Suasoriae

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Q. HATERIVS. Sciant posteri potuisse Antonio seruire rempublicam, non potuisse Ciceronem. Laudandus erit tibi Antonius: in hac causa etiam Ciceronem uerba deficient. Crede mihi, quam diligenter te custodieris faciet tamen Antonius quod Cicero tacere non possit. Si intellegis, Cicero, non dicit “roga ut uiuas,” sed “roga ut seruias.” Quemadmodum autem hunc senatum intrare poteris, exhaustum crudeliter, repletum turpiter? intrare autem tu senatum uoles in quo non Cn. Pompeium uisurus es, non M. Catonem, non Lucullos, non Hortensium, non Lentulum atque Marcellum, non tuos, inquam, consules Hirtium ac Pansam? Cicero, quid in alieno saeculo tibi? iam nostra peracta sunt.

q haterivs scio posterus possum antonius seruio rempublicam non possum cicero laudo sum tu antonius in hic causa etiam cicero uerbum deficio credo ego quam diligenter tu custodio facio tamen antonius qui cicero taceo non possum si intellego cicero non dico rogo ut vivo sed rogo ut servio quemadmodum autem hic senatus intro possum exhaurio crudeliter repletum turpis intro autem tu senatus uolo in quo non cn pompejus video sum non m cato non lucullus non hortensius non lentulis atque marcellus non tuus inquam consul hirtius atque pansa cicero quis in alienus saeculum tu iam noster perago sum


CREMVTIVS CORDVS et ipse ait Ciceronem secum cogitasse, utrumne Brutum, an Cassium, an Sex. Pompeium peteret, set omnia illi displicuisse praeter mortem. CREMVTI CORDI. Quibus uisis laetus Antonius, cum peractam proscriptionem suam dixisset esse, quippe non satiatus modo caedendis ciuibus, sed differtus quoque, super rostra exponit. Itaque quo saepissime ingenti circumfusus turba processerat, quae paulo ante coluerat piis contionibus quibus multorum capita seruauerat, tum per artus suos laceratus, aliter ac solitus erat a ciuibus suis conspectus est, praependenti capiti orique eius inspersa sanie, breui ante princeps senatus Romanique nominis titulus, tum pretium interfectoris serui. Praecipue tamen soluit pectora omnium in lacrimas gemitusque uisa ad caput eius deligata manus dextera, diuinae eloquentiae ministra; ceterorumque caedes priuatos luctus excitauerunt, illa una communem.

cremvtivs cordvs et ipse aio cicero sui cogito uter brutus an casseius an sex pompejus peto sed omnis ille displiceo praeter mors cremvti chordus qui video laetus antonius cum perago proscriptio suus dico sum quippe non satio modo caedo ciuis sed differtus quoque super rostrum expono itaque quo saepis ingens circumfundo turba procedo qui paulus ante colo pius contio qui multus caput servo tum per artus suus lacero aliter atque soleo sum ab ciuis suus conspicio sum praependeo caput aurum is inspersa sanies breuis ante princeps senatus romanus nomen titulus tum pretium interfector seruus praecipuus tamen soluo pectus omnis in lacrima gemo uideo ad caput is deligo manus dextera divina eloquentia ministro ceter caedes privo luctus excito ille unus communis


Huius suasoriae alteram partem neminem scio declamasse; omnes pro libris Ciceronis solliciti fuerunt, nemo pro ipso, cum adeo illa pars non sit mala, ut Cicero, si haec condicio lata ei fuisset, deliberaturus non fuerit. Itaque hanc suasoriam nemo declamauit efficacius quam Silo Pompeius: non enim ad illa speciosa se contulit ad quae CESTIVS qui dixit, hoc grauius esse supplicium quam mortem, et ideo hoc Antonium eligere; breuem uitam esse omni, multo magis seni: ita memoriae consulendum quae magnis uiris aeternitatem promitteret. non qualibet mercede uitam redimendam : hic condiciones intolerabiles ; omnia potius subeunda quam monumenta ingenii sui ipsum exurere. Iniuriam illum facturum populo Romano cuius linguam in locum principem extulisset, ut insolentis Graeciae studia tanto antecederet eloquentia, quanto fortuna; iniuriam facturum generi humano. paenitentiam illum acturum tam care spiritus empti, cum in seruitute senescendum fuisset et in hoc unum eloquentia utendum, ut laudaret Antonium. Male cum illo agi: dari uitam, eripi ingenium.

hic suasoria alter pars nemo scio declamo omnis pro liber cicero sollicitus sum nemo pro ipse cum adeo ille pars non sum malus ut cicero si hic condicio fero is sum delibero non sum itaque hic suasoria nemo declamo efficax quam silus pompejus non enim ad ille speciosus sui confero ad qui cestivs qui dico hic grauis sum supplicium quam mors et ideo hic antonius eligo brevis uita sum omnis multus magis senex ita memoria consulo qui magnus uir aeternitas promitto non qualibet merces uita redimo hic condicio intolerabilis omnis potis subeo quam monumentum ingenium suus ipse exuro iniuria ille facio populus romanus qui lingua in locus princeps effero ut insolens graecia studium tantus antecedo eloquentia quantus fortuna iniuria facio gener humanus paenitentia ille ago tam caris spiritus emo cum in seruitus senesco sum et in hic unus eloquentia utor ut laudo antonius mal cum ille ago do uita eripio ingenium


Solet autem Gallio noster hoc aptissime ponere. Memini una nos ab auditione NICETIS ad Messalam uenisse. Nicetes suo impetu ualde Graecis placuerat. quaerebat a Gallione Messala, quid illi uisus esset Nicetes ? Gallio ait: “plena deo.” quotiens audierat aliquem ex his declamatoribus quos scolastici caldos uocant, statim dicebat: “plena deo.” Ipse Messala numquam aliter illum ab noui hominis auditione uenientem interrogauit, quam ut diceret: “numquid plena deo?” Itaque hoc ipsi iam tam familiare erat ut inuito quoque excideret.

soleo autem gallius noster hic aptus pono memini unus nos ab auditio nico ad messalla uenio nicetes suus impetus ualidus graecum placeo quaero ab gallio messalla quis ille uideo sum nicetes gallius aio plenus deus quotiens audio aliquis ex hic declamator qui scolastici caldus uoco statim dico plenus deus ipse messalla numquam aliter ille ab nouus homo auditio venio interrogo quam ut dico numquid plenus deus itaque hic ipse iam tam familiaris sum ut inuitus quoque excido


BLANDVS dixit: repleat ipse prius Atho et maria in antiquam faciem reducat. apparere uult posteris quemadmodum uenerit: appareat quemadmodum redierit. TRIARIVS omni dimissa diuisione tantum exultauit quod Xerxen audiret uenire: adesse ipsis nouam uictoriam, noua tropaea. SILO POMPEIVS uenusto genere sententiae usus est: “enisi tollitis,” inquit, “tropaea, ego ueniam.” hoc ait Xerses: nisi haec tropaea tollitis, alia ponetis.

blandvs dico repleo ipse prior athos et mare in antiquus facies reduco appareo uolo posterus quemadmodum uenio appareo quemadmodum redeo triarivs omnis dimitto diuisio tantus exultauit qui xerxes audio uenio adsum ipse nouus uictoria nouus tropaeum silus pompeivs venustus genus sententia utor sum enitor tollo inquam tropaeum ego uenia hic aio xerses nisi hic tropaeum tollo alius pono


CLAVDI MARCELLI AESERNINI. Occurrat tibi Cato tuus cuius a te laudata mors est: quicquam ergo tanti putas, ut uitam Antonio debeas? CESTI PII. Si ad desiderium populi respicis, Cicero, quandoque perieris parum uixisti; si ad res gestas, satis uixisti; si ad iniurias fortunae et praesentem reipublicae statum, nimium diu uixisti; si ad memoriam operum tuorum, semper uicturus es. POMPEI SILONIS. Scias licet tibi non expedire uiuere, si Antonius permittit ut uiuas. Tacebis ergo proscribente Antonio et rempublicam laniante ? ne gemitus quidem tuus liber erit. malo populus Romanus mortuum Ciceronem quam uiuum desideret. Triarii. “Quae Charybdis est tam uorax ?

clavdi marcellus aeserninus occurro tu cato tuus qui ab tu laudo mors sum quisquam ergo tantus puto ut uita antonius debeo cestus pius si ad desiderium populus respicio cicero quandoque pereo parum vivo si ad res gero satis vivo si ad injuria fortuna et praesens reipublicae status nimium diu vivo si ad memoria opus tuus semper vinco sum pompeius silo scio licet tu non expedio uiuo si antonius permitto ut vivo taceo ergo proscribo antonius et rempublicam lanio ne gemitus quidem tuus liber sum malus populus romanus mortuus cicero quam uiuus desidero triarius qui charybdis sum tam vorax


VARIVS GEMINVS sic diuisit: hortarer te, si nunc alterutrum utique faciendum esset, aut moriendum aut rogandum, ut morereris potius quam rogares; et omnia conplexus est quae a ceteris dicta erant. Addidit et tertium: adhortatus est illum ad fugam. illic esse M. Brutum, illic C. Cassium, illic Sex. Pompeium. et adiecit illam sententiam quam Cassius Seuerus unice mirabatur: qui deficimus? et respublica suos triumuiros habet. Deinde etiam quas petere posset regiones percucurrit: Siciliam dixit uindicatam esse ab illo, Ciliciam a proconsule egregie administratam, familiares studiis eius et Achaiam et Asiam, Deiotari regnum obligatum beneficiis, Aegyptum et habere beneficii memoriam et agere perfidiae paenitentiam. sed maxime illum in Asiam et in Macedoniam hortatus est in Cassi et in Bruti castra. Itaque CASSIVS SEVERVS aiebat alios declamasse, Varium Geminum uiuum consilium dedisse.

varivs geminvs sic diuido horto tu si nunc alteruter utique facio sum aut morior aut rogo ut morior potis quam rogaris et omnis complector sum qui ab ceterus dictum sum addo et tertius adhortor sum ille ad fuga illic sum m brutus illic que casseius illic sex pompejus et adiicio ille sententia quam casseius severus unicus miror qui deficio et respublica suus triumuiros habeo deinde etiam qui peto possum regio percurro sicilia dico vindico sum ab ille cilicia ab proconsulis egregius administro familiaris studium is et achaia et asia deiotaris regnum obligo beneficium aegyptus et habeo beneficium memoria et ago perfidia paenitentia sed magnus ille in asia et in macedonia hortor sum in casseius et in brutus castrum itaque cassivs severvs aio alius declamo varius geminus uiuus consilium do


bellum habebimus? habuimus; et si Xersem remoueris, inuenietur alius hostis: numquam magna imperia otiosa. Enumeratio bellorum prospere ab Atheniensibus gestorum. Deinde non erit bellum: Xerxes enim non ueniet. multo timidiores esse quom superbissimi fuerint. Nouissime, ut ueniat, cum quibus ueniet? reliquias uictoriae nostrae colliget: illos adducet quos priore bello quasi inutiles reliquerat, aut si qui ex fuga consecuti sunt. nullum habet militem nisi aut fastiditum aut uictum.

bellum habeo habeo et si xersem remoueris inuenio alius hostis numquam magnus imperium otiosus enumeratio bellum prosperus ab atheniensis gestor deinde non sum bellum xerxes enim non uenio multus timidus sum cum superbus sum nouus ut uenio cum qui uenio reliquiae uictoria noster colligo ille adduco qui prior bellum quasi inutilis relinquo aut si qui ex fuga consequor sum nullus habeo miles nisi aut fastidio aut uictus


nihil aliud intercidet quam corpus fragilitatis caducae, morbis obnoxium, casibus expositum, proscriptionibus obiectum; animus uero diuina origine haustus, cui nec senectus ulla nec mors, onerosi corporis uinculis exsolutus ad sedes suas et cognata sidera recurret. Et tamen si ad aetatem annorumque numquam obseruatum uiris fortibus numerum respicimus, sexaginta supergressus es nec potes non uideri nimis uixisse, qui moreris reipublicae superstes. Vidimus furentia toto orbe ciuilia arma, et post Italicas Pharsaliasque acies Romanum sanguinem hausit Aegyptus. quid indignamur in Ciceronem Antonio licere quod in Pompeium Alexandrino licuit? an non sic occiduntur qui ad indignos confugiunt? CORNELI HISPANI.

nihil alius intercisi quam corpus fragilitas caducus morbus obnoxius casus expono proscriptio obicio animus uerus diuinum origo haurio qui neque senectus ullus neque mors onerosus corpus uinculum exsolvo ad sedes suus et cognatus sidus recurro et tamen si ad aetas annus numquam obseruo uir fortis numerus respicio sexaginta supergredior sum neque possum non uideo nimis vivo qui morior reipublicae supersto video furo totus orbis ciuilis arma et post italica pharsalia acies romanus sanguis haurio aegyptus quis indignor in cicero antonius licet qui in pompejus alexandrinus licet an non sic occaedes qui ad indignus confugio cornelis hispani


