ALBVCIVS dixit: nescio quis feri et uiolenti animi uenit, ipsis credo dis illum impellentibus, ut futurae sacerdotis non uiolaret castitatem sed uideret. praedixit illi, abstineret a sacro corpore manum: “non est quod audeas laedere pudicitiam quam homines seruant, dii expectant.” et in perniciem ruenti suam “en,” inquit, “arma quae nescis tenere pro pudicitia,” et raptum gladium in pectus piratae sui intorsit. Hoc factum eius ne lateret eisdem dis immortalibus fuit curae: accusator inuentus est qui pudicitiae eius in foro testimonium redderet. Nemo credebat occisum uirum a femina, iuuenem a puella, armatum ab inermi: maior res uidebatur, quam ut posset credi sine deorum immortalium adiutorio gesta.

albvcivs dico nescio quis ferio et violens animus uenio ipse credo deus ille impello ut sum sacerdos non violo castitas sed video praedico ille abstineo ab sacro corpus manus non sum qui audeo laedo pudicitia quam homo seruo dius expecto et in pernicies ruo suus en inquam arma qui nescio teneo pro pudicitia et rapio gladius in pectus pirata suus intorqueo hic facio is ne lateo idem deus immortalis sum cura accusator inuenio sum qui pudicitia is in forum testimonium reddo nemo credo occido uir ab femina iuuenis ab puella armo ab inermis magnus res uideo quam ut possum credo sine deus immortalis adjutorium gero


eum non contempsi generum qui tyrannum contempserat. ACCIVS POSTVMIVS hoc colore usus est: nihil est, inquit, inuidia periculosius; hanc sapientes uiri uelut pestiferam uitandam esse praecipiunt: hanc uitaui. ingens inuidia erat: nemo non nobis obiecit fortunam liberorum nostrorum. oderant filiam meam feminae, me patres, quasi publici mali segregem et exprobratorem: quo uno modo honeste potui feci filiam meam ceteris similem, fortunam meam publicae parem: detracta omnis inuidia est; filiam non habeo honestiorem quam uos, seruum frugaliorem habui quam uos.

is non contemno gener qui tyrannus contemno accivs postvmivs hic color utor sum nihil sum inquam inuidia periculosus hic sapio uir uelut pestifer vito sum praecipio hic uitaui ingens inuidia sum nemo non nos obiacio fortuna liberi noster odi filia meus femina ego pater quasi publicus malus segrego et exprobrator quo unus modo honestus possum facio filia meus ceterus similis fortuna meus publicus par detraho omnis inuidia sum filia non habeo honestus quam tu seruus frugalis habeo quam tu


MONTANVS VOTIENVS MARCELLVM MARCIVM amicum suum, cuius frequenter mentionem in scriptis suis facit tamquam hominis diserti, aiebat hanc dixisse sententiam: inuenit quomodo damnata accusaret, moriens occideret, torta torqueret. non est hoc indicium sed alterum nouercae ueneficium. Latro dixerat cum descripsisset tormenta: instabam super caput non accusator, sed tortor; ipse ignes subiciebam, ipse ad intendendum eculeum manus admouebam. Ego non bibam sanguinem istius, non eruam oculos? filium mihi eripuit; nisi citius illam oppressissem et filiam abstulisset. TRIARIVS dixit: cum accusarem obieci ueneficium: in ultima parte inter preces meas excitaui puellam ad ultionem fratris sui. haec res maxime iudices mouit, haec maxime nouercam offendit. ALBVCIVS dixit: postquam nominauit filiam ad me respexit: uidelicet ut sciret an satis torsisset. NICETES egregie dixit in hoc eodem loco: sunoi=de/ moi/, FHSIN, h( quga/thr, kai\ prose/qhken: e)k tou/tou.

montanvs votienvs marcellvm marcivm amicus suus qui frequens mentio in scribo suus facio tamquam homo dissero aio hic dico sententia inuenio quomodo damno accuso morior occaedes torqueo torqueo non sum hic indicium sed alter nouerca veneficium latro dico cum describo tormentum insto super caput non accusator sed tortor ipse ignis subicio ipse ad intendo equuleus manus admouebam ego non bibo sanguis iste non eruo oculus filius ego eripio nisi cieo ille opprimo et filia aufero triarivs dico cum accusaris objacio veneficium in ulter pars inter prex meus excitaui puella ad ultio frater suus hic res magnus iudex moueo hic magnus noverca offendo albvcivs dico postquam nomino filia ad ego respicio uidelicet ut scio an satis torqueo nicetes egregius dico in hic idem locus sunoi de moi fhsin h quga thr kai prose qhken e k tou tou


quo tempore uxor torta est nihil adhuc de tyrannicidio cogitabam; postea cogitaui et haec ipsa mihi causa cogitandi fuit uxoris ultio. Vtrumque secutus est, ut illa marito silentium imputare non posset, et ut maritus imputare illi tyrannicidium posset. Latro dixit se iam tunc de tyrannicidio cogitasse, sed uxori non indicasse. FABIANVS philosophus colorem magis bono uiro conuenientem introduxit, quam oratori callido. Dixit enim et cogitasse se tyrannicidium et uxori indicasse et illam tum quidem fecisse quod probam feminam facere oportuit, nunc peccare quod putet beneficium esse recte facere. Hic color illi et in illa parte profuit: si beneficium putas te dedisse quod tyrannicidium non prodidisti, ego prior dedi qui tibi tyrannicidium credidi. Repudium † ex tuo quoius liberorum cupiditate, quo semper uti tamquam maritus debuisset, postea magis tamquam tyrannicida.

quo tempus uxor torqueo sum nihil adhuc de tyrannicidium cogito postea cogito et hic ipse ego causa cogito sum uxor ultio vtrumque sequor sum ut ille marito silentium imputo non possum et ut maritus imputo ille tyrannicidium possum latro dico sui iam tunc de tyrannicidium cogito sed uxor non indico fabianvs philosophus color magis bonus uir conuenio introduco quam orator callidus dico enim et cogito sui tyrannicidium et uxor indico et ille tum quidem facio qui proba femina facio oportet nunc peccaris qui puto beneficium sum rectus facio hic color ille et in ille pars prosum si beneficium puto tu do qui tyrannicidium non prodo ego prior do qui tu tyrannicidium credo repudium ex tuus qui liberi cupiditas quo semper uti tamquam maritus debeo postea magis tamquam tyrannicida


Non est credibile temperasse a libidine piratas omni crudelitate efferatos, quibus omne fas nefasque lusus est, simul terras et maria latrocinantes, quibus in aliena impetus per arma est; iam ipsa fronte crudeles et humano sanguine adsuetos, praeferentes ante se uincula et catenas, grauia captis onera, a stupris remouere potuisti, quibus inter tot tanto maiora scelera uirginem stuprare innocentia est? Sed lupanar excepit. omnis sordida iniuriosaque turba huc influit, nec quisquam eo ut iudicet uenit. At omnes fauere fabulis tuis? at omnibus persuasum est? nemo in tanta euntium redeuntiumque turba inuentus est, qui fortunae tuae uellet inludere? ergo tu, cum tam innocens quam dicis uixeris, ista passa credis deos esse ? “Nihil,” inquit, “passa sum.” hoc satis est nupturae, sacerdoti parum. Vbi adhuc fuisti? discede, ignota es: ubi non fuisti? discede, nimium nota es. P.

non sum credibilis tempero ab libido pirata omnis crudelitas effero qui omnis fas nefas lusus sum simul terra et mare latrocinor qui in alienus impetus per arma sum iam ipse frons crudelis et humanus sanguis assuesco praefero ante sui uinculum et cateno grauis capio onus ab stuprum removeo possum qui inter tot tantus magnus scelus uirgo stupraris innocens sum sed lupanar excipio omnis sordidus injuriosus turba huc influo neque quisquam is ut iudico uenio at omnis faveo fabula tuus at omnis persuadeo sum nemo in tantus eo redeo turba inuenio sum qui fortuna tuus uolo illudo ergo tu cum tam innocens quam dico vivo iste patior credo deus sum nihil inquam patior sum hic satis sum nubo sacerdos parum vbi adhuc sum discedo ignotus sum ubi non sum discedo nimium nosco sum p


Cum diceret partem adulescentis Latro et tractaret adoptionis locum, dixit: iam iste ex imo per adoptionem nobilitati inseritur; et alia in hanc summam. Maecenas innuit Latroni” festinare Caesarem; finiret iam declamationem. Quidam putabant hanc malignitatem Maecenatis esse; effecisse enim illum non ne audiret quae dicta erant Caesar, sed ut notaret. Tanta autem sub diuo Augusto libertas fuit, ut praepotenti tunc M. Agrippae non defuerint qui ignobilitatem exprobrarent. Vipsanius Agrippa fuerat, at Vipsani nomen quasi argumentum paternae humilitatis sustulerat et M. Agrippa dicebatur. cum defenderet reum, fuit accusator qui diceret: “Agrippa, M. et quod in medio est” — uolebat Vipsanium intellegi — “concurrite: Agrippa, malum habebis; responde si dis placet, Marce.” Vtique mihi uidetur admiratione dignus diuus Augustus sub quo tantum licuit, sed horum non possum misereri qui tanti putant caput potius quam dictum perdere. Latro dignus fuit miseratione qui ne excusare quidem errorem suum potuit. nihil est autem crudelius quam sic offendere, ut magis sis offensurus si satisfeceris.

cos dico pars adulescens latro et tracto adoptio locus dico iam iste ex imus per adoptio nobilitas insero et alius in hic summa maecenas innuo latro festino caesaris finio iam declamatio quidam puto hic malignitas maecenas sum efficio enim ille non ne audio qui dictum sum caesar sed ut noto tantus autem sub diuus augustus libertas sum ut praepossum tunc m agrippa non desum qui ignobilitas exprobro vipsanus agrippa sum at vipsanus nomen quasi argumentum paternus humilitas tollo et m agrippa dico cum defendo reus sum accusator qui dico agrippa m et qui in medium sum uolo vipsanius intellego concurro agrippa malus habeo respondeo si deus placeo marcus vtique ego uideo admiratio dignus diuus augustus sub quo tantus licet sed hic non possum misereo qui tantus puto caput potis quam dico perdo latro dignus sum miseratio qui ne excuso quidem error suus possum nihil sum autem crudelis quam sic offendo ut magis sum offendo si satisfeceris


Pars altera. ARELLI FVSCI patris. Me miserum, pater! irae tuae detractum est nihil, tempori multum. infelicior sum quam si neutrum exorassem; mortem timeo postquam mihi omnes gratulati sunt. Quid tibi, optime socer, pro ista misericordia tua, qua mihi et patri meo pepercisti, precer, nisi superstitem filiam? PAPIRI FABIANI. Non possum dissimulare, pater: quod illum exoraui, tuum beneficium est; certe cum exoratus est, hoc dixit: aliud quidem suadebat dolor meus, sed quid faciam patris iudicio? misereor. Miserere, patec: scis quam breuis sit aduocatio mea. “Misereor,” inquit; uis uerum dicam quid dixerit? “patris tui.” unde ego miser ab hoc patre ueniens timerem patrem ?

pars alter arelli fvsci pater ego miser pater ira tuus detraho sum nihil tempus multus infelix sum quam si neuter exoro mors timeo postquam ego omnis gratulor sum quis tu optume socer pro iste misericordia tuus qui ego et pater meus parco preco nisi superstito filia papiri fabiani non possum dissimulo pater qui ille exoraui tuus beneficium sum certus cum exoro sum hic dico alius quidem suadeo dolor meus sed quis facio pater iudicium misereo misereor patec scio quam breuis sum advocatio meus misereo inquam uolo uerus dico quis dico pater tuus unde ego miser ab hic pater venio timeo pater


Pompei SILONIS. De patre uestro merui bene, quamquam eum per aetatem nosse non possum; sed habet et ille beneficium meum: duos eius filios alui. Surge infelix senex. quid? putatis illum flere quod eget? immo quod abdicauit, quod non aluit. ARGENTARII. Vides enim, liberalis in domo tua esse coepi: ille propter me duxit uxorem, cum fortasse iuuenem adoptare posset. Haec abdicantis fuere uerba: “i ad illum quem magis amas quam patrem.” Non omnibus imperiis patris parendum est. nihil in te noui facio: scis me et priori patri non paruisse. Venit immissa barba capilloque deformi,. non senectute sed fame membris trementibus, semesa et tenui facie atque elisa ieiunio uoce ut uix exaudiri posset, introrsus conditos oculos uix alleuans:

pompejus silo de pater uester mereo bene quamquam is per aetas nosco non possum sed habeo et ille beneficium meus duo is filius alo surgo infelix senex quis puto ille fleo qui egeo immo qui abdico qui non alo argentarius video enim liberalis in domus tuus sum coepio ille propter ego duco uxor cum fortasse iuuenis adoptaris possum hic abdico sum uerbum eo ad ille qui magis amo quam pater non omnis imperium pater pareo sum nihil in tu nouus facio scio ego et prior pater non pareo venio immitto barba capillus deformis non senectus sed fames membrum tremo semesus et tenuis facies atque elido jejunium uox ut uix exaudio possum introrsum condio oculus uix alleuans


