti sui fero libertas tot vir sine unus aut remitto iniuria non audeo aut ius non possum defendo ego quidem satis spectas sum pompejus tantus gloria adulescens malo princeps volo tu sum quam ille dominatio socius auctoro in primus sum tribunicius potestas verus quiris antea singuli civis in multus non in unus cunctus praesidium habeo neque mortalis quisquam do aut eripio talis unus possum


Equidem fateor me ad hoc bellum maiore studio quam consilio profectum, quippe qui nomine modo imperi a vobis accepto diebus quadraginta exercitum paravi hostisque in cervicibus iam Italiae agentis ab Alpibus in Hispaniam submovi. per eas iter aliud atque Hannibal, nobis opportunius, patefeci. recepi Galliam, Pyrenaeum, Lacetaniam, Indigetis et primum impetum Sertori victoris novis militibus et multo paucioribus sustinui hiememque castris inter saevissumos hostis, non per oppida neque ex ambitione mea egi. quid deinde proelia aut expeditiones hibernas, oppida excisa aut recepta enumerem? quando res plus valet quam verba. castra hostium apud Sucronem capta et proelium apud flumen Durium et dux hostium C. Herennius cum urbe Valentia et exercitu deleti satis clara vobis sunt. pro quis, o grati patres, egestatem et famem redditis.

equidem fateor ego ad hic bellum magnus studium quam consilium proficiscor quippe qui nomen modo imperium ab tu accipio dies quadraginta exercitus paro hostis in cervix iam italia ago ab alpis in hispania submoveo per is iter alius atque hannibal nos opportunus patefacio recipio gallia pyrenaeus lacetania indigeo et primus impetus sertor victor novus miles et multus paucus sustineo hiemo castrum inter saevus hostis non per oppidum neque ex ambitio meus ago quis deinde proelio aut expeditio hiberno oppidum excaedo aut recipio enumero quando res multus valeo quam verbum castrum hostis apud sucro capio et proelium apud flumen durius et dux hostis que herennius cum urbs valentia et exercitus deleo satis clarus tu sum pro quis o gratus pater egestas et fames reddo


Quamquam omnes alii creati pro iure vostro vim cunctam et imperia sua gratia aut spe aut praemiis in vos convortere meliusque habent mercede delinquere quam gratis recte facere. itaque omnes concessere iam in pau- corum dominationem, qui per militare nomen aerarium exercitus regna provincias occupavere et arcem habent ex spoliis vostris, quom interim more pecorum vos multitudo singulis habendos fruendosque praebetis, exuti omnibus, quae maiores reliquere; nisi quia vobismet ipsi per suffragia, ut praesides olim, nunc dominos destinatis. itaque concessere illuc omnes, at mox, si vo- stra receperitis, ad vos plerique. raris enim animus est ad ea, quae placent, defendunda, ceteri validiorum sunt.

quamquam omnis alius creo pro ius vester vis cunctus et imperium suus gratia aut spes aut praemium in tu converto bonus habeo merces delinquo quam gratus rectus facio itaque omnis concedo iam in pau corum dominatio qui per militaris nomen aerarius exercitus regnum provincia occupo et arx habeo ex spolium vester cum interim mos pecus tu multitudo singuli habeo fruor praebeo exuo omnis qui magnus relinquo nisi quia tu ipse per suffragium ut praesideo olim nunc dominus destino itaque concedo illic omnis at mox si vo stra recipio ad tu plerusque raris enim animus sum ad is qui placeo defendo ceterus validus sum


Namque Romanis cum nationibus populis regibus cunctis una et ea vetus causa bellandi est: cupido profunda imperi et divitiarum. qua primo cum rege Macedonum Philippo bellum sumpsere, dum a Carthaginiensibus premebantur, amicitiam simulantes. ei subvenientem Antiochum concessione Asiae per dolum avortere, ac mox fracto Philippo Antiochus omni cis Taurum agro et decem milibus talentorum spoliatus est. Persen deinde, Philippi filium, post multa et varia certamina apud Samothracas deos acceptum in fidem callidi et repertores perfidiae, quia pacto vitam dederant, insomniis occidere. Eumenem, quoius amicitiam gloriose ostentant, initio prodidere Antiocho pacis mercedem; post, habitum custodiae agri captivi, sumptibus et contumeliis ex rege miserrumum servorum effecere, simulatoque inpio testamento filium eius Aristonicum, quia patrium regnum petiverat, hostium more per triumphum duxere; Asia ab ipsis obsessa est. postremo Bithyniam Nicomede mortuo diripuere, quom filius Nysa, quam reginam appellaverat, genitus haud dubie esset.