Non in aliam condicionem deus fudit aequora quam ne omnis ex uoto iret dies; nec ea sors mari tantum est: caelum specta: non sub eadem conditione sidera sunt? alias negatis imbribus exurunt solum, et miseri concremata agricolae lugent semina, et haec interdum anno lex est; alias serena clauduntur et omnis dies caelum nubilo grauat: subsidit solum et creditum sibi terra non retinet; alias incertus sideribus cursus est: uariantur tempora neque soles nimis urguent neque ultra debitum imbres cadunt: quidquid asperatum aestu est, quidquid nimio diffluxit imbre inuicem temperatur altero; siue ita natura disposuit siue, ut ferunt, luna cursu gerit — quae siue plena lucis suae est splendensque pariter adsurgit in cornua imbres prohibet, siue occupata nubilo sordidiorem ostendit orbem suum non ante finit quam lucem reddit — siue ne lunae quidem ista potentia est, sed flatus qui occupauere annum tenent. quidquid horum est, extra iussum dei tutum fuit adultero mare. At non potero uindicare adulteram. prior est salus pudicae; ne quid huius uirginitati timerem persequebar adulterum. uicta Troia uirginibus hostium parcam: nihil adhuc uirgo Priami timet.

non in alius condicio deus fundo aequor quam ne omnis ex uotum eo dies neque is sors mare tantus sum caelum specto non sub idem conditio sidus sum alius nego imber exuro solus et miser concremo agricola lugeo semen et hic interdum annus lex sum alius serenus claudo et omnis dies caelum nubilus gravo subsido solus et credo sui terra non retineo alius incertus sidus curro sum vario tempus neque soleo nimis urgeo neque ultra debeo imber cado quisquis aspero aestus sum quisquis nimius disfluo imber inuicem tempero alter siue ita natura dispono siue ut fero luna cursus gero qui siue plenus lucus suus sum splendeo pariter assurgo in cornu imber prohibeo siue occupo nubilus sordidus ostendo orbis suus non ante finio quam lux reddo siue ne luna quidem iste potentia sum sed flo qui occupo annus teneo quisquis hic sum extra jubeo deus tueor sum adultero mare at non possum uindico adulter prior sum salus pudicus ne quis hic uirginitas timeo persequor adulter uiuo troius uirgo hostis parco nihil adhuc uirgo priamus timeo


certe super spolia nudus cadam. Sciat et alios habere nos trecentos qui sic non fugiant et sic cadant. Hunc sumite animum: nescio an uincere possimus; uinci non possumus. Haec non utique perituris refero: sed si cadendum est erratis, si metuendam creditis mortem. Nulli natura in aeternum spiritum dedit statutaque nascentibus in finem uitae dies est. inbecilla enim nos materia deus orsus est; quippe minimis succidunt corpora, indenuntiata sorte rapimur; sub eodem pueritia fato est, eadem iuuentus causa cadit: optamus quoque plerique mortem; adeo in securam quietem recessus ex uita est. At gloriae nullus finis est proximique deos sic † ageses agunt: feminis quoque frequens hoc in mortem pro gloria iter est . Quid Lycurgum, quid interritos omni periculo quos memoria sacrauit uiros referam? ut unum Othryadem excitem, adnumerare trecentis exempla possum.

certus super spolium nudus cado scio et alius habeo nos trecenti qui sic non fugio et sic cado hic sumo animus nescio an uinco possum vinco non possum hic non utique pereo refero sed si cado sum erro si metuo credo mors nullus natura in aeternus spiritus do statuo nasco in finis uita dies sum imbecillus enim nos materia deus ordior sum quippe paruus succido corpus indenuntiatus sors rapio sub idem pueritia fatum sum idem iuuentus causa cado opto quoque plerusque mors adeo in securus quies recedo ex uita sum at gloria nullus finis sum proximus deus sic ageses ago femina quoque frequens hic in mors pro gloria iter sum quis lycurgus quis interritus omnis periculum qui memoria sacro uir refero ut unus othryadem excito adnumeraris trecenti exemplum possum


sic fremit Oceanus, quasi indignetur quod terras relinquas. Corruptissimam rem omnium quae umquam dictae sunt ex quo homines diserti insanire coeperunt, putabant Dorionis esse in metaphrasi dictam Homeri, cum excaecatus Cyclops saxum in mare reiecit Haec quomodo ex corruptis eo perueniant, ut et magna et tamen sana sint, aiebat Maecenas apud Vergilium intellegi posse. Tumidum est: o)/reos o)/ros a)pospa=tai. Vergilius quid ait? rapit haud partem exiguam montis. Ita a magnitudine discedit, ut non inprudenter discedat a fide. Est inflatum: kai\ kai/ria ba/lletai nh=ssos. Vergilius quid ait? qui de nauibus: credas innare reuolsas Cyclaclas. Non dicit hoc fieri, sed uideri. Propitiis auribus accipitur, quamuis incredibile est, quod excusatur antequam dicitur.

sic fremo oceanus quasi indignor qui terra relinquo corrumpo res omnis qui umquam dico sum ex quo homo dissero insanio coepio puto dorio sum in metaphrasi dico homerus cum excaeco cyclops saxum in mare reicio hic quomodo ex corruptus is pervenio ut et magnus et tamen sano sum aio maecenas apud vergilius intellego possum tumidus sum o reus o rus ab pospa taos vergilius quis aio rapio haud pars exiguus mons ita ab magnitudo discedo ut non imprudens discedo ab fides sum inflo kai kai ria ba lletai nh ssos vergilius quis aio qui de nauis credo inno reuolsas cyclaclas non dico hic fio sed uideo propitius auris accipio quamuis incredibilis sum qui excuso antequam dico


Nolo autem uos, iuuenes mei, contristari, quod a declamatoribus ad historicos transeo. satisfaciam uobis et fortasse efficiam, ut his sententiis lectis solidis et uerum habentibus a scolasticis recedatis: sed quia, hoc si iam recta uia consequi non potero, decipere uos cogar, uelut salutarem daturus pueris potionem absinthiati poculi, LIVIVS adeo retractationis consilium habuisse Ciceronem non dicit, ut neget tempus habuisse; ita enim ait:

nolo autem tu iuuenis meus contristaris qui ab declamator ad historicus transeo satisfaciam tu et fortasse efficio ut hic sententia lectus solidus et uerus habeo ab scolasticis recedo sed quia hic si iam recta uia consequor non possum decipio tu cogo uelut salutaris do puer potio absinthiati poculis livivs adeo retractatio consilium habeo cicero non dico ut nego tempus habeo ita enim aio


ante nos rerum natura uicta est. DIVISIO. Huius suasoriae feci mentionem, non quia in ea subtilitatis erat aliquid quod uos excitare posset, set ut sciretis quam nitide FVSCVS dixisset uel quam licenter: ipse sententiam non feram; uestri arbitrii erit, utrum explicationes eius ut luxuriosas uituperetis an ut uegetas laudetis. Pollio Asinius aiebat hoc non esse suadere. Recolo nihil fuisse me iuuene tam notum quam has explicationes Fusci, quas nemo nostrum non alias alia inclinatione uocis uelut sua quisque modulatione cantabat. At quia semel in mentionem incidi Fusci ex omnibus suasoriis celebres descriptiunculas subtexam, etiam si nihil occurrerit quod quisquam alius nisi suasor dilexerit.

ante nos res natura uiuo sum divisio hic suasoria facio mentio non quia in is subtilitas sum aliquis qui tu excitaris possum sed ut scio quam nitidus fvscvs dico uel quam licenter ipse sententia non fero vester arbitrium sum utrum explicatio is ut luxuriosus uituperetis an ut uegetas laudo pollio asinius aio hic non sum suadeo recolo nihil sum ego juvenis tam notus quam hic explicatio fuscus qui nemo nos non alius alius inclinatio uox uelut suus quisque modulatio canto at quia semel in mentio incido fuscus ex omnis suasoria celeber descriptiuncula subtexo etiam si nihil occurro qui quisquam alius nisi suasor diligo


Si tam demens placiturum consilium erat, cur non potius in turba fugimus? PORCI LATRONIS. In hoc scilicet morati sumus, ut agmen fugientium cogeremus. Rumori terga uertitis: sciamus saltem qualis sit iste quem fugimus. Vix uictoria dedecus elui potest; ut omnia fortiter fiant, feliciter cadant, multum tamen nomini nostro detractum est: iam Lacones an fugeremus deliberauimus. Vtinam moriamur! quantum ad me quidem pertinet, post hanc deliberationem nihil aliud timeo, quam ne reuertar. Arma nobis fabulae excutiunt. Nunc, nunc pugnemus: latuisset uirtus inter trecenos. Ceteri quidem fugerunt. si me quidem interrogatis quid sentiam, et in nostrum et in Graeciae patrocinium loquar:

si tam demens placeo consilium sum cur non potis in turba fugio porcus latro in hic scilicet moror sum ut agmen fugio cogo rumor tergum uertitis scio saltem qualis sum iste qui fugio vix uictoria dedecus eluo possum ut omnis fortis fio feliciter cado multus tamen nomen noster detraho sum iam laco an fugio deliberauimus vtinam morior quantus ad ego quidem pertineo post hic deliberatio nihil alius timeo quam ne revorto arma nos fabula excutio nunc nunc pugno lateo uirtus inter treceni ceterus quidem fugio si ego quidem interrogo quis sentio et in nos et in graecia patrocinium loquor


etiamsi impetrare uitam ab Antonio potes, non est tanti rogare; deinde: impetrare non potes. In priore illa parte posuit turpe esse cuilibet Romano, nedum Ciceroni, uitam rogare: hoc loco omnium qui ultro mortem adprehendissent exempla posuit. deinde: inutilis uita futura et morte grauior detracta libertate. hic omnem acerbitatem seruitutis futurae descripsit. deinde: non futuram fidem impetranti beneficium. hic cum dixisset: aliquid erit quod Antonium offendat aut factum tuum aut dictum aut silentium aut uultus, adiecit sententiam: haut enim placiturus es.

etiamsi impetro uita ab antonius possum non sum tantus rogo deinde impetro non possum in prior ille pars pono turpis sum qui romanus nedum cicero uita rogo hic locus omnis qui ultro mors adprehendo exemplum pono deinde inutilis uita sum et mors gravis detraho libertas hic omnis acerbitas seruitus sum describo deinde non sum fides impetranti beneficium hic cum dico aliquis sum qui antonius offendo aut facio tuus aut dico aut silentium aut uultus adiicio sententia haud enim placeo sum


Diuisione autem in hac suasoria Fuscus usus est illa uolgari ut diceret, non esse honestum fugere, etiamsi tutum esset; deinde aeque periculosum esse fugere et pugnare; nouissime periculosius esse fugere: pugnantibus hostes timendos, fugientibus et hostes et suos. CESTIVS primam partem sic transiit quasi nemo dubitaret an turpe esset fugere; deinde illo transiit, an non esset necesse. Haec sunt, inquit, quae uos confundunt: hostes, sociorum fuga, paucitas. Non quidem in hac suasoria sed in hac materia disertissima illa fertur sententia DORIONIS , cum posuisset hoc dixisse trecentis Leonidam quod puto etiam apud Herodotum esse a)ristopoiei=sqai w(s e)n a(/|dou deipnhsome/nous.

diuisio autem in hic suasoria fuscus utor sum ille uolgaris ut dico non sum honestus fugio etiamsi tueor sum deinde aequus periculosus sum fugio et pugno nouus periculosus sum fugio pugno hostis timeo fugio et hostis et suus cestivs primus pars sic transeo quasi nemo dubito an turpis sum fugio deinde ille transeo an non sum necesse hic sum inquam qui tu confundo hostis socius fuga paucitas non quidem in hic suasoria sed in hic materia dissero ille fero sententia dorio cum pono hic dico trecenti leonidas qui puto etiam apud herodotus sum ab ristopoiei sqai w senatus e n ab dou deipnhsome nous


Secundam quoque quaestionem aliter tractauit: diuisit enim illam sic, ut primum negaret ullas in Oceano aut trans Oceanum esse terras habitabiles. Deinde si essent, perueniri tamen ad illas non posse; hic difficultatem nauigationis, ignoti maris naturam non patientem nauigationis. Nouissime ut posset perueniri, tanti tamen non esse. Hic dixit incerta peti, certa deseri; descituras gentes, si Alexandrum rerum naturae terminos supergressum enotuisset; hic matrem de qua dixit: quomodo illa trepidauit etiam quom Granicum transiturus esses.

secunda quoque quaestio aliter tracto diuido enim ille sic ut primus nego ullus in oceanus aut trans oceanus sum terra habitabilis deinde si sum pervenio tamen ad ille non possum hic difficultas nauigatio ignosco mare natura non patior nauigatio nouus ut possum pervenio tantus tamen non sum hic dico incertus peto certus desero descio gens si alexander res natura terminus supergredior enotesco hic mater de qui dico quomodo ille trepido etiam cum granicus transeo sum


electi sumus, non relicti. GAVI SABINI. Turpe est cuilibet uiro fugisse, Laconi etiam deliberasse. MARILLI. In hoc restitimus, ne in turba fugientium lateremus. Habent quemadmodum se excusent Graeciae treceni: “tutas Thermopylas putauimus, cum relinqueremus illic Laconas.” CESTI PII. Quam turpe esset fugere indicastis, Lacones, tamdiu non fugiendo. Omnibus sua decora sunt: Athenae eloquentia inclitae sunt, Thebae sacris, Sparta armis. Ideo hanc Eurotas amnis circumfluit, qui pueritiam indurat ad futurae militiae patientiam; ideo Taygeti nemoris difficilia nisi Laconibus iuga; ideo Hercule gloriamur deo operibus caelum merito; ideo muri nostri arma sunt.