Asini Pollionis. Aequas mihi praebete aures: dabo uobis etiam damnatum absoluendum. “Viuit, inquit, frater.” non credo. “seruauit, inquit, me.” fecisti ut crederem. Haec est summa rerum gestarum: in ea domo in qua facile parricidium creditum est, ego fratrem occidere non potui, frater patrem. “Quid mihi cum ista tabula? semel mori uolo.” Q. HATERI. Emicabant densis undique nubibus fulmina et terribili fragore horridae tempestates absconderant diem: imbres undique et omnia procellis saeuientia: expectat, inquam, parricidam mare. intumuerat subitis tempestatibus mare iustis quoque nauigiis horrendum. Fateor, fateor, dixi: fratrem tibi, si innocens est, Fortuna, conmendo. Inueni relictum etiam a naufragis nauigium fragmentum infelix et iam nauigaturis omen, quod si quis gubernator uidisset,

asinius pollio aequo ego praebeo auris do tu etiam damno absolvo vivo inquam frater non credo seruo inquam ego facio ut credo hic sum summus res gero in is domus in qui facilis parricidium credo sum ego frater occaedes non possum frater pater quis ego cum iste tabula semel morior uolo q hateri emico densus undique nubis fulmen et terribilis fragor horridus tempestas abscondo dies imber undique et omnis procella saevio expecto inquam parricida mare intumesco subeo tempestas mare iustus quoque navigium horreo fateor fateor dico frater tu si innocens sum fortuna conmendo inuenio relinquo etiam ab naufragus navigium fragmentum infelix et iam nauigaturis omen qui si quis gubernator uideo


Pertinere autem ad rem non puto quomodo L. Magius gener T. Liui declamauerit, quamuis aliquo tempore suum populum habuerit, cum illum homines non in ipsius honorem laudarent, sed in soceri ferrent; quomodo L. Asprenas aut Quintilianus senex declamauerit: transeo istos quorum fama cum ipsis extincta est. De SCAVRO si me interrogatis, cum illum mecum audieritis, iniqui estis. Non noui quemquam cuius ingenio populus Romanus pertinacius ignouerit. Dicebat neglegenter: saepe causam in ipsis subselliis, saepe dum amicitur discebat; deinde litiganti similior quam agenti cupiebat euocare aliquam uocem aduersariorum et in altercationem peruenire: uires suas nouerat. Nihil erat illo uenustius, nihil paratius: genus dicendi antiquum, uerborum quoque non uulgarium grauitas, ipse uultus habitusque corporis mire ad auctoritatem oratoriam aptatus.

pertineo autem ad res non puto quomodo l magus gener t livius declamauerit quamuis aliquis tempus suus populus habeo cum ille homo non in ipse honor laudo sed in socer fero quomodo l asprenas aut quintilianus senex declamauerit transeo iste qui fama cum ipse extingo sum de scavro si ego interrogo cum ille ego audio iniquus sum non nouus quisquam qui ingenium populus romanus pertinax ignosco dico neglegenter saepe causa in ipse subsellium saepe dum amicitur disco deinde litigo similis quam ago cupio euocaris aliqui uox adversarius et in altercatio pervenio uis suus nosco nihil sum ille venustus nihil paro genus dico antiquus uerbum quoque non uulgarium gravitas ipse uultus habeo corpus mirus ad auctoritas oratoria apto


in tanta morum uarietate uidete quantulum sit quod excusem: non ambitioni, non inertiae ueniam peto; misericors sum, non possum occidere hominem. Gratulare, pater, naturae meae: numquam eiusmodi filius parricidium faciet. hoc uitium a te traxisse uideor. an non putatis misericordem, qui quem damnauit puniendum fratri dedit? Centurio Luculli Mithridaten non potuit occidere — dextra simul ac mens elanguit — pro bone Iuppiter, Mithridaten quam non dubium parricidam! Pompei SILONIS. Gaude pater: neuter ex filiis tuis parricidium fecit. Dimisi a portu naufragum. narra, pater, quomodo te dimiserit sic dimissus. Vis, pater, scire accusator nocentior sit an reus? coice in alteram nauem nouercam; illa faciat uota, precetur: si neminem innocentem accusauit, si priuignum immerentem non oppressit: in eos piratas incidet, qui nesciant captos dimittere.

in tantus mos uarietas uideo quantulis sum qui excuso non ambitio non inertia uenia peto misericors sum non possum occaedes homo gratularis pater natura meus numquam eiusmodi filius parricidium facio hic uitium ab tu traho uideo an non puto misericordem qui qui damno punior frater do centurio lucullus mithridates non possum occaedes dextera simul atque mens elanguesco pro bonus iuppiter mithridates quam non dubius parricida pompejus silo gaudeo pater neuter ex filius tuus parricidium facio dimitto ab portus naufragus narro pater quomodo tu dimitto sic dimitto volo pater scio accusator noceo sum an reus coix in alter nauis noverca ille facio uotum preco si nemo innocens accuso si priuignus immerens non opprimo in is pirata incido qui nescio capio dimitto


SILO POMPEIVS huic quaestioni praeponebat illam ex qua in hanc transitus iit: an etiam si propter hoc uerbum patris periit, damnari tamen pater non debeat: nec enim euentus imputari debet cuiusque rei, sed consilium. si post hoc uerbum puella uixisset, numquid patrem dementiae damnare posses? atque post hoc uerbum si quid factum est, non a patre sed a puella factum est. non oportet autem illius temeritatem dementiam uideri patris. Post hanc quaestionem faciebat illam:

silus pompeivs hic quaestio praepono ille ex qui in hic transitus eo an etiam si propter hic uerbum pater pereo damnaris tamen pater non debeo neque enim euentus imputaris debeo quisque res sed consilium si post hic uerbum puella vivo numquid pater dementia damnaris possum atque post hic uerbum si quis facio sum non ab pater sed ab puella facio sum non oportet autem ille temeritas dementia uideo pater post hic quaestio facio ille


Porci Latronis. Pro di boni, et haec puella hospitio patris excepta est? Prohibeo domo terra prohibendam. Bonae spei uxor, bonae spei nurus, quae amare potest captiuum, odisse uel patrem. “Captus,” inquit, “in tenebris iacebam.” Narra, obsecro, soceri tui beneficia. Possum, iudices, esse securus? filius meus ait se uxori parricidium debere. CESTI PII. Quis interfuit nuptiis tuis? pater? denique puellae pater?

porcius latro pro deus bonus et hic puella hospitium pater excipio sum prohibeo domus terra prohibeo bonus spes uxor bonus spes nurus qui amo possum captiuus odi uel pater capio inquam in tenebrae jaceo narro obsecro socer tuus beneficium possum iudex sum securus filius meus aio sui uxor parricidium debeo cestus pius quis intersum nuptiae tuus pater denique puella pater


BLANDVS. Hic qui unde uiuat non habet, quam care tyrannicidas uestros emancipat! Quid ais, pirata filii, piratarum magister, eius crudelitatis emptor cuius nec pirata uenditor est? Romani Hisponis. “Pater piratis salutem:” hanc eripis filio. “Duplam dabo:” quid necesse est? potui uilius solui. “ut praecidatis manus.” obstipuerunt piratae et cum dimitterent dixerunt: “indica patri tuo non omnia piratas uendere.” MENTONIS. Adhuc, iudices, tamquam pro meis manibus egi, uerum confitendum: uobis remissae sunt. exhibeo, respublica, piratarum depositum tibi: manus hae tuae saluae ad te perlatae sunt. fac quod uoles. illud unum rogo, si peccauerunt, cuilibet uinciendas trade: si isti trades, sic alligabit quomodo soluit: praecidet.

blandvs hic qui unde vivo non habeo quam caris tyrannicida uester emancipo quis aio pirata filius pirataris magister is crudelitas emptor qui neque pirata vendito sum romanus hisponis pater pirata salus hic eripio filius dupla do quis necesse sum possum vilis soluo ut praecido manus obstipesco pirata et cum dimitto dico indico pater tuus non omnis pirata uendo mento adhuc iudex tamquam pro meus manus ago uerus confiteor tu remitto sum exhibeo respublica pirataris depono tu manus hic tuus salvus ad tu perfero sum facio qui uolo ille unus rogo si pecco qui vincio trado si iste trado sic alligo quomodo soluo praecido


Parui adulescens magnis exemplis. deceptus sum, dum cogito mecum Horatium Etruscas acies corpore suo summouentem et Mucium in hostili ara manum urentem et dum te, Deci, cogito qui et ipse noluisti patri cedere. Transibo in subsellia tua, complectar inuitum: licet repugnes, fortior sum. FVLVI Sparsi.

paruus adulescens magnus exemplum decipio sum dum cogo ego horatius etruscus acies corpus suus summouentem et mucius in hostilis ara manus uro et dum tu decius cogo qui et ipse nolo pater cedo transeo in subsellium tuus complector invitus licet repugno fortis sum fvlvi spargo


quod dominae seruis conlocatae sunt. FVLVI Sparsi. Eligitur maritus quem sanus pater dotalem dedisset. Gener tuus ipsis nuptiis crucem meruit. Egregium generum in quo nihil est gloriosius quam quod inter cruciarios non est! Grauissima ipsi quoque seruo facta est iniuria: dominam suam illi non licuit seruare uirginem. Blandi. Fecit etiam seruo iniuriam , cui detraxit abstinentiae gloriam. Nuptiis suis manumissus est. 0 matrimonium omni adulterio turpius!

qui domina seruus conloco sum fvlvi spargo eligo maritus qui sanus pater dotal do gener tuus ipse nuptiae crux mereo egregius gener in quo nihil sum gloriosus quam qui inter cruciarius non sum gravis ipse quoque seruus facio sum iniuria domina suus ille non licet seruo uirgo blandio facio etiam seruus iniuria qui detraho abstinentia gloria nuptiae suus manumitto sum matrimonium omnis adulterium turpis


Divisio. Lateo hac usus est diuisione: an licuerit filio tunc uindicare; an oportuerit; an si licuit et oportuit, ignoscendum sit illi si non potuit indulgentia repugnante. An licuerit in illa diuisit: an tunc liceat adulterium filio uindicare, cum maritus non adest; an tunc liceat, ubi maritus in eo loco est quasi omnino non esset. An oportuerit tractationis quidem est, quam ut quisque uult uariat; Latro sic tamen ordinauit: oportuit, etiamsi pater non iuberet, occidere adulteram uiri fortis uxorem; oportuit iubente patre, etiamsi ipse posset occidere; oportuit, cum et iuberet et ipse non posset. Noui declamatores illam quaestionem temptauerunt ex uerbo legis natam “adulterum cum adultera qui deprehenderit, dum utrumque corpus interficiat, sine fraude sit:” an nemo possit occidere, nisi qui deprehenderit; temptauerunt et illam: an possit abdicari filius ob id quod illi facere sua lege licuit.

divisio lateo hic utor sum diuisio an liceo filius tunc uindico an oportet an si licet et oportet ignosco sum ille si non possum indulgeo repugno an liceo in ille diuido an tunc licet adulterium filius uindico cum maritus non adsum an tunc licet ubi maritus in is locus sum quasi omnino non sum an oportet tractatio quidem sum quam ut quisque uolo vario latro sic tamen ordino oportet etiamsi pater non iubeo occaedes adulter uir fortis uxor oportet jubeo pater etiamsi ipse possum occaedes oportet cum et iubeo et ipse non possum novius declamator ille quaestio tento ex uerbum lex nata adulter cum adultero qui deprehendo dum uterque corpus interfacio sine fraus sum an nemo possum occaedes nisi qui deprehendo tento et ille an possum abdicaris filius ob is qui ille facio suus lex licet


IVNI GALLIONIS. Violentus et inpotens senex hominem liberum sinu meo rapui. Quod seruare tibi difficile est auo dona. Quotiens, miserrume puer, audies a nouerca: “quis es, fugitiue? reductus es?” Habui filiam, quamuis iste unum filium habeat, fecundam. quam indulgenter puerperia diuisit! natus est filius, dixit: “filius hic meus est;” natus est alter, dixit: “hic patris est;” natus est tertius, dixit: “hic aui est.” Cum quaereret iste filium erant qui suaderent et dicerent: “tace, meruit excludi.” CESTI PII. Quam causam rapiendi habui, inpotens senex? numquid fratres eius occideram? Ignoscite mihi, si tantum filiae meae mandata narro: hanc solam ex meis morientem uidi. Habui filiam: de omnibus meis habeo dicendum “habui.” Vagabatur lugu bri sordidaque praetexta; omnes illius miserebantur, quosdam etiam dicentis audiui: “quid?

ivni gallio violentus et impotens senex homo liber sinus meus rapio qui seruo tu difficilis sum auus donum quotiens miserrume puer audio ab noverca quis sum fugitiue reduco sum habeo filia quamuis iste unus filius habeo fecundus quam indulgenter puerperium diuido nascor sum filius dico filius hic meus sum nascor sum alter dico hic pater sum nascor sum tertius dico hic auis sum cos quaero iste filius sum qui suadeo et dico taceo mereo excludo cestus pius quam causa rapio habeo impotens senex numquid frater is occido ignosco ego si tantus filia meus mandatum narro hic solus ex meus morior uideo habeo filia de omnis meus habeo dico habeo vago lugu bri sordidus praetexo omnis ille misereo quidam etiam dico audio quis


Hanc controuersiam et ab IVLIO SABINO bene declamari memini. Describe, inquit, describe tyrannum occisum et te cum ingenti gloria ex arce deductum. 0 te parricidam, nisi post tyrannicidium quoque intellegis, quanto frater tuus honestius perierit quam tu occideris. Illud non probaui quod multa in re seuera temptauit salse dicere. erat autem urbanissimus homo, ut uobis saepe narraui, ut quidquid in eloquentia illi deerat urbanitate pensaret.

