Artifex est etiam, cui ad exercendam artem instrumenta non suppetunt, nec minus canendi peritus, cuius vocem exaudiri fremitus obstrepentium non sinit. Volo referre gratiam : post hoc aliquid superest mihi, non ut gratus, sed ut solutus sim ; saepe enim et qui gratiam rettulit, ingratus est, et qui non rettulit, gratus. Nam ut omnium aliarum virtutum, ita huius ad animum tota aestimatio redit ; hic si in officio est, quidquid defuit, fortuna peccat.

artifex sum etiam qui ad exerceo ars instrumentum non suppeto neque paruus caneo pereo qui voco exaudio fremo obstrepo non sino volo refero gratia post hic aliquis supersum ego non ut gratus sed ut soluo sum saepe enim et qui gratia refero ingratus sum et qui non refero gratus nam ut omnis alius virtus ita hic ad animus totus aestimatio redeo hic si in officium sum quisquis desum fortuna pecco


Sic efficies, ut animum tuum pluris aestimet quam illud, quidquid est, ad quod petendum venerat. Tune est summa virtus tribuentis, tunc benignitas, ubi ille, qui discessit, dicet sibi : " Magnum hodie lucrum feci; malo, quod illum talem inveni, quam si multiplicatum hoc ad me, de quo loquebar, alia via pervenisset; huic eius animo numquam parem gratiam referam."

sic efficio ut animus tuus multus aestimo quam ille quisquis sum ad qui peto venio tu sum summus virtus tribuo tunc benignitas ubi ille qui discedo dico sui magnus hodie lucrum facio malus qui ille talis invenio quam si multiplico hic ad ego de quo loquor alius via pervenio hic is animus numquam par gratia refero


nihil ab illo vacat, opus suum ipse implet. Ergo nihil agis, ingratissime mortalium, qui te negas deo debere, sed naturae, quia nec natura sine deo est nec deus sine natura, sed idem est utrumque, distat officio.

nihil ab ille vaco opus suus ipse impleo ergo nihil ago ingratus mortalis qui tu nego deus debeo sed natura quia neque natura sine deus sum neque deus sine natura sed idem sum uterque disto officium


Tale quiddam et his accidit, qui amicis incommoda optant, quae detrahant, et ad beneficium iniuria veniunt, cum satius sit vel cessare, quam per scelus officio locum quaerere.

tal quidam et hic accido qui amicus incommodus opto qui detraho et ad beneficium iniuria venio cum sero sum vel cessaris quam per scelus officium locus quaero


Usus consilio descendenti Caesari occurrit et, cum malam mentem habuisse se pridie iurasset, id ut in se et in filios suos redderet, optavit et Caesarem, ut ignosceret sibi rediretque in gratiam secum, rogavit.

utor consilium descendo caesaris occurro et cum malus mens habeo sui pridie juro is ut in sui et in filius suus reddo opto et caesaris ut ignosco sui redeo in gratia sui rogo


Non vides, quemadmodum illos in praeceps agat extincta libertas et fides in obsequium servile submissa ?

non video quemadmodum ille in praeceps ago extingo libertas et fides in obsequium servilis summitto


noluit mihi civitatem proprie dare nec in me direxit animum ; ita quare ei debeam, qui me sibi non substituit, cum facturus esset, quod fecit ?

nolo ego civitas proprius do neque in ego dirigo animus ita quare is debeo qui ego sui non substituo cum facio sum qui facio


Si quis patriae meae pecuniam credat, non dicam me illius debitorem nec hoc aes alienum profitebor aut candidatus aut reus ; ad exsolvendum tamen hoc dabo portionem meam. Sic istius muneris, quod universis datur, debitorem me nego, quia mihi quidem dedit sed non propter me, et mihi quidem, sed nesciens, an mihi daret; nihilo minus aliquid mihi dependendum sciam, quia ad me quoque circumitu longo pervenit. Propter me debet factum esse, quod me obliget.

si quis patria meus pecunia credo non dico ego ille debitor neque hic aes alienus profiteor aut candido aut reus ad exsolvo tamen hic do portio meus sic iste munus qui universus do debitor ego nego quia ego quidem do sed non propter ego et ego quidem sed nescio an ego do nihilum paruus aliquis ego dependeo scio quia ad ego quoque circumeo longus pervenio propter ego debeo facio sum qui ego obligo


In quid sol diem extendit et contrahit ? Omnia ista beneficia sunt, fiunt enim nobis profutura. Quomodo mundi officium est circumagere rerum ordinem, quomodo solis loca mutare, ex quibus oriatur, in quae cadat, et haec salutaria nobis facere sine praemio, ita viri officium est inter alia et beneficium dare. Quare ergo dat ? Ne non det, ne occasionem bene faciendi perdat.

in quis sol dies extendo et contraho omnis iste beneficium sum fio enim nos possum quomodo mundus officium sum circumago res ordo quomodo sol locum muto ex qui orior in qui cado et hic salutare nos facio sine praemium ita vir officium sum inter alius et beneficium do quaris ergo do ne non do ne occasio bene facio perdo


" Quid consequar," inquit, " si hoc fortiter, si hoc grate fecero ? " Quod feceris ; nihil tibi extra promittitur. Si quid commodi forte obvenerit, inter accessiones numerabis. Rerum honestarum pretium in ipsis est. Si honestum per se expetendum est, beneficium autem honestum est, non potest alia eius condicio esse, cum eadem natura sit. Per se autem expetendum esse honestum saepe et abunde probatum est.

quis consequor inquam si hic fortis si hic gratus facio qui facio nihil tu extra promitto si quis commodus fors obvenio inter accessio numero res honestaris pretium in ipse sum si honestus per sui expeto sum beneficium autem honestus sum non possum alius is condicio sum cum idem natura sum per sui autem expeto sum honestus saepe et abunde probo sum


Itaque nec fluminibus gratias agimus, quamvis aut magna navigia patiantur et ad subvehendas copias largo ac perenni alveo currant aut piscosa et amoena pinguibus arvis interfluant ; nec quisquam Nilo beneficium debere se iudicat, non magis quam odium, si immodicus superfluxit tardeque decessit ; nec ventus beneficium dat, licet lenis et secundus adspiret, nec utilis et salubris cibus. Nam qui beneficium mihi daturus est, debet non tantum prodesse, sed velle. Ideo nec mutis animalibus quicquam debetur : et quam multos e periculo velocitas equi rapuit ! nec arboribus : et quam multos aestu laborantes ramorum opacitas texit !

itaque neque flumen gratia ago quivis aut magnus navigium patior et ad subveho copia largus atque perenni alveus curro aut piscosus et amoenus pinguis arvum interfluo neque quisquam nilus beneficium debeo sui iudico non magis quam odium si immodicus superfluo tardus decedo neque venio beneficium do licet lenis et secundus adspiro neque utilis et salubris cibus nam qui beneficium ego do sum debeo non tantus prosum sed volo ideo neque mutus animal quisquam debeo et quam multus e periculum velocitas equus rapio neque arbor et quam multus aestus laboro ramus opacitas tego


" Quemadmodum," inquit, " magnus luctator est, non qui omnes numeros nexusque perdidicit, quorum usus sub adversario rarus est, sed qui in uno se aut altero bene ac diligenter exercuit et eorum occasiones intentus expectat (neque enim refert, quam multa sciat, si scit, quantum victoriae satis est), sic in hoc studio multa delectant, pauca vincunt.

quemadmodum inquam magnus luctator sum non qui omnis numerus necto perdisco qui utor sub adversarius rarus sum sed qui in unus sui aut alter bene atque diligenter exerceo et is occasio intendo expecto neque enim refero quam multus scio si scio quantus victoria satis sum sic in hic studium multus delecto paucus vinco


Cum in hunc modum multa undique iactarentur, quae hominem nimia aestimatione sui furentem concitarent, Demaratus Lacedaemonius solus dixit ipsam illam, qua sibi placeret, multitudinem indigestam et gravem metuendam esse ducenti; non enim vires habere, sed pondus ; immodica numquam regi posse, nec diu durare, quidquid regi non potest. "

cos in hic modus multus undique jacto qui homo nimius aestimatio suus furo concito demaratus lacedaemonius solus dico ipse ille qui sui placeo multitudo indigestus et gravis metuo sum ducenti non enim vireo habeo sed pondus immodicus numquam rex possum neque diu duraris quisquis rex non possum


Si beneficia in rebus, non in ipsa benefaciendi voluntate consisterent, eo maiora essent, quo maiora sunt, quae accipimus. Id autem falsum est ; non numquam enim magis nos obligat, qui dedit parva magnifice, qui " regum aequavit opes animo," qui exiguum tribuit sed libenter, qui paupertatis suae oblitus est, dum meam respicit, qui non voluntatem tantum iuvandi habuit sed cupiditatem, qui accipere se putavit beneficium, cum daret, qui dedit tamquam numquam1 recepturus, recepit, tamquam non dedisset, qui occasionem, qua prodesset, et occupavit et quaesiit.

si beneficium in res non in ipse benefaciendi voluntas consisto is magnus sum quo magnus sum qui accipio is autem falsus sum non numquam enim magis nos obligo qui do parvus magnificus qui rex aequo ops animus qui exiguus tribuo sed libet qui paupertas suus obliuiscor sum dum meus respicio qui non voluntas tantus juvo habeo sed cupiditas qui accipio sui puto beneficium cum do qui do tamquam numquam recipio recipio tamquam non do qui occasio qui prosum et occupo et quaero


Non dicam pudicam, quae amatorem ut incenderet reppulit, quae aut legem aut virum timuit ; ut ait Ovidius : Quae, quia non licuit, non dedit, illa dedit. Non immerito in numerum peccantium refertur, quae pudicitiam timori praestitit, non sibi. Eodem modo, qui beneficium ut reciperet dedit, non dedit.

non dico pudicus qui amator ut incendo repello qui aut lex aut vir timeo ut aio ovidius qui quia non licet non do ille do non immeritus in numerus pecco refero qui pudicitia timor praesto non sui eos modo qui beneficium ut recipio do non do


Non est bonum vivere, sed bene vivere. At bene vivo. Sed potui et male ; ita hoc tantum est tuum, quod vivo. Si vitam imputas mihi per se, nudam, egentem consilii, et id ut magnum bonum iactas, cogita te mihi imputare muscarum ac vermium bonum.

non sum bonus vivo sed bene vivo at bene vivo sed possum et malus ita hic tantus sum tuus qui vivo si vita imputo ego per sui nudus egeo consilium et is ut magnus bonus jacto cogito tu ego imputo muscaris atque vermis bonus


" Qui accepit," inquit, " beneficium, licet animo benignissimo acceperit, nondum consummavit officium suum ; restat enim pars reddendi; sicut in lusu est aliquid pilam scite ac diligenter excipere, sed non dicitur bonus lusor, nisi qui apte et expedite remisit, quam acceperat."

qui accipio inquam beneficium licet animus benignus accipio nondum consummo officium suus resto enim pars reddo sicut in lusus sum aliquis pila scio atque diligenter excipio sed non dico bonus lusor nisi qui aptus et expedio remitto quam accipio


