De Clementia

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Idem facit ille venator, quique instituit catulos vestigia sequi quique iam exercitatis utitur ad excitandas vel persequendas feras : nec crebro illis minatur (contundet enim animos et, quid- quid est indolis, comminuetur trepidatione degeneri) nec licentiam vagandi errandique passim concedit. Adicias his licet tardiora agentes iumenta, quae, cum ad contumeliam et miserias nata sint, nimia saevitia cogantur iugum detractare.

idem facio ille venator quisque instituo catulus vestigium sequor quisque iam exercitas uto ad excito vel persequor ferus neque creber ille mino contundo enim animus et quis quis sum indoles comminuo trepidatio degener neque licentia vago erro passim concedo adicio hic licet tardus ago iumentum qui cum ad contumelia et miseria nata sum nimius saevitia cogo iugum detractaris


Nullum tamen clementia ex omnibus magis quam regem aut principem decet. Ita enim magnae vires decori gloriaeque sunt, si illis salutaris potentia est ; nam pestifera vis est valere ad nocendum. Illius demum magnitudo stabilis fundataque est, quem omnes tam supra se esse quam pro se sciunt, cuius curam excubare pro salute singulorum atque universorum cottidie experiuntur, quo procedente non, tamquam malum aliquod aut noxium animal e cubili prosilierit, diffugiunt, sed tamquam ad clarum ac beneficum sidus certatim advolant. Obicere se pro illo mucronibus insidiantium paratissimi et substernere corpora sua, si per stragem illi humanam iter ad salutem struendum sit, somnum eius nocturnis excubiis muniunt, latera obiecti circumfusique defendunt, incurrentibus periculis se opponunt.

nullus tamen clemens ex omnis magis quam rex aut princeps decet ita enim magnus vireo decorus gloria sum si ille salutaris potentia sum nam pestifer volo sum valeo ad noceo ille demum magnitudo stabilis fundo sum qui omnis tam supra sui sum quam pro sui scio qui cura excubaris pro salus singulus atque universor cottidie experior quo procedo non tamquam malus aliqui aut noxius animal e cubile prosilierit diffugio sed tamquam ad clarus atque beneficus sidus certatim advolo obicio sui pro ille mucro insidior paro et substerno corpus suus si per strages ille humanus iter ad salus struo sum somnus is nocturnus excubiae munio latus objacio circumfundo defendo incurro periculum sui oppono


Non est hic sine ratione populis urbibusque consensus sic protegendi amandique reges et se suaque iactandi, quocumque desideravit imperantis salus ; nec haec vilitas sui est aut dementia pro uno capite tot milia excipere ferrum ac multis mortibus unam animam redimere nonnumquam senis et invalidi.

non sum hic sine ratio populus urbs consentio sic protego amo rex et sui suum jacto quicumque desidero impero salus neque hic vilito suus sum aut dementia pro unus caput tot mille excipio ferrum atque multus mors unus anima redimo nonnumquam senex et invalidus


Humili loco positis exercere manum, litigare, in rixam procurrere ac morem irae suae gerere liberius est ; leves inter paria ictus sunt ; regi vociferatio quoque verborumque intemperantia non ex maiestate est.

humilis locus pono exerceo manus litigaris in rixa procurro atque mos ira suus gero liber sum levo inter par iacio sum rex vociferatio quoque verbum intemperantia non ex maiestas sum


In qua civitate raro homines puniuntur, in ea consensus fit innocentiae et indulgetur velut publico bono. Putet se innocentem esse civitas, erit ; magis irascetur a communi frugalitate desciscentibus, si paucos esse eos viderit. Periculosum est, mihi crede, ostendere civitati, quanto plures mali sint.

in qui civitas rarus homo punior in is consentio fio innocentia et indulgeo velut publicus bonus puto sui innocens sum civitas sum magis irasco ab communis frugalitas descisco si paucus sum is video periculosus sum ego credo ostendo civitas quantus multus malus sum


Cogitato, in hac civitate, in qua turba per latissima itinera sine intermissione defluens eliditur, quotiens aliquid obstitit, quod cursum eius velut torrentis rapidi moraretur, in qua tribus eodem tempore theatris caveae postulantur, in qua consumitur, quidquid terris omnibus aratur, quanta solitudo ac vastitas futura sit, si nihil relinquitur, nisi quod iudex severus absolvent.

cogito in hic civitas in qui turba per fero iter sine intermissio defluo elido quotiens aliquis obsto qui cursus is velut torreo rapidus moror in qui tres idem tempus theatrum cavea postulo in qui consumo quisquis terra omnis aro quantus solitudo atque vastitas sum sum si nihil relinquo nisi qui iudex severus absolvent