hic controuersia et ab ivlio sabino bene declamaris memini describo inquam describo tyrannus occido et tu cum ingens gloria ex arx deduco tu parricida nisi post tyrannicidium quoque intellego quantus frater tuus honestus pereo quam tu occaedes ille non probo qui multus in res seuerus tento salio dico sum autem urbanus homo ut tu saepe narro ut quisquis in eloquentia ille desum urbanitas penso


ille abdicationem uirtute deleuit, ego merui. Divisio. Prima quaestio illa ab omnibus facta est uulgaris: an filius ob id quod sui iuris sit abdicari possit; deinde: an debeat. haec tota tractationis est. Graeci illam quaestionem primam solent temptare, quam Romanae aures non ierunt: an uir fortis abdicari possit. non uideo autem quid adlaturi sint, quare non possit. nam quod et uir fortis est et totiens non plus iuris illi adfert, sed plus commendationis.

ille abdicatio uirtus deleo ego mereo divisio primus quaestio ille ab omnis facio sum uulgaris an filius ob is qui suus ius sum abdicaris possum deinde an debeo hic totus tractatio sum graecum ille quaestio primus soleo tento quam romanus auris non eo an uir fortis abdicaris possum non uideo autem quis affero sum quare non possum nam qui et uir fortis sum et totiens non multus ius ille affero sed multus commendatio


ARELLI FVSCI. Explicantur crudelitatis aduersus infelicem feminam adparatus et illa instrumenta uirorum quoque animos ipso uisu frangentia ad excutiendam muliebris pectoris conscientiam proponuntur; instat ante denuntiationibus quam tormentis tyrannus et minando torquet: tacet. uidet intentum tyranni uultum, uidet oculos minaces: tacet. plus tibi praestare non potuit si de te liberos sustulisset. flagellis caeduntur artus, uerberibus corpus abrumpitur exprimunturque ipsis uitalibus cruores: tacet. an sit tibi ista datura liberos nescio; tyrannicidium dedit. Ita tu, mulier, non uis parere ? delicata es, cruciatus puerperi times. Fremebat indignatione captae ciuitatis maritus et consilio suo et uxoris adiutorio fortior: quomodo occidam tyrannum? quae pars accedenti maxime uacat? ubi custodiae cessant? ubi natura loci minore munimento uirtutem non summouet? Sic uir et uxor noctes exercebant: miraris si transiit quinquennium inter uxorem tortam, occupatum uirum? Saeuiebat etiamnunc tyrannus; torquebantur in conspectu maritorum uxores; paenitebat matres fecunditatis suae.

arelli fvsci explico crudelitas aduersus infelix femina apparatus et ille instrumentum uir quoque animus ipse uideo frango ad excutio muliebris pectus conscientia propono insto ante denuntiatio quam tormentum tyrannus et mino torqueo taceo uideo intentus tyrannus uultus uideo oculus minax taceo multus tu praesto non possum si de tu liber tollo flagellum caedo artus uerber corpus abrumpo exprimunturque ipse uital cruor taceo an sum tu iste do liber nescio tyrannicidium do ita tu mulier non uolo pareo delicatus sum cruciatus puerperium timeo fremo indignatio capio ciuitas maritus et consilium suus et uxor adjutorium fortis quomodo occaedes tyrannus qui pars accedo magnus uaco ubi custodia cesso ubi natura locus paruus munimentum uirtus non summoueo sic uir et uxor nox exerceo miror si transeo quinquennium inter uxor torqueo occupo uir saeuiebat etiamnum tyrannus torqueo in conspectus maritus uxor paeniteo mater fecunditas suus


EVCTEMON dixit: mhtruia/, xrhsto\n eu(=ron ma/rtura. w)= paidi/on eu)sebe/s! w)= paidi/on a)na/cion th=s mhtro\s, o(/lon de\ patro/s! MVRREDIVS mimico genere fatuam sententiam dixit, cum dixisset nouercam disputare contra filii sui testimonium: facit, inquit, quod solet; pro amatore sanguini suo non parcit. NICOCRATES LACON aridus et exsuctus declamator dixit: tou= me\n i)di/ou ma/rturos e)fei/sato, tou= d' e)mou= katefro/nhsen. *(ermago/ras cum miserabilem dixisset pueri condicionem esse, qui infestae nouercae et procuratori redderetur, dixit iam procuratorem clamare: ou)k e)/stin h(me/teros.

evctemon dico mhtruia xrhsto n eu rus ma rtura w paidi os eu sebum senatus w paidi os ab no cichorium th senatus mhtro senatus o lon de patro senatus mvrredivs mimicus genus fatua sententia dico cum dico noverca disputaris contra filius suus testimonium facio inquam qui soleo pro amator sanguis suus non parco nicocrates lacon aridus et exsuctus declamator dico tou ego n eo deus ou ma rturos e fei sero tou d e mou katefro nhsen ermago ras cum miserabilis dico puer condicio sum qui infestus nouerca et procurator reddo dico iam procurator clamo ou k e stin h ego teros


non ego illum uincebam, sed aetas. TVRRINVS hoc colore usus est: uolui, inquit, cedere, sed erant qui dicerent non licere; hoc enim nobis modo legem saluberrimam tolli. disputaturi contra praemium patris uidebantur et dicturi: non licet inter se cedere fortibus; non ipsorum tantum causa agitur, sed publica; omnium interest scire quis sit fortissimus. his uocibus hominum missus sum ad id certamen, in quo ad istum utraque pertineret uictoria. Quid putatis me dicturum? fortiorem me uisum? falsum est, cum hoc quoque, quod ego fortis eram, istius esset. quid ergo? quare uicerim quaeritis? uisum est ad ruborem totius iuuentutis pertinere, neminem pugnasse fortius quam senem. Et cum dixisset se praemia in patrem contulisse, dixit:

non ego ille uincebam sed aetas tvrrinvs hic color utor sum uolo inquam cedo sed sum qui dico non licet hic enim nos modo lex saluberrimam tollo disputo contra praemium pater uideo et dico non licet inter sui cedo fortis non ipse tantus causa ago sed publicus omnis intersum scio quis sum fortis hic uox homo mitto sum ad is certamen in quo ad iste uter pertineo uictoria quis puto ego dico fortis ego uideo falsus sum cum hic quoque qui ego fortis sum iste sum quis ergo quare uicerim quaero uideo sum ad rubor totus iuuentus pertineo nemo pugno fortis quam senex et cum dico sui praemium in pater confero dico


iste puer matrem non habet? patrem non habet? auum non habet?” ARELLI FVSCI patris. Tres filios filiae meae debes, unum mihi; sine apud me nutriatur. Quid times? ne non admittare, cum ueneris? Exposuisse hactenus iuuat; iam nunc fortuna aut nouerca narranda est. Vt uidit me haesit complexibus meis puer; osculabar miser, interrogabam de fratribus; dum interrogo, dum fleo, perueneram domum. Rogo ne hoc causam meam peiorem fecerit quod ille quem rapui unicus erat.

iste puer mater non habeo pater non habeo auus non habeo arelli fvsci pater tres filius filia meus debeo unus ego sine apud ego nutrio quis timeo ne non admittaris cum uenus expono hactenus iuuo iam nunc fortuna aut noverca narro sum vt uideo ego haereo complexus meus puer osculo miser interrogo de frater dum interrogo dum fleo pervenio domus rogo ne hic causa meus malus facio qui ille qui rapio unicus sum


Hoc genus sensus memini quendam praetorium dicere, cum declamaret controuersiam de illa quae egit cum uiro malae tractationis, quod uirgo esset, et damnauit; postea petiit sacerdotium. Nouimus, inquit, istam maritorum abstinentiam qui, etiamsi primam uirginibus timidis remisere noctem, uicinis tamen locis ludunt. Audiebat illum SCAVRVS, non tantum disertissimus homo sed uenustissimus, qui nullius umquam inpunitam stultitiam transire Passurus erat. statim Ouidianum illud: “inepta loci,” et ille excidit nec ultra dixit. Hoc autem uitium aiebat Scaurus a Graecis declamatoribus tractum, qui nihil non et permiserint sibi et inpetrauerint.

hic genus sensus memini quidam praetorium dico cum declamo controuersia de ille qui ago cum uir malus tractatio qui uirgo sum et damno postea peto sacerdotium nosco inquam iste maritus abstinentia qui etiamsi primus uirgo timidus remitto nox vicinus tamen locus ludo audio ille scavrvs non tantus dissero homo sed uenustissimus qui nullus umquam impunis stultitia transeo patior sum statim ouidianum ille ineptus locus et ille excido neque ultra dico hic autem uitium aio scaurus ab graecum declamator traho qui nihil non et permitto sui et inpetrauerint


Cum repeterem quos umquam bene declamantes audissem, occurrit mihi inter alios Fabianus philosophus, qui adulescens admodum tantae opinionis in declamando quantae postea in disputando fuit. Exercebatur aput Arellium Fuscum cuius genus dicendi imitatus plus deinde laboris impendit ut similitudinem eius effugeret, quam impenderat ut exprimeret. Erat explicatio Fusci Arelli splendida quidem sed operosa et implicata, cultus nimis adquisitus, conpositio uerborum mollior quam ut illam tam sanctis fortibusque praeceptis praeparans se animus pati posset; summa inaequalitas orationis, quae modo exilis erat, modo nimia licentia uaga et effusa: principia, argumenta, narrationes aride dicebantur, in descriptionibus extra legem omnibus uerbis, dummodo niterent, permissa libertas; nihil acre, nihil solidum, nihil horridum; splendida oratio et magis lasciua quam laeta.

cos repeto qui umquam bene declamo audio occurro ego inter alius fabianus philosophus qui adulescens admodum tantus opinio in declamo quantus postea in disputo sum exerceo aput arellium fuscus qui genus dico imitor multus deinde labor impendo ut similitudo is effugio quam impendo ut exprimo sum explicatio fuscus arelli splendidus quidem sed operosus et implicata cultus nimis acquiro compositio uerbum mollio quam ut ille tam sanctus fortis praecipio praeparo sui animus patior possum summus inaequalitas oratio qui modo exilis sum modo nimius licentia uagus et effundo principia argumentum narratio aridus dico in descriptio extra lex omnis uerbum dummodo niteo permitto libertas nihil acer nihil solidus nihil horridus splendidus oratio et magis lascivus quam laetus


OSCVS hoc colore narrauit: erant qui accederent et dicerent: roga patrem tuum, cedat tibi: non est utile reipublicae excitari hostium animos; excitabuntur, si scierint neminem in hac ciuitate esse fortiorem quam senem. illi me coegerunt, quasi tum quoque aliquid praestaturus essem reipublicae, uenire in iudicium: in quo quid habeo? ego iudicatus sum iuuenior. MENTO dixit: timeo ne ob hoc ipsum patri uilior fiam ego; scimus quam gloriosus sit.

oscvs hic color narro sum qui accedo et dico rogo pater tuus cedo tu non sum utilis reipublicae excito hostis animus excito si scio nemo in hic ciuitas sum fortis quam senex ille ego cogo quasi tum quoque aliquis praesto sum reipublicae uenio in iudicium in quo quis habeo ego iudico sum juvenis mentum dico timeo ne ob hic ipse pater uilis fio ego scio quam gloriosus sum


ut esset, ad se non pertinere. Colorem contra patrem SILO POMPEIVS hunc introduxit: odio illum reipublicae a qua repulsus erat fecisse et odio ipsius fili, quem oderat et quia competierat et quia uicerat. VARIVS GEMINVS dixit statim petisse patrem hoc proposito imperium ut proderet. hominem auarum et lucro inhiantem quia noti mores eius erant uictum ab eo competitore, a quo uinci fas non erat nisi hominem turpissimum. Ante comitia, inquit, paratus fuerat pecuniam accipere, ut filium perderet; post comitia paratus erat pecuniam dare, ut filium perderet. Vt captus est dux aiebamus, inquit: “non potest hoc sine proditione fieri.” Excusauimus nos imperatori: diximus perseuerasse ad redemptionem, quamuis deterruisset pater. hoc loco ille respondit: “cauete proditionem.”

ut sum ad sui non pertineo color contra pater silus pompeivs hic introduco odium ille reipublicae ab qui repello sum facio et odium ipse filis qui odi et quia competo et quia uinco varivs geminvs dico statim peto pater hic propono imperium ut prodo homo auaris et lucrum inhio quia nosco mos is sum uictus ab is competitor ab quo vinco fas non sum nisi homo turpis ante comitium inquam paro sum pecunia accipio ut filius perdo post comitium paro sum pecunia do ut filius perdo vt capio sum dux aio inquam non possum hic sine proditio fio excusauimus nos imperator dico perseuero ad redemptio quamuis deterreo pater hic locus ille respondeo caueo proditio


puto, indignaris praereptum tibi officium.” LATRO colorem simplicem pro adulescente: habere non quo excuset sed quo glorietur. Non potui, inquit, sustinere illud durum spectaculum. offensam mihi putas tantum excidisse? mens excidit, non animus mihi constitit, non in ministerium sustinendi corporis suffecerunt pedes, oculi subita caligine obtorpuerunt: alioqui ego, si tunc meae mentis fuissem, expectassem dum rogarer? FVSCVS illum colorem introduxit, quo frequenter uti solebat, religionis: mouit, inquit, me natura, mouit pietas, mouit humanorum casuum tam manifesto approbata exemplo uarietas. stare ante oculos Fortuna uidebatur et dicere talia: hi sunt qui suos non alunt.