eligo sum non relinquo gavi sabinus turpis sum qui uir fugio laco etiam delibero marilli in hic resto ne in turba fugio lateo habeo quemadmodum sui excuso graecia treceni tueor thermopylae puto cum relinquo illic laconas cestus pius quam turpis sum fugio indico laco tamdiu non fugio omnis suus decus sum athenae eloquentia inclutus sum thebe sacrum spartum arma ideo hic eurotas amnis circumfluo qui pueritia induro ad sum militia patientia ideo taygetus nemus difficilis nisi laco iugum ideo herculis glorior deus opus caelum mereo ideo murus noster arma sum


Apud Caesarem cum mentio esset de ingenio Hateri consuetudine prolapsus dixit: “et ille erat plena deo.” quaerenti deinde quid hoc esse uellet uersum Vergilii retulit et quomodo hoc semel sibi apud Messalam excidisset et nunquam non postea potuisset excidere. Tiberius ipse Theodoreus offendebatur Nicetis ingenio, itaque delectatus est fabula Gallionis: hoc autem dicebat Gallio Nasoni suo ualde placuisse; itaque fecisse illum quod in multis aliis uersibus Vergilii fecerat, non subripiendi causa, sed palam mutuandi, hoc animo ut uellet agnosci; esse autem in tragoedia eius: feror huc illuc, ut plena deo. Iam si uultis ad FVSCVM reuertar et descriptionibus eius uos statim satiabo ac potissimum eis quas in uerisimilitudinis tractatione posuit, cum diceret omnino non concessam futurorum scientiam.

apud caesaris cum mentior sum de ingenium hateri consuetudo prolabor dico et ille sum plenus deus quaero deinde quis hic sum uolo uersus vergilius refero et quomodo hic semel sui apud messalla excido et numquam non postea possum excido tiberis ipse theodoreus offendo nico ingenium itaque delector sum fabula gallio hic autem dico gallius naso suus ualidus placeo itaque facio ille qui in multus alius uersus vergilius facio non surripio causa sed palam mutuo hic animus ut uolo agnosco sum autem in tragoedia is fero huc illic ut plenus deus iam si uolo ad fvscvm revorto et descriptio is tu statim satio atque potis is qui in uerisimilitudo tractatio pono cum dico omnino non concedo sum scientia


Non fraudabo municipem nostrum bono uersu, ex quo hic multo melior SEVERI CORNELII processit: Conticuit Latiae tristis facundia linguae. SEXTILIVS ENA fuit homo ingeniosus magis quam eruditus, inaequalis poeta et plane quibusdam locis talis, quales esse Cicero Cordubenses poetas ait, pingue quiddam sonantis atque peregrinum. is hanc ipsam proscriptionem recitaturus in domo Messalae Coruini Pollionem Asinium aduocauerat, et in principio hunc uersum non sine assensu recitauit: Deflendus Cicero est Latiaeque silentia linguae. Pollio Asinius non aequo animo tulit et ait: “Messala, tu quid tibi liberum sit in domo tua uideris: ego istum auditurus non sum quoi mutus uideor;” atque ita consurrexit. ei interfuisse recitationi Seuerum quoque Cornelium scio, cui non aeque displicuisse hunc uersum quam Pollioni adparet, quod meliorem quidem, sed non dissimilem illi et ipse conposuit. Si hic desiero, scio futurum, ut uos 1llo loco desinatis legere, quo ego a scolasticis recessi; ergo ut librum uelitis usque ad umbilicum reuoluere, adiciam suasoriam proximae similem.

non fraudo municipem nos bonus uersus ex quo hic multus bonus severus cornelii procedo conticesco latius tristis facundia lingua sextilivs eno sum homo ingeniosus magis quam erudio inaequal poeta et planus quidam locus talis qualis sum cicero cordubensis poeta aio pinguis quidam sono atque peregrinus is hic ipse proscriptio recito in domus messalla corvinus pollio asinius aduocauerat et in principium hic uersus non sine assentior recito defleo cicero sum latius silentium lingua pollio asinius non aequus animus fero et aio messalla tu quis tu liber sum in domus tuus uideo ego iste audio non sum qui mutus uideo atque ita consurgo is intersum recitatio severus quoque cornelius scio qui non aequus displiceo hic uersus quam pollio appareo qui bonus quidem sed non dissimilis ille et ipse conpono si hic desino scio sum ut tu llo locus desino lego quo ego ab scolasticis recedo ergo ut liber volo usque ad umbilicus revolvo adicio suasoria proximus similis


FABIANI. Quid? ista toto pelago infusa caligo nauigantem tibi uidetur admittere, quae prospicientem quoque excludit? Non haec India est nec ferarum terribilis ille conuentus. inmanes propone beluas, aspice quibus procellis fluctibusque saeuiat, quas ad litora undas agat. tantus uentorum concursus, tanta conuulsi funditus maris insania est; nulla praesens nauigantibus statio est, nihil salutare, nihil notum: rudis et inperfecta natura penitus recessit. Ista maria ne illi quidem petierunt qui fugiebant Alexandrum. Sacrum quidem terris natura circumfudit Oceanum. Illi qui etiam siderum collegerunt metas et annuas hiemis atque aestatis uices ad certam legem redegerunt, quibus nulla pars ignota mundi est, de Oceano tamen dubitant utrumne terras uelut uinculum circumfluat, an in suum colligatur orbem et in hos per quos nauigatur sinus quasi spiramenta quaedam magnitudinis exaestuet; ignem post se cuius augmentum ipse sit habeat, an spiritum. Quid agitis, conmilitones? domitoremne generis humani, magnum Alexandrum, eo dimittitis quod adhuc quid sit disputatur? Memento Alexander: matrem in orbe uicto adhuc magis quam pacato relinquis.

fabiani quis iste totus pelagus infundo caligo navigo tu uideo admitto qui prospicio quoque excludo non hic india sum neque ferus terribilis ille conuentus immanis propono belua aspicio qui procella fluctus saevio qui ad litus unda ago tantus uentor concursus tantus conuulsi fundus mare insania sum nullus praesens navigo statio sum nihil salutaris nihil notus rudis et imperfectus natura penitus recedo iste mare ne ille quidem peto qui fugio alexander sacer quidem terra natura circumfundo oceanus ille qui etiam sidus colligo meto et annuo hiems atque aestas uicis ad certus lex redigo qui nullus pars ignotus mundus sum de oceanus tamen dubito uter terra uelut uinculis circumfluo an in suus colligo orbis et in hic per qui navigo sinus quasi spiramentum quidam magnitudo exaestuo ignis post sui qui augmentum ipse sum habeo an spiritus quis ago conmilitones domitor genus humanus magnus alexander is dimitto qui adhuc quis sum disputo memento alexander mater in orbis vinco adhuc magis quam pacatum relinquo


roga, Cicero, exora unum, ut tribus seruias. CESTIVS sic diuisit: mori tibi utile est, honestum est, necesse est, ut liber et inlibatae dignitatis consummes uitam. hic illam sententiam dixit audacem: ut numereris cum Catone qui seruire ne Antonio quidem nondum domino potuit. MARCELLVS hunc sensum de Catone melius: usque eone omnia cum fortuna populi Romani conuersa sunt, ut aliquis deliberet, utrum satius sit uiuere cum Antonio, an mori cum Catone? Sed ad diuisionem CESTI reuertamur. Dixit utile esse, ne etiam cruciatus corporis pateretur: non simplici illum modo periturum, si Antonii manibus incidisset. in hac parte cum descripsisset contumelias insultantium Ciceroni et uerbera et tormenta, dixit illam multum laudatam sententiam: tum mehercules, Cicero, cum ueneris ad Antonium, mortem rogabis.

rogo cicero exoro unus ut tres servio cestivs sic diuido morior tu utilis sum honestus sum necesse sum ut liber et illibatus dignitas consummo uita hic ille sententia dico audax ut numero cum cato qui seruio ne antonius quidem nondum dominus possum marcellvs hic sensus de cato bonus usque eon omnis cum fortuna populus romanus converro sum ut aliquis delibero utrum sero sum uiuo cum antonius an morior cum cato sed ad diuisio cestus revorto dico utilis sum ne etiam cruciatus corpus pateo non simplex ille modo pereo si antonius manus incido in hic pars cum describo contumelia insulto cicero et verbero et tormentum dico ille multus laudo sententia tum hercules cicero cum uenus ad antonius mors rogo


Alteram partem solus GALLIO declamauit et hortauit ad tollenda tropaea; dixit gloriae nihil detrahi: mansuram enim memoriam uictoriae quae perpetua esset; ipsa tropaea et tempestatibus et aetate consumi; bellum suscipiendum fuisse pro libertate, pro coniugibus, pro liberis: pro re superuacua et nihil nocitura si defieret non esse suscipiendum. Hic dixit utique uenturum Xerxen et descripsit aduersus ipsos deos tumentem; deinde habere illum magnas uires: neque omnes illum copias in Graeciam perduxisse nec omnes in Graecia perdidisse; timendam esse fortunae uarietatem; exhaustas esse Graeciae uires nec posse iam pati alterum bellum: illi esse inmensam multitudinem hominum. Hoc loco disertissimam sententiam dixit quae uel in oratione uel in historia ponatur: diutius illi perire possunt quam nos uincere.

alter pars solus gallio declamo et hortauit ad tollo tropaeum dico gloria nihil detraho mando enim memoria uictoria qui perpetuus sum ipse tropaeum et tempestas et aetas consumo bellum suscipio sum pro libertas pro conjunx pro liber pro res superuacua et nihil noceo si defio non sum suscipio hic dico utique uenio xerxes et describo aduersus ipse deus tumeo deinde habeo ille magnus uis neque omnis ille copia in graecia perduco neque omnis in graecia perdo timeo sum fortuna uarietas exhaurio sum graecia uis neque possum iam patior alter bellum ille sum immensus multitudo homo hic locus dissero sententia dico qui uel in oratio uel in historia pono diu ille pereo possum quam nos uinco


angustas mihi Thermopylas fecerant. CONTRA. CORNELI HISPANI. At ego niaximum tuideo dedecus futurum reipublicae nostrae, si Xerses nihil prius in Graecia uicerit quam Laconas. Ne testem quidem uirtutis nostrae habere possumus; id de nobis credetur quod hostes narrauerint. Habetis consilium meum; id est autem meum quod totius Graeciae. si quis aliud suadet, non fortes uos uult esse, sed perditos. CLANDI MARCELLI. Non uincent nos, sed obruent. Satisfecimus nomini, ultumi cessimus:

angustus ego thermopylae facio contra cornelis hispani at ego niaximum tuideo dedecus sum reipublicae noster si xerses nihil prior in graecia uinco quam laconas ne testo quidem uirtus noster habeo possum is de nos credo qui hostis narro habeo consilium meus is sum autem meus qui totus graecia si quis alius suadeo non fortis tu uolo sum sed perdo clandi marcellus non vinco nos sed obruo satisfecimus nomen ultumi cedo


Latro in hac suasoria cum tractasset omnia quae materia capiebat, posse ipsos et uincere, posse certe inuictos reuerti beneficio loci; tum illam sententiam adiecit: si nihil aliud erimus certe belli mora. Postea memini auditorem Latronis ARBRONIVM SILONEM, patrem huius Silonis qui pantomimis fabulas . scripsit et ingenium grande non tantum deseruit sed polluit, recitare carmen in quo agnouimus sensum Latronis in his uersibus: Ite agite, o Danai, magnum Paeana canentes; Ite triumphantes, belli mora concidit Hector. Tam diligentes tunc auditores erant, ne dicam tam maligni, ut unum uerbum surripi non posset:

latro in hic suasoria cum tracto omnis qui materia capio possum ipse et uinco possum certus invictus revorto beneficium locus tum ille sententia adiicio si nihil alius sum certus bellum mora postea memini auditor latro arbronivm silo pater hic silo qui pantomimus fabula scribo et ingenium grandis non tantus desero sed polluo recitaris carmen in quo anosco sensus latro in hic uersus eo ago o danaus magnus paeana caneo eo triumpho bellum mora concido hector tam diligo tunc auditor sum ne dico tam malignus ut unus uerbum surripio non possum


DIVISIO. In hac suasoria nihil aliud tractasse FVSCVM scio quam easdem quas supra retuli quaestiones ad scientiam futuri pertinentis. Illud quod nos delectauit praeterire non possum. Declamitauerat FVSCVS ARELLIVS controuersiam de illa quae postquam ter mortuos pepererat somniasse se dixit, ut in luco pareret. Valde in uos contumeliosus fuero, si totam controuersiam quam ego intellego me dicere cum FVSCVS declamaret et a parte aui non agnoscentis puerum tractaret locum contra somnia et deorum prouidentiam, et male de magnitudine eorum dixisset mereri eum qui illos circa puerperas mitteret, summis clamoribus illum dixit Vergili uersum:

divisio in hic suasoria nihil alius tracto fvscvm scio quam idem qui supra retulis quaestio ad scientia sum pertineo ille qui nos delecto praetereo non possum declamitauerat fvscvs arellivs controuersia de ille qui postquam ter mortuus pario somnio sui dico ut in lucus pareo validus in tu contumeliosus sum si totus controuersia quam ego intellego ego dico cum fvscvs declamo et ab pars auis non agnosco puer tracto locus contra somnio et deus providentia et malus de magnitudo is dico mereo is qui ille circa puerpera mitto summus clamor ille dico vergilis uersus


