De Brevitate Vitae

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


At ille qui nullum non tempus in usus suos confert, qui omnem diem tamquam ultimum ordinat, nec optat crastinum nec timet. Quid enim est, quod iam ulla hora novae voluptatis possit adferre ? Omnia nota, omnia ad satietatem percepta sunt. De cetero fors fortuna, ut volet, ordinet; vita iam in tuto est. Huic adici potest, detrahi nihil, et adici sic, quemadmodum saturo iam ac pleno aliquid cibi, quod nec desiderat et capit. Non est itaque quod quemquam propter canos aut rugas putes diu vixisse ; non ille diu vixit, sed diu fuit. Quid enim si illum multum putes navigasse, quem saeva tempestas a portu exceptum huc et illuc tulit ac vicibus ventorum ex diverso furentium per eadem spatia in orbem egit ? Non ille multum navigavit, sed multum iactatus est.

at ille qui nullus non tempus in utor suus confero qui omnis dies tamquam ulter ordino neque opto crastinus neque timeo quis enim sum qui iam ullus hora novus voluptas possum affero omnis nosco omnis ad satietas percipio sum de ceterus fors fortuna ut volo ordino vito iam in tueor sum hic adicio possum detraho nihil et adicio sic quemadmodum sero iam atque plenus aliquis cibus qui neque desidero et capio non sum itaque qui quisquam propter canus aut ruga puto diu vivo non ille diu vivo sed diu sum quis enim si ille multus puto navigo qui saevus tempestas ab portus excipio huc et illic fero atque vicis ventor ex diverto furo per idem spatior in orbis ago non ille multus navigo sed multus jacto sum


Solemus dicere non fuisse in nostra potestate, quos sortiremur parentes, forte hominibus datos ; nobis vero ad nostrum arbitrium nasci licet. Nobilissimorum ingeniorum familiae sunt ; elige in quam adscisci velis ; non in nomen tantum adoptaberis, sed in ipsa bona, quae non erunt sordide nec maligne custodienda; maiora fient, quo illa pluribus diviseris.

solo dico non sum in noster potestas qui sortio parens fors homo do nos verus ad nos arbitrium nascor licet nobilis ingeniosus familia sum eligo in quam adscisco velis non in nomen tantus adopto sed in ipse bonus qui non sum sordidus neque malignus custodio magnus fio quo ille multus diviseris


Deinde dementissima quorundam indignatio est : queruntur de superiorum fastidio, quod ipsis adire volentibus non vacaverint ! Audet quisquam de alterius superbia queri, qui sibi ipse numquam vacat ? Ille tamen te, quisquis es, insolenti quidem vultu sed aliquando respexit, ille aures suas ad tua verba demisit, ille te ad latus suum recepit ; tu non inspicere te umquam, non audire dignatus es. Non est itaque, quod ista officia cuiquam imputes, quoniam quidem, cum illa faceres, non esse cum alio volebas, sed tecum esse non poteras.

deinde demens quidam indignatio sum queror de superus fastidium qui ipse adeo volo non vacaverint audeo quisquam de alter superbia queror qui sui ipse numquam vaco ille tamen tu quisquis sum insolens quidem vultus sed aliquando respicio ille auris suus ad tuus verbum demitto ille tu ad latus suus recipio tu non inspicio tu umquam non audio dignor sum non sum itaque qui iste officium quisquam imputo quoniam quidem cum ille facio non sum cum alius volo sed tu sum non possum


Tanta in illis discordia adfectuum est. Quodsi posset quemadmodum praeteritorum annorum cuiusque numerus proponi, sic futurorum, quomodo illi, qui paucos viderent superesse, trepidarent, quomodo illis parcerent ! Atqui facile est quamvis exiguum dispensare, quod certum est ; id debet servari diligentius, quod nescias quando deficiat.

tantus in ille discordia affectus sum quodsi possum quemadmodum praeteritor annus quisque numerus propono sic sum quomodo ille qui paucus video supersum trepido quomodo ille parco atqui facilis sum quivis exiguus dispensaris qui certus sum is debeo servaris diligo qui nescio quando deficio


Audio quendam ex delicatis—si modo deliciae vocandae sunt vitam et consuetudinem humanam dediscere—, cum ex balneo inter manus elatus et in sella positus esset, dixisse inter- rogando : " Iam sedeo ? " Hunc tu ignorantem, an sedeat, putas scire an vivat, an videat, an otiosus sit ? Non facile dixerim, utrum magis miserear, si hoc ignoravit, an si ignorare se finxit.

audio quidam ex delicatus si modo deliciae voco sum vita et consuetudo humanus dedisco cum ex balneum inter manus effero et in sella pono sum dico inter rogo iam sedeo hic tu ignoro an sedeo puto scio an vivo an video an otiosus sum non facilis dico utrum magis misereo si hic ignoro an si ignoro sui fingo


Ipsae voluptates eorum trepidae et variis ter- roribus inquietae sunt subitque cum maxime exsultantis sollicita cogitatio : " Haec quam diu ? " Ab hoc affectu reges suam flevere potentiam, nec illos magnitudo fortunae suae delectavit, sed venturus aliquando finis exterruit. Cum per magna camporum spatia porrigeret exercitum nec numerum eius sed mensuram conprenderet Persarum rex insolentissimus, lacrimas profudit, quod intra centum annos nemo ex tanta iuventute superfuturus esset.

ipse voluptas is trepidus et varius ter roribus inquietus sum subeo cum magnus exsulto sollicito cogitatio hic quam diu ab hic afficio rex suus fleo potentia neque ille magnitudo fortuna suus delecto sed venio aliquando finis exterreo cos per magnus campus spatior porrigo exercitus neque numerus is sed mensura conprenderet persaris rex insolens lacrima profundo qui intra centum annus nemo ex tantus iuventus supersum sum


Num et hoc cuiquam curare permittes, quod primus L. Sulla in circo leones solutos dedit, cum alioquin alligati darentur, ad conficiendos eos missis a rege Boccho iaculatoribus ? Et hoc sane remittatur: num et Pompeium primum in circo elephantorum duode- viginti pugnam edidisse commissis more proeli noxiis hominibus ad ullam rem bonam pertinet ? Princeps civitatis et inter antiquos principes, ut fama tradidit, bonitatis eximiae memorabile putavit spectaculi genus novo more perdere homines. Depugnant ? Parum est. Lancinantur? Parum est: ingenti mole animalium exterantur!

num et hic quisquam curo permitto qui primus l sulla in circus leo solvo do cum alioqui alligo do ad confacio is mitto ab rex bocchus iaculator et hic sanus remitto num et pompejus primus in circus elephantor duode viginti pugna edo committo mos proelium noxius homo ad ullus res bonus pertineo princeps civitas et inter antiqui princeps ut fama trado bonitas eximius memorabilis puto spectaculum genus novo mos perdo homo depugno paris sum lancino paris sum ingens moles animal extero


Vestra me hercules vita, licet supra mille annos exeat, in artissimum contrahetur ; ista vitia nullum non saeculum de- vorabunt. Hoc vero spatium quod, quamvis natura currit, ratio dilatat, cito vos effugiat necesse est ; non enim adprenditis nec retinetis nec velocissimae omnium rei moram facitis, sed abire ut rem super- vacuam ac reparabilem sinitis.

vester ego herculis vito licet supra mille annus exeo in artus contraho iste vitio nullus non saeculis de voro hic verus spatium qui quivis natura curro ratio dilato cito tu effugio necesse sum non enim adprehendo neque retineo neque velox omnis res mora facio sed abeo ut res super vacuus atque reparabilis sino


inde Aristotelis cum rerum natura exigentis minime conveniens sapienti viro lis : ' aetatis illam animalibus tantum indulsisse, ut quina aut dena saecula educerent, homini in tam multa ac magna genito tanto citeriorem terminum stare.'

inde aristotelis cum res natura exigo paruus convenio sapio vir lis aetas ille animal tantus indulgeo ut quini aut deni saeculum educo homo in tam multus atque magnus gigno tantus citer terminus sto


Quid illi, qui in componendis, audiendis, discendis canticis operati sunt, dum vocem, cuius rectum cursum natura et optimum et simplicissimum fecit, in flexus modulationis inertissimae torquent, quorum digiti aliquod intra se carmen metientes semper sonant, quorum, cum ad res serias, etiam saepe tristes adhibiti sunt, exauditur tacita modulatio ? Non habent isti otium, sed iners negotium.

quis ille qui in compono audio disco canticus opero sum dum voco qui recingo cursus natura et bonus et simplicissimum facio in flecto modulatio iners torqueo qui digitus aliqui intra sui carmen metior semper sono qui cum ad res seria etiam saepe tristis adhibeo sum exaudio taceo modulatio non habeo iste otium sed iners negotium


Persequi singulos longum est, quorum aut latrunculi aut pila aut excoquendi in sole corporis cura consumpsere vitam. Non sunt otiosi, quorum volup- tates multum negotii habent. Nam de illis nemo dubitabit, quin operose nihil agant, qui litterarum in- utilium studiis detinentur, quae iam apud Romanos quoque magna manus est.

persequor singuli longus sum qui aut latrunculis aut pilum aut excoquo in sol corpus cura consumo vita non sum otiosus qui volup tates multus negotium habeo nam de ille nemo dubito quin operosus nihil ago qui litteraris in utilis studium detineo qui iam apud romanus quoque magnus manus sum


Soli omnium otiosi sunt qui sapientiae vacant, soli vivunt ; nec enim suam tantum aetatem bene tuentur. Omne aevum suo adiciunt; quidquid annorum ante illos actum est, illis adquisitum est. Nisi ingratissimi sumus, illi clarissimi sacrarum opinionum conditores nobis nati sunt, nobis vitam praeparaverunt. Ad res pulcherrimas ex tenebris ad lucem erutas alieno labore deducimur; nullo nobis saeculo interdictum est, in omnia admittimur et, si magnitudine animi egredi humanae imbecil- litatis angustias libet, multum, per quod spatiemur, temporis est.

solus omnis otiosus sum qui sapientia vaco solus vivo neque enim suus tantus aetas bene tueor omnis aevum suus adicio quisquis annus ante ille ago sum ille acquiro sum nisus ingratus sum ille clarus sacraris opinio conditor nos nascor sum nos vita praeparo ad res pulcher ex tenebrae ad lux eruo alienus labor deduco nullus nos saeculum interdictum sum in omnis admitto et si magnitudo animus egredior humanus imbecil litas angustiae libet multus per qui spatior tempus sum