Ex his, quae necessaria sunt, quaedam primum obtinent locum, sine quibus non possumus vivere, quaedam secundum, sine quibus non debemus, quaedam tertium, sine quibus nolumus.

ex hic qui necessarius sum quidam primus obtineo locus sine qui non possum vivo quidam secundus sine qui non debeo quidam tertius sine qui nolo


" Perdidi beneficium." Numquid, quae consecravimus, perdidisse nos dicimus ? Inter consecrata beneficium est, etiam si male respondit, bene conlatum. Non est ille, qualem speravimus ; simus nos, quales fuimus, ei dissimiles. Damnum non tunc factum : apparuit. Ingratus non sine nostro pudore protrahitur, quoniam quidem querella amissi beneficti non bene dati signum est.

perdo beneficium numquid qui consecro perdo nos dico inter consecro beneficium sum etiam si malus respondeo bene confero non sum ille qual spero sum nos qualis sum is dissimilis damnum non tunc facio appareo ingratus non sine noster pudor protraho quoniam quidem querela amitto beneficti non bene do signum sum


Quid ergo ? Non erat accipiendum a Claudio, quod dabatur ? Erat, sed sicut a fortuna, quam scires posse statim malam fieri. Quid ista inter se mixta dividimus ? Non est beneficium, cui deest pars optima, datum esse iudicio : alioqui pecunia ingens, si non ratione nec recta voluntate donata est, non magis beneficium est quam thesaurus. Multa sunt autem, quae oportet accipere nec debere.

quis ergo non sum accipio ab claudius qui do sum sed sicut ab fortuna quam scio possum statim malus fio quis iste inter sui misceo divido non sum beneficium qui desum pars bonus do sum iudicium alioqui pecunia ingens si non ratio neque recta voluntas dono sum non magis beneficium sum quam thesaurus multus sum autem qui oportet accipio neque debeo


praestiti patri eius, quod ipse praestare voluisset nec non et debuisset. Hoc tamen ita beneficium est, si non misericordiae et humanitati dedi, ut quodlibet cadaver absconderem, sed si corpus adgnovi, si filio tunc hoc praestare me cogitavi. At si terram ignoto mortuo inieci, nullum in hoc habeo huius officii debitorem in publicum humanus.

praesto pater is qui ipse praesto volo neque non et debeo hic tamen ita beneficium sum si non misericordia et humanitas do ut qui cadaver abscondo sed si corpus agnosco si filius tunc hic praesto ego cogito at si terra ignosco mortuus injacio nullus in hic habeo hic officium debitor in publicus humanus


" Propter maiestatem," inquis, " eius eximiam ac singularem naturam." Ut concedam tibi, nempe hoc facis nullo pretio inductus, nulla spe ; est ergo aliquid per se expetendum, cuius te ipsa dignitas ducit, id est honestum. Quid est autem honestius, quam gratum esse ? Huius virtutis materia tam late patet quam vita.

propter maiestas inquam is eximius atque singularis natura ut concedo tu nempe hic facio nullus pretium induco nullus spes sum ergo aliquis per sui expeto qui tu ipse dignitas duco is sum honestus quis sum autem honestus quam gratus sum hic virtus materia tam latus pateo quam vito


Illam alteram possessionem adgnoscet, hanc nolet habere, si poterit, emittetque illam vocem, quam Romanus imperator emisit, cum illi ob virtutem et bene gestam rem publicam tantum agri decerneretur, quantum arando uno die circumire potuisset : " Non opus est," inquit, " vobis eo cive, cui plus opus sit quam uni civi." Quanto maioris viri putas respuisse hoc munus, quam meruisse ! Multi enim fines aliis abstulerunt, sibi nemo constituit !

ille alter possessio agnosco hic nolo habeo si possum emitto ille voco quam romanus imperator emitto cum ille ob virtus et bene gero res publicus tantus ager decerno quantus aro unus dies circumeo possum non opus sum inquam tu is civis qui multus opus sum quam unus cieo quantus magnus vir puto respuo hic munus quam mereo multus enim finis alius aufero sui nemo constituo


" Non dat deus beneficia." Unde ergo ista, quae possides, quae das, quae negas, quae servas, quae rapis ? Unde haec innumerabilia oculos, aures, animum mulcentia ? Unde illa luxuriam quoque instruens copia (neque enim necessitatibus tantummodo nostris provisum est ; usque in delicias amamur) ?

non do deus beneficium unde ergo iste qui possideo qui do qui nego qui servo qui rapio unde hic innumerabilis oculus auris animus mulceo unde ille luxuria quoque instruo copia neque enim necessitas tantummodo noster provideo sum usque in deliquia amo


Magis tempestive repetendum est beneficium quam petendum. Adhibenda verborum moderatio, ut nec gratus possit offendi nec ingratus dissimulare. Tacendum erat et expectandum, si inter sapientes viveremus ; et tamen sapientibus quoque indicare melius fuisset, quid rerum nostrarum status posceret.

magis tempestivus repeto sum beneficium quam peto adhibeo verbum moderatio ut neque gratus possum offendo neque ingratus dissimulo taceo sum et exspecto si inter sapio vivo et tamen sapio quoque indico bonus sum quis res nostraris status posco


" Nihil mea interest, an me servaveris ; duos servasti, immo me magis." Quare ista dicis, si non accipis beneficium ? " Quia et, si filius meus pecuniam mutuam sumpserit, creditori numerabo, non tamen ideo ego debuero ; quia et, si filius meus in adulterio deprensus erit, erubescam, non ideo ego ero adulter.

nihil meus intersum an ego servo duo servo immo ego magis quaris iste dico si non accipio beneficium quia et si filius meus pecunia mutuus sumo creditor numero non tamen ideo ego debeo quia et si filius meus in adulterium deprensus sum erubesco non ideo ego sum adulter


Quae proposuisti, mi Liberalis, exempla certis legibus continentur, quas necesse est sequi. Lex legi non miscetur, utraque sua via it. Depositum habet actionem propriam tam mehercules quam furtum. Beneficium nulli legi subiectum est, me arbitro utitur ; licet mihi inter se comparare, quantum profuerit mihi quisque aut quantum nocuerit, tum pronuntiare, utrum plus debeatur mihi an debeam.

qui propono ego liberal exemplum certus lex contineo qui necesse sum sequor lex lego non misceo uter suus via eo depono habeo actio proprius tam hercules quam furtum beneficium nullus lego subicio sum ego arbiter uto licet ego inter sui comparo quantus prosum ego quisque aut quantus noceo tum pronuntiaris utrum multus debeo ego an debeo


Alii quidem videri volunt unam esse, quae det beneficium, alteram, quae accipiat, tertiam, quae reddat ; alii tria beneficorum esse genera, promerentium, reddentium, simul accipientium reddentiumque.

alius quidem video volo unus sum qui do beneficium alter qui accipio tertius qui reddo alius tres beneficus sum genus promereo reddo simul accipio reddo


" Hoc ipsum," inquis, " volui! teneo te ! Volo videre, quomodo ex his laqueis, in quos tua sponte decidisti, expliceris. Dic mihi. Quemadmodum potest aliquis donare sapienti, si omnia sapientis sunt ? Nam id quoque, quod illi donat, ipsius est. Itaque non potest beneficium dari sapienti, cui, quidquid datur, de suo datur ; atqui dicitis sapienti posse donari. Idem autem me scito et de amicis interrogare. Omnia dicitis illis esse communia ; ergo nemo quicquam donare amico potest ; donat enim illi communia."

hic ipse inquam volo teneo tu volo video quomodo ex hic laqueus in qui tuus sponte decido explico dico ego quemadmodum possum aliquis donaris sapio si omnis sapio sum nam is quoque qui ille dono ipse sum itaque non possum beneficium do sapio qui quisquis do de suus do atqui dico sapio possum dono idem autem ego scio et de amicus interrogo omnis dico ille sum commune ergo nemo quisquam donaris amicus possum dono enim ille commune


Neminem despexeris, etiam si circa illum obsoleta sunt nomina et parum indulgente adiuta fortuna. Sive libertini ante vos habentur sive servi sive exterarum gentium homines, erigite audacter animos et, quidquid in medio sordidi iacet, transilite ; expectat vos in summo magna nobilitas.

nemo despicio etiam si circa ille obsolesco sum nomen et parum indulgeo adjuvo fortuna sive libertinus ante tu habeo sive servio sive exteraris gens homo erigo audacter animus et quisquis in medium sordidus iaceo transilite expecto tu in superus magnus nobilitas


Deinde quia nemo nostrum novit nisi id tempus, quod cum maxime transit, ad praeterita rari animum retorquent ; sic fit, ut praeceptores eorumque beneficia intercidant, quia totam pueritiam reliquimus ; sic fit, ut in adulescentiam nostram collata pereant, quia ipsa numquam retractatur. Nemo, quod fuit, tamquam in praeterito sed tamquam in perdito ponit, ideoque caduca memoria est futuro imminentium.

deinde quia nemo nos nosco nisi is tempus qui cum magnus transeo ad praetereo raris animus retorqueo sic fio ut praeceptor is beneficium intercisi quia totus pueritia relinquo sic fio ut in adulescentia noster confero pereo quia ipse numquam retracto nemo qui sum tamquam in praetereo sed tamquam in perdo pono ideo caducus memoria sum sum immineo


Huic non dubito quin providentia et talem vitam et talem dicendi facultatem dederit, ne aut exemplum saeculo nostro aut convicium deesset. Demetrio si res nostras aliquis deorum possidendas velit tradere sub lege certa, ne liceat donare, adfirmaverim repudiaturum dicturumque :

hic non dubito quin provideo et talis vita et talis dico facultas do ne aut exemplum saeculum noster aut convicium desum demetrius si res noster aliquis deus possideo volo trado sub lex certus ne licet donaris adfirmo repudio dico


Quid opus est eloqui, quid alienum occupare officium ? Est, qui istud facere honestius possit, quo narrante et hoc laudabitur, quod ipse non narras. Ingratum me iudicas, si istud te tacente nemo sciturus est ! Quod adeo non est committendum, ut etiam, si quis coram nobis narrabit, respondendum sit : " Dignissimus quidem ille est maioribus beneficiis, sed ego magis velle me scio omnia illi praestare quam adhuc praestitisse " ; et haec ipsa non verniliter nec ea figura, qua quidam reiciunt, quae magis ad se volunt adtrahere.

quis opus sum eloquor quis alienus occuparis officium sum qui iste facio honestus possum quo narro et hic laudo qui ipse non narro ingratus ego iudico si iste tu taceo nemo scio sum qui adeo non sum committo ut etiam si quis coram nos narro respondeo sum dignus quidem ille sum magnus beneficium sed ego magis volo ego scio omnis ille praesto quam adhuc praesto et hic ipse non vernilis neque is figuro qui quidam reicio qui magis ad sui volo adtraho


