Plurimum mali credulitas facit. Saepe ne audiendum quidem est, quoniam in quibusdam rebus satius est decipi quam diffidere. Tollenda ex animo suspicio et coniectura, fallacissima irritamenta. " Ille me parum humane salutavit ; ille osculo meo non adhaesit ; ille inchoatum sermonem cito abrupit ; ille ad cenam non vocavit ; illius vultus aversior visus est." Non deerit suspicioni argumentatio.

multus malus credulitas facio saepe ne audio quidem sum quoniam in quidam res sero sum decipio quam diffido tollo ex animus suspicio et conicio fallax irritamenta ille ego parum humanus saluto ille osculo meus non adhaereo ille incoho sermo cito abrumpo ille ad cena non voco ille vultus aversior video sum non desum suspicio argumentatio


In singulos severitas imperatoris destringitur, at necessaria venia est, ubi totus deseruit exercitus. Quid tollit iram sapientis ? Turba peccantium. Intellegit quam et iniquum sit et periculosum irasci publico vitio.

in singuli severitas imperator destringo at necessarius venia sum ubi totus desero exercitus quis tollo ira sapio turba pecco intellego quam et iniquus sum et periculosus irascor publicus vitio


Hic subit etiam inter ludicra scaenae spectacula et lectiones rerum vetustarum. Saepe Clodio Ciceronem expellenti et Antonio occidenti videmur irasci; quis non contra Mari arma, contra Sullae proscriptionem concitatur ? Quis non Theodoto et Achillae et ipsi puero non puerile auso facinus infestus est ?

hic subeo etiam inter ludicrum scaena spectaculum et lectio res vetustaris saepe claudius cicero expello et antonius occaedes video irascor quis non contra maris arma contra sulla proscriptio concito quis non theodoto et achillas et ipse puer non puerilis audeo facinus infestus sum


Saepe in iram uno agmine itum est ; viri feminae, senes pueri, principes vulgusque consensere, et tota multitudo paucissimis verbis concitata ipsum concitatorem antecessit ; ad arma protinus ignesque discursum est et indicta finitimis bella aut gesta cum civibus ;

saepe in ira unus agmen eo sum vir femina senex puer princeps vulgus consentio et totus multitudo paucus verbum concito ipse concitator antecedo ad arma protinus ignis discursus sum et indico finitimus bellum aut gero cum civis


Si volumus aequi rerum omnium iudices esse, hoc primum nobis persuadeamus, neminem nostrum esse sine culpa; hinc enim maxima indignatio oritur : " Nihil peccavi " et " nihil feci." Immo nihil fateris ! Indignamur aliqua admonitione aut coercitione nos castigatos, cum illo ipso tempore peccemus, quod adicimus malefactis adrogantiam et contumaciam.

si volo aequum res omnis iudex sum hic primus nos persuadeo nemo nos sum sine culpa hinc enim maximus indignatio orior nihil pecco et nihil facio immo nihil fateor indignor aliqui admonitio aut coercitio nos castigo cum ille ipse tempus pecco qui adicio malefacio arrogantia et contumacia


" Idem quadam nocte, cum quosdam ex militibus suis exaudisset omnia mala imprecantis regi, qui ipsos in illud iter et inextricabile lutum deduxisset, accessit ad eos, qui maxime laborabant, et cum ignorantis a quo adiuvarentur explicuisset : " Nunc," inquit, " male dicite Antigono, cuius vitio in has miserias incidistis ; ei autem bene optate, qui vos ex hac voragine eduxit."

idem quidam nox cum quidam ex miles suus exaudio omnis malus imprecantis rex qui ipse in ille iter et inextricabilis lutum deduco accedo ad is qui magnus laboro et cum ignoro ab quo adjuvo explico nunc inquam malus dico antigonus qui vitio in hic miseria incido is autem bene optas qui tu ex hic vorago educo


Quid singula persequor ? Cum videris forum multitudine refertum et saepta concursu omnis frequentiae plena et illum circum, in quo maximam sui partem populus ostendit, hoc scito, istic tantundem esse vitiorum quantum hominum.

quis singulus persequor cos video forum multitudo refercio et saeptum concursus omnis frequentia plenus et ille circum in quo maximus suus pars populus ostendo hic scio istic tantus sum vitium quantus homo


Nihil est simultatibus gravius, has ira conciliat ; nihil est bello funestius, in hoc potentium ira prorumpit ; ceterum etiam illa plebeia ira et privata inerme et sine viribus bellum est. Praeterea ira, ut seponamus, quae mox secutura sunt, damna, insidias, perpetuam ex certaminibus mutuis sollicitudinem, dat poenas dum exigit; naturam hominis eiurat : illa in amorem hortatur, haec in odium ; illa prodesse iubet, haec nocere.

nihil sum simultas gravis hic ira concilio nihil sum bellum funestus in hic potens ira prorumpo ceterum etiam ille plebeius ira et privo inermis et sine vis bellum sum praeterea ira ut sepono qui mox sequor sum damno insidiae perpetuus ex certamen mutuus sollicitudo do poena dum exigo natura homo ejuro ille in amor hortor hic in odium ille prosum iubeo hic noceo


" Utilis," inquit, " ira est, quia pugnaciores facit." Isto modo et ebrietas ; facit enim protervos et audaces multique meliores ad ferrum fuere male sobrii ; isto modo dic et phrenesin atque insaniam viribus necessariam, quia saepe validiores furor reddit. Quid ?

utilis inquam ira sum quia pugnax facio iste modo et ebrietas facio enim protervus et audax multus bonus ad ferrum sum malus sobrius iste modo dico et phrenesis atque insanio vis necessaria quia saepe validus furor reddo quis


" Sic cui tantum potentiae est, ut iram ex superiore loco adgredi possit, male tractet, at talem dumtaxat, qualem modo rettuli, feram, immanem, sanguinariam, quae iam insanabilis est, nisi maius aliquid extimuit.

sic qui tantus potentia sum ut ira ex superus locus aggredior possum malus tracto at talis dumtaxat qual modo rettulis fero immanis sanguinarius qui iam insanabilis sum nisi magnus aliquis extimesco


non enim quia accepit iniuriam nocet, sed parata est, dum noceat, vel accipere, nec illi verbera lacerationesque in ultionem petuntur sed in voluptatem.

non enim quia accipio iniuria noceo sed paro sum dum noceo vel accipio neque ille verbero laceratio in ultio peto sed in voluptas


Sic itaque ira metuitur, quomodo umbra ab infantibus, a feris rubens pinna. Non ipsa in se quicquam habet firmum aut forte, sed leves animos movet.

sic itaque ira metuo quomodo umbra ab infer ab fera rubeo pinna non ipse in sui quisquam habeo firmum aut fors sed levo animus moveo


Et adhuc singulorum supplicia narro ; quid, si tibi libuerit relictis in quos ira viritim exarsit aspicere caesas gladio contiones et plebem immisso milite contrucidatam et in perniciem promiscuam totos populos capitis damnatos

et adhuc singulus supplicium narro quis si tu libet relinquo in qui ira viritim exardeo aspicio caedo gladius contio et plebs immitto miles contrucido et in pernicies promiscuus totus populus capio damno


Exprobrentur illi perperam facta. Pertinebit ad rem praeceptores paedagogosque pueris placidos dari. Proximis adplicatur omne quod tenerum est et in eorum similitudinem crescit ; nutricum et paedagogorum rettulere mox adulescentium mores.

exprobro ille perperam facio pertineo ad res praeceptor paedagogus puer placidus do propior applico omnis qui tener sum et in is similitudo cresco nutrix et paedagogus refero mox adulescens mos


Quia unus innocens apparuerat, duo peribant. Piso adiecit et tertium. Nam ipsum centurionem, qui damnatum reduxerat, duci iussit. Constituti sunt in eodem illo loco perituri tres ob unius innocentiam.

quia unus innocens appareo duo pereo piso adiicio et tertius nam ipse centurio qui damno reduco duco iubeo constitus sum in idem ille locus pereo tres ob unus innocentia


Atqui ut his irasci stultum est, ita pueris et non multum a puerorum prudentia distantibus; omnia enim ista peccata apud aequum iudicem pro innocentia habent imprudentiam.

atqui ut hic irascor stultus sum ita puer et non multus ab puer prudentia disto omnis enim iste pecco apud aequus judico pro innocens habeo imprudentia


Feret iste aequo animo civile convicium et ingesta in contione curiave maledicta, cuius aures tracti subsellii stridor offendit ? Perpetietur hic famem et aestivae expeditionis sitim, qui puero male diluenti nivem irascitur ? Nulla itaque res magis iracundiam alit quam luxuria intemperans et impatiens ; dure tractandus animus est, ut ictum non sentiat nisi gravem.

fero iste aequus animus civilis convicium et ingero in contio curiave maledico qui auris traho subsellium strido offendo perpetior hic fames et aestivus expeditio sitis qui puer malus diluo nix irascor nullus itaque res magis iracundia alo quam luxuria intempero et impatiens durus tracto animus sum ut ictus non sentio nisi gravis


" Ob hoc non cecidit, propter quod alius cecidisset. " Irascor," inquit; "plus faciam quam oportet, libentius faciam ; non sit iste servus in eius potestate qui in sua non est." Aliquis vult irato committi ultionem, cum Plato sibi ipse imperium abrogaverit ? Nihil tibi liceat, dum irasceris. Quare ? Quia vis omnia licere.

ob hic non cado propter qui alius cado irasco inquam multus facio quam oportet libet facio non sum iste servus in is potestas qui in suus non sum aliquis volo irascor committo ultio cum plato sui ipse imperium abrogo nihil tu licet dum irasco quaris quia volo omnis licet


ergo civi quoque, nam hic pars patriae est—sanctae partes sunt, si universum venerabile est, — ergo et homini, nam hic in maiore tibi urbe civis est. Quid si nocere velint manus pedibus, manibus oculi ? Ut omnia inter se membra consentiunt, quia singula servari totius interest, ita homines singulis parcent, quia ad coetum geniti sunt, salva autem esse societas nisi custodia et amore partium non potest.

ergo cieo quoque nam hic pars patria sum sancio pars sum si universus venerabilis sum ergo et homo nam hic in magnus tu urbs civis sum quis si noceo volo manus pes manus oculus ut omnis inter sui membrum consentio quia singulus servaris totus intersum ita homo singuli parco quia ad coitus gigno sum salvo autem sum societas nisi custodia et amor pars non possum


Quis erat huius imperii minister ? Quis nisi Catilina iam in omne facinus manus exercens ? Is illum ante bustum Quinti Catuli carpebat gravissimus mitissimi viri cineribus, supra quos vir mali exempli, popularis tamen et non tam immerito quam nimis amatus per stillicidia sanguinem dabat. Dignus erat Marius qui illa pateretur. Sulla qui iuberet, Catilina qui faceret, sed indigna res publica quae in corpus suum pariter et hostium et vindicum gladios reciperet.

quis sum hic imperium minister quis nisi catilina iam in omnis facinus manus exerceo is ille ante bustum quintius catulis carpo gravis mitis vir cinis supra qui vir malus exemplum popularis tamen et non tam immeritus quam nimis amo per stillicidium sanguis do dignus sum marius qui ille pateo sulla qui iubeo catilina qui facio sed indignus res publicus qui in corpus suus pariter et hostis et vindicum gladius recipio


Et Platonis argumentum adferam—quid enim nocet alienis uti ex parte qua nostra sunt ?—: " Vir bonus," inquit, " non laedit." Poena laedit; bono ergo poena non convenit, ob hoc nec ira, quia poena irae convenit. Si vir bonus poena non gaudet, non gaudebit ne eo quidem adfectu, cui poena voluptati est ; ergo non est naturalis ira.

et plato argumentum affero quis enim noceo alienus uti ex pars qui noster sum vir bonus inquam non laedo poenus laedo bonus ergo poena non convenio ob hic neque ira quia poena ira convenio si vir bonus poena non gaudeo non gaudeo ne is quidem affectus qui poena voluptas sum ergo non sum natural ira


Speculo quidem neminem deterritum ab ira credideris : quid ergo est ? Qui ad speculum venerat, ut se mutaret, iam mutaverat ; iratis quidem nulla est formonsior effigies quam atrox et horrida, qualesque esse etiam videri volunt.