puto indignaris praeripio tu officium latro color simplex pro adulescens habeo non quo excuso sed quo glorior non possum inquam sustineo ille durus spectaculum offendo ego puto tantus excido mens excido non animus ego consto non in ministerium sustineo corpus sufficio pes oculus subeo caligo obtorpesco alioqui ego si tunc meus mens sum expectassem dum rogo fvscvs ille color introduco quo frequens uti soleo religio moueo inquam ego natura moueo pietas moueo humani casus tam manifesto approbo exemplum uarietas sto ante oculus fortuna uideo et dico talis hic sum qui suus non alo


Dic, puer, quis patrem tuum occiderit, dic audaciter; eundem nominas quem populus. Nox placet sceleri: prorsus adulteri tempus. uellet, tamen me nouercam habere noluerit. Quo mihi lumen? tantum admissuro nefas obtendenda nox est. “Quid, inquit, ante peccaui?” Dissimile est: memento enim de homicida quaeri; potest tirocinium esse homicidium, parricidium non potest. Lumen attulisti ut discerneres illic quem leuiter uolnerare deberes. Videmus adactum in praecordia gladium: sic ego nouercam uulnerassem. Frater, quaero an uideris procuratorem nouissima nocte; nihil de prioribus quaero.

dico puer quis pater tuus occido dico audax idem nomino qui populus nox placeo scelus prorsus adulter tempus uolo tamen ego noverca habeo nolo quo ego lumen tantus admitto nefas obtendenda nox sum quis inquam ante pecco dissimilis sum memento enim de homicida quaero possum tirocinium sum homicidium parricidium non possum lumen affero ut discerno illic qui leuis uolneraris debeo video adigo in praecordia gladius sic ego noverca uulnerassem frater quaero an uideo procurator nouus nox nihil de prior quaero


SILO POMPEIVS hac figura narrauit: eam uobis sacerdotem promitto quam incestam nulla facere possit fortuna. Potest aliquam seruitus cogere: seruiit et barbaris et piratis, inuiolata apud illos mansit. potest aliquam corrumpere prolapsi in uitia seculi praua consuetudo, etiam matronarum multum in libidine magisterium: pudica permanebit. licet illam ponatis in lupanari: et per hoc illi intactam pudicitiam efferre contigit. fuit in loco turpi, probroso; leno illam prostituit, populus adorauit: nemo non plus ad seruandam pudicitiam contulit quam quod ad uiolandam adtulerat. Multum potest ad flectendum quoque pudici animi propositum hostis, gladius: non succumbet, immo si opus fuerit pudicitiam uindicabit. incredibilem uideor in puella rem promittere? iam praestitit: adulescentem misericordis populi beneficium polluere temptantem gladio repulit. Fuit qui illam accusaret caedis: absoluta est. ne qua posset esse uobis dubitatio, quae uentura ad sacerdotium erat an pura esset, an integra: iam iudicatum est.

silus pompeivs hic figuro narro is tu sacerdos promitto quam incesta nullus facio possum fortuna possum aliqui seruitus cogo seruiit et barbaris et pirata inviolo apud ille maneo possum aliqui corrumpo prolabor in uitium seculis prauus consuetudo etiam matronaris multus in libido magisterius pudicus permaneo licet ille pono in lupanaris et per hic ille intactus pudicitia effero contingo sum in locus turpis probrosus leno ille prostituo populus adoro nemo non multus ad servo pudicitia confero quam qui ad uiolandam affero multus possum ad flecto quoque pudicus animus propono hostis gladius non succumbo immo si opus sum pudicitia uindico incredibilis uideo in puella res promitto iam praesto adulescens misericordis populus beneficium polluo tento gladius repello sum qui ille accuso caedes absolvo sum ne qui possum sum tu dubitatio qui uenio ad sacerdotium sum an purus sum an integer iam iudico sum


Asprenatis. Vni fortasse osculo donauit homicidium. Etiam carnifices cenaturi manus abluunt. Porci Latronis. Ne a sobrio quidem lictore percussus est. Non inquiro in totum annum, una nocte contentus sum. “Bibe, lictor, ut fortius feras.” Ecquid intellegitis, quemadmodum damnatus sit qui sic occisus est? qui scio, an in cuius gratiam occisus est in eiusdem etiam damnatus sit? Quantum tibi populus Romanus dederat tantum tu meretrici dedisti. Si negaret, quos testes haberem? quis enim in illo conuiuio fuit quoi esset credendum? Facilius est ut qui alia meretrici dederit homicidium neget, quam ut qui hoc quoque dederit quicquam negarit. Videlicet numquam istud mulierum oculis ostendi solet, aut ista iam saepe uidisset.

asprenatis vnus fortasse osculo dono homicidium etiam carnifex ceno manus abluo porcius latro ne ab sobrius quidem lictor percutio sum non inquiro in totus annus unus nox contineo sum bibo lictor ut fortis ferus ecquis intellego quemadmodum damno sum qui sic occido sum qui scio an in qui gratia occido sum in idem etiam damno sum quantus tu populus romanus do tantus tu meretrix do si nego qui testis habeo quis enim in ille conuiuium sum qui sum credo facilis sum ut qui alius meretrix do homicidium nego quam ut qui hic quoque do quisquam nego videlicet numquam iste mulier oculus ostendo soleo aut iste iam saepe uideo


DIVISIO. Has controuersias quae et defensionem habent et accusationem non eodem ordine omnes declamauerunt. quidam fuerunt qui ante defenderent quam accusarent, ex quibus Latro fuit. FVSCVS ARELLIVS: debet, inquit, reus in epilogo desinere. optime autem epilogum defensioni contexet; et homines magis defendenti quam accusanti . fauent. ultima sit pars quae iudicem fauentem possit dimittere. Quidam permiscuerunt accusationem ac defensionem, ut comparationem duorum reorum inirent et crimen, simul reppulissent, statim transferrent; ex quibus fuit CESTIVS. Hoc non semper expedit. utique ei qui inbecilliorem partem habet, non est utile comminus congredi; facilius latent quae non comparantur.

divisio hic controversia qui et defensio habeo et accusatio non idem ordo omnis declamauerunt quidam sum qui ante defendo quam accuso ex qui latro sum fvscvs arellivs debeo inquam reus in epilogus desino optume autem epilogus defensio contexet et homo magis defendo quam accuso faveo ulter sum pars qui judico faveo possum dimitto quidam permisceo accusatio atque defensio ut comparatio duo reus ineo et crimen simul repello statim transfero ex qui sum cestivs hic non semper expedio utique is qui imbecillis pars habeo non sum utilis comminus congredior facilis lateo qui non comparo


Hunc sensum quidam Latini dixerunt, sed sic ut putem illos non mutuatos esse aperte hanc sententiam, sed imitatos. BLANDVS dixit: porrigit aliqua mendico rogata stipem. utique si peperit, exposuit. o quam misera cogitatio porrigentis est! “hic fortasse meus est.” OSCVS dixit: aliqua quia iam proiecit pluribus stipem, suo negat. ARELLIVS FVSCVS dixit: alit rogata filium mater, misera si scit suum esse, misera si nescit. ARTEMON dixit: ta\ me\n tw=n a)/llwn eu)/rwsta plei=, gewrgei=: ta\ d' h(me/tera a)na/phra tre/fei a)/ra to\n o(lo/klhron.

hic sensus quidam latinum dico sed sic ut puto ille non mutuo sum apertus hic sententia sed imito blandvs dico porrigo aliqui mendico rogo stips utique si pario expono o quam misero cogitatio porrigo sum hic fortasse meus sum oscvs dico aliqui quia iam proicio multus stips suus nego arellivs fvscvs dico alo rogo filius mater misero si scio suus sum misero si nescio artemon dico ta ego n tw n ab llwn eu rwsta plei gewrgei ta d h ego terra ab no phra tre fei ab ra to n o lo klhron


“uocetur, inquit , Ciceronianus ille cliens, amicus; excogitaui quomodo Cicero sua periret manu.” CESTIVS hoc colore: durissima, inquit, mihi militia in Antonio castris fuit ob hoc ipsum quod Ciceronis eram cliens; difficillimae mihi expeditiones mandabantur. tunc quoque uocatus sum quasi ad poenam: “i, inquit, occide Ciceronem; nec credam, inquit, nisi attuleris caput;” magisque admiratus est potentiam suam quod Ciceronem Popillio non licebat non occidere. FVSCVS ARELLIVS hoc colore usus est: Antoni se partem secutum, ut, si quid posset, Ciceroni prodesset; facta proscriptione ad genua se Antoni procidisse, deprecatum esse pro Cicerone; offensum Antonium dixisse: “eo magis occide quem mori non uis.” Hic color displicebat PASSIENO quia ad testem ducit; nam si hoc fecit Popillius, non tantum quod defendat non habet, sed habet quod glorietur.

voco inquam ciceronianus ille cliens amicus excogitaui quomodo cicero suus pereo manus cestivs hic color durus inquam ego militia in antonius castrum sum ob hic ipse qui cicero sum cliens difficilis ego expeditio mando tunc quoque voco sum quasi ad poena eo inquam occaedes cicero neque credo inquam nisi affero caput magus admiror sum potentia suus qui cicero popilius non licet non occaedes fvscvs arellivs hic color utor sum antonius sui pars sequor ut si quis possum cicero prosum facio proscriptio ad genu sui antonius procidisse deprecor sum pro cicero offendo antonius dico is magis occaedes qui morior non uolo hic color displiceo passieno quia ad testo duco nam si hic facio popilius non tantus qui defendo non habeo sed habeo qui glorior


Hispo ROMANIVS accusatoria usus pugnacitate negauit puram esse, non ad caedem hoc referens, sed ad corpus; tractauit impuram esse quae osculum impuris dederit, quae cibum cum impuris ceperit. ALBVCIVS figura diuisit controuersiam; dixit enim: putemus tres sacerdotium petere: unam quae capta est, alteram quae prostitit, tertiam quae hominem occidit: omnibus nego: et sic causam contra singulas egit. FVSCVS ARELLIVS sic diuisit: probabo indignam sacerdotio primum, etiamsi pudica sit; deinde, quia nescimus an pudica sit; nouissime, quia non sit pudica.

hispo romanivs accusatorius utor pugnacitas nego purus sum non ad caedes hic refero sed ad corpus tracto impurus sum qui osculis impurus do qui cibus cum impurus capio albvcivs figuro diuido controuersia dico enim puto tres sacerdotium peto unus qui capio sum alter qui prosto tertius qui homo occido omnis nego et sic causa contra singulus ago fvscvs arellivs sic diuido probo indignus sacerdotium primus etiamsi pudicus sum deinde quia nescio an pudicus sum nouus quia non sum pudicus


necesse certe non fuit manum caputque praecidere mortuo. Colorem pro Popillio Lateo simplicem habuit: necessitate coactum fecisse; et hoc loco illam sententiam dixit: miraris si eo tempore necesse fuit Popillio occidere quo Ciceroni mori? ALBVCIVS dixit in poenam Ciceronis electum amicissimum Ciceroni, quasi exprobraturus per hoc illi fortunam esset. molestius, inquit, feret se a Popillio occidi quam occidi. MARCELLVS AESERNINVS eundem colorem aliter induxit. Cogitabat, inquit, secum Antonius: quod Ciceroni excogitabo supplicium? occidi iussero? olim iam aduersus hunc metum emuniuit animum; scit “mortem nec inmaturum esse consulari nec miseram sapienti:” fiat aliquit noui quod non exspectat, quod non timet; non indignatur ceruicem hosti porrigere, indignabitur clienti. Popillium aliquis uocet, ut sciat quantum illi defensi rei profuerint. SILO POMPEIVS hoc colore usus est:

necesse certus non sum manus caput praecido mortuus color pro popilius lateo simplex habeo necessitas cogo facio et hic locus ille sententia dico miror si is tempus necesse sum popilius occaedes quo cicero morior albvcivs dico in poena cicero eligo amicus cicero quasi exprobro per hic ille fortuna sum molestus inquam fero sui ab popilius occido quam occido marcellvs aeserninvs idem color aliter induco cogito inquam sui antonius qui cicero excogito supplicium occido iubeo olim iam aduersus hic metus emuniuit animus scio mors neque immaturus sum consularis neque miser sapio fio aliqui nouus qui non exspecto qui non timeo non indignor cervix hostis porrigo indignor cliens popilius aliquis voco ut scio quantus ille defendo res prosum silus pompeivs hic color utor sum


Soleo dicere uobis CESTIVM Latinorum uerborum inopia hominem Graecum laborasse, sensibus abundasse: itaque quotiens laetius aliquid describere ausus est, totiens substitit, utique cum se ad imitationem magni alicuius ingeni direxerat, sicut in hac controuersia fecit. nam in narratione, cum fratrem traditum sibi describeret, placuit sibi in hac explicatione una et infelici: nox erat concubia et omnia, iudices, canentia sub sideribus muta erant. MONTANVS IVLIVS qui comes fuit egregius poeta, aiebat illum imitari uoluisse VERGILL descriptionem: Nox erat et terras animalia fessa per omnis Alituum pecudumque genus sopor altus habebat. At Vergilio imitationem bene cessisse, qui illos optimos uersus VARRONIS expressisset in melius: Desierant latrare canes urbesque silebant; Omnia noctis erant placida composta quiete. Solebat OVIDIVS de his uersibus dicere, fieri potuisse longe meliores, si secundi uersus ultima pars abscideretur et sic desineret: Omnia noctis erant. Varro quem uoluit sensum optime explicuit, Ouidius in illius uersu suum sensum inuenit: aliut enim intercisus uersus significaturus est, aliut totus significat.