namque romanus cum natio populus rex cunctus unus et is vetus causa bellor sum cupido profundus imperium et divitiaris qui primus cum rex macedones philippus bellum sumo dum ab carthaginiensis premo amicitia simulo is subvenio antiochus concessio asia per dolus averto atque mox frango philippus antiochus omnis cis taurus ager et decem mille talentor spolio sum perses deinde philippus filius post multus et vario certamen apud samothraca deus accipio in fides callidus et repertor perfidia quia pacisco vita do insomnia occaedes eumenes qui amicitia gloriosus ostento initium prodo antiochus pax merces post habitus custodia ager captivus sumptus et contumelia ex rex miserrumum servus efficio simulo impius testamentum filius is aristonicus quia patrius regnum peto hostis mos per triumphus duco asia ab ipse obsedeo sum postremo bithynia nicomedes mortuus diripio cum filius nysa quam regina appello gigno haud dubius sum


'Rex Mithridates regi Arsaci salutem. Omnes, qui secundis rebus suis ad belli societatem orantur, considerare debent, liceatne tum pacem agere, dein, quod quaesitur, satisne pium tutum gloriosum an indecorum sit. tibi si perpetua pace frui licet, nisi hostes opportuni et scelestissumi, egregia fama, si Romanos oppresseris, futura est, neque petere audeam societatem et frustra mala mea cum bonis tuis misceri sperem. atque ea, quae te morari posse videntur, ira in Tigranem recentis belli et meae res parum prosperae, si vera existumare voles, maxume hortabuntur. ille enim obnoxius qualem tu voles societatem accipiet; mihi fortuna multis rebus ereptis usum dedit bene suadendi et, quod florentibus optabile est, ego non validissumus praebeo exemplum, quo rectius tua conponas.

rex mithridates rex arsaces salus omnis qui secundus res suus ad bellum societas oro considero debeo liceo tum pax ago deinde qui quaeso sero pius tueor gloriosus an indecorus sum tu si perpetuus pax fruor licet nisi hostis opportunus et scelestus egregius fama si romanus opprimo sum sum neque peto audeo societas et frustra malus meus cum bonus tuus misceo spero atque is qui tu moraris possum video ira in tigranes recens bellum et meus res parum prosper si verus existimo volo magnus horto ille enim obnoxius qual tu volo societas accipio ego fortuna multus res eripio usus do bene suadeo et qui floreo optabilis sum ego non validus praebeo exemplum quo rectus tuus conpono


Itaque verborum satis dictum est, neque enim ignorantia res claudit. verum occupavit nescio quae vos torpedo, qua non gloria movemini neque flagitio, cunctaque praesenti ignavia mutavistis, abunde libertatem rati, scilicet quia tergis abstinetur et huc ire licet atque illuc, munera ditium dominorum. atque haec eadem non sunt agrestibus, sed caeduntur inter potentium inimicitias donoque dantur in provincias magistratibus. ita pugnatur et vincitur paucis: plebes, quodcumque accidit, pro victis est et in dies magis erit, si quidem maiore cura dominationem illi retinuerint, quam vos repetiveritis libertatem.'

itaque verbum satis dico sum neque enim ignoro res claudo verus occupo nescio qui tu torpedo qui non gloria moveo neque flagitium cuncto praesens ignavia muto abunde libertas reor scilicet quia tergeo abstineo et huc eo licet atque illic munus dives dominus atque hic idem non sum agrestis sed caedo inter potens inimicitia dono do in provincia magistratus ita pugno et vincio paucus plebs quicumque accido pro vinco sum et in dies magis sum si quidem magnus cura dominatio ille retineo quam tu repeto libertas


