Aiebat CESTIVS magnis cum laudibus Alexandri hanc suasoriam esse dicendam, quam sic diuisit, ut primum diceret, etiamsi nauigari posset Oceanus, nauigandum non esse; satis gloriae quaesitum; regenda esse et disponenda quae in transitu uicisset; consulendum militi tot eius uictoriis lasso; de matre illi cogitandum: et alias causas complures subiecit. Deinde illam quaestionem subiecit, ne nauigari quidem Oceanum posse.

aio cestivs magnus cum laus alexander hic suasoria sum dico quam sic diuido ut primus dico etiamsi nauigaris possum oceanus navigo non sum satis gloria quaero rego sum et dispono qui in transeo vinco consulo miles tot is uictoria lasso de mater ille cogito et alius causa complures subicio deinde ille quaestio subicio ne nauigaris quidem oceanus possum


Futura nuntiant: plerosque dixere uicturos, at nihil metuentis oppressit dies; aliis dedere finem propinquum; at illi superfuere agentes inutilis animas; felices nascentibus annos spoponderunt, at fortuna in omnem properauit iniuriam. incertae enim sortis uiuimus: unicuique ista pro ingenio finguntur, non ex fide scientiae. Erit aliquis orbe toto locus qui te uictorem non uiderit? Babylon ei cluditur cui patuit Oceanus.

sum nuntio plerus dico vinco at nihil metuo opprimo dies alius do finis propinquus at ille supersum ago inutilis anima felix nasco annus spoponderunt at fortuna in omnis propero iniuria incertus enim sors uiuo uniquique iste pro ingenium fingo non ex fides scientia sum aliquis orbis totus locus qui tu uictor non video babylon is cluditur qui pateo oceanus


Multo corruptiorem sententiam MENESTRATI cuiusdam declamatoris non abiecti suis temporibus nactus sum in hac ipsa suasoria, cum describeret beluarum in Oceano nascentium magnitudinem Efficit haec sententia, ut ignoscamus ei qui dixit ipsis Charybdi et Scylla maius portentum: “Charybdis ipsius maris naufragium,” et ne in una re semel insaniret: “quid ibi potest esse salui ubi ipsum mare perit?” DAMAS ethicos induxit matrem loquentem, cum describeret adsidue prioribus periculis noua superuenisse:BARBARVS dixit, cum introduxisset excusantem se exercitum Macedonum, hunc sensum: FVSCVS ARELLIVS dixit:

multus corrumpo sententia menestrati quidam declamator non abicio suus tempus nanciscor sum in hic ipse suasoria cum describo beluaris in oceanus nasco magnitudo efficio hic sententia ut ignosco is qui dico ipse charybdis et scylla magnus portendo charybdis ipse mare naufragium et ne in unus res semel insanio quis ibi possum sum salvus ubi ipse mare pereo damas ethicus induco mater loquor cum describo assiduus prior periculum nouus supervenio barbarvs dico cum introduco excuso sui exercitus macedones hic sensus fvscvs arellivs dico


Sed si uultis hiostoricum quoque uobis fatuum dabo. TVSCVS ille qui Scaurum Mamercum in quo Scaurorum familia extincta est maiestatis reum fecerat, homo quam inprobi animi tam infelicis ingenii, cum hanc suasoriam declamaret dixit: “expectemus si nihil aliut, hoc effecturi, ne insolens barbarus dicat: ueni, uidi, uici,” cum hoc post multos annos Diuus Iulius uicto Pharnace dixerit. DVRION dixit: a)/ndres Aiebat NICOCRATES Lacedaemonius insignem hanc sententiam futuram fuisse, si media intercideretur.

sed si uolo hiostoricum quoque tu fatuus do tvscvs ille qui scaurus mamercus in quo scaurus familia extingo sum maiestas reus facio homo quam improbus animus tam infelix ingenium cum hic suasoria declamo dico expecto si nihil aliut hic efficio ne insoleo barbarus dico uenio uideo uinco cum hic post multus annus diuus iulius vinco pharnaces dico dvrion dico ab ndres aio nicocrates lacedaemonius insignis hic sententia sum sum si medius intercisi


Non potest Xerses nisi per nos tropaea tollere. Credite mihi, difficilest adtritas opes recolligere et spes fractas nouare et ex paenitenda acie in melioris euentus fiduciam surgere. CESTI PII. Inferam, inquit, bellum. alia mihi tropaea promittit. Potest maior uenire quam uictus est? ARGENTARII. Non pudet uos?