speculum quidem nemo deterreo ab ira credo quis ergo sum qui ad speculum venio ut sui muto iam muto irascor quidem nullus sum formonsior effigio quam atrox et horridus qualis sum etiam video volo


Nulli ad aliena respicienti sua placent. Inde diis quoque irascimur, quod aliquis nos antecedat, obliti quantum hominum retro sit, et paucis invidentem quantum sequatur a tergo ingentis invidiae. Tanta tamen importunitas hominum est, ut, quamvis multum acceperint, iniuriae loco sit plus accipere potuisse.

nullus ad alienus respicio suus placeo indus diuus quoque irasco qui aliquis nos antecedo obliuiscor quantus homo retro sum et paucus invidentem quantus sequor ab tergum ingens invidia tantus tamen importunitas homo sum ut quivis multus accipio iniuria locus sum multus accipio possum


Terribilia enim esse et tumultuosa et exitiosa possunt ; magnitudinem quidem, cuius firmamentum roburque bonitas est, non habebunt. Ceterum sermone, conatu et omni extra paratu facient magnitudinis fidem ;

terribilis enim sum et tumultuosus et exitiosus possum magnitudo quidem qui firmamentum robur bonitas sum non habeo ceterum sermo conatus et omnis extra paro facio magnitudo fides


In convivio quorundam te sales et in dolorem tuum iacta verba tetigerunt. Vitare volgares convictus memento ; solutior est post vinum licentia, quia ne sobriis quidem pudor est.

in convivium quidam tu sal et in dolor tuus jacto verbum tango vitaris volgaris convinco memento solvo sum post vinum licentia quia ne sobrius quidem pudor sum


Nulli nisi homini concessa prudentia est, providentia, diligentia, cogitatio, nec tantum virtutibus humanis animalia sed etiam vitiis prohibita sunt. Tota illorum ut extra ita intra forma humanae dissimilis est ; regium est illud et principale aliter ductum. Ut vox est quidem, sed non explanabilis et perturbata et verborum inefficax, ut lingua, sed devincta nec in motus varios soluta, ita ipsum principale parum subtile, parum exactum. Capit ergo visus speciesque rerum quibus ad impetus evocetur, sed turbidas et confusas.

nullus nisi homo concedo prudentia sum provideo diligentia cogitatio neque tantus virtus humanus animal sed etiam vitium prohibeo sum totus ille ut extra ita intra forma humanus dissimilis sum regius sum ille et principalis aliter duco ut vox sum quidem sed non explanabilis et perturbo et verbum inefficax ut lingua sed devincio neque in moueo varius solvo ita ipse principalis parum subtilis parum exigo capio ergo video species res qui ad impetus evoco sed turbidus et confundo


Non vides, ut maiorem quamque fortunam maior ira comitetur ? In divitibus et nobilibus et magistratibus praecipue apparet, cum quidquid leve et inane in animo erat secunda se aura sustulit. Felicitas iracundiam nutrit, ubi aures superbas adsentatorum turba circumstetit : " Tibi enim ille respondeat ? non pro fastigio te tuo metiris ; ipse te proicis " et alia quibus vix sanae et ab initio bene fundatae mentes restiterunt.

non video ut magnus quisque fortuna magnus ira comito in dives et nobilis et magistratus praecipuus appareo cum quisquis levis et inanis in animus sum secundus sui aura tollo felicitas iracundia nutrio ubi auris superbus adsentator turba circumsto tu enim ille respondeo non pro fastigium tu tuus metior ipse tu proicio et alius qui vix sanus et ab initium bene fundo mens resto


Utinam ista saevitia intra peregrina exempla mansisset nec in Romanos mores cum aliis adventiciis vitiis etiam suppliciorum irarumque barbaria transisset ! M. Mario, cui vicatim populus statuas posuerat, cui ture ac vino supplicabat, L. Sulla praefringi crura, erui oculos, amputari linguam, manus iussit et, quasi totiens occideret quotiens vulnerabat, paulatim et per singulos artus laceravit.

utinam iste saevitia intra peregrinus exemplum maneo neque in romanus mos cum alius adventicius vitium etiam supplicium ira barbaria transeo m marius qui vicatim populus statua pono qui tus atque vinum supplico l sulla praefringo crus eruo oculus amputaris lingua manus iubeo et quasi totiens occaedes quotiens vulnerabat paulatim et per singuli artus lacero


iram ipsam castigandam habet, quae nihilo melior est, saepe etiam peior is delictis quibus irascitur. Gaudere laetarique proprium et naturale virtutis est ; irasci non est ex dignitate eius, non magis quam maerere. Atqui iracundiae tristitia comes est et in hanc omnis ira vel post paenitentiam vel post repulsam revolvitur.

ira ipse castigo habeo qui nihilum bonus sum saepe etiam malus is delinquo qui irascor gaudeo laeto proprius et natural virtus sum irascor non sum ex dignitas is non magis quam maereo atqui iracundia tristitia comes sum et in hic omnis ira vel post paenitentia vel post repello revolvo


Ne irascamur inimicorum et hostium liberis, inter Sullanae crudelitatis exempla est, quod ab re publica liberos proscriptorum submovit. Nihil est iniquius quam aliquem heredem paterni odii fieri.

ne irasco inimicus et hostis liber inter sullanus crudelitas exemplum sum qui ab res publicus liber proscriptor submoveo nihil sum iniquus quam aliquis heres paternus odium fio


Quid enim facilius fuit Antigono quam duos manipulares duci iubere, qui incumbentes regis tabernaculo faciebant, quod homines et periculosissime et libentissime faciunt, de rege suo male existimabant ? Audierat omnia Antigonus, utpote cum inter dicentes et audientem palla interesset ; quam ille leviter commovit et : " Longius," inquit, " discedite, ne vos rex audiat.

quis enim facilis sum antigonus quam duo manipularis duco iubeo qui incumbo rex tabernaculum facio qui homo et periculosus et libet facio de rex suus malus existimo audio omnis antigonus utpote cum inter dico et audio palla intersum quam ille levis commoveo et longus inquam discedo ne tu rex audio


" Ut scias," inquit, " non esse iram poenae cupiditatem, infirmissimi saepe potentissimis irascuntur nec poenam concupiscunt quam non sperant." Primum diximus cupiditatem esse poenae exigendae, non facultatem; concupiscunt autem homines et quae non possunt. Deinde nemo tam humilis est, qui poenam vel summi hominis sperare non possit; ad nocendum potentes sumus. Aristotelis finitio non multum a nostra abest ;

ut scio inquam non sum ira poena cupiditas infirmis saepe potens irasco neque poena concupisco quam non spero primus dico cupiditas sum poena exigo non facultas concupisco autem homo et qui non possum deinde nemo tam humilis sum qui poena vel superus homo spero non possum ad noceo potens sum aristotelis finitio non multus ab noster absum


Pyrrhum maximum praeceptorem certaminis gymnici solitum aiunt iis quos exercebat praecipere, ne irascerentur ; ira enim perturbat artem et qua noceat tantum aspicit. Saepe itaque ratio patientiam suadet, ira vindictam, et qui primis defungi malis potuimus, in maiora devolvimur.

pyrrhus magnus praeceptor certamen gymnicus soleo aio is qui exerceo praecipio ne irasco ira enim perturbo ars et qui noceo tantus aspicio saepe itaque ratio patientia suadeo ira vindicta et qui primus defungor malus possum in magnus devolvimur


inde est quod tempestiva filii convivia pater deterior filio castigat, et nihil alienae luxuriae ignoscit qui nihil suae negavit, et homicidae tyrannus irascitur, et punit furta sacrilegus. Magna pars hominum est quae non peccatis irascitur sed peccantibus. Faciet nos moderatiores respectus nostri, si consuluerimus nos : " Numquid et ipsi aliquid tale commisimus ? Numquid sic erravimus ? Expeditne nobis ista damnare ? "

inde sum qui tempestivus filius convivium pater deterior filius castigo et nihil alienus luxuria ignosco qui nihil suus nego et homicida tyrannus irascor et punior furtum sacrilegus magnus pars homo sum qui non peccatum irascor sed pecco facio nos moderatus respicio noster si consulo nos numquid et ipse aliquis talis committo numquid sic erro expedio nos iste damnaris


Numquid velit quisquam tam graviter hostem ferire, ut relinquat manum in vulnere et se ab ictu revocare non possit ? Atqui tale ira telum est; vix retrahitur. Arma nobis expedita prospicimus, gladium commodum et habilem; non vitabimus impetus animi istos graves et onerosos et irrevocabiles ?

numquid volo quisquam tam gravis hostis ferio ut relinquo manus in vulnus et sui ab ictus revocaris non possum atqui talis ira telis sum vix retraho arma nos expedio prospicio gladius commodus et habilis non vito impetus animus iste gravis et onerosus et irrevocabilis


In Socrate irae signum erat vocem summittere, loqui parcius. Apparebat tunc illum sibi obstare. Deprendebatur itaque a familiaribus et coarguebatur, nec erat illi exprobratio latitantis irae ingrata. Quidni gauderet, quod iram suam multi intellegerent, nemo sentiret ? Sensissent autem, nisi ius amicis obiurgandi se dedisset, sicut ipse sibi in amicos sumpserat.

in socrates ira signum sum voco summitto loquor parcus appareo tunc ille sui obstaris deprehendo itaque ab familiaris et coarguo neque sum ille exprobratio latito ira ingratus quis gaudeo qui ira suus multus intellego nemo sentio sentio autem nisi ius amicus objurgo sui do sicut ipse sui in amicus sumo


Fuit Caesari sic castigandus amicus ; bene usus est viribus suis : " E convivio rapi homines imperas et novi generis poenis lancinari ? Si calix tuus fractus est, viscera hominis distrahentur ? Tantum tibi placebis, ut ibi aliquem duci iubeas, ubi Caesar est ?

sum caesaris sic castigo amicus bene utor sum vis suus e convivium rapio homo impero et nosco genus poenio lancinaris si calix tuus frango sum viscera homo distraho tantus tu placeo ut ibi aliquis duco jubeo ubi caesar sum


Ut tela a duro resiliunt et cum dolore caedentis solida feriuntur, ita nulla magnum animum iniuria ad sensum sui adducit, fragilior eo quod petit. Quanto pulchrius velut nulli penetrabilem telo omnis iniurias contumeliasque respuere! Ultio doloris confessio est ; non est magnus animus, quem incurvat iniuria. Aut potentior te aut imbecillior laesit ; si imbecillior, parce illi, si potentior, tibi.

ut telum ab durus resiliunt et cum dolor caedo solidus ferio ita nullus magnus animus iniuria ad sensus suus adduco fragilis is qui peto quantus pulcher velut nullus penetrabilis telum omnis injuria contumelia respuo ultio dolor confessio sum non sum magnus animus qui incurvo iniuria aut possum tu aut imbecillis laedo si imbecillis parco ille si possum tu


Multa et divus Augustus digna memoria fecit dixitque, ex quibus appareat iram illi non imperasse. Timagenes historiarum scriptor quaedam in ipsum, quaedam in uxorem eius et in totam domum dixerat nec perdiderat dicta ; magis enim circumfertur et in ore hominum est temeraria urbanitas.

multus et divus augustus dignus memoria facio dico ex qui appareo ira ille non impero timagenes historiaris scriptor quidam in ipse quidam in uxor is et in totus domus dico neque perdo dictum magis enim circumfero et in os homo sum temerarius urbanitas


Apud Platonem educatus puer cum ad parentes relatus vociferantem videret patrem : " Numquam," inquit, " hoc apud Platonem vidi." Non dubito quin citius patrem imitatus sit quam Platonem.

apud plato educo puer cum ad parens refero vocifero video pater numquam inquam hic apud plato video non dubito quin cieo pater imitor sum quam plato


Iram saepe misericordia retro egit ; habet enim non solidum robur sed vanum tumorem violentisque principiis utitur, non aliter quam qui a terra venti surgunt et fluminibus paludibusque concepti sine pertinacia vehementes sunt.

ira saepe misericordia retro ago habeo enim non solidus robur sed vanus tumor violentisque principia uto non aliter quam qui ab terra venio surgo et flumen palus concipio sine pertinacia vehemens sum