CORDI CREMVTI non est operae pretium referre redditam Ciceroni laudationem; nihil enim ipso ac Cicerone dignum est, ac ne hoc quidem quod paene maxime tolerabile est: CREMVTI CORDI. Proprias enim simultates deponendas interdum putabat, publicas numquam deserendas: ciuis non solum magnitudine uirtutum, sed multitudine quoque conspiciendus. AVFIDI BASSI. Sic M. Cicero decessit, uir natus ad reipublicae salutem, quae diu defensa et administrata in senectute demum e manibus eius elabitur, non ipsius uitio laesa, sed quod nihil in salutem eius aliud illi quam si caruisset Antonio placuit. Vixit sexaginta et tres annos ita, ut semper aut peteret alterum aut inuicem peteretur, nullamque rem rarius quam diem illum quo nullius interesset ipsum mori uidit.

chordus cremvti non sum opera pretium refero reddo cicero laudatio nihil enim ipse atque cicero dignus sum atque ne hic quidem qui paene magnus tolerabilis sum cremvti chordus proprius enim simultas depono interdum puto publicus numquam desero ciuis non solus magnitudo uirtus sed multitudo quoque conspicio avfidi bassi sic m cicero decedo uir nascor ad reipublicae salus qui diu defendo et administro in senectus demum e manus is elabor non ipse vitio laedo sed qui nihil in salus is alius ille quam si careo antonius placeo vivo sexaginta et tres annus ita ut semper aut peto alter aut inuicem peto nullus res rarus quam dies ille quo nullus intersum ipse morior uideo


T. LIVI. Vixit tres et sexaginta annos, ut si uis afuisset, ne inmatura quidem mors uideri possit. ingenium et operibus et praemiis operum felix; ipse fortunae diu prosperae et in longo tenore felicitatis magnis interim ictus uulneribus, exilio, ruina partium pro quibus steterat, filiae exitu tam tristi atque acerbo, omnium aduersorum nihil ut uiro dignum erat tulit praeter mortem, quae uere aestimanti minus indigna uideri potuit, quod a uictore inimico nil crudelius passurus erat quam quod eiusdem fortunae compos uicto fecisset. Si quis tamen uirtutibus uitia pensaret, uir magnus ac memorabilis fuit et in cuius laudes exsequendas Cicerone laudatore opus fuerit. Vt est natura candidissimus omnium magnorum ingeniorum aestimator T. Liuius, plenissimum Ciceroni testimonium reddidit.

t livi vivo tres et sexaginta annus ut si uolo asum ne immaturus quidem mors uideo possum ingenium et opus et praemium opus felix ipse fortuna diu prosper et in longus tenor felicitas magnus interim iacio uulnus exsilium ruina pars pro qui sto filia exeo tam tristis atque acerbus omnis aduersor nihil ut uir dignus sum fero praeter mors qui uerus aestimo paruus indignus uideo possum qui ab uictor inimicus nihil crudelis patior sum quam qui idem fortuna compos vinco facio si quis tamen uirtus uitium penso uir magnus atque memorabilis sum et in qui laus exsequor cicero laudator opus sum vt sum natura candidus omnis magnus ingeniosus aestimator t livius plenus cicero testimonium reddo


Non feres Antonium: intolerabilis in malo ingenio felicitas est nihilque † cupientis magis accendit quam prosperae turpitudinis conscientia. difficile est; non feres, inquam, et iterum inritare inimicum in mortem tuam cupies. Quod ad me quidem pertinet, multum a Cicerone absum: tamen non taedet tantum me uitae meae, sed pudet. Ne propter hoc quidem ingenium tuum amas, quod illud Antonius plus odit quam te? remittere ait se tibi ut uiuas, commentus quemadmodum eripiat etiam quod uixeras. crudelior est pactio Antonii quam proscriptio. Ingenium erat in quo nihil iuris haberent triumuiralia arma. commentus est Antonius quemadmodum quod non poterat cum Cicerone proscribere, a Cicerone proscriberetur. Hortarer te, Cicero, ut uitam magni aestimares, si libertas suum haberet in ciuitate locum, si suum in libertate eloquentia, si non ciuili ense ceruicibus luerentur; nunc ut scias nihil esse melius quam mori, uitam tibi Antonius promittit. Pendet nefariae proscriptionis tabula: tot praetorii, tot consulares, tot equestris ordinis uiri periere; nemo relinquitur nisi qui seruire possit. nescio an hoc tempore uiuere uelis, Cicero: nemo est cum quo uelis. Merito, hercules, illo tempore uixisti quo Caesar ultro te rogauit ut uiueres sine ulla pactione, quo tempore non quidem stabat respublica, sed in boni principis sinum ceciderat.

non fero antonius intolerabilis in malus ingenium felicitas sum nihil cupio magis accendo quam prosper turpitudo conscientia difficilis sum non fero inquam et iterum irrito inimicus in mors tuus cupio qui ad ego quidem pertineo multus ab cicero absum tamen non taedet tantus ego uita meus sed pudeo ne propter hic quidem ingenium tuus amo qui ille antonius multus odi quam tu remitto aio sui tu ut vivo comminiscor quemadmodum eripio etiam qui uixeras crudelis sum pactio antonius quam proscriptio ingenium sum in quo nihil ius habeo triumuiralia arma comminiscor sum antonius quemadmodum qui non possum cum cicero proscribo ab cicero proscribo horto tu cicero ut uita magnus aestimaris si libertas suus habeo in ciuitas locus si suus in libertas eloquentia si non ciuilis ensis ceruix luerentur nunc ut scio nihil sum bonus quam morior uita tu antonius promitto pendeo nefarius proscriptio tabula tot praetorius tot consularis tot equester ordo uir pereo nemo relinquo nisi qui seruio possum nescio an hic tempus uiuo uelum cicero nemo sum cum quo uelum mereo herculis ille tempus vivo quo caesar ultro tu rogo ut vivo sine ullus pactio quo tempus non quidem sto respublica sed in bonus princeps sinum caedo


CESTI PII. Numquid opinio me fefellit? intellexit Antonius saluis eloquentiae monumentis non posse Ciceronem mori. ad pactionem uocaris, qua melior in te pars tui petitur. Adcommoda mihi paulisper eloquentiam: Ciceronem periturum rogo. Si te audissent Caesar et Pompeius, neque inissent turpem societatem neque diremissent: si uti umquam consilio tuo uoluissent, neque Pompeius Caesarem deseruisset neque Pompeium Caesar. Quid consulatum salutarem urbi, quid exilium consulatu honestius, quid prouocatam inter initia adulescentiae libertate tirocinii tui Syllanam potentiam, quid Antonium auulsum a Catilina, reipublicae redditum?

cestus pius numquid opinio ego fallo intellego antonius salvus eloquentia monumentum non possum cicero morior ad pactio uocaris qui bonus in tu pars tuus peto accommodus ego paulisper eloquentia cicero pereo rogo si tu audio caesar et pompejus neque ineo turpis societas neque disredimo si uti umquam consilium tuus uoluissent neque pompejus caesaris desero neque pompejus caesar quis consulatus salutaris urbs quis exsilium consulatus honestus quis provoco inter initium adulescentia libertas tirocinium tuus syllanam potentia quis antonius avello ab catilina reipublicae reddo


Pompei SILONIS. Quale est ut perdamus eloquentiam Ciceronis, fidem sequamur Antoni? misericordiam tu istam uocas, supplicium sumptum de Ciceronis ingenio? credamus Antonio, Cicero, si bene illi pecunias crediderunt feneratores, si bene pacem Brutus et Cassius. Hominem et uitio naturae et licentia temporum insanientem, inter scenicos amores sanguine ciuili luxuriantem: hominem qui creditoribus suis oppignerauit rempublicam, cuius gulae duorum principum bona, Caesaris ac Pompei, non potuerunt satisfacere! Tuis utar Cicero uerbis: “cara est cuiquam salus quam aut dare aut eripere potest Antonius?”

pompejus silo qual sum ut perdo eloquentia cicero fides sequor antonius misericordia tu iste uoco supplicium sumo de cicero ingenium credo antonius cicero si bene ille pecunia credo fenerator si bene pax brutus et casseius homo et vitio natura et licentia tempus insanio inter scaenicus amor sanguis ciuilis luxurio homo qui creditor suus oppignerauit rempublicam qui gula duo princeps bonus caesar atque pompejus non possum satisfacere tuus uto cicero uerbum carus sum quisquam salus quam aut do aut eripio possum antonius


ARGENTARI. Nihil Antonio credendum est; mentior. quid enim iste non potest qui occidere Ciceronem potest, qui seruare nisi crudelius quam occidebat non potest? ignoscere illum tibi putas qui ingenio tuo irascitur? ab hoc tu speras uitam cui nondum uerba tua exciderunt? Vt corpus quod fragile et caducum est seruetur, pereat ingenium quod aeternum est? ego mirabar, si non crudelior esset Antonii uenia.

argentaris nihil antonius credo sum mentior quis enim iste non possum qui occaedes cicero possum qui seruo nisi crudelis quam occaedes non possum ignosco ille tu puto qui ingenium tuus irascor ab hic tu spero uita qui nondum uerbum tuus excido vt corpus qui fragilis et caducus sum servo pereo ingenium qui aeternus sum ego miro si non crudelis sum antonius uenia


M. Cato solus maximum uiuendi moriendique exemplum mori maluit quam rogare — nec erat Antonium rogaturus — et illas usque ad ultimum diem puras a ciuili sanguine manus in pectus sacerrimum armauit. Scipio cum gladium penitus abdidisset, quaerentibus qui in nauem transiuerant militibus imperatorem “imperator,” inquit, “bene se habet.” uictus uocem uictoris emisit. “Vetat,” inquit, “Milo rogari iudices:” i nunc et Antonium roga. PORCI LATRONIS.

m cato solus magnus vivo morior exemplum morior malo quam rogo neque sum antonius rogo et ille usque ad ulter dies purus ab ciuilis sanguis manus in pectus sacer armo scipio cum gladius penitus abdo quaero qui in nauis transiuerant miles imperator imperator inquam bene sui habeo uinco uox uictor emitto veto inquam milo rogaris iudex eo nunc et antonius rogo porcus latro


Haec inepte ficta cuilibet uideri potest. Pollio uult illam ueram uideri; ita enim dixit in ea oratione quam pro Lamia edidit. ASINI POLLIONIS. “Itaque numquam per Ciceronem mora fuit, quin eiuraret suas esse quas cupidissime effuderat orationes in Antonium; multiplicesque numero et accuratius scriptas illis contrarias edere ac uel ipse palam pro contione recitare pollicebatur;” adieceratque his alia sordidiora multo, ut cuilibet facile liqueret hoc totum adeo falsum esse, ut ne ipse quidem Pollio in historiis suis ponere ausus sit. Huic certe actioni eius pro Lamia qui interfuerunt negant eum haec dixisse — nec enim mentiri sub triumuirorum conscientia sustinebat — sed postea conposuisse.

hic ineptus fictum qui uideo possum pollio uolo ille uerus uideo ita enim dico in is oratio quam pro lamia edo asinus pollio itaque numquam per cicero mora sum quin ejuro suus sum qui cupidus effundo oratio in antonius multiplico numerus et accuro scribo ille contrarius edo atque uel ipse palam pro contio recitaris polliceo adicio hic alius sordidus multus ut qui facilis liqueo hic totus adeo falsus sum ut ne ipse quidem pollio in historia suus pono audeo sum hic certus actio is pro lamia qui intersum nego is hic dico neque enim mentior sub triumuirorum conscientia sustineo sed postea conpono


Fuga quam periculosa esset cum descripsisset, adiecit quocunque peruenisset seruiendum illi esse: ferendam esse aut Cassii uiolentiam aut Bruti superbiam aut Pompei stultitiam. Quoniam in hanc suasoriam incidimus non alienum puto indicare, quomodo quisque se ex historicis aduersus memoriam Ciceronis gesserit. Nam quin Cicero nec tam timidus fuerit ut rogaret Antonium, nec tam stultus ut exorari posse eum speraret, nemo dubitat excepto Asinio Pollione qui infestissimus famae Ciceronis permansit. et is etiam occasionem scolasticis alterius suasoriae dedit; solent enim scolastici declamitare: deliberat Cicero an salutem promittente Antonio orationes suas comburat.

fuga quam periculosus sum cum describo adiicio quocunque pervenio servio ille sum fero sum aut casseius uiolentia aut brutus superbia aut pompejus stultitia quoniam in hic suasoria incido non alienus puto indico quomodo quisque sui ex historicus aduersus memoria cicero gero nam quin cicero neque tam timidus sum ut rogo antonius neque tam stultus ut exoraris possum is spero nemo dubito excipio asinius pollio qui infestus fama cicero permaneo et is etiam occasio scolasticis alter suasoria do soleo enim scolastici declamitaris delibero cicero an salus promitto antonius oratio suus comburo


