“Egens sum,” inquit: mentiris. cedo mihi patris mei censum. “Quid ergo? ales pauperem?” dimissus fortasse promittam, cum rogaueris: nihil paciscor. Etiamnunc manus meas petis? nega tuam esse epistolam, et habes argumentum, dic: ego rogare etiam pro adultero soleo. “Qui non aluit,” inquit, “patrem, adligetur:” plus de manibus meis timui. CORNELI HISPANI. Quid me rogarit pater nescio: publica uindicta cruentum gladium priuato tyranno impressi. Captum me piratae nihil amplius quam alligauerunt. “Duplam pecuniam dabo.” Quid? plus polliceris quam petitur? unde tantas patrimonii uires habes? etiamnunc tamquam in tyranni arca loqueris? Corrupit frater uxorem meam quam nec tyrannus uiolauerat. Ut pretium piratae constituerunt, gauisus sum, namque locuples pater poterat dare etiamsi duplam poposcissent. Remiserunt me reipublicae cum manibus, patri cum epistolis. Pompei SILONIS.

egeo sum inquam mentior cedo ego pater meus census quis ergo ales paupero dimitto fortasse promitto cum rogo nihil pacisco etiamnum manus meus peto nego tuus sum epistula et habeo argumentum dico ego rogo etiam pro adultero soleo qui non alo inquam pater adligo multus de manus meus timeo cornelis hispani quis ego rogo pater nescio publicus uindicta cruentus gladius priuo tyrannus imprimo capio ego pirata nihil amplus quam alligo dupla pecunia do quis multus polliceo quam peto unde tantus patrimonium uis habeo etiamnum tamquam in tyrannus arca loquor conrumpo frater uxor meus quam neque tyrannus violo ut pretium pirata constituo gaudeo sum namque locuples pater possum do etiamsi dupla posco remitto ego reipublicae cum manus pater cum epistula pompejus silo


Asprenas colorem secutus est longe alium; dixit enim, se non negare reipublicae uiri fortis operas, sed ad necessarios casus reseruare. si magnum aliquod bellum inciderit, tunc et ueteranos uocari ad arma. et illa sententia eius hoc loco ualde laudata est: “nunc illi militent quibus necesse est; tu militabis, si erit necesse.” Sic uenisse populum Romanum ad Scipionem Aemilianum, cum maius bellum Numantianum apparuisset quam quod sustinere alii duces possent; magnum interuallum inter Carthaginem et Numantiam Scipioni datum. sic ad Pompeium, cum piratae maria clausissent. magna praesidia non esse consumenda. Hoc loco Asprenas de lege dixit et ipse sententiam: uidelicet ad hos casus lex ter fortem seposuit.

asprenas color sequor sum longus alius dico enim sui non nego reipublicae uir fortis opera sed ad necessarius casus reseruaris si magnus aliqui bellum incido tunc et ueteranus uoco ad arma et ille sententia is hic locus ualidus laudo sum nunc ille milito qui necesse sum tu milito si sum necesse sic uenio populus romanus ad scipio aemilianus cum magnus bellum numantianum appareo quam qui sustineo alius dux possum magnus intervallum inter carthago et numantia scipio do sic ad pompejus cum pirata mare claudo magnus praesidium non sum consumo hic locus asprenas de lex dico et ipse sententia uidelicet ad hic casus lex ter fortis sepono


Latro accusauit illum de moribus: primum quod sic uixisset, ut causam parricidi diceret; deinde quod patronum suum occidisset. et fecit has quaestiones: an non possit eo nomine accusari quo absolutus est. Si “quis, inquit, uolet hodie parricidi me postulare, non poterit. quomodo quod crimen obici non potest, puniri potest?” An in bello ciuili acta obici non possint. Honeste dixit cum hunc locum tractaret VARIVS GEMINVS: si illa, inquit, tempora in crimen uocas, dicis non de hominis, sed de reipublicae moribus. Si potest quod ciuili bello actum est obici, an hoc obici debeat. Hanc quaestionem in illa diuisit: an etiamsi necesse ei fuit facere, non sit tamen ignoscendum. ad quaedam enim nulla nos debet necessitas conpellere. Hoc loco Lateo dixit summis clamoribus: ita tu, Popilli, si Antonius iussisset, et patrem tuum occideres? Deinde an non fuerit illi necesse. Potuisti excusare te, potuisti praemittere aliquem ad Ciceronem, ut sciret et fugeret;

latro accuso ille de mos primus qui sic vivo ut causa parricidium dico deinde qui patronus suus occido et facio hic quaestio an non possum is nomen accusaris quo absolvo sum si quis inquam uolo hodie parricidium ego postulo non possum quomodo qui crimen obicio non possum punior possum an in bellum ciuilis ago obicio non possum honestus dico cum hic locus tracto varivs geminvs si ille inquam tempus in crimen uoco dico non de homo sed de reipublicae mos si possum qui ciuilis bellum ago sum obicio an hic obicio debeo hic quaestio in ille diuido an etiamsi necesse is sum facio non sum tamen ignosco ad quidam enim nullus nos debeo necessitas conpello hic locus lateo dico summus clamor ita tu popilius si antonius iubeo et pater tuus occaedes deinde an non sum ille necesse possum excuso tu possum praemitto aliquis ad cicero ut scio et fugio


si in agris meis arbusta succidere uelim Deinde: an hoc non licuerit illi facere. licuit, inquit, expositi in nullo numero sunt; serui sunt; educatori uisum est. Denique si non licet, habent legem: talionis agere singuli possunt, iniuriarum possunt: reipublicae quidem laesae non potest agi eorum nomine qui extra rempublicam sunt. non potest pro omnibus agi pro quibus singulis non potest.

si in ager meus arbustus succido uolo deinde an hic non liceo ille facio licet inquam expono in nullus numerus sum seruus sum educator uideo sum denique si non licet habeo lex talio ago singuli possum iniuriaris possum reipublicae quidem laedo non possum ago is nomen qui extra rempublicam sum non possum pro omnis ago pro qui singuli non possum


Si accusasset Cicero Popillium, uiueret. Occidit Ciceronem Popillius: puto iam creditis occisum ab isto patrem. Vt uno ictu pereat tantum dabo: pro Cicerone sic liceat pacisci ? GAVI Sabini. Quod unum potuimus effecimus, ut ueniret tempus quo Popillius Ciceronem desideraret. “Popilli, potes,” inquit, “Ciceronem occidere; potes uel patrem.” Porci Latronis. Prorsus occisurus Ciceronem debebat incipere a patre. “Antonius, inquit, me iussit.” Non pudet te, Popilli? imperator te tuus credidit posse parricidium facere. Abscidit caput, amputauit manum, effecit ut minimum in illo esset crimen quod Ciceronem occidit. Facinus indignum! felicissime licet cedat actio, id solum proficiemus, ut qui Ciceronem occidit tantum erubescat.

si accuso cicero popilius vivo occido cicero popilius puto iam credo occido ab iste pater vt unus ictus pereo tantus do pro cicero sic licet pacisco gavi sabinum qui unus possum efficio ut venio tempus quo popilius cicero desidero popilius possum inquam cicero occaedes possum uel pater porcius latro prorsus occaedes cicero debeo incipio ab pater antonius inquam ego iubeo non pudeo tu popilius imperator tu tuus credo possum parricidium facio abscido caput amputo manus efficio ut paruus in ille sum crimen qui cicero occido facinus indignus felix licet cedo actium is solus proficio ut qui cicero occido tantus erubesco


TRIARIVS dum sententiam uirilem captat, inepte dixit iurasse se et per orbam. aiebat enim CESTIVS male deseri nunc orbam si etiam iurasset. Latro aiebat per patrem quoque iusiurandum ineptum esse; nihil enim minus conuenire, quam aliquem per patrem iurare patrem relicturae. Omnes honestam matrem puellae dederunt, omnes dixerunt qua misericordia discessisse motam, qua amore. solus Pollio iudicio fecisse uult eam : dixit enim illam non potuisse cum piratis uiuere; ut primum honestam occasionem inuenerit discedendi, discessisse.

triarivs dum sententia uirilis capto ineptus dico iuro sui et per orbus aio enim cestivs malus desero nunc orbus si etiam juro latro aio per pater quoque iusiurandum ineptus sum nihil enim paruus conuenio quam aliquis per pater iuro pater relinquo omnis honestus mater puella do omnis dico qui misericordia discedo moveo qui amor solus pollio iudicium facio uolo is dico enim ille non possum cum pirata uiuo ut primus honestus occasio inuenio discedo discedo


Iam se parabat in tertiam, nisi nox defecisset. Stupri accusatur, stuprum defendit; cum altera rapta litigat, alteram aduocat. Vindicate patres, uindicate fratres, uindicate mariti; fortior publicae disciplinae seueritas surgat: iam binae rapiuntur. MENTONIS. Postera die erat in huius domo fletus, lamentatio matris spes suas deplorantis, cum interim ex alia domo alia uociferatio oritur, alius tumultus. coit populus uelut publico metu exterritus, uix credit duos tantum fuisse raptores, cum interim producitur publicus pudicitiae hostis, quem una nocte unius uirginis iniuria non fatigauerat. CESTI PII. Alteram iniuriae. rapuit, alteram patrocinio. Quantum suspicor, ne rapta quidem es. quaeris argumentum? non irasceris. Quomodo istud fit? duabus iniuriam fecit, una queritur? “Misericors sum,” inquit. gaude; habes qui te uindicet. Vide qualem habitura sis uirum: non est una contentus. ARGENTARIVS eundem sensum dixit hoc adiecto: non est una contentus, ne una quidem nocte.

iam sui paro in tertius nisi nox deficio stuprum accuso stuprum defendo cum alter rapio litigo alter aduoco vindico pater vindico frater vindico maritus fortis publicus disciplina seueritas surgo iam bini rapio mento posterus dies sum in hic domus fletus lamentatio mater spes suus deploro cum interim ex alius domus alius vociferatio orior alius tumultus coeo populus uelut publicus metus exterreo uix credo duo tantus sum raptor cum interim produco publicus pudicitia hostis qui unus nox unus uirgo iniuria non fatigo cestus pius alter iniuria rapio alter patrocinium quantus suspicor ne rapio quidem sum quaero argumentum non irasco quomodo iste fio duo iniuria facio unus queror misericors sum inquam gaudeo habeo qui tu uindico video qual habeo sum uir non sum unus contineo argentarivs idem sensus dico hic adicio non sum unus contineo ne unus quidem nox


VIBIVS GALLVS dixit: lictori, quia bene percusserat, propinatum est. Illud quod tamquam Latronis circumfertur non esse Latronis pro testimonio dico et Latronem a sententia inepte tumultuosa uindico; ipse enim audiui FLORVM quendam, auditorem Latronis, dicentem non apud Latronem. neque enim illi mos erat quemquam audire declamantem; declamabat ipse tantum et aiebat se non esse magistrum sed exemplum; nec ulli ali contigisse scio quam apud Graecos Niceti, apud Romanos Latroni, ut discipuli non audiri desiderarent, sed contenti essent audire. initio contumeliae causa a deridentibus discipuli Latronis auditores uocabantur; deinde in usu uerbum esse coepit et promiscue poni pro discipulo auditor. hoc erat non patientiam suam sed eloquentiam uendere. Vt ad Florum reuertar, ille dixit in Flaminino:

vibivs gallvs dico lictor quia bene percutio propino sum ille qui tamquam latro circumfero non sum latro pro testimonium dico et latro ab sententia ineptus tumultuosus vindico ipse enim audio florvm quidam auditor latro dico non apud latro neque enim ille mos sum quisquam audio declamo declamo ipse tantus et aio sui non sum magister sed exemplum neque ullus al contingo scio quam apud graeci niceti apud romanus latro ut discipulis non audio desidero sed contendo sum audio initium contumelia causa ab derideo discipulis latro auditor voco deinde in usus uerbum sum coepio et promiscuus pono pro discipulus auditor hic sum non patientia suus sed eloquentia uendo vt ad florus revorto ille dico in flamininus


MENTONIS. Honorem habitum aurium maiestatisque uestrae uelim, quod necesse est in hac causa nominare lupanar, lenonem, meretricios quaestus, homicidium. Quis credat? inter haec sacerdos quaeritur. at mehercules futurae sacerdoti nihil ex his audiendum erat. Sacerdotis uestrae summa notitia est quod prostitit, summa uirtus quod occidit, summa felicitas quod absoluta est. Non potest in ea sperari sacerdos in qua sperari meretrix potest: aliis oculis uirginem leno aestimat, aliis pontifex. BLANDI. “Virgo sum,” inquit: “interroga, si dubitas, arcipiratam, interroga gladiatorem, an rogatus uirginitati pepercerit.” non refello, dum scias clausa esse testibus tuis templa. In auctione nemo uoluit liceri, ut enotuit seruisse piratis. non uidebatur iste uirginis uultus, ista constantia et ne armatum quidem timens audacia.

mento honor habitus auris majestas uester uolo qui necesse sum in hic causa nominaris lupanar leno meretricius quaestus homicidium quis credo inter hic sacerdos quaero at hercules sum sacerdos nihil ex hic audio sum sacerdos uester summus notitia sum qui prosto summus uirtus qui occido summus felicitas qui absolvo sum non possum in is speraris sacerdos in qui speraris meretrix possum alius oculus uirgo leno aestimo alius pontifex blandio virgo sum inquam interrogo si dubito arcipiratam interrogo gladiator an rogo uirginitas parco non refello dum scio claudo sum testis tuus templum in auctio nemo uolo liceo ut enotesco servio pirata non uideo iste uirgo uultus iste constantia et ne armo quidem timeo audacia