Scio male audire apud imperitos sectam Stoicorum tamquam duram nimis et minime principibus regibusque bonum daturam consilium; obicitur illi, quod sapientem negat misereri, negat ignoscere. Haec, si per se ponantur, invisa sunt ; videntur enim nullam relinquere spem humanis erroribus, sed omnia delicta ad poenam deducere.

scio malus audio apud imperitus seco stoicus tamquam durus nimis et paruus princeps rex bonus do consilium obicio ille qui sapio nego misereo nego ignosco hic si per sui pono invideo sum video enim nullus relinquo spes humanus error sed omnis delictum ad poena deduco


In magna imperia ex minoribus petamus exemplum. Non unum est imperandi genus ; imperat princeps civibus suis, pater liberis, praeceptor discentibus, tribunus vel centurio militibus.

in magnus imperium ex paruus peto exemplum non unus sum impero genus impero princeps civis suus pater liber praeceptor disco tribunus vel centurio miles


De verbo, ut mea fert opinio, controversia est, de re quidem convenit. Sapiens multa remittet, multos parum sani, sed sanabilis ingenii servabit. Agricolas bonos mutabitur, qui non tantum rectas procerasque arbores colunt ; illis quoque, quas aliqua depravavit causa, adminicula, quibus derigantur, applicant; alias circumcidunt, ne proceritatem rami premant, quasdam infirmas vitio loci nutriunt, quibusdam aliena umbra laborantibus caelum aperiunt.

de verbum ut meus fero opinio controversia sum de res quidem convenio sapio multus remitto multus parum sanus sed sanabilis ingenium servo agricola bonus muto qui non tantus recingo procerus arbor colo ille quoque qui aliqui depravo causa adminiculo qui derego applico alius circumcido ne proceritas ramus premo quidam infirmo vitio locus nutrio quidam alienus umbra laboro caelum aperio


Si vero regnum quoque suum tuto relinqui apud eum potuit reponique eo, unde deciderat, ingenti incremento surgit laus eius, qui contentus fuit ex rege victo nihil praeter gloriam sumere. Hoc est etiam ex victoria sua triumphare testarique nihil se, quod dignum esset victore, apud victos invenisse.

si verus regnum quoque suus tueor relinquo apud is possum repono is unde decido ingens incrementum surgo laus is qui contineo sum ex rex vinco nihil praeter gloria sumo hic sum etiam ex victoria suus triumpharis testo nihil sui qui dignus sum victor apud vinco invenio


Nullam ex omnibus virtutibus homini magis convenire, cum sit nulla humanior, constet necesse est non solum inter nos, qui hominem sociale animal communi bono genitum videri volumus, sed etiam inter illos, qui hominem voluptati donant, quorum omnia dicta factaque ad utilitates suas spectant ; nam si quietem petit et otium, hanc virtutem naturae suae nanctus est, quae pacem amat et manus retinet.

nullus ex omnis virtus homo magis convenio cum sum nullus humanus consto necesse sum non solus inter nos qui homo social animal communis bonus gigno video volo sed etiam inter ille qui homo voluptas dono qui omnis dictum facio ad utilitas suus specto nam si quies peto et otium hic virtus natura suus nanciscor sum qui pax amo et manus retineo


Severitatem abditam, at clementiam in procinctu habeo ; sic me custodio, tamquam legibus, quas ex situ ac tenebris in lucem evocavi, rationem redditurus sim. Alterius aetate prima motus sum, alterius ultima ; alium dignitati donavi, alium humilitati; quotiens nullam inveneram misericordiae causam, mihi peperci. Hodie dis inmortalibus, si a me rationem repetant, adnumerare genus humanum paratus sum."

severitas abditus at clementia in procingo habeo sic ego custodio tamquam lex qui ex sino atque tenebrae in lux evoco ratio reddo sum alter aetas primus moueo sum alter ulter alius dignitas dono alius humilitas quotiens nullus invenio misericordia causa ego parco hodie deus immortalis si ab ego ratio repeto adnumeraris genus humanus paro sum


Constituit bonos mores civitati princeps et vitia eluit, si patiens eorum est, non tamquam probet, sed tamquam invitus et cum magno tormento ad castigandum veniat. Verecundiam peccandi facit ipsa clementia regentis ; gravior multo poena videtur, quae a miti viro constituitur.

constituo bonus mos civitas princeps et vitio eluo si patior is sum non tamquam probo sed tamquam invitus et cum magnus tormentum ad castigo venio verecundia pecco facio ipse clemens regens gravis multus poena video qui ab mitis vir constituo


