De Constantia

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Qui rationi innixus per humanos casus divino incedit animo, non habet ubi accipiat iniuriam—ab homine me tantum dicere putas ? Ne a fortuna quidem, quae quotiens cum virtute congressa est, numquam par recessit. Si maximum illud ultra quod nihil habent iratae leges ac saevissimi domini quod minentur, in quo imperium suum fortuna consumit, aequo placidoque animo accipimus et scimus mortem malum non esse, ob hoc ne iniuriam quidem, multo facilius alia tolerabimus, damna et dolores, ignominias, locorum commutationes, orbitates, discidia, quae sapientem, etiam si universa circumveniant, non mergunt, nedum ut ad singulorum impulsus maereat. Et si fortunae iniurias moderate fert, quanto magis hominum potentium quos scit fortunae manus esse!

qui ratio innitor per humani casus divino incedo animus non habeo ubi accipio iniuria ab homo ego tantus dico puto ne ab fortuna quidem qui quotiens cum virtus congredior sum numquam par recedo si magnus ille ultra qui nihil habeo irascor lex atque saevus dominus qui mino in quo imperium suus fortuna consumo aequus placidus animus accipio et scio mors malus non sum ob hic ne iniuria quidem multus facilis alius tolero damno et dolor ignominia locus commutatio orbitas discidium qui sapio etiam si universus circumvenio non mergo nedum ut ad singulus impello maereo et si fortuna injuria modero fero quantus magis homo potens qui scio fortuna manus sum


Hunc affectum adversus omnis habet sapiens, quem adversus aegros suos medicus, quorum nec obscena, si remedio egent, contrectare nec reliquias et effusa intueri dedignatur nec per furorem saevientium excipere convicia. Scit sapiens omnis hos, qui togati purpuratique incedunt ut valentes, coloratos male sanos esse, quos non aliter videt quam aegros intemperantis. Itaque ne succenset quidem, si quid in morbo petulantius ausi sunt adversus medentem, et quo animo honores eorum nihilo aestimat, eodem parum honorifice facta.

hic afficio adverro omnis habeo sapio qui adverro aeger suus medicus qui neque obscenus si remedium egeo contrectaris neque reliquiae et effundo intueor dedigno neque per furor saevio excipio convicior scio sapio omnis hic qui togatus purpuro incedo ut valeo coloro malus sanus sum qui non aliter video quam aeger intemperans itaque ne succenseo quidem si quis in morbus petulans audeo sum adverro medeor et quo animus honor is nihilum aestimo idem parum honorificus facio


Ergo ita habe. Serene, perfectum illum virum, humanis divinisque virtutibus plenum, nihil perdere. Bona eius solidis et inexsuperabilibus munimentis praecincta sunt. Non Babylonios illis muros contuleris, quos Alexander intravit, non Carthaginis aut Numantiae moenia una manu capta, non Capitolium arcemve, habent ista hostile vestigium. Illa, quae sapientem tuentur, et a flamma et ab incursu tuta sunt, nullum introitum praebent, excelsa, inexpugnabilia, diis aequa.

ergo ita habeo serenus perficio ille vir humanus divinus virtus plenus nihil perdo bonus is solidus et inexsuperabilis munimentum praecingo sum non babylonii ille murus confero qui alexander intro non carthago aut numantia moenia unus manus capio non capitolium arcemve habeo iste hostilis vestigium ille qui sapio tueor et ab flamma et ab incursus tueor sum nullus introeo praebeo excello inexpugnabilis diuus aequus


Eadem causa est, cur nos mancipiorum nostrorum urbanitas in dominos contumeliosa delectet, quorum audacia ita demum sibi in convivas ius facit, si coepit a domino ; et ut quisque contemptissimus et vel ludibrium est,ita solutissimae linguae est. Pueros quidam in hoc mercantur procaces et illorum impudentiam acuunt ac sub magistro habent, qui probra meditate effundant, nec has contumelias vocamus, sed argutias. Quanta autem dementia est isdem modo delectari, modo offendi, et rem ab amico dictam maledictum vocare, a servulo ioculare convicium !

idem causa sum cur nos mancipium noster urbanitas in dominus contumeliosus delecto qui audacia ita demum sui in convivo ius facio si coepio ab dominus et ut quisque contemno et vel ludibrium sum ita solvo lingua sum puer quidam in hic mercor procax et ille impudentia acuo atque sub magister habeo qui probrum meditas effundo neque hic contumelia voco sed argutiae quantus autem dementia sum idem modo delectaris modo offendo et res ab amicus dico maledico vocaris ab servulus iocularis convicium


Et quid est illud quod contumelia dicitur ? In capitis mei levitatem iocatus est et in oculorum valitudinem et in crurum gracilitatem et in staturam. Quae contumelia est quod apparet audire ? Coram uno ali- quid dictum ridemus, coram pluribus indignamur, et eorum aliis libertatem non relinquimus, quae ipsi in nos dicere adsuevimus ; iocis temperatis delectamur, immodicis irascimur.

et quis sum ille qui contumelia dico in capio meus levitas jocor sum et in oculus valitudo et in crus gracilitas et in sto qui contumelia sum qui appareo audio cora unus al quis dico rideo coram multus indignor et is alius libertas non relinquo qui ipse in nos dico assuesco jocus tempero delecto immodicus irasco


Nimio otio ingenia natura infirma et muliebria et inopia verae iniuriae lascivientia his commoventur, quorum pars maior constat vitio interpretantis. Itaque nec prudentiae quicquam in se esse nec fiduciae ostendit qui contumelia afficitur ; non dubie enim contemptum se iudicat, et hic morsus non sine quadam humilitate animi evenit supprimentis se ac descendentis. Sapiens autem a nullo contemnitur, magnitudinem suam novit nullique tantum de se licere renuntiat sibi et omnis has, quas non miserias animorum sed molestias dixerim, non vincit sed ne sentit quidem.

nimius otium ingenium natura infirmo et muliebris et inopia verus iniuria lascivientia hic commoveo qui pars magnus consto vitio interpretor itaque neque prudentia quisquam in sui sum neque fiducia ostendo qui contumelia afficio non dubius enim contemno sui iudico et hic mordeo non sine quidam humilitas animus evenio supprimo sui atque descendo sapio autem ab nullus contemno magnitudo suus nosco nullus tantus de sui licet renuntio sui et omnis hic qui non miseria animus sed molestia dico non vincio sed ne sentio quidem


" In quantumcumque ista vel numero vel magnitudine creverint, eiusdem naturae erunt. Si non tangent illum parva, ne maiora qui- dem ; si non tangent pauca, ne plura quidem. Sed ex imbecillitate vestra coniecturam capitis ingentis animi, et cum cogitastis quantum putetis vos pati posse, sapientis patientiae paulo ulteriorem terminum poni tis. At illum in aliis mundi finibus sua virtus collocavit nihil vobiscum commune habentem.

in quantus iste vel numerus vel magnitudo cerno idem natura sum si non tango ille parvus ne magnus qui do si non tango paucus ne multus quidem sed ex imbecillitas vester conicio capio ingens animus et cum cogito quantus puteo tu patior possum sapio patientia paulus ulter terminus pono tis at ille in alius mundus finis suus virtus colloco nihil tu communis habeo


Sapiens non accedet ad fores, quas durus ianitor obsidet ? " Ille vero, si res necessaria vocabit, experietur et illum, quisquis erit, tanquam canem acrem obiecto cibo leniet nec indignabitur aliquid impendere, ut limen transeat, cogitans et in pontibus quibusdam pro transitu dari. Itaque illi quoque, quisquis erit, qui hoc salutationum publicum exerceat, donabit ; scit emi aere venalia. Ille pusilli animi est, qui sibi placet, quod ostiario libere respondit, quod virgam eius fregit, quod ad dominum accessit et petit corium. Facit se adver- sarium qui contendit, et ut vincat, par fuit.

sapio non accedo ad foris qui durus janitor obsido ille verus si res necessarius voco experior et ille quisquis sum tamquam canis acer obicio cibus lenio neque indignor aliquis impendeo ut limen transeo cogito et in pons quidam pro transeo do itaque ille quoque quisquis sum qui hic salutatio publicus exerceo dono scio emo aer venalis ille pusillus animus sum qui sui placeo qui ostiarius libo respondeo qui virga is frango qui ad dominus accedo et peto corium facio sui adver sarium qui contendo et ut vinco par sum


Illud quoque cogita, iniuriarum latissime patere materiam in illis per quae periculum nobis quaesitum est, ut accusatore submisso aut criminatione falsa aut irritatis in nos potentiorum odiis quaeque alia inter togatos latrocinia sunt. Est et illa iniuria frequens, si lucrum alicui excussum est aut praemium diu captatum, si magno labore adfectata hereditas aversa est et quaestuosae domus gratia erepta. Haec effugit sapiens qui nescit nec in spem nec in metum vivere.