OTHO IVNIVS nullam rem certam posuit, sed tantum circumuentam a uiro mulierem egregie tractauit; cuius actio quam utilis fuisset, statim adparuit NIGRO BRVTTEDIO dicente qui hoc colore usus est: arcessitum a domino seruum, ut inter se medius et dominam recumberet. illam non esse passam ; maritum indignatum prosiluisse quasi in corruptorem. corruptiore usus est quamcolore: dixit enim arcessitum seruum, ut dominicae libidini paparium faceret. SYRIACVS cum secunda. actione hunc colorem urgueret, diserte multa dixit, inter quae et hoc: “adulterum accusator in cubiculum usque perduxit, patronus in lectum,” et paene causam abstulit. Et illud autem tum Syriacus uafre fecit et belle respondit: cum prima actione diceret, non posuit causam, sed argumentatus est; dixit probaturum se deprehensam in cubiculo cum seruo.

otho ivnivs nullus res certus pono sed tantus circumvenio ab uir mulier egregius tracto qui actium quam utilis sum statim appareo niger brvttedio dico qui hic color utor sum arcesso ab dominus seruus ut inter sui medius et domina recumbo ille non sum patior maritus indignor prosilio quasi in corruptor corruptiore utor sum quamcolore dico enim arcesso seruus ut dominicus libido paparium facio syriacvs cum secundus actio hic color urgeo dissero multus dico inter qui et hic adulter accusator in cubiculum usque perduco patronus in lectus et paene causa aufero et ille autem tum syriacus uafre facio et bellus respondeo cum primus actio dico non pono causa sed argumentor sum dico probo sui deprehendo in cubiculum cum seruus


nec ad complectenda tantum quae uellem uelox mihi erat memoria, sed etiam ad continenda quae acceperat solebat bonae fidei esse. nunc iam et aetate quassata et longa desidia, quae iuuenilem quoque animum dissoluit, eo perducta est, ut etiamsi potest aliquid praestare, non possit promittere: diu ab illa nihil repetiui. quia iubetis, quid possit experiar et illam omni cura scrutabor. Ex parte enim bene spero; nam quaecumque apud illam aut puer aut iuuenis deposui, quasi recentia aut modo audita sine cunctatione profert: at si qua illi intra proximos annos commisi, sic perdidit et amisit, ut etiamsi saepius ingerantur, totiens tamen tanquam noua audiam.

neque ad complector tantus qui uolo uelox ego sum memoria sed etiam ad contineo qui accipio soleo bonus fides sum nunc iam et aetas quasso et longus desidia qui iuuenilis quoque animus dissoluo is perduco sum ut etiamsi possum aliquis praesto non possum promitto diu ab ille nihil repetiui quia jubeo quis possum experior et ille omnis cura scrutor ex pars enim bene spero nam quicumque apud ille aut puer aut iuuenis depono quasi recens aut modo audio sine cunctatio profero at si qui ille intra propior annus committo sic perdo et amitto ut etiamsi saepis ingero totiens tamen tamquam nouus audio


Ceterae honestos inuenerunt sibi uiros; haec talem habet quales illae in tyrannide habuerunt. soror mea ancillulae paelex est, et ut domina nuberet conserua de cellulast eiecta. Nullum in tyranno maius scelus fuit quam quod tibi libuit imitari. 0 te, soror, miseram, quod ista non sub tyranno passa es! iam enim pati desisses. Hoc tu putas praemium esse: quia dominam non uiolauit, uiolet quantum uolet? iste uero, ut dices, iniuriam tibi fecit, quia adfinitatem tuam moratus est. si non cessasset, iam fortasse ex illo nepotes haberemus. Habeamus generum, si possumus, parem; si minus, non erubescendum, cui cognatus sit aliquis, cui sacra aliqua et penetralia in quae deducatur uxor, quem adiungamus ad domum, non quem ex censu deleamus.

ceterus honestus invenio sui uir hic talis habeo qualis ille in tyrannis habeo soror meus ancillula paelex sum et ut domina nubo conservo de cellulast eicio nullus in tyrannus magnus scelus sum quam qui tu libet imitor tu soror miser qui iste non sub tyrannus patior sum iam enim patior desino hic tu puto praemium sum quia domina non violo violo quantus uolo iste uerus ut dico iniuria tu facio quia adfinitas tuus moror sum si non cesso iam fortasse ex ille nepos habeo habeo gener si possum par si paruus non erubesco qui cognatus sum aliquis qui sacer aliqui et penetralis in qui deduco uxor qui adjungo ad domus non qui ex census deleo


SILO POMPEIVS hoc colore: mouit, inquit, me quod nihil suo iure, nihil pro potestate, quod tamquam patruus accessit. ego uero non expectaui uerba, non preces: complexus sum et osculatus sum patrem, dedi alimenta. hoc unum crudeliter feci, quod dixi fratrem dedisse: non alere sed exprobrare uisus sum. TRIARIVS hoc colore: timui, inquit, si non aluissem, ne abdicarer a patre; sciebam quomodo illi placuissem. ARGENTARIVS hoc colore: accessit, inquit, ad me pater obrutus sordibus, tremens deficientibus membris; rogauit alimenta. interrogo uos, iudices, quid me haec si fiant facere oporteat? nam istum non interrogo: scit quid facturus sim. num patiemini ut alteri patri faciam iniuriam, alteri inuidiam? Cum uetuisset me alimenta praestare, si qua est fides, non putaui illum ex animo uetare; lenocinatur, inquam, gloriae meae, ut uidear patrem etiam prohibitus aluisse.

silus pompeivs hic color moueo inquam ego qui nihil suus ius nihil pro potestas qui tamquam patruus accedo ego uerus non expectaui uerbum non prex complexus sum et osculo sum pater do alimentum hic unus crudeliter facio qui dico frater do non alo sed exprobraris uideo sum triarivs hic color timeo inquam si non alo ne abdico ab pater scio quomodo ille placeo argentarivs hic color accedo inquam ad ego pater obruo sordes tremo deficio membrum rogo alimentum interrogo tu iudex quis ego hic si fio facio oportet nam iste non interrogo scio quis facio sum num patior ut alter pater facio iniuria alter inuidia cos uetuisset ego alimentum praesto si qui sum fides non puto ille ex animus ueto lenocinor inquam gloria meus ut uideo pater etiam prohibeo alo


Adice nunc quod bilis nullius interuentu excutitur: nemo ridet, nemo ex industria obloquitur: familiares sunt omnium uultus. in foro, ut nihil aliut, ipsum illos forum turbat. Hoc quod uulgo narratur, an uerum sit tu melius potes scire: Latronem PORCIVM declamatoriae uirtutis unicum exemplum, cum pro reo in Hispania Rustico Porcio propinquo suo diceret, usque eo esse confusum, ut a soloecismo inciperet nec ante potuisse confirmari atria ac parietem desiderantem, quam impetrauit,

adicio nunc qui bilis nullus interuentus excutio nemo rideo nemo ex industria obloquor familiaris sum omnis uultus in forum ut nihil aliut ipse ille forum turbo hic qui uulgus narro an uerus sum tu bonus possum scio latro porcivm declamatorius uirtus unicus exemplum cum pro reor in hispania rusticus porcius propinquo suus dico usque is sum confundo ut ab soloecismus incipio neque ante possum confirmaris atrium atque paries desidero quam impetro


Altera pars. Porci Latronis. Quem honestius subiecit meretrix quam peperit. Pater istius incertus est; bene cum ipso ageretur, si et mater. FVSCI ARELLI patris. Errat si quis me putat pecunia moueri. primum adsueui coheredem habere; deinde olim iam cum puero isto paterna diuisi, quia multo illi pater donauit plus quam suam partem. Romani Hisponis. Incidit in meretricem inter omnia mala etiam fecundam. uere mimicae nuptiae, in quibus ante in cubiculum riualis uenit quam maritus. ARGENTARI. Cum abdicaret, aiebat: hoc scilicet expectabo donec e meretrice liberos tollas ? Mulier nescio an aduersus patrem iniuriosior quod abstulisti illi heredem, an quod dedisti.

alter pars porcius latro qui honestus subicio meretrix quam pario pater iste incertus sum bene cum ipse ago si et mater fvsci arelli pater erro si quis ego puto pecunia moueo primus assuesco coheres habeo deinde olim iam cum puer iste paternus divido quia multus ille pater dono multus quam suus pars romanus hisponis incido in meretrix inter omnis malus etiam fecundus uerus mimicus nuptiae in qui ante in cubiculum riualis uenio quam maritus argentaris cos abdico aio hic scilicet expecto donec e meretrix liber tollo mulier nescio an aduersus pater injuriosus qui aufero ille heres an qui do


sed proiecta. Quid est quare uxorem dimiseris? numquid premit censum onerosa sumptibus et ut seculi mos est, in deterius luxu fluente muliebris ambitio certamine mutuo usque in publica damna priuatis insanit? numquid gemmas et ex alieno littore petitos lapillos et aurum uestemque nihil in matrona tecturam concupiuit? si talis esset, facile illam corrupisset tyrannus. Expecta, potest parere; non respondet ad propositum nec ad certam diem fecunditas; sui iuris rerum natura est nec ad leges humanas componitur: modo properat et uota praecurrit, modo lenta est et demoratur. expecta; pariet. Quid dicis: “non potest fieri?” quare? quod torta est. Imputat tibi quod publica est; imputat tibi quod torta est; imputat tibi quod sterilis est. IVLII BASSI. Aiebat tyrannus: ure, caede uentrem.

sed projectum quis sum quare uxor dimitto numquid premo census onerosus sumptus et ut seculis mos sum in deterior luxus fluo muliebris ambitio certamen mutuus usque in publicus damno priuo insanio numquid gemma et ex alienus littor peto lapillus et aurum vestis nihil in matrona tego concupio si talis sum facilis ille conrumpo tyrannus expecta possum pareo non respondeo ad propono neque ad certus dies fecunditas suus ius res natura sum neque ad lex humanus compono modo propero et uotum praecurro modo lentus sum et demoror expecta pario quis dico non possum fio quare qui torqueo sum imputo tu qui publicus sum imputo tu qui torqueo sum imputo tu qui sterilis sum ivlii bassi aio tyrannus uro caedes uenter


quomodo hic potuit laedere? SILO POMPEIVS illo colore usus est: misericordem hunc fuisse, uoluisse uitam dare, sed non potuisse alere; itaque eo conpulsum, ut unusquisque aliquam partem corporis pro toto dependeret. LABIENVS tam diserte declamauit partem eius qui debilitabat expositos, quam nemo alteram partem, cum illam omnes disertissimi uiri uelut ad experimentum suarum uirium dixerint. Illum autem locum uehementissime dixit: mirum est uacare homines huic cogitationi, ut curent quid homo mendicus inter mendicos faciat. principes, inquit, uiri contra naturam diuitias suas exercent: excisorum greges habent, exoletos suos ut ad longiorem patientiam inpudicitiae idonei sint, amputant et quia ipsos pudet uiros esse, id agunt ut quam paucissimi sint.

quomodo hic possum laedo silus pompeivs ille color utor sum misericordem hic sum uolo uita do sed non possum alo itaque is conpello ut unusquisque aliqui pars corpus pro totus dependeo labienvs tam dissero declamo pars is qui debilito expono quam nemo alter pars cum ille omnis dissero uir uelut ad experimentum suus uis dico ille autem locus vehemens dico mirus sum uacaris homo hic cogitatio ut curo quis homo mendicus inter mendicus facio princeps inquam uir contra natura diuitiae suus exerceo excisor grex habeo exoletus suus ut ad longus patientia impudicitia idoneus sum amputo et quia ipse pudeo uir sum is ago ut quam paucus sum


et plurimos deinceps uersus referebat Publili disertissimos. deinde auctorem huius uiti quod ex captione unius uerbi plura significantis nascitur aiebat POMPONIVM Atellanarum scriptorem fuisse, a quo primum ad LABERIVM transisse hoc studium imitandi, deinde inde ad Ciceronem qui illud ad uirtutem transtulissent. Nam ut transeam innumerabilia quae Cicero in orationibus aut in sermone dixit ex ea nota, ut non referam a Laberio dicta, cum mimi eius quidquid modo tolerabile habent tale habeant, id quod Cicero in Laberium diuus Iulius ludis suis mimum produxit, deinde equestri illum ordini reddidit; iussit ire sessum in equestria; omnes ita se coartauerunt, ut uenientem non reciperent. Cicero male audiebat tamquam nec Pompeio certus amicus nec Caesari, sed utriusque adulator. Multos tunc in senatum legerat Caesar et ut repleret exhaustum bello ciuili ordinem et ut eis qui bene de partibus meruerant, gratiam referret. Cicero in utramque rem iocatus est, misit enim ad Laberium transeuntem: recepissem te nisi anguste sederem. Laberius ad Ciceronem remisit: atqui soles duabus sellis sedere. uterque elegantissime, sed neuter in hoc genere seruat modum.