C. Caesar Pastoris splendidi equitis Romani filium cum in custodia habuisset munditiis eius et cultioribus capillis offensus, rogante patre ut salutem sibi filii concederet, quasi de supplicio admonitus duci protinus iussit; ne tamen omnia inhumane faceret adversum patrem, ad cenam illum eo die invitavit. Venit Pastor vultu nihil exprobrante.

que caesar pastor splendidus equio romanus filius cum in custodia habeo munditia is et colo capillus offendo rogo pater ut salus sui filius concedo quasi de supplicium admonitus duco protinus iubeo ne tamen omnis inhumanus facio adverro pater ad cena ille is dies invito venio pastor vultus nihil exprobro


" Quid ergo ? Non aliquando castigatio necessaria est ? " Quidni ? Sed haec sine ira, cum ratione ; non enim nocet sed medetur specie nocendi. Quemadmodum quaedam hastilia detorta, ut corrigamus, adurimus et adactis cuneis, non ut frangamus sed ut explicemus, elidimus, sic ingenia vitio prava dolore corporis animique corrigimus.

quis ergo non aliquando castigatio necessarius sum quis sed hic sine ira cum ratio non enim noceo sed medeor species noceo quemadmodum quidam hastile detorqueo ut corrigo aduro et adigo cuneus non ut frango sed ut explico elido sic ingenium vitio pravus dolor corpus animus corrigo


Facile est autem adfectus suos, cum primum oriuntur, deprehendere ; morborum signa praecurrunt. Quemadmodum tempestatis ac pluviae ante ipsas notae veniunt, ita irae, amoris omniumque istarum procellarum animos vexantium sunt quaedam praenuntia.

facilis sum autem affectus suus cum primus orior deprehendo morbus signum praecurro quemadmodum tempestas atque pluvia ante ipse nosco venio ita ira amor omne istaris procellaris animus vexantium sum quidam praenuntio


Aliud in alio nos deterreat. Quibusdam timeamus irasci, quibusdam vereamur, quibusdam fastidiamus. Magnam rem sine dubio fecerimus, si servulum infelicem in ergastulum miserimus ! Quid properamus verberare statim, crura protinus frangere ? Non peribit potestas ista, si differetur.

alius in alius nos deterreo quidam timeo irascor quidam vereor quidam fastidio magnus res sine dubius facio si servulis infelix in ergastulis mitto quis propero verberaris statim crus protinus frango non pereo potestas iste si differo


Nihil tamen aeque profuerit quam primum intueri deformitatem rei, deinde periculum. Non est ullius adfectus facies turbatior ; pulcherrima ora foedavit, torvos vultus ex tranquillissimis reddit; linquit decor omnis iratos, et sive amictus illis compositus est ad legem, trahent vestem omnemque curam sui effundent, sive capillorum natura vel arte iacentium non informis habitus, cum animo inhorrescunt; tumescunt venae ; concutietur crebro spiritu pectus, rabida vocis eruptio colla distendet; tum artus trepidi, inquietae manus, totius corporis fluctuatio.

nihil tamen aequus prosum quam primus intueor deformitas res deinde periculum non sum ullus affectus facies turbo pulcher os foedo torvus vultus ex tranquillus reddo linquo decor omnis irascor et sive amicio ille compono sum ad lex traho vestis omnis cura suus effundo sive capillus natura vel ars jaceo non informis habitus cum animus inhorresco tumesco vena concutio creber spiritus pectus rabidus vox eruptio collum distendo tum artus trepidus inquietus manus totus corpus fluctuatio


Iratum vidisti amicum tuum ostiario causidici alicuius aut divitis, quod intrantem summoverat, et ipse pro illo iratus extremo mancipio fuisti. Irasceris ergo catenario cani ? Et hic, cum multum latravit, obiecto cibo mansuescit. Recede longius et ride!

irascor video amicus tuus ostiarius causidicus aliquis aut dives qui intro summoverat et ipse pro ille irascor exter mancipium sum irasco ergo catenarius canis et hic cum multus latro obicio cibus mansuesco recedo longus et rideo


Magis alteri indulsit ; nostra nos sine comparatione delectent. Numquam erit felix, quem torquebit felicior. Minus habeo quam speravi ; sed fortasse plus speravi quam debui. Haec pars maxime metuenda est, hinc perniciosissimae irae nascuntur et sanctissima quaeque invasurae.

magis alter indulgeo noster nos sine comparatio delecto numquam sum felix qui torqueo felix paruus habeo quam spero sed fortasse multus spero quam debeo hic pars magnus metuo sum hinc perniciosus ira nascor et sancio quisque invasurae


Nulli fortuna tam dedita est, ut multa temptanti ubique respondeat. Sequitur ergo, ut is, cui contra quam proposuerat aliqua cesserunt, impatiens hominum rerumque sit, ex levissimis causis irascatur nunc personae, nunc negotio, nune loco, nunc fortunae, nunc sibi.

nullus fortuna tam dedo sum ut multus tento ubique respondeo sequor ergo ut is qui contra quam propono aliqui cedo impatiens homo res sum ex levis causa irasco nunc persona nunc negotium nunc locus nunc fortuna nunc sui


Huic irasceris, deinde illi; servis, deinde libertis ; parentibus, deinde liberis ; notis, deinde ignotis; ubique enim causae supersunt, nisi deprecator animus accessit. Hinc te illo furor rapiet, illinc alio, et novis subinde irritamentis orientibus continuabitur rabies. Age, infelix, ecquando amabis ? O quam bonum tempus in re mala perdis !

hic irasco deinde ille servio deinde libertus parens deinde liber nosco deinde ignosco ubique enim causa supersum nisi deprecator animus accedo hinc tu ille furor rapio illinc alius et novus subinde irritamentum orior continuo rabio ago infelix ecquando amo o quam bonus tempus in res malus perdo


Optimum est notis vitiis impedimenta prospicere et ante omnia ita componere animum, ut etiam gravissimis rebus subitisque concussus iram aut non sentiat aut magnitudine inopinatae iniuriae exortam in altum retrahat nec dolorem suum profiteatur.

bonus sum nosco vitium impedimentum prospicio et ante omnis ita compono animus ut etiam gravis res subeo concutio ira aut non sentio aut magnitudo inopinor iniuria exorior in altus retraho neque dolor suus profiteor


Cn. Piso fuit memoria nostra vir a multis vitiis integer, sed pravus et cui placebat pro constantia rigor. Is cum iratus duci iussisset eum, qui ex commeatu sine commilitone redierat, quasi interfecisset quem non exhibebat, roganti tempus aliquod ad conquirendum non dedit. Damnatus extra vallum productus est et iam cervicem porrigebat, cum subito apparuit ille commilito qui occisus videbatur.

cn piso sum memoria noster vir ab multus vitium integer sed pravus et qui placeo pro constantia rigor is cum irascor duco iubeo is qui ex commeatus sine commilito redeo quasi interfacio qui non exhibeo rogo tempus aliqui ad conquaero non do damno extra valles produco sum et iam cervix porrigo cum subeo appareo ille commilito qui occido video


Elige simplices, faciles, moderatos, qui iram tuam nec evocent et ferant. Magis adhuc proderunt summissi et humani et dulces, non tamen usque in adulationem, nam iracundos nimia assentatio offendit.

eligo simplex facilis modero qui ira tuus neque evoco et fero magis adhuc prosum summitto et humanus et dulcis non tamen usque in adulatio nam iracundus nimius assentatio offendo


Deinde non ideo vitia in usum recipienda sunt, quia aliquando aliquid effecerunt ; nam et febres quaedam genera valetudinis levant, nec ideo non ex toto illis caruisse melius est. Abominandum remedi genus est sanitatem debere morbo. Simili modo ira, etiam si aliquando ut venenum et praecipitatio et naufragium ex inopinato profuit, non ideo salutaris iudicanda est ; saepe enim saluti fuere pestifera.

deinde non ideo vitio in usus recipio sum quia aliquando aliquis efficio nam et febris quidam genus valetudo levo neque ideo non ex totus ille careo bonus sum abominor remedium genus sum sanitas debeo morbus similis modo ira etiam si aliquando ut venenum et praecipitatio et naufragium ex inopinor prosum non ideo salutaris judico sum saepe enim salus sum pestifer


Sed ubi tam aequum iudicem invenies ? Is qui nullius non uxorem concupiscit et satis iustas causas putat amandi, quod aliena est, idem uxorem suam aspici non vult; et fidei acerrimus exactor est perfidus, et mendacia persequitur ipse periurus, et litem sibi inferri aegerrime calumniator patitur; pudicitiam servulorum suorum adtemptari non vult qui non pepercit suae. Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra sunt ;

sed ubi tam aequus judico invenio is qui nullus non uxor concupisco et satis iustus causa puto amo qui alienus sum idem uxor suus aspicio non volo et fides acer exactor sum perfidus et mendacium persequor ipse perjurus et lito sui infero aeger calumniator patior pudicitia servulus suus adtemptaris non volo qui non parco suus alienus vitio in oculus habeo ab tergum noster sum


Idem tam miti animo hostium suorum male dicta quam civium tulit. Itaque cum in parvulo quodam castello Graeci obsiderentur et fiducia loci contemnentes hostem multa in deformitatem Antigoni iocarentur et nunc staturam humilem, nunc collisum nasum deriderent: " Gaudeo," inquit, " et aliquid boni spero, si in castris meis Silenum habeo.

idem tam mitis animus hostis suus malus dictum quam civis fero itaque cum in parvulus quidam castellum graecum obsido et fiducia locus contemno hostis multus in deformitas antigonus jocor et nunc sto humilis nunc collido nasus derideo gaudeo inquam et aliquis bonus spero si in castrum meus silenus habeo


" Ut scias," inquit, " iram habere in se generosi aliquid, liberas videbis gentes, quae iracundissimae sunt, ut Germanos et Scythas." Quod evenit, quia fortia solidaque natura ingenia, antequam disciplina molliantur, prona in iram sunt. Quaedam enim non nisi melioribus innascuntur ingeniis, sicut valida arbusta laeta quamvis neclecta tellus creat, et alta fecundi soli silva est.

ut scio inquam ira habeo in sui generosus aliquis libero video gens qui iracundus sum ut germani et scytha qui evenio quia fortis solidus natura ingenium antequam disciplina mollio pronus in ira sum quidam enim non nisi bonus innascor ingenium sicut validus arbustus laetus quivis neclecta tellus creo et altus fecundus solus silva sum


" Qui sunt," inquis, " isti ? " Multi ex variis causis idem facturi : offendet te superbus contemptu, dicax contumelia, petulans iniuria, lividus malignitate, pugnax contentione, ventosus et mendax vanitate; non feres a suspicioso timeri, a pertinace vinci, a delicato fastidiri.

qui sum inquam iste multus ex varius causa idem facio offendo tu superbus contemptus dicax contumelia petulans iniuria lividus malignitas pugnax contentio ventosus et mendax vanitas non fero ab suspiciosus timeo ab pertinax vinco ab delicatus fastidio


Quod in luctu dici solet efficacissime, et in ira dicetur : utrum aliquando desines an numquam ? Si aliquando, quanto satius est iram relinquere quam ab ira relinqui ! An semper haec concitatio permanebit ? Vides quam impacatam tibi denunties vitam ? Qualis enim erit semper tumentis ?

qui in luctus dico soleo efficax et in ira dico utrum aliquando desino an numquam si aliquando quantus sero sum ira relinquo quam ab ira relinquo an semper hic concitatio permaneo video quam impacatam tu denuntio vita qual enim sum semper tumeo


Quibusdam, ut ait Sextius, iratis profuit aspexisse speculum ; perturbavit illos tanta mutatio sui; velut in rem praesentem adducti non agnoverunt se. Et quantulum ex vera deformitate imago illa speculo repercussa reddebat ?

quidam ut aio sestius irascor prosum aspicio speculum perturbo ille tantus mutatio suus velut in res praesens adduco non anosco sui et quantulis ex verus deformitas imago ille speculum repercutio reddo