" Tale," inquit, " illi beneficium, quale accepisti, non potes reddere ; accepisti enim a sapiente, stulto reddis." Non ; reddo illi, quale nunc potest recipere, nec per me fit, quod deterius id, quod accepi, reddam, sed per illum, cui, si ad sapientiam redierit, reddam, quale accepi ; dum in malis est, reddam, quale ab illo potest accipi.

tal inquam ille beneficium qualis accipio non possum reddo accipio enim ab sapio stultus reddo non reddo ille qualis nunc possum recipio neque per ego fio qui deterior is qui accipio reddo sed per ille qui si ad sapientia redeo reddo qualis accipio dum in malus sum reddo qualis ab ille possum accipio


Quid ergo ? Non caperis tantae molis adspectu, etiam si te non tegat, non custodiat, non foveat generetque ac spiritu suo riget ? Quemadmodum haec cum primum usum habeant et necessaria vitaliaque sint, maiestas tamen eorum totam mentem occupat, ita omnis illa virtus et in primis grati animi multum quidem praestat, sed non vult ob hoc diligi ; amplius quiddam in se habet nec satis ab eo intellegitur a quo inter utilia numeratur.

quis ergo non capio tantus molio aspectus etiam si tu non tego non custodio non foveo genero atque spiritus suus rigo quemadmodum hic cum primus usus habeo et necessarius vitalia sum maiestas tamen is totus mens occupo ita omnis ille virtus et in primus gratus animus multus quidem praesto sed non volo ob hic diligo amplus quidam in sui habeo neque satis ab is intellego ab quo inter utilis numero


Ut beneficium tibi debeam, parum est voluisse te dare ; ut non debeam, satis est noluisse. Beneficium enim voluntas nuda non efficit, sed, quod beneficium non esset, si optimae ac plenissimae voluntati fortuna defuisset, id aeque beneficium non est, nisi fortunam voluntas antecessit. Non enim profuisse te mihi oportet, ut ob hoc tibi obliger, sed ex destinato profuisse.

ut beneficium tu debeo parum sum volo tu do ut non debeo satis sum nolo beneficium enim voluntas nudo non efficio sed qui beneficium non sum si bonus atque plenus voluntas fortuna desum is aequus beneficium non sum nisi fortuna voluntas antecedo non enim prosum tu ego oportet ut ob hic tu obligo sed ex destino prosum


Inter se contraria sunt beneficium et iniuria ; potest dare beneficium domino, si a domino iniuriam accipere. Atqui de iniuriis dominorum in servos qui audiat positus est, qui et saevitiam et libidinem et in praebendis ad victum necessariis avaritiam compescat. Quid ergo ? Beneficium dominus a servo accipit ?

inter sui contrarius sum beneficium et iniuria possum do beneficium dominus si ab dominus iniuria accipio atqui de iniuria dominus in servus qui audio pono sum qui et saevitia et libido et in praebeo ad vinco necessarius avaritia compesco quis ergo beneficium dominus ab servo accipio


Est aliquid, quod dominus praestare servo debeat, ut cibaria, ut vestiarium ; nemo hoc dixit beneficium. At indulsit, liberalius educavit, artes, quibus erudiuntur ingenui, tradidit : beneficium est. Idem e contrario fit in persona servi. Quidquid est, quod servilis officii formulam excedit, quod non ex imperio, sed ex voluntate praestatur, beneficium est, si modo tantum est, ut hoc vocari potuerit quolibet alio praestante.

sum aliquis qui dominus praesto servo debeo ut cibaria ut vestiarius nemo hic dico beneficium at indulgeo liberalis educo ars qui erudio ingenuus trado beneficium sum idem e contrarius fio in persono servio quisquis sum qui servilis officium formula excedo qui non ex imperium sed ex voluntas praesto beneficium sum si modo tantus sum ut hic vocaris possum quilibet alius praesto


Quantum fuisset beneficium, si timentem e latebris suis extraxisset et bonum animum habere iussisset dicens : " Non est ista solis defectio, sed duorum siderum coitus, cum luna humiliore currens via infra ipsum solem orbem suum posuit et illum obiectu sui abscondit ; quae modo partes eius exiguas, si in transcursu strinxit, obducit, modo plus tegit, si maiorem partem sui obiecit, modo excludit totius adspeetum, si recto libramento inter solem terrasque media successit.

quantus sum beneficium si timeo e latebra suus extraho et bonus animus habeo iubeo dico non sum iste sol defectio sed duo sidus coeo cum luna humilis curro via infra ipse sol orbis suus pono et ille objectus suus abscondo qui modo pars is exiguus si in transcurro stringo obduco modo multus tego si magnus pars suus obiacio modo excludo totus adspeetum si recingo libramentum inter sol terra medius succedo


Corpus itaque est, quod domino fortuna tradidit ; hoc emit, hoc vendit ; interior illa pars mancipio dari non potest. Ab hac quidquid venit, liberum est ; nec enim aut nos omnia iubere possumus aut in omnia servi parere coguntur ; contra rem publicam imperata non facient, nulli sceleri manus commodabunt.

corpus itaque sum qui dominus fortuna trado hic emo hic vendo intereo ille pars mancipium do non possum ab hic quisquis venio liber sum neque enim aut nos omnis iubeo possum aut in omnis servio pareo cogo contra res publicus impero non facio nullus scelus manus commodo


Nobis itaque beneficia esse non placet, quae non sunt animum factura meliorem ; commoda tamen illa esse et expetenda non negamus. Haec et viro bono dare malus potest et accipere a bono, ut pecuniam et vestem et honores et vitam ; quae si non reddit, in ingrati nomen incidet.

nos itaque beneficium sum non placeo qui non sum animus facio bonus commodus tamen ille sum et expeto non nego hic et vir bonus do malus possum et accipio ab bonus ut pecunia et vestis et honor et vita qui si non reddo in ingratus nomen incido


Ne praeceptorem quidem habeo cur venerer, si me in grege discipulorum habuit, si non putavit dignum propria et peculiari cura, si numquam in me derexit animum, et, cum in medium effunderet, quae sciebat, non didici, sed excepi. Quid ergo est, quare istis multum debeamus ?

ne praeceptor quidem habeo cur veneror si ego in grex discipulus habeo si non puto dignus proprius et peculiaris cura si numquam in ego derego animus et cum in medius effundo qui scio non disco sed excipio quis ergo sum quare iste multus debeo


" Beneficium," inquit, " sibi dare oportet ; ergo et referre gratiam oportet." Primum illud falsum est, ex quo pendent sequentia ; nemo enim sibi beneficium dat, sed naturae suae paret, a qua ad caritatem sui compositus est, unde summa illi cura est nocitura vitandi, profutura appetendi.

beneficium inquam sui do oportet ergo et refero gratia oportet primus ille falsus sum ex quo pendeo sequor nemo enim sui beneficium do sed natura suus pareo ab qui ad caritas suus compono sum unde summus ille cura sum noceo vito possum appeto


An beneficium eripi posset, quaesitum est. Quidam negant posse ; non enim res est, sed actio. Quomodo aliud est munus, aliud ipsa donatio, aliud qui navigat, aliud navigatio, et, quamvis in morbo aeger sit, non tamen idem est aeger et morbus, ita aliud est beneficium ipsum, aliud quod ad unumquemque nostrum beneficio pervenit. Illud incorporale est, irritum non fit ;

an beneficium eripio possum quaero sum quidam nego possum non enim res sum sed actium quomodo alius sum munus alius ipse donatio alius qui navigo alius navigatio et quivis in morbus aeger sum non tamen idem sum aeger et morbus ita alius sum beneficium ipse alius qui ad unumquemque nos beneficium pervenio ille incorporal sum irritus non fio


Sic bene ficii fructus primus ille est conscientiae ; hunc percipit, qui, quo voluit, munus suum pertulit ; secundus et tertius est et famae et eorum, quae praestari in vicem possunt. Itaque cum benigne acceptum est beneficium, qui dedit, gratiam quidem iam recepit, mercedem nondum ; debeo itaque, quod extra beneficium est, ipsum quidem bene accipiendo persolvi.

sic bene ficii fructus primus ille sum conscientia hic percipio qui quo volo munus suus perfero secundus et tertius sum et fama et is qui praestaris in vicis possum itaque cum benignus accipio sum beneficium qui do gratia quidem iam recipio merces nondum debeo itaque qui extra beneficium sum ipse quidem bene accipio persolvo


Si arbitrium dandi penes nos est, praecipue mansura quaeremus, ut quam minime mortale munus sit. Pauci enim sunt tam grati, ut, quid acceperint, etiam si non vident, cogitent. Ingratos quoque memoria cum ipso munere incurrit, ubi ante oculos est et oblivisci sui non sinit, sed auctorem suum ingerit et inculcat. Eo quidem magis duratura quaeramus, quia numquam admonere debemus ; ipsa res evanescentem memoriam excitet.

si arbitrium do penis nos sum praecipuus maneo quaero ut quam paruus mortalis munus sum paucus enim sum tam gratus ut quis accipio etiam si non video cogito ingratus quoque memoria cum ipse munus incurro ubi ante oculus sum et obliviscor suus non sino sed auctor suus ingero et inculco eos quidem magis duro quaero quia numquam admoneo debeo ipse res evanesco memoria excito


Quanto melius ac iustius in promptu habere merita amicorum et offerre, non ingerere, nec obaeratum se iudicare, quoniam beneficium commune vinculum est et inter se duos adligat ! Dic : " Nihil moror, quominus tuum revertatur; opto, hilaris accipias. Si necessitas alterutri nostrum imminet fatoque quodam datum est, ut aut tu cogaris beneficium recipere aut ego alterum accipere, det potius, qui solet. Ego paratus sum : Nulla mora in Turno est; ostendam hunc animum, cum primum tempus advenerit ; interim di testes sunt."

quantus bonus atque iustus in promptus habeo mereo amicus et offero non ingero neque obaeratus sui iudicaris quoniam beneficium communis vinculis sum et inter sui duo adligo dico nihil moror quominus tuus revorto opto hilaris accipio si necessitas alteruter nos immineo for quidam do sum ut aut tu cogaris beneficium recipio aut ego alter accipio do potis qui soleo ego paro sum nullus mora in turnus sum ostendo hic animus cum primus tempus advenio interim deus testis sum


Sunt quaedam nocitura impetrantibus, quae non dare sed negare beneficium est ; aestimabimus itaque utilitatem potius quam voluntatem petentium. Saepe enim noxia concupiscimus, nec dispicere, quam perniciosa sunt, licet, quia iudicium interpellat adfectus ; sed cum subsedit cupiditas, cum impetus ille flagrantis animi, qui consilium fugat, cecidit, detestamur perniciosos malorum munerum auctores.

sum quidam noceo impetrantibus qui non do sed nego beneficium sum aestimo itaque utilitas potis quam voluntas peto saepe enim noxius concupisco neque dispicio quam perniciosus sum licet quia iudicium interpello affectus sed cum subsido cupiditas cum impetus ille flagro animus qui consilium fugo cado detesto perniciosus malus munus auctor


Deinde, ut nihil aliud dicam, quam bonis artibus me studuisse et cursum ad rectum iter vitae direxisse, in ipso beneficio tuo maius, quam quod dederas, recepisti; tu enim me mihi rudem, imperitum dedisti, ego tibi filium, qualem genuisse gauderes.