ille quoque cogito iniuriaris fero pateo materia in ille per qui periculum nos quaero sum ut accusator summitto aut criminatio fallo aut irritas in nos potens odium quisque alius inter togatus latrocinium sum sum et ille iniuria frequens si lucrum aliqui excutio sum aut praemium diu captas si magnus labor adfectatus hereditas averto sum et quaestuosus domus gratia eripio hic effugio sapio qui nescio neque in spes neque in metus vivo


Faveamus, obsecro vos, huic proposito aequisque et animis et auribus adsimus, dum sapiens iniuriae excipitur ! Nec quicquam ideo petulantiae vestrae aut rapacissimis cupiditatibus aut caecae temeritati superbiaeque detrahitur. Salvis vitiis vestris haec sapienti libertas quaeritur. Non ut vobis facere non liceat iniuriam, agimus, sed ut ille omnes iniurias in altum demittat patientiaque se ac magnitudine animi defendat.

faveo obsecro tu hic propono aequus et animus et auris adsum dum sapio iniuria excipio neque quisquam ideo petulantia vester aut rapax cupiditas aut caecus temeritas superbia detraho salvus vitium vester hic sapio libertas quaero non ut tu facio non licet iniuria ago sed ut ille omnis injuria in altus demitto patior sui atque magnitudo animus defendo


Alia sunt quae sapientem feriunt, etiam si non pervertunt, ut dolor corporis et debilitas aut amicorum liberorumque amissio et patriae bello flagrantis calamitas. Haec non nego sentire sapientem ; nec enim lapidis illi duritiam ferrive adserimus. Nulla virtus est, quae non sentiat se perpeti. Quid ergo est ? Quosdam ictus recipit, sed receptos evincit et sanat et comprimit, haec vero minora ne sentit quidem nec adversus ea solita illa virtute utitur dura tolerandi, sed aut non adnotat aut digna risu putat.

alius sum qui sapio ferio etiam si non perverto ut dolor corpus et debilito aut amicus liber amissio et patria bellum flagro calamitas hic non nego sentio sapio neque enim lapis ille duritia fero assero nullus virtus sum qui non sentio sui perpetior quis ergo sum quidam iacio recipio sed recipio evincio et sano et comprimo hic verus parvus ne sentio quidem neque adverro is soleo ille virtus uto durus tolero sed aut non adnoto aut dignus rideo puto


Quemadmodum non placebit sibi, si illum mendicus coluerit, nec contumeliam iudicabit, si illi homo plebis ultimae salutanti mutuam salutationem non reddiderit, sic ne suspiciet quidem, si illum multi divites suspexerint—scit enim illos nihil a mendicis differre, immo miseriores esse, illi enim exiguo, hi multo egent—et rursus non tangetur, si illum rex Medorum Attalusve Asiae salutantem silentio ac vultu arroganti transierit. Scit statum eius non magis habere quicquam invidendum quam eius, cui in magna familia cura optigit aegros insanosque compescere.

quemadmodum non placeo sui si ille mendicus colo neque contumelia iudico si ille homo plebs ulter saluto mutuus salutatio non reddo sic ne suspicio quidem si ille multus dives suspicio scio enim ille nihil ab mendicus differo immo miser sum ille enim exiguus hic multus egeo et rursus non tango si ille rex medus attalusve asia saluto silentium atque vultus arroganti transeo scio status is non magis habeo quisquam invideo quam is qui in magnus familia cura obtingo aeger insanus compesco


Dividamus, si tibi videtur. Serene, iniuriam a contumelia. Prior illa natura gravior est, haec levior et tantum delicatis gravis, qua non laeduntur homines sed offenduntur. Tanta est tamen animorum dissolutio et vanitas, ut quidam nihil acerbius putent. Sic in- venies servum qui flagellis quam colaphis caedi malit et qui mortem ac verbera tolerabiliora credat quam contumeliosa verba.

divido si tu video serenus iniuria ab contumelia prior ille natura gravis sum hic levis et tantus delicatus gravis qui non laedo homo sed offendo tantus sum tamen animus dissolutio et vanitas ut quidam nihil acerbus puto sic in venio servus qui flagellum quam colaphus caedo malo et qui mors atque verbero tolerabilis credo quam contumeliosus verbum


filias meas quis casus habeat, an peior publico, nescio ; solus et senior et hostilia circa me omnia videns tamen integrum incolumemque esse censum meum profiteor. Teneo, habeo quicquid mei habui.

filia meus quis casus habeo an malus publicus nescio solus et senex et hostilis circa ego omnis video tamen integer incolumis sum census meus profiteor teneo habeo quisquis meus habeo


Omnia itaque sic patitur ut hiemis rigorem et intemperantiam caeli, ut fervores morbosque et cetera forte accidentia, nec de quoquam tam bene iudicat, ut illum quicquam putet consilio fecisse, quod in uno sapiente est. Aliorum omnium non consilia, sed fraudes et insidiae et motus animorum inconditi sunt, quos casibus adnumerat ; omne autem fortuitum circa nos saevit et in vilia.

omnis itaque sic patior ut hiems rigor et intemperantia caelum ut fervor morbus et ceterus fors accido neque de quoquam tam bene iudico ut ille quisquam puto consilium facio qui in unus sapio sum alius omnis non consilium sed fraudo et insidiae et moueo animus inconditus sum qui casus adnumero omnis autem fortuitus circa nos saevio et in vilis


Ad tantas ineptias perventum est, ut non dolore tantum sed doloris opinione vexemur more puerorum, quibus metum incutit umbra et personarum deformitas et depravata facies, lacrimas vero evocant nomina parum grata auribus et digitorum motus et alia quae impetu quodam erroris improvidi refugiunt.

ad tantus ineptia pervenio sum ut non dolor tantus sed dolor opinio vexemur mos puer qui metus incutio umbra et personaris deformitas et depravo facies lacrima verus evoco nomen parum gratus auris et digitor moueo et alius qui impetus quidam error improvide refugio


Quem animum nos adversus pueros habemus, hunc sapiens adversus omnes, quibus etiam post iuventam canosque puerilitas est. An quicquam isti profecerunt, quibus puerilis animi mala sunt auctique in maius errores, qui a pueris magnitudine tantum formaque corporum differunt, ceterum non minus vagi incertique, voluptatium sine dilectu adpetentes, trepidi et non ingenio sed formidine quieti ?

qui animus nos adverro puer habeo hic sapio adverro omnis qui etiam post juventa cani puerilitas sum an quisquam iste proficio qui puerilis animus malus sum augeo in magnus error qui ab puer magnitudo tantus formo corpus differo ceterum non paruus vagus incertus voluptas sine delectus adpeto trepidus et non ingenium sed formido quiesco


Perdiderunt isti divites patrimonia, libidinosi amores suos et magno pudoris impendio dilecta scorta, ambitiosi curiam et forum et loca exercendis in publico vitiis destinata ; feneratores perdiderunt tabellas, quibus avaritia falso laeta divitias imaginatur. Ego quidem omnia integra illibataque habeo. Proinde istos interroga qui flent, lamentantur, qui strictis gladiis nuda pro pecunia corpora opponunt, qui hostem onerato sinu fugiunt."

perdo iste dives patrimonium libidinosus amor suus et magnus pudor impendium diligo scortum ambitiosus curia et forum et locum exerceo in publicus vitium destino fenerator perdo tabella qui avaritia fallo laetus divitiae imagino ego quidem omnis integer illibataque habeo proinde iste interrogo qui fleo lamento qui stringo gladius nudo pro pecunia corpus oppono qui hostis onero sinus fugio


Quid, quod offendimur, si quis sermonem nostrum imitatur, si quis incessum, si quis vitium aliquod corporis aut linguae exprimit ? Quasi notiora illa fiant alio imitante quam nobis facientibus ! Senectutem quidam inviti audiunt et canos et alia ad quae voto pervenitur ; paupertatis maledictum quosdam perussit, quam sibi obiecit quisquis abscondit. Itaque materia petulantibus et per contumeliam urbanis detrahitur, si ultro illam et prior occupes ; nemo risum praebuit qui ex se cepit.

quis qui offendo si quis sermo nos imito si quis incedo si quis vitium aliqui corpus aut lingua exprimo quasi nosco ille fio alius imito quam nos facio senectus quidam invitus audio et canus et alius ad qui veto pervenio paupertas maledico quidam peruro quam sui obiacio quisquis abscondo itaque materia petulans et per contumelia urbanus detraho si ultro ille et prior occupo nemo risus praebeo qui ex sui capio


Ne putes istam Stoicam esse duritiam, Epicurus, quem vos patronum inertiae vestrae assumitis putatisque mollia ac desidiosa praecipere et ad voluptates ducentia, " Raro," inquit, " sapienti fortuna intervenit." Quam paene emisit viri vocem ! Vis tu fortius loqui et illam ex toto summovere !

ne puto iste stoicus sum duritia epicurus qui tu patronus inertia vester assumitis puto mollis atque desidiosus praecipio et ad voluptas duco rarus inquam sapio fortuna intervenio quam paene emitto vir voco volo tu fortis loquor et ille ex totus summoveo