Nunc quaeso considera, nobis oppressis utrum firmiorem te ad resistundum an finem belli futurum putes? scio equidem tibi magnas opes virorum, armorum et auri esse; et ea re a nobis ad societatem, ab illis ad praedam pe- teris. ceterum consilium est, Tigranis regno integro meis militibus belli prudentibus procul ab domo parvo labore per nostra corpora bellum conficere, quo neque vincere neque vinci sine tuo periculo possumus. an ignoras Romanos, postquam ad occidentem pergentibus finem Oceanus fecit, arma huc convortisse? neque quicquam a principio nisi raptum habere, domum coniuges agros imperium? convenas olim sine patria parentibus, peste conditos orbis terrarum; quibus non humana ulla neque divina obstant, quin socios amicos, procul iuxta sitos, inopes potentisque trahant excindant, omniaque non serva et maxume regna hostilia ducant? namque pauci libertatem, pars magna iustos dominos volunt; nos suspecti sumus aemuli et in tempore vindices adfuturi. tu vero, quoi Seleucea, maxuma urbium, regnumque Persidis inclutis divitiis est, quid ab illis nisi dolum in praesens et postea bellum expectas? Romani arma in omnis habent, acerruma in eos, quibus victis spolia maxuma sunt; audendo et fallundo et bella ex bellis serundo magni facti: per hunc morem extinguent omnia aut occident. quod haud difficile est, si tu Mesopotamia, nos Armenia circumgredimur exercitum sine frumento, sine auxiliis, fortuna aut nostris vitiis adhuc incolumem. teque illa fama sequetur, auxilio profectum magnis regibus latrones gentium oppressisse. quod uti facias, moneo hortorque, neu malis pernicie nostra tuam prolatare quam societate victor fieri.'

nunc quaeso considero nos opprimo utrum firmus tu ad resisto an finis bellum sum puto scio equidem tu magnus ops vir armus et aurum sum et is res ab nos ad societas ab ille ad praeda pe tero ceterum consilium sum tigranes regnum integer meus miles bellum prudens procul ab domus parvus labor per noster corpus bellum confacio quo neque vinco neque vinco sine tuus periculum possum an ignoro romanus postquam ad occaedes pergo finis oceanus facio arma huc converto neque quisquam ab principium nisi rapio habeo domus coniunx ager imperium convena olim sine patria parens pestis condio orbis terra qui non humanus ullus neque divino obsto quin socius amicus procul iuxta sino inops possum traho excindant omne non servo et magnus regnum hostilis duco namque paucus libertas pars magnus iustus dominus volo nos suspicio sum aemulis et in tempus vindico adsum tu verus qui seleucia magnus urbs regnum persido inclutus divitiae sum quis ab ille nisi dolus in praesens et postea bellum expecto romanus arma in omnis habeo acerruma in is qui vinco spolium magnus sum audeo et fallo et bellum ex bellum sero magnus facio per hic mos extinguent omnis aut occaedes qui haud difficilis sum si tu mesopotamia nos armenium circumgredior exercitus sine frumentum sine auxilium fortuna aut noster vitium adhuc incolumis tu ille fama sequor auxilium proficiscor magnus rex latro gens opprimo qui uti facio moneo horto neu malus pernicies noster tuus prolataris quam societas victor fio