deinde ut nihil alius dico quam bonus ars ego studeo et cursus ad recingo iter vita dirigo in ipse beneficium tuus magnus quam qui do recipio tu enim ego ego rudis imperitus do ego tu filius qual gigno gaudeo


Qui beneficium accipit, maius accipit, quo magis eo indiget. Magis autem indiget vita, qui vivit, quam qui natus non est, ut qui ne indigere quidem omnino possit ; maius ergo beneficium accipit pater, si vitam a filio accipit, quam filius a patre, quod natus est.

qui beneficium accipio magnus accipio quo magis is indigeo magis autem indigeo vito qui vivo quam qui nascor non sum ut qui ne indigeo quidem omnino possum magnus ergo beneficium accipio pater si vita ab filius accipio quam filius ab pater qui nascor sum


Sed non, quidquid reprehendendum, etiam damnandum est, sicut hoc votum amici, quod in manibus est, male utentis bona voluntate et in id vitium incidentis, quod devitat ; nam dum gratum animum festinat ostendere, ingratus est. Hoc ait :

sed non quisquis reprehendo etiam damno sum sicut hic voveo amicus qui in manus sum malus uto bonus voluntas et in is vitium incido qui devito nam dum gratus animus festino ostendo ingratus sum hic aio


Quemadmodum nomenclatori memoriae loco audacia est et, cuicumque nomen non potest reddere, imponit, ita poetae non putant ad rem pertinere verum dicere, sed aut necessitate coacti aut decore corrupti id quemque vocari iubent, quod belle facit ad versum. Nec illis fraudi est, si aliud in censum detulerunt ; proximus enim poeta suum illas ferre nomen iubet. Hoc ut scias ita esse, ecce Thalia, de qua cum maxime agitur, apud Hesiodum Charis est, apud Homerum Musa.

quemadmodum nomenclator memoria locus audacia sum et quicumque nomen non possum reddo impono ita poeta non puto ad res pertineo verus dico sed aut necessitas cogo aut decus corrumpo is quisque vocaris iubeo qui bellus facio ad verro neque ille fraus sum si alius in census defero proximus enim poeta suus ille fero nomen iubeo hic ut scio ita sum ecce thalia de qui cum magnus ago apud hesiodus charis sum apud homerus musa


Vultus tuus, cui regendum me tradidi, colligit rugas et trahit frontem, quasi longius exeam. Videris mihi dicere : Quo tantum mihi dexter abis ? Huc derige cursum, litus ama. Non possum magis. Itaque, si huic satis factum existimas, illo transeamus, an ei debeatur aliquid, qui nobis invitus profuit. Hoc apertius potui dicere, nisi propositio deberet esse confusior, ut distinctio statim subsecuta ostenderet utrumque quaeri, et an ei deberemus, qui nobis, dum non vult, profuit, et an ei, qui, dum nescit. Nam si quis coactus aliquid boni fecit;

vultus tuus qui rego ego trado colligo ruga et traho frons quasi longus exeo video ego dico quo tantus ego dexter abeo huc derigeo cursus litus amo non possum magis itaque si hic satis facio existimo ille transeo an is debeo aliquis qui nos invitus prosum hic aperio possum dico nisi propositio debeo sum confundo ut distinctio statim subsequor ostendo uterque quaero et an is debeo qui nos dum non volo prosum et an is qui dum nescio nam si quis cogo aliquis bonus facio


Est aliquis dignus, a quo beneficium accipiam, sed danti nociturum est ; ideo non accipiam, quia ille paratus est mihi cum incommodo aut etiam periculo suo prodesse. Defensurus est me reum, sed illo patrocinio regem sibi facturus inimicum ; inimicus sum, si, cum ille pro me periclitari velit, ego, quod facilius est, non facio, ut sine illo pericliter.

sum aliquis dignus ab quo beneficium accipio sed do noceo sum ideo non accipio quia ille paro sum ego cum incommodus aut etiam periculum suus prosum defendo sum ego reus sed ille patrocinium rex sui facio inimicus inimicus sum si cum ille pro ego periclitaris volo ego qui facilis sum non facio ut sine ille periclitor


Aliquis dedit mihi beneficium, sed idem postea fecit iniuriam. Utrum uno munere ad patientiam iniuriarum omnium adstringor, an proinde erit, ac si gratiam rettulerim, quia beneficium suum ipse insequenti iniuria rescidit ? Quomodo deinde aestimabis, utrum plus sit, quod accepit, an quo laesus est ? Dies me deficiet omnes difficultates persequi temptantem.

aliquis do ego beneficium sed idem postea facio iniuria utrum unus munus ad patientia iniuriaris omnis adstringo an proinde sum atque si gratia refero quia beneficium suus ipse insequor iniuria rescidit quomodo deinde aestimo utrum multus sum qui accipio an quo laedo sum dies ego deficio omnis difficultas persequor tento


Quaedam magno dantibus constant, quaedam accipientibus magna sunt, sed gratuita tribuentibus. Quaedam amicis data sunt, quaedam ignotis ; plus est, quamvis idem detur, si ei datur, quem nosse a beneficio tuo incipis. Hic auxilia tribuit, ille ornamenta, ille solacia.

quidam magnus do consto quidam accipio magnus sum sed gratuitus tribuo quidam amicus do sum quidam ignosco multus sum quivis idem do si is do qui nosco ab beneficium tuus incipio hic auxilium tribuo ille ornamentum ille solacium


Dedit hic mihi beneficium, sed non libenter, sed dedisse se questus est, sed superbius me, quam solebat, adspexit, sed tam tarde dedit, ut plus praestaturus fuerit, si cito negasset. Horum quomodo iudex inibit aestimationem, cum sermo et dubitatio et vultus meriti gratiam destruant ?

do hic ego beneficium sed non libet sed do sui queror sum sed superbus ego quam soleo adspecio sed tam tardus do ut multus praesto sum si cito nego horus quomodo iudex ineo aestimatio cum sermo et dubitatio et vultus mereo gratia destruo


" Ergo," inquit, " nec consilium deliberanti dabis ingrato nec aquam haurire permittes nec viam monstrabis erranti ? An haec quidem facies, sed nihil donabis ? " Distinguam istud, certe temptabo distinguere.

ergo inquam neque consilium delibero do ingratus neque aqua haurio permitto neque via monstro erro an hic quidem facies sed nihil dono distinguo iste certus tempto distinguo


Si, quod a Seneca accepisses, Annaeo te debere diceres vel Lucio, non creditorem mutares, sed nomen, quoniam, sive praenomen eius sive nomen dixisses sive cognomen, idem tamen ille esset. Sic nune naturam voca, fatum, fortunam ; omnia eiusdem dei nomina sunt varie utentis sua potestate. Et iustitia, probitas, prudentia, fortitudo, frugalitas unius animi bona sunt ; quidquid horum tibi placuit, animus placet.

si qui ab seneco accipio annaeus tu debeo dico vel lucius non creditor mutaris sed nomen quoniam sive praenomen is sive nomen dico sive cognomen idem tamen ille sum sic nunc natura voco fatum fortuna omnis idem deus nomen sum varius uto suus potestas et iustitia probitas prudentia fortitudo frugalitas unus animus bonus sum quisquis hic tu placeo animus placeo


Multum enim interest, utrum aliquis beneficium nobis det sua causa an et sua. Ille, qui totus ad se spectat et nobis prodest, quia aliter prodesse sibi non potest, eo mihi loco est, quo, qui pecori suo hibernum et aestivum pabulum prospicit; eo loco est, quo, qui captivos suos, ut commodius veneant, pascit et ut opimos boves saginat ac defricat, quo lanista, qui familiam summa cura exercet atque ornat. Multum, ut ait Cleanthes, a beneficio distat negotiatio.

multus enim intersum utrum aliquis beneficium nos do suus causa an et suus ille qui totus ad sui specto et nos prodo quia aliter prosum sui non possum is ego locus sum quo qui pecus suus hibernus et aestivus pabulis prospicio is locus sum quo qui captivus suus ut commodus veneant pasco et ut opimus bos sagino atque defrico quo lanista qui familia summus cura exerceo atque orno multus ut aio cleanthes ab beneficium disto negotiatio


Incipiamus a primo. Nemo non benignus est sui iudex. Inde est, ut omnia meruisse se existimet et in solutum accipiat nec satis suo pretio se aestimatum putet. " Hoc mihi dedit, sed quam sero, sed post quot labores ! Quanto consequi plura potuissem, si illum aut illum aut me colere maluissem ! Non hoc speraveram; in turbam coniectus sum. Tam exiguo dignum me iudicavit ? Honestius praeteriri fuit."

incipio ab primus nemo non benignus sum suus iudex indus sum ut omnis mereo sui existimo et in soluo accipio neque satis suus pretium sui aestimo puto hic ego do sed quam serus sed post quot labor quantus consequor multus possum si ille aut ille aut ego colo malo non hic spero in turba coniectus sum tam exiguus dignus ego judico honestus praetereo sum


Quem magis admiraberis, quam qui imperat sibi, quam qui se habet in potestate ? Gentes facilius est barbaras impatientesque arbitrii alieni regere, quam animum suum continere et tradere sibi. Platon, inquit, agit Socrati gratias, quod ab illo didicit ; quare Socrates sibi non agat, quod ipse se docuit ? M. Cato ait : ' Quod tibi deerit, a te ipso mutuare.' Quare donare mihi non possim, si commodare possum ? Innumerabilia sunt, in quibus consuetudo nos dividit ;

qui magis admiror quam qui impero sui quam qui sui habeo in potestas gens facilis sum barbara impatientesque arbitrium alienus rego quam animus suus contineo et trado sui plato inquam ago socrates gratia qui ab ille disco quare socrates sui non ago qui ipse sui doceo m cato aio qui tu desum ab tu ipse mutuaris quaris donaris ego non possum si commodo possum innumerabilis sum in qui consuetudo nos divido


" Sed instigasset in se regem insolentem et omnia sua magno aestimari volentem. Nihil ad rem pertinet, utrum dare aliquid regi nolis an accipere a rege ; in aequo utramque ponit repulsam, et superbo fastidiri acerbius est quam non timeri. Vis scire, quid vere voluerit ? Noluit ire ad voluntariam servitutem is, cuius libertatem civitas libera ferre non potuit !

sed instigo in sui rex insolens et omnis suus magnus aestimaris volo nihil ad res pertineo utrum do aliquis rex nolo an accipio ab rex in aequus uter pono repello et superbus fastidio acerbus sum quam non timeo volo scio quis verus volo nolo eo ad voluntarius servitus is qui libertas civitas liber fero non possum


" Si vota," inquit, " valuissent, et in hoc valuissent, ut tutus esses." Primum certum mihi optas periculum sub incerto auxilio. Deinde utrumque certum puta : quod nocet, prius est.

si veto inquam valeo et in hic valeo ut tueor sum primus certus ego opto periculum sub incertum auxilium deinde uterque certus puto qui noceo prior sum