" At ardua per quae vocamur et confragosa sunt." Quid enim ? Plano aditur excelsum ? Sed ne tam abrupta quidem sunt quam quidam putant. Prima tantum pars saxa rupesque habet et invii speciem, sicut pleraque ex longinquo speculantibus abscisa et conexa videri solent, cum aciem longinquitas fallat, deinde propius adeuntibus eadem illa, quae in unum congesserat error oculorum, paulatim adaperiuntur, tum illis quae praecipitia ex intervallo apparebant redit lene fastigium.

at arduus per qui voco et confragosus sum quis enim planus adeo excello sed ne tam abrumpo quidem sum quam quidam puto primus tantus pars saxum rupes habeo et invius species sicut plerusque ex longinquus speculor abscido et conecto video soleo cum acies longinquitas fallo deinde propius adeo idem ille qui in unus congero error oculus paulatim adaperio tum ille qui praecipitium ex intervallum appareo redeo lenis fastigium


Quoniam priorem partem percucurrimus, ad alteram transeamus, qua quibusdam propriis, plerisque vero communibus contumeliam refutabimus. Est minor iniuria, quam queri magis quam exsequi possumus, quam leges quoque nulla dignam vindicta putaverunt.

quoniam prior pars percurro ad alter transeo qui quidam proprius plerusque verus communis contumelia refuto sum paruus iniuria quam queror magis quam exsequor possum quam lex quoque nullus dignus vindicta puto


C. Caesar inter cetera vitia, quibus abundabat, contumeliosus mira libidine ferebatur omnis aliqua nota feriendi, ipse materia risus benignissima : tanta illi palloris insaniam testantis foeditas erat, tanta oculorum sub fronte anili latentium torvitas, tanta capitis destituti et emendicaticiis capillis aspersi deformitas ; adice obsessam saetis cervicem et exilitatem crurum et enormitatem pedum. Immensum est, si velim singula referre, per quae in parentes avesque suos contumeliosus fuit, per quae in uni- versos ordines; ea referam, quae illum exitio dederunt.

que caesar inter ceterus vitio qui abundo contumeliosus mirus libido fero omnis aliqui nosco ferio ipse materia rideo benignus tantus ille pallor insanio testo foeditas sum tantus oculus sub frons anilis lateo torvitas tantus capio destitus et emendicaticiis capillus aspersi deformitas adicio obsedeo saeta cervix et exilitas crus et enormitas pes immensus sum si volo singulus refero per qui in parens aveo suus contumeliosus sum per qui in unus verro ordo is refero qui ille exitium do


Non est quod me victum victoremque te credas. Vicit fortuna tua fortunam meam. Caduca illa et dominum mutantia ubi sint nescio ; quod ad res meas pertinet, mecum sunt, mecum erunt.

non sum qui ego vinco victor tu credo vinco fortuna tuus fortuna meus caducus ille et dominus muto ubi sum nescio qui ad res meus pertineo ego sum ego sum


Cato non cum feris manus contulit, quas consectari venatoris agrestisque est, nec monstra igne ac ferro persecutus est nec in ea tempora incidit quibus credi posset caelum umeris unius inniti. Excussa iam antiqua credulitate et saeculo ad summam perducto sollertiam cum ambitu congressus, multiformi malo, et cum potentiae immensa cupiditate, quam totus orbis in tres divisus satiare non poterat, adversus vitia civitatis degenerantis et pessum sua mole sidentis stetit solus et cadentem rem publicam, quantum modo una retrahi manu poterat, tenuit, donec abstractus comitem se diu sustentatae ruinae dedit simulque exstincta sunt quae nefas erat dividi; neque enim Cato post libertatem vixit nec libertas post Catonem.

cato non cum fera manus confero qui consectaris venator agrestis sum neque monstrum ignis atque ferrum persequor sum neque in is tempus incido qui credo possum caelum umerus unus innitor excutio iam antiquus credulitas et saeculum ad summa perduco sollertia cum ambitus congredior multiformis malus et cum potentia immensus cupiditas quam totus orbis in tres divido satiaris non possum adverro vitio civitas degenero et pessum suus moles sido sto solus et cado res publicus quantus modo unus retraho manus possum teneo donec abstraho comes sui diu sustento ruina do simul exstinguo sum qui nefas sum divido neque enim cato post libertas vivo neque libertas post cato


Tale itaque aliquid et in hoc esse suspicor, quod prima specie pulchrum atque magnificum est, nec iniuriam nec contumeliam accepturum esse sapientem. Multum autem interest, utrum sapientem extra indignationem an extra iniuriam ponas. Nam si dicis illum aequo animo laturum, nullum habet privilegium, contigit illi res vulgaris et quae discitur ipsa iniuriarum assiduitate, patientia ; si negas accepturum iniuriam, id est neminem illi temptaturum facere, omnibus relictis negotiis Stoicus fio."

tal itaque aliquis et in hic sum suspicor qui primus species pulcher atque magnificus sum neque iniuria neque contumelia accipio sum sapio multus autem intersum utrum sapio extra indignatio an extra iniuria pono nam si dico ille aequus animus fero nullus habeo privilegium contingo ille res vulgaris et qui disco ipse iniuriaris assiduitas patientia si nego accipio iniuria is sum nemo ille tento facio omnis relinquo negotium stoicus fio


Numquid dubium est, quin certius robur sit quod non vincitur quam quod non lacessitus cum dubiae sint vires inexpertae, at merito certissima firmitas habeatur, quae omnis incursus respuit ? Sic tu sapientem melioris scito esse naturae, si nulla illi iniuria nocet, quam si nulla fit. Et illum fortem virum dicam, quem bella non subigunt nec admota vis hostilis exterret, non cui pingue otium est inter desides populos.

numquid dubius sum quin certus robur sum qui non vincio quam qui non lacesso cum dubius sum vireo inexpertus at mereo certus firmitas habeo qui omnis incursus respuo sic tu sapio bonus scio sum natura si nullus ille iniuria noceo quam si nullus fio et ille fortis vir dico qui bellum non subigo neque admoueo volo hostilis exterreo non qui pinguis otium sum inter desideo populus


Non est, quod putes magnum, quo dissidemus ; illud quo de agitur, quod unum ad vos pertinet, utraque exempla hortantur, contemnere iniurias et, quas iniuriarum umbras ac suspiciones dixerim, contumelias, ad quas despiciendas non sapiente opus est viro, sed tantum consipiente, qui sibi possit dicere : " Utrum merito mihi ista accidunt an inmerito ? Si merito, non est contumelia, iudicium est ; si inmerito, illi qui iniusta facit erubescendum est."

non sum qui puto magnus quo dissido ille quo de ago qui unus ad tu pertineo uter exemplum hortor contemno injuria et qui iniuriaris umbra atque suspicio dico contumelia ad qui despicio non sapio opus sum vir sed tantus consipio qui sui possum dico utrum mereo ego iste accido an immeritus si mereo non sum contumelia iudicium sum si immeritus ille qui iniustus facio erubesco sum


En adsum hoc vobis probaturus, sub isto tot civitatium eversore munimenta incussu arietis labefieri et turrium altitudinem cuniculis ac latentibus fossis repente desidere et aequaturum editissimas arces aggerem crescere, at nulla machinamenta posse reperiri, quae bene fundatum animum agitent. Erepsi modo e ruinis domus et incendis undique relucentibus flammas per sanguinem fugi;

en adsum hic tu probo sub iste tot civitas eversor munimentum incutio aries labefieri et turris altitudo cuniculis atque lateo fodio repens desideo et aequo edo arx aggero cresco at nullus machinamentum possum reperio qui bene fundo animus agito erepo modo e ruina domus et incendo undique reluceo flamma per sanguis fugio


Quaedam eius condicionis sunt et hac vice copulantur, ut alterum sine altero esse possit, alterum sine altero non possit. Quod dico conabor facere manifestum. Possum pedes movere, ut non curram ; currere non possum, ut pedes non moveam. Possum, quamvis in aqua sim, non natare ; si nato, non possum in aqua non esse.

quidam is condicio sum et hic vicus copulo ut alter sine alter sum possum alter sine alter non possum qui dico conor facio manifestus possum pes moveo ut non curro curro non possum ut pes non moveam possum quivis in aqua sum non nato si natus non possum in aqua non sum


At idem Gaius omnia contumelias putabat, ut sunt ferendarum impatientes faciendarum cupidissimi; iratus fuit Herennio Macro, quod illum Gaium salutaverat, nec impune cessit primipilari, quod Caligulam dixerat; hoc enim in castris natus et alumnus legionum vocari solebat, nullo nomine militibus familiarior umquam factus, sed iam Caligulam convicium et probrum iudicabat cothurnatus.