Nam quid ego me appellem? quem diiunctum undique regnis et tetrarchiis ab imperio eorum, quia fama erat divitem neque serviturum esse, per Nicomedem bello lacessiverunt, sceleris eorum haud ignarum et ea, quae accidere, testatum antea Cretensis, solos omnium liberos ea tempestate, et regem Ptolemaeum. atque ego ultus iniurias Nicomedem Bithynia expuli Asiamque, spolium regis Antiochi, recepi et Graeciae dempsi grave servitium. incepta mea postremus servorum Archelaus exercitu prodito impedivit. illique, quos ignavia aut prava calliditas, ut meis laboribus tuti essent, armis abstinuit, acerbissumas poenas solvunt, Ptolemaeus pretio in dies bellum prolatans, Cretenses inpugnati semel iam neque finem nisi excidio habituri. equidem quom mihi ob ipsorum interna mala dilata proelia magis quam pacem datam intellegerem, abnuente Tigrane, qui mea dicta sero probat, te remoto procul, omnibus aliis obnoxiis, rursus tamen bellum coepi, Marcumque Cottam, Romanum du- cem, apud Calchedona terra fudi, mari exui classe pulcherruma. apud Cyzicum magno cum exercitu in obsidio moranti frumentum defuit, nullo circum adnitente; simul hiems mari prohibebat. ita sine vi hostium regredi co- natus in patrium regnum naufragiis apud Parium et Heracleam militum optumos cum classibus amisi. restituto deinde apud Caberam exercitu et variis inter me atque Lucullum proeliis inopia rursus ambos incessit. illi suberat regnum Ariobarzanis bello intactum, ego vastis circum omnibus locis in Armeniam concessi. secutique Romani non me, sed morem suom omnia regna subvortundi, quia multitudinem artis locis pugna prohibuere, inpru- dentiam Tigranis pro victoria ostentant.

nam quis ego ego appello qui diiunctum undique regnum et tetrarchia ab imperium is quia fama sum dives neque servio sum per nicomedes bellum lacesso scelus is haud ignarus et is qui accido testas antea cretensis solus omnis liber is tempestas et rex ptolemaeus atque ego ulciscor injuria nicomedes bithynia expello asia spolium rex antiochus recipio et graecia demo gravis servitium inceptum meus posterus servus archelaus exercitus prodeo impedio ille qui ignavia aut pravus calliditas ut meus labor tueor sum arma abstineo acerbus poena solvo ptolemaeus pretium in dies bellum prolato cretensis impugnatus semel iam neque finis nisi excidium habeo equidem cum ego ob ipse internus malus differo proelio magis quam pax do intellego abnuo tigranes qui meus dictum serus probo tu removeo procul omnis alius obnoxius rursus tamen bellum coepio marcus cotta romanus du cem apud calchedona terra fundo mare exuo classis pulcher apud cyzicus magnus cum exercitus in obsidio moror frumentum desum nullus circum annitor simul hiems mare prohibeo ita sine vis hostis regredior co nascor in patrius regnum naufragium apud parius et heraclea miles bonus cum classis amitto restituo deinde apud caberam exercitus et varius inter ego atque lucullus proelium inopia rursus ambo incedo ille subsum regnum ariobarzanes bellum intactus ego vastus circum omnis locus in armenia concedo sequor romanus non ego sed mos suus omnis regnum subverto quia multitudo ars locus pugno prohibeo inpru dentiam tigranes pro victoria ostento


A prima adulescentia in ore vostro privatus et in magistratibus egi: qui lingua, qui consilio meo, qui pecunia voluere, usi sunt; neque ego callidam facundiam neque ingenium ad male faciundum exercui: avidissumus privatae gratiae maxumas inimicitias pro re publica suscepi; quis victus cum illa simul, quom egens alienae opis plura mala expectarem, vos, Quirites, rursus mihi patriam deosque penatis cum ingenti dignitate dedistis. pro quibus beneficiis vix satis gratus videar, si singulis animam quam nequeo concesserim. nam vita et mors iura naturae sunt: ut sine dedecore cum civibus fama et fortunis integer agas, id dono datur atque accipitur.

ab primus adulescentia in os vester privo et in magistratus ago qui lingua qui consilium meus qui pecunia volo utor sum neque ego callidus facundia neque ingenium ad malus facio exerceo avidus privo gratia magnus inimicitia pro res publicus suscipio quis vinco cum ille simul cum egeo alienus ops multus malus expectaris tu quiris rursus ego patria deus penates cum ingens dignitas do pro qui beneficium vix satis gratus video si singuli anima quam nequeo concedo nam vito et mors ius natura sum ut sine dedecor cum civis fama et fortuna integer ago is donum do atque accipio