Hic casus Romanae pacis exitium erit, hic tanti fortunam populi in ruinas aget ; tam diu ab isto periculo aberit hic populus, quam diu sciet ferre frenos, quos si quando abruperit vel aliquo casu discussos reponi sibi passus non erit, haec unitas et hic maximi imperii contextus in partes multas dissiliet, idemque huic urbi finis dominandi erit, qui parendi fuerit.

hic casus romanus pax exitium sum hic tantus fortuna populus in ruina ago tam diu ab iste periculum absum hic populus quam diu scio fero freni qui si quando abrumpo vel aliquis casus discutio repono sui patior non sum hic unitas et hic magnus imperium contexo in pars multus dissiliet idem hic urbs finis dominor sum qui pareo sum


Quotus quisque ex quaesitoribus est, qui non ex ipsa ea lege teneatur, qua quaerit ? quotus quisque accusator vacat culpa ? Et nescio, an nemo ad dandam veniam difficilior sit, quam qui illam petere saepius meruit.

quotus quisque ex quaesitor sum qui non ex ipse is lex teneo qui quaero quotus quisque accusator vaco culpa et nescio an nemo ad do venio difficilis sum quam qui ille peto saepis mereo


A duabus causis punire princeps solet, si aut se vindicat aut alium. Prius de ea parte disseram, quae ipsum contingit ; difficilius est enim moderari, ubi dolori debetur ultio, quam ubi exemplo.

ab duo causa punio princeps soleo si aut sui vindico aut alius prior de is pars dissero qui ipse contingo difficilis sum enim moderaris ubi dolor debeo ultio quam ubi exemplum


Descenderit licet e dictatura sua et se togae reddiderit, quis tamen umquam tyrannus tam avide humanum sanguinem bibit quam ille, qui septem milia civium Romanorum contrucidari iussit et, cum in vicino ad aedem Bellonae sedens exaudisset conclamationem tot milium sub gladio gementium, exterrito senatu : " Hoc agamus," inquit, " patres conscripti; seditiosi pauculi meo iussu occiduntur " ?

deescendo licet e dicto suus et sui toga reddo quis tamen umquam tyrannus tam avidus humanus sanguis bibo quam ille qui septem mille civis romanus contrucidaris iubeo et cum in vicinus ad aedes bellona sedeo exaudio conclamatio tot mille sub gladius gemo exterreo senatus hic ago inquam pater conscribo seditiosus pauculis meus iussus occaedes


Quod si est, quidnam haec scientia, quae dediscere humanitatem iubet portumque adversus fortunam certissimum mutuo auxilio cludit ? Sed nulla secta benignior leniorque est, nulla amantior hominum et communis boni attentior, ut propositum sit usui esse et auxilio nec sibi tantum, sed universis sin- gulisque consulere.

qui si sum quisnam hic scientia qui dedisco humanitas iubeo portus adverro fortuna certus mutuus auxilium claudo sed nullus seco benignus lenio sum nullus amo homo et communis bonus attendo ut propono sum usus sum et auxilium neque sui tantus sed universus sin gulisque consulo


sed quia nec ultionem sequitur (non enim laesa est) nec peccato alicui irascitur (nullum enim antecessit crimen), extra finitionem nostram cadit ; finitio enim continebat in poenis exigendis intemperantiam animi. Possumus dicere non esse hanc crudelitatem, sed feritatem, cui voluptati saevitia est; possumus insaniam vocare : nam varia sunt genera eius et nullum certius, quam quod in caedes hominum et lancinationes pervenit.

sed quia neque ultio sequor non enim laedo sum neque pecco aliqui irascor nullus enim antecedo crimen extra finitio noster cado finitio enim contineo in poenio exigo intemperantia animus possum dico non sum hic crudelitas sed feritas qui voluptas saevitia sum possum insanio vocaris nam vario sum genus is et nullus certus quam qui in caedes homo et lancinatio pervenio


Multa illos cogunt ad hanc con- fessionem, qua nulla in homine tardior est : securitas alta, adfluens, ius supra omnem iniuriam positum ; obversatur oculis laetissima forma rei publicae, cui ad summam libertatem nihil deest nisi pereundi licentia.

multus ille cogo ad hic continuo fessio qui nullus in homo tardus sum securitas altus affluo ius supra omnis iniuria pono obverso oculus laetus forma res publicus qui ad summa libertas nihil desum nisi pereo licentia


Sic unus aeger ne domum quidem perturbat ; at ubi crebris mortibus pestilentiam esse apparuit, conclamatio civitatis ac fuga est, et dis ipsis manus intentantur. Sub uno aliquo tecto flamma apparuit : familia vicinique aquam ingerunt ; at incendium vastum et multas iam domos depastum parte urbis obruitur.