non possum xerses nisi per nos tropaeum tollo credo ego difficilis adtero ops recolligo et spes frango nouaris et ex paeniteo acies in bonus euentus fiducia surgo cestus pius infero inquam bellum alius ego tropaeum promitto possum magnus uenio quam uinco sum argentarius non pudeo tu


at Priamus bellum pro adultero filio gerat. DIVISIO. Hanc suasoriam sic diuisit FVSCVS ut diceret, etiamsi aliter nauigare non possent, non esse faciendum, et sic tractauit ut negaret faciendum, quia homicidium esset, quia parricidium, quia plus inpenderetur quam peteretur: peti Helenam, inpendi Iphigeniam; uindicari adulterium, committi parricidium. Deinde dixit, etiamsi non immolasset, nauigaturum; illam enim moram naturae, maris et uentorum, deorum uoluntatem ab hominibus non intellegi. Hoc CESTIVS diligenter diuisit: dixit enim deos rebus humanis non interponere arbitrium suum; ut interponant, uoluntatem eorum ab homine non intellegi; ut intellegatur, non posse fata reuocari. si non sint fata, nesciri futura; si sint, non posse mutari.

at priamus bellum pro adultero filius gero divisio hic suasoria sic diuido fvscvs ut dico etiamsi aliter nauigaris non possum non sum facio et sic tracto ut nego facio quia homicidium sum quia parricidium quia multus inpendeo quam peto peto helena impendium iphigenia uindico adulterium committo parricidium deinde dico etiamsi non immolo navigo ille enim mora natura mare et uentor deus uoluntas ab homo non intellego hic cestivs diligenter diuido dico enim deus res humanus non interpono arbitrium suus ut interpono uoluntas is ab homo non intellego ut intellego non possum fatum reuocaris si non sum fatum nescio sum si sum non possum muto


BASSVS AVFIDIVS et ipse nihil de animo Ciceronis dubitauit, quin fortiter se morti non praebuerit tantum, sed obtulerit. AVFIDI BASSI. Cicero paulum remoto uelo postquam armatos uidit, “ego uero consisto,” ait: “accede ueterane, et si hoc saltim potes recte facere, incide ceruicem.” Trementi deinde dubitantique: “quid si ad me,” inquit, “primum uenissetis?”

bassvs avfidivs et ipse nihil de animus cicero dubito quin fortis sui mors non praebeo tantus sed offertor avfidi bassi cicero paulus removeo velo postquam armatus uideo ego uerus consisto aio accedo vetero et si hic saltem possum rectus facio incido cervix tremo deinde dubito quis si ad ego inquam primus venio


Adfirmare uobis possum nihil esse in historiis eius hoc quem retuli loco disertius, ut mihi tunc non laudasse Ciceronem, sed certasse cum Cicerone uideatur. nec hoc deterrendi causa dico, ne historias eius legere concupiscatis: concupiscite et poenas Ciceroni dabitis. Nemo tamen ex tot disertissimis uiris melius Ciceronis mortem deplorauit quam Seuerus Cornelius.

adfirmaris tu possum nihil sum in historia is hic qui retulis locus dissero ut ego tunc non laudo cicero sed certo cum cicero uideo neque hic deterreo causa dico ne historia is lego concupisco concupisco et poena cicero do nemo tamen ex tot dissero uir bonus cicero mors deploro quam severus cornelius


At Vergilius haec quanto et simplicius et beatius dixit: Luna reuertentes cum primum colligit ignes, Si nigrum obscuro comprenderit aere cornu, Maximus agricolis pelagoque parabitur imber. Et rursus: Si Pura nec obtunsis per caelum cornibus ibit. Solebat autem FVSCVS ex Vergilio multa trahere, ut Maecenati imputaret: toties enim pro beneficio narrabat in aliqua se Vergiliana descriptione placuisse; sicut in hac ipsa suasoria dixit: “cur iste inter eius ministerium placuit? cur hoc os deus elegit? cur hoc sortitur potissimum Pythius” — quo tantum non impie aiebat se imitatum esse Vergilianum “plena deo?”

at vergilius hic quantus et simplicius et beatus dico luna revorto cum primus colligo ignis si niger obscurum comprenderit aer cornu magnus agricola pelagus paro imber et rursus si purus neque obtundo per caelum cornu eo soleo autem fvscvs ex vergilius multus traho ut maecenas imputo totiens enim pro beneficium narro in aliqui sui vergilianus descriptio placeo sicut in hic ipse suasoria dico cur iste inter is ministerium placeo cur hic os deus eligo cur hic sortio potis pythius quo tantus non impius aio sui imitas sum vergilianus plenus deus


TRIARI. Non pudet Laconas ne pugna quidem hostium, sed fabula uinci? Magnum est alumnum uirtutis nasci et Laconem. ad certam uictoriam omnes remansissent; ad certam mortem tantum Lacones. Non est Sparta lapidibus circumdata: ibi muros habet ubi uiros. Melius reuocabimus fugientes trecenos quam sequemur. Sed montes perforat, maria contegit. Numquam solido stetit superba felicitas et ingentium imperiorum magna fastigia obliuione fragilitatis humanae conlapsa sunt. Scias licet ad finem non peruenisse quae ad inuidiam perducta sunt. Maria terrasque, rerum naturam statione inmutauit sua: moriamur trecenti, ut hic primum inuenerit quod mutare non posset.