Quod tu pretium ponis traicienti maria et per medios fluctus, cum terra e conspectu recessit, certam secanti viam et prospiciens futuras tempestates et securis omnibus subito iubenti vela substringi, armamenta demitti, paratos ad incursum procellae et repentinum impetum stare ? Huic tamen tantae rei praemium vectura persolvit !

qui tu pretium pono traicio mare et per medius fluctus cum terra e conspectus recedo certus seco via et prospicio sum tempestas et securis omnis subeo jubeo velo substringo armamenta demitto paro ad incursus procella et repentinus impetus sto hic tamen tantus res praemium veho persolvo


Hunc igitur insaeptum ingenti quidem et inexplicabili muro divisumque a contactu et a conspectu mortalium non habes quare verearis ; nulla illi nec tribuendi nec nocendi materia est ; in medio intervallo huius et alterius caeli desertus sine animali, sine homine, sine re ruinas mundorum supra se circaque se cadentium evitat non exaudiens vota nec nostri curiosus.

hic igitur insaeptus ingens quidem et inexplicabilis murus divido ab contactus et ab conspectus mortalis non habeo quare verearis nullus ille neque tribuo neque noceo materia sum in medium intervallum hic et alter caelum desero sine animal sine homo sine res ruina mundus supra sui circo sui cado evito non exaudio veto neque noster curiosus


Servavit in proelio patrem Scipio et praetextatus in hostes ecum concitavit. Parum est, quod, ut perveniret ad patrem, tot pericula maximos duces eum maxime prementia contempsit, tot oppositas difficultates, quod ad primam pugnam exiturus tiro per veteranorum corpora cucurrit, quod annos suos transiluit ?

servo in proelium pater scipio et praetextatus in hostis ecum concito paris sum qui ut pervenio ad pater tot periculum magnus dux is magnus premo contemno tot oppono difficultas qui ad primus pugna exeo tiro per veteranus corpus curro qui annus suus transsileo


non tam duri quidam et tam scelerati patres sunt, ut illos aversari et eiurare ius fasque sit ? Numquid ergo illi abstulerunt, quae dederant ? Minime, sed impietas sequentium temporum commendationem omnis prioris officii sustulit. Non beneficium tollitur, sed beneficii gratia, et efficitur, non ne habeam, sed ne debeam. Tamquam pecuniam aliquis mihi credidit, sed domum meam incendit. Pensatum est creditum damno ; nec reddidi illi, nec tamen debeo.

non tam durus quidam et tam scelero pater sum ut ille aversaris et eiuraris ius for sum numquid ergo ille aufero qui do paruus sed impietas sequor tempus commendatio omnis prior officium tollo non beneficium tollo sed beneficium gratia et efficio non ne habeo sed ne debeo tamquam pecunia aliquis ego credo sed domus meus incendo penso sum credo damnum neque reddo ille neque tamen debeo


Timidus dicitur aliquis, quia stultus est: et hoc malos sequitur, quos indiscreta et universa vitia circumstant ; dicitur timidus proprie natura etiam ad inanes sonos pavidus. Stultus omnia vitia habet, sed non in omnia natura pronus est ; alius in avaritiam, alius in luxuriam, alius in petulantiam inclinatur.

timidus dico aliquis quia stultus sum et hic malus sequor qui indiscretus et universus vitio circumsto dico timidus proprius natura etiam ad inanis sonus pavidus stultus omnis vitio habeo sed non in omnis natura pronus sum alius in avaritia alius in luxuria alius in petulantia inclino


qui admonet, repetit. Non est instandum, non est memoria renovanda, nisi ut aliud dando prioris admoneas. Ne aliis quidem narrare debemus ; qui dedit beneficium, taceat, narret, qui accepit. Dicetur enim, quod illi ubique iactanti beneficium suum. " Non negabis," inquit, " te recepisse " ; et cum respondisset : " Quando ? " " Saepe quidem," inquit, " et multis locis, id est, quotiens et ubicumque narrasti."

qui admoneo repeto non sum insto non sum memoria renovo nisi ut alius do prior admoneo ne alius quidem narro debeo qui do beneficium taceo narro qui accipio dico enim qui ille ubique jacto beneficium suus non nego inquam tu recipio et cum respondeo quando saepe quidem inquam et multus locus is sum quotiens et ubicumque narro


Disputari de M. Bruto solet, an debuerit accipere ab divo Iulio vitam, cum occidendum eum iudicaret.

disputaris de m brutus soleo an debeo accipio ab divus julius vita cum occaedes is iudico


An hoc recte faciant et pia voluntate, quaeritur ; quorum animus simillimus est pravo amore flagrantibus, qui amicae suae optant exilium, ut desertam fugientemque comitentur, optant inopiam, ut magis desiderant donent, optant morbum, ut adsideant, et, quidquid inimicus optaret, amantes vovent. Fere idem itaque exitus est odii et amoris insani.

an hic rectus facio et pius voluntas quaero qui animus similis sum pravus amor flagro qui amica suus opto exsilium ut desero fugio comito opto inopia ut magis desidero dono opto morbus ut assideo et quisquis inimicus opto amo voveo fere idem itaque exitus sum odium et amor insanio


Beneficium dare socialis res est, aliquem conciliat, aliquem obligat , sibi dare non est socialis res, neminem conciliat, neminem obligat, neminem in spem inducit, ut dicat : " Hic homo colendus est ; illi beneficium dedit, dabit et mihi.

beneficium do social res sum aliquis concilio aliquis obligo sui do non sum social res nemo concilio nemo obligo nemo in spes induco ut dico hic homo colo sum ille beneficium do do et ego


Munera non tam pretiosa quam rara et exquisita sint, quae etiam apud divitem sui locum faciant, sicut gregalia quoque poma et post paucos dies itura in fastidium delectant, si provenere maturius. Illa quoque non erunt sine honore, quae aut nemo illis alius dedit aut nos nulli alii.

munus non tam pretiosus quam rarus et exquaero sum qui etiam apud dives suus locus facio sicut gregalis quoque pomum et post paucus dies eo in fastidium delecto si provenio maturus ille quoque non sum sine honor qui aut nemo ille alius do aut nos nullus alius


" Dissimilia ponis exempla, quia, qui agrum meum colit, agro beneficium non dat sed mihi; et qui domum meam, quo minus ruat, fulcit, praestat mihi, ipsa enim domus sine sensu est ; debitorem me habet, quia nullum habet ; et qui agrum meum colit, non illum, sed me demereri vult. Idem de servo dicam : mei mancipii res est, mihi servatur ; ideo ego pro illo debeo. Filius ipse beneficii capax est; itaque ille accipit, ego beneficio laetor et contingor, non obligor."

dissimilis pono exemplum quia qui ager meus colo ager beneficium non do sed ego et qui domus meus quo paruus ruo fulcio praesto ego ipse enim domus sine sentio sum debitor ego habeo quia nullus habeo et qui ager meus colo non ille sed ego demereo volo idem de servo dico meus mancipium res sum ego servo ideo ego pro ille debeo filius ipse beneficium capax sum itaque ille accipio ego beneficium laeto et contingo non obligo


Istud non beneficium, sed fenus est circumspicere, non ubi optime ponas, sed ubi quaestuosissime habeas, unde facillime tollas. Quod cum longe a dis remotum sit, sequitur, ut inliberales sint ; nam si una beneficii dandi causa sit dantis utilitas, nulla autem ex nobis utilitas deo speranda est, nulla deo dandi beneficii causa est.

iste non beneficium sed fenus sum circumspicio non ubi optume pono sed ubi quaestuosus habeo unde facilis tollo qui cum longus ab deus removeo sum sequor ut inliberal sum nam si unus beneficium do causa sum do utilitas nullus autem ex nos utilitas deus spero sum nullus deus do beneficium causa sum


Reges et principes dixi, quibus tamen potest opera navari et quorum illa excellens potentia per minorum consensum ministeriumque constat. At sunt quidam extra omnem subducti cupiditatem, qui vix ullis humanis desideriis continguntur ; quibus nihil potest praestare ipsa fortuna. Necesse est a Socrate beneficiis vincar, necesse est a Diogene, qui per medias Macedonum gazas nudus incessit calcatis regis opibus.

rex et princeps dico qui tamen possum opus navaris et qui ille excello potentia per paruus consensus ministerium consto at sum quidam extra omnis subduco cupiditas qui vix ullus humanus desiderium contingo qui nihil possum praesto ipse fortuna necesse sum ab socrates beneficium vinco necesse sum ab diogenes qui per medius macedones gaza nudus incedo calceo rex ops


Ingratus est Coriolanus, sero et post sceleris paenitentiam pius ; posuit arma, sed in medio parricidio posuit. Ingratus Catilina ; parum est illi capere patriam, nisi verterit, nisi Allobrogum in illam cohortes immiserit et trans Alpes accitus hostis vetera et ingenita odia satiaverit ac diu debitas inferias Gallicis bustis duces Romanos persolverit.

ingratus sum coriolanus serus et post scelus paenitentia pius pono arma sed in medium parricidium pono ingratus catilina parum sum ille capio patria nisi verto nisi allobroges in ille cohors immitto et trans alpis accio hostis vetero et ingenitus odium satio atque diu debeo inferiae gallicus bustum dux romanus persolvo


tua, quod redimis, mea, quod me redimis ; tibi enim ad utilitatem tuam satis est quoslibet redemisse. Itaque debeo, non quod redimis me, sed quod eligis ; poteras enim et alterius redemptione idem consequi, quod mea. Utilitatem rei partiris mecum et me in beneficium recipis duobus profuturum. Praefers me aliis ; hoc totum mea causa facis.

tuus qui redimo meus qui ego redimo tu enim ad utilitas tuus satis sum qui reemo itaque debeo non qui redimo ego sed qui eligo possum enim et alter redemptio idem consequor qui meus utilitas res partio ego et ego in beneficium recipio duo possum praefero ego alius hic totus meus causa facio


Separantur actiones nec de eo, quod agimus, et de eo, quod nobiscum agitur, confunditur formula. Si quis apud me pecuniam deposuerit, idem postea furtum mihi fecerit, et ego cum illo furti agam et ille mecum depositi."

separo actio neque de is qui ago et de is qui nos ago confundo formula si quis apud ego pecunia depono idem postea furtum ego facio et ego cum ille furtum ago et ille ego depono


" Video : prodest aliqua res et ideo beneficium est ; nocet et ideo non est beneficium. Ecce, quod nec prosit nec noceat, dabo, et tamen beneficium erit. Patrem alicuius in solitudine exanimem inveni, corpus eius sepelivi. Nec ipsi profui (quid enim illius intererat, quo genere dilaberetur ?) nec filio (quid enim illi per hoc commodi accessit ?)." Dicam, quid consecutus sit : officio sollemni et necessario per me functus est ;

video prodo aliqui res et ideo beneficium sum noceo et ideo non sum beneficium ecce qui neque prosum neque noceo do et tamen beneficium sum pater aliquis in solitudo exanimis invenio corpus is sepelio neque ipse prosum quis enim ille intersum quo genus dilabor neque filius quis enim ille per hic commodus accedo dico quis consequor sum officium sollemnis et necessarius per ego fungor sum