sic unus aeger ne domus quidem perturbo at ubi creber mors pestilentia sum appareo conclamatio civitas atque fuga sum et deus ipse manus intento sub unus aliquis tectum flamma appareo familia vicinus aqua ingero at incendium vastus et multus iam domus depasco pars urbs obruo


Hoc ipso exemplo dabo, quem compares bono patri, bonum principem. Cogniturus de filio Tarius advocavit in consilium Caesarem Augustum ; venit in privatos penates, adsedit, pars alieni consilii fuit, non dixit : " Immo in meam domum veniat " ; quod si factum esset, Caesaris futura erat cognitio, non patris.

hic ipse exemplum do qui comparis bonus pater bonus princeps cognosco de filius tarius advoco in consilium caesaris augustus venio in privo penates adsedeo pars alienus consilium sum non dico immo in meus domus venio qui si facio sum caesar sum sum cognitio non pater


nam ubi discrimen inter malos bonosque sublatum est, confusio sequitur et vitiorum eruptio ; itaque ad- hibenda moderatio est, quae sanabilia ingenia distinguere a deploratis sciat. Nec promiscuam habere ac vulgarem clementiam oportet nec abscisam; nam tam omnibus ignoscere crudelitas quam nulli. Modum tenere debemus; sed quia difficile est temperamentum, quidquid aequo plus futurum est, in partem humaniorem praeponderet.

nam ubi discrimen inter malus bonus tollo sum confusio sequor et vitium eruptio itaque ad hibenda moderatio sum qui sanabilis ingenium distinguo ab deploro scio neque promiscuus habeo atque vulgaris clementia oportet neque abscido nam tam omnis ignosco crudelitas quam nullus modus teneo debeo sed quia difficilis sum temperamentum quisquis aequus multus sum sum in pars humanus praepondero


Peccavimus omnes, alii gravia, alii leviora, alii ex destinata, alii forte impulsi aut aliena nequitia ablati ; alii in bonis consiliis parum fortiter stetimus et innocentiam inviti ac retinentes perdidimus ; nec deliquimus tantum, sed usque ad extremum aevi delinquemus.

pecco omnis alius gravis alius levis alius ex destino alius fors impello aut alienus nequitia aufero alius in bonus consilium parum fortis sto et innocentia invitus atque retineo perdo neque delinquo tantus sed usque ad exter aevum delinquo


Futurum hoc. Caesar, ex magna parte sperare et confidere libet. Tradetur ista animi tui mansuetudo diffundeturque paulatim per omne imperii corpus, et cuncta in similitudinem tuam formabuntur. A capite bona valetudo : inde omnia vegeta sunt atque erecta aut languore demissa, prout animus eorum vivit aut marcet. Erunt cives, erunt socii digni hac bonitate, et in totum orbem recti mores revertentur ; parcetur ubique manibus tuis.

sum hic caesar ex magnus pars spero et confido libet trado iste animus tuus mansuetudo diffundo paulatim per omnis imperium corpus et cunctus in similitudo tuus formo ab caput bonus valetudo inde omnis vegetus sum atque erigo aut languor demitto prout animus is vivo aut marceo sum civis sum socius dignus hic bonitas et in totus orbis recingo mos revorto parco ubique manus tuus


Trichonem equitem Romanum memoria nostra, quia filium suum flagellis occiderat, populus graphiis in foro confodit ; vix illum Augusti Caesaris auctoritas infestis tam patrum quam filiorum manibus eripuit.

trichonem eques romanus memoria noster quia filius suus flagellum occido populus graphium in forum confodio vix ille augustus caesar auctoritas infestus tam pater quam filius manus eripio


Deum esse non tamquam iussi credimus ; bonum fuisse principem Augustum, bene illi parentis nomen convenisse fatemur ob nullam aliam causam, quam quod contumelias quoque suas, quae acerbiores principibus solent esse quam iniuriae, nulla crudelitate exsequebatur, quod probrosis in se dictis adrisit, quod dare illum poenas apparebat, cum exigeret, quod, quoscumque ob adulterium filiae suae damnaverat, adeo non occidit, ut dimissis quo tutiores essent, diplomata daret.

deus sum non tamquam iubeo credo bonus sum princeps augustus bene ille parens nomen convenio fateor ob nullus alius causa quam qui contumelia quoque suus qui acerbus princeps soleo sum quam iniuria nullus crudelitas exsequor qui probrosus in sui dictum adrideo qui do ille poena appareo cum exigo qui quicumque ob adulterium filia suus damno adeo non occido ut dimitto quo tueor sum diploma do