at idem gaius omnis contumelia puto ut sum ferendaris impatiens faciendaris cupidus irascor sum herennius macer qui ille gaius saluto neque impunis cedo primipilaris qui caligula dico hic enim in castrum nascor et alumnus legio vocaris soleo nullus nomen miles familiaris umquam facio sed iam caligula convicium et probrum judico cothurnatus


alioqui multa timore contumeliarum aut taedio necessaria omittemus publicisque et privatis officiis, aliquando etiam salutaribus non occurremus, dum muliebris nos cura angit aliquid contra animum audiendi. Aliquando etiam obirati potentibus de- tegemus hunc affectum intemperanti libertate. Non est autem libertas nihil pati, fallimur ; libertas est animum superponere iniuriis et eum facere se, ex quo solo sibi gaudenda veniant, exteriora diducere a se, ne inquieta agenda sit vita omnium risus, omnium linguas timenti. Quis enim est, qui non possit con- tumeliam facere, si quisquam potest ?

alioqui multus timor contumeliaris aut taedium necessarius omitto publicum et privo officium aliquando etiam salutaris non occurro dum muliebris nos cura ango aliquis contra animus audio aliquando etiam obirascor possum de tego hic afficio intempero libertas non sum autem libertas nihil patior fallo libertas sum animus superpono iniuria et is facio sui ex quo solum sui gaudeo venio exter diduco ab sui ne inquietus ago sum vito omnis rideo omnis lingua timeo quis enim sum qui non possum continuo tumeliam facio si quisquam possum


Vatinium, hominem natum et ad risum et ad odium, scurram fuisse et venustum ac dicacem memoriae proditum est. In pedes suos ipse plurima dicebat et in fauces concisas ; sic inimicorum, quos plures habebat quam morbos, et in primis Ciceronis urbanitatem effugerat. Si hoc potuit ille duritia oris, qui assiduis conviciis pudere dedidicerat, cur is non possit, qui studiis liberalibus et sapientiae cultu ad aliquem profectum pervenerit ?

vatinius homo natus et ad risus et ad odium scurra sum et venustus atque dicax memoria prodeo sum in pes suus ipse multus dico et in fauces concaedes sic inimicus qui multus habeo quam morbus et in primus cicero urbanitas effugio si hic possum ille duritia ora qui assiduus convicium pudeo dedisco cur is non possum qui studium liberal et sapientia cultus ad aliquis proficiscor pervenio


Tantum inter Stoicos, Serene, et ceteros sapientiam professos interesse quantum inter feminas et mares non immerito dixerim, cum utraque turba ad vitae societatem tantundem conferat, sed altera pars ad obsequendum, altera imperio nata sit. Ceteri sapientes molliter et blande, ut fere domestici et familiares medici aegris corporibus, non qua optimum et celerrimum est medentur sed qua licet ; Stoici virilem ingressi viam non ut amoena ineuntibus videatur curae habent, sed ut quam primum nos eripiat et in illum editum verticem educat, qui adeo extra omnem teli iactum surrexit, ut supra fortunam emineat.

tantus inter stoicus serenus et ceterus sapientia profiteor intersum quantus inter femina et maris non immeritus dico cum uter turba ad vita societas tantus confero sed alter pars ad obsequor alter imperium nata sum ceterus sapio mollis et blandus ut fere domesticus et familiaris medicus aeger corpus non qui bonus et celer sum medeor sed qui licet stoicus virilis ingredior via non ut amoenus ineo video cura habeo sed ut quam primus nos eripio et in ille edo vertex educo qui adeo extra omnis telis jacio surgo ut supra fortuna emineo


Adice nunc quod iniuriam nemo inmota mente accipit, sed ad sensum eius perturbatur, caret autem perturbatione vir ereptus erroribus, moderator sui, altae quietis et placidae. Nam si tangit illum iniuria, et movet et impellit, caret autem ira sapiens, quam excitat iniuriae species, nec aliter careret ira nisi et iniuria, quam scit sibi non posse fieri. Inde tam erectus laetusque est, inde continuo gaudio elatus ; adeo autem ad offensiones rerum hominumque non contrahitur, ut ipsa illi iniuria usui sit, per quam experimentum sui capit et virtutem temptat.

adicio nunc qui iniuria nemo immotus mens accipio sed ad sensus is perturbo careo autem perturbatio vir eripio error moderator suus alo quiesco et placidus nam si tango ille iniuria et moveo et impello careo autem ira sapio quam excito iniuria species neque aliter careo ira nisi et iniuria quam scio sui non possum fio indus tam erigo laetus sum inde continuo gaudium effero adeo autem ad offensio res homo non contraho ut ipse ille iniuria usus sum per quam experimentum suus capio et virtus tento


Non potest ergo quisquam aut nocere sapienti aut prodesse, quoniam divina nec iuvari desiderant nec laedi possunt, sapiens autem vicinus proximusque dis consistit, excepta mortalitate similis deo. Ad illa nitens pergensque excelsa, ordinata, intrepida, aequali et concordi cursu fluentia, secura, benigna, bono publico nata, et sibi et aliis salutaria nihil humile concupiscet, nihil flebit.

non possum ergo quisquam aut noceo sapio aut prosum quoniam divino neque iuvaris desidero neque laedo possum sapio autem vicinus proximus deus consisto excipio mortalitas similis deus ad ille niteo pergo excello ordino intrepidus aequal et concordi cursus fluo securus benignus bonus publicus nata et sui et alius salutare nihil humilis concupisco nihil fleo


Inter micantis ubique gladios et militarem in rapina tumultum, inter flammas et sanguinem stragemque impulsae civitatis, inter fragorem templorum super deos suos cadentium uni homini pax fuit. Non est itaque, quod audax iudices promissum, cuius tibi, si parum fidei habeo, sponsorem dabo. Vix enim credis tantum firmitatis in hominem aut tantam animi magnitudinem cadere ; sed is prodit in medium qui dicat :

inter mico ubique gladius et militaris in rapina tumultus inter flamma et sanguis strages impello civitas inter fragor templum super deus suus cado unus homo pax sum non sum itaque qui audax iudex promitto qui tu si parum fides habeo sponsor do vix enim credo tantus firmitas in homo aut tantus animus magnitudo cado sed is prodeo in medius qui dico


" Non est quod dubites, an attollere se homo natus supra humana possit, an dolores, damna, ulcerationes, vulnera, magnos motus rerum circa se frementium securus aspiciat et dura placide ferat et secunda moderate, nec illis cedens nec his fretus, unus idemque inter diversa sit nec quicquam suum nisi se putet, et se quoque ea parte qua melior est.

non sum qui dubito an attollo sui homo nascor supra humanus possum an dolor damno ulceratio vulnero magnus moueo res circa sui fremo securus aspicio et durus placidus fero et secundus modero neque ille cedo neque hic fretus unus idem inter diverto sum neque quisquam suus nisi sui puto et sui quoque is pars qui bonus sum


Megaram Demetrius ceperat, cui cognomen Poliorcetes fuit. Ab hoc Stilbon philosophus interrogatus, num aliquid perdidisset : " Nihil," inquit, " omnia mea mecum sunt." Atqui et patrimonium eius in praedam cesserat et filias rapuerat hostis et patria in alienam dicionem pervenerat et ipsum rex circumfusus victoris exercitus armis ex superiore loco rogitabat.

megara demetrius capio qui cognomen poliorcetes sum ab hic stilbon philosophus interrogo num aliquis perdo nihil inquam omnis meus ego sum atqui et patrimonium is in praeda cedo et filia rapio hostis et patria in alienus dicio pervenio et ipse rex circumfundo victor exercitus arma ex superus locus rogito


Praeterea cum magnam partem contumeliarum superbi insolentesque faciant et male felicitatem ferentes, habet quo istum affectum inflatum respuat, pulcherrimam virtutem omnium, magnanimitatem. Illa, quicquid eiusmodi est, transcurrit ut vanas species somniorum visusque nocturnos nihil habentis solidi atque veri.

praeterea cum magnus pars contumeliaris superbus insolens facio et malus felicitas fero habeo quo iste afficio inflo respuo pulcher virtus omnis magnanimitas ille quisquis eiusmodi sum transcurro ut vanus species somnium video nocturnus nihil habeo solidus atque verus


Sapienti aliud auxilium est huic contrarium ; vos enim rem geritis, illi parta victoria est. Ne repugnate vestro bono et hanc spem, dum ad verum pervenistis, alite in animis libentesque meliora excipite et opinione ac voto iuvate. Esse aliquid in- victum, esse aliquem, in quem nihil fortuna possit, e re publica est generis humani.

sapio alius auxilium sum hic contrarius tu enim res gero ille pario victoria sum ne repugno vester bonus et hic spes dum ad verus pervenio alo in animus libet bonus excipio et opinio atque veto juvo sum aliquis in vinco sum aliquis in qui nihil fortuna possum e res publicus sum genus humanus


Non respicit, quid homines turpe iudicent aut miserum, non it qua populus, sed ut sidera contrarium mundo iter intendunt, ita hic adversus opinionem omnium vadit.