GLYCONIS celebris sententia est: tou=to ou)/k e)sti *simo/eis ou)de\ *gra/nikos: tou=to ei) mh/ TI kako\n h)=n ou)k a)\n ne/aton e)/keito. Hoc omnes imitari uoluerunt. PLVTION dixit: kai\ dia\ tou=to me/gisto/n e)stin, o(/ti au)to\ me\n meta\ pa/nta, meta\ de\ au)to\ ou)qe/n. ARTEMON dixit: bouleute/on ei) dei= a)/ra peraiou=sqai. ou) tai=s *(ellhsponti/ais h)|o/sin e)festw=tes ou)d' e)pi\ tw=| *pamfuli/w| pela/gei th\n e)mpro/qesmon karadokou=men a)/mpwsin: ou)de\ *eu)fra/ths tou=t' e)stin, ou)de\ *)indo\s, a)ll' ei)/te gh=s te/rma, ei)/te fu/sews o(/ros, ei)/te presbu/taton stoixei=on, ei)/te ge/nesis qew=n, i(erw/tero/n e)stin h)\ kata\ nau=s u(/dwr. APATVRIVS dixit: e)nteu=qen h( nau=s e)k mia=s fora=s ei)s a)natola\s, e)/nqa de\ ei)s ta\s a)ora/tous du/seis. CESTIVS descripsit:

glycon celeber sententia sum tou to ou k e sti simus is ou de gra nikos tou to is mh tiberius kako n h n ou k ab n ne aton e keito hic omnis imitor uolo plvtion dico kai dius tou to ego gisto n e stin o tiberius au to ego n meto pa nta meto de au to ou qe n artemon dico bouleute os is deus ab ra peraiou sqai ou taos senatus ellhsponti aio h o sin e festw tes ou d e pi tw pamfulis w pela gei th n e mpro qesmon karadokou ego ab mpwsin ou de eu fra ths tou t e stin ou de indo senatus ab ll is tu gh senatus tu rma is tu fu sews o rus is tu presbu taton stoixei os is tu ge nesis qew n eo erw tero n e stin h kata nau senatus quintus dwr apatvrivs dico e nteu qen h nau senatus e k mius senatus foro senatus is senatus ab natola senatus e nqa de is senatus ta senatus ab os tous du seeo cestivs describo


Charybdim dixi, quae si fuit, animal unum fuit; uix medius fidius Oceanus tot res tamque diuersas uno tempore absorbere potuisset.” Huic tu saeuienti putas Ciceronem posse subduci? ARELLI FVSCI patris. Ab armis ad arma discurritur: foris uictores domi trucidamur, domi in sanguine intestinus hostis incubat: quis non hoc populi Romani statu Ciceronem ut uiuat cogi putat? Rogabis, Cicero, turpiter Antonium, et frustra. Non te ignobilis tumulus abscondet; idem uirtutis tuae qui finis est mortalium. humanorum operum custos memoria, quae magnis uiris uitam perpetuat, in omnia te saecula sacratum dabit:

charybdis dico qui si sum animal unus sum uix medius fidus oceanus tot res tam diuerto unus tempus absorbeo possum hic tu saevio puto cicero possum subduco arelli fvsci pater ab arma ad arma discurro foris uictor domus trucido domus in sanguis intestinus hostis incubo quis non hic populus romanus status cicero ut vivo cogo puto rogo cicero turpis antonius et frustra non tu ignobilis tumulus abscondo idem uirtus tuus qui finis sum mortalis humani opus custos memoria qui magnus uir uita perpetuo in omnis tu saeculum sacro do


Scilicet is superis labor est, ea cura quietos Sollicitat. Auditor FVSCI quidam cuius pudori parco, cum hanc suasoriam de Alexandro ante Fuscum diceret, putabat aeque belle poni eundem uersum et dixit: Scilicet is superis labor est, ea cura quietos Sollicitat. FVSCVS illi ait: si hoc dixisses audiente Alexandro, scisses apud Vergilium et illum uersum esse: capulo tenus abdidit ensem. Et quia soletis mihi molesti esse de FVSCO, quid fuerit, quare nemo uideretur dixisse cultius, ingeram uobis Fuscinas explicationes. Dicebat autem suasorias libentissime et frequentius Graecas quam Latinas. HYBREAS in hac suasoria dixit: oi(=on e)/sxen h( *babulw\n ma/ntin o)xu/rwma.

scilicet is superi labor sum is cura quiesco sollicito auditor fvsci quidam qui pudor parco cum hic suasoria de alexander ante fuscus dico puto aequus bellus pono idem uersus et dico scilicet is superi labor sum is cura quiesco sollicito fvscvs ille aio si hic dico audio alexander scio apud vergilius et ille uersus sum capulus tenus abdo ensis et quia solo ego molestus sum de fvsco quis sum quare nemo uideo dico colo ingero tu fuscinus explicatio dico autem suasoria libet et frequens graece quam latinae hybreas in hic suasoria dico oi os e sxen h babulw n ma ntin o xu rwma


SILO POMREIVS etiamsi quod esset diuinandi genus certum, auguriis negauit credendum: quare ergo, si nescit Calchas, adfirmat primum et scire se putat? Hic communem locum dixit in omnes qui hanc adfectarent scientiam; deinde: irascitur tibi, inuitus militat, quaerit sibi tam magno testimonio apud omnes gentes fidem. In ea descriptione quam primam in hac suasoria posui FVSCVS ARELLIVS Vergilii uersus uoluit imitari. Valde autem longe petiit et paene repugnante materia, certe non desiderante, inseruit. Ait enim de luna “quae siue plena lucis suae est splendensque pariter assurgit in cornua, imbres prohibet; siue occupata nubilo sordidiorem ostendit orbem suum, non ante finit quam lucem reddit.”

silus pomreivs etiamsi qui sum diuinandi genus certus augurium nego credo quare ergo si nescio calchas adfirmo primus et scio sui puto hic communis locus dico in omnis qui hic adfectarent scientia deinde irascor tu inuitus milito quaero sui tam magnus testimonium apud omnis gens fides in is descriptio quam primus in hic suasoria pono fvscvs arellivs vergilius uersus uolo imitor validus autem longus peto et paene repugno materia certus non desidero inservio aio enim de luna qui siue plenus lucus suus sum splendeo pariter assurgo in cornu imber prohibeo siue occupo nubilus sordidus ostendo orbis suus non ante finio quam lux reddo


Erat autem etiam ubi pietas non exigeret scordalus. Hybreae disertissimi uiri filio male apud se causam agenti ait: mh\ ou)=n path\r w)/n; et cum in quadam postulatione Hybreas patris sui totum locum ad litteram omnibus agnoscentibus diceret, “age,” inquit, *non putas me didicisse patris mei “quousque tandem abutere Catilina patientia nostra?” GARGONIVS, homo uilissimus, in hac suasoria dixit duas res quibus stultiores ne ipse quidem umquam dixerat; unam in principio: nam cum coepisset scolasticorum frequentissimo iam more a iureiurando et dixisset multa ait “ita quamprimum tantum timeat, quantum potest, ita aut totus uiuat Cicero, aut totus moriatur, ut ego quae hodie pro Ciceronis ingenio dixero nulla pactione delebo.” alteram rem dixit cum exempla referret eorum qui fortiter perierant: “Iuba et Petreius mutuis uulneribus concucurrerunt et mortes fenerauerunt.”

sum autem etiam ubi pietas non exigo scordalus hybreae dissero uir filius malus apud sui causa ago aio mh ou n path romanus w n et cum in quidam postulatio hybreas pater suus totus locus ad littera omnis agnosco dico ago inquam non puto ego disco pater meus quousque tandem abutor catilina patientia noster gargonivs homo vilis in hic suasoria dico duo res qui stultus ne ipse quidem umquam dico unus in principium nam cum coepio scolasticorum frequens iam mos ab jurejuro et dico multus aio ita quamprimum tantus timeo quantus possum ita aut totus vivo cicero aut totus morior ut ego qui hodie pro cicero ingenium dico nullus pactio deleo alter res dico cum exemplum refero is qui fortis pereo juba et petreius mutuus uulnus concurro et mors fenerauerunt


Cuicumque rei magnitudinem natura dederat dedit et modum: nihil infinitum est nisi Oceanus. Aiunt fertiles in Oceano iacere terras ultraque Oceanum rursus alia litora, alium nasci orbem, nec usquam rerum naturam desinere, sed semper inde ubi desisse uideatur nouam exsurgere. facile ista finguntur quia Oceanus nauigari non potest. Satis sit hactenus Alexandro uicisse qua mundo lucere satis est. Intra has terras caelum Hercules meruit. Stat immotum mare et quasi deficientis in suo fine naturae pigra moles: nouae ac terribiles figurae, magna etiam Oceano portenta quae profunda ista uastitas nutrit, confusa lux alta caligine et interceptus tenebris dies, ipsum uero graue et defixum mare et aut nulla aut ignota sidera. Ita est, Alexander, rerum natura: post omnia Oceanus, post Oceanum nihil.

quicumque res magnitudo natura do do et modus nihil infinitus sum nisi oceanus aio fertilis in oceanus iacio terra ulter oceanus rursus alius litus alius nascor orbis neque usquam res natura desino sed semper inde ubi desino uideo nouus exsurgo facilis iste fingo quia oceanus nauigaris non possum satis sum hactenus alexander vinco qui mundus luceo satis sum intra hic terra caelum herculis mereo sto immotus mare et quasi deficio in suus finis natura piger moles nouus atque terribilis figura magnus etiam oceanus portentum qui profundus iste vastitas nutrio confundo lux altus caligo et intercipio tenebrae dies ipse uerus grauis et defigo mare et aut nullus aut ignotus sidus ita sum alexander res natura post omnis oceanus post oceanus nihil


Latini declamatores in descriptione Oceani non nimis uiguerunt; nam aut minus descripserunt, aut nimis curiose. nemo illorum potuit tanto spiritu dicere quanto Pedo, qui nauigante Germanico dicit: Iam pridem pos terga diem solemque relinquunt, Iam pridem notis extorres finibus orbis Per non concessas audaces ire tenebras Ad rerum metas extremaque litora mundi; Nunc illum pigris immania monstra sub undis Qui ferat Oceanum, qui saeuas undique pistris Aequoreosque canes, ratibus consurgere prensis. Accumulat fragor ipse metus. iam sidere limo Nauigia et rapido desertam flamine classem Seque feris credunt per inertia fata marinis Tam non felici laniandos sorte relinqui. Aera pugnaci Iuctatus rumpere uisu, Vt nihil erepto ualuit dinoscere mundo, Obstructa in talis effundit pectora uoces: Quo ferimur? fugit ipse dies orbemque relictum Vltima perpetuis claudit natura tenebris. Anne alio positas ultra sub cardine gentes Atque alium flabris intactum quaerimus orbem? Di reuocant rerumque uetant cognoscere finem Mortales oculos: aliena quid aequora remis Et sacras uiolamus aquas diuumque quietas Turbamus sedes?

latinum declamator in descriptio oceanus non nimis uiguerunt nam aut paruus describo aut nimis curiosus nemo ille possum tantus spiritus dico quantus pedum qui nauigante germanicus dico iam pridem pos tergum dies solo relinquo iam pridem nosco extorris finis orbis per non concedo audax eo tenebrae ad res meto extremus litus mundus nunc ille piger immanis monstrum sub unda qui fero oceanus qui saeuus undique pistris aequoreus canis ratis consurgo prensis accumulo fragor ipse metus iam sidus limus navigium et rapidus desero flamen classis sequor fera credo per inertia fatum marinus tam non felix lanio sors relinquo aes pugnax iuctatus rumpo uideo vt nihil eripio ualuit dignosco mundus obstruo in talis effundo pectus uox quo ferio fugio ipse dies orbo relinquo vltima perpetuus claudo natura tenebrae annus alius pono ultra sub cardo gens atque alius flabra intactus quaero orbis deus revoco res ueto cognosco finis mortal oculus alienus quis aequor remi et sacer uiolamus aqua divus quiesco turbo sedes


ARGENTARI. Resiste, orbis te tuus reuocat: uicimus qua licet. nihil tantum est, quod ego Alexandri periculo petam. POMPEI SILONIS. Venit ille dies, Alexander, exoptatus, quo tibi opera desset: idem sunt termini et regni tui et mundi. OSCI. Tempus est Alexandrum cum orbe et cum sole desinere. Quod noueram uici: nunc concupisco quod nescio. Quae tam ferae gentes fuerunt quae non Alexandrum posito genu adorarint? qui tam horridi montes quorum non iuga uictor miles calcauerit? Ultra Liberi patris tropaea constitimus. Non quaerimus orbem, sed amittimus. Inmensum et humanae intemptatum experientiae pelagus, totius orbis uinculum terrarumque custodia, inagitata remigio uastitas, litora modo saeuiente fluctu inquieta, modo fugiente deserta: tetra caligo fluctus premit et nescio qui quod humanis natura subduxit oculis aeterna nox obruit. MVSAE. Foeda beluarum magnitudo et inmobile profundum testantur, Alexander, nihil ultra esse quod uincas: reuertere.

argentaris resisto orbis tu tuus revoco uinco qui licet nihil tantus sum qui ego alexander periculum peto pompeius silo venio ille dies alexander exopto quo tu opus defleo idem sum terminus et regnum tuus et mundus osci tempus sum alexander cum orbis et cum sol desino qui nosco uinco nunc concupisco qui nescio qui tam fera gens sum qui non alexander pono genu adoro qui tam horridus mons qui non iugum uictor miles calceo ultra liber pater tropaeum consto non quaero orbis sed amitto immensus et humanus intemptas experientia pelagus totus orbis uinculis terra custodia inagitatus remigium vastitas litus modo saevio fluctus inquietus modo fugio desero taeter caligo fluctus premo et nescio qui qui humanus natura subduco oculus aeternus nox obruo mvsae foedus beluaris magnitudo et inmobilis profundum testo alexander nihil ultra sum qui uinco revorto