Ingratus Antonius in dictatorem suum, quem iure caesum pronuntiavit, interfectores eius in provincias et imperia dimisit ; patriam vero proscriptionibus, incursionibus, bellis laceratam post tot mala destinavit ne Romanis quidem regibus, ut, quae Achaeis, Rhodiis, plerisque urbibus claris ius integrum libertatemque cum immunitate reddiderat, ipsa tributum spadonibus penderet !

ingratus antonius in dictator suus qui ius caedo pronuntio interfector is in provincia et imperium dimitto patria verus proscriptio incursio bellum lacero post tot malus destino ne romanus quidem rex ut qui achaeus rhodius plerusque urbs claris ius integer libertas cum immunitas reddo ipse tribuo spado pendeo


Nec de malignitate naturae queri possumus, quia nullius rei difficilis inventio est, nisi cuius hic unus inventae fructus est invenisse ; quidquid nos meliores beatosque facturum est, aut in aperto aut in proximo posuit.

neque de malignitas natura queror possum quia nullus res difficilis inventio sum nisi qui hic unus invenio fructus sum invenio quisquis nos bonus beo facio sum aut in aperio aut in propior pono


non est ista verecundia, sed infitiandi genus ; ingratus est, qui remotis arbitris agit gratias. Quidam nolunt nomina secum fieri nec interponi pararios nec signatores advocari, chirographum dare. Idem faciunt, qui dant operam, ut beneficium in ipsos conlatum quam ignotissimum sit.

non sum iste verecundia sed infitior genus ingratus sum qui remoueo arbiter ago gratia quidam nolo nomen sui fio neque interpono pararius neque signator advocaris chirographon do idem facio qui do opera ut beneficium in ipse confero quam ignosco sum


Idem inter amicos puta fieri. Quidquid habet amicus, commune est nobis, sed illius proprium est, qui tenet ; uti iis illo nolente non possum. " Derides me," inquis ; " si, quod amici est, meum est, liceat mihi vendere." Non licet ; nam nec equestria, et tamen communia tibi cum ceteris equitibus sunt.

idem inter amicus puto fio quisquis habeo amicus communis sum nos sed ille proprius sum qui teneo uti is ille nolo non possum derideo ego inquam si qui amicus sum meus sum licet ego vendo non licet nam neque equester et tamen commune tu cum ceterus eques sum


Omnia itaque, quae falsum beneficii nomen usurpant, ministeria sunt, per quae se voluntas amica explicat. Hoc in aliis quoque rebus evenit, ut aliubi sit species rei, aliubi ipsa res. Imperator aliquem torquibus, murali et civica donat.

omnis itaque qui falsus beneficium nomen usurpo ministerium sum per qui sui voluntas amicus explico hic in alius quoque res evenio ut aliubi sum species res aliubi ipse res imperator aliquis torquibus mural et civica dono


Velim tamen, tu, qui debere te non putas, respondeas mihi. Filii bona valetudo, felicitas, patrimonium pertinet ad patrem ; felicior futurus est, si salvum filium habuerit, infelicior, si amiserit. Quid ergo ? Qui et felicior fit a me et infelicitatis maximae periculo liberatur, non accipit beneficium ?

volo tamen tu qui debeo tu non puto respondeo ego filius bonus valetudo felicitas patrimonium pertineo ad pater felix sum sum si salvus filius habeo infelix si amitto quis ergo qui et felix fio ab ego et infelicitas magnus periculum libero non accipio beneficium


Ingratus L. Sulla, qui patriam duri oribus remediis, quam pericula erant, sanavit, qui, cum a Praenestina arce usque ad Collinam portam per sanguinem humanum incessisset, alia edidit in urbe proelia, alias caedes : legiones duas, quod crudele est, post victoriam, quod nefas, post fidem in angulo congestas contrucidavit et proscriptionem commentus est, di magni, ut, qui civem Romanum occidisset, impunitatem, pecuniam, tantum non civicam acciperet !

ingratus l sulla qui patria durus os remedium quam periculum sum sano qui cum ab praenestinus arx usque ad collina porta per sanguis humanus incedo alius edo in urbs proelio alius caedes legio duo qui crudelis sum post victoria qui nefas post fides in angulus congero contrucido et proscriptio comminiscor sum deus magnus ut qui civis romanus occido impunitas pecunia tantus non civica accipio


Eodem tempore servos despicis et colis, imperiosus intra limen atque impotens, humilis foris et tam contemptus quam contemnens. Neque enim ulli magis abiciunt animos, quam qui improbe tollunt, nullique ad calcandos alios paratiores, quam qui contumelias facere accipiendo didicerunt.

eos tempus servus despicio et colo imperiosus intra limen atque impotens humilis foris et tam contemno quam contemno neque enim ullus magis abicio animus quam qui improbus tollo nullus ad calceo alius paro quam qui contumelia facio accipio disco


In vicem ista, quantum exigunt, praestant et parem desiderant regulam, quae, ut ait Hecaton, difficilis est ; omne enim honestum in arduo est, etiam quod vicinum honesto est ; non enim tantum fieri debet, sed ratione fieri. Hac duce per totam vitam eundum est, minima maximaque ex huius consilio gerenda; quomodo haec suaserit, dandum. Haec autem hoc primum censebit non ab omnibus accipiendum. A quibus ergo accipiemus ? Ut breviter tibi respondeam : ab his, quibus dedissemus.

in vicis iste quantus exigo praesto et par desidero regula qui ut aio hecato difficilis sum omnis enim honestus in arduus sum etiam qui vicinus honestus sum non enim tantus fio debeo sed ratio fio hic dux per totus vita eo sum minimus magnus ex hic consilium gero quomodo hic suadeo do hic autem hic primus censeo non ab omnis accipio ab qui ergo accipio ut brevis tu respondeo ab hic qui do


In magnis erroribus sunt, qui ingentis animi credunt proferre, donare, plurium sinum ac domum implere, cum ista interdum non magnus animus faciat, sed magna fortuna ; nesciunt, quanto interim maius ac difficilius sit capere, quam fundere. Nam, ut nihil alteri detraham, quoniam utrumque, ubi virtute fit, par est, non minoris est animi beneficium debere quam dare ; eo quidem operosius hoc quam illud, quo maiore diligentia custodiuntur accepta, quam dantur.

in magnus error sum qui ingens animus credo profero donaris multus sinum atque domus impleo cum iste interdum non magnus animus facio sed magnus fortuna nescio quantus interim magnus atque difficilis sum capio quam fundo nam ut nihil alter detraho quoniam uterque ubi virtus fio par sum non paruus sum animus beneficium debeo quam do is quidem operosus hic quam ille quo magnus diligentia custodio accipio quam do


In illis nihil est nostrae potestatis, eundum est, qua ducimur ; in beneficio tota potestas mea est, ego iudico. Itaque non separo illa nec diduco, sed iniurias et beneficia ad eundem iudicem mitto. Alioqui iubes me eodem tempore et amare et odisse et queri et gratias agere, quod natura non recipit. Potius comparatione facta inter se beneficii et iniuriae videbo, an mihi etiam ultro debeatur.

in ille nihil sum noster potestas eo sum qui duco in beneficium totus potestas meus sum ego judico itaque non separo ille neque diduco sed injuria et beneficium ad idem judico mitto alioqui iubeo ego idem tempus et amo et odi et queror et gratia ago qui natura non recipio potis comparatio facio inter sui beneficium et iniuria video an ego etiam ultro debeo


Nemo itaque beneficiis vincitur, quia tam gratus est quisque, quam voluit. Nam si turpe est beneficiis vinci, non oportet a praepotentibus viris accipere beneficium, quibus gratiam referre non possis, a principibus dico, a regibus, quos eo loco fortuna posuit, ex quo largiri multa possent pauca admodum et imparia datis recepturi.

nemo itaque beneficium vincio quia tam gratus sum quisque quam volo nam si turpis sum beneficium vinco non oportet ab praepossum vis accipio beneficium qui gratia refero non possum ab princeps dico ab rex qui is locus fortuna pono ex quo largior multus possum paucus admodum et imparia do recipio


Ut ille se castiget, quod tardior in rogando fuit, adicias licet familiarem querellam : " Irascor tibi, quod, cum aliquid desiderasses, non olim scire me voluisti, quod tam diligenter rogasti, quod quemquam adhibuisti. Ego vero gratulor mihi, quod experiri animum meum libuit ; postea, quidquid desiderabis, tuo iure exiges ; semel rusticitati tuae ignoscitur."

ut ille sui castigo qui tardus in rogo sum adicio licet familiaris querela irasco tu qui cum aliquis desidero non olim scio ego volo qui tam diligenter rogo qui quisquam adhibeo ego verus gratulor ego qui experior animus meus libet postea quisquis desidero tuus ius exigo semel rusticitas tuus ignosco


Sapienti ergo donari aliquid potest, etiam si sapientis omnia sunt. Aeque nihil prohibet, cum omnia amicis dicamus esse communia, aliquid amico donari. Non enim milli sic cum amico communia omnia sunt, quomodo cum socio, ut pars mea sit, pars illius, sed quomodo patri matrique communes liberi sunt, quibus cum duo sunt, non singuli singulos habent, sed singuli binos.

sapio ergo dono aliquis possum etiam si sapio omnis sum aequus nihil prohibeo cum omnis amicus dico sum commune aliquis amicus dono non enim ego sic cum amicus commune omnis sum quomodo cum socius ut pars meus sum pars ille sed quomodo pater mater communis liber sum qui cum duo sum non singuli singuli habeo sed singuli bini


Potest servus iustus esse, potest fortis, potest magni animi ; ergo et beneficium dare potest, nam et hoc virtutis est. Adeo quidem dominis servi beneficia possunt dare, ut ipsos saepe beneficii sui fecerint.

possum servus iustus sum possum fortis possum magnus animus ergo et beneficium do possum nam et hic virtus sum adeo quidem dominus servio beneficium possum do ut ipse saepe beneficium suus facio


" Nemo rem suam emit ; omnia autem sapientis sunt ; ergo sapiens nihil emit." Sic vetant mutuum sumere, quia nemo usuram pro pecunia sua pendat. Innumerabilia sunt, per quae cavillantur, cum pulcherrime, quid a nobis dicatur, intellegant.

nemo res suus emo omnis autem sapio sum ergo sapio nihil emo sic veto mutuus sumo quia nemo usura pro pecunia suus pendo innumerabilis sum per qui cavillor cum pulcher quis ab nos dico intellego


Dies praeterea beneficio reddendo non dicitur, sicut pecuniae creditae ; itaque potest, qui nondum reddidit, reddere. Dic enim, intra quod tempus deprendatur ingratus.

dies praeterea beneficium reddo non dico sicut pecunia credo itaque possum qui nondum reddo reddo dico enim intra qui tempus deprehendo ingratus