et multus deinceps uersus refero publilis dissero deinde auctor hic vitium qui ex captio unus verbum multus significo nascor aio pomponivm atellanaris scriptor sum ab quo primus ad laberivm transeo hic studium imito deinde inde ad cicero qui ille ad uirtus transfero nam ut transeo innumerabilis qui cicero in oratio aut in sermo dico ex is nosco ut non refero ab laberius dictum cum mimus is quisquis modo tolerabilis habeo talis habeo is qui cicero in laberius diuus iulius ludus suus mimus produco deinde equester ille ordo reddo iubeo eo sedeo in equester omnis ita sui coartauerunt ut venio non recipio cicero malus audio tamquam neque pompejus certus amicus neque caesaris sed uterque adulator multus tunc in senatus lego caesar et ut repleo exhaurio bellum ciuilis ordo et ut is qui bene de pars mereo gratia refero cicero in uter res jocor sum mitto enim ad laberius transeo recipio tu nisi angustus sedeo laberius ad cicero remitto atqui soleo duo sella sedeo uterque elego sed neuter in hic genus seruo modus


Mille nauium duces furto Troiam cepistis. si bene furto euertuntur urbes, quanto melius seruantur? Si non indicauero cuius sit, nemo cognoscet. VIBI RVFI. Cuius ego, si potuissem, non parietem tantum, pectus ipsum perfodissem. Nondum totum consummaui officium: non est tam angusta respublica, ut ab uno opprimi possit. CESTI PII. Nolite a me omnia exigere quae scio; multa sunt, quaedam et in contione dicenda. Hoc furtum liberos uestros docete. Rogo uos, iudices, per furtum meum: quotiens furtum meum protuli, tacet dominus. ego fur? ecce altera iniuria. Non tu, inquit, perfodisti domum? Tace, ego non ista melius. narrare soleo, non negarem presio

mille nauis dux furtum troius capio si bene furtum euertuntur urbs quantus bonus servo si non indicauero qui sum nemo cognosco vibi rvfi qui ego si possum non paries tantus pectus ipse perfodio nondum totus consummaui officium non sum tam angustus respublica ut ab unus opprimo possum cestus pius nolo ab ego omnis exigo qui scio multus sum quidam et in contio dico hic furtum liber uester doceo rogo tu iudex per furtum meus quotiens furtum meus profero taceo dominus ego fur ecce alter iniuria non tu inquam perfodio domus taceo ego non iste bonus narro soleo non negaris presio


GAVI SILONIS. Infelix senex uidit iacentis diuulsae patriae ruinas, abstractus a coniuge abstractus a liberis super exustae Olynthi cinerem stetit; iam ad figurandum Promethea satis tristis est. Pro Iuppiter! — quem enim melius inuocem aduersus Parrhasium quam quem imitatus est? — Olynthium tantum picturae tuae excipio? Nemo, ut naufragum pingeret, mersit hominem. Caeditur: “parum est;” uritur: “etiamnunc parum est;” laniatur: “hoc, inquit, in irato Philippo satis est, sed nondum in irato Ioue.” IVLI BASSI. Producitur puer, superuacuum est, inquit; “nondum quantum satis sit Prometheo potest gemere.” Vltima Olynthii deprecatio est: “Atheniensis, redde me Philippo.” Non est istud donum, sacrilegium est. “Seruus, inquit, meus fuit.” putes Philippum loqui. Aedem Mineruae tamquam castra Macedonum fugiunt. Clodi TVRRINI. “Parum, inquit, tristis est.”

gavi silo infelix senex uideo iaceo diuulsae patria ruina abstraho ab coniunx abstraho ab liber super exuro olynthius cinis sto iam ad figuro prometheus satis tristis sum pro iuppiter qui enim bonus invoco aduersus parrhasius quam qui imitor sum olynthius tantus pingo tuus excipio nemo ut naufragus pingo mergo homo caedo parum sum uro etiamnum parum sum lanio hic inquam in irascor philippus satis sum sed nondum in irascor iuppiter ivli bassi produco puer superuacuum sum inquam nondum quantus satis sum prometheus possum gemo vltima olynthius deprecatio sum atheniensis reddo ego philippus non sum iste donum sacrilegium sum seruus inquam meus sum puto philippus loquor aedes minerva tamquam castrum macedones fugio claudius tvrrini paris inquam tristis sum


ut miserabilem me patri facerem. MVRREDIVS pro cetero suo stupore dixit medicamentum se parasse ad somnum , quia adsiduae sollicitudines uigiliarum sibi consuetudinem fecerint. A parte patris colorem et Publilianam sententiam dedit: abdicationes, inquit, suas ueneno diluit; et iterum: mortem, inquit, meam effudit. Memini OSCVM, cum loqueretur de hoc genere sententiarum, quo infecta iam erant adulescentulorum omnium ingenia, queri de PVBLILIO, quasi ille iam hanc insaniam introduxisset. CASSIVS SEVERVS, summus Publili amator, aiebat non illius hoc uitium esse, set eorum qui illum ex parte qua transire deberent imitarentur, non imitarentur quae apud eum melius essent dicta quam apud quemquam comicum tragicumque aut Romanum aut Graecum; ut illum uersum quo aiebat unum uersum inueniri non posse meliorem: Tam dest auaro quod habet quam quod non habet; et illum de eadem re dictum: Desunt luxuriae multa, auaritiae omnia; et illos uersus qui huic quoque ter abdicato possent conuenire: O uita misero longa, felici breuis!

ut miserabilis ego pater facio mvrredivs pro ceterus suus stupor dico medicamentum sui paro ad somnus quia assiduus sollicitudo uigiliaris sui consuetudo facio ab pars pater color et publilianus sententia do abdicatio inquam suus uenenum diluo et iterum mors inquam meus effundo memini oscvm cum loquor de hic genus sententiaris quo inficio iam sum adulescentulus omnis ingenium queror de pvblilio quasi ille iam hic insanio introduco cassivs severvs summus publilis amator aio non ille hic uitium sum sed is qui ille ex pars qui transeo debeo imito non imito qui apud is bonus sum dictum quam apud quisquam comicus tragicus aut romanus aut graecus ut ille uersus quo aio unus uersus inuenio non possum bonus tam de avarus qui habeo quam qui non habeo et ille de idem res dico desum luxuria multus avaritia omnis et ille uersus qui hic quoque ter abdico possum conuenio o uita mitto longus felix breuis


PORCI LATRONIS. Sic sibi satisfieri ne uictor quidem uoluit: excusauit uictos, quin restituit. Quoniam reposcis uitam quam dedisti accipe. Nullum fuit in proscriptione mulierculae caput. OSCI. Inquinasti filiae sanguine penates. quamquam quid ego dico penates, tamquam in domo perierit? Adlatum ad se Caesar Pompei caput fleuit: hoc illi propter filiam praestitit. ARELLI FVSCI. “Quemadmodum tibi uis satisfaciam?” hoc ipso satisfecisse debuerat. Filiam habuit piam et in maritum et in patrem: alterum usque in mortem secuta est, alteri etiam per mortem satisfecit. quam periculose illum offendo, qui simul irasci coepit nescit ignoscere?

porcus latro sic sui satisfieri ne uictor quidem uolo excuso vinco quin restituo quoniam reposco uita quam do accipio nullus sum in proscriptio muliercula caput osci inquino filia sanguis penates quamquam quis ego dico penates tamquam in domus pereo affero ad sui caesar pompejus caput fleo hic ille propter filia praesto arelli fvsci quemadmodum tu uolo satisfaciam hic ipse satisfecisse debeo filia habeo pius et in maritus et in pater alter usque in mors sequor sum alter etiam per mors satisfecit quam periculosus ille offendo qui simul irascor coepio nescio ignosco


refulsit inter priuata pocula publicae securis acies; inter temulentas ebriorum reliquias humanum euerritur caput. Numquam Latro sic composuisset ut, quia publicam securem dicturus erat, diceret priuata pocula, nec in tam mollem conpositionem sententia eius euanuisset; nec tam incredibilis umquam figuras concipiebat, ut in ipso triclinio inter lectos et iocos et mensas percussum describeret. Ille cum in hac controuersia descripsisset atrocitatem supplicii adiecit: quid exhorruistis, iudices? meretricios lusus loquor. Et illam dixit minus notam sententiam, sed non minus bonam: in socium nostrum praetor populi Romani animaduertit in priuato, nocte, tumultuario tribunali, ebrius fortasse, ne calciatus quidem, nisi si ut omnia spectaret meretrix diligenter exegit.

refulgeo inter priuo poculum publicus securis acies inter temulentus ebrius reliquiae humanus everro caput numquam latro sic compono ut quia publicus securis dico sum dico priuo poculum neque in tam mollis conpositio sententia is euanuisset neque tam incredibilis umquam figura concipio ut in ipse triclinium inter lectus et iocus et mensa percutio describo ille cum in hic controuersia describo atrocitas supplicium adiicio quis exhorresco iudex meretricius lusus loquor et ille dico paruus nota sententia sed non paruus bonus in socius nos praetor populus romanus animaduerto in priuo nox tumultuarius tribunal ebrius fortasse ne calceatus quidem nisi si ut omnis specto meretrix diligenter exigo


Latro uehementer egit a parte patris et adiecit: abdicato quoque non permittam exire, iniciam manus, tenebo, nouissime ante limen exeuntis cadauer hoc sternam: ut ad hostem peruenias, patrem calca. Putabat PLANCVS, summus amator Latronis, hunc sensum a Latrone fortius dictum, a LESBOCLE Graeco tenerius, qui dixit: † sic kei/somai w(s tei=xos: ta/fron u(pe/rbhqi kai\ pate/ra. FVSCVS ARELLIVS religione patrem induxit et ominibus territum; aiebat praeceptorem suum in hac controuersia describentem pericula futuri proelii ab hoc Homeri uersu incepisse: *daimo/nie, fqi/sei se to\ so\n me/nos. GLYCON dixit: o)/yesqe pw=s qana/tou katafronw= tou/tou patri/di. DIOCLES CARYSTIVS dixit: a)\n e)pitu/xh|s, mi/an prosqh/seis a)ristei/an: a)\n d' a)potu/xh|s, trei=s a)ristei/as a)pole/seis.

latro uehementer ago ab pars pater et adiicio abdico quoque non permitto exeo inicio manus teneo nouus ante limen exeo cadaver hic sterno ut ad hostis pervenio pater calceo puto plancvs summus amator latro hic sensus ab latro fortis dico ab lesbocle graecum tener qui dico sic kei somai w senatus tei xos ta fron quintus pe rbhqi kai pateo ra fvscvs arellivs religio pater induco et omen terreo aio praeceptor suus in hic controuersia describo periculum sum proelium ab hic homerus uersus incipio daimo nie fqi seeo sui to so n ego nos glycon dico o yesqe pw senatus qana tou katafronw tou tou pater deus diocles carystivs dico ab n e pitu xh senatus ego an prosqh seeo ab ristei an ab n d ab potus xh senatus trei senatus ab ristei as ab pole seeo


GALLIO noster putat, quotiens possit, hoc auferendum aduersario; quotiens non possit, concutiendum; quotiens ne hoc quidem possit, ita transeundum quasi donemus et possimus quidem facere controuersiam, sed nolimus. Idem Attico VIPSANIO Apollodori discipulo placuit. Hoc ille amplius: quotiens non poterimus, aiebat, an beneficium acceperimus controuersiam facere, de modo faciamus: non esse tam magnum quam ille dicat, sicut in criminibus facimus, quotiens negare non possumus: esse quidem crimen illud fatemur, sed leuiore poena dignum quam accusator arguat.

gallio noster puto quotiens possum hic aufero adversarius quotiens non possum concutio quotiens ne hic quidem possum ita transeo quasi dono et possum quidem facio controuersia sed nolo idem atticus vipsanio apollodorus discipulus placeo hic ille amplus quotiens non possum aio an beneficium accipio controuersia facio de modo facio non sum tam magnus quam ille dico sicut in crimen facio quotiens nego non possum sum quidem crimen ille fateor sed levis poena dignus quam accusator arguo


Multis conpositio belle sonantis sententiae imposuit; itaque memini Latronem PORCIVM, ut exprobraret hanc audiendi scolasticis neglegentiam, maxime quia TRIARIVS conpositione uerborum belle cadentium multos scolasticos delectabat, omnes decipiebat, in quadam controuersia, cum magna quasi ui fluerent et concitata, sic locum conclusisse: inter sepulcra monumenta sunt; et cum scolastici maximo clamore laudarent, inuectus est in eos ut debuit et hoc effecit, ut in reliquum etiam quae bene dicta erant tardius laudarent, dum insidias uerentur. GLYCON dixit: *para/qei, mh=ter, e)pilabou= te/knou: talai/pwre ou)de\ ble/peis o(\n krath/sh|s. ei)/ me/, fhsin, ou) tre/feis, e)pi/meinon, i(/na qa/yh|s. HYBREAS in hac controuersia dixit: *te/knon, ka)/|n me feu/gh|s, katalhyomai/ se e)paitou=sa. Hoc quibusdam corruptum uidebatur, ROMANIVS tamen

multus compositio bellus sono sententia impono itaque memini latro porcivm ut exprobro hic audio scolasticis neglegentia magnus quia triarivs conpositio uerbum bellus cado multus scolasticos delecto omnis decipio in quidam controuersia cum magnus quasi uis fluo et concito sic locus concludo inter sepulcrum monumentum sum et cum scolastici maximus clamor laudo inveho sum in is ut debeo et hic efficio ut in reliquus etiam qui bene dictum sum tardus laudo dum insidiae uereor glycon dico paro qei mh ter e pilabou tu knou talai pwre ou de ble peis o n krath sh senatus is ego fhsin ou tre feis e pi meinon eo no qa yh senatus hybreas in hic controuersia dico tu knon ka n ego feu gh senatus katalhyomai sui e paitou sa hic quidam corrumpo uideo romanivs tamen