Cetera, quae pluribus apud Graecos nominibus in species iram distinguunt, quia apud nos vocabula sua non habent, praeteribo, etiam si amarum nos acerbumque dicimus, nec minus stomachosum, rabiosum, clamosum, difficilem, asperum, quae omnia irarum differentiae sunt ; inter hos morosum ponas licet, delicatum iracundiae genus.

ceterus qui multus apud graeci nomen in species ira distinguo quia apud nos vocabulum suus non habeo praetereo etiam si amaris nos acerbus dico neque paruus stomachosus rabiosus clamosus difficilis asperum qui omnis ira differentia sum inter hic morosus pono licet delicatus iracundia genus


Fraudulentis enim et versutis comparantur et simplices videntur, quia expositi sunt. Quos quidem non simplices dixerim sed incautos ; stultis, luxuriosis nepotibusque hoc nomen imponimus et omnibus vitiis parum callidis.

fraudulentus enim et versutis comparo et simplex video quia expono sum qui quidem non simplex dico sed incautus stultus luxuriosus nepos hic nomen impono et omnis vitium parum callidus


" Minus," inquit, " contemnemur, si vindicaverimus iniuriam." Si tamquam ad remedium venimus, sine ira veniamus, non quasi dulce sit vindicari, sed quasi utile ; saepe autem satius fuit dissimulare quam ulcisci. Potentiorum iniuriae hilari vultu, non patienter tantum ferendae sunt ; facient iterum, si se fecisse crediderint. Hoc habent pessimum animi magna fortuna insolentes: quos laeserunt et oderunt.

paruus inquam contemno si vindicaverimus iniuria si tamquam ad remedium venio sine ira venio non quasi dulcis sum vindicaris sed quasi utilis saepe autem sero sum dissimulo quam ulciscor potens iniuria hilaris vultus non patienter tantus fero sum facio iterum si sui facio credo hic habeo malus animus magnus fortuna insolens qui laedo et odi


" Nolo," inquis, " utique occidere, sed exilio, sed ignominia, sed damno adficere." Magis ignosco ei, qui vulnus inimici quam qui pusulam concupiscit ; hic enim non tantum mali animi est, sed pusilli. Sive de ultimis suppliciis cogitas sive de levioribus, quantulum est temporis, quo aut ille poena sua torqueatur aut tu malum gaudium ex aliena percipias ! Iam istum spiritum exspuemus.

nolo inquam utique occaedes sed exsilium sed ignominia sed damnum afficio magis ignosco is qui vulnus inimicus quam qui pusula concupisco hic enim non tantus malus animus sum sed pusillus sive de ulter supplicium cogito sive de levis quantulis sum tempus quo aut ille poena suus torqueo aut tu malus gaudium ex alienus percipio iam iste spiritus exspuemus


Ergo ad coercitionem errantium sceleratorumque irato castigatore non opus est ; nam cum ira delictum animi sit, non oportet peccata corrigere peccantem. " Quid ergo ? Non irascar latroni ? Quid ergo ? Non irascar venefico ? " Non ; neque enim mihi irascor, cum sanguinem mitto. Omne poenae genus remedi loco admoveo.

ergo ad coercitio erro scelero irascor castigator non opus sum nam cum ira delinquo animus sum non oportet pecco corrigo pecco quis ergo non irasco latro quis ergo non irasco veneficus non neque enim ego irasco cum sanguis mitto omnis poena genus remedium locus admoveo


Deinde non ideo quaedam, quia sunt terribiliora, potiora sunt, nec hoc sapienti diei velim: " Quod ferae, sapientis quoque telum est, timeri." Quid ? Non timetur febris, podagra, ulcus malum ? Numquid ideo quicquam in istis boni est ? An contra omnia despecta foedaque et turpia, ipsoque eo timentur ? Sic ira per se deformis est et minime metuenda, at timetur a pluribus sicut deformis persona ab infantibus.

deinde non ideo quidam quia sum terribilis potis sum neque hic sapio dies volo qui fera sapio quoque telis sum timeo quis non timeo febris podagra ulcus malus numquid ideo quisquam in iste bonus sum an contra omnis despicio foedo et turpis ipse is timeo sic ira per sui deformis sum et paruus metuo at timeo ab multus sicut deformis persono ab infer


Quod enim momentum erit, quo non improbanda videat ? Quotiens processere domo, per sceleratos illi avarosque et prodigos et impudentis et ob ista felices incedendum erit ; nusquam oculi eius flectentur, ut non quod indignentur inveniant. Deficiet, si totiens a se iram quotiens causa poscet exegerit.

qui enim momentum sum quo non improbo video quotiens procedo domus per scelero ille avarosque et prodigus et impudens et ob iste felix incedo sum nusquam oculus is flecto ut non qui indignor invenio deficio si totiens ab sui ira quotiens causa posco exigo


Hannibalem aiunt dixisse, cum fossam sanguine humano plenam vidisset : "O formonsum spectaculum ! " Quanto pulchrius illi visum esset, si flumen aliquod lacumque complesset ! Quid mirum, si hoc maxime spectaculo caperis innatus sanguini et ab infante caedibus admotus ? Sequetur te fortuna crudelitati tuae per viginti annos secunda dabitque oculis tuis gratum ubique spectaculum ; videbis istud et circa Trasumennum et circa Cannas et novissime circa Carthaginem tuam.

hannibal aio dico cum fodio sanguis humanus plenus video o formonsum spectaculum quantus pulcher ille video sum si flumen aliqui lacus compleo quis mirus si hic magnus spectaculum capio innascor sanguis et ab infer caedes admoveo sequor tu fortuna crudelitas tuus per viginti annus secundus do oculus tuus gratus ubique spectaculum video iste et circa trasumennum et circa cannae et novus circa carthago tuus


Non est itaque utilis ne in proeliis quidem aut bellis ira ; in temeritatem enim prona est et pericula, dum inferre vult, non cavet. Illa certissima est virtus quae se diu multumque circumspexit et rexit et ex lento ac destinato provexit.

non sum itaque utilis ne in proelium quidem aut bellum ira in temeritas enim pronus sum et periculum dum infero volo non caveo ille certus sum virtus qui sui diu multus circumspicio et rego et ex lentus atque destino proveho


Itaque nos aut insolentia iracundos facit aut ignorantia rerum ; quid enim mirum est malos mala facinora edere ? Quid novi est, si inimicus nocet, amicus offendit, filius labitur, servus peccat ? Turpissimam aiebat Fabius imperatori excusationem esse : " Non putavi," ego turpissimam homini puto. Omnia puta, expecta ; etiam in bonis moribus aliquid exsistet asperius.

itaque nos aut insolentia iracundus facio aut ignoro res quis enim mirus sum malus malus facinus edo quis nosco sum si inimicus noceo amicus offendo filius labor servus pecco turpis aio fabius imperator excusatio sum non puto ego turpis homo puto omnis puto expecta etiam in bonus mos aliquis exsisto asper


Quodcumque sibi imperavit animus, obtinuit. Quidam ne umquam riderent consecuti sunt ; vino quidam, alii venere, quidam omni umore interdixere corporibus; alius contentus brevi somno vigiliam indefatigabilem extendit ; didicerunt tenuissimis et adversis funibus currere et ingentia vixque humanis toleranda viribus onera portare et in immensam altitudinem mergi ae sine ulla respirandi vice perpeti maria.

quicumque sui impero animus obtineo quidam ne umquam rideo consequor sum vinum quidam alius venio quidam omnis umor interdico corpus alius contineo brevis somnus vigilia indefatigabilis extendo disco tenuis et adverro funis curro et ingens vix humanus tolero vis onus porto et in immensus altitudo mergo ae sine ullus respiro vicus perpetior mare


Minus honorato loco positus irasci coepisti convivatori, vocatori, ipsi qui tibi praeferebatur. Demens, quid interest, quam lecti premas partem ? Honestiorem te aut turpiorem potest facere pulvinus ?

paruus honoro locus pono irascor coepio convivator vocator ipse qui tu praefero demens quis intersum quam lego premo pars honestus tu aut turpis possum facio pulvinus


Cambysen regem nimis deditum vino Praexaspes unus ex carissimis monebat, ut parcius biberet, turpem esse dicens ebrietatem in rege, quem omnium oculi auresque sequerentur. Ad haec ille : " Ut scias," inquit, " quemadmodum numquam excidam mihi, adprobabo iam et oculos post vinum in officio esse et manus."

cambyses rex nimis dedo vinum praexaspes unus ex carus moneo ut parcus bibo turpis sum dico ebrietas in rex qui omnis oculus auro sequor ad hic ille ut scio inquam quemadmodum numquam excido ego adprobo iam et oculus post vinum in officium sum et manus


Quis enim traditus dolori et furens non primam reiecit verecundiam ? Quis impetu turbidus et in aliquem ruens non quidquid in se venerandi habuit abiecit ? Cui officiorum numerus aut ordo constitit incitato ? Quis linguae temperavit ? Quis ullam partem corporis tenuit ?

quis enim trado dolor et furo non primus reicio verecundia quis impetus turbidus et in aliquis ruo non quisquis in sui veneror habeo abicio qui officium numerus aut ordo consto incito quis lingua tempero quis ullus pars corpus teneo


Illud ante omnia cogita, foedam esse et exsecrabilem vim nocendi et alienissimam homini, cuius beneficio etiam saeva mansuescunt. Aspice elephantorum iugo colla summissa et taurorum pueris pariter ac feminis persultantibus terga impune calcata et repentis inter pocula sinusque innoxio lapsu dracones et intra domum ursorum leonumque ora placida tractantibus adulantisque dominum feras ; pudebit cum animalibus permutasse mores. Nefas est nocere patriae ;

ille ante omnis cogito foedus sum et exsecrabilis vis noceo et alienus homo qui beneficium etiam saevus mansuesco aspicio elephantor iugum collum summitto et taurus puer pariter atque femina persulto tergum impunis calceo et repo inter poculum sinus innoxius lapsus draco et intra domus ursor leo os placidus tracto adulo dominus ferus pudeo cum animal permuto mos nefas sum noceo patria


Nam Lysimachum aeque familiarem sibi leoni obiecit. Numquid ergo hic Lysimachus felicitate quadam dentibus leonis elapsus ob hoc, cum ipse regnaret, mitior fuit ?

nam lysimachus aequus familiaris sui leo obiacio numquid ergo hic lysimachus felicitas quidam dens leo elabor ob hic cum ipse regno mitis sum


Novo genere poenae delectatus est. Tale aliquid passi forent et Aethiopes, qui ob longissimum vitae spatium Macrobioe appellantur ; in hos enim, quia non supinis manibus exceperant servitutem missisque legatis libera responsa dederant, quae contumeliosa reges vocant, Cambyses fremebat et non provisis commeatibus, non exploratis itineribus, per invia, per arentia trahebat omnem bello utilem turbam. Cui intra primum iter deerant necessaria, nec quicquam subministrabat sterilis et inculta humanoque ignota vestigio regio.

novo genus poena delector sum tal aliquis patior sum et aethiops qui ob longus vita spatium macrobioe appello in hic enim quia non supinus manus excipio servitus mitto legatus liber respondeo do qui contumeliosus rex voco cambyses fremo et non provideo commeatus non exploro iter per invius per areo traho omnis bellum utilis turba qui intra primus iter desum necessarius neque quisquam subministro sterilis et incultus humanus ignotus vestigium regius


Qui vinum male ferunt et ebrietatis suae temeritatem ac petulantiam metuunt, mandant suis, ut e convivio auferantur; intemperantiam in morbo suam experti parere ipsis in adversa valetudine vetant.

qui vinum malus fero et ebrietas suus temeritas atque petulantia metuo mando suus ut e convivium aufero intemperantia in morbus suus experior pareo ipse in adverso valetudo veto


Interim, dum trahimus, dum inter homines sumus, colamus humanitatem. Non timori cuiquam, non periculo simus, detrimenta, iniurias, convicia, vellicationes contemnamus et magno animo brevia feramus incommoda. Dum respicimus, quod aiunt, versamusque nos, iam mortalitas aderit.

interim dum traho dum inter homo sum colo humanitas non timor quisquam non periculum sum detrimentum injuria convicior vellicatio contemno et magnus animus brevio fero incommodus dum respicio qui aio versamusque nos iam mortalitas adsum