triaris non pudeo laconas ne pugno quidem hostis sed fabula vinco magnus sum alumnus uirtus nascor et laco ad certus uictoria omnis remaneo ad certus mors tantus laco non sum spartum lapis circumdo ibi murus habeo ubi uir bonus reuoco fugio treceni quam sequor sed mons perforo mare contego numquam solidus sto superbus felicitas et ingens imperium magnus fastigium obliuio fragilitas humanus collabor sum scio licet ad finis non pervenio qui ad inuidia perduco sum marium terra res natura statio inmuto suus morior trecenti ut hic primus inuenio qui muto non possum


Qui uero in media se, ut praedicant, fatorum misere pignora natales inquirunt et primam aeui horam omnium annorum habent nuntiam, quo ierint motu sidera, in quas discucurrerint partes, contrane deus steterit, an placidus adfulserit sol; an plenam lucem, an initia surgentis acceperit, an abdiderit in noctem obscurum caput luna; Saturnus nascentem, an ad bella Mars militem, an negotiosum in quaestus Mercurius exceperit, an blanda adnuerit nascenti Venus, an ex humili in sublime Iuppiter tulerit aestimant: tot circa unum caput tumultuantis deos!

qui uerus in medius sui ut praedico fatum mitto pignus natalis inquiro et primus aeuum hora omnis annus habeo nuntia quo eo motus sidus in qui discurro pars contra deus sto an placidus affulgeo sol an plenus lux an initium surgo accipio an abdo in nox obscurus caput luna saturnus nascor an ad bellum mars miles an negotiosus in quaestus mercurius excipio an blandus annuo nasco venus an ex humilis in sublimis iuppiter fero aestimo tot circa unus caput tumultuor deus


SENECA fuit, cuius nomen ad uos potuit peruenisse, ingenii confusi ac turbulenti, qui cupiebat grandia dicere, adeo ut nouissime morbo huius rei et teneretur et rideretur; nam et seruos nolebat habere nisi grandes et argentea uasa non nisi grandia. Credatis mihi uelim non iocanti, eo peruenit insania eius, ut calceos quoque maiores sumeret, ficus non esset nisi mariscas, concubinam ingentis staturae haberet. Omnia grandia si quando inueniret probanti inpositum est cognomen uel; ut Messala ait, cognomentum, et uocari coepit Seneca Grandio. Is in hac suasoria cum posuisset contradictionem: “at omnes qui missi erant a Graecia fugerunt” sublatis manibus, insistens summis digitis — sic enim solebat quo grandior fieret — exclamat: gaudeo, gaudeo. mirantibus nobis quod tantum illi bonum contigisset, adiecit: totus Xerses meus erit. Item dixit: iste qui classibus suis maria subripuit, qui terras circumscripsit, dilatauit profundum, nouam rerum naturae faciem imperat, ponat sane contra caelum castra: commilitones habebo deos.

seneco sum qui nomen ad tu possum pervenio ingenium confundo atque turbulentus qui cupio grandis dico adeo ut nouus morbus hic res et teneo et rideo nam et seruus nolo habeo nisi grandis et argenteus uasum non nisi grandis credo ego uolo non jocor is peruenio insania is ut calceus quoque magnus sumo ficus non sum nisi marisca concubina ingens sto habeo omnis grandis si quando invenio probo inpono sum cognomen uel ut messalla aio cognomentum et uoco coepio seneco grandio is in hic suasoria cum pono contradictio at omnis qui mitto sum ab graecia fugio tollo manus insisto summus digitus sic enim soleo quo grandis fio exclamo gaudeo gaudeo miror nos qui tantus ille bonus contingo adiicio totus xerses meus sum item dico iste qui classis suus mare surripio qui terra circumscribo dilato profundum nouus res natura facies impero pono sanus contra caelum castrum commilito habeo deus


Ergo loquitur umquam Cicero ut non timeat Antonius, loquitur umquam Antonius ut Cicero timeat? Ciuilis sanguinis Syllana sitis in ciuitatem redit, et ad triumuiralem hastam pro uectigalibus ciuium manorum mortes locantur; unius tabellae albo Pharsalica ac Mundensis Mutinensisque ruina uincitur, consularia capita auro rependentur: tuis uerbis utendum est: “o tempora, o mores!” Videbis ardentes crudelitate simul ac superbia oculos; uidebis illum non hominis sed belli ciuilis uultum; uidebis illas fauces per quas bona Cn. Pompei transiuerunt, illa latera, illam totius corporis gladiatoriam firmitatem; uidebis illum pro tribunali locum quem modo magister equitum, cui ructare turpe erat, uomitu foedauerat: supplex accadens genibus deprecaberis? eo ore cui se debet salus publica humilia in adulationem uerba summittes? Pudeat: Verres quoque proscriptus fortius periit.