Grave putas eripi loquendi arbitrium regibus, quod humillimi habent. " Ista," inquis, " servitus est, non imperium." Quid ? tu non experiris istud nobis esse, tibi servitutem ? Alia condicio est eorum, qui in turba, quam non excedunt, latent, quorum et virtutes, ut appareant, diu luctantur et vitia tenebras habent ; vestra facta dictaque rumor excipit, et ideo nullis magis curandum est, qualem famam habeant, quam qui, qualemcumque meruerint, magnam habituri sunt.

gravis puto eripio loquor arbitrium rex qui humilis habeo iste inquam servio sum non imperium quis tu non experior iste nos sum tu servitus alius condicio sum is qui in turba quam non excedo lateo qui et virtus ut appareo diu luctor et vitio tenebrae habeo vester facio dico rumor excipio et ideo nullus magis curo sum qual fama habeo quam qui qualiscumque mereo magnus habeo sum


Haec Augustus senex aut iam in senectutem annis vergentibus ; in adulescentia caluit, arsit ira, multa fecit, ad quae invitus oculos retorquebat. Comparare nemo mansuetudini tuae audebit divum Augustum, etiam si in certamen iuvenilium annorum deduxerit senectutem plus quam maturam ; fuerit moderatus et clemens, nempe post mare Actiacum Romano cruore infectum, nempe post fractas in Sicilia classes et suas et alienas, nempe post Peru- sinas aras et proscriptiones.

hic augustus senex aut iam in senectus annus vergo in adulescentia caleo ardeo ira multus facio ad qui invitus oculus retorqueo compararis nemo mansuetudo tuus audeo divus augustus etiam si in certamen juvenilis annus deduco senectus multus quam maturus sum moderor et clemens nempe post mare actiacus romanus cruor inficio nempe post frango in sicilia classis et suus et alienus nempe post peru sino ara et proscriptio


Cum civibus et ignotis atque humilibus eo moderatius agendum est, quo minoris est adflixisse eos. Quibusdam libenter parcas, a quibusdam te vindicare fastidias et non aliter quam ab animalibus parvis sed obterentem inquinantibus reducenda manus est; at in iis, qui in ore civitatis servati punitique erunt, occasione notae clementiae utendum est.

cos civis et ignosco atque humilis is moderatus ago sum quo paruus sum affligo is quidam libet parco ab quidam tu vindicaris fastidio et non aliter quam ab animal parvus sed obterentem inquino reduco manus sum at in is qui in os civitas servo punior sum occasio nosco clementia utor sum


Non opus est instruere in altum editas arces nec in adscensum arduos colles emunire nec latera montium abscidere, multiplicibus se muris turribusque saepire : salvum regem clementia in aperto praestabit. Unum est inexpugnabile munimentum amor civium.

non opus sum instruo in altus edo arx neque in adscensum arduus collis emunio neque latus mons abscido multiplex sui murus turris saepio salvus rex clemens in aperio praesto unus sum inexpugnabilis munimentum amor civis


cum in servum omnia liceant, est aliquid, quod in hominem licere commune ius animantium vetet. Quis non Vedium Pollionem peius oderat quam servi sui, quod muraenas sanguine humano saginabat et eos, qui se aliquid offenderant, in vivarium, quid aliud quam serpentium, abici iubebat ? O hominem mille mortibus dignum, sive devorandos servos obiciebat muraenis, quas esurus erat, sive in hoc tantum illas alebat, ut sic aleret.

cum in servus omnis liceo sum aliquis qui in homo licet communis ius animo veto quis non vedius pollio malus odi quam servio suus qui muraenas sanguis humanus sagino et is qui sui aliquis offendo in vivarius quis alius quam serpo abicio jubeo o homo mille mors dignus sive devoro servus obicio muraenis qui edo sum sive in hic tantus ille alo ut sic alo


Sed cum annum quadragensimum transisset et in Gallia moraretur, delatum est ad eum indicium L. Cinnam, stolidi ingenii virum, insidias ei struere ; dictum est, et ubi et quando et quemadmodum adgredi vellet; unus ex consciis deferebat.

sed cum annus quadragensimus transeo et in gallia moror defero sum ad is indicium l cinna stolidus ingenium vir insidiae is struo dico sum et ubi et quando et quemadmodum aggredior volo unus ex conscius defero


Quod ergo officium eius est ? Quod bonorum parentium, qui obiurgare liberos non numquam blande, non numquam minaciter solent, aliquando admonere etiam verberibus. Numquid aliquis sanus filium a prima offensa exheredat ? Nisi magnae et multae iniuriae patientiam evicerunt, nisi plus est, quod timet, quam quod damnat, non accedit ad decretorium stilum; multa ante temptat, quibus dubiam indolem et peiore iam loco positam revocet ; simul deploratum est, ultima experitur. Nemo ad supplicia exigenda pervenit, nisi qui remedia con- sumpsit.