Pars altera. TRIARI. Si odissemus te pateremur cum eiusmodi filia uiuere. Quarundam ferarum catuli cum rabie nascuntur; uenena statim radicibus pestifera sunt. quantum illi ad scelera aetatis adiecit quod illam nouerca peperit? Quid illa quae fratrem in moram sequentis patris sparsit? habes exemplum quod et sorori conueniat et uirgini.

pars alter triaris si odi tu pateo cum eiusmodi filia uiuo quarundam ferus catulis cum rabies nascor uenenum statim radix pestifer sum quantus ille ad scelus aetas adiicio qui ille noverca pario quis ille qui frater in mora sequor pater spargo habeo exemplum qui et soror convenio et uirgo


primum, inquit, crimen constare oportet, deinde hunc reum quaeri. An laesa sit respublica non solet argumentis probari; manifesta statim reipublicae damna sunt, si muri diruti sunt, si classis incensa est, si exercitus amissus., si uectigalia deminuta: hoc damnum quod tu obicis, quis uidebat? Dic mihi: quando rempublicam laesit? cum unum expositum debilitauit? atqui etiam qui occidit unum non tamen reipublicae laesae tenetur, sed caedis; etiam qui duos, etiam qui plures: dic mihi quis numerus efficiat ut laesa uideatur respublica. duo debilitantur, nondum respublica laesa est. . Potuerunt, inquit, duces fieri. potuerunt et sacrilegi esse et homicidae, potuerunt et perire. Attamen crudelem rem facit, qui sua de re infantes perdidit et infelices mendicare coegit. Facit et lanista qui iuuenes cogit ad gladium nec damnatur reipublicae laesae, et leno qui cogit inuitas pati stuprum nec laedit rempublicam. Ego non laudari reum desidero, sed absolui; noceat hoc illi cum honores petet. potest aliquis et non esse homo honestus et esse innocens reus.

primus inquam crimen constaris oportet deinde hic reus quaero an laedo sum respublica non soleo argumentum probaris manifestus statim reipublicae damno sum si murus diruo sum si classis incensum sum si exercitus amitto si uectigal deminuo hic damnum qui tu obicio quis video dico ego quando rempublicam laedo cum unus expono debilito atqui etiam qui occido unus non tamen reipublicae laedo teneo sed caedes etiam qui duo etiam qui multus dico ego quis numerus efficio ut laedo uideo respublica duo debilito nondum respublica laedo sum possum inquam dux fio possum et sacrilegus sum et homicida possum et pereo attamen crudelis res facio qui suus de res infer perdo et infelix mendicaris cogo facio et lanista qui iuuenis cogo ad gladius neque damno reipublicae laedo et leno qui cogo invito patior stuprum neque laedo rempublicam ego non laudo reus desidero sed absolvo noceo hic ille cum honor peto possum aliquis et non sum homo honestus et sum innocens reus


PORCI LATRONIS. Aestimate quale sit scelus istius, in quo laesi patres ne liberos suos aut agnoscant aut recipiant etiam confessas iniurias tacent. Vectigalis isti crudelitas fuit eo magis quod omnes praeter istum misericordes sumus. mendicares nisi tot mendicos fecisses. Effecit scelestus iste, ut nouo more nihil esset miserius expositis quam tolli, parentibus quam agnoscere. Cassi Severi.

porcus latro aestimo qualis sum scelus iste in quo laedo pater ne liber suus aut agnosco aut recipio etiam confiteor injuria taceo vectigal iste crudelitas sum is magis qui omnis praeter iste misericors sum mendicaris nisi tot mendicus facio efficio scelestus iste ut nouus mos nihil sum miser expono quam tollo parens quam agnosco casseius severus


Da mihi epistolam esurientis istius. “Manus,” inquit, “praecidantur.” in quamcumque corporis partem potius saeuitia incurrat: cetera membra mea sunt, manus publicae sunt. Numquid peto tyrannicida? talem me dimittite qualem a piratis recepistis. Non habeo quod de fortuna queri possim: en eum qui manus meas * * * confugit. “Si praecideritis,” inquit, “manus.” Si irasceris, scribe potius: si occideritis. Tyrannicida exitum tyranni rogo. non timeo, ne quas manus piratae soluerunt, iudices alligent.

do ego epistula exsurio iste manus inquam praecido in quicumque corpus pars potis saeuitia incurro ceterus membrum meus sum manus publicus sum numquid peto tyrannicida talis ego dimitto qual ab pirata recipio non habeo qui de fortuna queror possum en is qui manus meus confugio si praecido inquam manus si irasco scribo potis si occido tyrannicida exitus tyrannus rogo non timeo ne qui manus pirata solvo iudex alligo


BVTEONIS. Vt iste cum amica cenaret iucundius, homo occisus est. Numquid, iudices, inquit, pro rostris uidistis praetorem cum meretrice cenantem? VOTIENI MONTANI. Qui sic conuiuatur, quomodo irascitur? Damnaturi iurant nihil se gratiae, nihil precibus dare: postulo, ut in hanc legem iures. Maiestas populi Romani per omnes nationes, per omnes diffusa prouincias, in sinu meretricum iacet; ea imperat praetori nostro quae prostitit, cuius osculo nemo se abstinuit nisi qui pepercit suo. Conuiuas tuos ipse narra: fuere, credo, tribuni, fuere praefecti, fuere equites Romani:

bvteonis vt iste cum amicus ceno jucundus homo occido sum numquid iudex inquam pro rostrum video praetor cum meretrix ceno votieni montanus qui sic conuiuatur quomodo irascor damno juro nihil sui gratia nihil prex do postulo ut in hic lex juro majesta populus romanus per omnis natio per omnis diffundo prouincia in sinus meretrix iaceo is impero praetor noster qui prosto qui osculo nemo sui abstineo nisi qui parco suus conuiua tuus ipse narro sum credo tribunus sum praefectus sum eques romanus


His ergo omissis illi, qui amantem patrem induxerunt, hoc genere egerunt: “non possum pati, non possum desiderium tui sustinere.” Hoc loco AESCHINES ex nouis declamatoribus cum diceret: non me gloria cupidiorem tui fecit, non omnibus admiranda uirtus; confitebor, inquit, adfectus patris quos ut quisque uolet interpretetur: ou(/tws a)\n kai\ a)/timon e)fi/loun. uidebatur hic dum indulgentiam exprimit non seruasse dignitatem patris. Placebat autem Latroni potius ratione retinere patrem quam adfectu, cum in ratione habeat aliquem locum et adfectus.

hic ergo omitto ille qui amo pater induco hic genus egero non possum patior non possum desiderium tuus sustineo hic locus aeschines ex nouus declamator cum dico non ego gloria cupidus tuus facio non omnis admiror uirtus confiteor inquam affectus pater qui ut quisque uolo interpretor ou tws ab n kai ab timon e fio loun uideo hic dum indulgentia exprimo non servo dignitas pater placeo autem latro potis ratio retineo pater quam affectus cum in ratio habeo aliquis locus et affectus


Pollio aiebat ridere se, quod declamatores decreuissent hunc utique empticium esse. Mirari uos puto, quod in hac controuersia omnes declamatores mentis sanae fuerint. non fuerunt. Nepos MAMILIVS cum hortaretur libertum ad repudium sororis, dixit: refer nobis gratiam et tu sororem meam manumitte. Nepos LICINIVS illi non cessit; dixit enim: sub illa subsellia transite serui, transite liberti, empta cognatio. et cum illum sensum elegantem et ab omnibus iactatum corripuisset: “soror, opto tibi sterilitatem,” adiecit: nec est quod mireris me timere partum tuum: certum habeo sic nasci tyrannos.

pollio aio rideo sui qui declamator decerno hic utique empticius sum miraris tu puto qui in hic controuersia omnis declamator mens sanus sum non sum nepos mamilivs cum horto libertus ad repudium soror dico refero nos gratia et tu soror meus manumitte nepos licinivs ille non cedo dico enim sub ille subsellium transeo seruus transeo libertus emo cognatio et cum ille sensus elego et ab omnis iactas corripio soror opto tu sterilitas adiicio neque sum qui miror ego timeo pario tuus certus habeo sic nascor tyrannus


Pars altera. ARGENTARI. “Ego tamen torta sum.” merito obiceres nisi uindicassem. FVLVI SPARSI. Vobiscum, iudices, loquor DIVISIO quaestionem in haccontrouersia hanc reum facere primam, si materia patitur: “Non accepi quidem set reddidi;” aut “accepi quidem, sed non potui reddere,” aut isto nouissime confugere: “non quisquis non reddidit beneficium ingrati tenetur. animus aestimandus est non reddentis.” POLLIO ASINIVS aiebat numquam temptandas has esse quaestiones nisi prima manifesto obtineri posset qua negamus nos beneficium accepisse; perit tota causa, nisi in hoc uicit. apparet enim ingratum esse qui ne fatetur quidem se accepisse beneficium.

pars alter argentaris ego tamen torqueo sum mereo obicio nisi vindico fvlvi spargo tu iudex loquor divisio quaestio in haccontrouersia hic reus facio primus si materia patior non accipio quidem sed reddo aut accipio quidem sed non possum reddo aut iste nouus confugio non quisquis non reddo beneficium ingratus teneo animus aestimo sum non reddo pollio asinivs aio numquam tento hic sum quaestio nisi primus manifesto obtineo possum qui nego nos beneficium accipio pereo totus causa nisi in hic uinco appareo enim ingratus sum qui ne fateor quidem sui accipio beneficium


Hanc sic mutauit ARELLIVS FVSCVS: non dices me, Callia, ingratum: unde redemeris, cogita. Memini deinde Fuscum, cum haec Adaei sententia obiceretur, non infitiari transtulisse se eam in latinum, et aiebat non commendationis id se aut furti, sed exercitationis causa facere. Do, inquit, operam, ut cum optimis sententiis certem, nec illas corrumpere conor sed uincere. Tunc deinde retulit aliquam Thucydidis sententiam: deinai\ ga\r ai( eu)praci/ai sugkru/yai kai\ suskia/sai ta\ e(ka/stwn a(marth/mata, deinde Sallustianam: res secundae mire sunt uitiis optentui. cum sit praecipua in dide uirtus breuitas, hac eum Sallustius uicit et in suis illum castris cecidit; nam in sententia Graeca tam breui habes quae saluo sensu detrahas: deme uel sugkru/yai uel suskia/sai, deme e(ka/stwn: constabit sensus, etiamsi non aeque comptus, aeque tamen integer. at ex Sallusti sententia nihil demi sine detrimento sensus potest.

hic sic muto arellivs fvscvs non dico ego callion ingratus unde reemo cogito memini deinde fuscus cum hic adaei sententia obicio non infitior transfero sui is in latinum et aio non commendatio is sui aut furtum sed exercitatio causa facio do inquam opera ut cum bonus sententia certo neque ille corrumpo conor sed uinco tunc deinde refero aliqui thucydides sententia deincurro ga romanus ai eu praci ai sugkru yai kai suskia sai ta e ka stwn ab marth mattus deinde sallustianus res secundus mirus sum uitium optentui cum sum praecipuus in dide uirtus breuitas hic is sallustius uinco et in suus ille castrum cado nam in sententia graecum tam breuis habeo qui saluus sentio detraho demo uel sugkru yai uel suskia sai demo e ka stwn consto sensus etiamsi non aequus como aequus tamen integer at ex sallustius sententia nihil demo sine detrimentum sensus possum


hinc sumus aestimandi, cum sumus nostri. Quis fuit Marius, si illum suis inspexerimus maioribus? in septem consulatibus nihil habet clarius quam se auctorem. Pompeium si hereditariae extulissent imagines nemo Magnum dixisset. Seruium regem tulit Roma, in cuius uirtutibus humilitate nominis nihil est clarius. quid tibi uidentur illi ab aratro, qui paupertate sua beatam fecere rem publicam? quemcumque uoluerimus reuolue nobilem: ad humilitatem peruenies. Quid recenseo singulos, cum hanc urbem possim tibi ostendere? nudi stetere colles, interque tam effusa moenia nihil est humili casa nobilius: fastigatis supra tectis auro puro fulgens praelucet Capitolium. potes obiurgare Romanos, quod humilitatem suam cum obscurare possint ostendunt et haec non putant magna, nisi apparuerit ex paruis surrexisse ?

hinc sum aestimo cum sum noster quis sum marius si ille suus inspicio magnus in septem consulatus nihil habeo clarus quam sui auctor pompejus si hereditarius effero imago nemo magnus dico servius rex fero roma in qui uirtus humilitas nomen nihil sum clarus quis tu uideo ille ab arater qui paupertas suus beatus facio res publicus quicumque uoluerimus reuolue nobilis ad humilitas peruenies quis recenseo singuli cum hic urbs possum tu ostendo nudus sto collis inter tam effundo moenia nihil sum humilis cado nobilis fastigo supra tectum aurum purus fulgeo praeluceo capitolium possum obiurgaris romanus qui humilitas suus cum obscuro possum ostendo et hic non puto magnus nisi appareo ex paruus surgo