ergo loquor umquam cicero ut non timeo antonius loquor umquam antonius ut cicero timeo ciuilis sanguis syllana sum in ciuitas redeo et ad triumuiral hasta pro uectigal ciuis manorum mors loco unus tabella album pharsalicus atque mundensis mutinensis ruina uinco consularis caput aurum rependentur tuus uerbum utor sum o tempus o mos video ardeo crudelitas simul atque superbia oculus uideo ille non homo sed bellum ciuilis uultus uideo ille fauces per qui bonus cn pompejus transiuerunt ille latus ille totus corpus gladiatorius firmitas uideo ille pro tribunal locus qui modo magister eques qui ructaris turpis sum vomo foedauerat supplex adcado genu deprecor is os qui sui debeo salus publicus humilio in adulatio uerbum summitto pudeo verres quoque proscribo fortis pereo


BRVTTEDI NIGRI. “Elapsus interim altera parte uillae Cicero lectica per agros ferebatur; sed ut uidit adpropinquare notum sibi militem Popilium nomine, memor defensum a se laetiore uultu aspexit. at ille uictoribus id ipsum imputaturus occupat facinus caputque decisum nihil in ultimo fine uitae facientis, quod alterutram in partem posset notari, Antonio portat oblitus se paulo ante defensum ab illo.” Et hic uoluit positi in rostris capitis miserabilem faciem describere,

brvttedi niger elabor interim alter pars uilla cicero lectica per ager fero sed ut uideo adpropinquaris notus sui miles popilius nomen memor defendo ab sui laetus uultus aspicio at ille uictor is ipse imputo occupo facinus caput decisus nihil in ultimo finis uita facio qui alteruter in pars possum notaris antonius porto obliuiscor sui paulus ante defendo ab ille et hic uolo pono in rostrum capio miserabilis facies describo


Referam praecepta, matrum: “aut in his, aut cum his?” minus turpe est a bello inermem reuerti quam armatum fugere. Referam captiuorum uerba? captus Laco, “occide,” inquit, “non seruio.” non potuit non capi, si fugere uoluisset. Describite terrores Persicos: omnia ista cum mitteremur audiuimus. Videat trecentos Xerses et sciat quanti bellum aestimatum sit, quanto aptus numero locus. Reuertemur ne nuntii quidem nisi nouissimi. Quis fugerit nescio: hos mihi Sparta conmilitones dedit. DESCRIPTIO THERMOPYLARVN. Nunc me delectat, quod fugerunt treceni:

refero praecipio mater aut in hic aut cum hic paruus turpis sum ab bellum inermis revorto quam armo fugio refero captivus uerbum capio laco occaedes inquam non seruius non possum non capio si fugio uolo describo terror persicus omnis iste cum mitto audio video trecenti xerses et scio quantus bellum aestimo sum quantus aptus numerus locus revorto ne nuntius quidem nisi novus quis fugio nescio hic ego spartum conmilitones do descriptio thermopylarvn nunc ego delecto qui fugio treceni


sed magnitudine rei obrutus est. BRVTTEDI NIGRI. Vt uero iussu Antonii inter duas manus positum in rostris caput conspectum est, quo totiens auditum erat loco, datae gemitu et fletu maximae uiri inferiae, nec ut solet uitam depositi in rostris corporis contio audiuit, sed ipsa narrauit. Nulla non pars fori aliquo actionis inclutae signata uestigio erat; nemo non aliquod eius in se meritum fatebatur: hoc certe publicum beneficium palam erat, illam miserrimi temporis seruitutem a Catilina dilatam in Antonium. Quoties magni alicuius uiri mors ab historicis narrata est, toties fere consummatio totius uitae et quasi funebris laudatio redditur. hoc semel aut iterum a Thucydide factum, item in paucissimis personis usurpatum a Sallustio, T. Liuius benignius omnibus magnis uiris praestitit: sequentes historici multo id effusius fecerunt. Ciceroni hoc, ut Graeco uerbo utar, e)pita/fion Liuius reddit.