qui ergo officium is sum qui bonus pareo qui obiurgaris liber non numquam blandus non numquam minax soleo aliquando admoneo etiam verber numquid aliquis sanus filius ab primus offendo exheredo nisus magnus et multus iniuria patientia evinco nisi multus sum qui timeo quam qui damno non accedo ad decretorius stilis multus ante tento qui dubius indoles et malus iam locus pono revoco simul deploro sum ulter experior nemo ad supplicium exigo pervenio nisi qui remedio continuo sumo


Illa rationis expertia et a nobis immanitatis crimine damnata abstinent suis, et tuta est etiam inter feras similitudo ; horum ne a necessariis quidem sibi rabies temperat, sed externa suaque in aequo habet, quo plus se exercitat, eo incitatior. A singulorum deinde caedibus in exitia gentium serpit, et inicere tectis ignem, aratrum vetustis urbibus inducere potentiam putat ; et unum occidi iubere aut alterum parum imperatorium credit; nisi eodem tempore grex miserorum sub ictu stetit, crudelitatem suam in ordinem coactam putat.

ille ratio expers et ab nos immanitas crimen damno abstineo suus et tueor sum etiam inter ferus similitudo hic ne ab necessarius quidem sui rabio tempero sed externus suum in aequus habeo quo multus sui exercito is incito ab singulus deinde caedes in exitium gens serpo et inicio tectum ignis arater vetustus urbs induco potentia puto et unus occido iubeo aut alter parum imperatorius credo nisi idem tempus grex miserum sub ictus sto crudelitas suus in ordo cogo puto


Quod istud, di boni, malum est occidere, saevire, delectari sono catenarum et civium capita decidere, quocumque ventum est, multum sanguinis fundere, aspectu suo terrere ac fugare ? Quae alia vita esset, si leones ursique regnarent, si serpentibus in nos ac noxiosissimo cuique animali daretur po- testas ?

qui iste deus bonus malus sum occaedes saevio delectaris sonus catenaris et civis caput decido quicumque venio sum multus sanguis fundo aspectus suus terreo atque fugaris qui alius vito sum si leo ursus regno si serpens in nos atque noxiosus quisque animal do other testo


" At quare non ignoscet ? " Agedum constituamus nunc quoque, quid sit venia, et sciemus dari illam a sapiente non debere. Venia est poenae meritae remissio. Hanc sapiens quare non debeat dare, reddunt rationem diutius, quibus hoc propositum est; ego ut breviter tamquam in alieno iudicio dicam : "Ei ignoscitur, qui puniri debuit ; sapiens autem nihil facit, quod non debet, nihil praetermittit, quod debet ; itaque poenam, quam exigere debet, non donat.

at quare non ignosco agedum constituo nunc quoque quis sum venia et scio do ille ab sapio non debeo venia sum poena mereo remissio hic sapio quare non debeo do reddo ratio diu qui hic propono sum ego ut brevis tamquam in alienus iudicium dico eos ignosco qui punior debeo sapio autem nihil facio qui non debeo nihil praetermitto qui debeo itaque poena quam exigo debeo non dono


Crudelitatem privatorum quoque serviles manus sub certo crucis periculo ultae sunt ; tyrannorum gentes populique et, quorum erat malum, et ei, quibus inminebat, exscindere adgressi sunt. Aliquando sua praesidia in ipsos consurrexerunt perfidiamque et impietatem et feritatem et, quidquid ab illis didicerant, in ipsos exercuerunt. Quid enim potest quisquam ab eo sperare, quem malum esse docuit ? Non diu nequitia apparet nec, quantum iubetur, peccat.

crudelitas privator quoque servilis manus sub certus crux periculum ulciscor sum tyrannus gens populus et qui sum malus et is qui inminebat exscindo aggredior sum aliquando suus praesidium in ipse consurgo perfidia et impietas et feritas et quisquis ab ille disco in ipse exerceo quis enim possum quisquam ab is spero qui malus sum doceo non diu nequitia appareo neque quantus jubeo pecco


Animadversurus in latrones duos Burrus praefectus tuus, vir egregius et tibi principi natus, exigebat a te, scriberes, in quos et ex qua causa animadverti velles; hoc saepe dilatum ut aliquando fieret, instabat. Invitus invito cum chartam protulisset traderetque, exclamasti: " Vellem litteras ne- scirem !