Hos in veris officiis morari licet dicamus, qui Zenonem, qui Pythagoran cotidie et Democritum ceterosque antistites bonarum artium, qui Aristotelen et Theophrastum volent habere quam familiarissimos. Nemo horum non vacabit, nemo non venientem ad se beatiorem, amantiorem sui dimittet, nemo quemquam vacuis a se manibus abire patietur ; nocte convenio, interdiu ab omnibus mortalibus possunt.

hic in verus officium moraris licet dico qui zeno qui pythagoras cottidie et democritus ceter antistes bonus ars qui aristoteles et theophrastus volo habeo quam familiaris nemo hic non vaco nemo non venio ad sui beatus amo suus dimitto nemo quisquam vacuus ab sui manus abeo patior nox convenio interdiu ab omnis mortalis possum


Nec est quod putes non illos aliquando intellegere damnum suum. Plerosque certe audies ex iis, quos magna felicitas gravat, inter clientium greges aut causarum actiones aut ceteras honestas miserias exclamare interdum : " Vivere mihi non licet."

neque sum qui puto non ille aliquando intellego damnum suus plerus certus audio ex is qui magnus felicitas gravo inter cliens grex aut causaris actio aut ceterus honestus miseria exclamaris interdum vivo ego non licet


Marium caliga dimisit ? Consulatus exercet. Quintius dictaturam properat pervadere ? Ab aratro revocabitur. Ibit in Poenos nondum tantae maturus rei Scipio ; victor Hannibalis, victor Antiochi, sui consulatus decus, fraterni sponsor, ni per ipsum mora esset, cum Iove reponeretur ; civiles servatorem agitabunt seditiones et post fastiditos a iuvene diis aequos honores iam senem contumacis exili delectabit ambitio. Num- quam derunt vel felices vel miserae sollicitudinis causae; per occupationes vita trudetur. Otium numquam agetur, semper optabitur.

marius caligo dimitto consulatus exerceo quintus dictatura propero pervado ab arater revoco eo in poeni nondum tantus maturus res scipio victor hannibal victor antiochus suus consulatus decus fraternus sponsor ni per ipse mora sum cum iuppiter repono civilis servator agito seditio et post fastidio ab juvenis diuus aequus honor iam senex contumax exilis delecto ambitio num quam defleo vel felix vel miser sollicitudo causa per occupatio vito trudo otium numquam ago semper opto


Annua, congiaria homines carissime accipiunt et illis aut laborem aut operam aut diligentiam suam locant. Nemo aestimat tempus ; utuntur illo laxius quasi gratuito. At eosdem aegros vide, si mortis periculum propius admotum est, medicorum genua tangentes, si metuunt capitale supplicium, omnia sua, ut vivant, paratos impendere !

annuus congiarius homo carus accipio et ille aut labor aut opera aut diligentia suus loco nemo aestimo tempus uto ille laxus quasi gratuitus at idem aeger video si mors periculum propius admoveo sum medicus genu tango si metuo capital supplicium omnis suus ut vivo paro impendeo


Nec te ad segnem aut inertem quietem voco, non ut somno et caris turbae voluptatibus quidquid est in te indolis vividae mergas. Non est istud adquiescere ; invenies maiora omnibus adhuc strenue tractatis operibus, quae repositus et securus agites.

neque tu ad segnis aut iners quies voco non ut somnus et caris turba voluptas quisquis sum in tu indoles vividae mergo non sum iste adquiesco invenio magnus omnis adhuc strenuus tractas opus qui repono et securus agito


Excerpe itaque te volgo, Pauline carissime, et in tranquilliorem portum non pro aetatis spatio iactatus tandem recede. Cogita, quot fluctus subieris, quot tempestates partim privatas sustinueris, partim publicas in te converteris ; satis iam per laboriosa et inquieta documenta exhibita virtus est : experire, quid in otio faciat. Maior pars aetatis, certe melior rei publicae data sit ; aliquid temporis tui sume etiam tibi.

excerpo itaque tu vulgo paulinus carus et in tranquillus portus non pro aetas spatium jacto tandem recedo cogito quot fluctus subeo quot tempestas pars privo sustineo pars publicus in tu converto satis iam per laboriosus et inquietus documentum exhibeo virtus sum experior quis in otium facio magnus pars aetas certus bonus res publicus do sum aliquis tempus tuus sumo etiam tu


Quid de rerum natura querimur ? Illa se benigne gessit; vita, si uti scias, longa est. At alium insatiabilis tenet avaritia, alium in supervacuis laboribus operosa sedulitas ; alius vino madet, alius inertia torpet ; alium defatigat ex alienis iudiciis suspensa semper ambitio, alium mercandi praeceps cupiditas circa omnis terras, omnia maria spe lucri ducit ; quosdam torquet cupido militiae numquam non aut alienis periculis intentos aut suis anxios ; sunt quos ingratus superiorum cultus voluntaria servitute consumat;

quis de res natura queror ille sui benignus gero vito si uti scio longus sum at alius insatiabilis teneo avaritia alius in supervacuus labor operosus sedulitas alius vinum madeo alius inertia torpeo alius defatigo ex alienus iudicium suspendo semper ambitio alius mercor praeceps cupiditas circa omnis terra omnis mare spes lucrum duco quidam torqueo cupido militia numquam non aut alienus periculum intendo aut suus anxius sum qui ingratus superus cultus voluntarius servitus consumo


Hoc quoque pulcherrime ad exprobrandam infinitam cunctationem, quod non optimam quamque aetatem sed diem dicit. Quid securus et in tanta temporum fuga lentus menses tibi et annos in longam seriem, utcumque aviditati tuae visum est, exporrigis ? De die tecum loquitur et de hoc ipso fugiente.

hic quoque pulcher ad exprobro infinitus cunctatio qui non bonus quisque aetas sed dies dico quis securus et in tantus tempus fuga lentus mensis tu et annus in longus series utcumque aviditas tuus video sum exporrigo de dies tu loquor et de hic ipse fugio


Cogita praeterea, quantum sollicitudinis sit ad tantam te molem obicere; cum ventre tibi humano negotium est. Nec rationem patitur nec aequitate mitigatur nec ulla prece flectitur populus esuriens. Modo modo intra paucos illos dies, quibus C. Caesar perit, si quis inferis sensus est, hoc gravissime ferens, quod sciebat populo Romano superstiti septem aut octo certe dierum cibaria superesse, dum ille pontes navibus iungit et viribus imperi ludit, aderat ultimum malorum obsessis quoque, alimentorum egestas ; exitio paene ac fame constitit et, quae famem sequitur, rerum omnium ruina furiosi et externi et infeliciter superbi regis imitatio.

cogito praeterea quantus sollicitudo sum ad tantus tu moles obicio cum venter tu humanus negotium sum neque ratio patior neque aequitas mitigo neque ullus prex flecto populus esurio modo modo intra paucus ille dies qui que caesar pereo si quis inferi sensus sum hic gravis fero qui scio populus romanus supersto septem aut octo certus dies cibaria supersum dum ille pons navis jungo et vis imperium ludo adsum ulter malus obsedeo quoque alimentor egestas exitium paene atque fames consto et qui fames sequor res omnis ruina furiosus et externus et infelicito superbus rex imitatio


Non est ergo hic otiosus, aliud illi nomen imponas; aeger est, immo mortuus est ; ille otiosus est, cui otii sui et sensus est. Hic vero semivivus, cui ad intellegendos corporis sui habitus indice opus est, quomodo potest hic ullius temporis dominus esse ?

non sum ergo hic otiosus alius ille nomen impono aeger sum immo mortuus sum ille otiosus sum qui otium suus et sensus sum hic verus semivivus qui ad intellego corpus suus habitus indico opus sum quomodo possum hic ullus tempus dominus sum


At illis admoturus erat fatum ipse qui flebat perditurusque alios in mari, alios in terra, alios proelio, alios fuga et intra exiguum tempus consumpturus illos, quibus centesimum annum timebat.

at ille admoveo sum fatum ipse qui fleo perdo alius in mare alius in terra alius proelium alius fuga et intra exiguus tempus consumo ille qui centesimus annus timeo


Interim dum rapiuntur et rapiunt, dum alter alterius quietem rumpit, dum mutuo miseri sunt, vita est sine fructu, sine voluptate, sine ullo profectu animi. Nemo in conspicuo mortem habet, nemo non procul spes intendit ; quidam vero disponunt etiam illa, quae ultra vitam sunt, magnas moles sepulcrorum et operum publicorum dedicationes et ad rogum munera et ambitiosas exequias. At me hercules istorum funera, tamquam minimum vixerint, ad faces et cereos ducenda sunt.

interim dum rapio et rapio dum alter alter quies rumpo dum mutuus miser sum vito sum sine fructus sine voluptas sine ullus proficio animus nemo in conspicuus mors habeo nemo non procul spes intendo quidam verus dispono etiam ille qui ultra vita sum magnus moles sepulcrum et opus publicus dedicatio et ad rogus munus et ambitiosus exsequiae at ego herculis iste funero tamquam paruus vivo ad fax et cereus duco sum


Ecce Romanos quoque invasit inane studium supervacua discendi. His diebus audii quendam referentem, quae primus quisque ex Romanis ducibus fecisset; primus navali proelio Duilius vicit, primus Curius Dentatus in triumpho duxit elephantos. Etiamnunc ista, etsi ad veram gloriam non tendunt, circa civilium tamen operum exempla versantur ; non est pro- futura talis scientia, est tamen quae nos speciosa rerum vanitate detineat.

ecce romanus quoque invado inanis studium supervacuus disco hic dies audio quidam refero qui primus quisque ex romanus dux facio primus naval proelium duilius vinco primus curius dentatus in triumphus duco elephantus etiamnum iste etsi ad verus gloria non tendo circa civilis tamen opus exemplum verso non sum pro sum talis scientia sum tamen qui nos speciosus res vanitas detineo


Nec est, quod hoc argumento probari putes longam illos agere vitam, quia interdum mortem invocant. Vexat illos imprudentia incertis adfectibus et incurrentibus in ipsa, quae metuunt ; mortem saepe ideo optant, quia timent.

neque sum qui hic argumentum probaris puto longus ille ago vita quia interdum mors invoco vexo ille imprudens incertus affectus et incurro in ipse qui metuo mors saepe ideo opto quia timeo


Isti, qui per officia discursant, qui se aliosque inquietant, cum bene insanierint, cum omnium limina cotidie perambulaverint nec ullas apertas fores praeterierint, cum per diversissimas domos meritoriam salutationem circumtulerint, quotum quemque ex tam immensa et variis cupiditatibus districta urbe poterunt videre ?