Adeo beneficium utilitatis causa dandum non est, ut saepe, quemadmodum dixi, cum damno ac periculo dandum sit. Sic latronibus circumventum defendo, ut tuto transire permittatur ; reum gratia laborantem tueor et hominum potentium factionem in me converto, quas illi detraxero sordes, sub accusatoribus isdem fortasse sumpturus, cum abire in partem alteram possim et securus spectare aliena certamina ; spondeo pro iudicato et suspensis amici bonis libellum deicio creditoribus eius me obligaturus ; ut possim servare proscriptum, ipse proscriptionis periculum adeo.

adeo beneficium utilitas causa do non sum ut saepe quemadmodum dico cum damnum atque periculum do sum sic latro circumvenio defendo ut tueor transeo permitto reus gratia laboro tueor et homo potens factio in ego converto qui ille detraho sordeo sub accusator idem fortasse sumo cum abeo in pars alter possum et securus specto alienus certamen spondeo pro iudico et suspendo amicus bonus libellus deicio creditor is ego obligo ut possum servaris proscribo ipse proscriptio periculum adeo


Simul," inquit, " ut possim ferre illi opem, precor." Primum, ut te in media parte voti tui occupem, iam ingratus es ; nondum audio, quid illi velis praestare, scio, quid illum velis pati. Sollicitudinem illi et metum et maius aliquod imprecaris malum. Optas, ut ope indigeat : hoc contra illum est ; optas, ut ope tua indigeat : hoc pro te est. Non succurrere vis illi, sed solvere : qui sic properat, solvi vult, non solvere.

simul inquam ut possum fero ille ops precor primus ut tu in medius pars voveo tuus occupo iam ingratus sum nondum audio quis ille velis praesto scio quis ille velis patior sollicitudo ille et metus et magnus aliqui imprecaris malus opto ut ops indigeo hic contra ille sum opto ut ops tuus indigeo hic pro tu sum non succurro volo ille sed solvo qui sic propero solvo volo non solvo


Itaque nec liberalis est, qui sibi donat, nec clemens, qui sibi ignoscit, nec misericors, qui malis suis tangitur. Quod aliis praestare liberalitas est, clementia, misericordia, sibi praestare natura est. Beneficium res voluntaria est, at prodesse sibi necessarium est. Quo quis plura beneficia dedit, beneficentior est; quis umquam laudatus est, quod sibi ipse fuisset auxilio ? Quod se eripuisset latronibus ? Nemo sibi beneficium dat, non magis quam hospitium ; nemo sibi donat, non magis quam credit.

itaque neque liberalis sum qui sui dono neque clemens qui sui ignosco neque misericors qui malus suus tango qui alius praesto liberalitas sum clemens misericordia sui praesto natura sum beneficium res voluntarius sum at prosum sui necessarius sum quo quis multus beneficium do beneficentior sum quis umquam laudo sum qui sui ipse sum auxilium qui sui eripio latro nemo sui beneficium do non magis quam hospitium nemo sui dono non magis quam credo


Aluit me pater. Si idem praesto, plus reddo, quia non tantum ali se, sed a filio ali gaudet et maiorem ex animo meo quam ex ipsa re percipit voluptatem, illius alimenta ad corpus tantum meum pervenerunt. Quid ?

alo ego pater si idem praesto multus reddo quia non tantus al sui sed ab filius al gaudeo et magnus ex animus meus quam ex ipse res percipio voluptas ille alimentum ad corpus tantus meus pervenio quis


Sed vitam accipere debuit, ob hoc tamen non habere illum parentis loco, quia in ius dandi beneficii iniuria venerat ; non enim servavit is, qui non interfecit, nec beneficium dedit, sed missionem.

sed vita accipio debeo ob hic tamen non habeo ille parens locus quia in ius do beneficium iniuria venio non enim servo is qui non interfacio neque beneficium do sed missio


Qui nimis de reddendo beneficio cogitat, nimis cogitare alterum de recipiendo putat. Praestet se in utrumque facilem. Si vult recipere beneficium, referamus reddamusque laeti ; si illud apud nos custodiri mavult, quid thensaurum eius eruimus ? Quid custodiam recusamus ? Dignus est cui, utrum volet, liceat. Opinionem quidem et famam eo loco habeamus, tamquam non ducere sed sequi debeat.

qui nimis de reddo beneficium cogito nimis cogito alter de recipio puto praesto sui in uterque facilis si volo recipio beneficium refero reddo laetus si ille apud nos custodio malo quis thesaurus is eruo quis custodia recuso dignus sum qui utrum volo licet opinio quidem et fama is locus habeo tamquam non duco sed sequor debeo


Nihil aeque in beneficio dando vitandum est quam superbia. Quid opus arrogantia vultus, quid tumore verborum? Ipsa res te extollit. Detrahenda est inanis iactatio; res loquentur nobis tacentibus. Non tantum ingratum, sed invisum est beneficium superbe datum.

nihil aequus in beneficium do vito sum quam superbia quis opus arrogo vultus quis tumor verbum ipse res tu extollo detraho sum inanis jactatio res loquor nos taceo non tantus ingratus sed invideo sum beneficium superbus do


Tu, cum Mamercum Scaurum consulem faceres, ignorabas ancillarum illum suarum menstruum ore hiante exceptare ? Numquid enim ipse dissimulabat? Numquid purus videri volebat ? Referam tibi dictum eius in se, quod circumferri memini et ipso praesente laudari.

tu cum mamercus scaurus consul facio ignoro ancillaris ille suus menstruus os hio exceptaris numquid enim ipse dissimulo numquid purus video volo refero tu dico is in sui qui circumfero memini et ipse praesens laudo


Sordidissimorum quoque artificiorum institoribus supra constitutum aliquid adiecimus, si nobis illorum opera enixior visa est ; et gubernatori et opifici vilissimae mercis et in diem locanti manus suas corollarium adspersimus. In optimis vero artibus, quae vitam aut conservant aut excolunt, qui nihil se plus existimat debere, quam pepigit, ingratus est.

sordidus quoque artificium institor supra constituo aliquis adicio si nos ille opus enitor video sum et gubernator et opifex vilis mercis et in dies loco manus suus corollarium adspersimus in bonus verus ars qui vita aut conservo aut excolo qui nihil sui multus existimo debeo quam pepigit ingratus sum


An aecum videtur tibi, quibus, si minus debito faciant, irascimur, non haberi gratiam, si plus debito solitoque fecerint ? Vis scire, quando non sit beneficium ? Ubi dici potest : " Quid, si nollet ? " Ubi vero id praestitit, quod nolle licuit, voluisse laudandum est.

an aequus video tu qui si paruus debeo facio irasco non habeo gratia si multus debeo soleo facio volo scio quando non sum beneficium ubius dico possum quis si nolo ubius verus is praesto qui nolo licet volo laudo sum


" Quid ? Si," inquit, " nescis, utrum ingratus sit an gratus, expectabis, donec scias, an dandi beneficii tempus non amittes ? Expectare longum est (nam, ut ait Platon, difficilis humani animi coniectura est), non expectare temerarium est."

quis si inquam nescio utrum ingratus sum an gratus expecto donec scio an do beneficium tempus non amitto expectaris longus sum nam ut aio plato difficilis humanus animus conicio sum non expecto temerarius sum


Ista tristis et omni voto submovenda occasio ac procul repellenda. Ut gratus esse possis, iratis dis opus est ? Ne ex hoc quidem peccare te intellegis, quod melius cum eo agitur, cui ingratus es ? Propone animo tuo carcerem, vincula, sordes, servitutem, bellum, egestatem ; haec sunt occasiones voti tui. Si quis tecum contraxit, per ista dimittitur!

iste tristis et omnis veto submoveo occasio atque procul repello ut gratus sum possum irascor deus opus sum ne ex hic quidem peccaris tu intellego qui bonus cum is ago qui ingratus sum propono animus tuus carcer vinculum sordeo servitus bellum egestas hic sum occasio voveo tuus si quis tu contraho per iste dimitto


Omnibus his vehementius et importunius malum est invidia, quae nos inquietat, dum comparat : " Hoc mihi praestitit, sed illi plus, sed illi maturius " ; et deinde nullius causam agit, contra omnes sibi favet. Quanto est simplicius, quanto prudentius beneficium acceptum augere, scire neminem tanti ab alio, quanti a se ipso aestimari !

omnis hic vehemens et importunius malus sum invidia qui nos inquieto dum comparo hic ego praesto sed ille multus sed ille maturus et deinde nullus causa ago contra omnis sui faveo quantus sum simplicius quantus prudens beneficium accipio augeo scio nemo tantus ab alius quantus ab sui ipse aestimaris


Nullum beneficium dabo, quod turpiter peterem. Nec exiguum dilatabo nec magna pro parvis accipi patiar ; nam ut qui, quod dedit, imputat, gratiam destruit, ita qui, quantum det, ostendit, munus suum commendat, non exprobrat.

nullus beneficium do qui turpis peto neque exiguus dilato neque magnus pro parvus accipio patior nam ut qui qui do imputo gratia destruo ita qui quantus do ostendo munus suus commendo non exprobro


Nescis, quantum sit pretium amicitiae, si non intellegis multum te ei daturum, cui dederis amicum, rem non domibus tantum, sed saeculis raram, quae non aliubi magis deest, quam ubi creditur abundare. Quid ?

nescio quantus sum pretium amicitia si non intellego multus tu is do qui do amicus res non domus tantus sed saeculis rarus qui non aliubi magis desum quam ubi credo abundaris quis


Multa sunt genera ingratorum, ut furum, ut homicidarum, quorum una culpa est, ceterum in partibus varietas magna. Ingratus est, qui beneficium accepisse se negat, quod accepit ; ingratus est, qui dissimulat; ingratus, qui non reddit, ingratissimus omnium, qui oblitus est.

multus sum genus ingrator ut fur ut homicidaris qui unus culpa sum ceterum in pars varietas magnus ingratus sum qui beneficium accipio sui nego qui accipio ingratus sum qui dissimulo ingratus qui non reddo ingratus omnis qui obliuiscor sum


Numquid dubium est, quin servus cum peculio domini sit ? Dat tamen domino suo munus. Non enim ideo nihil habet servus, quia non est habiturus, si dominus illum habere noluerit ; nec ideo non est munus, cum volens dedit, quia potuit eripi, etiam si noluisset.

numquid dubius sum quin servus cum peculio dominus sum do tamen dominus suus munus non enim ideo nihil habeo servus quia non sum habeo si dominus ille habeo nolo neque ideo non sum munus cum volo do quia possum eripio etiam si nolo


" Quomodo," inquit, " adversus malum ingratus est quisquam, cum a malo dari beneficium non possit ? " Ea scilicet ratione, quia ipsum, quod accepit, beneficium non erat, sed vocabatur ; qui accipiet ab illo aliquid ex his, quae apud imperitos sunt, quorum et malis copia est, ipse quoque in simili materia gratus esse debebit et illa, qualiacumque sunt, cum pro bonis acceperit, pro bonis reddere.

quomodo inquam adverro malus ingratus sum quisquam cum ab malus do beneficium non possum is scilicet ratio quia ipse qui accipio beneficium non sum sed voco qui accipio ab ille aliquis ex hic qui apud imperitus sum qui et malus copia sum ipse quoque in similis materia gratus sum debeo et ille qualiscumque sum cum pro bonus accipio pro bonus reddo