'Quirites, multa mihi pericula domi militiaeque, multa advorsa fuere, quorum alia toleravi, partim reppuli deorum auxiliis et virtute mea; in quis omnibus numquam animus negotio defuit neque decretis labos; malae secundaeque res opes, non ingenium mihi mutabant. at contra in his miseriis cuncta me cum fortuna deseruere. praeterea senectus, per se gravis, curam duplicat, quoi misero acta iam aetate ne mortem quidem honestam sperare licet. nam si parricida vostri sum et bis genitus hic deos penatis meos patriamque et summum imperium vilia habeo, quis mihi vivo cruciatus satis est aut quae poena mortuo? quin omnia memorata apud inferos supplicia scelere meo vici.

quiris multus ego periculum domus militia multus adverto sum qui alius tolero pars repello deus auxilium et virtus meus in quis omnis numquam animus negotium desum neque decretum labos malus secundus res ops non ingenium ego muto at contra in hic miseria cunctus ego cum fortuna desero praeterea senectus per sui gravis cura duplico qui mitto ago iam aetas ne mors quidem honestus spero licet nam si parricida vester sum et bis gigno hic deus penates meus patria et superus imperium vilis habeo quis ego vivo cruciatus satis sum aut qui poena mortuus quin omnis memoro apud inferi supplicium scelus meus vinco


'Maxume vellem, patres conscripti, rem publicam quietam esse aut in periculis a promptissumo quoque defendi, denique prava incepta consultoribus noxae esse. sed contra seditionibus omnia turbata sunt et ab iis, quos prohibere magis decebat; postremo, quae pessumi et stultissumi decrevere, ea bonis et sapientibus faciunda sunt. nam bellum atque arma, quamquam vobis invisa, tamen, quia Lepido placent, sumunda sunt; nisi forte quoi pacem praestare et bellum pati consilium est. pro di boni, qui hanc urbem omissa cura adhuc tegitis, M. Aemilius, omnium flagitiosorum postremus, qui peior an ignavior sit deliberari non potest, exercitum opprimundae libertatis habet et se e contempto metuendum effecit; vos mussantes et retractantes verbis et vatum carminibus pacem optatis magis quam defenditis, neque intellegitis mollitia decretorum vobis dignitatem, illi metum detrahi. atque id iure, quoniam ex rapinis consulatum, ob seditionem provinciam cum exercitu adeptus est. quid ille ob bene facta cepisset, quoius sceleribus tanta praemia tribuistis? at scilicet eos, qui ad postremum usque legatos pacem concordiam et alia huiusce modi decreverunt, gratiam ab eo peperisse. immo despecti et indigni re publica habiti praedae loco aestumantur, quippe metu pacem repetentes, quo habitam amiserant.

magnus volo pater conscribo res publicus quiesco sum aut in periculum ab promptus quoque defendo denique pravus inceptum consultor noxa sum sed contra seditio omnis turbo sum et ab is qui prohibeo magis decet postremo qui malus et stultus decerno is bonus et sapio facio sum nam bellum atque arma quamquam tu invideo tamen quia lepidus placeo sumo sum nisi fors qui pax praesto et bellum patior consilium sum pro deus bonus qui hic urbs omitto cura adhuc tego m aemilius omnis flagitiosor posterus qui malus an ignavus sum deliberaris non possum exercitus opprimo libertas habeo et sui e contemno metuo efficio tu musso et retracto verbum et vates carmen pax opto magis quam defendo neque intellego mollitia decretor tu dignitas ille metus detraho atque is ius quoniam ex rapina consulatus ob seditio provincia cum exercitus adipiscor sum quis ille ob bene facio capio qui scelus tantus praemium tribuo at scilicet is qui ad posterus usque legatus pax concordia et alius hic modus decerno gratia ab is pario immo despicio et indignus res publicus habeo praeda locus aestimo quippe metus pax repeto quo habeo amitto