P. Scipionem a maioribus suis desciscentem generosa mors in numerum Scipionum reposuit. Mortem tibi remittit, ut id pereat quod in te solum inmortale est. qualis est pactio ? aufertur Ciceroni ingenium sine uita; promittuntur pro obliuione nominis tui pauci seruitutis anni. Non ille te uiuere uult, sed tacere ingenii tui superstitem. Viue, ut Cicero audiat Lepidum, audiat Antonium, nemo Ciceronem. Poteris perferre, ut quod Cicero optimum habet ante se efferat? sine durare post te ingenium tuum, perpetuam Antonii proscriptionem. ARELLI FVSCI patris. Quoad humanum genus incolume manserit, quamdiu suus litteris honor, suum eloquentiae pretium erit, quamdiu reipublicae nostrae aut fortuna steterit, aut memoria durauerit, admirabile posteris uigebit ingenium et uno proscriptus saeculo proscribes Antonium omnibus. Crede mihi, uilissima pars tui est, quae tibi uel eripi uel donari potest: ille uerus est Cicero quem proscribi Antonius non putat nisi a Cicerone posse.

p scipio ab magnus suus descisco generosus mors in numerus scipio repono mors tu remitto ut is pereo qui in tu solus inmortal sum qualis sum pactio aufero cicero ingenium sine uita promitto pro obliuio nomen tuus paucus seruitus annus non ille tu uiuo uolo sed taceo ingenium tuus superstito vivo ut cicero audio lepidus audio antonius nemo cicero possum perfero ut qui cicero bonus habeo ante sui effero sine duraris post tu ingenium tuus perpetuus antonius proscriptio arelli fvsci pater quoad humanus genus incolumis maneo quamdiu suus littera honor suus eloquentia pretium sum quamdiu reipublicae noster aut fortuna sto aut memoria duro admirabilis posterus vigeo ingenium et unus proscribo saeculum proscribo antonius omnis credo ego uilis pars tuus sum qui tu uel eripio uel dono possum ille uerus sum cicero qui proscribo antonius non puto nisi ab cicero possum


P. ASPRENATIS. Vt Antonius Ciceroni parcat, Cicero in eloquentiam suam ipse animaduertet? quid autem tibi sub ista pactione promittitur? ut Cn. Pompeius et M. Cato et ille antiquos restituatur reipublicae senatus, dignissimus apud quem Cicero loqueretur? Multos saepe uicturos animi sui contemptus oppressit; multos perituros parati ad pereundum animi ipsa admiratio eripuit et causa illis uiuendi fuit fortiter mori. Promitte populo Romano contra Antonium. licet scripta tua combusseris, Antonius paucos annos tibi promittit: at si non combusseris, fama populi Romani omnes.

p asprenatis vt antonius cicero parco cicero in eloquentia suus ipse animaduertet quis autem tu sub iste pactio promitto ut cn pompejus et m cato et ille antiqui restituo reipublicae senatus dignus apud qui cicero loquor multus saepe vinco animus suus contemno opprimo multus pereo paro ad pereo animus ipse admiratio eripio et causa ille vivo sum fortis morior promitto populus romanus contra antonius licet scribo tuus comburo antonius paucus annus tu promitto at si non comburo fama populus romanus omnis


pluris tropaea uestra Xerxes aestumat quam uos. DIVISIO. FVSCVS sic diuisit: etiamsi uenturus est Xerses nisi tollimus, non sunt tropaea tollenda. Confessio seruitutis est iussa facere: si uenerit uincemus; hoc non est diu colligendum de eo: dico “uincemus” quem uicimus. Sed ne ueniet quidem: si uenturus esset non denuntiaret; fractus est et uiribus et animo. CESTIVS et illud adiecit, quod in prima parte tractauit, non licere Atheniensibus tropaea tollere: commune in illis ius totius Graeciae esse; communem uictoriam, bellum fuisse commune. deinde ne fas quidem esse: numquam factum ut quisquam consecratis uirtutis suae operibus manus adferret. Ista tropaea non sunt Atheniensium, deorum sunt; illorum bellum fuit, illos Xerses uinculis, illos sagittis persequebatur. Hic omnia ad impiam et superbam Xerxis militiam pertinentia. Quid ergo?

multus tropaeum uester xerxes aestimo quam tu divisio fvscvs sic diuido etiamsi uenio sum xerses nisi tollo non sum tropaeum tollo confessio seruitus sum iubeo facio si uenio vinco hic non sum diu colligo de is dico vinco qui uinco sed ne uenio quidem si uenio sum non denuntio frango sum et uis et animus cestivs et ille adiicio qui in primus pars tracto non licet atheniensis tropaeum tollo communis in ille ius totus graecia sum communis uictoria bellum sum communis deinde ne fas quidem sum numquam facio ut quisquam consecro uirtus suus opus manus affero iste tropaeum non sum atheniensis deus sum ille bellum sum ille xerses uinculum ille sagitta persequor hic omnis ad impius et superbus xerxes militia pertineo quis ergo


POTAMON cum suasoriam de trecentis diceret tractabat quam turpiter fecissent Lacones hoc ipsum quod deliberassent de fuga et sic nouissime clausitInsanierunt in hac suasoria multi circa Othryaden: MVRREDIVS qui dixit: fugerunt Athenienses; non enim Othryadis nostri litteras didicerant. GARGONIVS dixit: Othryades qui periit ut falleret, reuixit ut uinceret. LICINIVS NEPOS : cuius exemplo uobis etiam mortuis uincendum fuit. ANTONIVS ATTICVS inter has pueriles sententias uidetur palmam meruisse; dixit enim: Othryades paene a sepulcro uictor digitis uulnera conpressit, ut tropaeo Laconem inscriberet. O dignum Spartano atramentum! o uirum cuius ne litterae quidem fuere sine sanguine. CATIVS CRISPVS municipalis kakozh/lws dixit post relatum exemplum Othryadis: aliud ceteros, aliud Laconas decet: nos sine deliciis educamur, sine muris uiuimus, sine uita uincimus.

potamon cum suasoria de trecenti dico tracto quam turpis facio laco hic ipse qui delibero de fuga et sic nouus clausitinsanierunt in hic suasoria multus circa othryaden mvrredivs qui dico fugio atheniensis non enim othryades noster littera disco gargonivs dico othryades qui pereo ut fallo revivo ut uinco licinivs nepos qui exemplum tu etiam morior vinco sum antonivs atticvs inter hic puerilis sententia uideo palma mereo dico enim othryades paene ab sepulcrum uictor digitus uulnus conpremo ut tropaeum laco inscribo o dignus spartanus atramentum o uir qui ne littera quidem sum sine sanguis cativs crispvs municipal kakozh lws dico post refero exemplum othryades alius ceterus alius laconas decet nos sine deliciae educo sine murus uiuo sine uita uinco


ARELLI FVSCI. Pudet me uictoriae uestrae si fugatum creditis Xersem ut reuerti possit. Tot caesa milia, nihil ex tanta acie relictum minanti nisi quod uix fugientem sequi possit; totiens mersa classis; quid Marathona, quid Salamina referam? pudet dicere: dubitamus adhuc an uicerimus. Xerses ueniet? nescio quomodo languet circa memoriam iacturae animus et disturbata arma non repetit. prior enim metus futuri pignus est et amissa ne audeat amissurum monent. Vt interdum in gaudio surgit animus et spem ex praesenti metitur, ita aduersis frangitur. Omnis destituit animum dies ubi ignominia spem premit, ubi nullam meminit aciem nisi qua fugerit; errat circa damna sua et quae male expertus est uota deponit. Si uenturus esset non minaretur: saeuis ira ardet ignibus et in pacta non soluitur.

arelli fvsci pudeo ego uictoria uester si fugo credo xersem ut revorto possum tot caedo mille nihil ex tantus acies relinquo mino nisi qui uix fugio sequor possum totiens mergo classis quis marathona quis salamina refero pudeo dico dubito adhuc an vinco xerses uenio nescio quomodo langueo circa memoria jacio animus et disturbo arma non repeto prior enim metus sum pignus sum et amitto ne audeo amitto moneo vt interdum in gaudium surgo animus et spes ex praesens metior ita aduerto frango omnis destituo animus dies ubi ignominia spes premo ubi nullus memini acies nisi qui fugio erro circa damno suus et qui malus experior sum uotum depono si uenio sum non mino saeuus ira ardeo ignis et in paciscor non solvo


“hic dies est meus.” Illud PORCELLVS Grammaticus arguebat in hoc uersu quasi soloecismum quod cum plures induxisset dicerent: “hic meus est dies,” non “hic noster est,” et in sententia optima id accusabat quod erat optimum. muta enim, ut “noster” sit: peribit omnis uersus elegantia, in quo hoc est decentissimum quod ex communi sermone trahitur; nam quasi prouerbii loco est: “hic dies meus est;” et cum ad sensum rettuleris ne grammaticorum quidem calumnia ab omnibus magnis ingeniis summouenda habebit locum: dixerunt enim non omnes semel tamquam in choro manum ducente grammatico, sed singuli ex iis: “hic meus est dies.”

hic dies sum meus ille porcellvs grammaticus arguo in hic uersus quasi soloecismus qui cum multus induco dico hic meus sum dies non hic noster sum et in sententia bonus is accuso qui sum bonus muto enim ut noster sum pereo omnis uersus elegantia in quo hic sum decet qui ex communis sermo traho nam quasi proverbium locus sum hic dies meus sum et cum ad sensus refero ne grammaticus quidem calumnia ab omnis magnus ingenium summoveo habeo locus dico enim non omnis semel tamquam in chorus manus duco grammaticus sed singuli ex is hic meus sum dies


Nam cum M. Tullius filius Ciceronis Asiam obtineret, homo qui nihil ex paterno ingenio habuit praeter urbanitatem, cenabat apud eum Cestius. M. Tullio et natura memoriam dempserat, et ebrietas si quid ex ea supererat subducebat; subinde interrogabat, qui ille uocaretur qui in imo recumberet, et cum saepe subiectum illi nomen Cestii excidisset, nouissime seruus, ut aliqua nota memoriam eius faceret certiorem, interroganti domino, quis ille esset qui in imo recumberet, ait: “hic est Cestius qui patrem tuum negabat litteras scisse;” adferri ocius flagra iussit et Ciceroni, ut oportuit, de corio Cestius satisfecit.

nam cum m tullius filius cicero asia obtineo homo qui nihil ex paternus ingenium habeo praeter urbanitas ceno apud is cestius m tullius et natura memoria demo et ebrietas si quis ex is supersum subduco subinde interrogo qui ille uoco qui in imus recumbo et cum saepe subicio ille nomen cestius excido nouus seruus ut aliqui nosco memoria is facio certus interrogo dominus quis ille sum qui in imus recumbo aio hic sum cestius qui pater tuus nego littera scio affero ocior flagro iubeo et cicero ut oportet de corius cestius satisfecit


CESTI PII. Vos ego adhuc, di inmortales, inuoco: sic reclusuri estis maria? obstate potius. Ne Priami quidem liberos immolaturus es. Describe nunc tempestatem: omnia ista patimur nec parricidium fecimus. Quod hoc sacrum est uirginis deae templo uirginem occidere? libentius hanc sacerdotem habebit quam uictimam. CORNELII HISPANI. Infestae sunt, inquit, tempestates et saeuiunt maria neque adhuc parricidium feci. Ista maria si numine suo deus regeret, adulteris clauderentur. MARILLI. Si non datur nobis ad bellum iter, reuertamur ad liberos. ARGENTARII. Iterum in malum familiae nostrae fatale reuoluimur: propter adulteram fratris liberi pereunt. ista mercede nollem eam reuerti.

cestus pius tu ego adhuc deus inmortal invoco sic recludo sum mare obstas potis ne priamus quidem liber immolo sum describo nunc tempestas omnis iste patior neque parricidium facio qui hic sacer sum uirgo dea templum uirgo occaedes libet hic sacerdos habeo quam victima cornelii hispani infestus sum inquam tempestas et saevio mare neque adhuc parricidium facio iste mare si numen suus deus rego adulter claudeo marilli si non do nos ad bellum iter revorto ad liber argentarius iterum in malus familia noster fatalis reuoluimur propter adulter frater liber pereo iste merces nolo is revorto


ALBVCI SILI. Terrae quoque suum finem habent et ipsius mundi aliquis occasus est; nihil infinitum est: modum magnitudini facere debes, quoniam fortuna non facit. magni pectoris est inter secunda moderatio. Eundem fortuna uictoriae tuae quem naturae finem facit: imperium tuum cludit Oceanus. O quantum magnitudo tua rerum quoque naturam supergressa est! Alexander orbi magnus est, Alexandro orbis angustus est. Aliquis etiam magnitudini modus est: non procedit ultra spatia sua caelum, maria intra terminos suos agitantur. Quidquid ad summum peruenit incremento non reliquit locum. non magis quidquam ultra Alexandrum nouimus quam ultra Oceanum. MARILLI. Maria sequimur, terras cui tradimus? Orbem quem non noui quaero, quem uici relinquo.

albvci silis terra quoque suus finis habeo et ipse mundus aliquis occido sum nihil infinitus sum modus magnitudo facio debeo quoniam fortuna non facio magnus pectus sum inter secundus moderatio idem fortuna uictoria tuus qui natura finis facio imperium tuus claudo oceanus o quantus magnitudo tuus res quoque natura supergredior sum alexander orbus magnus sum alexander orbis angustus sum aliquis etiam magnitudo modus sum non procedo ultra spatior suus caelum mare intra terminus suus agito quisquis ad superus peruenio incrementum non relinquo locus non magis quisquam ultra alexander nosco quam ultra oceanus marilli marium sequor terra qui trado orbis qui non nouus quaero qui uinco relinquo