non respicio quis homo turpis judico aut miser non eo qui populus sed ut sidus contrarius mundus iter intendo ita hic adverro opinio omnis vado


Quid est autem, quare hanc animi firmitatem non credas in virum sapientem cadere, cum tibi in aliis idem notare sed non ex eadem causa liceat ? Quis enim phrenetico medicus irascitur ? Quis febricitantis et a frigida prohibiti maledicta in malam partem accipit ?

quis sum autem quare hic animus firmitas non credo in vir sapio cado cum tu in alius idem noto sed non ex idem causa licet quis enim phreneticus medicus irascor quis febricito et ab frigidus prohibeo maledico in malus pars accipio


Asiaticum Valerium in primis amicis habebat, ferocem virum et vix aequo animo alienas contumelias laturum ; huic in convivio, id est in contione, voce clarissima, qualis in concubitu esset uxor eius, obiecit. Di boni, hoc virum audire, principem scire et usque eo licentiam pervenisse, ut, non dico consulari, non dico amico, sed tantum marito princeps et adulterium suum narret et fastidium!

asiaticus valerius in primus amicus habeo ferox vir et vix aequus animus alienus contumelia fero hic in convivium is sum in contio vox clarus qualis in concubo sum uxor is obiacio deus bonus hic vir audio princeps scio et usque is licentia pervenio ut non dico consularis non dico amicus sed tantus marito princeps et adulterium suus narro et fastidium


Num moleste feram, si mihi non reddiderit nomen aliquis ex his, qui ad Castoris negotiantur nequam mancipia ementes vendentesque, quorum tabernae pessimorum servorum turba refertae sunt ? Non, ut puto ; quid enim is boni habet, sub quo nemo nisi malus est ? Ergo ut huius humanitatem inhumanitatemque neglegit, ita et regis : " Habes sub te Parthos et Medos et Bactrianos, sed quos metu contines, sed propter quos remittere arcum tibi non contigit, sed hostes teterrimos, sed venales, sed novum aucupantes dominum.

num molestus fero si ego non reddo nomen aliquis ex hic qui ad castor negotior nequam mancipium emo vendentesque qui taberna malus servus turba refercio sum non ut puto quis enim is bonus habeo sub quo nemo nisi malus sum ergo ut hic humanitas inhumanitas neglego ita et rex habeo sub tu parthus et medi et bactriani sed qui metus contineo sed propter qui remitto arcus tu non contingo sed hostis teterrimos sed venal sed novus aucupo dominus


" Nullius ergo movebitur contumelia. Omnes enim inter se differant, sapiens quidem pares illos ob aequalem stultitiam omnis putat ; nam si semel se demiserit eo, ut aut iniuria moveatur aut contumelia, non poterit umquam esse securus. Securitas autem proprium bonum sapientis est ; nec committet, ut iudicando contumeliam sibi factam honorem habeat ei qui fecit ; necesse est enim, a quo quisque contemni moleste ferat, suspici gaudeat.

nullus ergo moveo contumelia omnis enim inter sui differo sapio quidem par ille ob aequalis stultitia omnis puto nam si semel sui demitto is ut aut iniuria moveo aut contumelia non possum umquam sum securus securitas autem proprius bonus sapio sum neque committo ut judico contumelia sui facio honor habeo is qui facio necesse sum enim ab quo quisque contemno molestus fero suspicio gaudeo


Non ideo quicquam inter illos puerosque interesse quis dixerit, quod illis talorum nucumve et aeris minuti avaritia est, his auri argentique et urbium, quod illi inter ipsos magistratus gerunt et praetextam fascesque ac tribunal imitantur, hi eadem in campo foroque et in curia serio ludunt, illi in litoribus harenae congestu simulacra domuum excitant, hi ut magnum aliquid agentes in lapidibus ac parietibus et tectis moliendis occupati tutelae corporum inventa in periculum verterunt. Ergo par pueris longiusque progressis, sed in alia maioraque error est.

non ideo quisquam inter ille puer intersum quis dico qui ille talus nucumve et aer minuo avaritia sum hic aurum argentum et urbs qui ille inter ipse magistratus gero et praetexta fascis atque tribunal imito hic idem in campus foro et in curia serius ludo ille in litus harena congero simulacrum domus excito hic ut magnus aliquis ago in lapis atque paries et tectum molio occupo tutela corpus invenio in periculum verto ergo par puer longus progredior sed in alius magnus error sum


Hoc loco intellegere nos oportet posse evenire, ut faciat aliquis iniuriam mihi et ego non accipiam. Tamquam si quis rem, quam e villa mea subripuit, in domo mea ponat, ille furtum fecerit, ego nihil perdiderim.

hic locus intellego nos oportet possum evenio ut facio aliquis iniuria ego et ego non accipio tamquam si quis res quam e villa meus surripio in domus meus pono ille furtum facio ego nihil perdo


" At sapiens colapho percussus quid faciet ? " Quod Cato, cum illi os percussum esset ; non excanduit, non vindicavit iniuriam, ne remisit quidem, sed factam negavit ; maiore animo non agnovit quam ignovisset. Non diu in hoc haerebimus ; quis enim nescit nihil ex his, quae creduntur mala aut bona, ita videri sapienti ut omnibus ?

at sapio colaphus percutio quis facio qui cato cum ille os percutio sum non excandesco non vindico iniuria ne remitto quidem sed facio nego magnus animus non anosco quam ignosco non diu in hic haereo quis enim nescio nihil ex hic qui credo malus aut bonus ita video sapio ut omnis


Chaereae contra, tribuno militum, sermo non pro manu erat, languidus sono et, ni facta nosses, suspectior. Huic Gaius signum petenti modo Veneris, modo Priapi dabat aliter atque aliter exprobrans armato mollitiam; haec ipse perlucidus, crepidatus, auratus. Coegit itaque illum uti ferro, ne saepius signum peteret ! Ille primus inter coniuratos manum sustulit, ille cervicem mediam uno ictu decidit ; plurimum deinde undique publicas ac privatas iniurias ulciscentium gladiorum ingestum est, sed primus vir fuit, qui minime visus est.

chaerea contra tribunus miles sermo non pro manus sum languidus sonus et ni facio nosco suspicio hic gaius signum peto modo venus modo priapus do aliter atque aliter exprobro armo mollitia hic ipse perlucidus crepidatus auro cogo itaque ille uti ferrum ne saepis signum peto ille primus inter conjuro manus tollo ille cervix medius unus ictus decido multus deinde undique publicus atque privo injuria ulciscor gladius ingero sum sed primus vir sum qui paruus video sum


Ex hac sorte et hoc est de quo agitur. Si iniuriam accepi, necesse est factam esse ; si est facta, non est necesse accepisse me; multa enim incidere possunt quae submoveant iniuriam. Ut intentatam manum deicere aliquis casus potest et emissa tela declinare, ita iniurias qualescumque potest aliqua res repellere et in medio intercipere, ut et factae sint nec acceptae.

ex hic sors et hic sum de quo ago si iniuria accipio necesse sum facio sum si sum facio non sum necesse accipio ego multus enim incido possum qui submoveant iniuria ut intento manus deicio aliquis casus possum et emitto telum declinaris ita injuria qualis possum aliqui res repello et in medium intercipio ut et facio sum neque accipio


Desinite itaque dicere : " Non accipiet ergo sapiens iniuriam, si caedetur, si oculus illi eruetur ? Non accipiet contumeliam, si obscenorum vocibus improbis per forum agetur ? Si in convivio regis recumbere infra mensam vescique cum servis ignominiosa officia sortitis iubebitur ? Si quid aliud ferre cogetur eorum quae excogitari pudori ingenuo molesta possunt ?

desino itaque dico non accipio ergo sapio iniuria si caedo si oculus ille eruo non accipio contumelia si obscenus vox improbus per forum ago si in convivium rex recumbo infra mensa vesco cum servio ignominiosus officium sortio jubeo si quis alius fero cogo is qui excogitaris pudor ingenuus molestus possum


Quaere et aspera et quaecumque toleratu gravia sunt audituque et visu refugienda. Non obruetur eorum coetu et qualis singulis, talis universis obsistet. Qui dicit illud tolerabile sapienti, illud intolerabile, et animi magnitudinem intra certos fines tenet, male agit ; vincit nos fortuna, nisi tota vincitur.

quaero et asper et quicumque tolero gravis sum audio et video refugio non obruo is coitus et qualis singuli talis universus obsisto qui dico ille tolerabilis sapio ille intolerabilis et animus magnitudo intra certus finis teneo malus ago vincio nos fortuna nisi totus vincio


Hunc affectum movet humilitas animi contrahentis se ob dictum factumve inhonorificum: " Ille me hodie non admisit, cum alios admitteret," et " sermonem meum aut superbe aversatus est aut palam risit," et " non in medio me lecto sed in imo collocavit," et alia huius notae, quae quid vocem nisi querellas nausiantis animi ? In quae fere delicati et felices incidunt ; non vacat enim haec notare cui peiora instant.