sed magnitudo res obruo sum brvttedi niger vt uerus iussus antonius inter duo manus pono in rostrum caput conspectus sum quo totiens audio sum locus do gemitus et fleo magnus uir inferius neque ut soleo uita depono in rostrum corpus contio audio sed ipse narro nullus non pars forum aliquis actio inclutus signo uestigium sum nemo non aliqui is in sui mereo fateor hic certus publicus beneficium palam sum ille miser tempus seruitus ab catilina differo in antonius quotiens magnus aliquis uir mors ab historicus narro sum totiens fere consummatio totus uita et quasi funebris laudatio reddo hic semel aut iterum ab thucydides facio item in paucus persona usurpo ab sallustius t livius benignus omnis magnus uir praesto sequor historicus multus is effundo facio cicero hic ut graecum uerbum uto e pita fion livius reddo


Sed ne uos diutius infatuem, quia dixeram me FVSCI ARELLI explicationes subiecturum, hic suasoriae finem faciam: quarum nimius cultus et fracta conpositio poterit uos offendere, cum ad meam aetatem ueneritis: interim non dubito quin nunc uos ipsa quae offensura sunt uitia delectent.

sed ne tu diu infatuo quia dico ego fvsci arelli explicatio subjacio hic suasoria finis facio qui nimius cultus et frango compositio possum tu offendo cum ad meus aetas venio interim non dubito quin nunc tu ipse qui offendo sum uitium delecto


DIVISIO. Aiebat CESTIVS hoc genus suasoriarum aliter declamandum esse quam suadendum. Non eodem modo in libera ciuitate dicendam sententiam quo apud reges, quibus etiam quae prosunt ita tamen ut delectent suadenda sunt. Et inter reges ipsos esse discrimen: quosdam minus aut magis OSOS ueritatem; facile Alexandrum exisse quos superbissimos et supra mortalis animi modum inflatos accepimus. Denique ut alia dimittantur argumenta, ipsa suasoria insolentiam eius coarguit; orbis illum suus non capit: itaque nihil dicendum aiebat nisi cum summa ueneratione regis, ne accideret idem quod praeceptori eius amitino Aristotelis accidit, quem occidit propter intempestiue liberos sales: nam cum deum se uellet uideri et uulneratus .esset, uiso sanguine eius philosophus mirari se dixerat, quod non esset i)xw\r oi(=o/s pe/r te r(e/ei maka/ressi qeoi=sin Ille se ab hac urbanitate lancea uindicauit. Eleganter in C. Cassi epistola quadam ad M. Ciceronem missa positum: multum iocatur de stultitia Cn. Pompei adulescentis qui in Hispania contraxit exercitum et ad Mundam acie uictus est; deinde ait: “nos quidem illum deridemus, sed timeo ne ille nos gladio a)ntimukthri/sh|.” In omnibus regibus haec urbanitas extimescenda est.

divisio aio cestivs hic genus suasoriaris aliter declamo sum quam suadeo non idem modo in liber ciuitas dico sententia quo apud rex qui etiam qui prosum ita tamen ut delecto suadeo sum et inter rex ipse sum discrimen quidam paruus aut magis osus ueritas facilis alexander exeo qui superbus et supra mortalis animus modus inflo accipio denique ut alius dimitto argumentum ipse suasoria insolentia is coarguo orbis ille suus non capio itaque nihil dico aio nisi cum summus ueneratio rex ne accido idem qui praeceptor is amitinus aristotelis accido qui occido propter intempestiuus liber sal nam cum deus sui uolo uideo et vulnero sum uideo sanguis is philosophus miror sui dico qui non sum eo xw romanus oi o senatus pe romanus tu romanus e is maka ressi qeoi sin ille sui ab hic urbanitas lancea uindico eleganter in que casseius epistula quidam ad m cicero mitto pono multus jocor de stultitia cn pompejus adulescens qui in hispania contraho exercitus et ad munda acies uinco sum deinde aio nos quidem ille derideo sed timeo ne ille nos gladius ab ntimukthri sh in omnis rex hic urbanitas extimesco sum


Sed ut reuertar ad Leonidam et trecentos, pulcherrima illa fertur GLYCONIS sententia In hac ipsa suasoria non sane refero memoria ullam sententiam Graeci cuiusquam nisi DAMAE: poi= feu/cesqe; o(/pla tei/xh. De positione loci eleganter dixit HATERIVS, cum angustias loci facundissime descripsisset: natus trecentis locus. CESTIVS cum honores descripsisset quos habituri essent, si pro patria cecidissent, adiecit: per sepulcra nostra iurabitur. NICETES longe disertius hanc phantasiam mouit et adiecit: nisi antiquior Xerses fuisset quam Demosthenes † CIPTOY cui dicere. Hanc suam dixit sententiam aut certe non deprehensam, cum descripsisset oportunitatem loci et tuta undique pugnantium latera et angustias a tergo positas,

sed ut revorto ad leonidas et trecenti pulcher ille fero glycon sententia in hic ipse suasoria non sanus refero memoria ullus sententia graecum quisquam nisi damae poi feu cesqe o pla tei xh de positio locus eleganter dico haterivs cum angustiae locus facundus describo nascor trecenti locus cestivs cum honor describo qui habeo sum si pro patria caedo adiicio per sepulcrum noster juro nicetes longus dissero hic phantasia moueo et adiicio nisi antiquus xerses sum quam demosthenes ciptoy qui dico hic suus dico sententia aut certus non deprehendo cum describo oportunitas locus et tueor undique pugno latus et angustiae ab tergum pono