Agundum atque obviam eundum est, Quirites, ne spolia vostra penes illos sint, non prolatandum neque votis paranda auxilia; nisi forte speratis taedium iam aut pudorem tyrannidis Sullae esse et eum per scelus occupata periculosius dimissurum. at ille eo processit, ut nihil gloriosum nisi tutum et omnia retinendae do- minationis honesta aestumet. itaque illa quies et otium cum libertate, quae multi probi potius quam laborem cum honoribus capessebant, nulla sunt; hac tempestate serviundum aut imperitandum, habendus metus est aut faciundus, Quirites. nam quid ultra? quaeve humana superant aut divina inpulluta sunt? populus Romanus, paulo ante gentium moderator, exutus imperio gloria iure, agitandi inops despectusque ne servilia quidem alimenta reliqua habet. sociorum et Lati magna vis civitate pro multis et egregiis factis a vobis data per unum prohibentur, et plebis innoxiae patrias sedes occupavere pauci satellites mercedem scelerum. leges iudicia aerarium provinciae reges penes unum, denique necis civium et vitae licentia. simul humanas hostias vidistis et sepulcra infecta sanguine civili. estne viris reliqui aliud quam solvere iniuriam aut mori per virtutem? quoniam quidem unum omnibus finem natura vel ferro saeptis statuit, neque quisquam extremam necessitatem nihil ausus nisi muliebri ingenio expectat.

ago atque obvius eo sum quiris ne spolium vester penis ille sum non prolato neque voveo paro auxilium nisi fors spero taedium iam aut pudor tyrannis sulla sum et is per scelus occupo periculosus dimitto at ille is procedo ut nihil gloriosus nisi tueor et omnis retineo do minatio honestus aestimo itaque ille quies et otium cum libertas qui multus probus potis quam labor cum honor capesso nullus sum hic tempestas servio aut imperito habeo metus sum aut facio quiris nam quis ultra qui humanus supero aut divino inpulluta sum populus romanus paulus ante gens moderator exuo imperium gloria ius agito inops despicio ne servilis quidem alimentum reliquus habeo socius et latius magnus volo civitas pro multus et egregius facio ab tu do per unus prohibeo et plebs innoxius patria sedes occupo paucus satelles merces scelus lex iudicium aerarius provincia rex penis unus denique nex civis et vita licentia simul humanus hostio video et sepulcrum inficio sanguis civilis edo vis reliquus alius quam solvo iniuria aut morior per virtus quoniam quidem unus omnis finis natura vel ferrum saeptum statuo neque quisquam extremus necessitas nihil audeo nisi muliebris ingenium expecto


Itaque meo et hostium exercitui par condicio est; namque stipendium neutri datur, victor uterque in Italiam venire potest. quod ego vos moneo quaesoque ut animadvortatis neu cogatis necessitatibus privatim mihi consulere. Hispaniam citeriorem, quae non ab hostibus tenetur, nos aut Sertorius ad internecionem vastavimus, praeter maritumas civitatis: ultro nobis sumptui onerique sunt. Gallia superiore anno Metelli exercitum stipendio frumentoque aluit et nunc malis fructibus ipsa vix agitat. ego non rem familiarem modo, verum etiam fidem consumpsi. reliqui vos estis: qui nisi subvenitis, invito et praedicente me exercitus hinc et cum eo omne bellum Hispaniae in Italiam transgredientur.'

itaque meus et hostis exercitus par condicio sum namque stipendium neuter do victor uterque in italia venio possum qui ego tu moneo quaeso ut animadvortas neu cogo necessitas privatim ego consulo hispania citer qui non ab hostis teneo nos aut sertorius ad internecio vasto praeter maritumas civitas ultro nos sumptus onus sum gallia superus annus metellus exercitus stipendium frumentum alo et nunc malus fructus ipse vix agito ego non res familiaris modo verus etiam fides consumo reliquus tu sum qui nisi subvenio invito et praedico ego exercitus hinc et cum is omnis bellum hispania in italia transgredior


'Si advorsus vos patriamque et deos penatis tot labores et pericula suscepissem, quotiens a prima adule- scentia ductu meo scelestissumi hostes fusi et vobis salus quaesita est, nihil amplius in absentem me statuissetis, quam adhuc agitis, patres conscripti, quem contra aetatem proiectum ad bellum saevissumum cum exercitu optume merito, quantum est in vobis, fame, miserruma omnium morte, confecistis. hacine spe populus Romanus liberos suos ad bellum misit? haec sunt praemia pro volneribus et totiens ob rem publicam fuso sanguine? fessus scribundo mittundoque legatos omnis opes et spes privatas meas consumpsi, quom interim a vobis per triennium vix annuos sumptus datus est. per deos inmortalis, utrum censetis me vicem aerari praestare an exercitum sine frumento et stipendio habere posse?