hic afficio moveo humilitas animus contraho sui ob dico facio inhonorificus ille ego hodie non admitto cum alius admitto et sermo meus aut superbus aversor sum aut palam rideo et non in medium ego lectus sed in imus colloco et alius hic nosco qui quis voco nisi querela nausiantis animus in qui fere delicatus et felix incido non vaco enim hic noto qui malus insto


Tum ego respondi habere te, quod rei publicae nomine movereris, quam hinc P. Clodius, hinc Vatinius ac pessimus quisque venundabat et caeca cupiditate correpti non intellegebant se dum vendunt et venire. Pro ipso quidem Catone securum te esse iussi; nullam enim sapientem nec iniuriam accipere nec contumeliam posse, Catonem autem certius exemplar sapientis viri nobis deos immortalis dedisse quam Ulixen et Herculem prioribus saeculis. Hos enim Stoici nostri sapientes pronuntiaverunt, invictos laboribus et contemptores voluptatis et victores omnium terrorum.

tum ego respondeo habeo tu qui res publicus nomen movereris quam hinc p claudius hinc vatinius atque malus quisque venundabat et caecus cupiditas corripio non intellego sui dum vendo et venio pro ipse quidem cato securus tu sum iubeo nullus enim sapio neque iniuria accipio neque contumelia possum cato autem certus exemplar sapio vir nos deus immortal do quam ulixes et herculis prior saeculis hic enim stoicus noster sapio pronuntio invictus labor et contemptor voluptas et victor omnis terror


Simul illud cogitat omnes inferiores esse, quam ut illis audacia sit tanto excelsiora despicere. Contumelia a contemptu dicta est, quia nemo nisi quem contempsit tali iniuria notat; nemo autem maiorem melioremque contemnit, etiam si facit aliquid, quod contemnentes solent. Nam et pueri os parentium feriunt et crines matris turbavit laceravitque infans et sputo adspersit aut nudavit in conspectu suorum tegenda et verbis obscenioribus non pepercit, et nihil horum contumeliam dicimus. Quare ? Quia qui facit contemnere non potest.

simul ille cogito omnis inferus sum quam ut ille audacia sum tantus excello despicio contumelia ab contemptus dictum sum quia nemo nisi qui contemno talis iniuria noto nemo autem magnus bonus contemno etiam si facio aliquis qui contemno soleo nam et puer os pareo ferio et crinis mater turbo laceravitque infer et spuo adspersit aut nudo in conspectus suus tego et verbum obscenus non parco et nihil hic contumelia dico quaris quia qui facio contemno non possum


Domus haec sapientis angusta, sine cultu, sine strepitu, sine apparatu, nullis adservatur ianitoribus turbam venali fastidio digerentibus, sed per hoc limen vacuum et ab ostiaris liberum fortuna non transit. Scit non esse illic sibi locum, ubi sui nihil est.

domus hic sapio angustus sine cultus sine strepitus sine apparatus nullus adservo ianitor turba venal fastidium digero sed per hic limen vacuus et ab ostiaris liber fortuna non transeo scio non sum illic sui locus ubi suus nihil sum


Nuper cum incidisset mentio M. Catonis, indigne ferebas, sicut es iniquitatis impatiens, quod Catonem aetas sua parum intellexisset, quod supra Pompeios et Caesares surgentem infra Vatinios posuisset, et tibi indignum videbatur, quod illi dissuasuro legem toga in foro esset erepta quodque a rostris usque ad arcum Fabianum per seditiosae factionis manus traditus voces improbas et sputa et omnis alias insanae multitudinis contumelias pertulisset.

nuper cum incido mentior m cato indignus fero sicut sum iniquitas impatiens qui cato aetas suus parum intellego qui supra pompeji et caesaris surgo infra vatinius pono et tu indignus video qui ille dissuadeo lex toga in forum sum eripio quisque ab rostrum usque ad arcus fabianus per seditiosus factio manus trado voco improbus et spuo et omnis alius insanus multitudo contumelia perfero


Non immerito itaque horum contumelias sapiens ut iocos accipit, et aliquando illos tanquam pueros malo poenaque admonet, adficit, non quia accepit iniuriam, sed quia fecerunt et ut desinant facere ; sic enim et pecora verbere domantur, nec irascimur illis, cum sessorem recusaverunt, sed compescimus, ut dolor contumaciam vincat. Ergo et illud solutum scies, quod nobis opponitur : " Quare, si non accepit iniuriam sapiens nec contumeliam, punit eos qui fecerunt ?" Non enim se ulciscitur, sed illos emendat.

non immeritus itaque hic contumelia sapio ut iocus accipio et aliquando ille tamquam puer malus poena admoneo afficio non quia accipio iniuria sed quia facio et ut desino facio sic enim et pecus verber domo neque irasco ille cum sessor recusaverunt sed compesco ut dolor contumacia vinco ergo et ille soluo scio qui nos oppono quaris si non accipio iniuria sapio neque contumelia punior is qui facio non enim sui ulciscor sed ille emendo


Tanta quosdam dementia tenet, ut sibi contumeliam fieri putent posse a muliere. Quid refert quam habeant, quot lecticarios habentem, quam oneratas aures, quam laxam sellam ? Aeque inprudens animal est et, nisi scientia accessit ac multa eruditio, ferum, cupiditatium incontinens. Quidam se a cinerario impulsos moleste ferunt et contumeliam vocant ostiari difficultatem, nomenculatoris superbiam, cubiculari supercilium. O quantus risus inter ista tollendus est ! quanta voluptate implendus animus ex alienorum errorum tumultu contemplanti quietem suam ! " Quid ergo ?

tantus quidam dementia teneo ut sui contumelia fio puto possum ab mulier quis refero quam habeo quot lecticarius habeo quam onero auris quam laxus sella aequus imprudens animal sum et nisi scientia accedo atque multus eruditio ferus cupiditas incontinens quidam sui ab cinerarius impello molestus fero et contumelia voco ostiaris difficultas nomenculator superbia cubicularis supercilium o quantus rideo inter iste tollo sum quantus voluptas impleo animus ex alienus error tumultus contemplo quies suus quis ergo


Non est in rixam conluctationemque veniendum. Procul auferendi pedes sunt et quicquid horum ab imprudentibus fiet (fieri autem nisi ab imprudentibus non potest) neglegendum et honores iniuriaeque vulgi in promiscuo habendae. Nec his dolendum nec illis gaudendum ;

non sum in rixa colluctatio venio procul aufero pes sum et quisquis hic ab imprudens fio fio autem nisi ab imprudens non possum neglego et honor injuria vulgus in promiscuus habeo neque hic doleo neque ille gaudeo


Videor mihi intueri animum tuum incensum et effervescentem ; paras adclamare : " Haec sunt quae auctoritatem praeceptis vestris detrahant. Magna promittitis et quae ne optari quidem, nedum credi possint; deinde ingentia locuti cum pauperem negastis esse sapientem, non negatis solere illi et servum et tectum et cibum deesse, cum sapientem negatis insanire, non negatis et alienari et parum sana verba emittere et quicquid vis morbi cogit audere, cum sapientem negastis servum esse, idem non itis infitias et veniturum et imperata facturum et domino suo servilia praestaturum ministeria. Ita sublato alte supercilio in eadem quae ceteri descenditis mutatis rerum nominibus.

video ego intueor animus tuus incendo et effervesco paro adclamaris hic sum qui auctoritas praecipio vester detraho magnus promitto et qui ne optaris quidem nedum credo possum deinde ingens loquor cum paupero nego sum sapio non nego soleo ille et servus et tectum et cibus desum cum sapio nego insanio non nego et alienaris et parum sano verbum emitto et quisquis volo morbus cogo audeo cum sapio nego servus sum idem non eo infitior et veniturum et impero facio et dominus suus servilis praesto ministerium ita tollo altus supercilium in idem qui ceterus descendo mutas res nomen


Omnis iniuria deminutio eius est in quem incurrit, nec potest quisquam iniuriam accipere sine aliquo detrimento vel dignitatis vel corporis vel rerum extra nos positarum. Sapiens autem nihil perdere potest ; omnia in se reposuit, nihil fortunae credit, bona sua in solido habet contentus virtute, quae fortuitis non indiget ideoque nec augeri nec minui potest ; nam et in summum perducta incrementi non habent locum et nihil eripit fortuna nisi quod dedit ; virtutem autem non dat, ideo nec detrahit ; libera est, inviolabilis, immota, inconcussa, sic contra casus indurat, ut ne inclinari quidem, nedum vinci possit;

omnis iniuria deminutio is sum in qui incurro neque possum quisquam iniuria accipio sine aliquis detrimentum vel dignitas vel corpus vel res extra nos positaris sapio autem nihil perdo possum omnis in sui repono nihil fortuna credo bonus suus in solidus habeo contineo virtus qui fortuitus non indigeo ideo neque augeo neque minuo possum nam et in superus perduco incrementum non habeo locus et nihil eripio fortuna nisi qui do virtus autem non do ideo neque detraho liber sum inviolabilis immotus inconcussus sic contra casus induro ut ne inclinaris quidem nedum vinco possum