animadverto in latro duo burrus praefectus tuus vir egregius et tu princeps nascor exigo ab tu scribo in qui et ex qui causa animadverto volo hic saepe differo ut aliquando fio insto invitus invito cum charta profero trado exclamo volo littera ne scio


Potes hoc, Caesar, audacter praedicare omnia, quae in fidem tutelamque tuam venerunt, tuta haberi, nihil per te neque vi neque clam adimi rei publicae. Rarissimam laudem et nulli adhuc princi- pum concessam concupisti innocentiam. Non perdit operam nec bonitas ista tua singularis ingratos aut malignos aestimatores nancta est. Refertur tibi gratia ; nemo unus homo uni homini tam carus umquam fuit, quam tu populo Romano, magnum longumque eius bonum. Sed ingens tibi onus imposuisti; nemo iam divum Augustum nec Ti.

possum hic caesar audacter praedico omnis qui in fides tutela tuus venio tueor habeo nihil per tu neque vis neque clam adimo res publicus rarus laus et nullus adhuc princi pum concedo concupio innocentia non perdo opera neque bonitas iste tuus singularis ingratus aut malignus aestimator nanciscor sum refero tu gratia nemo unus homo unus homo tam carus umquam sum quam tu populus romanus magnus longus is bonus sed ingens tu onus impono nemo iam divus augustus neque tiberius


Diutius me morari hic patere, non ut blandum auribus tuis (nec enim hic mihi mos est ; maluerim veris offendere quam placere adulando) ; quid ergo est ? Praeter id, quod bene factis dictisque tuis quam familiarissimum esse te cupio, ut, quod nunc natura et impetus est, fiat iudicium, illud mecum considero multas voces magnas, sed detestabiles, in vitam humanam pervenisse celebresque vulgo ferri, ut illam : " Oderint, dum metuant," cui Graecus versus similis est, qui se mortuo terram misceri ignibus iubet, et alia huius notae.

diu ego moraris hic pateo non ut blandus auris tuus neque enim hic ego mos sum malo verus offendo quam placeo adulo quis ergo sum praeter is qui bene facio dico tuus quam familiaris sum tu cupio ut qui nunc natura et impetus sum fio iudicium ille ego considero multus voco magnus sed detestabilis in vita humanus pervenio celebro vulgo fero ut ille odi dum metuo qui graecus verro similis sum qui sui mortuus terra misceo ignis iubeo et alius hic nosco


" Cum ad hanc vocem exclamasset procul hanc ab se abesse dementiam : " Non praestas," inquit, " fidem, Cinna ; convenerat, ne interloquereris. Occidere, inquam, me paras " ; adiecit locum, socios, diem, ordinem insidiarum, cui commissum esset ferrum.

cos ad hic voco exclamo procul hic ab sui absum dementia non praesto inquam fides cinna convenio ne interloquor occaedes inquam ego paro adiicio locus socius dies ordo insidiaris qui committo sum ferrum


Eadem de illo homines secreto loquuntur quae palam. Tollere filios cupiunt et publicis malis sterilitas indicta recluditur; bene se meriturum de liberis suis quisque non dubitat, quibus tale saeculum ostenderit. Hic princeps suo beneficio tutus nihil praesidiis eget, arma ornamenti causa habet.

idem de ille homo secretum loquor qui palam tollo filius cupio et publicus malus sterilitas indico recludo bene sui mereo de liber suus quisque non dubito qui talis saeculis ostendo hic princeps suus beneficium tueor nihil praesidium egeo arma ornamentum causa habeo


Et ne forte decipiat nos speciosum clementiae nomen aliquando et in contrarium abducat, videamus, quid sit clementia qualisque sit et quos fines habeat. Clementia est temperantia animi in potestate ulciscendi vel lenitas superioris adversus inferiorem in constituendis poenis. Plura proponere tutius est, ne una finitio parum rem comprehendat et, ut ita dicam, formula excidat ; itaque dici potest et inclinatio animi ad lenitatem in poena exigenda.

et ne fors decipio nos speciosus clementia nomen aliquando et in contrarius abduco video quis sum clemens qualis sum et qui finis habeo clemens sum tempero animus in potestas ulciscor vel lenio superus adverro inferus in constituo poenio multus propono tueor sum ne unus finitio parum res comprehendo et ut ita dico formula excido itaque dico possum et inclinatio animus ad lenitas in poena exigo


Clementiae est aliquid ultrici detrahere sententiae. Quisquis nihil reatus impunitum relinquit, delinquit. Culpa est totam persequi culpam. Immisericordem profitetur, cui quicquid licet, libet.

clementia sum aliquis ultrix detraho sententia quisquis nihil reatus impunis relinquo delinquo culpa sum totus persequor culpa immisericordem profiteor qui quisquis licet libet