si adversus tu patria et deus penates tot labor et periculum suscipio quotiens ab primus adulis scentia ductus meus scelestus hostis fundo et tu salus quaero sum nihil amplus in absum ego statuo quam adhuc ago pater conscribo qui contra aetas projectum ad bellum saevus cum exercitus bonus mereo quantus sum in tu fames miserruma omnis mors confacio hacine spes populus romanus liber suus ad bellum mitto hic sum praemium pro vulnus et totiens ob res publicus fundo sanguis fessus scribo mitto legatus omnis ops et spes privo meus consumo cum interim ab tu per triennium vix annuus sumptus do sum per deus immortalis utrum censeo ego vicis aerarius praesto an exercitus sine frumentum et stipendium habeo possum


Verum ego seditiosus, uti Sulla ait, qui praemia turbarum queror, et bellum cupiens, qui iura pacis repeto; scilicet quia non aliter salvi satisque tuti in imperio eritis, nisi Vettius Picens et scriba Cornelius aliena bene parta prodegerint, nisi adprobaritis omnes proscriptionem innoxiorum ob divitias, cruciatus virorum illustrium, vastam urbem fuga et caedibus, bona civium miserorum quasi Cimbricam praedam venum aut dono datam. at obiectat mihi possessiones ex bonis proscriptorum. quod quidem scelerum illius vel maxumum est, non me neque quemquam omnium satis tutum fuisse, si recte faceremus. atque illa, quae tum formidine mercatus sum, pretio soluto iure, dominis tamen restituo, neque pati consilium est ullam ex civibus praedam esse. satis illa fuerint, quae rabie contracta toleravimus, manus conserentis inter se Romanos exercitus et arma ab externis in nosmet vorsa. scelerum et contumeliarum omnium finis sit; quorum adeo Sullam non paenitet, ut et facta in gloria numeret et, si liceat, avidius fecerit.

verus ego seditiosus uti sulla aio qui praemium turba queror et bellum cupio qui ius pax repeto scilicet quia non aliter salvus sero tueor in imperium sum nisi vettius picens et scriba cornelius alienus bene pario prodigo nisi adprobo omnis proscriptio innoxius ob divitiae cruciatus vir illustris vastus urbs fuga et caedes bonus civis miserum quasi cimbricus praeda venum aut donum do at objecto ego possessio ex bonus proscriptor qui quidem scelus ille vel magnus sum non ego neque quisquam omnis satis tueor sum si rectus facio atque ille qui tum formido mercor sum pretium solvo ius dominus tamen restituo neque patior consilium sum ullus ex civis praeda sum satis ille sum qui rabies contraho tolero manus consero inter sui romanus exercitus et arma ab externus in nos verto scelus et contumeliaris omnis finis sum qui adeo sulla non paeniteo ut et facio in gloria numero et si licet avidus facio


et quaeso considerate, quam convorsa rerum natura sit. antea malum publicum occulte, auxilia palam instrue- bantur, et eo boni malos facile anteibant; nunc pax et concordia disturbantur palam, defenduntur occulte. quibus illa placent, in armis sunt, vos in metu. quid expectatis? nisi forte pudet aut piget recte facere. an Lepidi mandata animos movere? qui placere ait sua quoique reddi et aliena tenet; belli iura rescindi, quom ipse armis cogat; civitatem confirmari, quibus ademptam negat; concordiae gratia tribuniciam potestatem restitui, ex qua omnes discordiae accensae. pessume omnium atque inpudentissume, tibine egestas civium et luctus curae sunt? quoi nihil est domi nisi armis partum aut per iniuriam. alterum consulatum petis, quasi primum reddideris, bello concordiam quaeris, quo parta disturbatur, nostri proditor, istis infidus, hostis omnium bonorum. ut te neque hominum neque deorum pudet, quos per fidem aut periurio violasti! qui quando talis es, maneas in sententia et retineas arma, te hortor, neu prolatandis seditioni- bus, inquies ipse, nos in sollicitudine attineas. neque te provinciae neque leges neque di penates civem patiuntur. perge qua coeptas, ut quam maturrume merita invenias.