iste qui per officium discurso qui sui alius inquieto cum bene insanio cum omnis limen cottidie perambulaverint neque ullus aperio foris praetereo cum per diversissimas domus meritorius salutatio circumfero quotus quisque ex tam immensus et varius cupiditas distringo urbs possum video


Livius Drusus, vir acer et vehemens, cum leges novas et mala Gracchana movisset stipatus ingenti totius Italiae coetu, exitum rerum non pervidens, quas nec agere licebat nec iam liberum erat semel incohatas relinquere, execratus inquietam a primordia vitam dicitur dixisse uni sibi ne puero quidem umquam ferias contigisse. Ausus est enim et pupillus adhuc et praetextatus iudicibus reos commendare et gratiam suam foro interponere tam efficaciter quidem, ut quaedam iudicia constet ab illo rapta.

livius drusus vir acer et vehemens cum lex novo et malus gracchanus moveo stipo ingens totus italia coitus exitus res non pervidens qui neque ago licet neque iam liber sum semel incohatas relinquo execratus inquietus ab primordius vita dico dico unus sui ne puer quidem umquam ferio contingo audeo sum enim et pupillus adhuc et praetextatus judex reus commendaris et gratia suus forum interpono tam efficax quidem ut quidam iudicium consto ab ille rapio


Nam ut concedas omnia eos fide bona dicere, ut ad praestationem scribant, tamen cuius ista errores minuent ? Cuius cupiditates prement ? Quem fortiorem, quem iustiorem, quem liberaliorem facient ? Dubitare se interim Fabianus noster aiebat, an satius esset nullis studiis admoveri quam his implicari.

nam ut concedo omnis is fides bonus dico ut ad praestatio scribo tamen qui iste error minuo qui cupiditas premo qui fortis qui justus qui liberalis facio dubitaris sui interim fabianus noster aio an sero sum nullus studium admoveo quam hic implicaris


Quidni non liceat ? Omnes illi, qui te sibi advocant, tibi abducunt. Ille reus quot dies abstulit ? Quot ille candidatus ? Quot illa anus efferendis heredibus lassa ? Quot ille ad irritandam avaritiam captantium simulatus aeger ? Quot ille potentior amicus, qui vos non in amicitiam, sed in apparatu habet ? Dis- punge, inquam, et recense vitae tuae dies ; videbis paucos admodum et reiculos apud te resedisse.

quis non licet omnis ille qui tu sui advoco tu abduco ille reus quot dies aufero quot ille candido quot ille anus effero heres lasso quot ille ad irritandam avaritia capto simulo aeger quot ille possum amicus qui tu non in amicitia sed in apparatus habeo dis punge inquam et recenseo vita tuus dies video paucus admodum et reiculus apud tu resedeo


Multarum quidem rerum oblivionem sentiunt, sed multarum et imitantur. Quaedam vitia illos quasi felicitatis argumenta delectant ; nimis humilis et contempti hominis videtur scire quid facias. I nunc et mimos multa mentiri ad exprobrandam luxuriam puta. Plura me hercules praetereunt quam fingunt et tanta incredibilium vitiorum copia ingenioso in hoc unum saeculo processit, ut iam mimorum arguere possimus neglegentiam. Esse aliquem, qui usque eo deliciis interierit ut an sedeat alteri credat !

multaris quidem res oblivio sentio sed multus et imito quidam vitio ille quasi felicitas argumentum delecto nimis humilis et contemno homo video scio quis facio eo nunc et mimus multus mentior ad exprobro luxuria puto multus ego herculis praetereo quam fingo et tantus incredibilis vitium copia ingeniosus in hic unus saeculum procedo ut iam mimus arguo possum neglegentia sum aliquis qui usque is deliciae intereo ut an sedeo alter credo


Clamat ecce maximus vates et velut divino ore instinctus salutare carmen canit : Optima quaeque dies miseris mortalibus aevi prima fugit. " Quid cunctaris ? " inquit, " Quid cessas ? Nisi occupas, fugit." Et cum occupaveris, tamen fugiet ; itaque cum celeritate temporis utendi velocitate certandum est et velut ex torrenti rapido nec semper ituro cito hauriendum.

clamo ecce magnus vates et velut divino os instinguo salutaris carmen cano bonus quisque dies miser mortalis aevum primus fugio quis cunctaris inquam quis cesso nisus occupo fugio et cum occupaveris tamen fugio itaque cum celeritas tempus uto velocitas certo sum et velut ex torreo rapidus neque semper eo cito haurio


Quam multi erunt, quorum illos aut somnus aut luxuria aut inhumanitas summoveat ! Quam multi qui illos, cum diu torserint, simulata festinatione transcurrant ! Quam multi per refertum clientibus atrium prodire vitabunt et per obscuros aedium aditus profugient, quasi non inhumanius sit decipere quam excludere ! Quam multi hesterna crapula semisomnes et graves illis miseris suum somnum rumpentibus ut alienum expectent, vix adlevatis labris insusurratum miliens nomen oscitatione superbissima reddent !

quam multus sum qui ille aut somnus aut luxuria aut inhumanitas summoveat quam multus qui ille cum diu torqueo simulo festinatio transcurro quam multus per refercio cliens atrium prodeo vito et per obscurus aedes aditus profugio quasi non inhumanus sum decipio quam excludo quam multus hesternus crapula semisomnis et gravis ille miser suus somnus rumpo ut alienus expecto vix adlevo labrum insusurro millies nomen oscitatio superbus reddo


Inde etiam poetarum furor fabulis humanos errores alentium, quibus visus est Iuppiter voluptate concubitus delenitus duplicasse noctem. Quid aliud est vitia nostra incendere quam auctores illis inscribere deos et dare morbo exemplo divinitatis excusatam licentiam ? Possunt istis non brevissimae videri noctes, quas tam care mereantur ? Diem noctis expectatione perdunt, noctem lucis metu.

indus etiam poetaris furor fabula humani error alo qui video sum iuppiter voluptas concubo delenio duplico nox quis alius sum vitio noster incendo quam auctor ille inscribo deus et do morbus exemplum divinitas excuso licentia possum iste non brevissimae video nox qui tam caris mereo dies nox expectatio perdo nox lucus metus


At me hercules numquam sapiens in tam humile nomen procedet, numquam semiliber erit, integrae semper libertatis et solidae, solutus et sui iuris et altior ceteris. Quid enim supra eum potest esse, qui supra fortunam est ?

at ego herculis numquam sapio in tam humilis nomen procedo numquam semiliber sum integer semper libertas et solidus soluo et suus ius et alo ceterus quis enim supra is possum sum qui supra fortuna sum


Quod proposui si in partes velim et argumenta diducere, multa mihi occurrent, per quae probem brevissimam esse occupatorum vitam. Solebat dicere Fabianus, non ex his cathedraris philosophis, sed ex veris et antiquis: ' contra adfectus impetu, non suptilitate pugnandum, nec minutis vulneribus sed incursu avertendam aciem; non probam cavillationem esse, nam contundi debere, non vellicari.' Tamen ut illis error exprobretur suus, docendi, non tantum deplorandi sunt.

qui propono si in pars volo et argumentum diduco multus ego occurro per qui probo brevis sum occupator vita soleo dico fabianus non ex hic cathedraris philosophus sed ex verus et antiquus contra affectus impetus non suptilitas pugno neque minuo vulnus sed incursus avertendam acies non proba cavillatio sum nam contundo debeo non vellicaris tamen ut ille error exprobro suus doceo non tantus deploro sum


Omnia licet, quae umquam ingenia fulserunt, in hoc unum consentiant, numquam satis hanc humanarum mentium caliginem mirabuntur. Praedia sua occupari a nullo patiuntur et, si exigua contentio est de modo finium, ad lapides et arma discurrunt; in vitam suam incedere alios sinunt, immo vero ipsi etiam possessores eius futuros inducunt. Nemo invenitur, qui pecuniam suam dividere velit; vitam unusquisque quam multis distribuit ! Adstricti sunt in continendo patrimonio, simul ad iacturam temporis ventum est, profusissimi in eo, cuius unius honesta avaritia est. Libet itaque ex seniorum turba comprendere aliquem:

omnis licet qui umquam ingenium fulcio in hic unus consentio numquam satis hic humanus mens caligo miror praedium suus occuparis ab nullus patior et si exiguus contentio sum de modo finis ad lapis et arma discurro in vita suus incedo alius sino immo verus ipse etiam possessor is sum induco nemo invenio qui pecunia suus divido volo vita unusquisque quam multus distribuo adstringo sum in contineo patrimonium simul ad jacio tempus venio sum profundo in is qui unus honestus avaritia sum libet itaque ex senex turba comprehendo aliquis


Denique inter omnes convenit nullam rem bene exerceri posse ab homine occupato, non eloquentiam, non liberales disciplinas, quando districtus animus nihil altius recipit, sed omnia velut inculcata respuit. Nihil minus est hominis occupati quam vivere ; nullius rei difficilior scientia est. Professores aliarum artium volgo multique sunt, quasdam vero ex his pueri ad- modum ita percepisse visi sunt, ut etiam praecipere possent. Vivere tota vita discendum est et, quod magis fortasse miraberis, tota vita discendum est mori.

denique inter omnis convenio nullus res bene exerceo possum ab homo occupo non eloquentia non liberalis disciplina quando distringo animus nihil altus recipio sed omnis velut inculco respuo nihil paruus sum homo occupo quam vivo nullus res difficilis scientia sum professor alius ars vulgo multus sum quidam verus ex hic puer ad modus ita percipio video sum ut etiam praecipio possum vivo totus vito disco sum et qui magis fortasse miro totus vito disco sum morior


Vis tu relicto solo mente ad ista respicere ! Nunc, dum calet sanguis, agentibus ad meliora eundum est. Expectat te in hoc genere vitae multum bonarum artium, amor virtutium atque usus, cupiditatium oblivio, vivendi ac moriendi scientia, alta rerum quies.

volo tu relinquo solum mens ad iste respicio nunc dum caleo sanguis ago ad bonus eo sum expecto tu in hic genus vita multus bonus ars amor virtus atque utor cupiditas oblivio vivo atque morior scientia altus res quies


Maxima quaeque bona sollicita sunt nec ulli fortunae minus bene quam optimae creditur ; alia felicitate ad tuendam felicitatem opus est et pro ipsis quae successere votis vota facienda sunt. Omne enim quod fortuito obvenit instabile est, quoque altius surrexerit, opportunius est in occasum. Neminem porro casura delectant ; miserrimam ergo necesse est, non tantum brevissimam, vitam esse eorum, qui magno parant labore, quod maiore possideant. Operose adsecuntur quae volunt, anxii tenent quae adsecuti sunt ;

maximus quisque bonus sollicito sum neque ullus fortuna paruus bene quam bonus credo alius felicitas ad tueor felicitas opus sum et pro ipse qui succedo voveo veto facio sum omnis enim qui fortuitus obvenio instabilis sum quoque altus surgo opportunus sum in occasus nemo porro cado delecto miser ergo necesse sum non tantus brevis vita sum is qui magnus paro labor qui magnus possideo operosus adsecuntur qui volo anxius teneo qui adsequor sum