Qui comitiali vitio solent corripi, iam adventare valetudinem intellegunt, si calor summa deseruit et incertum lumen nervorumque trepidatio est, si memoria sublabitur caputque versatur ; solitis itaque remediis incipientem causam occupant, et odore gustuque quidquid est quod alienat animos repellitur, aut fomentis contra frigus rigoremque pugnatur ; aut si parum medicina profecit, vitaverunt turbam et sine teste ceciderunt.

qui comitial vitio soleo corripio iam adventaris valetudo intellego si calor summus desero et incertus lumen nervus trepidatio sum si memoria sublabor caput verso soleo itaque remedium incipio causa occupo et odor gustus quisquis sum qui alieno animus repello aut fomentum contra frigus rigor pugno aut si parum medicina proficio vito turba et sine testis cado


Sine id tempus veniat, quo ipsi iubeamus ; nunc ex imperio irae loquemur ; cum illa abierit, tunc videbimus, quanto ista lis aestumanda sit. In hoc enim praecipue fallimur ; ad ferrum venimus, ad capitalia supplicia, et vinculis, carcere, fame vindicamus rem castigandam flagris levioribus.

sinis is tempus venio quo ipse jubeo nunc ex imperium ira loquor cum ille abeo tunc video quantus iste lis aestumanda sum in hic enim praecipuus fallo ad ferrum venio ad capitalis supplicium et vinculis carcer fames vindico res castigo flagrum levis


Ita non in adiutorium virtutis venit, sed in vicem. Quid quod, si bonum esset ira, perfectissimum quemque sequeretur ? Atqui iracundissimi infantes senesque et aegri sunt, et invalidum omne natura querulum est.

ita non in adjutorium virtus venio sed in vicis quis qui si bonus sum ira perficio quisque sequor atqui iracundus infer senex et aeger sum et invalidus omnis natura querulis sum


Nunc iste se aliquem putat, quod custodit litigatorum turba limen obsessum ; nunc ille, qui intra iacet, felix fortunatusque est et beati hominis iudicat ac potentis indicium difficilem ianuam. Nescit durissimum esse ostium carceris. Praesume animo multa tibi esse patienda. Numquis se hieme algere miratur ? Numquis in mari nausiare, in via concuti ? Fortis est animus ad quae praeparatus venit.

nunc iste sui aliquis puto qui custodio litigator turba limen obsedeo nunc ille qui intra iaceo felix fortuno sum et beati homo iudico atque possum indicium difficilis ianua nescio durus sum ostium carcer praesumo animus multus tu sum patior numquis sui hiems algere miro numquis in mare nausiaris in via concutio fortis sum animus ad qui praeparo venio


" Quorsus," inquis, " hoc pertinet ? " Ut nemo se iudicet tutum ab illa, cum lenes quoque natura et placidos in saevitiam ac violentiam evocet. Quemadmodum adversus pestilentiam nihil prodest firmitas corporis et diligens valetudinis cura—promiscue enim imbecilla robustaque invadit—, ita ab ira tam inquietis moribus periculum est quam compositis et remissis, quibus eo turpior ac periculosior est, quo plus in illis mutat.

quorsus inquam hic pertineo ut nemo sui iudico tueor ab ille cum lenis quoque natura et placidus in saevitia atque violentia evoco quemadmodum adverro pestilentia nihil prodo firmitas corpus et diligo valetudo cura promiscuus enim imbecillus robustus invado ita ab ira tam inquietus mos periculum sum quam compono et remitto qui is turpis atque periculosus sum quo multus in ille muto


Ergo ira abstinendum est, sive par est qui lacessendus est sive superior sive inferior. Cum pare contendere anceps est, cum superiore furiosum, eum inferiore sordidum. Pusilli hominis et miseri est repetere mordentem. Mures formicaeque, si manum admoveris, ora convertunt; imbecillia se laedi putant, si tanguntur.

ergo ira abstineo sum sive par sum qui lacesso sum sive superus sive inferus cos paris contendo anceps sum cum superus furiosus is inferus sordidus pusillus homo et miser sum repeto mordeo mus formica si manus admoveo os converto imbecillia sui laedo puto si tango


Cum magna id nostra molestia fiet, cupit enim exilire et incendere oculos et mutare faciem ; sed si eminere illi extra nos licuit, supra nos est. In imo pectoris secessu recondatur feraturque, non ferat ; immo in contrarium omnia eius indicia flectamus. Vultus remittatur, vox lenior sit, gradus lentior ; paulatim cum exterioribus interiora formantur.

cos magnus is noster molestia fio cupio enim exilire et incendo oculus et muto facies sed si emineo ille extra nos licet supra nos sum in imus pectus secedo recondo fero non fero immo in contrarius omnis is indicium flecto vultus remitto vox lenio sum gradus lentus paulatim cum exter interior formo


Quoniam quae de ira quaeruntur tractavimus, accedamus ad remedia eius. Duo autem, ut opinor, sunt : ne incidamus in iram et ne in ira peccemus. Ut in corporum cura alia de tuenda valetudine, alia de restituenda praecepta sunt, ita aliter iram debemus repellere, aliter compescere. Ut vitemus, quaedam ad universam vitam pertinentia praecipientur ; ea in educationem et in sequentia tempora dividentur.

quoniam qui de ira quaero tracto accedo ad remedio is duo autem ut opinor sum ne incido in ira et ne in ira pecco ut in corpus cura alius de tueor valetudo alius de restituo praecipio sum ita aliter ira debeo repello aliter compesco ut vito quidam ad universus vita pertineo praecipio is in educatio et in sequor tempus divido


Pacem demus animo, quam dabit praeceptorum salutarium adsidua meditatio actusque rerum boni et intenta mens ad unius honesti cupiditatem. Conscientiae satis fiat, nil in famam laboremus.

pax do animus quam do praeceptor salutaris assiduus meditatio ago res bonus et intendo mens ad unus honestus cupiditas conscientia satis fio nihil in fama laboro


" At enim ira habet aliquam voluptatem et dulce est dolorem reddere." Minime ; non enim ut in beneficiis honestum est merita meritis repensare, ita iniurias iniuriis. Illic vinci turpe est, hic vincere. Inhumanum verbum est et quidem pro iusto receptum ultio, et talio non multum differt nisi ordine ; qui dolorem regerit tantum excusatius peccat.

at enim ira habeo aliqui voluptas et dulcis sum dolor reddo paruus non enim ut in beneficium honestus sum mereo meritum repensaris ita injuria iniuria illic vinco turpis sum hic vinco inhumanus verbum sum et quidem pro justus recipio ultio et talio non multus differo nisi ordo qui dolor regero tantus excuso pecco


itaque maxime commovent, quae contra spem expectationemque evenerunt, nec aliud est quare in domesticis minima offendant, in amicis iniuriam vocemus neglegentiam.

itaque magnus commoveo qui contra spes expectationemque evenio neque alius sum quare in domesticus minimus offendo in amicus iniuria voco neglegentia


Quid, quod semper in auctores redundat timor nec quisquam metuitur ipse securus ? Occurrat hoc loco tibi Laberianus ille versus, qui medio civili bello in theatro dictus totum in se populum non aliter convertit, quam si missa esset vox publici adfectus : Necesse est multos timeat quem multi timent.

quis qui semper in auctor redundo timor neque quisquam metuo ipse securus occurro hic locus tu laberianus ille verro qui medium civilis bellum in theatrum dico totus in sui populus non aliter converto quam si mitto sum vox publicus affectus necesse sum multus timeo qui multus timeo


Historias, quas postea scripserat, recitavit et libros acta Caesaris Augusti continentis in igne posuit et combussit ; inimicitias gessit cum Caesare ; nemo amicitiam eius extimuit, nemo quasi fulguritum refugit, fuit qui praeberet tam alte cadenti sinum. Tulit hoc, ut dixi.

historia qui postea scribo recito et liber ago caesar augustus contineo in ignis pono et comburo inimicitia gero cum caesaris nemo amicitia is extimesco nemo quasi fulgurio refugio sum qui praebeo tam altus cado sinum fero hic ut dico


Non quemadmodum facta sit iniuria refert, sed quemadmodum lata; nec video quare difficilis sit moderatio, cum sciam tyrannorum quoque tumida et fortuna et licentia ingenia familiarem sibi saevitiam repressisse. Pisistratum certe.

non quemadmodum facio sum iniuria refero sed quemadmodum fero neque video quare difficilis sum moderatio cum scio tyrannus quoque tumidus et fortuna et licentia ingenium familiaris sui saevitia reprimo pisistratus certus


Quid si ne propter fiscum quidem, sed pugnum aeris aut imputatum a servo denarium senex sine herede moriturus stomacho dirumpitur ? Quid si propter usuram vel milensimam valetudinarius faenerator distortis pedibus et manibus ad computandum non relictis clamat ac per vadimonia asses suos in ipsis morbi accessionibus vindicat ?

quis si ne propter fiscus quidem sed pugnus aer aut imputas ab servo denarius senex sine heres morior stomachus dirumpo quis si propter usura vel milensimam valetudinarius faenerator distorqueo pes et manus ad computo non relinquo clamo atque per vadimonium asso suus in ipse morbus accessio vindico


" Quorsus," inquis, " haec quaestio pertinet ? " Ut sciamus quid sit ira. Nam si invitis nobis nascitur, numquam rationi succumbet. Omnes enim motus, qui non voluntate nostra fiunt, invicti et inevitabiles sunt, ut horror frigida aspersis, ad quosdam tactus aspernatio ; ad peiores nuntios subriguntur pili et rubor ad improba verba suffunditur sequiturque vertigo praerupta cernentis. Quorum quia nihil in nostra potestate est, nulla quo minus fiant ratio persuadet. Ira praeceptis fugatur ;

quorsus inquam hic quaestio pertineo ut scio quis sum ira nam si invitus nos nascor numquam ratio succumbo omnis enim moueo qui non voluntas noster fio invictus et inevitabilis sum ut horror frigidus aspergo ad quidam tango aspernatio ad malus nuntius surgo pilus et rubor ad improbus verbum suffundo sequor vertigo praeruptus cerno qui quia nihil in noster potestas sum nullus quo paruus fio ratio persuadeo ira praecipio fugo


est enim voluntarium animi vitium, non ex his, quae condicione quadam humanae sortis eveniunt ideoque etiam sapientissimis accidunt, inter quae et primus ille ictus animi ponendus est, qui nos post opinionem iniuriae movet.

sum enim voluntarius animus vitium non ex hic qui condicio quidam humanus sors evenio ideo etiam sapio accido inter qui et primus ille iacio animus pono sum qui nos post opinio iniuria moveo


sola sublimis et excelsa virtus est, nec quicquam magnum est nisi quod simul placidum.

solus sublimis et excello virtus sum neque quisquam magnus sum nisi qui simul placidus


numquam autem impetus sine adsensu mentis est, neque enim fieri potest ut de ultione et poena agatur animo nesciente. Putavit se aliquis laesum, voluit ulcisci, dissuadente aliqua causa statim resedit. Hanc iram non voco, motum animi rationi parentem ; illa est ira, quae rationem transsilit, quae secum rapit.

numquam autem impetus sine assensus mens sum neque enim fio possum ut de ultio et poena ago animus nescio puto sui aliquis laedo volo ulciscor dissuadeo aliqui causa statim resedeo hic ira non voco motus animus ratio parens ille sum ira qui ratio transsilit qui sui rapio


Quid hac adulatione profecit ? Ne ad reliquias invitaretur. Non veto patrem damnare regis sui factum, non veto quaerere dignam tam truci portento poenam, sed hoc interim colligo, posse etiam ex ingentibus malis nascentem iram abscondi et ad verba contraria sibi cogi.

quis hic adulatio proficio ne ad reliquiae invitaretur non veto pater damnaris rex suus facio non veto quaero dignus tam trux portendo poena sed hic interim colligo possum etiam ex ingens malus nascor ira abscondo et ad verbum contrarius sui cogo


Consilium pro moribus cuiusque capiendum erit; quosdam enim preces vincunt; quidam insultant instantque summissis, quos terrendo placabimus; alios obiurgatio, alios confessio, alios pudor coepto deiecit, alios mora, lentum praecipitis mali remedium, ad quod novissime descendendum est.