soleus dico tu cestivm latinum uerbum inopia homo graecus laboro sensus abundo itaque quotiens laetus aliquis describo audeo sum totiens substo utique cum sui ad imitatio magnus aliquis ingenium dirigo sicut in hic controuersia facio nam in narratio cum frater trado sui describo placeo sui in hic explicatio unus et infelix nox sum concubius et omnis iudex caneo sub sidus muto sum montanvs ivlivs qui comes sum egregius poeta aio ille imitor uolo vergill descriptio nox sum et terra animal fessus per omnis alituum pecus genus sopor altus habeo at vergilius imitatio bene cedo qui ille bonus uersus varronis exprimo in bonus desino latraris canis urbs sileo omnis nox sum placidus conpono quiesco soleo ovidivs de hic uersus dico fio possum longus bonus si secundus uersus ulter pars abscido et sic desino omnis nox sum varro qui uolo sensus optume explico ovidius in ille uersus suus sensus inuenio aliut enim intercisi uersus significo sum aliut totus significo


iter suum distulisset. naufragus a littore emittitur. Marcelli AESERNINI. Habes, inquam, frater, si innocens es, nauigium, si nocens, culleum. non feci parricidium et — quam facile erramus homines — factum putaui; deliberabam an parerem patri. “Frater,” inquit, “tu primus in domo parricidium facies.” ARGENTARI. Quod iusseras factum est: periit frater. “Viuit, inquit, et me dimisit.” bono argumento probatur uiuere. Vtrasque ad caelum manus sustulit: “si nihil umquam impie cogitaui, si patrem meum etiam damnatus diligo, di immortales, rerum omnium iudices, adeste.” Si aliter sentiret, infelicia sibi imprecatus est maria: sic nauem suam rexit. Blandi.

iter suus differo naufragus ab littor emitto marcellus aeserninus habeo inquam frater si innocens sum navigium si noceo culleus non facio parricidium et quam facilis erro homo facio puto delibero an pareo pater frater inquam tu primus in domus parricidium facies argentaris qui jubeo facio sum pereo frater vivo inquam et ego dimitto bonus argumentum probo uiuo vtrasque ad caelum manus tollo si nihil umquam impius cogito si pater meus etiam damno diligo deus immortalis res omnis iudex adsum si aliter sentio infelicia sui imprecor sum mare sic nauis suus rego blandio


Nasone declamari aput rhetorem Arellium Fuscum cuius auditor fuit; nam Latronis admirator erat, cum diuersum sequeretur dicendi genus. Habebat ille comptum et decens et amabile ingenium. oratio eius iam tum nihil aliud poterat uideri quam solutum carmen. Adeo autem studiose Latronem audiit, ut multas illius sententias in uersus suos transtulerit. In armorum iudicio dixerat Latro : mittamus arma in hostis et petamus. Naso dixit: Arma uiri fortis medios mittantur in hostis; Inde iubete peti. et alium ex illa suasoria sensum aeque a Latrone mutuatus est. memini Latronem in praefatione quadam dicere, quod scolastici quasi carmen didicerant: non uides ut immota fax torpeat, ut exagitata reddat ignes? mollit uiros otium, ferrum situ carpitur et rubiginem duch, desidia dedocet. Naso dixit: Vidi ego iactatas mota face crescere flammas Et rursus nullo concutiente mori.

naso declamaris aput rhetor arellium fuscus qui auditor sum nam latro admirator sum cum diuerto sequor dico genus habeo ille como et decet et amabilis ingenium oratio is iam tum nihil alius possum uideo quam soluo carmen adeo autem studiosus latro audio ut multus ille sententia in uersus suus transfero in armus iudicium dico latro mitto arma in hostis et peto naso dico arma uir fortis medius mitto in hostis indus jubeo peto et alius ex ille suasoria sensus aequus ab latro mutuo sum memini latro in praefatio quidam dico qui scolastici quasi carmen disco non uideo ut immotus fax torpeo ut exagito reddo ignis mollio uir otium ferrum sino carpo et rubigo duch desidia dedoceo naso dico video ego jacto moueo fax cresco flamma et rursus nullus concutio morior


Bene declamauit GAVIVS SILO cui Caesar Augustus, cum frequenter causas agentem in Tarraconensi colonia audisset, plenum testimonium reddidit; dixit enim: “numquam audiui patrem familiae disertiorem.” at cum patrem familiae praeferret, oratorem subducebat: partem esse eloquentiae putabat eloquentiam abscondere. Solebat declamare studiose et TVRRINVS CLODIVS cuius filius fraterno uobis amore coniunctus est, adulescens summae eloquentiae futurus, nisi mallet exercere quantum habet quam consequi quantum potest.

bene declamo gavivs silus qui caesar augustus cum frequens causa ago in tarraconensis colonia audio plenus testimonium reddo dico enim numquam audio pater familia disertus at cum pater familia praefero orator subduco pars sum eloquentia puto eloquentia abscondo soleo declamaris studiosus et tvrrinvs clodivs qui filius fraternus tu amor conjungo sum adulescens summa eloquentia sum nisi malo exerceo quantus habeo quam consequor quantus possum


GALLIO fere similem diuisionem in Parrhasio habuit ei quam habuerat in illa controuersia, cuius mentio est in hoc ipso libro, de illo qui debilitabat expositos, detractis quibusdam. Diuisit autem sic: an laesa sit respublica. Quid perdidit? inquit: nihil. nondum de iure controuersiam facio. perdidit unum senem Olynthus. fac Atheniensem: non ages mecum reipublicae laesae si Atheniensem senatorem occidero, sed caedis. “Ita; uerum opinio Athenarum corrumpitur; misericordia semper censi sumus.” Nunquam unius male facto publica fama corrumpitur; solidior est opinio Atheniensium quam ut labefactari illo modo possit.

gallio fere similis diuisio in parrhasius habeo is quam habeo in ille controuersia qui mentior sum in hic ipse liber de ille qui debilito expono detraho quidam diuido autem sic an laedo sum respublica quis perdo inquam nihil nondum de ius controuersia facio perdo unus senex olynthus facio atheniensis non ago ego reipublicae laedo si atheniensis senator occido sed caedes ita uerus opinio athenaris corrumpo misericordia semper censeo sum numquam unus malus facio publicus fama corrumpo solidus sum opinio atheniensis quam ut labefactaris ille modo possum


De colore, inquit, quaeritur quo uti debeat is qui pro Flaminino dicit. Quaedam controuersiae sunt in quibus factum defendi potest, excusari non potest; ex quibus est et haec. non possumus efficere ut propter hoc non sit reprehendendus; non speramus, ut illum iudex probet, sed ut dimittat; itaque sic agere debemus tamquam pro facto non emendato, non scelerato tamen. Itaque negabat se pro Flaminino narraturum MONTANVS, sed iis quae obiciuntur responsurum. aiebat autem illam sententiam RVFI VIBII colorem actionis esse:

de color inquam quaero quo uti debeo is qui pro flamininus dico quidam controversia sum in qui facio defendo possum excusaris non possum ex qui sum et hic non possum efficio ut propter hic non sum reprehendo non spero ut ille iudex probo sed ut dimitto itaque sic ago debeo tamquam pro facio non emendo non scelero tamen itaque nego sui pro flamininus narro montanvs sed is qui obicio respondeo aio autem ille sententia rvfi vibii color actio sum


NIGER BRVTTEDIVS cum ageret obiecit Syriaco, quod causam non posuisset et institit adsidue, quare non adpareret, quomodo seruus sollicitatus esset, quomodo perductus in cubiculum. cum responderet Syriacus, ait: primum non apud eundem praeceptorem studuimus: tu Apollodorum habuisti, cui semper narrari placet, ego Theodorum, cui non semper. deinde si quaeris, Niger!, quare ego non narrauerim: ut tu ista narrares feci. Et contra Maximum Stertinium a quo premebatur, cum comes eius fuisset, dixit: per annos duodecim in officio tuo fui; dic quid in domo tua peccauerim ? sed haec est consuetudo uestra: iniuriam uocatis finem seruitutis. tamdiu uobis cordi sumus, quamdiu usui. Haec a Syriaco dicta magnis excepta clamoribus cum occurrerent mihi, praeterire non potui: ad OTHONEM redeo a quo longius aberraui.

niger brvttedivs cum ago obiacio syriacus qui causa non pono et insto assiduus quare non appareo quomodo seruus sollicito sum quomodo perduco in cubiculum cum respondeo syriacus aio primus non apud idem praeceptor studeo tu apollodorus habeo qui semper narraris placeo ego theodorus qui non semper deinde si quaero niger quare ego non narrauerim ut tu iste narraris facio et contra magnus stertinius ab quo premo cum comes is sum dico per annus duodecim in officium tuus sum dico quis in domus tuus peccauerim sed hic sum consuetudo uester iniuria voco finis seruitus tamdiu tu chordus sum quamdiu usus hic ab syriacus dictum magnus excipio clamor cum occurro ego praetereo non possum ad otho redeo ab quo longus aberraui


Instatis mihi cotidie de Albucio: non ultra uos differam, quamuis non audierim frequenter, cum per totum annum quinquies sexiensue populo diceret, et ad secretas exercitationes non multi inrumperent quos tamen gratiae suae paenitebat. Alius erat cum turbae se committebat, alius cum paucitate contentus erat. incipiebat enim sedens et si quando illum produxerat calor, exsurgere audebat. illa intempestiua in declamationibus eius philosophia sine modo tunc et sine fine euagabatur; raro totam controuersiam implebat: non posses dicere diuisionem esse, non posses declamationem; tamquam declamationi multum deerat, tamquam diuisioni multum supererat. Cum populo diceret omnes uires suas aduocabat et ideo non desinebat. Saepe declamante illo ter bucinauit, dum cupit in omni controuersia dicere non quidquid debet dici, sed quidquid potest. Argumentabatur moleste magis quam subtiliter: argumenta enim argumentis colligabat et quasi nihil esset satis firmum, omnes probationes probationibus aliis confirmabat.

instas ego cottidie de albucius non ultra tu differo quamuis non audio frequens cum per totus annus quinquies sexiensue populus dico et ad secerno exercitatio non multus irrumpo qui tamen gratia suus paeniteo alius sum cum turba sui committo alius cum paucitas contineo sum incipio enim sedeo et si quando ille produco calor exsurgo audeo ille intempestivus in declamatio is philosophia sine modo tunc et sine finis euagabatur rarus totus controuersia impleo non possum dico diuisio sum non possum declamatio tamquam declamatio multus desum tamquam diuisio multus supersum cos populus dico omnis uis suus aduocabat et ideo non desino saepe declamo ille ter bucinauit dum cupio in omnis controuersia dico non quisquis debeo dico sed quisquis possum argumentor molestus magis quam subtilis argumentum enim argumentum colligabat et quasi nihil sum satis firmum omnis probatio probatio alius confirmo


Hanc controuersiam magna pars declamatorum sic dixit, ut non controuersiam diuiderent sed accusationem, quomodo solent ordinare actionem suam in foro qui primo loco accusant; in scholastica, quia non duobus dicitur locis, semper non dicendum tantum, sed respondendum est. Obiciunt quod hominem torserit, quod Olynthium, quod deorum supplicia imitatus sit, quod tabulam in templo Mineruae posuerit. Si Parrhasius responsurus non est, satis bene diuidunt. Nihil est autem turpius quam aut eam controuersiam declamare in qua nihil ab altera parte responderi possit, aut non refellere si responderi potest.

hic controuersia magnus pars declamator sic dico ut non controuersia divido sed accusatio quomodo soleo ordinaris actio suus in forum qui primus locus accuso in scholasticus quia non duo dico locus semper non dico tantus sed respondeo sum obicio qui homo torqueo qui olynthius qui deus supplicium imitor sum qui tabula in templum minerva pono si parrhasius respondeo non sum satis bene divido nihil sum autem turpis quam aut is controuersia declamaris in qui nihil ab alter pars respondeo possum aut non refello si respondeo possum


HISPANVS duro colore usus est: hoc, inquit, supplicium tamquam grauius elegi. Quid? iste, inquam, insuetur et statim omnem sensum supplici effugiet? immo sollicitus pendeat et, quod ne insuti quidem parricidae patiuntur, ipse poenam suam spectet; nihil speret, timeat omnia. peius debet quam ceteri parricidae mori: a patre damnatus est. et hoc colore per totam declamationem usus est, ut diceret hoc se tamquam grauius elegisse. Displicebat color hic prudentibus. quam enim spem habet absolutionis, si nec paruit nec pepercit? HATERIVS hoc colore usus est: diu mecum disputaui. parricida est quem non testis protrahit, non iudex coarguit? quid ergo? innocens quem condemnat pater? inuenioque poenam simillimam reo, mersam non tamen ex toto perditam ratem, quae uel punire fratrem posset uel absoluere.