et quaeso considero quam converto res natura sum antea malus publicus occulte auxilium palam instruo bantur et is bonus malus facilis anteeo nunc pax et concordia disturbo palam defendo occulte qui ille placeo in arma sum tu in metus quis expectas nisi fors pudeo aut pigeo rectus facio an lepidus mandatum animus moveo qui placeo aio suus qui reddo et alienus teneo bellum ius rescindo cum ipse arma cogo civitas confirmaris qui adimo nego concordia gratia tribunicius potestas restituo ex qui omnis discordia accendo malus omnis atque impudens tibinus egestas civis et luctus cura sum qui nihil sum domus nisi arma pario aut per iniuria alter consulatus peto quasi primus reddo bellum concordia quaero quo pario disturbo noster proditor iste infidus hostis omnis bonus ut tu neque homo neque deus pudeo qui per fides aut periurium violo qui quando talis sum maneo in sententia et retineo arma tu hortor neu prolato seditio bus inquam ipse nos in sollicitudo attineas neque tu provincia neque lex neque deus penates civis patior pergo qui coepio ut quam maturrume mereo invenio


Equidem a principio, quom Etruriam coniurare, proscriptos accersi, largitionibus rem publicam lacerari videbam, maturandum putabam et Catuli consilia cum paucis secutus sum. ceterum illi, qui gentis Aemiliae bene facta extollebant et ignoscundo populi Romani magnitudinem auxisse, nusquam etiam tum Lepidum progressum aiebant, quom privata arma opprimundae libertatis cepisset, sibi quisque opes aut patrocinia quaerundo consilium publicum corruperunt. at tum erat Lepidus latro cum calonibus et paucis sicariis, quorum nemo diurna mercede vitam mutaverit; nunc est pro consule cum imperio, non empto sed dato a vobis, cum legatis adhuc iure parentibus, et ad eum concurrere homines omnium ordinum corruptissumi, flagrantes inopia et cupidinibus, scelerum conscientia exagitati, quibus quies in seditionibus, in pace turbae sunt. hi tumultum ex tumultu, bellum ex bello serunt, Saturnini olim, post Sulpici, dein Mari Damasippique, nunc Lepidi satellites. praeterea Etruria atque omnes reliquiae belli adrectae, Hispaniae armis sollicitae, Mithridates in latere vectigalium nostrorum, quibus adhuc sustentamur, diem bello circumspicit; quin praeter idoneum ducem nihil abest ad subvortundum imperium. quod ego vos oro atque obsecro, patres conscripti, ut animadvortatis neu patiamini licentiam scelerum quasi rabiem ad integros contactu procedere. nam ubi malos praemia sequontur, haud facile quisquam gratuito bonis est.

equidem ab principium cum etruria coniuro proscribo arcesso largitio res publicus lacero video maturo puto et catulis consilium cum paucus sequor sum ceterum ille qui gens aemilius bene facio extollo et ignosco populus romanus magnitudo augeo nusquam etiam tum lepidus progredior aio cum privo arma opprimo libertas capio sui quisque ops aut patrocinium quaero consilium publicus conrumpo at tum sum lepidus latro cum calo et paucus sicarius qui nemo diurnus merces vita muto nunc sum pro consul cum imperium non emo sed do ab tu cum legatus adhuc ius parens et ad is concurro homo omnis ordo corruptissumi flagro inopia et cupido scelus conscientia exagitas qui quies in seditio in pax turba sum hic tumultus ex tumultus bellum ex bellum sero saturninus olim post sulpicius deinde maris damasippus nunc lepidus satelles praeterea etruria atque omnis reliquiae bellum adrecingo hispania arma sollicitus mithridates in lateo vectigalis noster qui adhuc sustento dies bellum circumspicio quin praeter idoneus dux nihil absum ad subverto imperium qui ego tu oro atque obsecro pater conscribo ut animadvortas neu patior licentia scelus quasi rabies ad integer contactus procedo nam ubi malus praemium sequor haud facilis quisquam gratuitus bonus sum