consilium pro mos quisque capio sum quidam enim prex vinco quidam insulto insto summitto qui terreo placo alius objurgatio alius confessio alius pudor coepio deicio alius mora lentus praecipio malus remedium ad qui novus descendo sum


Huius nepos fuit Alexander, qui lanceam in convivas suos torquebat, qui ex duobus amicis, quos paulo ante rettuli, alterum ferae obiecit, alterum sibi. Ex his duobus tamen qui leoni obiectus est vixit.

hic nepos sum alexander qui lancea in convivo suus torqueo qui ex duo amicus qui paulus ante rettulis alter fera obiacio alter sui ex hic duo tamen qui leo objectus sum vivo


Nec mirum est, cum maximos ferarum greges linea pinnis distincta contineat et in insidias agat, ab ipso effectu dicta formido ; vanis enim vana terrori sunt. Curriculi motus rotarumque versata facies leones redegit in caveam, elephantos porcina vox terret.

neque mirus sum cum magnus ferus grex lineus pinna distinguo contineo et in insidiae ago ab ipse effectus dictum formido vanus enim vanus terror sum curriculis moueo rota verso facies leo redigo in cavea elephantus porcinus vox terreo


Careamus hoc malo purgemusque mentem et exstirpemus radicitus, quae quamvis tenuia undecumque haeserint renascentur, et iram non temperemus, sed ex toto removeamus—quod enim malae rei temperamentum est ? Poterimus autem, adnitamur modo.

careo hic malus purgo mens et exstirpo radicitus qui quivis tenue undecumque haereo renascor et ira non tempero sed ex totus removeo qui enim malus res temperamentum sum possum autem annitor modo


Primum illum animi ictum effugere ratione non possumus, sicut ne illa quidem quae diximus accidere corporibus, ne nos oscitatio aliena sollicitet, ne oculi ad intentationem subitam digitorum conprimantur. Ista non potest ratio vincere, consuetudo fortasse et adsidua observabo extenuat. Alter ille motus, qui iudicio nascitur, iudicio tollitur.

primus ille animus ictus effugio ratio non possum sicut ne ille quidem qui dico accido corpus ne nos oscitatio alienus sollicito ne oculus ad intentatio subeo digitor conprimantur iste non possum ratio vinco consuetudo fortasse et assiduus observo extenuo alter ille moueo qui iudicium nascor iudicium tollo


Quid, quod non criminationibus tantum, sed suspicionibus impellimur et ex vultu risu que alieno peiora interpretati innocentibus irascimur ? Itaque agenda est contra se causa absentis et in suspenso ira retinenda ; potest enim poena dilata exigi, non potest exacta revocari.

quis qui non criminatio tantus sed suspicio impello et ex vultus rideo que alienus malus interpretas innocens irasco itaque ago sum contra sui causa absum et in suspendo ira retineo possum enim poena differo exigo non possum exigo revocaris


Divum Iulium plures amici confecerunt quam inimici, quorum non expleverat spes inexplebiles. Voluit quidem ille—neque enim quisquam liberalius victoria usus est, ex qua nihil sibi vindicavit nisi dispensandi potestatem, — sed quemadmodum sufficere tam improbis desideriis posset, cum tantum omnes concupiscerent, quantum unus poterat ?

divus julius multus amicus confacio quam inimicus qui non expleo spes inexplebilis volo quidem ille neque enim quisquam liberalis victoria utor sum ex qui nihil sui vindico nisi dispenso potestas sed quemadmodum sufficio tam improbus desiderium possum cum tantus omnis concupisco quantus unus possum


De parvola summa iudicaturo tibi res sine teste non probaretur, testis sine iureiurando non valeret, utrique parti dares actionem, dares tempus, non semel audires; magis enim veritas elucet quo saepius ad manum venit. Amicum condemnas de praesentibus ? Antequam audias, antequam interroges, antequam illi aut accusatorem suum nosse liceat aut crimen, irasceris ? Iam enim, iam utrimque quid diceretur audisti ?

de parvulus summus judico tu res sine testis non probo testis sine jurejuro non valeo uterque pario do actio do tempus non semel audio magis enim vereor eluceo quo saepis ad manus venio amicus condemno de praesens antequam audio antequam interrogo antequam ille aut accusator suus nosco licet aut crimen irasco iam enim iam utrimque quis dico audio


Sic enim militaris viri in media pace iam togati aures tuba suscitat equosque castrenses erigit crepitus armorum. Alexandrum aiunt Xenophanto canente manum ad arma misisse.

sic enim militaris vir in medius pax iam togatus auris tuba suscito equus castrensis erigo crepo armus alexander aio xenophanto caneo manus ad arma mitto


Forum, advocationes, iudicia fugere debemus et omnia quae exulcerant vitium, aeque cavere lassitudinem corporis ; consumit enim quidquid in nobis mite placidumque est et aeria concitat.

forum advocatio iudicium fugio debeo et omnis qui exulcero vitium aequus caveo lassitudo corpus consumo enim quisquis in nos mitis placidus sum et aerius concito


Placidus itaque sapiens et aequus erroribus, non hostis sed corrector peccantium, hoc cottidie procedit animo: " Multi mihi occurrent vino dediti, multi libidinosi, multi ingrati, multi avari, multi furiis ambitionis agitati." Omnia ista tam propitius aspiciet quam aegros suos medicus.

placidus itaque sapio et aequus error non hostis sed corrector pecco hic cottidie procedo animus multus ego occurro vinum dedo multus libidinosus multus ingratus multus avaris multus furia ambitio agitas omnis iste tam propitius aspicio quam aeger suus medicus


Quanto animosius Alexander! Qui cum legisset epistulam matris, qua admonebatur, ut a veneno Philippi medici caveret, acceptam potionem non deterritus bibit. Plus sibi de amico suo credidit.

quantus animosus alexander qui cum lego epistula mater qui admoneo ut ab veneno philippus medicus caveo accipio potio non deterreo bibo multus sui de amicus suus credo


Eligamus ergo vel hos potius, si conscii nobis iracundiae sumus, qui vultum nostrum ac sermonem sequantur. Facient quidem nos delicatos et in malam consuetudinem inducent nihil contra voluntatem audiendi, sed proderit vitio suo intervallum et quietem dare. Difficiles quoque et indomiti natura blandientem ferent. Nihil asperum territumque palpanti est.

eligo ergo vel hic potis si conscius nos iracundia sum qui vultus nos atque sermo sequor facio quidem nos delicatus et in malus consuetudo induco nihil contra voluntas audio sed prosum vitio suus intervallum et quies do difficilis quoque et indomitus natura blandio fero nihil asperum territumque palpo sum


Omni arte requiem furori dabit. Si vehementior erit, aut pudorem illi cui non resistat incutiet aut metum ; si infirmior, sermones inferet vel gratos vel novos et cupiditate cognoscendi avocabit. Medicum aiunt, cum regis filiam curare deberet nec sine ferro posset, dum tumentem mammam leniter fovet, scalpellum spongea tectum induxisse. Repugnasset puella remedio palam admoto, . eadem, quia non expectavit, dolorem tulit. Quaedam non nisi decepta sanantur.

omnis ars requies furor do si vehemens sum aut pudor ille qui non resisto incutio aut metus si infirmus sermo infero vel gratus vel novi et cupiditas cognosco avoco maedicus aio cum rex filia curo debeo neque sine ferrum possum dum tumeo mamma lenis foveo scalpellus spongia tectum induco repugno puella remedium palam admoueo idem quia non expectavit dolor fero quidam non nisi decipio sano


Quam diu quidem nihil tam intolerabile nobis videtur, ut nos expellat e vita, iram, in quocumque erimus statu, removeamus. Perniciosa est servientibus. Omnis enim indignatio in tormentum suum proficit et imperia graviora sentit quo contumacius patitur. Sic laqueos fera, dum iactat, adstringit ; sic aves viscum, dum trepidantes excutiunt, plumis omnibus inlinunt. Nullum tam artum est iugum, quod non minus laedat ducentem quam repugnantem. Unum est levamentum malorum ingentium, pati et necessitatibus suis obsequi.

quam diu quidem nihil tam intolerabilis nos video ut nos expello e vito ira in quicumque sum status removeo perniciosus sum servio omnis enim indignatio in tormentum suus proficio et imperium gravis sentio quo contumax patior sic laqueus ferus dum iacto adstringo sic aveo viscum dum trepido excutio pluma omnis inlinunt nullus tam artus sum iugum qui non paruus laedo duco quam repugno unus sum levamentum malus ingens patior et necessitas suus obsequor


" Cum hoc dicis, Theophraste, quaeris invidiam praeceptis fortioribus et relicto iudice ad coronam venis. Quia unusquisque in eiusmodi suorum casu irascitur, putas iudicaturos homines id fieri debere quod faciunt; fere enim iustum quisque affectum iudicat quem adgnoscit.

cos hic dico theophrastus quaero invidia praecipio fortis et relinquo iudex ad corona venio quia unusquisque in eiusmodi suus casus irascor puto judico homo is fio debeo qui facio fere enim iustus quisque afficio iudico qui agnosco


Ne viperas quidem et natrices, et si qua morsu aut ictu nocent, effligeremus, si in reliquum mansuefacere possemus aut efficere, ne nobis aliisve periculo essent. Ergo ne homini quidem nocebimus, quia peccavit, sed ne peccet, nec umquam ad praeteritum, sed ad futurum poena referetur ; non enim irascitur, sed cavet. Nam si puniendus est cuicumque pravum maleficumque ingenium est, poena neminem excipiet.

ne vipera quidem et natrix et si qui morsus aut ictus noceo effligo si in reliquus mansuefacio possum aut efficio ne nos alius periculum sum ergo ne homo quidem noceo quia pecco sed ne pecco neque umquam ad praetereo sed ad sum poena refero non enim irascor sed caveo nam si punior sum quicumque pravus maleficus ingenium sum poena nemo excipio


Sed cum utilis sit servientibus adfectuum suorum et huius praecipue rabidi atque effreni continentia, utilior est regibus. Perierunt omnia, ubi quantum ira suadet fortuna permittit, nec diu potest quae multorum malo exercetur potentia stare ; periclitatur enim, ubi eos, qui separatim gemunt, communis metus iunxit. Plerosque itaque modo singuli mactaverunt, modo universi, eum illos conferre in unum iras publicus dolor coegisset.

sed cum utilis sum servio affectus suus et hic praecipuus rabidus atque effrenus continentia utilis sum rex pereo omnis ubi quantus ira suadeo fortuna permitto neque diu possum qui multus malus exerceo potentia sto periclitor enim ubi is qui separatim gemo communis metus iungo plerus itaque modo singuli macto modo universus is ille confero in unus ira publicus dolor cogo


Non expedit omnia videre, omnia audire. Multae nos iniuriae transeant, ex quibus plerasque non accipit qui nescit. Non vis esse iracundus ? Ne fueris curiosus. Qui inquirit quid in se dictum sit, qui malignos sermones, etiam si secreto habiti sunt, eruit, se ipse inquietat. Quaedam interpretatio eo perducit, ut videantur iniuriae ; itaque alia differenda sunt, alia deridenda, alia donanda. Circumscribenda multis modis ira est;

non expedio omnis video omnis audio multus nos iniuria transeo ex qui plerusque non accipio qui nescio non volo sum iracundus ne sum curiosus qui inquiro quis in sui dico sum qui malignus sermo etiam si secretum habeo sum eruo sui ipse inquieto quidam interpretatio is perduco ut video iniuria itaque alius differo sum alius derideo alius dono circumscribo multus modus ira sum


" Desinet ira et moderatior erit, quae sciet sibi cotidie ad iudicem esse veniendum. Quicquam ergo pulchrius hac consuetudine excutiendi totum diem ? Qualis ille somnus post recognitionem sui sequitur, quam tranquillus, quam altus ac liber, cum aut laudatus est animus aut admonitus et speculator sui censorque secretus cognovit de moribus suis !

desino ira et moderatus sum qui scio sui cottidie ad judico sum venio quisquam ergo pulcher hic consuetudo excutio totus dies qual ille somnus post recognitio suus sequor quam tranquillus quam altus atque liber cum aut laudo sum animus aut admonitus et speculator suus censor secerno cognosco de mos suus