hispanvs durus color utor sum hic inquam supplicium tamquam grauis eligo quis iste inquam insuo et statim omnis sensus supplicium effugio immo sollicitus pendeo et qui ne insuo quidem parricida patior ipse poena suus specto nihil spero timeo omnis malus debeo quam ceterus parricida morior ab pater damno sum et hic color per totus declamatio utor sum ut dico hic sui tamquam grauis eligo displiceo color hic prudens quam enim spes habeo absolutio si neque pareo neque parco haterivs hic color utor sum diu ego disputaui parricida sum qui non testis protraho non iudex coarguo quis ergo innocens qui condemno pater inuenioque poena similis reor mergo non tamen ex totus perdo ratis qui uel punio frater possum uel absolvo


Noui declamatores Graecis auctoribus adiecerunt primam illam quaestionem: an adoptatus abdicari possit. hac CESTIVS usus est. adiecit quaestionem GALLIO alteram: an si abdicari possit etiam adoptatus, ob id uitium quod antequam adoptaretur notum fuit adoptanti. haec autem ex aequitatis parte pendet et tractatio magis est quam quaestio. GALLIO quaestionem primam Latronis duplicauit sic: licuit mihi alere etiam te uetante; deinde non licuit non alere. In priore parte hoc uindicauit, non posse filium ob id abdicari quod esset suae potestatis; nulli autem interdici misericordia: quid si flere me uetes cum uidi hominem calamitosum? quid si uetes propter aliquod honestum factum periclitanti fauere? adfectus nostri in nostra potestate sunt. quaedam enim iura non scripta, sed omnibus scriptis certiora sunt: quamuis filius familiae sim, licet mihi et stipem porrigere mendico et humum cadaueri. iniquum est conlapsis manum non porrigere: commune hoc ius generis humani est. Nemo inuidiosum ius postulat quo alteri profuturus est.

novius declamator graecum auctor adicio primus ille quaestio an adopto abdicaris possum hic cestivs utor sum adiicio quaestio gallio alter an si abdicaris possum etiam adopto ob is uitium qui antequam adopto notus sum adopto hic autem ex aequitas pars pendeo et tractatio magis sum quam quaestio gallio quaestio primus latro duplico sic licet ego alo etiam tu veto deinde non licet non alo in prior pars hic uindico non possum filius ob is abdicaris qui sum suus potestas nullus autem interdico misericordia quis si fleo ego veto cum uideo homo calamitosus quis si veto propter aliqui honestus facio periclitor faveo affectus noster in noster potestas sum quidam enim ius non scribo sed omnis scribo certus sum quamuis filius familia sum licet ego et stips porrigo mendico et humus cadaver iniquus sum collabor manus non porrigo communis hic ius genus humanus sum nemo inuidiosus ius postulo quo alter possum sum


utebatur suis uerbis, Latronis sententiis. Cum BASSO certamen illi fuit quem uos quoque audistis, homine diserto, cui demptam uelles quam consectabatur amaritudinem et simulationem actionis oratoriae. nihil est indecentius quam ubi scolasticus forum quod non nouit imitatur. Amabam itaque CAPITONEM cuius declamatio est de Popillio, quae misero Latroni subicitur: bona fide scholasticus erat, in his declamationibus quae bene illi cesserunt nulli non post primum tetradeum praeferendus.

utor suus uerbum latro sententia cos basso certamen ille sum qui tu quoque audio homo dissero qui demptam volo quam consector amaritudo et simulatio actio oratoria nihil sum indeceo quam ubi scolasticus forum qui non nosco imito amo itaque capito qui declamatio sum de popilius qui mitto latro subicio bonus fides scholasticus sum in hic declamatio qui bene ille cedo nullus non post primus tetradeum praefero


Abdicatio loquax est: quam te, paupertas, amo, si beneficio tuo innocens sum! accusatorem non habeo; immo, me miserum, etiam laudatorem habeo, et eum cui non omnes placent: hoc enim malo dicere quam cui omnes non placent. Non tibi per multos fulta liberos domus est neque turba lateri circumerrat nec multus intra limen heres est nec post me aliquem retineas. quamquam ne sic quidem debuisti dare, quom deos cum uotis patris uidisses certantis. etenim tutior aduersus fortunam est cui aliquid post damnum superest, et habemus exemplum, posse aliquem tres filios perdere. Ille Croesus inter reges opulentissimus, memento, pos terga uinctis manibus ductus est. Tu, Crasse, post euestigata illa fugitiuorum arma urbis Romanae diuitissimus, quid nunc? apud Parthos eges sepulcro quoque.

abdicatio loquax sum quam tu paupertas amo si beneficium tuus innocens sum accusator non habeo immo ego miser etiam laudator habeo et is qui non omnis placeo hic enim malus dico quam qui omnis non placeo non tu per multus fulcio liber domus sum neque turba lateo circumerro neque multus intra limen heres sum neque post ego aliquis retineo quamquam ne sic quidem debeo do cum deus cum uotum pater video certo etenim tueor aduersus fortuna sum qui aliquis post damnum supersum et habeo exemplum possum aliquis tres filius perdo ille croesus inter rex opulens memento pos tergum vincio manus duco sum tu crassus post euestigata ille fugitivus arma urbs romanus diuitissimus quis nunc apud parthus egeo sepulcrum quoque


CESTIVS pueriliter se dixisse intellegebat: “mater, quid est uenenum?” deridebat enim MVRREDIVM qui hanc sententiam imitatus in epilogo, cum adloqui coepisset puellam et diceret: “compone te in periclitantium habitum, profunde lacrimas, manus ad genua dimitte, rea es,” fecerat respondentem puellam pater, quid est rea? et aiebat Cestius: quod si ad deridendum me dixit homo uenustus fuit, et ego nunc scio me ineptam sententiam dicere; multa autem dico non quia mihi placent, sed quia audientibus placitura sunt.

cestivs puerilis sui dico intellego mater quis sum uenenum derideo enim mvrredivm qui hic sententia imitor in epilogus cum alloquor coepio puella et dico compono tu in periclitor habitus profundo lacrima manus ad genu dimitto rea sum facio respondeo puella pater quis sum rea et aio cestius qui si ad derideo ego dico homo venustus sum et ego nunc scio ego ineptus sententia dico multus autem dico non quia ego placeo sed quia audio placeo sum


Asprenatis. Contradico non inimicitiis cuiusquam inpulsus; quod enim odium, quae inimicitiae cuiquam esse possunt quam nemo ciuium suorum norat antequam prostitit? Mouet me respectus omnium uirginum de quibus grauis hodie fertur sententia, si in ciuitate nulla inueniri potest neque meretrice castior neque homicida purior. Piratae te inuiolatam seruauerunt? a sacerdote se non abstinuisset pirata, leno, mango. de sacerdotis pudicitia his sponsoribus credendum est? Iacuisti in piratico myoparone; contrectata es alicuius manu, alicuius osculo, alicuius amplexu. An melius pirata seruauit quam pater? Conuersata es cruentis et humano sanguine delibutis: inde est profecto quod potes hominem occidere.

asprenatis contradico non inimicitia quisquam impulsus qui enim odium qui inimicitia quisquam sum possum quam nemo ciuis suus norat antequam prosto moueo ego respicio omnis uirgo de qui grauis hodie fero sententia si in ciuitas nullus inuenio possum neque meretrix castus neque homicida purus pirata tu inviolo servo ab sacerdos sui non abstineo pirata leno mango de sacerdos pudicitia hic sponsor credo sum jaceo in piraticus myoparo contrecto sum aliquis manus aliquis osculo aliquis amplexus an bonus pirata seruo quam pater conuersata sum cruentus et humanus sanguis delibuo inde sum profecto qui possum homo occaedes


Latro sic diuisit: an ob hoc accusari pater possit. Hic illam uolgarem quaestionem posuit, quam solebat fastidire: scilicet minime hoc patri obici solere; luxuriam non magis quam auaritiam, quam iracundiam. non uitia patris accusari solere, sed morbum. An ut possit aliquid praeter dementiam obici patri, luxuria non possit. “Alioqui filiis,” inquit, “abdicare permittitis.” Hic de suo consumit. Etiamsi ob hoc accusari pater potest, an a tali filio possit? Hic uitiorum exprobratio. Sic ebrietatem patri obicis ebrius, sic petulantiam iniuriae damnatus. Etiamsi ob hoc accusari potest, etiamsi a tali filio, an si ad castigandum filium hoc consilio usus est, damnandus sit. Ait enim adulescens: quolibet alio genere debuisti me obiurgare. Quid si adulterium uelles uindicare committendo? turpe est sic castigare uitia, ut imiteris. Deinde an consilio luxurietur. non enim concedit hoc filius: “alioqui,” inquit, “quare, si coepisti sic emendare filium, cum emendaueras, non desinis?”

latro sic diuido an ob hic accusaris pater possum hic ille uolgaris quaestio pono quam soleo fastidio scilicet paruus hic pater obicio soleo luxuria non magis quam auaritia quam iracundia non uitium pater accusaris soleo sed morbus an ut possum aliquis praeter dementia obicio pater luxuria non possum alioqui filius inquam abdicaris permitto hic de suus consumo etiamsi ob hic accusaris pater possum an ab talis filius possum hic uitium exprobratio sic ebrietas pater obicio ebrius sic petulantia iniuria damno etiamsi ob hic accusaris possum etiamsi ab talis filius an si ad castigo filius hic consilium utor sum damno sum aio enim adulescens quilibet alius genus debeo ego obiurgaris quis si adulterium volo uindico committo turpis sum sic castigaris uitium ut imito deinde an consilium luxurio non enim concedo hic filius alioqui inquam quare si coepio sic emendo filius cum emendaueras non desino


LATRO sic diuisit: an intra tricesimum diem raptor cum alio agere possit;, sicut non potest qui in custodia est, qui in carcere est. etiamsi cum alio potest, an cum patre possit, quoi uitae mortisue arbitrium datum est: “an illi accusare eum liberum est, quem mortiferum est non exorasse?” etiamsi cum patre potest agere, an ob id possit cuius faciendi potestatem lex patri dedit: “ista enim ratione nihil licet, si aut exorari aut accusari ei necesse est.” deinde si potest agere, an debeat. Irascendi causas tractauit, quod rapuit, quod alium prius rogauit, quod me non rogauit, quod etiam accusat. Si non exorari a filio dementia est, an tamen damnari dementiae non possit, cum adhuc an exoretur incertum sit. hic paternos adfectus tractauit spem facientis. non probabat Fuscum, qui paulo apertius agebat: est contra controuersiam promittere. potest nihilominus et bonus agi pater et non exoratus.

latro sic diuido an intra tricesimum dies raptor cum alius ago possum sicut non possum qui in custodia sum qui in carcer sum etiamsi cum alius possum an cum pater possum qui uita mors arbitrium do sum an ille accuso is liber sum qui mortiferus sum non exoro etiamsi cum pater possum ago an ob is possum qui facio potestas lex pater do iste enim ratio nihil licet si aut exoraris aut accusaris is necesse sum deinde si possum ago an debeo irasco causa tracto qui rapio qui alius prior rogo qui ego non rogo qui etiam accuso si non exoraris ab filius dementia sum an tamen damnaris dementia non possum cum adhuc an exoro incertus sum hic paternus affectus tracto spes facio non probo fuscus qui paulus aperio ago sum contra controuersia promitto possum nihilominus et bonus ago pater et non exoro


E Graecis DORION furiose dixit: ti/s *oi)di/pous e)/stai, ti/s *)atreu/s; ou) gra/feis ga\r a)\n mh\ mu/qous i)/dh|s zw=ntas. Sed nihil est quod minus ferri possit quam quod a METRODORO dictum est: mh/ moi *trwa/das, mhde\ *nio/bhn. *)epi/qes to\ pu=r: ou)/pw MOI to\n *promhqe/a a)pe/dwken. TRIARIVS dixit: nondum dignum irato Ioue gemuisti. HATERIVS dixit sanius: nondum uultus ad fabulam conuenit. et illud: Parrhasi, ut omnia fiant ad exemplum, uiuat qui tortus est. Sed si uultis audite supra quod non possit procedere insania: LICINIVS Nepos ait: si uultis digne punire Parrhasium, ipse se pingat.

e graecum dorion furiosus dico tiberius senatus oi deus pous e stai tiberius senatus atreu senatus ou gra feis ga romanus ab n mh mu qous eo dh senatus zw ntas sed nihil sum qui paruus fero possum quam qui ab metrodoro dico sum mh moi trwa do mhde nio bhn epi qes to pu romanus ou pw moi to n promhqe ab ab pe dwken triarivs dico nondum dignus irascor iuppiter gemo haterivs dico sanus nondum uultus ad fabula conuenio et ille parrhasius ut omnis fio ad exemplum vivo qui torqueo sum sed si uolo audio supra qui non possum procedo insania licinivs nepos aio si uolo dignus punio parrhasius ipse sui pingo


Hoc quomodo aliquando faciendum est cum res patitur, ita ineptissimum est luctari cum materia et longe arcessere, sic quomodo fecit in hac controuersia MVSA, qui, cum diceret pro filio locum de indulgentia liberorum in patres, uenit ad filium Croesi et ait: mutus in periculo patris naturalia uocis inpedimenta perrupit, qui plus quam quinquennio tacuerat. quia quinquennis puer ponitur, putauit ubicunque nominatum esset quinquennium sententiam fieri, quia Latroni bene cesserat qui cum delusisset uulnus exiguum dixit: aspicite istam uix apparentem cicatricem: rogo uos, non putetis puerulum fecisse et ne puerulum quidem quinquennem?