Convivia me hercules horum non posuerim inter vacantia tempora, cum videam, quam solliciti argentum ordinent, quam diligenter exoletorum suorum tunicas succingant, quam suspensi sint, quomodo aper a coeo exeat, qua celeritate signo dato glabri ad ministeria discurrant, quanta arte scindantur aves in frusta non enormia, quam curiose infelices pueruli ebriorum sputa detergeant. Ex his elegantiae lauti- tiaeque fama captatur et usque eo in omnes vitae secessus mala sua illos secuntur,ut nec bibant sine ambitione nec edant.

convivium ego herculis hic non pono inter vaco tempus cum video quam sollicitus argentum ordino quam diligenter exoletor suus tunica succingo quam suspendo sum quomodo aper ab coeo exeo qui celeritas signum do glaber ad ministerium discurro quantus ars scindo aveo in frustum non enormis quam curiosus infelix puerulis ebrius spuo detergeo ex hic elegantia lavo tiaeque fama capto et usque is in omnis vita secedo malus suus ille secor ut neque bibo sine ambitio neque edo


Omnium quidem occupatorum condicio misera est, eorum tamen miserrima, qui ne suis quidem laborant occupationibus, ad alienum dormiunt somnum, ad alienum ambulant gradum, amare et odisse, res omnium liberrimas, iubentur. Hi si volent scire quam brevis ipsorum vita sit, cogitent ex quota parte sua sit.

omnis quidem occupator condicio misero sum is tamen miser qui ne suus quidem laboro occupatio ad alienus dormio somnus ad alienus ambulo gradus amo et odi res omnis liber jubeo hic si volo scio quam brevis ipse vito sum cogito ex quotus pars suus sum


Nec est tamen, quod putes illos ignorare, quam cara res sit; dicere solent eis, quos valdissime diligunt, paratos se partem annorum suorum dare. Dant nec intellegunt ; dant autem ita, ut sine illorum in- cremento sibi detrahant. Sed hoc ipsum, an de- trahant, nesciunt; ideo tolerabilis est illis iactura detrimenti latentis.

neque sum tamen qui puto ille ignoro quam carus res sum dico soleo is qui valdissime diligo paro sui pars annus suus do do neque intellego do autem ita ut sine ille in crementum sui detraho sed hic ipse an de traho nescio ideo tolerabilis sum ille iactura detrimentum lateo


ille qui multa ambitiose concupiit, superbe contempsit, impotenter vicit, insidiose decepit, avare rapuit, prodige effudit, necesse est memoriam suam timeat. Atqui haec est pars temporis nostri sacra ac dedicata, omnis humanos casus supergressa, extra regnum fortunae subducta, quam non inopia, non metus, non morborum incursus exagitet ; haec nec turbari nec eripi potest : perpetua eius et intrepida possessio est. Singuli tantum dies, et hi per momenta, praesentes sunt ; at praeteriti temporis omnes, cum iusseritis, aderunt, ad arbitrium tuum inspici se ac detineri patientur, quod facere occupatis non vacat.

ille qui multus ambitiosus concupio superbus contemno impotens vinco insidiosus decipio avaris rapio prodigo effundo necesse sum memoria suus timeo atqui hic sum pars tempus noster sacer atque dedico omnis humani casus supergredior extra regnum fortuna subduco quam non inopia non metus non morbus incursus exagito hic neque turbaris neque eripio possum perpetuus is et intrepidus possessio sum singulis tantus dies et hic per momentum praesens sum at praetereo tempus omnis cum jubeo adeo ad arbitrium tuus inspicio sui atque detineo patior qui facio occupo non vaco


Potentissimis et in altum sublatis hominibus excidere voces videbis, quibus otium optent, laudent, omnibus bonis suis praeferant. Cupiunt interim ex illo fastigio suo, si tuto liceat, descendere ; nam ut nihil extra lacessat aut quatiat, in se ipsa fortuna ruit.

potens et in altus tollo homo excido voco video qui otium opto laudo omnis bonus suus praefero cupio interim ex ille fastigium suus si tueor licet descendo nam ut nihil extra lacesso aut quatio in sui ipse fortuna ruo


Num dubium est ergo, quin optima quaeque prima dies fugiat mortalibus miseris, id est occupatis ? Quorum puerilis adhuc animos senectus opprimit, ad quam imparati inermesque perveniunt, nihil enim provisum est ; subito in illam necopinantes inciderunt, accedere eam cotidie non sentiebant.

num dubius sum ergo quin bonus quisque primus dies fugio mortalis miser is sum occupo qui puerilis adhuc animus senectus opprimo ad quam imparatus inermis pervenio nihil enim provideo sum subeo in ille necopinantes incido accedo is cottidie non sentio


Quemadmodum aut sermo aut lectio aut aliqua intentior cogitatio iter facientis decipit et pervenisse ante sentiunt quam adpropinquasse, sic hoc iter vitae adsiduum et citatissimum, quod vigilantes dormientesque eodem gradu facimus, occupatis non apparet nisi in fine.

quemadmodum aut sermo aut lectio aut aliqui intendo cogitatio iter facio decipio et pervenio ante sentio quam adpropinquasse sic hic iter vita assiduus et citatus qui vigilo dormio idem gradus facio occupo non appareo nisi in finis


Hi tibi dabunt ad aeternitatem iter et te in illum locum, ex quo nemo deicitur, sublevabunt. Haec una ratio est extendendae mortalitatis, immo in immortalitatem vertendae. Honores, monimenta, quidquid aut decretis ambitio iussit aut operibus extruxit, cito subruitur; nihil non longa demolitur vetustas et movet. At iis, quae consecravit sapientia, nocere non potest ; nulla abolebit aetas, nulla deminuet ; sequens ac deinde semper ulterior aliquid ad venerationem conferet, quoniam quidem in vicino versatur invidia, simplicius longe posita miramur.

hic tu do ad aeternitas iter et tu in ille locus ex quo nemo deicio sublevo hic unus ratio sum extendo mortalitas immo in immortalitas vertendae honor monumentum quisquis aut decretum ambitio iubeo aut opus exstruo cito surruo nihil non longus demolio vetustus et moveo at is qui consecro sapientia noceo non possum nullus aboleo aetas nullus deminuo sequor atque deinde semper ulterior aliquis ad veneratio confero quoniam quidem in vicinus verso invidia simplicius longus pono miror


Cum civibus primum, deinde cum collegis, novissime cum adfinibus coactus armis decernere mari terraque sanguinem fudit. Per Macedoniam, Siciliam, Aegyptum, Syriam Asiamque et omnis prope oras bello circumactus Romana caede lassos exercitus ad externa bella convertit. Dum Alpes pacat immixtosque mediae paci et imperio hostes perdomat, dum vel ultra Rhenum et Euphraten et Danuvium terminos movet, in ipsa urbe Murenae, Caepionis, Lepidi, Egnati, aliorum in eum mucrones acuebantur. Nondum horum effugerat insidias : filia et tot nobiles iuvenes adulterio velut sacramento adacti iam infractam aetatem territabant Paulusque et iterum timenda cum Antonio mulier. Haec ulcera cum ipsis membris absciderat : alia subnascebantur ; velut grave multo sanguine corpus parte semper aliqua rumpebatur. Itaque otium optabat, in huius spe et cogitatione labores eius residebant, hoc votum erat eius, qui voti compotes facere poterat.

cos civis primus deinde cum collega novus cum affinis cogo arma decerno mare terra sanguis fundo per macedonia sicilia aegyptus syria asia et omnis prope ora bellum circumago romanus caedes lassus exercitus ad externus bellum converto dum alpis pacat immixtosque medius pax et imperium hostis perdomo dum vel ultra rhenus et euphrates et danuvius terminus moveo in ipse urbs murena caepio lepidus egnatius alius in is mucro acuo nondum hic effugio insidiae filia et tot nobilis juvenis adulterium velut sacramentum adigo iam infringo aetas territo paulusque et iterum timeo cum antonius mulier hic ulcus cum ipse membrum abscido alius subnascor velut gravis multus sanguis corpus pars semper aliqui rumpo itaque otium opto in hic spes et cogitatio labor is resideo hic voveo sum is qui voveo compotor facio possum


Securae et quietae mentis est in omnes vitae suae partes discurrere ; occupatorum animi, velut sub iugo sint, flectere se ac respicere non possunt. Abit igitur vita eorum in profundum ; et ut nihil prodest, licet quantumlibet ingeras, si non subest quod excipiat ac servet, sic, nihil refert quantum temporis detur, si non est ubi subsidat, per quassos foratosque animos transmittitur.

securus et quiesco mens sum in omnis vita suus pars discurro occupator animus velut sub iugum sum flecto sui atque respicio non possum abeo igitur vito is in profundum et ut nihil prodo licet quantumlibet ingero si non subsum qui excipio atque servo sic nihil refero quantus tempus do si non sum ubi subsido per quatio foro animus transmitto


Maior pars mortalium, Pauline, de naturae malignitate conqueritur, quod in exiguum aevi gignamur, quod haec tam velociter, tam rapide dati nobis temporis spatia decurrant, adeo ut exceptis admodum paucis ceteros in ipso vitae apparatu vita destituat. Nec huic publico, ut opinantur, malo turba tantum et imprudens volgus ingemuit; clarorum quoque virorum hic affectus querellas evocavit. Inde illa maximi medicorum exclamatio est: 'vitam brevem esse, longam artem ';

magnus pars mortalis paulinus de natura malignitas conqueror qui in exiguus aevum gignamur qui hic tam velociter tam rapidus do nos tempus spatior decurro adeo ut excipio admodum paucus ceterus in ipse vita apparatus vito destituo neque hic publicus ut opinor malus turba tantus et imprudens vulgus ingemo clarus quoque vir hic afficio querela evoco indus ille magnus medicus exclamatio sum vita brevis sum longus ars


Quae illum felicitas, quam pulchra senectus manet, qui se in horum clientelam contulit! Habebit, cum quibus de minimis maximisque rebus deliberet, quos de se cotidie consulat, a quibus audiat verum sine contumelia, laudetur sine adulatione, ad quorum se similitudinem effingat.