SENIANVS multo potentius dixit: terras armis obsidet, caelum sagittis, maria uinculis: Lacones nisi succurritis mundus captus est. Decentissimi generis stultam sententiam referam VICTORIS STATORI, municipis mei, cuius fabulis memoria dignissimis aliquis † suasoria occasione sumpsit contradictionem: At, inquit, trecenti sumus; et ita respondit: trecenti, set uiri, set armati, set Lacones, set ad Thermopylas; numquam uidi plures trecentos.

senianvs multus potens dico terra arma obsido caelum sagitta mare uinculum laco nisi succurro mundus capio sum decentissimi genus stultus sententia refero victor stator municipis meus qui fabula memoria dignus aliquis suasoria occasio sumo contradictio at inquam trecenti sum et ita respondeo trecenti sed uir sed armatus sed laco sed ad thermopylae numquam uideo multus trecenti


At, puto, rudis lecta aetas et animus qui frangeretur metu insuetaque arma non passurae manus hebetataque senio aut uulneribus corpora: quid dicam potissimos Graeciae? an Lacedaemonios? an Eleos? an repetam tot acies patrum totque excidia urbium, tot uictarum gentium spolia? et nunc produntur condita sine moenibus templa? Pudet consilii nostri, pudet etiamsi non fugimus deliberasse talia. At cum tot milibus Xerses uenit. O Lacedaemonii et aduersus barbaros non reueremini opera uestra, non auos, non patres quorum uobis exemplo ab infantia surgit ingenium? Pudet Lacedaemonios sic adhortari: en, loco tuti sumus. licet totum classe orientem trahat, licet metuentibus explicet inutilem numerum: hoc mare quod tantum ex uasto patet urguetur in minimum, insidiosis excipitur angustiis uixque minimo aditus nauigio est et huius quoque remigium arcet inquietatione quod circumfluit mare, fallentia cursus uada altioribus internata, aspera scopulis, et cetera quae nauigantium uota decipiunt. Pudet, inquam, Lacedaemonios et armatos quaerere, quemadmodum tuti sint. Non referam Persarum spolia?

at puto rudis lego aetas et animus qui frango metus insuetus arma non patior manus hebeto senium aut uulnus corpus quis dico potis graecia an lacedaemonii an elei an repeto tot acies pater tot excidium urbs tot uictaris gens spolium et nunc prodo condio sine moenia templum pudeo consilium noster pudeo etiamsi non fugio delibero talis at cum tot mille xerses uenio o lacedaemonius et aduersus barbarus non reueremini opus uester non avus non pater qui tu exemplum ab infer surgo ingenium pudeo lacedaemonii sic adhortaris en locus tueor sum licet totus classis orior traho licet metuo explico inutilis numerus hic mare qui tantus ex uastus pateo urgeo in paruus insidiosus excipio angustia vix paruus aditus nauigium sum et hic quoque remigium arceo inquietatio qui circumfluo mare fallo curro uadum alo internascor asper scopulus et ceterus qui navigo uotum decipio pudeo inquam lacedaemonii et armatus quaero quemadmodum tueor sum non refero persaris spolium


Ex Graecis declamatoribus nulli melius haec suasoria processit quam Glyconi; sed non minus multa magnifice dixit quam corrupte: utrorumque faciam uobis potestatem. Et uolebam uos experiri non adiciendo iudicium meum nec separando a corruptis sana — potuisset enim fieri ut uos magis illa laudaretis quae insaniunt — et nihilominus poterit fieri, quamuis distinxerim. Illa belle dixit: sed fecit quod solebat, ut sententiam adiectione superuacua atque tumida perderet; adiecit enim: Illud quosdam dubios iudici sui habet — ego non dubito contra sententiam ferre —: u(gi/aine gh=, u(gi/aine h(/lie: *makedo/nes ga\r xa/os ei)sple/ousi.

ex graecum declamator nullus bonus hic suasoria procedo quam glycon sed non paruus multus magnificus dico quam corrumpo uter facio tu potestas et volo tu experior non adicio iudicium meus neque separo ab corruptus sano possum enim fio ut tu magis ille laudo qui insanio et nihilominus possum fio quamuis distinguo ille bellus dico sed facio qui soleo ut sententia adiectio superuacua atque tumidus perdo adiicio enim ille quidam dubius judicium suus habeo ego non dubito contra sententia fero quintus gi aine gh quintus gi aine h lie makedo no ga romanus xa os is sple ousi


Sed ut ad Thermopylas reuertar, DIOCLES CARYSTIVS dixit APATVRIVS dixit Corvo rhetori testimonium stuporis reddendum est qui dixit: “quid? si iam Xerses ad nos suo mari nauigat, fugiamus antequam nobis terra subripiatur.” Hic est CORVVS qui cum temptaret scolam Romae Sosio illi qui Iudaeos subegerat declamauit controuersiam de ea quae apud matronas disserebat liberos non esse tollendos et ob hoc accusatur reipublicae laesae. In hac controuersia sententia eius haec ridebatur: “inter pyxides et redolentis animae medicamina constitit mitrata contio.”

sed ut ad thermopylae revorto diocles carystivs dico apatvrivs dico corvus rhetor testimonium stupor reddo sum qui dico quis si iam xerses ad nos suus mare nauigo fugio antequam nos terra surripio hic sum corvvs qui cum tento scolam roma sosius ille qui judaei subigo declamo controuersia de is qui apud matrona dissero liber non sum tollo et ob hic accuso reipublicae laedo in hic controuersia sententia is hic rideo inter pyxis et redoleo anima medicamen consto mitratus contio


ignosce, Cicero, si diu ista narrauero: forsitan hoc die nouissime audiuntur. Si occidetur Cicero, iacebit inter Pompeium patrem filiumque et Afranium, Petreium, Q. Catulum, M. Antonium illum indignum hoc successore generis; si seruabitur, uiuet inter Ventidios et Canidios et Saxas: ita dubium est utrum satius sit cum illis iacere, an cum his uiuere? Pro uno homine iactura publica pacisceris. Scio omne pretium iniquum esse quod ille constituit: non emo tanti Ciceronis uitam quanti uendit Antonius. Si hanc tibi pactionem ferret: uiues, sed eruentur oculi tibi, uiues, sed debilitabuntur pedes: etiam si in alia damna corporis praestares patientiam, excepisses tamen linguam. Vbi est sacra illa uox tua: “mori enim naturae finis est, non poena?” hoc tibi uni non liquet? at uideris Antonio persuasisse. Adsere te potius libertati et unum crimen inimico adice: fac moriendo Antonium nocentiorem.

ignosco cicero si diu iste narro forsitan hic dies nouus audio si occaedes cicero jaceo inter pompejus pater filius et afranius petreius q catulis m antonius ille indignus hic successor genus si servo vivo inter ventidius et canidius et saxa ita dubius sum utrum sero sum cum ille iacio an cum hic uiuo pro unus homo iactura publicus pacisco scio omnis pretium iniquus sum qui ille constituo non emo tantus cicero uita quantus vendo antonius si hic tu pactio fero uiuo sed eruo oculus tu uiuo sed debilito pes etiam si in alius damno corpus praestaris patientia excipio tamen lingua vbi sum sacer ille uox tuus morior enim natura finis sum non poena hic tu unus non liquo at uideo antonius persuadeo assero tu potis libertas et unus crimen inimicus adicio facio morior antonius noceo


FABIANVS philosophus primam fecit quaestionem eandem: etiam si nauigari posset Oceanus nauigandum non esse. At rationem aliam primam fecit: modum inponendum esse rebus secundis. hic dixit sententiam: illa demum est magna felicitas quae arbitrio suo constitit. Dixit deinde locum de uarietate fortunae et cum descripsisset nihil esse stabile, omnia fluitare et incertis motibus modo adtolli, modo deprimi, absorberi terras et maria siccari, montes subsidere, deinde exempla regum e fastigio suo deuolutorum, adiecit: sine potius rerum naturam quam fortunam tuam deficere.

fabianvs philosophus primus facio quaestio idem etiam si nauigaris possum oceanus navigo non sum at ratio alius primus facio modus inpono sum res secundus hic dico sententia ille demum sum magnus felicitas qui arbitrium suus consto dico deinde locus de uarietas fortuna et cum describo nihil sum stabilis omnis fluitaris et incertus motus modo adtollo modo deprimo absorbeo terra et mare siccaris mons subsido deinde exemplum rex e fastigium suus deuolutor adiicio sine potis res natura quam fortuna tuus deficio


T. LIVI. Marcus Cicero sub aduentum triumuirorum urbe cesserat pro certo habens id quod erat, non magis se Antonio eripi quam Caesari Cassium et Brutum posse: primo in Tusculanum fugerat, inde transuersis itineribus in Formianum ut ab Caieta nauem conscensurus proficiscitur. unde aliquoties in altum prouectum cum modo uenti aduersi retulissent, modo ipse iactationem nauis caeco uoluente fluctu pati non posset, taedium tandem eum et fugae et uitae cepit, regressusque ad superiorem uillam, quae paulo plus mille passibus a mari abest, “moriar,” inquit, “in patria saepe seruata.” Satis constat seruos fortiter fideliterque paratos fuisse ad dimicandum; ipsum deponi lecticam et quietos pati quod sors iniqua cogeret iussisse. Prominenti ex lectica praebentique inmotam ceruicem caput praecisum est. nec satis stolidae crudelitati militum fuit: manus quoque scripsisse aliquid in Antonium exprobrantes praeciderunt. Ita relatum caput ad Antonium iussuque eius inter duas manus in rostris positum, ubi ille consul, ubi saepe consularis, ubi eo ipso anno aduersus Antonium quanta nulla umquam humana uox cum admiratione eloquentiae auditus fuerat: uix attollentes prae lacrimis oculos homines intueri trucidati membra ciuis poterant.

t livi marcus cicero sub aduentus triumuirorum urbs cedo pro certus habeo is qui sum non magis sui antonius eripio quam caesaris casseius et brutus possum primus in tusculanus fugio inde transverto iter in formiani ut ab caieta nauis conscendo proficisco unde aliquoties in altus proveho cum modo uentus adverro refero modo ipse iactatio nauis caecus volvo fluctus patior non possum taedium tandem is et fuga et uita capio regredior ad superus uilla qui paulus multus mille passus ab mare absum morior inquam in patria saepe seruata satis consto seruus fortis fidelis paro sum ad dimico ipse depono lectica et quiesco patior qui sors iniquus cogo iubeo promineo ex lectica praebeo immotus cervix caput praecido sum neque satis stolidus crudelitas miles sum manus quoque scribo aliquis in antonius exprobro praecido ita refero caput ad antonius jubeo is inter duo manus in rostrum pono ubi ille consul ubi saepe consularis ubi is ipse annus aduersus antonius quantus nullus umquam humanus uox cum admiratio eloquentia audio sum uix attollo prae lacrima oculus homo intueor trucido membrum ciuis possum


non est tanti seruari Ciceroneni, ut seruatum Antonio debeam. TRIARI. Conpulsus aliquando populus Romanus in eam necessitatem est, ut nihil haberet praeter Iouem obsessum et Camillum exulem: nullum tamen fuit Camilli opus maius quam quod indignum putauit uiros salutem pactioni debere. O grauem uitam, etiam si sine pretio daretur! Antonius hostis a republica iudicatus nunc hostem rempublicam iudicat. Lepidus, ne quis illum putet male Antonio collegam placuisse, alienae semper dementiae accessio, utriusque collegae mancipium, noster dominus est.

non sum tantus seruaris ciceroneni ut seruatum antonius debeo triaris conpello aliquando populus romanus in is necessitas sum ut nihil habeo praeter iuppiter obsedeo et camillus exulis nullus tamen sum camillus opus magnus quam qui indignus puto uir salus pactio debeo o grauis uita etiam si sine pretium do antonius hostis ab republico iudico nunc hostis rempublicam iudico lepidus ne quis ille puto malus antonius collega placeo alienus semper dementia accessio uterque collega mancipium noster dominus sum


Non ille tibi remittit proscriptionem, sed tolli desiderat suam. Si fidem deceperit Antonius, morieris; si praestiterit, seruies. quod ad me attinet, fallere eum malo. Per te, M. Tulli, per quattuor et sexaginta annos pulchre actos, per salutarem reipublicae consulatum, per aeternam, si pateris, ingeni tui memoriam, per rempublicam quae, ne quid te putes carum illi relinquere, ante te periit, oro et obtestor, ne moriaris confessus quam nolueris mori.

non ille tu remitto proscriptio sed tollo desidero suus si fides decipio antonius morior si praesto seruies qui ad ego attineo fallo is malus per tu m tullius per quattuor et sexaginta annus pulcher ago per salutaris reipublicae consulatus per aeternus si patera ingenium tuus memoria per rempublicam qui ne quis tu puto caris ille relinquo ante tu pereo oro et obtestor ne moriaris confiteor quam nolo morior


res tuas tibi habe. Bellissimam tamen rem DELLIVS dixit, quem Messala Coruinus desultorem bellorum ciuilium uocat, quia ab Dolabella ad Cassium transiturus salutem sibi pactus est, si Dolabellam occidisset: a Cassio deinde transiit ad Antonium, nouissime ab Antonio transfugit ad Caesarem. Hic est Dellius cuius epistulae ad Cleopatram lasciuae feruntur. Cum Athenienses tempus peterent ad pecuniam conferendam nec exorarent, Dellius ait: et tamen dicito illos tibi annua, bienni, trienni die debere. Longius me fabellarum dulcedo produxit: itaque ad propositum reuertar.