hic quomodo aliquando facio sum cum res patior ita ineptus sum luctaris cum materia et longus arcesso sic quomodo facio in hic controuersia mvsa qui cum dico pro filius locus de indulgeo liberi in pater uenio ad filius croesus et aio mutus in periculum pater naturale uox impedimentum perrumpo qui multus quam quinquennium taceo quia quinquennis puer pono puto ubi nomino sum quinquennium sententia fio quia latro bene cedo qui cum delusisset uulnus exiguus dico aspicio iste uix appareo cicatrix rogo tu non puteo puerulis facio et ne puerulis quidem quinquennis


Demens sum. uidelicet turpiter uiuo, meretricem amo, legem ignoro, dies tuos non numero. Ad iudices uocat iudicem suum. “Ergo moriar,” inquit. hoc si reo dicis, non curo; si iudici, uidebo; si dementi, non intellego. Demens, inquit, es: et huic aliquis ignoscere potest qui sic rogat? Vos mei iudices estis, iste habet suum iudicem nec potest inexorabilem queri quem nondum expertus est.

demens sum uidelicet turpis uiuus meretrix amo lex ignoro dies tuus non numerus ad iudex uoco judico suus ergo morior inquam hic si reor dico non curo si judicium uideo si demo non intellego demens inquam sum et hic aliquis ignosco possum qui sic rogo tu meus iudex sum iste habeo suus judico neque possum inexorabilis queror qui nondum experior sum


dixit HATERIVS quibusdam querentibus pusillas mercedes eum accepisse, cum duas res doceret: numquam magnas mercedes accepisse eos qui ermeneumata docerent. Maecenas dixit: *tudei/dhn d' ou)k a)\n gnoi/hs pote/roisi metei/h. CASSIVS SEVERVS uenustissimam rem ex omnibus, qui ab auditione eius cum rediret interogatus quomodo dixisset respondit: male kai\ kakw=s. GLYCON dixit: a)\n a)mfote/rous MOI mh\ a)podw=|s, a)pole/seis au)tw=n to\ di/dumon. GALLIO autem elegantissime dixit a parte patris, cum ultima per testamenti figuram tractaret: quandoque ego mortuus ero tunc mihi heres sit: uis interrogem uter? TRIARIVS dixit a parte educatoris: ergo ego tollere potui, educare potui, tacere non potui?

dico haterivs quidam queror pusillus merces is accipio cum duo res doceo numquam magnus merces accipio is qui ermeneumata doceo maecenas dico tudei dhn d ou k ab n gnoi sestertius potis roisi metei h cassivs severvs uenustissimam res ex omnis qui ab auditio is cum redeo interogatus quomodo dico respondeo malus kai kakw senatus glycon dico ab n ab mfote rous moi mh ab podw senatus ab pole seeo au tw n to deus dumon gallio autem elego dico ab pars pater cum ulter per testamentum figura tracto quandoque ego mortuus sum tunc ego heres sum uolo interrogo uter triarivs dico ab pars educator ergo ego tollo possum educaris possum taceo non possum


CESTI PII. Dic quid commiserim. nescis? certe nec secreta te fallunt. Dimittat me: intellegetis cui parauerim. Dic quid ante commiserim: nisi forte contentus es reo obicere parricidium, parricidae nihil. ARGENTARI. Volui mori quia reus fui. quid ergo? nemo reus uiuet? uiuet cui sordidatus adsedebit pater. Reuertar ad uenenum, quoniam iniqua fortuna nullo me periculo defungi semel passa est. ALBVCI SILI. Quare ergo non moreris? non iuuat me mori si quem alium iuuat. Vt interuenit, in has cogitationes abii: ergo quisquam tam infelix fuit? ergo quisquam me magis odit quam ego? misereri mei coepi.

cestus pius dico quis committo nescio certus neque secerno tu fallo dimitto ego intellego qui parauerim dico quis ante committo nisi fors contineo sum reor obicio parricidium parricida nihil argentaris volo morior quia reus sum quis ergo nemo reus vivo vivo qui sordido adsedebit pater revorto ad uenenum quoniam iniquus fortuna nullus ego periculum defungor semel patior sum albvci silis quaris ergo non morior non iuuo ego morior si qui alius iuuo vt interuenio in hic cogitatio abeo ergo quisquam tam infelix sum ergo quisquam ego magis odi quam ego misereo meus coepio


BLANDVS hoc colore: utrimque fili nomen audio; pater rem petit iustiorem, mater faciliorem. Et illud post descriptionem adiecit: fatebor uobis, parricidium coram patre facere non potui. CESTIVS hoc colore egit: “prosiluit,” inquit, “protinus mater et amplexu suo manus meas adligauit. ago confusioni meae gratias, quod nihil in illo cubiculo uidi praeter matrem et patrem: pater rogabat ut occiderem, mater ut uiueret; pater ne nocens inpunita esset, mater ut ego innocens essem; pater recitabat legem de adulteriis, mater de parricidiis.” Et ultimam sententiam dixit: occidere matrem si turpe est noluisse, non potui. ARGENTARIVS dixit: non est quod me ex hoc habitu aestimetis, quod manus habeo: tunc non habui. Et illud dixit: dat poenas tibi: perdidit uirum, perdidit filium; aegrotanti non adsidebo, egentem non alam; omnia mihi libera sunt, iam uitam illi non debeo.

blandvs hic color utrimque filis nomen audio pater res peto justus mater facilis et ille post descriptio adiicio fateor tu parricidium coram pater facio non possum cestivs hic color ago prosilio inquam protinus mater et amplexus suus manus meus adligo ago confusio meus gratia qui nihil in ille cubiculum uideo praeter mater et pater pater rogo ut occaedes mater ut vivo pater ne noceo impunis sum mater ut ego innocens sum pater recito lex de adulterium mater de parricidium et ulter sententia dico occaedes mater si turpis sum nolo non possum argentarivs dico non sum qui ego ex hic habitus aestimo qui manus habeo tunc non habeo et ille dico do poena tu perdo uir perdo filius aegroto non assideo egeo non alo omnis ego liber sum iam uita ille non debeo


Triarii. Praesta Ciceroni quod propinqui Catilinae, quod amici Verris, quod clientes Clodii praestiterunt: proscriptum transi. Ne a mortuo quidem manus abstinet, lacerat occisum. Popilli, hoc parricidium tertium tuum est. Pompei SILONIS. Numquid magis exonerare te possum? praesta Ciceroni quod Antonius. CORNELI Hispani. Dic: Antoni, ego istud scelus facere possum: et patrem occidi. Securi erant amici Ciceronis postquam ad illum Popillius missus est. ARELLI FVSCI patris. Potuisti Ciceronem occidere? at quam nobis bene persuaserat Cicero parricidium te facere non posse! Occidisti tu Ciceronem loquentem: numquid, inquit, est aliquis ex tuis uerendus index? an nemo Ciceroni timendus est qui cum Popillio uenit? Q.

triarius praesto cicero qui propinquus catilina qui amicus verres qui cliens claudius praesto proscribo transeo ne ab mortuus quidem manus abstineo lacero occido popilius hic parricidium tertius tuus sum pompejus silo numquid magis exoneraris tu possum praesto cicero qui antonius cornelis hispanus dico antonius ego iste scelus facio possum et pater occido securus sum amicus cicero postquam ad ille popilius mitto sum arelli fvsci pater possum cicero occaedes at quam nos bene persuadeo cicero parricidium tu facio non possum occido tu cicero loquor numquid inquam sum aliquis ex tuus vereor index an nemo cicero timeo sum qui cum popilius uenio q


Venite miseri et hodie primum uobis rogate. MENTONIS. Errant miseri circa parentum suorum domos, et fortasse aliquis a patre alimenta non impetrat. Nulli plus reddunt integra mancipia. “Cur tu tam exiguum refers? † uitus est equas poterat ut non rogares, ut non acciperes ? spiritum tibi non relinquerem, nisi crudelior futurus essem relinquendo. tibi cotidiana captura non respondet. apparet te nondum hominibus satis miserum uideri.” GAVI SILONIS. “Tu,” inquit, “in illa uicinia mendicabis, tu ad illud limen accedes;” et crudelis miseris parentum domos monstrat. “Hic non facile stipem impetrat: etiamnum aliquid illi detrahatur.”

venio miser et hodie primus tu rogo mento erro miser circa parens suus domus et fortasse aliquis ab pater alimentum non impetro nullus multus reddo integer mancipium cur tu tam exiguus refero uitus sum equa possum ut non rogaris ut non accipio spiritus tu non relinquo nisi crudelis sum sum relinquo tu cottidianus captura non respondeo appareo tu nondum homo satis miser uideo gavi silo tu inquam in ille uicinia mendico tu ad ille limen accedo et crudelis miser parens domus monstro hic non facilis stips impetro etiamnum aliquis ille detraho


Exigitis rem magis iocundam mihi quam facilem: iubetis enim quid de his declamatoribus sentiam qui in aetatem meam inciderunt indicare, et si qua memoriae meae nondum elapsa sunt ab illis dicta colligere, ut quamuis notitiae uestrae subducti sint, tamen non credatis tantum de illis, sed et iudicetis. Est, fateor, iocundum mihi redire in antiqua studia melioresque ad annos respicere et uobis querentibus quod tantae opinionis uiros audire non potueritis detrahere temporum iniuriam.

exigo res magis iocundam ego quam facilis jubeo enim quis de hic declamator sentio qui in aetas meus incido indico et si qui memoria meus nondum elabor sum ab ille dictum colligo ut quamuis notitia uester subduco sum tamen non credo tantus de ille sed et judico sum fateor jocundus ego redeo in antiquus studium bonus ad annus respicio et tu queror qui tantus opinio uir audio non possum detraho tempus iniuria


cum se ad scribendum concitauerat, iungebantur noctibus dies et sine interuallo grauius sibi instabat nec desinebat nisi defecerat; rursus cum se remiserat, in omnes lusus, in omnes iocos se resoluebat; cum uero se siluis montibusque tradiderat, in siluis ac montibus natos omnes illos agrestis laboris patientia et uenandi solertia prouocabat et in tantam perueniebat sic uiuendi cupiditatem, ut uix posset ad priorem consuetudinem retrahi. at cum sibi iniecerat manum et se blandienti otio abduxerat, tantis uiribus incumbebat in studium, ut non tantum nihil perdidisse,

cum sui ad scribo concitauerat jungo nox dies et sine interuallum grauis sui insto neque desino nisi deficio rursus cum sui remitto in omnis lusus in omnis iocus sui resoluebat cum uerus sui silua mons trado in silua atque mons nascor omnis ille agrestis labor patientia et venor sollertia provoco et in tantus pervenio sic vivo cupiditas ut uix possum ad prior consuetudo retraho at cum sui injacio manus et sui blandio otium abduco tantus uis incumbo in studium ut non tantus nihil perdo


Nuncautem,puto,iam nihil solebatis audire, licet Mela meus contrahat frontem, multum habuit ingeni, nihil cordis: omnia usque ad ultimum tumorem perducta, ut non extra sanitatem sed extra naturam essent. Quis enim ferat hominem de siphonibus dicentem “caelo repluunt” et de sparsionibus “odoratos imbres” et in † cultum uiridium “caelatas siluas” et in picturam “nemora surgentia?” aut illud quod de subitis mortibus memini eum dicentem, cum uos me illo perduxissetis: “quidquid auium uolitat, quidquid piscium natat, quidquid ferarum discurrit nostris sepelitur uentribus. quaere nunc cur subito moriamur: mortibus uiuimus.”

nuncautem puto iam nihil soleo audio licet melos meus contraho frons multus habeo ingenium nihil chordus omnis usque ad ulter tumor perduco ut non extra sanitas sed extra natura sum quis enim fero homo de sipho dico caelum repluo et de sparsio odoro imber et in cultus viridis caelo silua et in pingo nemus surgo aut ille qui de subeo mors memini is dico cum tu ego ille perduco quisquis auis volito quisquis piscis nato quisquis ferus discurro noster sepelio venter quaero nunc cur subeo morior mors uiuo


Hic color fere sententiis quas praeposui permixtus est; quid tamen CESTIVS senserit indicabo. Contra sacerdotem quidam dixerunt: uideri deos infestos illi in hoc eam seruasse, ut diutius torqueretur. aiebat Cestius malle se casu uideri factum quam deorum uoluntate; nam si semel illos interuenire huic rei fatemur, manifestius erit poena seruatam esse sacerdotem, quam in poenam; itaque non probabat illud Triarii: “remissam tibi poenam putas ? ampliata es.” Ea ipsa, inquit, ampliatio, quae apud iudices fieri solet, ex qua uerbum in sententia petitum est, non est damnantis, sed dubitantis.

hic color fere sententia qui praepono permisceo sum quis tamen cestivs sentio indico contra sacerdos quidam dico uideo deus infestus ille in hic is servo ut diu torqueo aio cestius malo sui casus uideo facio quam deus uoluntas nam si semel ille intervenio hic res fateor manifestius sum poena seruo sum sacerdos quam in poena itaque non probo ille triarius remitto tu poena puto amplio sum is ipse inquam ampliatio qui apud iudex fio soleo ex qui uerbum in sententia peto sum non sum damno sed dubito