qui ille felicitas quam pulcher senectus maneo qui sui in hic clientela confero habeo cum qui de paruus magnus res delibero qui de sui cottidie consulo ab qui audio verus sine contumelia laudo sine adulatio ad qui sui similitudo effingo


Cum videris itaque praetextam saepe iam sumptam, cum celebre in foro nomen, ne invideris ; ista vitae damno parantur. Ut unus ab illis numeretur annus, omnis annos suos conterent. Quosdam antequam in summum ambitionis eniterentur, inter prima luctantis aetas reliquit ; quosdam cum in consummationem dignitatis per mille indignitates erepsissent, misera subit cogitatio laborasse ipsos in titulum sepulcri; quorundam ultima senectus, dum in novas spes ut iuventa disponitur, inter conatus magnos et improbos invalida defecit.

cos video itaque praetexta saepe iam sumo cum celeber in forum nomen ne invideo iste vita damnum paro ut unus ab ille numero annus omnis annus suus contero quidam antequam in superus ambitio eniteo inter primus luctor aetas relinquo quidam cum in consummatio dignitas per mille indignitas erepo misero subeo cogitatio laboro ipse in titulis sepulcrum quidam ulter senectus dum in novo spes ut juventa dispono inter conor magnus et improbus invalidus deficio


" Pervenisse te ad ultimum aetatis humanae videmus, centesimus tibi vel supra premitur annus ; agedum, ad computationem aetatem tuam revoca. Duc, quantum ex isto tempore creditor, quantum amica, quantum rex, quantum cliens abstuleris quantum lis uxoria, quantum servorum coercitio, quantum officiosa per urbem discursatio. Adice morbos, quos manu fecimus, adice et quod sine usu iacuit ; videbis te pauciores annos habere quam numeras.

pervenio tu ad ulter aetas humanus video centesimus tu vel supra premo annus agedum ad computatio aetas tuus revoco duco quantus ex iste tempus creditor quantus amicus quantus rex quantus cliens aufero quantus lis uxorius quantus servus coercitio quantus officiosus per urbs discursatio adicio morbus qui manus facio adicio et qui sine usus iaceo video tu paucus annus habeo quam numero


Sapientis ergo multum patet vita, non idem illum qui ceteros ter- minus cludit. Solus generis humani legibus solvitur ; omnia illi saecula ut deo serviunt. Transit tempus aliquod ? Hoc recordatione comprendit. Instat ? Hoc utitur. Venturum est ? Hoc praecipit. Longam illi vitam facit omnium temporum in unum conlatio.

sapio ergo multus pateo vito non idem ille qui ceterus ter paruus claudo solus genus humanus lex solvo omnis ille saeculum ut deus servio transeo tempus aliqui hic recordatio comprehendo insto hic uto venio sum hic praecipio longus ille vita facio omnis tempus in unus collatio


Inviti itaque ad tempora male exacta animum re- vocant nec audent ea retemptare, quorum vitia, etiam quae aliquo praesentis voluptatis lenocinio surripiebantur, retractando patescunt. Nemo, nisi quoi omnia acta sunt sub censura sua, quae num- quam fallitur, libenter se in praeteritum retorquet;

invitus itaque ad tempus malus exigo animus res voco neque audeo is retemptaris qui vitio etiam qui aliquis praesum voluptas lenocinium surripiebantur retracto patesco nemo nisi qui omnis ago sum sub censeo suus qui num quam fallo libet sui in praetereo retorqueo


Quem tunc animum habuerunt illi, quibus erat mandata frumenti publici cura, saxa, ferrum, ignes. Gaium excepturi ? Summa dissimulatione tantum inter viscera latentis mali tegebant, cum ratione scilicet. Quaedam enim ignorantibus aegris curanda sunt; causa multis moriendi fuit morbum suum nosse.

qui tunc animus habeo ille qui sum mandatum frumentum publicus cura saxum ferrum ignis gaius excipio summus dissimulatio tantus inter viscera lateo malus tego cum ratio scilicet quidam enim ignoro aeger curo sum causa multus morior sum morbus suus nosco


Recipe te ad haec tranquilliora, tutiora, maiora! Simile tu putas esse, utrum cures, ut incorruptum et a fraude advehentium et a neglegentia frumentum transfundatur in horrea, ne concepto umore vitietur et concalescat, ut ad mensuram pondusque respondeat, an ad haec sacra et sublimia accedas sciturus, quae materia sit dei, quae voluptas, quae condicio, quae forma; quis animum tuum casus expectet ; ubi nos a corporibus dimissos natura componat ; quid sit quod huius mundi gravissima quaeque in medio sustineat, supra levia suspendat, in summum ignem ferat, sidera vicibus suis excitet ; cetera deinceps in- gentibus plena miraculis ?

recipio tu ad hic tranquillus tueor magnus similis tu puto sum utrum curo ut incorruptus et ab fraus advehentium et ab neglegentia frumentum transfundo in horreum ne concipio umor vitietur et concalesco ut ad mensura pondus respondeo an ad hic sacer et sublime accedo scio qui materia sum deus qui voluptas qui condicio qui forma quis animus tuus casus expecto ubi nos ab corpus dimitto natura compono quis sum qui hic mundus gravis quisque in medium sustineo supra levis suspendo in superus ignis fero sidus vicis suus excito ceterus deinceps in gens plenus miraculis


Repete memoria tecum, quando certus consilii fueris, quotus quisque dies ut destinaveras processerit, quando tibi usus tui fuerit, quando in statu suo vultus, quando animus intrepidus, quid tibi in tam longo aevo facti operis sit, quam multi vitam tuam diripuerint te non sentiente quid perderes, quantum vanus dolor, stulta laetitia, avida cupiditas, blanda conversatio abstulerit, quam exiguum tibi de tuo relictum sit ; intelleges te immaturum mori." Quid ergo est in causa ?

repeto memoria tu quando certus consilium sum quotus quisque dies ut destinaveras procedo quando tu utor tuus sum quando in status suus vultus quando animus intrepidus quis tu in tam longus aevum facio opus sum quam multus vita tuus diripio tu non sentio quis perdo quantus vanus dolor stultus laetitia avidus cupiditas blandus conversatio aufero quam exiguus tu de tuus relinquo sum intellego tu immaturus morior quis ergo sum in causa


Quid? illos otiosos vocas, quibus apud tonsorem multae horae transmittuntur, dum decerpitur, si quid proxima nocte subcrevit, dum de singulis capillis in consilium itur, dum aut disiecta coma restituitur aut deficiens hinc atque illinc in frontem compellitur ? Quomodo irascuntur, si tonsor paulo neglegentior fuit, tamquam virum tonderet ! Quomodo excandescunt, si quid ex iuba sua decisum est, si quid extra ordinem iacuit, nisi omnia in anulos suos reciderunt! Quis est istorum qui non malit rem publicam turbari quam comam suam ? Qui non sollicitior sit de capitis sui decore quam de salute ? Qui non comptior esse malit quam honestior ? Hos tu otiosos vocas inter pectinem speculumque occupatos ?

quis ille otiosus voco qui apud tonsor multus hora transmitto dum decerpo si quis propior nox subcrevit dum de singuli capillus in consilium eo dum aut disjecto coma restituo aut deficio hinc atque illinc in frons compello quomodo irasco si tonsor paulus neglego sum tamquam vir tondeo quomodo excandesco si quis ex juba suus decisus sum si quis extra ordo iaceo nisi omnis in anulus suus recido quis sum iste qui non malo res publicus turbaris quam como suus qui non sollicitus sum de capio suus decus quam de salus qui non como sum malo quam honestus hic tu otiosus voco inter pectino speculum occupo


Non exiguum temporis habemus, sed multum perdimus. Satis longa vita et in maximarum rerum consummationem large data est, si tota bene collocaretur ; sed ubi per luxum ac neglegentiam diffluit, ubi nulli bonae rei impenditur, ultima demum necessitate cogente quam ire non intelleximus transisse sentimus.

non exiguus tempus habeo sed multus perdo satis longus vito et in maximaris res consummatio largus do sum si totus bene colloco sed ubi per luxus atque neglegentia diffluo ubi nullus bonus res impendo ulter demum necessitas cogo quam eo non intellego transeo sentio


Denique vis scire quam non diu vivant ? Vide quam cupiant diu vivere. Decrepiti senes paucorum annorum accessionem votis mendicant; minores natu se ipsos esse fingunt ; mendacio sibi blandiuntur et tam libenter se fallunt quam si una fata decipiant. Iam vero cum illos aliqua imbecillitas mortalitatis admonuit, quemadmodum paventes moriuntur, non tamquam exeant de vita, sed tamquam extrahantur. Stultos se fuisse, qui non vixerint, clamitant et, si modo evaserint ex illa valitudine, in otio victuros ; tunc quam frustra paraverint, quibus non fruerentur* quam in cassum omnis ceciderit labor, cogitant. At quibus vita procul ab omni negotio agitur, quidni spatiosa sit ? Nihil ex illa delegatur, nihil alio atque alio spargitur, nihil inde fortunae traditur, nihil neglegentia interit, nihil largitione detrahitur, nihil supervacuum est ; tota, ut ita dicam, in reditu est. Quantulacumque itaque abunde sufficit, et ideo, quandoque ultimus dies venerit, non cunctabitur sapiens ire ad mortem certo gradu.

denique volo scio quam non diu vivo video quam cupio diu vivo decrepitus senex paucus annus accessio voveo mendico paruus natus sui ipse sum fingo mendacium sui blandio et tam libet sui fallo quam si unus fatum decipio iam verus cum ille aliqui imbecillitas mortalitas admoneo quemadmodum paveo morior non tamquam exeo de vito sed tamquam extraho stultus sui sum qui non vivo clamito et si modo evado ex ille valitudo in otium vinco tunc quam frustra paraverint qui non fruor quam in cassus omnis caedo labor cogito at qui vito procul ab omnis negotium ago quis spatiosus sum nihil ex ille delego nihil alius atque alius spargo nihil inde fortuna trado nihil neglegentia intereo nihil largitio detraho nihil supervacuus sum totus ut ita dico in reditus sum quantuluscumque itaque abunde sufficio et ideo quandoque ulter dies venio non cuncto sapio eo ad mors certus gradus


Tu quidem orbis terrarum rationes administras tam abstinenter quam alienas, tam diligenter quam tuas, tam religiose quam publicas. In officio amorem consequeris, in quo odium vitare difficile est ; sed tamen, mihi crede, satius est vitae suae rationem quam frumenti publici nosse.

tu quidem orbis terra ratio administro tam abstinenter quam alienus tam diligenter quam tuus tam religiosus quam publicus in officium amor consequor in quo odium vitaris difficilis sum sed tamen ego credo sero sum vita suus ratio quam frumentum publicus nosco