In aliis autem an beneficium uobis daturus sim nescio, in uno accipio: Latronis enim PORCII, carissimi mihi sodalis, memoriam saepius cogar retractare et a prima pueritia usque ad ultimum eius diem perductam familiarem amicitiam cum uoluptate maxima repetam. Nihil illo uiro grauius, nihil suauius, nihil eloquentia dignius; nemo plus ingenio suo imperauit, nemo plus indulsit. In utramque partem uehementi uiro modus deerat: nec intermittere studia sciebat nec repetere.

in alius autem an beneficium tu do sum nescio in unus accipio latro enim porcii carus ego sodalis memoria saepis cogo retractaris et ab primus pueritia usque ad ulter is dies perduco familiaris amicitia cum uoluptas maximus repeto nihil ille uir grauis nihil suauis nihil eloquentia dignus nemo multus ingenium suus impero nemo multus indulgeo in uter pars vehemens uir modus desum neque intermitto studium scio neque repeto


SPYRIDION aeque familiariter in templum uolturios subire putauit quam passeres aut columbas; dixerat enim: sarkofa/ga sou= g' h( grafh\ *N*L*G*L zw=a. Sed nolo Romanos in ulla re uinci; restituet aciem MVRREDIVS qui dixit: pinge Triptolemum qui iunctis draconibus sulcauit auras. Inter illos qui de Prometheo corrupte aliquid dixerunt et APATVRIVS locum sibi uindicat; dixit enim: w)/fele to\ pu=r ei)s qeou\s pa/lin klaph=nai.

spyridion aequus familiaris in templum uolturios subeo puto quam passer aut columba dico enim sarkofa ga sou g h grafh n l g l zw ab sed nolo romanus in ullus res vinco restituo acies mvrredivs qui dico pingo triptolemus qui iungo draco sulco aura inter ille qui de prometheus corrumpo aliquis dico et apatvrivs locus sui vindico dico enim w felis to pu romanus is senatus qeou senatus pa lis klaph nautilus


cum his ergo praetor Cassi Severi. Ne de seruo quidem aut captiuo omni loco aut omni genere aut per quos libebit aut cum libebit supplicium sumi fas est adhibeturque ad ea magistratus ob custodiam, non ob laetitiam. Triarii. Quo crimine damnatus erat? caedis. non tamen in conuiuio occiderat. Animaduerte diligenter, meretrix, ne iterum homicidium roges.

cum hic ergo praetor casseius severus ne de seruus quidem aut captiuus omnis locus aut omnis genus aut per qui libet aut cum libet supplicium sumo fas sum adhibeo ad is magistratus ob custodia non ob laetitia triarius quo crimen damno sum caedes non tamen in conuiuium occido animaduerte diligenter meretrix ne iterum homicidium rogo


ex tribus unum posco. Vtinam omnis quos perdidit quaereret! Blandi. Cum tradere uellem puerum nescio quis exclamauit: “puer, nunc peristi.” nihil uobis subtraham; quidni? praeconi quoque omnia indicaui. MENTONIS. Rapui nepotem, habeo;

ex tres unus posco vtinam omnis qui perdo quaero blandio cos trado uolo puer nescio quis exclamo puer nunc pereo nihil tu subtraho quis praeco quoque omnis indicaui mento rapio nepos habeo


Melioris condicionis sunt uitiatae quam uirgo: illis tamen mutare nuptias contigit. Quare, tyrannicida, praemium accepisti ? etiamnunc aliqua ex edicto tyranni nupta est. Qui edictum tyranni fugerat redit cum edicto. Dementia hoc patris factum est, ut tyrannum accusare non posset. Quid? ille, inquit, filiam meam uirginem alteri seruauit. nunc maritus est, qui sub tyranno quoque nihil amplius potuit quam raptor esse. Is qui dotalis destinatus erat, custos relictus est. propositum est edictum, quod ne ferremus fugimus. nihil per totum publicae seruitutis spatium indignius uisum est, nihil dis hominibusque minus ferendum. itaque tyrannus post hoc occisus est. Desponsa est puella; omnia ex edicto tyranni facta sunt.

bonus condicio sum vitio quam uirgo ille tamen muto nuptiae contingo quaris tyrannicida praemium accipio etiamnum aliqui ex edictum tyrannus nubo sum qui edictum tyrannus fugio redeo cum edictum dementia hic pater facio sum ut tyrannus accuso non possum quis ille inquam filia meus uirgo alter seruo nunc maritus sum qui sub tyrannus quoque nihil amplus possum quam raptor sum is qui dotal destino sum custos relinquo sum propono sum edictum qui ne fero fugio nihil per totus publicus seruitus spatium indignus uideo sum nihil deus homo paruus fero itaque tyrannus post hic occido sum despondeo sum puella omnis ex edictum tyrannus facio sum


Quid inclusa feceris nec quaerere debemus nec scire possumus. CORNELI Hispani. Occidisti hominem. quid respondes? “uim adferebat mihi.” Etiam, puto, sacerdoti pro libertate uota facienda sunt: captiuae mandabitis? pro pudicitia uota facienda sunt: prostitutae mandabitis? pro militibus uota facienda sunt: isti mandabitis ? Id enim deerat, ut templa reciperent quas aut carcer aut. lupanar eiecit. MARVLLI. Vt sciamus illam apud lenonem fuisse, blanda est; ut sciamus apud piratas, cruenta est. “Nemo,” inquit, “me attigit.” da mihi lenonis rationes: captura conueniet. Age, si quis uenit pertinax? age, si quis hoc ipsum concupiuit quod uirgo eras?

quis includo facio neque quaero debeo neque scio possum cornelis hispanus occido homo quis respondeo uis affero ego etiam puto sacerdos pro libertas uotum facio sum captiva mando pro pudicitia uotum facio sum prostituo mando pro miles uotum facio sum iste mando is enim desum ut templum recipio qui aut carcer aut lupanar eicio marvlli vt scio ille apud leno sum blandus sum ut scio apud pirata cruento sum nemo inquam ego attigo do ego leno ratio captura convenio ago si quis uenio pertinax ago si quis hic ipse concupio qui uirgo sum


Numquid hoc negas, conluctatam te tamen cum uiro, quem in illa uolutatione necesse est prius super te fuisse ? Adiciebat leno merito occisum militem, plus ausum quam in prostitutam licebat. Exorasti populum: numquid et lenonem? numquid et piratam illum quem non poteras occidere? ARGENTARI. “Armatum,” inquit, “occidi.” Quid inermes? gloriatur homicidio eius quem nescio an sero occiderit.

numquid hic nego conluctor tu tamen cum uir qui in ille uolutatio necesse sum prior super tu sum adicio leno mereo occido miles multus audeo quam in prostituo licet exoro populus numquid et leno numquid et pirata ille qui non possum occaedes argentaris armo inquam occido quis inermis glorior homicidium is qui nescio an serus occido


uultis et hunc abdicem? duos filios sustuli; huic numero iam adsueui. Patrem accusat, fratrem infamat, infantem persequitur: rogo uos, non satius est meretricem amare quam neminem? Noui generis dementia arguitur: sanus eram si non agnoscerem meos. Tradidit infantem, expirauit; non habui cui redderem. Offerebam me propinquis, expectabam ut aliquis pro abdicato rogaret: nemo audebat propinquorum fratre cessante; illi uidelicet in hac cogitatione tacebant: nos rogabimus, cum frater non audeat? “Meretricis,” inquit, “filium recepisti:” nempe eius quae meum receperat. Pateor aliquando me insanum fuisse: nesciui quis esset abdicandus, meliorem expuli.

uolo et hic abdico duo filius tollo hic numerus iam assuesco pater accuso frater infamo infer persequor rogo tu non sero sum meretrix amo quam nemo novius genus dementia arguo sanus sum si non agnosco meus trado infer expirauit non habeo qui reddo offertor ego propinquus expecto ut aliquis pro abdico rogo nemo audeo propinquus frater cesso ille uidelicet in hic cogitatio taceo nos rogo cum frater non audeo meretrix inquam filius recipio nempe is qui meus recipio pateor aliquando ego insanus sum nescio quis sum abdico bonus expello


Q. HATERIVS a parte patris pulcherrimam imaginem mouit: coepit enim subito quo solebat cursu orationis describere, quasi exaudiret aliquem tumultum, uastari omnia ac rapi, conburi incendiis uillas, fugas agrestium; et cum omnia implesset terrore adiecit: quid exhorruisti, adulescens ? socer tuus uenit. GLYCONIS ualde leuis et Graeca sententia est: katana/lwson to\n i)/dion gene/tora: e)/xomen pate/ra. Tolerabilem dixit illam rem, cum iurisiurandi uim describeret: hoc esse quod foedera sanciret, quo astringerentur exercitus: o(/rkos e)sti\ de/sma kai\ para\ peiratai=s a)sfale\s me/vov. ARTEMON circa eundem sensum uersatus est a parte adulescentis; cum dixisset relictum patrem, adiecit: loido/rei nu=n to\n a)rxipeirath\n, to\n miaifo/non, to\n i(ero/sulon: pro/sqes, ei) qe/leis, kai\ to\n e)pi/orkon.

q haterivs ab pars pater pulcher imago moueo coepio enim subeo quo soleo cursus oratio describo quasi exaudio aliquis tumultus uastaris omnis atque rapio conburi incendium uilla fugo agrestis et cum omnis impleo terror adiicio quis exhorresco adulescens socer tuus uenio glycon ualidus leuis et graecum sententia sum katana lwson to n eo dius genus tora e xomen pateo ra tolerabilis dico ille res cum iurisiurandi uis describo hic sum qui foedero sancio quo astringo exercitus o rkos e sti de sma kai paro peiratai senatus ab sfal senatus ego vov artemon circa idem sensus verso sum ab pars adulescens cum dico relinquo pater adiicio loido res nu n to n ab rxipeirath n to n miaifo non to n eo sum sulon pro sqes is qe leus kai to n e pi orkon


ALBVCI SILI. Egregius gener cuius haec una gloria est, quod comparatus cruciariis frugalior est. Melius seruus custodiuit dominam quam pater filiam. Propitius pater ita filiam suam collocauit, quemadmodum iratus tyrannus alienas. Inimici tibi nepotes precantur. Cum sanus pater fuit, ne has uideret nuptias fugit. Parum putatis magnum argumentum dementiae, quod egit tyrannum in mortem, patres in exilium, seruos in crucem? Quomodo qui sic fugis, sic conlocas? honestius exul es quam socer. Si uoles inuenire generi tui propinquos, ad crucem eundum est.

albvci silis egregius gener qui hic unus gloria sum qui comparo cruciarius frugalis sum bonus seruus custodio domina quam pater filia propitius pater ita filia suus colloco quemadmodum irascor tyrannus alienus inimicus tu nepos preco cos sanus pater sum ne hic video nuptiae fugio paris puto magnus argumentum dementia qui ago tyrannus in mors pater in exsilium seruus in crux quomodo qui sic fugio sic conloco honestus exul sum quam socer si uolo inuenio gener tuus propinquus ad crux eo sum


GALLIO et illam quaestionem fecit et prius sumendam quaestionem putauit ex persona quam ex re: an cum auo nepotis nomine agi possit: non magis, inquit, quam cum patre fili nomine, non magis quam cum matre. habet sua iura natura et hoc inter auum patremque interest quod auo suos seruare licet, patri et occidere. Non potes, inquit, sic mecum agere tamquam cuni alieno, ut dicas: “quid tibi cum illo? qui es tu?” Cuius intestati filius tuus heres futurus est, quem dementem alligaturus est. Quaedam iura non lege, sed natura nobis adtributa. nepotem suum auus peccantem aliquid et inter pueriles iocos petulantius lasciuientem feriet nec iniuriarum quisquam cum illo aget.

gallio et ille quaestio facio et prior sumo quaestio puto ex persono quam ex res an cum auus nepos nomen ago possum non magis inquam quam cum pater filis nomen non magis quam cum mater habeo suus ius natura et hic inter auus patro intersum qui auus suus seruo licet pater et occaedes non possum inquam sic ego ago tamquam cuni alienus ut dico quis tu cum ille qui sum tu qui intestas filius tuus heres sum sum qui demo alligo sum quidam ius non lex sed natura nos adtribuo nepos suus auus pecco aliquis et inter puerilis iocus petulans lasciuientem ferio neque iniuriaris quisquam cum ille ago