Huic tu putas iniuriam fieri potuisse a populo, quod aut praeturam illi detraxit aut togam ? Quod sacrum illud caput purgamentis oris adspersit ? Tutus est sapiens nec ulla affici aut iniuria aut contumelia potest.

hic tu puto iniuria fio possum ab populus qui aut praetorqueo ille detraho aut toga qui sacer ille caput purgamentum ora adspersit tueor sum sapio neque ullus afficio aut iniuria aut contumelia possum


adversus adparatus terribilium rectos oculos tenet, nihil ex vultu mutat, sive illi dura sive secunda ostentantur. Itaque nihil perdet quod perire sensurus sit; unius enim in possessione virtutis est, ex qua depelli numquam potest, ceteris precario utitur quis autem iactura movetur alieni ? Quodsi iniuria nihil laedere potest ex his quae propria sapientis sunt, quia virtute salva sua salva sunt, iniuria sapienti non potest fieri.

adverro apparatus terribilis recingo oculus teneo nihil ex vultus muto sive ille durus sive secundus ostento itaque nihil perdo qui pereo sentio sum unus enim in possessio virtus sum ex qui depello numquam possum ceterus precarius uto quis autem iactura moveo alienus quodsi iniuria nihil laedo possum ex hic qui proprius sapio sum quia virtus salvo suus salvo sum iniuria sapio non possum fio


At ille victoriam illi excussit et se urbe capta non invictum tantum sed indemnem esse testatus est. Habebat enim vera secum bona, in quae non est manus iniectio, at quae dissipata et direpta ferebantur, non iudicabat sua sed adventicia et nutum fortunae sequentia. Ideo ut non propria dilexerat ; omnium enim extrinsecus adfluentium lubrica et incerta possessio est.

at ille victoria ille excutio et sui urbs capio non invictus tantus sed indemnis sum testor sum habeo enim verus sui bonus in qui non sum manus injectio at qui dissipata et direptor fero non judico suus sed adventicius et nutus fortuna sequor ideo ut non proprius diligo omnis enim extrinsecus affluo lubricus et incertus possessio sum


Denique validius debet esse quod laedit eo quod laeditur ; non est autem fortior nequitia virtute ; non potest ergo laedi sapiens. Iniuria in bonos nisi a malis non temptatur ; bonis inter se pax est, mali tam bonis perniciosi quam inter se. Quodsi laedi nisi infirmior non potest, malus autem bono infirmior est, nec iniuria bonis nisi a dispari verenda est; iniuria in sapientem virum non cadit. Illud enim iam non es admonendus neminem bonum esse nisi sapientem. " Si iniuste," inquit, " Socrates damnatus est, iniuriam accepit."

denique validus debeo sum qui laedo is qui laedo non sum autem fortis nequitia virtus non possum ergo laedo sapio iniuria in bonus nisi ab malus non tento bonus inter sui pax sum malus tam bonus perniciosus quam inter sui quodsi laedo nisi infirmus non possum malus autem bonus infirmus sum neque iniuria bonus nisi ab disparus vereor sum iniuria in sapio vir non cado ille enim iam non sum admoneo nemo bonus sum nisi sapio si injustus inquam socrates damno sum iniuria accipio


Iniuria propositum hoc habet aliquem malo adficere ; malo autem sapientia non relinquit locum, unum enim illi malum est turpitudo, quae intrare eo ubi iam virtus honestumque est non potest. Ergo, si iniuria sine malo nulla est, malum nisi turpe nullum est, turpe autem ad honestis occupatum pervenire non potest, iniuria ad sapientem non pervenit. Nam si iniuria alicuius mali patientia est, sapiens autem nullius mali est patiens, nulla ad sapientem iniuria pertinet.

iniuria propono hic habeo aliquis malus afficio malus autem sapientia non relinquo locus unus enim ille malus sum turpitudo qui intro is ubi iam virtus honestus sum non possum ergo si iniuria sine malus nullus sum malus nisi turpis nullus sum turpis autem ad honestus occupo pervenio non possum iniuria ad sapio non pervenio nam si iniuria aliquis malus patientia sum sapio autem nullus malus sum patior nullus ad sapio iniuria pertineo


Praeterea iustitia nihil iniustum pati potest, quia non coeunt contraria. Iniuria autem non potest fieri nisi iniuste ; ergo sapienti iniuria non potest fieri. Nec est quod mireris ; si nemo illi potest iniuriam facere, ne prodesse quidem quisquam potest. Et sapienti nihil deest quod accipere possit loco muneris, et malus nihil potest dignum tribuere sapiente ; habere enim prius debet quam dare, nihil autem habet quod ad se transferri sapiens gavisurus sit.

praeterea iustitia nihil iniustus patior possum quia non coeo contrarius iniuria autem non possum fio nisi injustus ergo sapio iniuria non possum fio neque sum qui miror si nemo ille possum iniuria facio ne prosum quidem quisquam possum et sapio nihil desum qui accipio possum locus munus et malus nihil possum dignus tribuo sapio habeo enim prior debeo quam do nihil autem habeo qui ad sui transfero sapio gavisurus sum


Potest aliquis nocens fieri, quamvis non nocuerit. Si quis cum uxore sua tamquam cum aliena concumbat, adulter erit, quamvis illa adultera non sit. Aliquis mihi venenum dedit, sed vim suam remixtum cibo perdidit; venenum ille dando sceleri se obligavit, etiam si non nocuit ; non minus latro est, cuius telum obposita veste elusum est. Omnia scelera etiam ante effectum operis, quantum culpae satis est, perfecta sunt.

possum aliquis noceo fio quivis non noceo si quis cum uxor suus tamquam cum alienus concumbo adulter sum quivis ille adultero non sum aliquis ego venenum do sed vis suus remisceo cibus perdo venenum ille do scelus sui obligo etiam si non noceo non paruus latro sum qui telis oppono vestis eludo sum omnis scelus etiam ante efficio opus quantus culpa satis sum perficio sum


Diverso autem remedio utetur sapiens affectatorque sapientiae. Imperfectis enim et adhuc ad publicum se iudicium derigentibus hoc proponendum est inter iniurias ipsos contumeliasque debere versari; omnia leviora accident expectantibus. Quo quisque honestior genere, fama, patrimonio est, hoc se fortius gerat, memor in prima acie altos ordines stare. Contumelias et verba probrosa et ignominias et cetera dehonestamenta velut clamorem hostium ferat et longinqua tela et saxa sine vulnere circa galeas crepitantia ; iniurias vero ut vulnera, alia armis, alia pectori infixa, non deiectus, ne motus quidem gradu sustineat. Etiam si premens et infesta vi urgere, cedere tamen turpe est ; ad- signatum a natura locum tuere. Quaeris quis hic sit locus ? Viri.

diverto autem remedium uto sapio affectatorque sapientia imperfectus enim et adhuc ad publicus sui iudicium derigeo hic propono sum inter injuria ipse contumelia debeo versaris omnis levis accido exspecto quo quisque honestus genus fama patrimonium sum hic sui fortis gero memor in primus acies alo ordo sto contumelia et verbum probrosus et ignominia et ceterus dehonestamentum velut clamor hostis fero et longinquus telum et saxum sine vulnus circa galea crepito injuria verus ut vulnero alius arma alius pector infigo non deicio ne moueo quidem gradus sustineo etiam si premo et infestus vis urgeo cedo tamen turpis sum ad signo ab natura locus tueor quaero quis hic sum locus vir


Chrysippus ait quendam indignatum, quod illum aliquis vervecem marinum dixerat. In senatu flentem vidimus Fidum Cornelium, Nasonis Ovidii generum, cum illum Corbulo struthocamelum depilatum dixisset ; adversus alia maledicta mores et vitam convulnerantia frontis illi firmitas constitit, adversus hoc tam absurdum lacrimae prociderunt ; tanta animorum inbecillitas est, ubi ratio discessit.

chrysippus aio quidam indignor qui ille aliquis vervecem marinus dico in senatus fleo video fidus cornelius naso ovidius gener cum ille corbulo struthocamelis depilo dico adverro alius maledico mos et vita convulnerantia frons ille firmitas consto adverro hic tam absurdus lacrima prociderunt tantus animus imbecillitas sum ubi ratio discedo


Non negamus rem incommodam esse verberari et impelli et aliquo membro carere, sed omnia ista negamus iniurias esse ; non sensum illis doloris detrahimus, sed nomen iniuriae, quod non potest recipi virtute salva. Uter verius dicat videbimus ; ad contemptum quidem iniuriae uterque consentit. Quaeris quid inter duos intersit ? Quod inter gladiatores fortissimos, quorum alter premit vulnus et stat in gradu, alter respiciens ad clamantem populum significat nihil esse et intercedi non patitur.