VIBI GALLI. Concitatissuma est in morte rabies et desperatione ultima in furorem animus impellitur. quaedam ferae tela ipsa commordent et ad mortis auctorem per uulnera sua ruunt. abscisa missione gladiator quem armatus fugerat nudus insequitur. praecipitati non quod impulit tantum trahunt, sed quod occurrit, et naturali quodam deploratae mentis adfectu morientibus gratissimum est commori.

vibi gallus concito sum in mors rabio et desperatio ulter in furor animus impello quidam fera telum ipse commordeo et ad mors auctor per uulnus suus ruo abscido missio gladiator qui armo fugio nudus insequor praecipitas non qui impello tantus traho sed qui occurro et natural quidam deploro mens affectus morior gratus sum commorior


MARCELLVM MARCIVM aiebat sic narrasse: puer me secutus est. non criminor uobis illum; quidquid est meo potius quam illius periculo fiat: ego rapui. “Vbi est?” inquit. Viuit, saluus est: ueni et cum uoles aspice. “Redde, inquit,” † suo. Ego asper! age, monstrabo si uis quis ante me tibi filios abstulerit. VARIVS GEMINVS eundem sensum dixit: quae est ista aut tam sera pietas aut tam praepostera?

marcellvm marcivm aio sic narro puer ego sequor sum non crimino tu ille quisquis sum meus potis quam ille periculum fio ego rapio vbi sum inquam vivo salvus sum uenio et cum uolo aspicio reddo inquam suus ego asper ago monstro si uolo quis ante ego tu filius aufero varivs geminvs idem sensus dico qui sum iste aut tam serus pietas aut tam praeposterus


CESTI PII. Non est quod mulieris adfectum lege aestimetis, qua minatur; omnia facit ne filius alligetur. Nauigaturus reliquit uxori filium; nec adhuc caeca erat. ALBVCI SILI. Deduxi ad te filium; itaque tene, complectere. audeo dicere, hoc par ne piratae quidam diuiderent. Si uellet filium alligari, pateretur ire quo properat. Ergo tu, adulescens, matri tuae ne decem mensum quidem alimenta reddes? si pascere non uis matrem, exspecta saltem ut efferas. TRIARI. Legem attulit qua catenas minetur, causam qua timet. Marcelli AESERNINI. Si perseueras, me quoque ad piratas trahe: impetrabo ab illis alimenta; et uirum meum pascunt. FVLVI Sparsi. Mater si non pascitur peritura est; pater etiamsi non redimitur, tamen pascitur. IVLI BASSI.

cestus pius non sum qui mulier afficio lex aestimo qui mino omnis facio ne filius alligo navigo relinquo uxor filius neque adhuc caecus sum albvci silis deduco ad tu filius itaque teneo complector audeo dico hic par ne pirata quidam divido si uolo filius alligaris pateo eo quo propero ergo tu adulescens mater tuus ne decem metior quidem alimentum reddo si pasco non uolo mater exspecto saltem ut effero triaris lex affero qui cateno mino causa qui timeo marcellus aeserninus si persevero ego quoque ad pirata traho impetro ab ille alimentum et uir meus pascor fvlvi spargo mater si non pascor pereo sum pater etiamsi non redimo tamen pascor ivli bassi


RRFVS VIBIVS erat qui antiquo genere diceret; belle cessit illi sententia sordidioris notae: praetor ad occidendum hominem soleas poposcit. Altera eiusdem generis, sed non eiusdem successus sententia: cum deplorasset condicionem , uiolatam maiestatis, consuetudinem maiorum descripsisset qua semper uoluissent ad supplicium aduocari, sententiam dixit: at nunc a praetore lege actum est ad lucernam. Pollio tamen ASINIVS aiebat hanc se sententiam recipere.

rrfvs vibivs sum qui antiquus genus dico bellus cedo ille sententia sordidus nosco praetor ad occaedes homo soleo posco alter idem genus sed non idem successus sententia cum deploro condicio violo maiestas consuetudo magnus describo qui semper uoluissent ad supplicium aduocaris sententia dico at nunc ab praetor lex ago sum ad lucerna pollio tamen asinivs aio hic sui sententia recipio


et cum dixisset Seianianos locupletes in carcere esse: homo, inquit, adhuc indemnatus ut possim uiuere parricidas panem rogo. cum mouisset homines et flebili oratione et diserta, rediit tamen ad sales: rogauit, ut in lautumias transferretur: non est, inquit, quod quemquam uestrum decipiat nomen ipsum lautumiae; illa enim minime lauta res est. Hoc rettuli ut et ipsum hominem ex aliqua parte nossetis et illud sciretis, quam difficile esset naturam suam effugere. Quomodo posset ab illo obtineri ne in declamationibus iocaretur, qui iocatur in miseriis ac periculis suis, in quibus iocari eum non debuisse quis nescit, potuisse quis credit?

et cum dico sejanianus locuples in carcer sum homo inquam adhuc indemnatus ut possum uiuo parricida panis rogo cum moveo homo et flebilis oratio et dissero redeo tamen ad sal rogo ut in lautumiae transfero non sum inquam qui quisquam uester decipio nomen ipse lautumiae ille enim paruus lauo res sum hic rettulis ut et ipse homo ex aliqui pars nosco et ille scio quam difficilis sum natura suus effugio quomodo possum ab ille obtineo ne in declamatio jocor qui jocor in miseria atque periculum suus in qui iocor is non debeo quis nescio possum quis credo


SILONIS Pompei color fuit, ut Latroni uidebatur, qui controuersiae repugnaret; dixit enim uenisse auum ad inbecillum puerum. ad aegros non semper admitti, utique ad eos qui grauiter aegrotant; saepe et patrem non admissum; sic auo quoque intempestiue uenienti dictum: “nunc non potes;” statim cum conuitio abisse. in altero idem fecisse. Latro aiebat, hunc colorem optimum esse, si res ita esset, sed recipi non posse, quia ponatur: “non est admissus;”

silo pompejus color sum ut latro uideo qui controversia repugno dico enim uenio auus ad imbecillus puer ad aeger non semper admitto utique ad is qui grauis aegroto saepe et pater non admitto sic auus quoque intempestiuus venio dico nunc non possum statim cum conuitio abeo in alter idem facio latro aio hic color bonus sum si res ita sum sed recipio non possum quia pono non sum admitto


aeque ex tempore dicebat, aeque contumeliose multa interponebat; illud tamen optima fide praestitit, cum uterque Graecus esset, ut numquam Graece declamaret, illos semper admiraretur qui non fuerunt contenti unius linguae eloquentia, ac cum Latine declamauerant, toga posita sumpto pallio quasi persona mutata rediebant et Graece declamabant; es quibus fuit SABINVS CLODIVS, in quem uno die et Graece et Latine declamantem multa urbane dicta sunt.

aequus ex tempus dico aequus contumeliosus multus interpono ille tamen bonus fides praesto cum uterque graecus sum ut numquam graecum declamo ille semper admiror qui non sum contendo unus lingua eloquentia atque cum latinum declamauerant toga pono sumo pallium quasi persono muto redeo et graecum declamo sum qui sum sabinvs clodivs in qui unus dies et graecum et latinum declamo multus urbanus dictum sum


Saepe cum per totam lucubrauerat noctem, ab ipso cibo statim ad declamandum ueniebat. Iam uero quin rem inimicissimam corpori faceret uetari nullo modo poterat: post cenam fere lucubrabat nec patiebatur alimenta per somnum quietemque aequaliter digeri, sed perturbata ac dissipata in caput agebat; itaque oculorum et aciem contuderat et colorem mutauerat. Memoria ei natura quidem felix, plurimum tamen arte adiuta. numquam ille quae dicturus erat ediscendi causa relegebat: edidicerat illa, cum scripserat; quod eo magis in illo mirabile uideri potest, quod non lente et anxie, sed eodem paene quo dicebat impetu scribebat.

saepe cum per totus lucubrauerat nox ab ipse cibus statim ad declamo venio iam uerus quin res inimicus corpus facio uetaris nullus modo possum post cena fere lucubro neque patior alimentum per somnus quies aequalis digero sed perturbo atque dissipata in caput ago itaque oculus et acies contundo et color muto memoria is natura quidem felix multus tamen ars adjuvo numquam ille qui dico sum edisco causa relego edisco ille cum scribo qui is magis in ille mirabilis uideo possum qui non lentus et anxius sed idem paene quo dico impetus scribo


SILO POMPEIVS putabat commodius esse, si hoc animo isset ad auctionem Parrhasius, ut aliquem in hunc usum emeret. poterit enim uideri elegisse uilissimum et maxime inutilem. FVSCO ARELLIO placebat, emptum quidem illum in alios usus, sed cum deficeret et mori uellet, in id quod unum ex cadauere artifex poterat inpensum. GALLIO ad neutrum se alligauit nec dixit quo animo emisset, set GALLIONIS color intolerabilis est: dixit enim, senem ex noxiis Olynthiis se emisse; quod si illi licet fingere, non uideo quare non eadem opera dicat et conscium proditionis Lastheni fuisse et se poenae causa torsisse.

silus pompeivs puto commodus sum si hic animus eo ad auctio parrhasius ut aliquis in hic usus emo possum enim uideo eligo vilis et magnus inutilis fvsco arellio placeo emo quidem ille in alius utor sed cum deficio et morior uolo in is qui unus ex cadaver artifex possum impensus gallio ad neuter sui alligo neque dico quo animus emo sed gallio color intolerabilis sum dico enim senex ex noxius olynthius sui emo qui si ille licet fingo non uideo quare non idem opus dico et conscius proditio lastheni sum et sui poena causa torqueo


ALBVCI SILI. Non mouet me periculum meum: semper nos in malis nostris non fortunam, sed causam spectauimus. Non dubito quin Callias redempturus fuerit Miltiadem, si iam habuisset filiam nubilem. MVSAE. Alius aliud pati non potest. mihi adulterium carcer est. ARELLI FVSCI patris. Nihil, inquit, filiae plus possum dare quam Cimonem uirum. quando mihi ex eo contingent nepotes? Ferrum a lege mihi traditum ad uindictam pudicitiae proiciam? Perdidisti pecuniam, Callia, si tales soluisti manus. Damnatus peculatus nihil aliud heredi suo reliquit quam se patrem.

albvci silis non moueo ego periculum meus semper nos in malus noster non fortuna sed causa specto non dubito quin callias reemo sum miltiades si iam habeo filia nubilis mvsae alius alius patior non possum ego adulterium carcer sum arelli fvsci pater nihil inquam filia multus possum do quam cimon uir quando ego ex is contingo nepos ferrum ab lex ego trado ad vindicta pudicitia proicio perdo pecunia callion si talis solvo manus damno peculor nihil alius heres suus relinquo quam sui pater


Pompei SILONIS. At quam bene mimum egit, quomodo raptam se questa est, qua uociferatione! quam paene illi optione cessimus! Triarii. Perieras, raptor, nisi bis perire meruisses. IVNII GALLIONIS. Sumatur de illo supplicium, constituatur in conspectu publico, caedatur diu, toto die pereat qui tota nocte peccauit. Subito fastidiosus raptor occurrit et ait: “iam nec nuptias uolo.” Stulta deciperis; dicam uis quid dixerit tibi ? idem enim dixit et huic: “dum te peto in illam incidi.” ARELLI FVSCI patris. Retro amnes fluant, sol contrario cursu orbem ducat, confugiat sacrilegus ad aras: raptorem rapta uindicat.

pompejus silo at quam bene mimus ago quomodo rapio sui queror sum qui uociferatio quam paene ille optio cedo triarius pereo raptor nisi bis pereo mereo ivnii gallio sumo de ille supplicium constituo in conspectus publicus caedo diu totus dies pereo qui totus nox pecco subeo fastidiosus raptor occurro et aio iam neque nuptiae uolo stultus decipio dico uolo quis dico tu idem enim dico et hic dum tu peto in ille incido arelli fvsci pater retro amnis fluo sol contrarius cursus orbis duco confugio sacrilegus ad ara raptor rapio vindico


Totam quidem bene dixit controuersiam, sed hoc genere, ut putares illo dicente sic esse dicendam, deinde mirarere, quid illi suspiciosa actione opus fuisset, cum aperta uti liceret. Belle de hoc uitio illius Scaurus aiebat, illum acta in aurem legere. GLYCON SPYRIDION ex altera parte satis dulcem dixit sententiam: sw/zwmen ou(\s a)pokhru/tteis o(mologw=n o(/ti e)fi/lhsas: ARTEMON dixit: ou)k e)/stin, w)= pa/ter, tw=n bebai/wn kthma/twn plou=tos, e)/nqa plou/sioi trei=s a)po/rrhtoi u(pantw=sin. HERMAGORAS dixit: perieleuso/meqa te/ssares e(no\s a)po/rrhtoi.

totus quidem bene dico controuersia sed hic genus ut puto ille dico sic sum dico deinde miro quis ille suspiciosus actio opus sum cum apertus uti licet bellus de hic vitio ille scaurus aio ille ago in auris lego glycon spyridion ex alter pars satis dulcis dico sententia sw zwmen ou senatus ab pokhru tteis o mologw n o tiberius e fio lhsas artemon dico ou k e stin w pa ter tw n bebai wn kthma twn plou tos e nqa plou sioi trei senatus ab other rrhtoi quintus pantw sin hermagoras dico perieleuso meqa tu ssaris e no senatus ab other rrhtoi