Omnia istorum tempora excute, aspice quam diu computent, quam diu insidientur, quam diu timeant, quam diu colant, quam diu colantur, quantum vadimonia sua atque aliena occupent, quantum convivia, quae iam ipsa officia sunt : videbis, quemadmodum illos respirare non sinant vel mala sua vel bona.

omnis iste tempus excutio aspicio quam diu computo quam diu insidior quam diu timeo quam diu colo quam diu colo quantus vadimonium suus atque alienus occupo quantus convivium qui iam ipse officium sum video quemadmodum ille respiraris non sino vel malus suus vel bonus


Tamquam semper victuri vivitis, numquam vobis fragilitas vestra succurrit, non observatis, quantum iam temporis transierit ; velut ex pleno et abundanti perditis, cum interim fortasse ille ipse qui alicui vel homini vel rei donatur dies ultimus sit. Omnia tamquam mortales timetis, omnia tamquam immortales concupiscitis. Audies plerosque dicentes: " A quinquagesimo anno in otium secedam, sexagesimus me annus ab officiis dimittet." Et quem tandem longioris vitae praedem accipis ? Quis ista sicut disponis ire patietur ? Non pudet te reliquias vitae tibi reservare et id solum tempus bonae menti destinare, quod in nullam rem conferri possit ? Quam serum est tune vivere incipere, cum desinendum est ! Quae tam stulta mortalitatis oblivio in quinquagesimum et sexagesimum annum differre sana consilia et inde velle vitam inchoare, quo pauci perduxerunt !

tamquam semper vinco vivo numquam tu fragilitas vester succurro non observo quantus iam tempus transeo velut ex plenus et abundo perdo cum interim fortasse ille ipse qui aliqui vel homo vel res dono dies ulter sum omnis tamquam mortalis timeo omnis tamquam immortalis concupisco audio plerus dico ab quinquagesimus annus in otium secedo sexagesimus ego annus ab officium dimitto et qui tandem longus vita praedo accipio quis iste sicut dispono eo patior non pudeo tu reliquiae vita tu reservaris et is solus tempus bonus mens destinaris qui in nullus res confero possum quam serus sum tu vivo incipio cum desino sum qui tam stultus mortalitas oblivio in quinquagesimus et sexagesimus annus differo sano consilium et inde volo vita inchoaris quo paucus perduco


M. Cicero inter Catilinas, Clodios iactatus Pompeiosque et Crassos, partim manifestos inimicos, partim dubios amicos, dum fluctuatur cum re publica et illam pessum euntem tenet, novissime abductus, nec secundis rebus quietus nec adversarum patiens, quotiens illum ipsum consulatum suum non sine causa sed sine fine laudatum detestatur!

m cicero inter catilina claudius jacto pompeji et crassus pars manifestus inimicus pars dubius amicus dum fluctuo cum res publicus et ille pessum eo teneo novus abduco neque secundus res quiesco neque adversaris patior quotiens ille ipse consulatus suus non sine causa sed sine finis laudo detesto


Magni, mihi crede, et supra humanos errores eminentis viri est nihil ex suo tempore delibari sinere, et ideo eius vita longissima est, quia, quantumcumque patuit, totum ipsi vacavit. Nihil inde incultum otiosumque iacuit, nihil sub alio fuit, neque enim quicquam repperit dignum quod cum tempore suo permutaret custos eius parcissimus. Itaque satis illi fuit; iis vero necesse est defuisse, ex quorum vita multum populus tulit.

magnus ego credo et supra humani error emineo vir sum nihil ex suus tempus delibaris sino et ideo is vito longus sum quia quantus pateo totus ipse vaco nihil inde incultus otiosus iaceo nihil sub alius sum neque enim quisquam reperio dignus qui cum tempus suus permuto custos is parcus itaque satis ille sum is verus necesse sum desum ex qui vito multus populus fero


Praeterire quod mihi occurrit exemplum non possum. S. Turannius fuit exactae diligentiae senex, qui post annum nonagesimum, cum vacationem procurationis ab C. Caesare ultro accepisset, componi se in lecto et velut exanimem a circumstante familia plangi iussit. Lugebat domus otium domini senis nec finivit ante tristitiam, quam labor illi suus re- stitutus est. Adeone iuvat occupatum mori ?

praetereo qui ego occurro exemplum non possum senatus turannius sum exigo diligentia senex qui post annus nonagesimus cum vacatio procuratio ab que caesaris ultro accipio compono sui in lectus et velut exanimis ab circumsto familia plango iubeo lugeo domus otium dominus senex neque finio ante tristitia quam labor ille suus res stitutus sum adeo juvo occupo morior


Quam flebiles voces exprimit in quadam ad Atticum epistula iam victo patre Pompeio, adhuc filio in Hispania fracta arma refovente ! " Quid agam," inquit, " hic, quaeris? Moror in Tusculano meo semiliber." Alia deinceps adicit, quibus et priorem aetatem complorat et de praesenti queritur et de futura desperat. Semiliberum se dixit Cicero.

quam flebilis voco exprimo in quidam ad atticus epistula iam vinco pater pompejus adhuc filius in hispania frango arma refoveo quis ago inquam hic quaero moror in tusculanus meus semiliber alius deinceps adicio qui et prior aetas comploro et de praesens queror et de sum despero semiliber sui dico cicero


Urgent et circumstant vitia undique nec resurgere aut in dispectum veri attollere oculos sinunt, sed immersos et in cupiditatem infixos premunt. Numquam illis recurrere ad se licet ; si quando aliqua fortuito quies contigit, velut profundum mare, in quo post ventum quoque volutatio est, fluctuantur nec umquam illis a cupiditatibus suis otium stat.

urgeo et circumsto vitio undique neque resurgo aut in dispicio verus attollo oculus sino sed immersos et in cupiditas infigo premo numquam ille recurro ad sui licet si quando aliqui fortuitus quies contingo velut profundum mare in quo post venio quoque volutatio sum fluctuo neque umquam ille ab cupiditas suus otium sto


multos aut affectatio alienae fortunae aut suae querella detinuit; plerosque nihil certum sequentis vaga et inconstans et sibi displicens levitas per nova consilia iactavit ; quibusdam nihil, quo cursum derigant, placet, sed marcentis oscitantisque fata deprendunt, adeo ut quod apud maximum poetarum more oraculi dictum est, verum esse non dubitem : " Exigua pars est vitae, qua vivimus." Ceterum quidem omne spatium non vita sed tempus est.

multus aut affectatio alienus fortuna aut suus querela detineo plerus nihil certus sequor vago et inconsto et sui displiceo levitas per novo consilium jacto quidam nihil quo cursus derego placeo sed marceo oscito fatum deprehendo adeo ut qui apud magnus poetaris mos oraculis dico sum verus sum non dubito exiguus pars sum vita qui vivo ceterum quidem omnis spatium non vito sed tempus sum


Sane et hoc ad rem pertineat, quod Valerius Corvinus primus Messanam vicit et primus ex familia Valeriorum urbis captae in se translato nomine Messana appellatus est paulatimque vulgo permutante litteras Messala dictus.

sanus et hic ad res pertineo qui valerius corvinus primus messana vinco et primus ex familia valerius urbs capio in sui transfero nomen messana appello sum paulatim vulgo permuto littera messalla dico


Graecorum iste morbus fuit quaerere, quem numerum Ulixes remigum habuisset, prior scripta esset Ilias an Odyssia, praeterea an eiusdem essent auctoris, alia deinceps huius notae, quae sive contineas, nihil tacitam conscientiam iuvant sive proferas, non doctior videaris sed molestior.

graecum iste morbus sum quaero qui numerus ulixes remex habeo prior scribo sum ilias an odyssia praeterea an idem sum auctor alius deinceps hic nosco qui sive contineo nihil taceo conscientia juvo sive profero non doceo videaris sed molestus


Foedus ille, quem in iudicio pro ignotissimis litigatoribus grandem natu et imperitae coronae assensiones captantem, spiritus liquit ; turpis ille, qui vivendo lassus citius quam laborando inter ipsa officia conlapsus est ; turpis, quem accipiendis immorientem rationibus diu tractus risit heres.

foedus ille qui in iudicium pro ignosco litigator grandis natus et imperitus corona assensio capto spiritus linquo turpis ille qui vivo lassus cieo quam laboro inter ipse officium collabor sum turpis qui accipio immorientem ratio diu traho rideo heres


Divus Augustus, cui dii plura quam ulli praestiterunt, non desit quietem sibi precari et vacationem a re publica petere ; omnis eius sermo ad hoc semper revolutus est, ut speraret otium. Hoc labores suos, etiam si falso, dulci tamen oblectabat solacio, ali- quando se victurum sibi.

divus augustus qui dius multus quam ullus praesto non desum quies sui precor et vacatio ab res publicus peto omnis is sermo ad hic semper revolvo sum ut spero otium hic labor suus etiam si fallo dulcis tamen oblecto solacium al quando sui vinco sui


At illud tempus, quod amant, breve est et praeceps breviusque multo suo fit vitio ; aliunde enim alio transfugiunt et consistere in una cupiditate non possunt. Non sunt illis longi dies, sed invisi; at contra quam exiguae noctes videntur, quas in complexu scortorum aut vino exigunt !

at ille tempus qui amo brevis sum et praeceps brevis multus suus fio vitio aliunde enim alius transfugio et consisto in unus cupiditas non possum non sum ille longus dies sed invideo at contra quam exiguus nox video qui in complexus scortum aut vinum exigo


Tanta visa est res otium, ut illam, quia usu non poterat, cogitatione praesumeret. Qui omnia videbat ex se uno pendentia. qui hominibus gentibusque fortunam dabat, illum diem laetissimus cogitabat, quo magnitudinem suam exueret. Expertus erat, quantum illa bona per omnis terras fulgentia sudoris exprimerent, quantum occultarum sollicitudinum tegerent.

tantus video sum res otium ut ille quia usus non possum cogitatio praesumo qui omnis video ex sui unus pendeo qui homo gens fortuna do ille dies laetus cogito quo magnitudo suus exuo experior sum quantus ille bonus per omnis terra fulgeo sudor exprimo quantus occultaris sollicitudo tego


Istum animi vigorem rerum maximarum capacissimum a ministerio honorifico quidem sed parum ad beatam vitam apto revoca et cogita non id egisse te ab aetate prima omni cultu studiorum liberalium, ut tibi multa milia frumenti bene committerentur ; maius quiddam et altius de te promiseras. Non derunt et frugalitatis exactae homines et laboriosae operae ; tanto aptiora portandis oneribus tarda iumenta sunt quam nobiles equi, quorum generosam pernicitatem quis umquam gravi sarcina pressit ?