non nego res incommodus sum verberaris et impello et aliquis membrum careo sed omnis iste nego injuria sum non sensus ille dolor detraho sed nomen iniuria qui non possum recipio virtus salvo uter verus dico video ad contemno quidem iniuria uterque consentio quaero quis inter duo intersum qui inter gladiator fortis qui alter premo vulnus et sto in gradus alter respicio ad clamo populus significo nihil sum et intercedo non patior


Quodsi Epicurus quoque, qui corpori plurimum indulsit, adversus iniurias exsurgit, qui id apud nos incredibile videri potest aut supra humanae naturae mensuram ? Ille ait iniurias tolerabiles esse sapienti, nos iniurias non esse. Nec enim est, quod dicas hoc naturae repugnare.

quodsi epicurus quoque qui corpus multus indulgeo adverro injuria exsurgo qui is apud nos incredibilis video possum aut supra humanus natura mensura ille aio injuria tolerabilis sum sapio nos injuria non sum neque enim sum qui dico hic natura repugnaris


Hoc igitur dico, sapientem nulli esse iniuriae obnoxium ; itaque non refert, quam multa in illum coiciantur tela, cum sit nulli penetrabilis. Quomodo quorundam lapidum inexpugnabilis ferro duritia est nec secari adamas aut caedi vel deteri potest sed incurrentia ultro retundit, quemadmodum quaedam non possunt igne consumi sed flamma circumfusa rigorem suum habitumque conservant, quemadmodum proiecti quidam in altum scopuli mare frangunt nec ipsi ulla saevitiae vestigia tot verberati saeculis ostentant ; ita sapientis animus solidus est et id roboris collegit, ut tam tutus sit ab iniuria quam illa quae rettuli.

hic igitur dico sapio nullus sum iniuria obnoxius itaque non refero quam multus in ille cojacio telum cum sum nullus penetrabilis quomodo quidam lapis inexpugnabilis ferrum duritia sum neque secaris adamo aut caedo vel detero possum sed incurro ultro retundo quemadmodum quidam non possum ignis consumo sed flamma circumfundo rigor suus habeo conservo quemadmodum projectum quidam in altus scopulus mare frango neque ipse ullus saevitia vestigium tot verbero saeculis ostento ita sapio animus solidus sum et is robur colligo ut tam tueor sum ab iniuria quam ille qui rettulis


Sic in certaminibus sacris plerique vicerunt caedentium manus obstinata patientia fatigando. Ex hoc puta genere sapientem eorum, qui exercitatione longa ac fideli robur perpetiendi lassandique omnem inimicam vim consecuti sunt.

sic in certamen sacrum plerusque vinco caedo manus obstinatus patientia fatigo ex hic puto genus sapio is qui exercitatio longus atque fidelis robur perpetior lasso omnis inimica vis consequor sum


" Quid ergo ? Non erit aliquis qui sapienti facere temptet iniuriam ? " Temptabit, sed non perventuram ad eum ; maiore enim intervallo a contactu inferiorum abductus est, quam ut ulla vis noxia usque ad illum vires suas perferat. Etiam cum potentes et imperio editi et consensu servientium validi nocere intendent, tam citra sapientiam omnes eorum impetus deficient, quam quae nervo tormentis- ve in altum exprimuntur, cum extra visum exsilierint, citra caelum tamen flectuntur. Quid ?

quis ergo non sum aliquis qui sapio facio tento iniuria tempto sed non pervenio ad is magnus enim intervallum ab contactus inferus abduco sum quam ut ullus volo noxius usque ad ille vireo suus perfero etiam cum potens et imperium edo et consensus servio validus noceo intendo tam citer sapientia omnis is impetus deficio quam qui nervus tormentum ve in altus exprimo cum extra video exsilierint citer caelum tamen flecto quis


Tu putas tum, eum stolidus ille rex multitudine telorum diem obscuraret, ullam sagittam in solem incidisse aut demissis in profundum catenis Neptunum potuisse contingi ? Ut caelestia humanas manus effugiunt et ab his qui templa diruunt ac simulacra conflant nihil divinitati nocetur, ita quicquid fit in sapientem proterve, petulanter, superbe, frustra temptatur. " At satius erat neminem esse qui facere vellet." Rem difficilem optas humano generi, innocentiam ; et non fieri eorum interest qui facturi sunt, non eius qui pati ne si fiat quidem potest. Immo nescio an magis vires sapientiae ostendat tranquillitas inter lacessentia, sicut maximum argumentum est imperatoris armis virisque pollentis tuta securitas in hostium terra.

tu puto tum is stolidus ille rex multitudo telum dies obscuro ullus sagitta in sol incido aut demitto in profundum catena neptunus possum contingo ut caelestis humanus manus effugio et ab hic qui templum diruo atque simulacrum conflo nihil divinitas noceo ita quisquis fio in sapio protervus petulanter superbus frustra tento at sero sum nemo sum qui facio volo res difficilis opto humanus gener innocentia et non fio is intersum qui facio sum non is qui patior ne si fio quidem possum immo nescio an magis vireo sapientia ostendo tranquillitas inter lacesso sicut magnus argumentum sum imperator arma vis polleo tueor securitas in hostis terra


Ego vero sapientem non imaginario honore verborum exornare constitui, sed eo loco ponere quo nulla permittatur iniuria. " Quid ergo ? Nemo erit qui lacessat, qui temptet ? " Nihil in rerum natura tam sacrum est, quod sacrilegum non inveniat, sed non ideo divina minus in sublimi sunt, si exsistunt qui magnitudinem multum ultra se positam non tacturi appetant ; invulnerabile est non quod non feritur, sed quod non laeditur ; ex hac tibi nota sapientem exhibebo.

ego verus sapio non imaginarius honor verbum exornaris constituo sed is locus pono quo nullus permitto iniuria quis ergo nemo sum qui lacesso qui tento nihil in res natura tam sacer sum qui sacrilegus non invenio sed non ideo divino paruus in sublimis sum si exsisto qui magnitudo multus ultra sui pono non tango appeto invulnerabilis sum non qui non ferio sed qui non laedo ex hic tu nosco sapio exhibeo


Cogita nunc, an huic fur aut calumniator aut vicinus impotens aut dives aliquis regnum orbae senectutis exercens facere iniuriam possit, cui bellum et hostis et ille egregiam artem quassandarum urbium professus eripere nihil potuit.

cogito nunc an hic fur aut calumniator aut vicinus impotens aut dives aliquis regnum orbus senectus exerceo facio iniuria possum qui bellum et hostis et ille egregius ars quassandaris urbs profiteor eripio nihil possum


Non est quod dicas, ita ut soles, hunc sapientem nostrum nusquam inveniri. Non fingimus istud humani ingenii vanum decus nec ingentem imaginem falsae rei concipimus, sed qualem conformamus, exhibuimus, exhibebimus, raro forsitan magnisque aetatium intervallis unum; neque enim magna et excedentia solitum ac vulgarem modum crebro gignuntur. Ceterum hic ipse M. Cato, a cuius mentione haec disputatio processit, vereor ne supra nostrum exemplar sit.

non sum qui dico ita ut soleo hic sapio nos nusquam invenio non fingo iste humanus ingenium vanus decus neque ingens imago fallo res concipio sed qual conformo exhibeo exhibeo rarus forsitan magnus aetas intervallum unus neque enim magnus et excedo soleo atque vulgaris modus creber gigno ceterum hic ipse m cato ab qui mentio hic disputatio procedo vereor ne supra nos exemplar sum


Ergo hoc ipsum solacio erit, etiam si nostra facilitas ultionem omiserit, futurum aliquem qui poenas exigat a procace et superbo et iniurioso, quae vitia numquam in uno homine et in una contumelia consumuntur. Respiciamus eorum exempla, quorum laudamus patientiam, ut Socratis, qui comoediarum publicatos in se et spectatos sales in partem bonam accepit risitque non minus quam cum ab uxore Xanthippe immunda aqua perfunderetur. Antistheni mater barbara et Thraessa obiciebatur ; respondit et deorum matrem Idaeam esse.

ergo hic ipse solacium sum etiam si noster facilitas ultio omitto sum aliquis qui poena exigo ab procax et superbus et injuriosus qui vitio numquam in unus homo et in unus contumelia consumo respicio is exemplum qui laudo patientia ut socrates qui comoediaris publico in sui et specto sal in pars bonus accipio rideo non paruus quam cum ab uxor xanthippus immundus aqua perfundo antisthenis mater barbarum et thraessa obicio respondeo et deus mater idaeus sum


Adice quod genus ultionis est eripere ei, qui fecit, factae contumeliae voluptatem ; solent dicere : "O miserum me ! Puto, non intellexit." Adeo fructus contumeliae in sensu et indignatione patientis est. Deinde non deerit illi aliquando par; invenietur qui te quoque vindicet.

adicio qui genus ultio sum eripio is qui facio facio contumelia voluptas soleo dico o miser ego puto non intellego adeo fructus contumelia in sentio et indignatio patior sum deinde non desum ille aliquando par invenio qui tu quoque vindico