ALBVCIVS aliter diuisit: primam partem fecit moriendum esse Ciceroni, etiamsi nemo proscriberet eum: hic insectatio temporum fuit. Deinde: moriendum esse illi sua sponte, quom moriendum esset etiamsi mori noluisset: graues odiorum causas esse; maximam causam proscriptionis ipsum esse Ciceronem. Et solus de declamatoribus temptauit dicere non unum illi esse Antonium infestum. hoc loco dixit illam sententiam: si cui ex triumuiris non es inuisus, grauis es. et illam sententiam quae ualde excepta est:

albvcivs aliter diuido primus pars facio morior sum cicero etiamsi nemo proscribo is hic insectatio tempus sum deinde morior sum ille suus sponte cum morior sum etiamsi morior nolo grauis odium causa sum maximus causa proscriptio ipse sum cicero et solus de declamator tento dico non unus ille sum antonius infestus hic locus dico ille sententia si qui ex triumviri non sum inuisus grauis sum et ille sententia qui ualidus excipio sum


Oraque magnanimum spirantia paene uirorum In rostris iacuere suis: sed enim abstulit omnis, Tamquam sola foret, rapti Ciceronis imago. Tunc redeunt animis ingentia consulis acta Iurataeque manus deprensaque foedera noxae Patriciumque nefas extinctum: poena Cethegi Deiectusque redit uotis Catilina nefandis. Profuerant? sacris exculta quid artibus aetas? Abstulit una dies aeui decus, ictaque luctu Conticuit Latiae tristis facundia linguae. Vnica sollicitis quondam tutela salusque, Egregium semper patriae caput, ille senatus Vindex, ille fori, legum ritusque togaeque, Publica uox saeuis aeternum obmutuit armis. Informes, uoltus sparsamque cruore nefando Canitiem sacrasque manus operumque ministras Tantorum pedibus ciuis proiecta superbis. Proculcauit ouans nec lubrica fata deosque Respexit. nullo luet hoc Antonius aeuo. Hoc nec in Emathio mitis uictoria Perse, Nec te, dire Syphax, non fecerat hoste Philippo; Inque triumphato ludibria cuncta Iugurtha Afuerant, nostraeque cadens ferus Hannibal irae Membra tamen Stygias tulit inuiolata sub umbras.

ora magnanimus spiro paene uir in rostrum jaceo suus sed enim aufero omnis tamquam solus sum rapio cicero imago tunc redeo animus ingens consul ago juro manus deprensa foedero noxa patricius nefas exstinctus poena cethegus deicio redeo uotum catilina nefandus prosum sacrum excolo quis ars aetas aufero unus dies aeuum decus ictaque luctus conticesco latius tristis facundia lingua vnica sollicitus quondam tutela salus egregius semper patria caput ille senatus vindex ille forum lex ritus toga publicus uox saeuus aeternus obmutesco arma informo uultus spargo cruor nefandus canities sacro manus opus ministro tantor pes ciuis projectum superbus proculco ouo neque lubricus fatum deus respicio nullus luo hic antonius aevum hic neque in emathius mitis uictoria perses neque tu dirus syphax non facio hostis philippus in triumpho ludibrium cunctus jugurtha asum noster cado ferus hannibal ira membrum tamen stygius fero inviolo sub umbra


Apud Cestium Pium rhetorem declamabat hanc suasoriam SVRDINVS, ingeniosus adulescens, a quo Graecae fabulae eleganter in sermonem Latinum conuersae sunt. Solebat dulces sententias dicere, frequentius tamen praedulces et infractas. In hac suasoria cum iusiurandum bellis sensibus prioribus complexus esset, adiecit: “ita te legam.” CESTIVS, homo nasutissimus, dissimulauit exaudisse se, ut adulescentem ornatum quasi inprudens obiurgaret: “quid dixisti? quid? ita te fruar?” Erat autem CESTIVS nullius quidem ingenii amator, Ciceroni etiam infestus, quod illi non inpune cessit.

apud cestius pius rhetor declamo hic suasoria svrdinvs ingeniosus adulescens ab quo graece fabula eleganter in sermo latinus converro sum soleo dulcis sententia dico frequens tamen praedulcis et infringo in hic suasoria cum iusiurandum bellum sensus prior complexus sum adiicio ita tu lego cestivs homo nasutus dissimulo exaudio sui ut adulescens orno quasi imprudens objurgo quis dico quis ita tu fruor sum autem cestivs nullus quidem ingenium amator cicero etiam infestus qui ille non impunis cedo