iste animus vigor res maximaris capax ab ministerium honorifico quidem sed parum ad beatus vita apto revoco et cogito non is ago tu ab aetas primus omnis cultus studium liberalis ut tu multus mille frumentum bene committo magnus quidam et altus de tu promitto non defleo et frugalitas exigo homo et laboriosus opera tantus aptus porto onus tardus iumentum sum quam nobilis equus qui generosus pernicitas quis umquam gravis sarcina premo


Supervacuum est commemorare plures, qui cum aliis felicissimi viderentur, ipsi in se verum testi- monium dixerunt perosi omnem actum annorum suorum ; sed his querellis nec alios mutaverunt nec se ipsos. Nam cum verba eruperunt, adfectus ad consuetudinem relabuntur.

supervacuus sum commemoraris multus qui cum alius felix video ipse in sui verus testis monium dico perosus omnis ago annus suus sed hic querela neque alius muto neque sui ipse nam cum verbum erumpo affectus ad consuetudo relabor


nulla interim numquam amplius redi- turi temporis ratio est. Novae occupationes veteribus substituuntur, spes spem excitat, ambitionem ambitio. Miseriarum non finis quaeritur, sed materia mutatur. Nostri nos honores torserunt ? Plus temporis alieni auferunt. Candidati laborare desimus ? Suffragatores incipimus. Accusandi deposimus molestiam ? Iudicandi nanciscimur. Iudex desit esse ? Quaesitor est. Alienorum bonorum mercennaria procuratione consenuit ? Suis opibus distinetur.

nullus interim numquam amplus redeo tus tempus ratio sum novus occupatio vetus substituo spes spes excito ambitio ambitio miseriaris non finis quaero sed materia muto noster nos honor torqueo multus tempus alienus aufero candidatus laboro desimus suffragator incipio accuso deposimus molestia iudico nanciscor iudex desum sum quaesitor sum alienus bonus mercenarius procuratio consenesco sue ops distineo


Potestne quicquam stultius esse quam quorundam sensus, hominum eorum dico qui prudentiam iactant ? Operosius occupati sunt, ut melius possint vivere ; impendio vitae vitam instruunt ! Cogitationes suas in longum ordinant ; maxima porro vitae iactura dilatio est ; illa primum quemque extrahit diem, illa eripit praesentia, dum ulteriora promittit. Maximum vivendi impedimentum est expectatio, quae pendet ex crastino, perdit hodiernum. Quod in manu fortunae positum est, disponis, quod in tua, dimittis. Quo spectas ? Quo te extendis ? Omnia quae ventura sunt in incerto iacent ; protinus vive !

possum quisquam stultus sum quam quidam sensus homo is dico qui prudentia iacto operosus occupo sum ut bonus possum vivo impendium vita vita instruo cogitatio suus in longus ordino maximus porro vita iactura dilatio sum ille primus quisque extraho dies ille eripio praesens dum ulteriora promitto magnus vivo impedimentum sum expectatio qui pendeo ex crastinus perdo hodiernus qui in manus fortuna pono sum dispono qui in tuus dimitto quo specto quo tu extendo omnis qui venio sum in incertum iaceo protinus vivo


in villa aut in lecto suo, in media solitudine, quamvis ab omnibus recesserint, sibi ipsi molesti sunt ; quorum non otiosa vita dicenda, est, sed desidiosa occupatio. Illum tu otiosum vocas qui Corinthia, paucorum furore pretiosa, anxia suptilitate concinnat et maiorem dierum partem in aeruginosis lamellis consumit? Qui in ceromate (nam, pro facinus ! ne Romanis quidem vitiis laboramus) spectator puerorum rixantium sedet ? Qui iumentorum suorum greges in aetatium et colorum paria diducit ? Qui athletas novissimos pascit?

in villa aut in lectus suus in medius solitudo quivis ab omnis recedo sui ipse molestus sum qui non otiosus vito dico sum sed desidiosus occupatio ille tu otiosus voco qui corinthius paucus furor pretiosus anxius suptilitas concinno et magnus dies pars in aeruginosus lamella consumo qui in ceroma nam pro facinus ne romanus quidem vitium laboro spectator puer rixo sedeo qui iumentum suus grex in aetas et color par diduco qui athleta novus pasco


Illud quoque argumentum non est quod putes diu viventium, quod saepe illis longus videtur dies, quod, dum veniat con- dictum tempus cenae, tarde ire horas queruntur; nam si quando illos deseruerunt occupationes, in otio relicti aestuant, nec quomodo id disponant aut extrahant sciunt. Itaque ad occupationem aliquam tendunt et quod interiacet omne tempus grave est ; tam me hercules, quam cum dies muneris gladiatorii edictus est, aut cum alicuius alterius vel spectaculi vel volup- tatis expectatur constitutum, transilire medios dies volunt. Omnis illis speratae rei longa dilatio est.

ille quoque argumentum non sum qui puto diu vivo qui saepe ille longus video dies qui dum venio continuo dico tempus cena tardus eo hora queror nam si quando ille desero occupatio in otium relinquo aestuo neque quomodo is dispono aut extraho scio itaque ad occupatio aliqui tendo et qui interjaceo omnis tempus gravis sum tam ego herculis quam cum dies munus gladiatorius edico sum aut cum aliquis alter vel spectaculum vel volup libertas expecto constituo transeo medius dies volo omnis ille spero res longus dilatio sum


Quo non erumperet tam immatura ambitio ? Scires in malum ingens et privatum et publicum evasuram tam praecoquem audaciam. Sero itaque querebatur nullas sibi ferias contigisse a puero seditiosus et foro gravis. Disputatur, an ipse sibi manus attulerit ; subito enim vulnere per inguen accepto conlapsus est, aliquo dubitante, an mors eius voluntaria esset, nullo, an tempestiva.

quo non erumpo tam immaturus ambitio scio in malus ingens et privo et publicus evasuram tam praecoquis audacia serus itaque queror nullus sui ferio contingo ab puer seditiosus et forum gravis disputo an ipse sui manus affero subeo enim vulnus per inguen accipio collabor sum aliquis dubito an mors is voluntarius sum nullus an tempestivus


Praesens tempus brevissimum est, adeo quidem, ut quibusdam nullum videatur ; in cursu enim semper est, fluit et praecipitatur; ante desinit esse quam venit, nec magis moram patitur quam mundus aut sidera, quorum inrequieta semper agitatio numquam in eodem vestigio manet. Solum igitur ad occupatos praesens pertinet tempus, quod tam breve est, ut arripi non possit, et id ipsum illis districtis in multa subducitur.

praesens tempus brevis sum adeo quidem ut quidam nullus video in cursus enim semper sum fluo et praecipito ante desino sum quam venio neque magis mora patior quam mundus aut sidus qui irrequietus semper agitatio numquam in idem vestigium maneo soli igitur ad occupo praesens pertineo tempus qui tam brevis sum ut arripio non possum et is ipse ille distringo in multus subduco


Ne illos quidem inter otiosos numeraverim,qui sella se et lectica huc et illuc ferunt et ad gestationum suarum, quasi deserere illas non liceat, horas occurrunt, quos quando lavari debeant, quando natare, quando cenare, alius admonet ; usque eo nimio delicati animi languore solvuntur, ut per se scire non possint, an esuriant!

ne ille quidem inter otiosus numero qui sella sui et lectica huc et illic fero et ad gestatio suus quasi desero ille non licet hora occurro qui quando lavaris debeo quando nato quando ceno alius admoneo usque is nimius delicatus animus languor solvo ut per sui scio non possum an exsurio


Illorum brevissima ac sollicitissima aetas est, qui praeteritorum obliviscuntur, praesentia neclegunt, de futuro timent ; cum ad extrema venerunt, sero intellegunt miseri, tam diu se, dum nihil agunt, occupatos fuisse.

ille brevis atque sollicitus aetas sum qui praeteritor obliviscor praesens neclegunt de sum timeo cum ad exter venio serus intellego miser tam diu sui dum nihil ago occupo sum


Mirari soleo, cum video aliquos tempus petentes et eos, qui rogantur, facillimos. Illud uterque spectat, propter quod tempus petitum est, ipsum quidem neuter; quasi nihil petitur, quasi nihil datur. Re omnium pretiosissima luditur ; fallit autem illos, quia res incorporalis est, quia sub oculos non venit, ideoque vilissima aestimatur, immo paene nullum eius pretium est.

miraris soleo cum video aliquis tempus peto et is qui rogo facilis ille uterque specto propter qui tempus peto sum ipse quidem neuter quasi nihil peto quasi nihil do res omnis pretiosus ludo fallo autem ille quia res incorporal sum quia sub oculus non venio ideo vilis aestimo immo paene nullus is pretium sum


Sed ut illo revertar, unde decessi, et in eadem materia ostendam supervacuam quorumdam diligentiam : idem narrabat Metellum victis in Sicilia Poenis triumphantem unum omnium Romanorum ante currum centum et viginti captivos elephantos duxisse; Sullam ultimum Romanorum protulisse pomerium, quod numquam provinciali, sed Italico agro adquisito proferre moris apud antiquos fuit. Hoc scire magis prodest, quam Aventinum montem extra pomerium esse, ut ille adfirmabat, propter alteram ex duabus causis, aut quod plebs eo secessisset, aut quod Remo auspicante illo loco aves non addixissent, alia deinceps innumerabilia, quae aut farta sunt mendaciis aut similia ?

sed ut ille revorto unde decedo et in idem materia ostendo supervacuus quidam diligentia idem narro metellus vinco in sicilia poenus triumpho unus omnis romanus ante currus centum et viginti captivus elephantus duco sulla ulter romanus profero pomerium qui numquam provincial sed italicus ager acquiro profero mos apud antiqui sum hic scio magis prodo quam aventinus mons extra pomerium sum ut ille adfirmo propter alter ex duo causa aut qui plebs is secedo aut qui remus auspico ille locus aveo non addico alius deinceps innumerabilis qui aut farcio sum mendacium aut similis


Horum te mori nemo coget, omnes docebunt ; horum nemo annos tuos conteret, suos tibi contribuet ; nullius ex his sermo periculosus erit, nullius amicitia capitalis, nullius sumptuosa observatio. Feres ex illis, quidquid voles ; per illos non stabit, quominus quantum plurimum cupiens haurias.

horus tu morior nemo cogo omnis doceo hic nemo annus tuus contero suus tu contribuo nullus ex hic sermo periculosus sum nullus amicitia capital nullus sumptuosus observatio fero ex ille quisquis volo per ille non sto quominus quantus multus cupio haurio