res tuus tu habeo bellus tamen res dellivs dico qui messalla corvinus desultor bellum ciuilis uoco quia ab dolabella ad casseius transeo salus sui paciscor sum si dolabella occido ab casseius deinde transeo ad antonius nouus ab antonius transfugio ad caesaris hic sum dellius qui epistula ad cleopatra lascivus fero cos atheniensis tempus peto ad pecunia confero neque exoro dellius aio et tamen dico ille tu annuus biennium triennium dies debeo longus ego fabellaris dulcedo produco itaque ad propono revorto


POLLIO quoque ASINIVS , qui Verrem Ciceronis reum fortissime morientem tradidit, Ciceronis mortem solus ex omnibus maligne narrat; testimonium tamen quamuis inuitus plenum ei reddidit. Asini Pollionis. “Huius ergo uiri tot tantisque operibus mansuris in omne aeuum praedicare de ingenio atque industria superuacuum est. Natura autem atque fortuna pariter obsecuta est ei, si quidem facies decora ad senectutem prosperaque permansit ualetudo, tum pax diutina cuius instructus erat artibus contigit. namque ad priscam seueritatem iudiciis exactis maxima noxiorum multitudo prouenit, quos obstrictos patrocinio incolumes plerosque habebat. Iam felicissima consulatus ei sors petendi et gerendi magna munera deum consilio industriaque: utinam moderatius secundas res et fortius aduersas ferre potuisset! namque utraeque cum euenerant ei, mutari eas non posse rebatur. inde sunt inuidiae tempestates coortae grauissimae, eo certiorque inimicis adgrediendi fiducia; maiore enim simultates adpetebat animo quam gerebat. Sed quando mortalium nulli uirtus perfecta contigit, qua maior pars uitae atque ingenii stetit ea iudicandum de homine est. Atque ego ne miserandi quidem exitus eum fuisse iudicarem, nisi ipse tam miseram mortem putasset.”

pollio quoque asinivs qui verres cicero reus fortis morior trado cicero mors solus ex omnis malignus narro testimonium tamen quamuis inuitus plenus is reddo asinius pollio hic ergo uir tot tantus opus mando in omnis aeuum praedico de ingenium atque industria superuacuum sum natura autem atque fortuna pariter obsequor sum is si quidem facies decus ad senectus prosper permaneo valetudo tum pax diutinus qui instruo sum ars contingo namque ad priscus seueritas iudicium exigo maximus noxius multitudo provenio qui obstringo patrocinium incolumis plerus habeo iam felix consulatus is sors peto et gero magnus munus deus consilium industrius utinam moderatus secundus res et fortis aduerro fero possum namque uter cum euenio is muto is non possum reor inde sum inuidia tempestas coorior gravis is certus inimicus aggredior fiducia magnus enim simultas adpeto animus quam gero sed quando mortalis nullus uirtus perficio contingo qui magnus pars uita atque ingenium sto is judico de homo sum atque ego ne misero quidem exitus is sum iudico nisi ipse tam miser mors puto


O graue maiorum uirtutis dedecus! Lacones se numerant, non aestimant. Videamus quanta turba sit, ut habeat certe Sparta, etiamsi non fortes milites, at nuntios ueros. Ita ne bello quidem, sed nuntio uincimur? merito, hercules, omnia contempsit quem Lacones audire non sustinent. si uincere Xersen non licet, uidere liceat: uolo scire quid fugiam. Adhuc non sum ex ulla parte Atheniensium similis, non muris, non educatione: nihil prius illorum imitabor quam fugam?

o grauis magnus uirtus dedecus laco sui numero non aestimo video quantus turba sum ut habeo certus spartum etiamsi non fortis miles at nuntius verus ita ne bellum quidem sed nuntio vincio mereo herculis omnis contemno qui laco audio non sustineo si uinco xersen non licet uideo licet uolo scio quis fugio adhuc non sum ex ullus pars atheniensis similis non murus non educatio nihil prior ille imitor quam fuga


Proscriptus est ille qui tuam sententiam secutus est: tota tabula tuae morti proluditur; alter fratrem proscribi, alter auunculum patitur: quid habes spei? ut Cicero periret tot parricidia facta sunt. Repetas tecum tot patrocinia, tot clientelas et maximum beneficiorum tuorum, rempublicam ipsam: iam intelleges Ciceronem in mortem cogi posse, in preces non posse. ARGENTARII. Explicantur triumuiralis regni delicata conuiuia et popina tributo gentium instruitur; ipse uino et somno marcidus deficientes oculos ad capita proscriptorum leuat. iam ad ista non satis est dicere: “hominem nequam!” DIVISIO. LATRO sic hanc diuisit suasoriam:

proscribo sum ille qui tuus sententia sequor sum totus tabula tuus mors proludo alter frater proscribo alter auunculus patior quis habeo spes ut cicero pereo tot parricidium facio sum repeto tu tot patrocinium tot clientela et magnus beneficus tuus rempublicam ipse iam intellego cicero in mors cogo possum in prex non possum argentarius explico triumuiral regnum delicatus convivium et popina tribuo gens instruo ipse uinum et somnus marcidus deficio oculus ad caput proscriptor leuo iam ad iste non satis sum dico homo nequam divisio latro sic hic diuido suasoria


Aiebat itaque apud Alexandrum esse dicendam sententiam ut multa adulatione animus eius permulceretur, seruandum tamen aliquem modum, ne conrueret ratio et accideret tale aliquid quale accidit Atheniensibus, cum publicae eorum blanditiae non tantum deprehensae set castigatae sunt. Nam cum Antonius uellet se Liberum patrem dici et hoc nomen statuis subscribi iuberet, habitu quoque et comitatu Liberum imitaretur, occurrerunt uenienti ei Athenienses cum coniugibus et liberis et *dio/nuson salutauerunt. Belle illis cesserat, si nasus Atticus ibi substitisset; set dixerunt despondere ipsos in matrimonium illi Mineruam suam et rogauerunt ut duceret. Antonius ait ducturum, sed dotis nomine imperare se illis mille talenta. Tum ex Graeculis quidam ait: ku/rie o( *zeu\s th\n mhte/ra SOU *seme/lhn a)/proikon ei)=xen Huic quidem inpune fuit, sed Atheniensium sponsalia mille talentis aestimata sunt. quae cum exigerentur conplures contumeliosi libelli proponebantur, quidam etiam ipsi Antonio tradebantur: sicut ille qui subscriptus statuae eius fuit, cum eodem tempore et Octauiam uxorem haberet et Cleopatram: *)oktaoui/a kai\ *)aqhna= *)antwni/w|:

aio itaque apud alexander sum dico sententia ut multus adulatio animus is permulceo servo tamen aliquis modus ne conrueret ratio et accido talis aliquis qualis accido atheniensis cum publicus is blanditia non tantus deprehendo sed castigo sum nam cum antonius uolo sui liber pater dico et hic nomen statuo subscribo iubeo habitus quoque et comito liber imito occurro venio is atheniensis cum conjunx et liber et dius nuson saluto bellus ille cedo si nasus atticus ibi substitisset sed dico despondeo ipse in matrimonium ille minerva suus et rogo ut duco antonius aio duco sed dos nomen impero sui ille mille talentum tum ex graeculus quidam aio ku rie o zeu senatus th n mhte ra sou seme lhn ab proikon is xen hic quidem impunis sum sed atheniensis sponsale mille talentum aestimo sum qui cum exigo conplures contumeliosus libellus propono quidam etiam ipse antonius trado sicut ille qui subscribo statua is sum cum idem tempus et octavia uxor habeo et cleopatra oktaoui ab kai aqhna antwni w


Alteram partem pauci declamauerunt. nemo ausus est Ciceronem ad deprecandum Antonium hortari, bene de Ciceronis animo iudicauerunt. GEMINVS VARIVS declamauit alteram quoque partem et ait: spero me Ciceroni meo persuasurum ut uelit uiuere. quod grandia loquitur et dicit: “mors nec immatura consulari nec misera sapienti,” non mouet me: ideo tamen non peribit; ego belle mores hominis noui: faciet, rogabit. nam quod ad seruitutem pertinet, non recusabit; iam collum tritum habet; et Pompeius illum et Caesar subiecerunt: ueteranum mancipium uidetis. et complura alia dixit scurrilia ut illi mos erat.

alter pars paucus declamauerunt nemo audeo sum cicero ad deprecor antonius hortor bene de cicero animus judico geminvs varivs declamo alter quoque pars et aio spero ego cicero meus persuadeo ut uolo uiuo qui grandis loquor et dico mors neque immaturus consularis neque misero sapio non moueo ego ideo tamen non pereo ego bellus mos homo nouus facio rogo nam qui ad seruitus pertineo non recuso iam collum tero habeo et pompejus ille et caesar subjacio veteranus mancipium uideo et complures alius dico scurrilis ut ille mos sum


sed aduersas hostibus POTAMON magnus declamator fuit Mitylenis, qui eodem tempore uiguit quo LESBOCLES magni nominis et nomini respondentis ingenii: in quibus quanta fuerit animorum diuersitas in simili fortuna puto uobis indicandum, multo magis quia ad uitam pertinet quam si ad eloquentiam pertineret. Vtrique filius eisdem diebus decessit: LESBOCLES scolam soluit; nemo umquam amplius declamantem audiuit; aequo animo recessit POTAMON a funere filii: contulit se in scolam et declamauit. Vtriusque tamen adfectum temperandum puto: hic durius tulit fortunam quam patrem decebat, ille mollius quam uirum.

sed aduerro hostis potamon magnus declamator sum mitylenis qui idem tempus uiguit quo lesbocles magnus nomen et nomen respondeo ingenium in qui quantus sum animus diversitas in similis fortuna puto tu indico multus magis quia ad uita pertineo quam si ad eloquentia pertineo vtrique filius idem dies decedo lesbocles scolam soluo nemo umquam amplus declamo audio aequus animus recedo potamon ab funus filius confero sui in scolam et declamo vtriusque tamen afficio tempero puto hic durus fero fortuna quam pater decet ille mollis quam uir


SABINVS ASILIVS, uenustissimus inter rhetoras scurra, cum hanc sententiam Leonidae rettulisset, ait: ego illi ad prandium promisissem, ad cenam renuntiassem. ATTALVS Stoicus qui solum uertit a Seiano circumscriptus, magnae uir eloquentiae, ex his philosophis quos uestra aetas uidit longe et subtilissimus et facundissumus, cum tam magna et nobili sententia certauit, et mihi dixisse uidetur animosius quam priorOccurrit mihi sensus in eiusmodi materia a SEVERO CORNELIO dictus tamquam de Romanis nescio an parum fortiter. Edicta in posterum diem pugna epulantes milites inducit et ait: stratique per herbam, Hic meus est, dixere, dies. Elegantissime quidem adfectum animorum incerta sorte pendentium expressit, sed parum Romani animi seruata est magnitudo: cenant enim tamquam crastinum desperent. Quantum illis Laconibus animi erat qui non poterant dicere:

sabinvs asilivs uenustissimus inter rhetoras scurra cum hic sententia leonidas refero aio ego ille ad prandium promitto ad cena renuntio attalvs stoicus qui solus uerto ab sejanus circumscribo magnus uir eloquentia ex hic philosophus qui uester aetas uideo longus et subtilis et facundus cum tam magnus et nobilis sententia certo et ego dico uideo animosus quam prioroccurrit ego sensus in eiusmodi materia ab sero cornelio dico tamquam de romanus nescio an parum fortis edico in posterus dies pugno epulor miles induco et aio sterno per herba hic meus sum dico dies elego quidem afficio animus incertus sors pendeo exprimo sed parum romanus animus seruata sum magnitudo ceno enim tamquam crastinus despero quantus ille laco animus sum qui non possum dico


Non denuntiaret si uenturus esset neque armaret nos nuntio nec instigaret uictricem Graeciam nec sollicitaret arma felicia: magis superueniret inprouidis: nam et antea arma indenuntiata mouerat. Quantumcunque Oriens ualuit primo in Graeciam impetu effusum est: hoc ille numero ferox et in deos arma tulerat. extincta tot ante Xersem milia, tot sub ipso, iacent: nulli nisi qui fugerunt supersunt. Quid dicam Salamina? quid Cynaegiron referam et te Polyzele? et hoc agitur, an uiceris? Haec ego tropaea de te posui, haec in totius conspectu Graeciae statui, ne quis timeret Xerxem minantem. Me miserum, pugnante Xerxe tropaea posui, fugiente tollam? Nunc Athenae uincimur: non tantum credetur redisse set uicisse Xerses.

non denuntio si uenio sum neque armo nos nuntio neque instigo uictrix graecia neque sollicito arma felicia magis supervenio inprouidis nam et antea arma indenuntiatus moveo quantumcunque orior ualuit primus in graecia impetus effundo sum hic ille numerus ferox et in deus arma fero extingo tot ante xersem mille tot sub ipse iaceo nullus nisi qui fugio supersum quis dico salamina quis cynaegirus refero et tu polyzelis et hic ago an vinco hic ego tropaeum de tu pono hic in totus conspectus graecia statuo ne quis timeo xerxem mino ego miser pugno xerxes tropaeum pono fugio tollo nunc athenae vincio non tantus credo redeo sed vinco xerses