Nil aliis instrumentis opus est, satis nos instruxit ratione natura. Hoc dedit telum firmum, perpetuum, obsequens, nec anceps nec quod in dominum remitti posset. Non ad providendum tantum, sed ad res gerendas satis est per se ipsa ratio ; etenim quid est stultius quam hanc ab iracundia petere praesidium, rem stabilem ab incerta, fidelem ab infida, sanam ab aegra ?

nihil alius instrumentum opus sum satis nos instruo ratio natura hic do telis firmum perpetuus obsequor neque anceps neque qui in dominus remitto possum non ad provideo tantus sed ad res gero satis sum per sui ipse ratio etenim quis sum stultus quam hic ab iracundia peto praesidium res stabilis ab incertus fidelis ab infidus sanus ab aeger


alia accessus lenes habent et incrementa fallentia; in iram deiectus animorum est. Nulla itaque res urget magis attonita et in vires suas prona et, sive successit, superba, sive frustratur, insana; ne repulsa quidem in taedium acta, ubi adversarium fortuna subduxit, in se ipsa morsus suos vertit. Nec refert quantum sit ex quo surrexerit ; ex levissimis enim in maxima evadit.

alius accedo lenis habeo et incrementum fallo in ira deicio animus sum nullus itaque res urgeo magis attono et in vireo suus pronus et sive succedo superbus sive frustro insanus ne repello quidem in taedium ago ubi adversarius fortuna subduco in sui ipse mordeo suus verto neque refero quantus sum ex quo surgo ex levis enim in maximus evado


Fere itaque imperia penes eos fuere populos, qui mitiore caelo utuntur. In frigora septemtrionemque vergentibus immansueta ingenia sunt, ut ait poeta : Suoque simillima caelo.

fere itaque imperium penis is sum populus qui mitis caelum uto in frigus septemtrionemque vergo immansuetus ingenium sum ut aio poeta suo similis caelum


Sanum hunc aliquis vocat, qui velut tempestate correptus non it sed agitur et furenti malo servit, nec mandat ultionem suam, sed ipse eius exactor animo simul ac manu saevit carissimorum eorumque quae mox amissa fleturus est carnifex ?

sanus hic aliquis voco qui velut tempestas corripio non eo sed ago et furo malus servio neque mando ultio suus sed ipse is exactor animus simul atque manus saevio carus is qui mox amitto fleo sum carnifex


Quis est iste qui se profitetur omnibus legibus innocentem ? Ut hoc ita sit, quam angusta innocentia est ad legem bonum esse! Quanto latius officiorum patet quam iuris regula ! Quam multa pietas, humanitas, liberalitas, iustitia, fides exigunt, quae omnia extra publicas tabulas sunt! Sed ne ad illam quidem artissimam innocentiae formulam praestare nos possumus.

quis sum iste qui sui profiteor omnis lex innocens ut hic ita sum quam angustus innocens sum ad lex bonus sum quantus fero officium pateo quam ius regula quam multus pietas humanitas liberalitas iustitia fides exigo qui omnis extra publicus tabula sum sed ne ad ille quidem artus innocentia formula praesto nos possum


Ne illud quidem iudicandum est, aliquid iram ad magnitudinem animi conferre. Non est enim illa magnitudo ; tumor est. Nec corporibus copia vitiosi umoris intentis morbus incrementum est sed pestilens abundantia.

ne ille quidem judico sum aliquis ira ad magnitudo animus confero non sum enim ille magnitudo tumor sum neque corpus copia vitiosus umor intendo morbus incrementum sum sed pestilens abundantia


In illa disputatione pugnacius locutus es ; noli postea congredi cum imperitis ; nolunt discere, qui numquam didicerunt. Illum liberius admonuisti quam debebas, itaque non emendasti, sed offendisti. De cetero vide, non tantum an verum sit quod dicis, sed an ille cui dicitur veri patiens sit. Admoneri bonus gaudet, pessimus quisque rectorem asperrime patitur."

in ille disputatio pugnax loquor sum nolo postea congredior cum imperitus nolo disco qui numquam disco ille liber admoneo quam debeo itaque non emendo sed offendo de ceterus video non tantus an verus sum qui dico sed an ille qui dico verus patior sum admoneo bonus gaudeo malus quisque rector asper patior


Vetus dictum est a lasso rixam quaeri; aeque autem et ab esuriente et a sitiente et ab omni homine quem aliqua res urit. Nam ut ulcera ad levem tactum, deinde etiam ad suspicionem tactus condolescunt, ita animus adfectus minimis offenditur, adeo ut quosdam salutatio et epistula et oratio et interrogatio in litem evocent. Numquam sine querella aegra tanguntur.

vetus dico sum ab lasso rixa quaero aequus autem et ab exsurio et ab sitio et ab omnis homo qui aliqui res uro nam ut ulcus ad levo tango deinde etiam ad suspicio tango condolesco ita animus affectus paruus offendo adeo ut quidam salutatio et epistula et oratio et interrogatio in lito evoco numquam sine querela aeger tango


Non dubito quin Harpagus quoque tale aliquid regi suo Persarumque suaserit, quo offensus liberos illi epulandos adposuit et subinde quaesiit, an placeret conditura ; deinde ut satis illum plenum malis suis vidit, adferri capita illorum iussit et quomodo esset acceptus interrogavit. Non defuerunt misero verba, non os concurrit: " Apud regem," inquit, " omnis cena iucunda est."

non dubito quin harpagus quoque talis aliquis rex suus persa suadeo quo offendo liber ille epulor appono et subinde quaero an placeo condio deinde ut satis ille plenus malus suus video affero caput ille iubeo et quomodo sum accipio interrogo non desum mitto verbum non os concurro apud rex inquam omnis cena iucundus sum


At me hercules vir magnus ac iustus fortissimum quemque ex hostibus suis et pro libertate ac salute patriae pertinacissimum suspicit et talem sibi civem, talem militem contingere optat.

at ego herculis vir magnus atque iustus fortis quisque ex hostis suus et pro libertas atque salus patria pertinax suspicio et talis sui civis talis miles contingo opto


" Quomodo," inquis, " nos iubes intueri, quam omnia, per quae laedi videamur, exigua, misera, puerilia sint ? " Ego vero nihil magis suaserim quam sumere ingentem animum et haec, propter quae litigamus, discurrimus, anhelamus, videre quam humilia et abiecta sint, nulli qui altum quiddam aut magnificum cogitat respicienda.

quomodo inquam nos iubeo intueor quam omnis per qui laedo video exiguus misero puerilis sum ego verus nihil magis suadeo quam sumo ingens animus et hic propter qui litigo discurro anhelo video quam humilio et abicio sum nullus qui altus quidam aut magnificus cogito respicio


Sed haec ad liberos nostros pertinent; in nobis quidem sors nascendi et educatio nec vitii locum nec iam praecepti habet ; sequentia ordinanda sunt. Contra primas itaque causas pugnare debemus.

sed hic ad liber noster pertineo in nos quidem sors nascor et educatio neque vitium locus neque iam praecipio habeo sequor ordino sum contra primus itaque causa pugno debeo


" Nihil," inquis, " illi post tantam petulantiam mali factum est ? " Immo multum boni; coepit Catonem nosse. Magni animi est iniurias despicere ; ultionis contumeliosissimum genus est non esse visum dignum, ex quo peteretur ultio. Multi leves iniurias altius sibi demisere, dum vindicans Ille magnus et nobilis, qui more magnae ferae latratus minutorum canum securus exaudit.

nihil inquam ille post tantus petulantia malus facio sum immo multus bonus coepio cato nosco magnus animus sum injuria despicio ultio contumeliosus genus sum non sum video dignus ex quo peto ultio multus levo injuria altus sui demitto dum vindico ille magnus et nobilis qui mos magnus fera latro minutor canis securus exaudio


Inde et illud sequitur, ut minimis sordidissimisque rebus non exacerbemur. Parum agilis est puer aut tepidior aqua poturo aut turbatus torus aut mensa neglegentius posita—ad ista concitari insania est. Aeger et infelicis valetudinis est quem levis aura contraxit, adfecti oculi quos candida vestis obturbat, dissolutus deliciis cuius latus alieno labore condoluit.

indus et ille sequor ut paruus sordidus res non exacerbo paris agilis sum puer aut tepidus aqua poturo aut turbo torus aut mensa neglego pono ad iste concitaris insania sum aeger et infelix valetudo sum qui levis aura contraho afficio oculus qui candidus vestio obturbo dissolvo deliciae qui latus alienus labor condolesco


Dementes itaque et ignari veritatis illis imputant saevitiam maris, immodicos imbres, pertinaciam hiemis, cum interim nihil horum quae nobis nocent prosuntque ad nos proprie derigatur. Non enim nos causa mundo sumus hiemem aestatemque referendi; suas ista leges habent, quibus divina exercentur. Nimis nos suspicimus, si digni nobis videmur propter quos tanta moveantur. Nihil ergo horum in nostram iniuriam fit, immo contra nihil non ad salutem.

demo itaque et ignaris veritas ille imputo saevitia mare immodicus imber pertinacia hiems cum interim nihil hic qui nos noceo prosum ad nos proprius derego non enim nos causa mundus sum hiems aestas refero suus iste lex habeo qui divino exerceo nimis nos suspicio si dignus nos video propter qui tantus moveo nihil ergo hic in noster iniuria fio immo contra nihil non ad salus


deinde adeo impatiens fuit differendae voluptatis, quam ingentem crudelitas eius sine dilatione poscebat, ut in xysto maternorum hortorum, qui porticum a ripa separat, inambulans quosdam ex illis cum matronis atque aliis senatoribus ad lucernam decollaret. Quid instabat ? Quod periculum aut privatum aut publicum una nox minabatur ? Quantulum fuit lucem expectare denique, ne senatores populi Romani soleatus occideret !

deinde adeo impatiens sum differo voluptas quam ingens crudelitas is sine dilatio posco ut in xystus maternus hortor qui porticus ab ripa separo inambulo quidam ex ille cum matrona atque alius senator ad lucerna decollo quis insto qui periculum aut privo aut publicus unus nox mino quantulis sum lux expecto denique ne senator populus romanus soleatus occaedes


Volesus nuper sub divo Augusto proconsul Asiae, cum trecentos uno die securi percussisset, incedens inter cadavera vultu superbo, quasi magnificum quiddam conspiciendumque fecisset, Graece proclamavit : " O rem regiam ! " Quid hic rex fecisset ? Non fuit haec ira sed maius malum et insanabile.

volesus nuper sub divus augustus proconsul asia cum trecenti unus dies securus percutio incedo inter cadaver vultus superbus quasi magnificus quidam conspicio facio graecum proclamo o res regia quis hic rex facio non sum hic ira sed magnus malus et insanabilis


Magis illud videndum est, quam multis ira per se nocuerit. Alii nimio fervore rupere venas et sanguinem supra vires elatus clamor egessit et luminum suffudit aciem in oculos vehementius umor egestus et in morbos aegri reccidere. Nulla celerior ad insaniam via est.

magis ille video sum quam multus ira per sui noceo alius nimius fervor rumpo vena et sanguis supra vireo effero clamor egero et lumen suffundo acies in oculus vehemens umor egero et in morbus aeger recido nullus celer ad insanio via sum


Vel, si videtur, sit qualis apud vates nostros est : Sanguineum quatiens dextra Bellona flagellum, aut scissa gaudens vadit Discordia palla, aut si qua magis dira facies excogitari diri adfectus potest.

vel si video sum qualis apud vates noster sum sanguineus quatio dextera bellona flagellum aut scissa gaudeo vado discordia palla aut si qui magis dirus facies excogitaris dirus affectus possum


videatur et avaritia magni animi— acervis auri argentique incubat et provinciarum nominibus agros colit et sub singulis vilicis latiores habet fines quam quos consules sortiebantur;

video et avaritia magnus animus acervus aurum argentum incubo et provinciaris nomen ager colo et sub singuli vilicus fero habeo finis quam qui consul sortio


Ne irascamur praestabimus, si omnia vitia irae nobis subinde proposuerimus et illam bene aestimaverimus. Accusanda est .apud nos, damnanda; perscrutanda eius mala et in medium protrahenda sunt; ut qualis sit appareat, comparanda cum pessimis est.