GLYCON dixit: ou)x e)/stin eu)kanonisto\n u(po\ klai/ontos prope/mpesqai. AESCHINES, non ille orator — tunc enim non declamandi studium erat — sed hic ex declamatoribus nouis dixit, cum denuntiaret filio periculum et praesagiis tangi se diceret: e)/stin h( patro/s pou yuxh\ mantikw/taton. DIOCLES CARYSTIVS dixit sententiam quae non in declamatione tantum posset placere., sed etiam in solidiore aliquo scripti genere, cum de fortunae uarietate locum diceret: mi/a ga/r e)stin pro\s tu/xhn a)sfa/leia to\ mh\ polla/kis au)th\n peira=sai. DORION dixit rem paulo quidem elatiorem quam pressa et ciuilis oratio recipit, sed qua egregie attonitos patris adfectus exprimeret: ti/s e)piqumi/a, te/knon, h(|magme/na piei=n, h(|magme/na fagei=n; fobou=mai mh/ pou para/tacis, mh/ pou desmo\s, mh/ pou paraskeuh/. fobou=mai peri\ th=s oi)koume/nhs. ti/, te/knon, e)ruqria=|s;

glycon dico ou decem e stin eu kanonisto n quintus other klai ontos prope mpesqai aeschines non ille orator tunc enim non declamo studium sum sed hic ex declamator nouus dico cum denuntio filius periculum et praesagium tango sui dico e stin h patro senatus pou yuxh mantikw taton diocles carystivs dico sententia qui non in declamatio tantus possum placeo sed etiam in solidus aliquis scribo genus cum de fortuna uarietas locus dico ego ab ga romanus e stin pro senatus tu xhn ab sfa leia to mh polla kis au th n peira sai dorion dico res paulus quidem effero quam premo et ciuilis oratio recipio sed qui egregius attono pater affectus exprimo tiberius senatus e piqumi ab tu knon h magme no piei n h magme no fageus n fobou mai mh pou paro tacis mh pou desmo senatus mh pou paraskeuh fobou mai other th senatus oi koume nhs tiberius tu knon e ruqria senatus


quod rogante meretrice. SILO POMPEIVS has adiecit quaestiones: an si quod facere ei licuit fecit, non possit maiestatis lege accusari. Potest, inquit; haec enim lex quid oporteat quaerit, aliae quid liceat. Licet ire in lupanar; si praecedentibus fascibus praetor deducetur in lupanar, maiestatem laedet, et quod licet fecerit. Licet qua quis uelit ueste uti; si praetor ius in ueste seruili uel muliebri dixerit, uiolabit maiestatem. Deinde illam fecit quaestionem: an hoc facere ei licuerit. Non licuit, inquit, illo loco aut illo tempore aut ex illa causa occidere. quaedam quae licent, tempore et loco mutato non licent.

qui rogo meretrix silus pompeivs hic adiicio quaestio an si qui facio is licet facio non possum maiestas lex accusaris possum inquam hic enim lex quis oportet quaero alius quis licet licet eo in lupanar si praecedo fascis praetor deduco in lupanar maiestas laedo et qui licet facio licet qui quis uolo uestis uti si praetor ius in uestis seruilis uel muliebris dico uiolo maiestas deinde ille facio quaestio an hic facio is liceo non licet inquam ille locus aut ille tempus aut ex ille causa occaedes quidam qui liceo tempus et locus muto non liceo


O maria iustiora iudiciis! o mitiores procellae patre, quam eiecit ille seruauistis animam! Nec hoc tantum diuinitus gestum est quod peruenit tutus in portum, excipitur classe praedonum; habeat pater mentem nauigandi: capietur iudex, ut illum paeniteat sententiae suae. “Damnare me nouerca parricidii potuit; parricidam facere ne damnando quidem potuit. cognosce innocentiam meam in mari quam domi noluisti.” Complexu, osculis prosecutus est: sic patrem parricida dimisit?

o mare justus iudicium o mitis procella pater quam eicio ille seruauistis anima neque hic tantus divinitus gero sum qui peruenio tueor in portus excipio classis praedo habeo pater mens navigo capio iudex ut ille paeniteo sententia suus damnaris ego noverca parricidium possum parricida facio ne damno quidem possum cognosco innocentia meus in mare quam domus nolo complexus osculis prosequor sum sic pater parricida dimitto


HISPO ROMANIVS uehementi colore usus est et duro: patronum enim dedit Popillio et dixit aliter se causam acturum Popilli, aliter Antoni; pro Popillio dicturum: occidere nolui, coactus sum; pro Antonio dicturum: occidi Ciceronem oportuit. et dixit locum, aliter non potuisse pacari rempublicam, quam si ille turbator oti e republica sublatus esset. Solus ex declamatoribus in Ciceronem inuectus est. Quid ille, inquit, cum Antonium hostem iudicaret et omnis Antoni milites, non intellegebat se et Popillium proscripsisse? Hic color prima specie asperior est, sed ab illo egregie tractatus est. VARIVS GEMINVS dixit: cum imperasset mihi Antonius, passus sum, ne aliquis P. Clodi cliens mitteretur, qui contumeliis adficeret antequam occideret, qui uiuum laniaret.

hispo romanivs vehemens color utor sum et durus patronus enim do popilius et dico aliter sui causa ago popilius aliter antonius pro popilius dico occaedes nolo cogo sum pro antonius dico occido cicero oportet et dico locus aliter non possum pacaris rempublicam quam si ille turbator otium e republico tollo sum solus ex declamator in cicero inveho sum quis ille inquam cum antonius hostis iudico et omnis antonius miles non intellego sui et popilius proscribo hic color primus species asper sum sed ab ille egregius tracto sum varivs geminvs dico cum impero ego antonius patior sum ne aliquis p claudius cliens mitto qui contumelia afficio antequam occaedes qui uiuus lanio


uisus sum propter hoc ipsum praemio dignus. SILO GAVIVS ait: solebas mihi, pater, insignium uirorum exempla narrare, quaedam etiam domestica; aiebas: auom fortem uirum habuisti; uide ut sis fortior. processi tecum in aciem nec illic ubi rediimus omnis gloria in una domo erat. uolebat respublica fortes uiros recognoscere. o quantam ego cupiditatem gloriae in patre meo uidi, quam iuuenilem! contendere me uetabat imperio, iubebat exemplo. Ventum est in iudicium: omnium quas ego noui res inuidiosissima quaerebatur de patre meo: utrum fortior esset an felicior.

uideo sum propter hic ipse praemium dignus silus gavivs aio soleo ego pater insignis uir exemplum narro quidam etiam domesticus aio auom fortis uir habeo uideo ut sum fortis procedo tu in acies neque illic ubi redeo omnis gloria in unus domus sum uolo respublica fortis uir recognosco o quantus ego cupiditas gloria in pater meus uideo quam iuuenilis contendo ego veto imperium jubeo exemplum venio sum in iudicium omnis qui ego nouus res invidiosus quaero de pater meus utrum fortis sum an felix


De colore inter maximos et oratores et declamatores disputatum est utrumne aliquid deberet dici in nouercam an nihil. PASSIENVS et ALBVCIVS et praeter oratores magna nouorum rhetorum manus in hanc partem transierunt; fuerunt et qui in nouercam inueherentur; fuerunt et illi qui non quidem palam dicerent, sed per suspiciones et figuras, quam rem non probabat Passienus et aiebat minus uerecundum esse aut tolerabile infamare nouercam quam accusare. Quidam principia tantum habuerunt in sua potestate, deinde ablati sunt impetu. excusatius est autem in malum colorem incidere quam transire. Latro illum introduxit colorem rectum in narratione, quo per totam actionem usus est: non potui occidere. et cum descripsisset ingenti spiritu titubantem et inter cogitationem fratris occidendi concidentem, dixit: nouerca, aliut quaere in priuignum tuum crimen; hic parricidium non potest facere.

de color inter magnus et orator et declamator disputas sum uter aliquis debeo dico in noverca an nihil passienvs et albvcivs et praeter orator magnus novum rhetor manus in hic pars transeo sum et qui in noverca inveho sum et ille qui non quidem palam dico sed per suspicio et figura quam res non probo passienus et aio paruus verecundus sum aut tolerabilis infamaris noverca quam accuso quidam principia tantus habeo in suus potestas deinde aufero sum impetus excuso sum autem in malus color incido quam transeo latro ille introduco color recingo in narratio quo per totus actio utor sum non possum occaedes et cum describo ingens spiritus titubo et inter cogitatio frater occaedes concaedes dico noverca aliut quaero in priuignus tuus crimen hic parricidium non possum facio


Misereri illius oportet quia orba est. attamen habet propinquos, habet amicos paternos, habet te inbecillitatis suae tutorem fortissimum. Omnes uxores diuites seruitutem exigunt. crede mihi, uolet in suis regnare diuitiis; et tamen aequum est eam me possidere domum † quam me agnouerit. Si coeperimus esse magis liberi, si paulo speciosior animo eius adfulserit domus, si parum blande fecerimus, relinquet: et tunc est tormentum carere diuitiis, cum illas iam senseris. Vides quid inter duas uxores intersit: ista si nos reliquerit, repetet sua, haec quod dedit dimissa non auferet. Multi duxere sine dotibus mulieres, quidam dictas non accepere dotes, quidam etiam emptis contenti fuere mancipiis et cum possent accipere diuitias, emere quibus libertatem darent maluerunt quam suam uendere.

misereo ille oportet quia orbo sum attamen habeo propinquus habeo amicus paternus habeo tu inbecillitas suus tutor fortis omnis uxor diues seruitus exigo credo ego uolo in suus regno diuitiae et tamen aequus sum is ego possideo domus quam ego anosco si coepio sum magis liber si paulus speciosus animus is affulgeo domus si parum blandus facio relinquo et tunc sum tormentum careo diuitiae cum ille iam sentio video quis inter duo uxor intersum iste si nos relinquo repeto suus hic qui do dimitto non aufero multus duco sine dos mulier quidam dico non accipio doto quidam etiam emo contendo sum mancipium et cum possum accipio diuitiae emo qui libertas do malo quam suus uendo


SILO POMPEIVS non eis tantum usus est quibus ceteri, cum diceret non debere hunc patrem ali, quod non redemisset filium et quod praecidi manus filio uoluisset, sed a priuatis causis transiit ad publicam causam; dixit enim non debere ali hominem perniciosum reipublicae, qui tyrannum filium habuisset, qui non occidisset, qui desideraret amissum, qui uindicaret; et negauit ullam aliam illi causam esse persequendi tyrannicidam nisi libertatem publicam, et descripsit mores hominis impii, cruenti, quia per liberos non posset, per piratas tyrannidem exercentis: quae ut liberius diceret, patronum filio dedit. Et illud in hac parte laudatum est Silone declamante: coeperat hoc tractare, non debere ali tyranni patrem; omnibus fauentibus illum fame necandum; et cum diu pressisset illum tyranni patrem esse, adiecit: aude postulare ut illud tibi prosit, quod tyrannicidae pater es. BLANDVS hunc sensum cum postero die declamaret in ironiam uertit et, cum obiecisset quod tyranni pater esset, adiecit: nolite illum auersari;

silus pompeivs non is tantus utor sum qui ceterus cum dico non debeo hic pater al qui non reemo filius et qui praecido manus filius uolo sed ab priuo causa transeo ad publicus causa dico enim non debeo al homo perniciosus reipublicae qui tyrannus filius habeo qui non occido qui desidero amitto qui vindico et nego ullus alius ille causa sum persequor tyrannicida nisi libertas publicus et describo mos homo impius cruentus quia per liber non possum per pirata tyrannis exerceo qui ut liber dico patronus filius do et ille in hic pars laudo sum silo declamo coepio hic tractaris non debeo al tyrannus pater omnis faueo ille fames neco et cum diu premo ille tyrannus pater sum adiicio audeo postulo ut ille tu prosum qui tyrannicida pater sum blandvs hic sensus cum posterus dies declamo in ironia uerto et cum objacio qui tyrannus pater sum adiicio nolo ille auersaris


Colorem FVSCVS ARELLIVS hunc introduxit: ebrium fuisse nec scisse quid fecerit. SILO POMPEIVS hoc colore usus est: non putauit, inquit, in rem pertinere ubi aut quando periret qui perire deberet. TRIARIVS ineptum introduxit colorem: sermo erat, inquit, in conuiuio contemni nimiam praetoris lenitatem; alios fuisse proconsules qui cotidie animaduerterent, huius anno nullum esse occisum. Dixit aliquis ex conuiuis: “ego numquam ” dixit et mulier: “et ego numquam.” Iratus, quod clementia sua contemptui esset, “curabo,” inquit, “sciant non deesse mihi seueritatem.” adducitur sceleratus quem uidere lucem ultra non oportet. occisus est quis? damnatus; ubi? in praetorio; quo tempore? est enim ullum quo nocens perire non debeat?

color fvscvs arellivs hic introduco ebrius sum neque scio quis facio silus pompeivs hic color utor sum non puto inquam in res pertineo ubi aut quando pereo qui pereo debeo triarivs ineptus introduco color sermo sum inquam in conuiuium contemno nimius praetor lenitas alius sum proconsulis qui cottidie animaduerterent hic annus nullus sum occido dico aliquis ex conuiua ego numquam dico et mulier et ego numquam irascor qui clemens suus contemptus sum curo inquam scio non desum ego seueritas adduco scelero qui uideo lux ultra non oportet occido sum quis damno ubi in praetorius quo tempus sum enim ullus quo noceo pereo non debeo


Divisio. In hac controuersia nihil litium fuit: fere omnes consentiunt. LATRO primam quaestionem fecit: an pater propter matrimonium abdicare filium possit, cum liberum cuique huius rei arbitrium sit. GALLIO subiecit huic: etiamsi potest imperare filio ut uxorem ducat, an ei, qui iam habet. Latro secundam fecit: si ius est patri etiam propter matrimonium abdicandi, an huic liberum non fuerit parere, cum iurasset. Hoc in haec diuisit: an nemo iureiurando teneatur quo per necessitatem adactus est; an expleuerit iusiurandum ducendo illam uxorem; an etiamsi non expleuit, non teneatur religione qui coactus aliquid contra iusiurandum facit: hunc autem cogi a patre. Si per iusiurandum potest parere patri, an debeat. hic de meritis puellae et moribus. Colore hoc usus est Latro pro patre:

divisio in hic controuersia nihil lis sum fere omnis consentio latro primus quaestio facio an pater propter matrimonium abdicaris filius possum cum liber quisque hic res arbitrium sum gallio subicio hic etiamsi possum impero filius ut uxor duco an is qui iam habeo latro secundus facio si ius sum pater etiam propter matrimonium abdico an hic liber non sum pareo cum juro hic in hic diuido an nemo jurejuro teneo quo per necessitas adigo sum an expleo iusiurandum duco ille uxor an etiamsi non expleo non teneo religio qui cogo aliquis contra iusiurandum facio hic autem cogo ab pater si per iusiurandum possum pareo pater an debeo hic de meritum puella et mos color hic utor sum latro pro pater