Aliquando et non reddam beneficium, cum possim. Quando ? Si plus mihi detracturus ero quam illi conlaturus, si ille non erit sensurus ullam accessionem recepto eo, quo reddito mihi multum abscessurum erit. Qui festinat utique reddere, non habet animum grati hominis, sed debitoris ; et, ut breviter, qui nimis cupit solvere, invitus debet ; qui invitus debet, ingratus est.

aliquando et non reddo beneficium cum possum quando si multus ego detraho sum quam ille confero si ille non sum sentio ullus accessio recipio is quo reddo ego multus abscedo sum qui festino utique reddo non habeo animus gratus homo sed debitor et ut brevis qui nimis cupio solvo invitus debeo qui invitus debeo ingratus sum


Nostri maiores, maximi scilicet viri, ab hostibus tantum res repetierunt, beneficia magno animo dabant, magno perdebant; excepta Macedonum gente non est in ulla data adversus ingratum actio. Magnumque hoc argumentum est dandam non fuisse, quia adversus maleficium omne consensimus, et homicidii, veneficii, parricidii, violatarum religionum aliubi atque aliubi diversa poena est, sed ubique aliqua, hoc frequentissimum crimen nusquam punitur, ubique improbatur. Neque absolvimus illud, sed eum difficilis esset incertae rei aestimatio, tantum odio damnavimus et inter ea reliquimus, quae ad iudices deos mittimus.

noster magnus magnus scilicet vir ab hostis tantus res repeto beneficium magnus animus do magnus perdo excipio macedones gens non sum in ullus do adverro ingratus actium magnus hic argumentum sum do non sum quia adverro maleficium omnis consentio et homicidium veneficium parricidium violataris religio aliubi atque aliubi diverto poena sum sed ubique aliqui hic frequens crimen nusquam punior ubique improbo neque absolvo ille sed is difficilis sum incertus res aestimatio tantus odium damno et inter is relinquo qui ad iudex deus mitto


Socrati cum multa pro suis quisque facultatibus offerrent, Aeschines, pauper auditor: " Nihil," inquit, " dignum te, quod dare tibi possim, invenio et hoc uno modo pauperem esse me sentio. Itaque dono tibi, quod unum habeo, me ipsum. Hoc munus rogo, qualecumque est, boni consulas cogitesque alios, cum multum tibi darent, plus sibi reliquisse." Cui Socrates :

socrates cum multus pro suus quisque facultas offertor aeschines pauper auditor nihil inquam dignus tu qui do tu possum invenio et hic unus modo paupero sum ego sentio itaque donum tu qui unus habeo ego ipse hic munus rogo qualis sum bonus consulo cogito alius cum multus tu do multus sui relinquo qui socrates


Ego vitam dedi statim illa usuro, tu nescituro, an viveret ; ego vitam dedi mortem timenti, tu vitam dedisti, ut mori possem ; ego tibi vitam dedi consummatam, perfectam, tu me expertem rationis genuisti, onus alienum.

ego vita do statim ille utor tu nescio an vivo ego vita do mors timeo tu vita do ut morior possum ego tu vita do consummo perficio tu ego expers ratio gigno onus alienus


" Quidquid praestiti patri, etiam si magnum est, infra aestimationem paterni muneris est, quia non esset, si non genuisset." Isto modo etiam, si quis patrem meum aegrum ac moriturum sanaverit, nihil praestare ei potero, quod non beneficio eius minus sit ; non enim genuisset me pater, nisi sanatus esset. Sed vide, ne illud verius sit aestimari, an id, quod potui, et id, quod feci, meum sit, mearum virium, meae voluntatis.

quisquis praesto pater etiam si magnus sum infra aestimatio paternus munus sum quia non sum si non gigno iste modo etiam si quis pater meus aeger atque morior sano nihil praesto is possum qui non beneficium is paruus sum non enim gigno ego pater nisi sano sum sed video ne ille verus sum aestimaris an is qui possum et is qui facio meus sum meus vis meus voluntas


Dicitur nemo ingratus esse ; id sic colligitur: " Beneficium est, quod prodest ; prodesse autem nemo homini malo potest, ut dicitis Stoici; ergo beneficium non accipit malus,ingratus est. " Etiamnunc beneficium honesta et probabilis res est; apud malum nulli honestae rei aut probabili locus est, ergo nec beneficio ; quod si accipere non potest, ne reddere quidem debet, et ideo non fit ingratus.

dico nemo ingratus sum is sic colligo beneficium sum qui prodo prosum autem nemo homo malus possum ut dico stoicus ergo beneficium non accipio malus ingratus sum etiamnum beneficium honestus et probabilis res sum apud malus nullus honestus res aut probabilis locus sum ergo neque beneficium qui si accipio non possum ne reddo quidem debeo et ideo non fio ingratus


" Si deos," inquit, " imitaris, da et ingratis beneficia ; nam et sceleratis sol oritur et piratis patent maria." Hoc loco interrogant, an vir bonus daturus sit beneficium ingrato sciens ingratum esse. Permitte mihi aliquid interloqui, ne interrogatione insidiosa capiamur.

si deus inquam imitaris do et ingratus beneficium nam et scelero sol orior et pirata pateo mare hic locus interrogo an vir bonus do sum beneficium ingratus scio ingratus sum permitto ego aliquis interloquor ne interrogatio insidiosus capio


Duos ex constitutione Stoica accipe ingratos. Alter est ingratus, quia stultus est ; stultus etiam malus est ; quia malus est, nullo vitio caret : ergo et ingratus est. Sic omnes malos intemperantes dicimus, avaros,luxuriosos, malignos, non quia omnia ista singulis magna et nota vitia sunt, sed quia esse possunt ; et sunt, etiam si latent. Alter est ingratus, qui volgo dicitur, in hoc vitium natura propensus.

duo ex constitutio stoicus accipio ingratus alter sum ingratus quia stultus sum stultus etiam malus sum quia malus sum nullus vitio careo ergo et ingratus sum sic omnis malus intempero dico avarus luxuriosus malignus non quia omnis iste singuli magnus et nosco vitio sum sed quia sum possum et sum etiam si lateo alter sum ingratus qui vulgo dico in hic vitium natura propendeo


Dic enim cuilibet ex istis, qui rapto vivunt, an ad illa, quae latrociniis et furtis consecuntur, malint ratione bona pervenire : optabit ille, cui grassari et transeuntes percutere quaestus est, potius illa invenire quam eripere ; neminem reperies, qui non nequitiae praemiis sine nequitia frui malit. Maximum hoc habemus naturae meritum, quod virtus lumen suum in omnium animos permittit ; etiam, qui non secuntur illam, vident.

dico enim qui ex iste qui rapio vivo an ad ille qui latrocinium et furtum consecuntur malo ratio bonus pervenio opto ille qui grassaris et transeo percutio quaestus sum potis ille invenio quam eripio nemo reperio qui non nequitia praemium sine nequitia fruor malo magnus hic habeo natura mereo qui virtus lumen suus in omnis animus permitto etiam qui non secor ille video


In omnibus istis, quae modo rettuli, uterque eiusdem rei dominus est. Quo modo ? Quia alter rei dominus est, alter usus. Libros dicimus esse Ciceronis ; eosdem Dorus librarius suos vocat, et utrumque verum est. Alter illos tamquam auctor sibi, alter tamquam emptor adserit; ac recte utriusque dicuntur esse, utriusque enim sunt, sed non eodem modo. Sic potest Titus Livius a Doro accipere aut emere libros suos.

in omnis iste qui modo rettulis uterque idem res dominus sum quo modo quia alter res dominus sum alter utor liber dico sum cicero idem dorus librarius suus voco et uterque verus sum alter ille tamquam auctor sui alter tamquam emptor assero atque rectus uterque dico sum uterque enim sum sed non idem modo sic possum titus livius ab dorus accipio aut emo liber suus


" Reddere est," inquit, " accepturo tradidisse. Quid enim ? si cui vinum debeas et hoc ille te infundere reticulo iubeat aut cribro, reddidisse te dices ? Aut reddere voles, quod, dum redditur, inter duos pereat ? "

reddo sum inquam accipio trado quis enim si qui vinum debeo et hic ille tu infundo reticulus jubeo aut cribro reddo tu dico aut reddo volo qui dum reddo inter duo pereo


Sed quamvis haec ita sint, accipere etiam malus tamen quaedam potest, quae beneficiis similia sint, quibus non redditis ingratus erit. Sunt animi bona, sunt corporis, sunt fortunae. Illa animi bona a stulto ac malo submoventur ; ad haec admittitur, quae et accipere potest et debet reddere, et, si non reddit, ingratus est. Nec hoc ex nostra tantum constitutione. Peripatetici quoque, qui felicitatis humanae longe lateque terminos ponunt, aiunt minuta beneficia perventura ad malos ; haec qui non reddit, ingratus est.

sed quivis hic ita sum accipio etiam malus tamen quidam possum qui beneficium similis sum qui non reddo ingratus sum sum animus bonus sum corpus sum fortuna ille animus bonus ab stultus atque malus submoveo ad hic admitto qui et accipio possum et debeo reddo et si non reddo ingratus sum neque hic ex noster tantus constitutio peripateticus quoque qui felicitas humanus longus fero terminus pono aio minuo beneficium pervenio ad malus hic qui non reddo ingratus sum


Comparari autem potest utriusque vita, cum alter tristis sit et sollicitus, qualis esse infitiator ac fraudulentus solet, apud quem non parentium, qui debet, honor est, non educatoris, non praeceptorum, alter laetus, hilaris, occasionem referendae gratiae expectans et ex hoc ipso adfectu gaudium grande percipiens nec quaerens, quomodo decoquat, sed quemadmodum plenius uberiusque respondeat non solum parentibus et amicis, sed humilioribus quoque personis ? Nam etiam si a servo suo beneficium accepit, aestimat, non a quo, sed quid acceperit.

compararis autem possum uterque vito cum alter tristis sum et sollicitus qualis sum infitiator atque fraudulentus soleo apud qui non pareo qui debeo honor sum non educator non praeceptor alter laetus hilaris occasio refero gratia expectans et ex hic ipse affectus gaudium grandis percipio neque quaero quomodo decoquo sed quemadmodum plenus uber respondeo non solus parens et amicus sed humilis quoque persona nam etiam si ab servo suus beneficium accipio aestimo non ab quo sed quis accipio


Hoc accedat temeritas praeceps et numquam fidele consilium daturus timor et mille errores, quibus volvimur : audacia timidissimorum, discordia familiarissimorum et, publicum malum, incertissimis fidere, fastidire possessa, quae consequi posse spes non fuit. Inter adfectus inquietissimos rem quietissimam, fidem, quaeris ?

hic accedo temeritas praeceps et numquam fidelis consilium do timor et mille error qui volvo audacia timidus discordia familiaris et publicus malus incertus findo fastidio possessus qui consequor possum spes non sum inter affectus inquietus res quiesco fides quaero