ne irasco praesto si omnis vitio ira nos subinde propono et ille bene aestimaverimus accuso sum apud nos damno perscrutor is malus et in medius protraho sum ut qualis sum appareo comparo cum malus sum


Optimum est itaque ad primum mali sensum mederi sibi, tum verbis quoque suis minimum libertatis dare et inhibere impetum.

bonus sum itaque ad primus malus sensus medeor sui tum verbum quoque suus paruus libertas do et inhibeo impetus


Quaedam esse diximus quae nocere non possint, quaedam quae nolint. In iis erunt boni magistratus parentesque et praeceptores et iudices, quorum castigatio sic accipienda est quomodo scalpellum et abstinentia et alia quae profutura torquent.

quidam sum dico qui noceo non possum quidam qui nolo in is sum bonus magistratus pareo et praeceptor et iudex qui castigatio sic accipio sum quomodo scalpellus et abstinentia et alius qui possum torqueo


" Utilis est," inquit, " ira, quia contemptum effugit, quia malos terret." Primum ira, si quantum minatur valet, ob hoc ipsum quod terribilis est et invisa est ; periculosius est autem timeri quam despici. Si vero sine viribus est, magis exposita contemptui est et derisum non effugit ; quid enim est iracundia in supervacuum tumultuante frigidius ?

utilis sum inquam ira quia contemno effugio quia malus terreo primus ira si quantus mino valeo ob hic ipse qui terribilis sum et invideo sum periculosus sum autem timeo quam despicio si verus sine vis sum magis expono contemptus sum et derideo non effugio quis enim sum iracundia in supervacuus tumultuor frigidus


Habet, inquam, iracundia hoc mali; non vult regi. Irascitur veritati ipsi, si contra voluntatem suam apparuit ; cum clamore et tumultu et totius corporis iactatione quos destinavit insequitur adiectis conviciis maledictisque. Hoc non facit ratio ;

habeo inquam iracundia hic malus non volo rex irascor veritas ipse si contra voluntas suus appareo cum clamor et tumultus et totus corpus iactatio qui destino insequor adicio convicium maledico hic non facio ratio


pleraque in lusum meumque vertantur. Socraten aiunt colapho percussum nihil amplius dixisse quam molestum esse, quod nescirent homines, quando eum galea prodire deberent.

plerusque in lusus meus verto socrates aio colaphus percutio nihil amplus dico quam molestus sum qui nescio homo quando is galea prodeo debeo


Si intrassem valetudinarium exercitus ut sciens aut domus divitis, non idem imperassem omnibus per diversa aegrotantibus ; varia in tot animis vitia video et civitati curandae adhibitus sum; pro cuiusque morbo medicina quaeratur, hunc sanet verecundia, hunc peregrinatio, hunc dolor, hunc egestas, hunc ferrum.

si intro valetudinarium exercitus ut scio aut domus dives non idem impero omnis per diverto aegroto vario in tot animus vitio video et civitas curo adhibeo sum pro quisque morbus medicina quaero hic sano verecundia hic peregrinatio hic dolor hic egestas hic ferrum


nonnumquam magna scelera levius quam minora compescet, si illa lapsu, non crudelitate commissa sunt, his inest latens et operta et inveterata calliditas ; idem delictum in duobus non eodem malo afficiet, si alter per neglegentiam admisit, alter curavit ut nocens esset.

nonnumquam magnus scelus levis quam parvus compesco si ille lapsus non crudelitas committo sum hic insum lateo et operio et invetero calliditas idem delinquo in duo non idem malus afficio si alter per neglegentia admitto alter curo ut noceo sum


haec non possunt fieri, nisi animus eis quibus tangebatur adsensus est.

hic non possum fio nisi animus is qui tango assensus sum


Nec ignoro ceteros quoque affectus vix occultari, libidinem metumque et audaciam dare sui signa et posse praenosci ; neque enim ulla vehementior intrat concitatio, quae nihil moveat in vultu. Quid ergo interest ? Quod alii affectus apparent, hic eminet.

neque ignoro ceterus quoque afficio vix occultaris libido metus et audacia do suus signum et possum praenosco neque enim ullus vehemens intro concitatio qui nihil moveo in vultus quis ergo intersum qui alius afficio appareo hic emineo


Quid alter Scipio ? Non circa Numantiam multum diuque sedit et hunc suum publicumque dolorem aequo animo tulit, diutius Numantiam quam Carthaginem vinci ? Dum circumvallat et includit hostem, eo compulit, ut ferro ipsi suo caderent.

quis alter scipio non circa numantia multus diu sedeo et hic suus publicum dolor aequus animus fero diu numantia quam carthago vinco dum circumvallat et includo hostis is compello ut ferrum ipse suus cado


At ille, quem modo altiorem omni incommodo posui, tenet amplexu quodam summum bonum, nec homini tantum, sed ipsi fortunae respondet : " Omnia licet facias, minor es, quam ut serenitatem meam obducas. Vetat hoc ratio, cui vitam regendam dedi. Plus mihi nocitura est ira quam iniuria. Quidni plus ? Illius modus certus est, ista quo usque me latura sit dubium est."

at ille qui modo alo omnis incommodus pono teneo amplexus quidam superus bonus neque homo tantus sed ipse fortuna respondeo omnis licet facio paruus sum quam ut serenitas meus obduco veto hic ratio qui vita rego do multus ego noceo sum ira quam iniuria quis multus ille modus certus sum iste quo usque ego fero sum dubius sum


Itaque si modum adhiberi sibi patitur, alio nomine appellanda est, desit ira esse, quam effrenatam indomitamque intellego ; si non patitur, perniciosa est nec inter auxilia numeranda ; ita aut ira non est aut inutilis est.

itaque si modus adhibeo sui patior alius nomen appello sum desum ira sum quam effreno indomitus intellego si non patior perniciosus sum neque inter auxilium numero ita aut ira non sum aut inutilis sum


Illud potius cogitabis, non esse irascendum erroribus. Quid enim, si quis irascatur in tenebris parum vestigia certa ponentibus ? Quid, si quis surdis imperia non exaudientibus ? Quid, si pueris, quod neglecto dispectu officiorum ad lusus et ineptos aequalium iocos spectent ? Quid, si illis irasci velis, qui, quod aegrotant senescunt, fatigantur ? Inter cetera mortalitatis incommoda et hoc est, caligo mentium nec tantum necessitas errandi sed errorum amor.

ille potis cogito non sum irasco error quis enim si quis irasco in tenebrae parum vestigium certus pono quis si quis surdus imperium non exaudio quis si puer qui neglego dispicio officium ad lusus et ineptus aequalis iocus specto quis si ille irascor velis qui qui aegroto senesco fatigo inter ceterus mortalitas incommodus et hic sum caligo mens neque tantus necessitas erro sed error amor


Nullam transit aetatem, nullum hominum genus excipit. Quaedam gentes beneficio egestatis non novere luxuriam ; quaedam, quia exercitae et vagae sunt, effugere pigritiam; quibus incultus mos agrestisque vita est, circumscriptio ignota est et fraus et quodcumque in foro malum nascitur. Nulla gens est, quam non ira instiget, tam inter Graios quam inter barbaros potens, non minus perniciosa leges metuentibus quam quibus iura distinguit modus virium.

nullus transeo aetas nullus homo genus excipio quidam gens beneficium egestas non nosco luxuria quidam quia exerceo et vagus sum effugio pigritia qui incultus mos agrestis vito sum circumscriptio ignotus sum et fraus et quicumque in forum malus nascor nullus gens sum quam non ira instigo tam inter graii quam inter barbarus possum non paruus perniciosus lex metuo quam qui ius distinguo modus vis


In primis, inquam, finibus hostis arcendus est ; nam cum intravit et portis se intulit, modum a captivis non accipit. Neque enim sepositus est animus et extrinsecus speculatur adfectus, ut illos non patiatur ultra quam oportet procedere, sed in adfectum ipse mutatur ideoque non potest utilem illam vim et salutarem proditam iam infirmatamque revocare.

in primus inquam finis hostis arceo sum nam cum intro et porta sui infero modus ab captivus non accipio neque enim sepono sum animus et extrinsecus speculor affectus ut ille non patior ultra quam oportet procedo sed in afficio ipse muto ideo non possum utilis ille vis et salutaris prodeo iam infirmo revocaris


Circa pecuniam plurimum vociferationis est. Haec fora defetigat, patres liberosque committit, venena miscet, gladios tam percussoribus quam legionibus tradit ; haec est sanguine nostro delibuta ; propter hanc uxorum maritorumque noctes strepunt litibus et tribunalia magistratuum premit turba, reges saeviunt rapiuntque et civitates longo saeculorum labore constructas evertunt, ut aurum argentumque in cinere urbium scrutentur.

circe pecunia multus vociferatio sum hic foro defatigo pater liber committo veneno misceo gladius tam percussor quam legio trado hic sum sanguis noster delibuo propter hic uxor maritus nox strepunt lis et tribunalia magistratus premo turba rex saevio rapio et civitas longus saeculum labor construo everto ut aurum argentum in cinis urbs scrutor


Hoc deinde omnem transtulit belli apparatum et tam diu adsedit operi, donec centum et octoginta cuniculis divisum alveum in trecentos et sexaginta rivos dispergeret, siccum relinqueret in diversum fluentibus aquis.

hic deinde omnis transfero bellum appario et tam diu adsedeo operio donec centum et octoginta cuniculis divido alveus in trecenti et sexaginta rivus dispergo siccus relinquo in diverto fluo aqua


" Sed adversus hostes," inquit, " necessaria est ira." Nusquam minus ; ubi non effusos esse oportet impetus sed temperatos et oboedientes. Quid enim est aliud quod barbaros tanto robustiores corporibus, tanto patientiores laborum comminuat nisi ira infestissima sibi ?

sed adverro hostis inquam necessarius sum ira nusquam paruus ubi non effundo sum oportet impetus sed tempero et oboedio quis enim sum alius qui barbarus tantus robustus corpus tantus patior labor comminuo nisi ira infestus sui


Cogitemus, inquam, alios non facere iniuriam sed reponere, alios pro nobis facere, alios coactos facere, alios ignorantes, etiam eos, qui volentes scientesque faciunt, ex iniuria nostra non ipsam iniuriam petere ; aut dulcedine urbanitatis prolapsus est, aut fecit aliquid, non ut nobis obesset, sed quia consequi ipse non poterat, nisi nos repulisset; saepe adulatio, dum blanditur, offendit.

cogito inquam alius non facio iniuria sed repono alius pro nos facio alius cogo facio alius ignoro etiam is qui volo scio facio ex iniuria noster non ipse iniuria peto aut dulcedo urbanitas prolabor sum aut facio aliquis non ut nos obsum sed quia consequor ipse non possum nisi nos repulisset saepe adulatio dum blandio offendo


M. Catonem ignorans in balineo quidam percussit imprudens ; quis enim illi sciens faceret iniuriam ? Postea satis facienti Cato : " Non memini," inquit, " me percussum." Melius putavit non agnoscere quam vindicare.

m cato ignoro in balineo quidam percutio imprudens quis enim ille scio facio iniuria postea satis facio cato non memini inquam ego percutio bonus puto non agnosco quam vindicaris


Peior est quam luxuria, quoniam illa sua voluptate fruitur, haec alieno dolore. Vincit malignitatem et invidiam ; illae enim infelicem fieri volunt, haec facere ; illae fortuitis malis delectantur, haec non potest expectare fortunam—nocere ei quem odit, non noceri vult.

malus sum quam luxuria quoniam ille suus voluptas fruor hic alienus dolor vincio malignitas et invidia ille enim infelix fio volo hic facio ille fortuitus malus delecto hic non possum expecto fortuna noceo is qui odi non noceo volo


Demus operam, ne accipiamus iniuriam, quia ferre nescimus. Cum placidissimo et facillimo et minime anxio morosoque vivendum est ; sumuntur a conversantibus mores et ut quaedam in contactos corporis vitia transibunt, ita animus mala sua proximis tradit.

do opera ne accipio iniuria quia fero nescio cos placidus et facilis et paruus anxius morosus vivo sum sumo ab converso mos et ut quidam in contingo corpus vitio transeo ita animus malus suus propior trado