Pro educatore GALLIO hunc colorem secutus est, se misericordia motum. Cum uiderem, inquit, orbum sine herede, dixi mihi ipse: quid auidus es? possumus duo patres esse. et dixit illam amabilem sententiam: do itaque nunc poenas misericors. MONTANVS VOTIENVS sic coepit: si quis me uidet, iudices, modo duorum liberorum patrem, nunc sollicitudine periclitantem, certum habeo dicit crudelem indicem. et .summisse cum aduersario egit: rogauit ut altero contentus esset; et illam sumpsit contradictionem: nescio, inquit, utrum; et dixit: mihicrede qui illos optume noui: utrumuis elige; ideo sic pactus sum, quia nihil intererat.

pro educator gallio hic color sequor sum sui misericordia motus cos uideo inquam orbus sine heres dico ego ipse quis auidus sum possum duo pater sum et dico ille amabilis sententia do itaque nunc poena misericors montanvs votienvs sic coepio si quis ego uideo iudex modo duo liberi pater nunc sollicitudo periclitor certus habeo dico crudelis index et summitto cum adversarius ago rogo ut alter contineo sum et ille sumo contradictio nescio inquam utrum et dico mihicrede qui ille bonus nouus utrum eligo ideo sic paciscor sum quia nihil intersum


A parte adulescentis non unus omnibus color placuit. Quidam personam eius qualem acceperant introduxerunt duram et asperam, ex quibus fuit et Hispo ROMANIVS : hoc unum aiebat efficiendum, ut non durus uideretur, sed seuerus. in hac parte dixit nobilem illam sententiam, quam Fabius Maximus circumferebat: uenit adsidue in domum meretrix, non recedit, paulum abest quin nouerca sit. CESTIVS bella figura egit: “dementia,” inquit, “res est sanitati contraria. non quaeram extra exemplum sani hominis ad quod patrem exigam: ipsum sibi comparabo. fuit aliquando sanus: tunc quid faciebat? oderat luxuriam, uitia castigabat. hunc tam seuerum senem putabitis sanum si uobis in lupanari ostendero?” Sic declamauit ut fratri accusatorem patrem daret et illum argueret sibi ipsi conparando.

ab pars adulescens non unus omnis color placeo quidam persona is qual accipio introduco durus et asper ex qui sum et hispo romanivs hic unus aio efficio ut non durus uideo sed severus in hic pars dico nobilis ille sententia quam fabius magnus circumfero uenio assiduus in domus meretrix non recedo paulus absum quin noverca sum cestivs bellum figuro ago dementia inquam res sum sanitas contrarius non quaero extra exemplum sanus homo ad qui pater exigo ipse sui comparo sum aliquando sanus tunc quis facio odi luxuria uitium castigo hic tam severus senex puto sanus si tu in lupanaris ostendo sic declamo ut frater accusator pater do et ille arguo sui ipse conparo


P. VINICIVS summus amator Ouidi hunc aiebat sensum disertissime apud Nasonem Ouidium esse positum, quem ad fingendas similes sententias aiebat memoria tenendum. occiso Achille hoc epiphonema poni: quod Priamus gaudere senex post Hectora posset, hoc fuit. CASSIVS SEVERVS dixerat: ostende nobis captiuos tuos. IVLIVS BASSVS dixerat: ostende mercedarios tuos. LABIENVS commodius uidebatur dixisse: ostende nobis alumnos tuos. P. Asprenas dixit cum induxisset stipem porrigentem mendico: “o infelicem patrem!” et hoc qui dicit ipse fortassis pater est.

p vinicivs summus amator ovidius hic aio sensus dissero apud naso ovidius sum pono qui ad fingo similis sententia aio memoria teneo occido achilles hic epiphonema pono qui priamus gaudeo senex post hector possum hic sum cassivs severvs dico ostendo nos captiuus tuus ivlivs bassvs dico ostendo mercedarius tuus labienvs commodus uideo dico ostendo nos alumnus tuus p asprenas dico cum induco stips porrigo mendico o infelix pater et hic qui dico ipse fortassis pater sum


si nihil aliud, loco incestarum stetisti. CESTI PII narratio. Quid agam? exponam quando stuprum commiserit, cum quo, quibus consciis? ista quia probaui damnata est. quid postea accessit quod illam uirginem faceret? quod iacuit in carcere, quod ducta est ad saxum, quod inde proiecta? Ait se innocentem quia perire non potuit. ita lex de sacerdote inpura in iudicio quaeri uoluit, de iudicibus in supplicio? ampliatur a iudicibus in poenam ? Postulat ut, cum contra poenam causa tuta non fuerit, contra causam tuta poena sit. Non putas legem cauisse ut perires, quae cauit quemadmodum perires? Exoremus te, mulier, ut iterum absoluaris? Aut tu sacerdotium uiolasti, aut hi sacerdotem. Male de diis existimas, si sacerdoti suae tam sero succurrunt. lata est sententia; pronuntiatum est; damnata es: interrogo de hoc loco, mulier, responde mihi:

si nihil alius locus incestaris sto cestus pius narratio quis ago expono quando stuprum committo cum quo qui conscius iste quia probo damno sum quis postea accedo qui ille uirgo facio qui iaceo in carcer qui duco sum ad saxum qui inde projectum aio sui innocens quia pereo non possum ita lex de sacerdos impurus in iudicium quaero uolo de judex in supplicium amplio ab judex in poena postulo ut cum contra poena causa tueor non sum contra causa tueor poena sum non puto lex caveo ut pereo qui caveo quemadmodum pereo exoro tu mulier ut iterum absoluaris aut tu sacerdotium violo aut hic sacerdos mal de diuus existimo si sacerdos suus tam serus succurro fero sum sententia pronuntio sum damno sum interrogo de hic locus mulier respondeo ego


IVNI GALLIONIS. Beneficium, inquit, tibi dedi quod filiam tibi collocaui. Nunc uere, Miltiade, grauiorem fortunam carcere sustines: Callias tecum communicare dignatus est. Ego me redemptum putabam; filiae istius emptus sum. Steterunt ante oculos meos maiorum imagines emissusque sede sua Miltiades maiestate imperatoria refulsit et iterum meas inuocauit manus. IVLI BASSI. Calliae filiam uxorem duxi: hanc tibi, pater, iniuriam feci dum ingratus esse nolo. Placeas tibi licet et istas iactes diuitias: tantidem tamen redemi patrem, quanti a te redemptus sum.

ivni gallio beneficium inquam tu do qui filia tu colloco nunc uerus miltiades gravis fortuna carcer sustineo callias tu communicaris dignor sum ego ego reemo puto filia iste emo sum sto ante oculus meus magnus imago emitto sedes suus miltiades maiestas imperatorius refulgeo et iterum meus invoco manus ivli bassi calliae filia uxor duco hic tu pater iniuria facio dum ingratus sum nolo placeo tu licet et iste jacto diuitiae tantus tamen redemo pater quantus ab tu reemo sum


CLODI TVRRINI. Tu Mucio diceres: “non est quod ostendas istam manum?” tu Scipioni post deletam Carthaginem: “tace?” loquax est uirtus nec ostendit se tantum, sed ingerit. Aiunt ecce nunc quidam: cessit pater filio et in hoc abdicat, ut uideatur uerum fuisse certamen. Opta, pater, ut et a nepote uincaris. “Postea, inquit, pugnare fortiter poteris.” unde scio? uulneribus me senem feci. Quis te felicior? tu omnes uicisti, te filius. Quanto honestius modo pater et filius inter se contenderunt, honestiorem facturus uictum uter uicisset. Dubito quid faciam. taceam ?

claudus tvrrini tu mucius dico non sum qui ostendo iste manus tu scipio post deleo carthago taceo loquax sum uirtus neque ostendo sui tantus sed ingero aio ecce nunc quidam cedo pater filius et in hic abdico ut uideo uerus sum certamen opto pater ut et ab nepos uincaris postea inquam pugno fortis possum unde scio uulnus ego senex facio quis tu felix tu omnis vinco tu filius quantus honestus modo pater et filius inter sui contendo honestus facio uictus uter vinco dubito quis facio taceo


† tacitam nescio quam BROCCO cuidam non malo rhetori uisum erat, qui dixerat adulescentem uideri sibi habere capitalia quaedam uitia; male de se existimare eum qui ire ad iudicem strictum innocentiae nollet. ARGENTARIVS omnes priores transiit partes, statim ad hoc uenit: debueritne patri parere an non debuerit; et in figuram contulit declamationem. “uolo, inquit, aliquis filium abdicet, qui petiit a patre paupere, ut in adoptionem diuiti daretur; quam bonam, inquit, causam pater habebit! dicet hic.” deinde sic transiit, cum declamasset eam controuersiam quae posita non erat: “si ille filius malam causam haberet, ego bonam habeo.”

taceo nescio quam brocco quidam non malus rhetor uideo sum qui dico adulescens uideo sui habeo capitalis quidam uitium malus de sui existimaris is qui eo ad judico stringo innocentia nolo argentarivs omnis prior transeo pars statim ad hic uenio debeo pater pareo an non debeo et in figura confero declamatio uolo inquam aliquis filius abdico qui peto ab pater pauper ut in adoptio dives do quam bonus inquam causa pater habeo dico hic deinde sic transeo cum declamo is controuersia qui pono non sum si ille filius malus causa habeo ego bonus habeo


VARIVS GEMINVS dixit maluisse solum ire; hostes enim auctoritate legatorum non moueri, ad lacrimis patrum saepe flecti. SILO POMPEIVS ait: putaui utilius esse priuata illum pecunia redimi: minoris enim posse aestimari quam si tamquam imperator redimeretur. ARGENTARIVS ait: nihil tam iniquom erat quam legatos ad redemptionem mitti; numquam enim reddidissent quem sic desiderari publice iudicassent. itaque praecucurri rogaturus et hoc dicturus: exercitus contemnit illum, respublica relinquit.

varivs geminvs dico malo solus eo hostis enim auctoritas legatus non moueo ad lacrima pater saepe flecto silus pompeivs aio puto utilis sum priuo ille pecunia redimo paruus enim possum aestimaris quam si tamquam imperator redimo argentarivs aio nihil tam iniquus sum quam legatus ad redemptio mitto numquam enim reddo qui sic desidero publicus judico itaque praecurro rogo et hic dico exercitus contemno ille respublica relinquo


nouissime: an praecidi uoluerit. Hispo ROMANIVS separatim quasi iuris quaestionem fecit: an qui non redemit filium, non possit ab eo alimenta petere. sed hoc utraque quaestio continet, ut aiebat GALLIO, et prior in qua quaeritur, an omnis pater alendus sit; dicitur enim: quid si quis filium excaecauerit? quid si quis non redemerit? et cum ad alteram quaestionem uentum est in qua quaeritur, an hic pater alendus sit, nihil aliud potest dici quare non alatur, quam quod non redemit, quam quod duplam promisit, ut manus praeciderentur. Graecorum improbam quaestionem satis erit in eiusmodi controuersiis semel aut iterum adnotare: an in tyrannicidam uti pater hac lege possit. quasi sacras et publicas manus esse, in quas sibi ne piratae quidem licere quicquam putent. nostri hoc genus quaestionis submouerunt.

nouus an praecido uolo hispo romanivs separatim quasi ius quaestio facio an qui non redimo filius non possum ab is alimentum peto sed hic uter quaestio contineo ut aio gallio et prior in qui quaero an omnis pater alo sum dico enim quis si quis filius excaecauerit quis si quis non reemo et cum ad alter quaestio uenio sum in qui quaero an hic pater alo sum nihil alius possum dico quare non alo quam qui non redimo quam qui dupla promitto ut manus praecido graecum improbus quaestio satis sum in eiusmodi controversia semel aut iterum adnotaris an in tyrannicida uti pater hic lex possum quasi sacer et publicus manus sum in qui sui ne pirata quidem licet quisquam puto noster hic genus quaestio submoveo


Color et GALLIONI et Latroni et Montano placuit, ut nihil in Callian diceretur contumeliose, et redemptorem et socerum et infelicem. CESTIVS multa in auarum et feneratorem et mensularium et lenonem dixit, dum uult illud probare, reddidisse se beneficium, quod talem socerum habere sustinuisset. Latro dixit: filiam tuam dimittam; quid adultero faciam? pro uno rogas, duos eripis. Hanc HYBREAS aliter dixit sententiam: soi\ de\, moixe\, ti/ poih/sw; mh\ kai\ sou= *kalli/as path/r e)stin; Haec tota diuersa sententia est a priore, etiamsi ex eadem est petita materia. Illa non est similis sed eadem, quam dixit prior ADAEVS rhetor, ex Asianis non proiecti nominis, deinde ARELLIVS FVSCVS: a)xa/risto/s SOI dokw=, *kalli/a; ou)k oi)=das pou= MOI th\n xa/rin e)/dwkas;

color et gallio et latro et montanus placeo ut nihil in callion dico contumeliosus et redemptor et socer et infelix cestivs multus in auaris et fenerator et mensularius et leno dico dum uolo ille probaris reddo sui beneficium qui talis socer habeo sustineo latro dico filia tuus dimitto quis adultero facio pro unus rogo duo eripio hic hybreas aliter dico sententia soi de moixe tiberius poih sw mh kai sou kalli as path romanus e stin hic totus diuerto sententia sum ab prior etiamsi ex idem sum peto materia ille non sum similis sed idem quam dico prior adaevs rhetor ex asianus non projectum nomen deinde arellivs fvscvs ab xa risto senatus soi dokw kalli ab ou k oi do pou moi th n xa rus e dwkas