In primis autem et illos numero, qui nulli rei nisi vino ac libidini vacant ; nulli enim turpius occupati sunt. Ceteri etiam si vana gloriae imagine teneantur, speciose tamen errant ; licet avaros mihi, licet iracundos enumeres vel odia exercentes iniusta vel bella, omnes isti viribus peccant ; in ventrem ae libidinem proiectorum inhonesta labes est.

in primus autem et ille numerus qui nullus res nisi vinum atque libido vaco nullus enim turpis occupo sum ceterus etiam si vanus gloria imago teneo speciosus tamen erro licet avarus ego licet iracundus enumero vel odium exerceo iniustus vel bellum omnis iste vis pecco in venter ae libido proiector inhonestus labo sum


Nemo restituet annos, nemo iterum te tibi reddet. Ibit, qua coepit aetas, nec cursum suum aut revocabit aut supprimet ; nihil tumultuabitur, nihil admonebit velocitatis suae. Tacita labetur ; non illa se regis imperio, non favore populi longius proferet. Sicut missa est a primo die, curret ; nusquam devertetur, nusquam remo- rabitur. Quid fiet ? Tu occupatus es, vita festinat ; mors interim aderit, cui, velis nolis, vacandum est.

nemo restituo annus nemo iterum tu tu reddo eo qui coepio aetas neque cursus suus aut revoco aut supprimo nihil tumultuor nihil admoneo velocitas suus taceo labor non ille sui rex imperium non favor populus longus profero sicut mitto sum ab primus dies curro nusquam devertetur nusquam remus rabitur quis fio tu occupo sum vito festino mors interim adsum qui velis nolo vaco sum


In quadam ad senatum missa epistula, cum requiem suam non vacuam fore dignitatis nec a priore gloria discrepantem pollicitus esset, haec verba inveni : " Sed ista fieri speciosius quam promitti possunt. Me tamen cupido temporis optatissimi mihi provexit, ut quoniam rerum laetitia moratur adhuc, praeciperem aliquid voluptatis ex verborum dulcedine."

in quidam ad senatus mitto epistula cum requies suus non vacuus sum dignitas neque ab prior gloria discrepo polliceor sum hic verbum invenio sed iste fio speciosus quam promitto possum ego tamen cupido tempus opto ego proveho ut quoniam res laetitia moror adhuc praecipio aliquis voluptas ex verbum dulcedo


Disputare cum Socrate licet, dubitare cum Carneade, cum Epicuro quiescere, hominis naturam cum Stoicis vincere, cum Cynicis excedere. Cum rerum natura in consortium omnis aevi patiatur incedere, quidni ab hoc exiguo et caduco temporis transitu in illa toto nos demus animo, quae immensa, quae aeterna sunt, quae cum melioribus communia ?

disputaris cum socrates licet dubitaris cum carneades cum epicurus quiesco homo natura cum stoicus vinco cum cynicus excedo cos res natura in consortium omnis aevum patior incedo quis ab hic exiguus et caducus tempus transeo in ille totus nos do animus qui immensus qui aeternus sum qui cum bonus commune


Idem plerisque animus est ; diutius cupiditas illis laboris quam facultas est ; cum imbecillitate corporis pugnant, senectutem ipsam nullo alio nomine gravem iudicant, quam quod illos seponit. Lex a quinquagesimo anno militem non legit, a sexagesimo senatorem non citat ; difficilius homines a se otium impetrant quam a lege.

idem plerusque animus sum diu cupiditas ille labor quam facultas sum cum imbecillitas corpus pugno senectus ipse nullus alius nomen gravis judico quam qui ille sepono lex ab quinquagesimus annus miles non lego ab sexagesimus senator non cito difficilis homo ab sui otium impetro quam ab lex


Satius erat ista in oblivionem ire, ne quis postea potens disceret invideretque rei minime humanae. O quantum caliginis mentibus nostris obicit magna felicitas ! Ille se supra rerum naturam esse tune credidit, cum tot miserorum hominum catervas sub alio caelo natis beluis obiceret, cum bellum inter tam disparia animalia committeret, cum in conspectum populi Romani multum sanguinis funderet mox plus ipsum fundere coacturus. At idem postea Alexandrina perfidia deceptus ultimo mancipio transfodiendum se praebuit, tum demum intellecta inani iactatione cognominis sui.

sero sum iste in oblivio eo ne quis postea possum disco invideretque res paruus humanus o quantus caligo mens noster obicio magnus felicitas ille sui supra res natura sum tu credo cum tot miserum homo caterva sub alius caelum obstino belua obicio cum bellum inter tam dispario animal committo cum in conspectus populus romanus multus sanguis fundo mox multus ipse fundo cogo at idem postea alexandrinus perfidia decipio ultimo mancipium transfodio sui praebeo tum demum intellego inanis iactatio cognomen suus


Adsecutus ille quos optaverat fasces cupit ponere et subinde dicit : " Quando hic annus praeteribit ? " Facit ille ludos, quorum sortem sibi optingere magno aestimavit : " Quando," inquit, " istos effugiam ? " Diripitur ille toto foro patronus et magno concursu omnia ultra, quam audiri potest, complet : " Quando," inquit, " res proferentur ? " Praecipitat quisque vitam suam et futuri desiderio laborat, praesentium taedio.

assequor ille qui opto fascis cupio pono et subinde dico quando hic annus praetereo facio ille ludus qui sors sui obtingo magnus aestimo quando inquam iste effugio diripio ille totus forum patronus et magnus concursus omnis ultra quam audio possum compleo quando inquam res profero praecipito quisque vita suus et sum desiderium laboro praesens taedium


Quaeris fortasse, quos occupatos vocem ? Non est quod me solos putes dicere, quos a basilica immissi demum canes eiciunt, quos aut in sua vides turba speciosius elidi aut in aliena contemptius, quos officia domibus suis e vocant, ut alienis foribus inlidant, aut hasta praetoris infami lucro et quandoque suppuraturo exercet. Quorundam otium occupatum est;

quaero fortasse qui occupo voco non sum qui ego solus puto dico qui ab basilica immitto demum canis eicio qui aut in suus video turba speciosus elido aut in alienus contemno qui officium domus suus e voco ut alienus foris inlidant aut hasta praetor infamis lucrum et quandoque suppuro exerceo quidam otium occupo sum


Ita est : non accipimus brevem vitam, sed facimus, nec inopes eius sed prodigi sumus. Sicut amplae et regiae opes, ubi ad malum dominum pervenerunt, momento dissipantur, at quamvis modicae, si bono custodi traditae sunt, usu crescunt» ita aetas nostra bene disponenti multum patet.

ita sum non accipio brevis vita sed facio neque inops is sed prodigo sum sicut amplus et regia ops ubi ad malus dominus pervenio momentum dissipantur at quivis modicus si bonus custos trado sum usus cresco ita aetas noster bene dispono multus pateo


Quid, quod gaudia quoque eorum trepida sunt ? Non enim solidis causis innituntur, sed eadem qua oriuntur vanitate turbantur. Qualia autem putas esse tempora etiam ipsorum confessione misera, cum haec quoque, quibus se attollunt et super hominem efferunt, parum sincera sint ?

quis qui gaudium quoque is trepido sum non enim solidus causa innitor sed idem qui orior vanitas turbo qualis autem puto sum tempus etiam ipse confessio misero cum hic quoque qui sui attollo et super homo effero parum sincerus sum


Tot maximi viri relictis omnibus impedi- mentis, cum divitiis officiis voluptatibus renuntiassent, hoc unum in extremam usque aetatem egerunt, ut vivere scirent ; plures tamen ex his nondum se scire confessi vita abierunt, nedum ut isti sciant.

tot magnus vir relinquo omnis impedio mens cum divitiae officium voluptas renuntio hic unus in extremus usque aetas egero ut vivo scio multus tamen ex hic nondum sui scio confiteor vito abeo nedum ut iste scio


In tria tempora vita dividitur: quod fuit, quod est, quod futurum est. Ex iis quod agimus breve est, quod acturi sumus dubium, quod egimus certum. Hoc est enim, in quod fortuna ius perdidit, quod in nullius arbitrium reduci potest. Hoc amittunt occupati ; nec enim illis vacat praeterita respicere, et si vacet, iniucunda est paenitendae rei recordatio.

in tres tempus vito divido qui sum qui sum qui sum sum ex is qui ago brevis sum qui ago sum dubius qui ago certus hic sum enim in qui fortuna ius perdo qui in nullus arbitrium reduco possum hic amitto occupo neque enim ille vaco praetereo respicio et si vaco injucundus sum paeniteo res recordatio


De istis me putas dicere, quorum in confesso mala sunt ? Aspice illos, ad quorum felicitatem concurritur ; bonis suis offocantur. Quam multis divitiae graves sunt ! Quam multorum eloquentia et cotidiana ostentandi ingenii sollicitatio sanguinem educit! Quam multi continuis voluptatibus pallent ! Quam multis nihil liberi relinquit circumfusus clientium populus! Omnis denique istos ab infimis usque ad summos pererra : hic advocat, hic adest, ille periclitatur, ille defendit, ille iudicat, nemo se sibi vindicat, alius in alium consumitur. Interroga de istis, quorum nomina ediscuntur, his illos dinosci videbis notis: ille illius cultor est, hic illius; suus nemo est.

de iste ego puto dico qui in confiteor malus sum aspicio ille ad qui felicitas concurro bonus suus offoco quam multus divitiae gravis sum quam multus eloquentia et cottidianus ostento ingenium sollicitatio sanguis educo quam multus continuus voluptas palleo quam multus nihil liber relinquo circumfundo cliens populus omnis denique iste ab infimus usque ad summus pererro hic advoco hic adsum ille periclitor ille defendo ille iudico nemo sui sui vindico alius in alius consumo interrogo de iste qui nomen edisco hic ille dignosco video nosco ille ille cultor sum hic ille suus nemo sum


Hoc quoque quaerentibus remittamus, quis Romanis primus persuaserit navem conscendere. Claudius is fuit, Caudex ob hoc ipsum appellatus, quia plurium tabularum contextus caudex apud antiquos vocatur, unde publicae tabulae codices dicuntur et naves nunc quoque ex antiqua consuetu- dine, quae commeatus per Tiberim subvehunt, codicariae vocantur.

hic quoque quaero remitto quis romanus primus persuadeo navo conscendo claudus is sum caudex ob hic ipse appello quia multus tabularis contexo caudex apud antiqui voco unde publicus tabula codico dico et navo nunc quoque ex antiquus consuesco dine qui commeatus per tiberis subveho codicariae voco