SILO POMPEIVS sic egit, ut diceret Antonium non pacisci, sed inludere: non esse illam condicionem, sed contumeliam; conbustis enim libris nihilominus occisurum; non esse tam stultum Antonium, ut putaret ad rem pertinere libros a Cicerone conburi, cuius scripta per totum orbem terrarum celebrarentur, nec hoc petere eum quod posset ipse facere: nisi forte non esset in scripta Ciceronis ei ius cui esset in Ciceronem; quaeri nihil aliud quam ut ille Cicero multa fortiter de mortis contemptu locutus ad turpes condiciones perductus occideretur. Antonium illi non uitam cum condicione promittere, sed mortem sub infamia quaerere. Itaque quod turpiter postea passurus esset nunc illum debere fortiter pati. Et haec suasoria insignita est dixit enim sententiam cacozeliae genere humillimo et sordidissimo, quod detractu aut adiectione syllabae facit sensum: “pro facinus indignum! peribit ergo quod Cicero scripsit, manebit quod Antonius proscripsit?”

silus pompeivs sic ago ut dico antonius non pacisco sed illudo non sum ille condicio sed contumelia conbustis enim liber nihilominus occaedes non sum tam stultus antonius ut puto ad res pertineo liber ab cicero conburi qui scribo per totus orbis terra celebro neque hic peto is qui possum ipse facio nisi fors non sum in scribo cicero is ius qui sum in cicero quaero nihil alius quam ut ille cicero multus fortis de mors contemptus loquor ad turpis condicio perduco occaedes antonius ille non uita cum condicio promitto sed mors sub infamia quaero itaque qui turpis postea patior sum nunc ille debeo fortis patior et hic suasoria insignio sum dico enim sententia cacozelia genus humilis et sordidus qui detraho aut adiectio syllaba facio sensus pro facinus indignus pereo ergo qui cicero scribo maneo qui antonius proscribo


testor ante orbem tibi tuum deesse quam militem. LATRO sedens hanc dixit; non excusauit militem, sed dixit: dum sequor, quis mihi promittit hostem, quis terram, quis diem, quis mare? da ubi castra ponam, ubi signa ponam. Reliqui parentes, reliqui liberos, commeatum peto: numquid inmature ab Oceano?

testo ante orbis tu tuus desum quam miles latro sedeo hic dico non excuso miles sed dico dum sequor quis ego promitto hostis quis terra quis dies quis mare do ubi castrum pono ubi signum pono reliquus parens reliquus liber commeatus peto numquid immaturus ab oceanus


Diuisit sic ut diceret non turpiter rogaturum, non frustra rogaturum. In priore parte illud posuit, non esse turpe ciuem uictorem rogari a uicto. hic quam multi rogassent C. Caesarem, hic et Ligarium. deinde ne iniquum quidem esse Ciceronem satisfacere, qui prior illum proscripsisset, qui hostem iudicasset; ab eo semper nasci satisfactionem † ac dacto rogari. deinde non pro uita illum, sed pro republica rogaturum: satis illum sibi uixisse, reipublicae parum. In sequenti parte dixit exorari solere inimicos, ipsum exoratum a Vatinio, Gaio quoque Verri adfuisse. facilius exorari Antonium posse qui, cum tertius esset, reliquis III uiris hanc tam speciosam clementiae occasionem praeriperet. fortasse ei irasci Antonium, quia ne tanti quidem illum putasset quem rogaret.

diuido sic ut dico non turpis rogo non frustra rogo in prior pars ille pono non sum turpis ciuis uictor rogaris ab vinco hic quam multus rogo que caesaris hic et ligarius deinde ne iniquus quidem sum cicero satisfacere qui prior ille proscribo qui hostis judico ab is semper nascor satisfactio atque dacto rogaris deinde non pro uita ille sed pro republico rogo satis ille sui vivo reipublicae parum in sequor pars dico exoraris soleo inimicus ipse exoro ab vatinius gaius quoque verrius adsum facilis exoraris antonius possum qui cum tertius sum reliquus iii uir hic tam speciosus clementia occasio praeripio fortasse is irascor antonius quia ne tantus quidem ille puto qui rogo


POMPEI SILONIS. Xerses multos secum adducit, Thermopylae paucos recipiunt. Erimus inter fortes fugacissimi, inter fugaces tardissimi. Nihil refert, quantas gentes in orbem nostrum Oriens effuderit, quantum nationum secum Xerses trahat: tot ad nos pertinent, quot locus ceperit. CORNELI HISPANI. Pro Sparta uenimus, pro Graecia stemus: uincamus hostes, socios iam uicimus: sciat iste insolens barbarus, nihil esse difficilius quam Laconis armati latus fodere. Ego uero quod discesserunt gaudeo: liberas nobis reliquere Thermopylas; nil erit quod uirtuti nostrae se apponat, quod se inserat; non latebit in turba Laco; quocunque Xerses aspexerit, Spartanos uidebit. BLANDI.