MENTONIS. Non misereris huius? miserior est quam frater: ille habuit sine dubio nouercam. “Conscia, inquit, est filia.” ego torqueri coepi, nouerca torquere. Consecuta es, mulier, quod uoluisti: solus omnium magis sensi nouercam cum perdidi. Porci Latronis. Habui filium tam bonum ut illum amare posset etiam nouerca, nisi in eam incidisset quae posset etiam filiam odisse. Hucine saecula recciderunt, ut parricidium puellare sit? Ita si magnitudinem rei non intellegit est idonea parricidio ? “Sed ueneficae, inquit, filia est.” Si parentes inspiciuntur, cur non potius patri uideatur similis cui placet, quam matri cui displicet? Denique non recuso quo minus in illa uel matris exigatur imitatio: illa cum huius aetatis esset nec nouerca erat nec uenefica.

mento non misero hic miser sum quam frater ille habeo sine dubius noverca conscius inquam sum filia ego torqueo coepio noverca torqueo consequor sum mulier qui uolo solus omnis magis sentio noverca cum perdo porcius latro habeo filius tam bonus ut ille amo possum etiam noverca nisi in is incido qui possum etiam filia odi hucine saeculum recido ut parricidium puellaris sum ita si magnitudo res non intellego sum idoneus parricidium sed venefica inquam filia sum si parens inspicio cur non potis pater uideo similis qui placeo quam mater qui displiceo denique non recuso quo paruus in ille uel mater exigo imitatio ille cum hic aetas sum neque noverca sum neque veneficus


CESTI PII. Non est quod putetis has lacrimas aut filiae esse aut reae: fratrem flet. Non prodesset tibi, puella, ne hoc quidem quod te frater amauit, nisi mater odisset. Hoc me occidisti, nouerca, quod scisti consciam eligere poenae. Dixit: anteactam eius uitam excutiamus. FVLVI Sparsi. Nefaria mulier, filiae quoque nouerca, ne mori quidem potuit, nisi ut occideret. Inter gladiatores quoque uictoris condicio pessuma est cum moriente pugnantis. nullum magis aduersarium timeas quam qui uiuere non potest, occidere potest.

cestus pius non sum qui puteo hic lacrima aut filia sum aut rea frater fleo non prosum tu puella ne hic quidem qui tu frater amo nisi mater odi hic ego occido noverca qui scio conscio eligo poena dico anteactam is uita excutio fvlvi spargo nefarius mulier filia quoque noverca ne morior quidem possum nisi ut occaedes inter gladiator quoque uictor condicio malus sum cum morior pugno nullus magis adversarius timeo quam qui uiuo non possum occaedes possum


ut iudicium ex foro in basilicam transferretur. Vsque eo ingenia in scolasticis exercitationibus delicate nutriuntur, ut clamorem, silentium, risum, caelum denique pati nesciant. Non est autem utilis exercitatio, nisi quae operi simillima est in quod exercet; itaque durior solet esse uero certamine. Gladiatores grauioribus armis discunt quam pugnant; diutius illos magister armatos quam aduersarius retinet. athletae binos simul ac ternos fatigant, ut facilius singulis resistant. cursores, quom intra exiguum spatium de uelocitate eorum iudicetur, id saepe in exercitationem decurrunt, quod semel decursuri sunt in certamine. multiplicatur ex industria labor quo condiscimus, ut leuetur quo decernimus.

ut iudicium ex forum in basilica transfero vsque is ingenium in scolasticis exercitatio delicatus nutrio ut clamor silentium risus caelum denique patior nescio non sum autem utilis exercitatio nisi qui operio similis sum in qui exerceo itaque durus soleo sum uerus certamen gladiator gravis arma disco quam pugno diu ille magister armatus quam aduersarius retineo athleta bini simul atque terni fatigo ut facilis singuli resisto cursor cum intra exiguus spatium de uelocitas is judico is saepe in exercitatio decurro qui semel decurro sum in certamen multiplico ex industria labor quo condisco ut levo quo decerno


Hancne meam esse fortunam? eodem tempore et abdicor et adoptor. Ista uidelicet domus adulescentem me non capit, quae te senem fecit. Quietiora tempora pauperes habuimus; bella ciuilia aurato Capitolio gessimus. Diuitias putas aurum et argentum, ludibria fortunae, quae interim cum ipsis dominis ueneunt? denuntio tibi, diues: etiamsi uenero dabo operam, quod in tua domo facillimum est, ut abdicer. Etiamsi multa contra expectationem accidunt, numquam tamen futurum putaui, ut aut pater meus liberos odisset aut diues concupisceret. Non desidero patrimonium: fragilis et caduca felicitas est, et omnis blandientis fortunae speciosus cum periculo nitor: et sine causa saepe fouit et sine ratione destituit. Vidi ego magni exercitus ducem sine comite fugientem; uidi ambitiosa turba clientium limina deserta sub domino sectore uenalia. nam quid ex summis opibus ad egestatem deuolutos loquar? multa tibi succurrent exempla, etiamsi in una domo quaeras.

hic meus sum fortuna idem tempus et abdico et adopto iste uidelicet domus adulescens ego non capio qui tu senex facio quiesco tempus pauper habeo bellum ciuilis auro capitolium gero diuitiae puto aurum et argentum ludibrium fortuna qui interim cum ipse dominus ueneo denuntio tu diues etiamsi venio do opera qui in tuus domus facilis sum ut abdico etiamsi multus contra expectatio accido numquam tamen sum puto ut aut pater meus liber odi aut diues concupisco non desidero patrimonium fragilis et caducus felicitas sum et omnis blandio fortuna speciosus cum periculum nitor et sine causa saepe foveo et sine ratio destituo video ego magnus exercitus dux sine comes fugio uideo ambitiosus turba cliens limen desero sub dominus sector uenalis nam quis ex summus ops ad egestas deuolutos loquor multus tu succurro exemplum etiamsi in unus domus quaero


Tertiam fecit: cum quod utraque optat fieri non possit, an ea eligenda sit optio, qua ultio ad utramque perueniat. Ait quae mortem optat: mea optio et te uindicat, tua me non uindicat; nec hoc tibi mea optio praestat quod mihi: ex occiso raptore inuidiam. Illa respondet: optio tua me non uindicat. uindictam tu meam putas, non fieri quod uolo, fieri quod nolo ? etiam contumeliosum mihi erit, te dignam uideri in cuius honorem homo occidatur, me dignam non uideri in cuius honorem seruetur. isto modo et mea te uindicat: nempe lex duas poenas scripsit uitiatori: alteram passurus est; non eris inulta, nam raptor non erit inpunitus: habebit poenam, indotatam uxorem. Respondet: non eodem modo: morietur, sed utrique; seruabitur, sed non mihi. Quartam ibi fecit quaestionem: si non potest utriusque rata esse optio, utra dignior sit. Vltimam non quaestionem, sed tractationem: neminem non raptorem impunitum futurum, si haec via impunitatis monstraretur, ut qui plures rapuisset tutior esset; neminem non inuenturum aliquam humilem quae se in optionem commodaret.

tertia facio cum qui uter opto fio non possum an is eligo sum optio qui ultio ad uter pervenio aio qui mors opto meus optio et tu vindico tuus ego non vindico neque hic tu meus optio praesto qui ego ex occido raptor inuidia ille respondeo optio tuus ego non vindico vindicta tu meus puto non fio qui uolo fio qui nolo etiam contumeliosus ego sum tu dignus uideo in qui honor homo occaedes ego dignus non uideo in qui honor servo iste modo et meus tu vindico nempe lex duo poena scribo uitiator alter patior sum non sum inultus nam raptor non sum impunis habeo poena indotatus uxor respondeo non idem modo morior sed uterque servo sed non ego quartus ibi facio quaestio si non possum uterque reor sum optio uter dignus sum vltimam non quaestio sed tractatio nemo non raptor impunis sum si hic via impunitas monstro ut qui multus rapio tueor sum nemo non invenio aliqui humilis qui sui in optio commodo


FVSCVS ARELLIVS primam quaestionem hanc fecit: an qui duas rapuit perire utique debeat. Lex, inquit, quae dicit: “rapta raptoris aut mortem optet aut nuptias,” de eis loquitur qui singulas rapuerunt; non putauit quenquam futurum qui una nocte raperet duas. Non quaero quid optetis; quod seuerissime optare potestis occupo. necesse est raptorem mori. quare? utrique raptae ultio debet contingere. utramque non potes ducere, utrique mori potes. Vna pars legis ad hunc raptorem pertinet in qua mors est. Putate enim utramque nuptias optasse: quid futurum est? in raptoris matrimonium ambitus erit. Putate illum plures rapuisse quam duas: quid fiet? una nubet. nuptiae ad unam pertinebunt, mors ad omnes. Qui duas rapuit utrique debet mori. quare? dicam. quod uult eligat: si aut nuptias optabunt, aut altera mortem, altera nuptias, optabunt, non poterit fieri quod utraque uolet; uno modo poterit fieri quod utraque uolet, si utraque mortem optauerit: ergo fiat quo uno duae uindicari possunt. Hic tractauit:

fvscvs arellivs primus quaestio hic facio an qui duo rapio pereo utique debeo lex inquam qui dico rapio raptor aut mors opto aut nuptiae de is loquor qui singulus rapio non puto quenquam sum qui unus nox rapio duo non quaero quis opto qui seuerus optaris possum occupo necesse sum raptor morior quare uterque rapio ultio debeo contingo uter non possum duco uterque morior possum vna pars lex ad hic raptor pertineo in qui mors sum putas enim uter nuptiae opto quis sum sum in raptor matrimonium ambitus sum putas ille multus rapio quam duo quis fio unus nubo nuptiae ad unus pertineo mors ad omnis qui duo rapio uterque debeo morior quare dico qui uolo eligo si aut nuptiae opto aut alter mors alter nuptiae opto non possum fio qui uter uolo unus modo possum fio qui uter uolo si uter mors opto ergo fio quo unus duo uindico possum hic tracto


a quo? si permittitis nescio. IVNI GALLIONIS. “Sordidatus es, inquit; fles.” Quid aliud facere possum occisi pauperis filius? Pater meus in media ciuitate saluis legibus occisus est. quis hoc sine lacrimis narrare possit? non deponam has sordes, nisi inuenero cui induam. Quis occidit patrem meum? nescio. nihil amplius testari potes quam hanc uocem meam: adhuc nescio. Delibero interim et illam induam uestem quam patri meo reliquit percussor. “Cur me sequeris?” magistratus pos terga sua non summouent.

ab quo si permitto nescio ivni gallio sordido sum inquam fleo quis alius facio possum occido pauper filius pater meus in medius ciuitas salvus lex occido sum quis hic sine lacrima narro possum non depono hic sordeo nisi invenio qui induo quis occido pater meus nescio nihil amplus testaris possum quam hic uox meus adhuc nescio delibero interim et ille induo uestis quam pater meus relinquo percussor cur ego sequor magistratus pos tergum suus non summoveo


Et ad hanc controuersiam Graeci porrexerunt manum. dixit in hac NICETES : w(s d' h)/kousen o(/ti sumpo/sio/n e)stin, h)/lpizen. EVCTEMON dixit: pa/ntes e)no/mizon o(/ti *EC*L*A*T*O. GLAVCIPPVS CAPPADOX cum cenam luxuriosam descripsisset indignam maiestate praetoris adiecit: nu=n kai\ to\n kw=mon. Hoc idem elegantius dixit ADAEVS cum descripsisset cenam nocturnam: w(s e)rwtiko\s o( kw=mos! NICETES dixit: ou)de/pote teqe/amai a)nairou/menon. a)\n h( po/lis eu)tuxh=| ou)de\ o)/yh|. ARTEMON eodem loco aliam dixit sententiam: ou)de/pote teqe/amai a)nairou/menon. gu/nai, ou) kw/mou de/hsis. GLYCON dixit: w(s de\ a)phgge/lqh toi=s e)n tw=| desmwthri/w|: po/tos e)sti\ kai\ e(tai/ras klh=sis: a)ne/krage/ TIS ta/las: e)me\ a)/page, e)gw\ ga\r a)di/kws katekri/qhn.

et ad hic controuersia graecum porrigo manus dico in hic nicetes w senatus d h kousen o tiberius sumpo sio n e stin h lpizen evctemon dico pa ntes e no mizon o tiberius ec l ab t o glavcippvs cappadox cum cena luxuriosus describo indignus maiestas praetor adiicio nu n kai to n kw mos hic idem elego dico adaevs cum describo cena nocturnus w senatus e rwtiko senatus o kw mos nicetes dico ou de potis teqe amai ab nairou menon ab n h other lis eu tuxh ou de o yh artemon idem locus alius dico sententia ou de potis teqe amai ab nairou menon gu nautilus ou kw mou de hsis glycon dico w senatus de ab phgge lqh toi senatus e n tw desmwthri w other tos e sti kai e taos ras klh sum ab ne krage tis ta las e ego ab pagus e gw ga romanus ab deus kws katekri qhn