pompeius silo xerses multus sui adduco thermopylae paucus recipio sum inter fortis fugax inter fugax tardus nihil refero quantus gens in orbis nos orior effundo quantus natio sui xerses traho tot ad nos pertineo quot locus capio cornelis hispani pro spartum uenio pro graecia sto vinco hostis socius iam uinco scio iste insoleo barbarus nihil sum difficilis quam laco armatus latus fodio ego uerus qui discedo gaudeo libero nos relinquo thermopylae nihil sum qui uirtus noster sui appono qui sui insero non lateo in turba laco quocunque xerses aspicio spartanus uideo blandio


ARGENTARIVS his duobus contentus fuit: aut non uenturum Xerxen, aut non esse metuendum si uenerit. his solis institit, et illud dixit quod exceptum est: “tollite,” inquit, “tropaea.” si uicisti, quid erubescis? si uictus es, quid imperas? Locum mouit non inutiliter: iudicare quidem se neque Xerxen neque iam quemquam Persarum ausurum in Graeciam effundi; sed eo magis tropaea ipsis tuenda, si quis umquam illinc uenturus hostis esset, ut conspectu tropaeorum animi militum accenderentur, hostium frangerentur.

argentarivs hic duo contineo sum aut non uenio xerxes aut non sum metuo si uenio hic sol insto et ille dico qui excipio sum tollo inquam tropaeum si vinco quis erubesco si uinco sum quis impero locus moueo non inutilis iudicaris quidem sui neque xerxes neque iam quisquam persaris audeo in graecia effundo sed is magis tropaeum ipse tueor si quis umquam illinc uenio hostis sum ut conspectus tropaeum animus miles accendo hostis frango


ARELLI FVSCI. Quis est qui futurorum scientiam sibi uindicet? nouae oportet sortis is sit qui iubente deo canat, non eodem contentus utero quo inprudentes nascimur: quandam imaginem dei praeferat qui iussa exhibeat dei. Sic est; tantum enim regem tantique rectorem orbis in metum cogit. Magnus iste et supra humanae sortis habitum sit cui liceat terrere Alexandrum: ponat iste suos inter sidera patres et originem caelo trahat, agnoscat suum uatem deus; non eodem uitae fine, aetate magna, extra omnem fatorum necessitatem caput sit quod gentibus futura praecipiat. Si uera sunt ista, quid ita non huic studio seruit omnis aetas? cur non ab infantia rerum naturam deosque qua licet uisimus, cum pateant nobis sidera et interesse numinibus liceat ? quid ita inutili desudamus facundia aut periculosis atteritur armis manus ? an melius alio pignore quam futuri scientia ingenia surrexerint?

arelli fvsci quis sum qui sum scientia sui uindico nouus oportet sors is sum qui jubeo deus cano non idem contineo uterus quo imprudens nasco quidam imago deus praefero qui iubeo exhibeo deus sic sum tantus enim rex tantus rector orbis in metus cogo magnus iste et supra humanus sors habitus sum qui licet terreo alexander pono iste suus inter sidus pater et origo caelum traho agnosco suus vates deus non idem uita finis aetas magnus extra omnis fatum necessitas caput sum qui gens sum praecipio si uerus sum iste quis ita non hic studium seruio omnis aetas cur non ab infer res natura deus qui licet viso cum pateo nos sidus et intersum numen licet quis ita inutilis desudo facundia aut periculosus attero arma manus an bonus alius pignus quam sum scientia ingenium surgo


at nunc cuilibet orationes in Verrem tuto dicere licet pro suo. Sed ut sciatis sensum bene dictum dici tamen posse melius, notate prae ceteris quanto decentius Vergilius dixerit hoc quod ualde erat celebre “belli mora concidit Hector:” Quidquid ad aduersae cessatum est moenia Troiae Hectoris Aeneaeque manu uictoria Graium Haesit. MESSALA aiebat hic Vergilium debuisse desinere: quod sequitur Et in decimum uestigia rettulit annum, explementum esse, Maecenas hoc etiam priori conparabat.

at nunc qui oratio in verres tueor dico licet pro suus sed ut scio sensus bene dico dico tamen possum bonus notas prae ceterus quantus decet vergilius dico hic qui ualidus sum celeber bellum mora concido hector quisquis ad adverro cesso sum moenia troius hector aeneas manus uictoria graius haereo messala aio hic vergilius debeo desino qui sequor et in decimus uestigium refero annus explementum sum maecenas hic etiam prior conparo