Item : Bonus princeps neminem sine poena punit, neminem sine dolore proscribit. Bonus princeps ita crimen insequitur, ut quem punit, hominem reminiscatur.

item bonus princeps nemo sine poena punior nemo sine dolor proscribo bonus princeps ita crimen insequor ut qui punior homo reminiscatur


Crudele regnum turbidum tenebrisque obscurum est, inter trementes et ad repentinum sonitum expavescentes ne eo quidem, qui omnia perturbat, inconcusso. Facilius privatis ignoscitur pertinaciter se vindicantibus ; possunt enim laedi, dolorque eorum ab iniuria venit ; timent praeterea contemptum, et non rettulisse laedentibus gratiam infirmitas videtur, non clementia ; at cui ultio in facili est, is omissa ea certam laudem man- suetudinis consequitur.

crudelis regnum turbidus tenebra obscurus sum inter tremo et ad repentinus sonitus expavesco ne is quidem qui omnis perturbo inconcussus facilis privo ignosco pertinax sui vindico possum enim laedo dolo is ab iniuria venio timeo praeterea contemno et non refero laedo gratia infirmitas video non clemens at qui ultio in facilis sum is omitto is certus laus man suetudo consequor


Uti itaque animose debet tanto munere deorum dandi auferendique vitam potens. In iis praesertim, quos scit aliquando sibi par fastigium obtinuisse, hoc arbitrium adeptus ultionem implevit perfecitque, quantum verae poenae satis erat ; perdidit enim vitam, qui debet, et, quisquis ex alto ad inimici pedes abiectus alienam de capite regnoque sententiam expectavit, in servatoris sui gloriam vivit plusque eius nomini confert incolumis, quam si ex oculis ablatus esset. Adsiduum enim spectaculum alienae virtutis est ; in triumpho cito transisset.

uti itaque animosus debeo tantus munus deus do aufero vita possum in is praesertim qui scio aliquando sui par fastigium obtineo hic arbitrium adipiscor ultio impleo perficio quantus verus poena satis sum perdo enim vita qui debeo et quisquis ex altus ad inimicus pes abicio alienus de caput regno sententia expectavit in servator suus gloria vivo multus is nomen confero incolumis quam si ex oculus aufero sum assiduus enim spectaculum alienus virtus sum in triumphus cito transeo


Natura enim commenta est regem, quod et ex aliis animalibus licet cognoscere et ex apibus ; quarum regi amplissimum cubile est medioque ac tutissimo loco ; praeterea opere vacat exactor alienorum operum, et amisso rege totum dilabitur, nec umquam plus unum patiuntur melioremque pugna quaerunt ; praeterea insignis regi forma est dissimilisque ceteris cum magnitudine tum nitore. Hoc tamen maxime distinguitur :

natura enim commento sum rex qui et ex alius animal licet cognosco et ex apis qui rex amplus cubile sum medius atque tueor locus praeterea opus vaco exactor alienus opus et amitto rex totus dilabor neque umquam multus unus patior bonus pugno quaero praeterea insignis rex forma sum dissimilis ceterus cum magnitudo tum nitor hic tamen magnus distinguo


Transeamus ad alienas iniurias, in quibus vindicandis haec tria lex secuta est, quae princeps quoque sequi debet : aut ut eum, quem punit, emendet, aut ut poena eius ceteros meliores reddat, aut ut sublatis malis securiores ceteri vivant. Ipsos facilius emendabis minore poena ; diligentius enim vivit, cui aliquid integri superest. Nemo dignitati perditae parcit; impunitatis genus est iam non habere poenae locum.

transeo ad alienus injuria in qui vindico hic tres lex sequor sum qui princeps quoque sequor debeo aut ut is qui punior emendo aut ut poena is ceterus bonus reddo aut ut tollo malus securus ceterus vivo ipse facilis emendo paruus poena diligo enim vivo qui aliquis integer supersum nemo dignitas perdo parco impunitas genus sum iam non habeo poena locus


Gemens subinde voces varias emittebat et inter se contrarias : " Quid ergo ? Ego percussorem meum securum ambulare patiar me sollicito ? Ergo non dabit poenas, qui tot civilibus bellis frustra petitum caput, tot navalibus, tot pedestribus proeliis incolume, postquam terra marique pax parata est, non occidere constituat, sed immolare ? " (nam sacrificantem placuerat adoriri).

gemo subinde voco vario emitto et inter sui contrarius quis ergo ego percussor meus securus ambulo patior ego sollicito ergo non do poena qui tot civilis bellum frustra peto caput tot naval tot pedestribus proelium incolumis postquam terra mare pax paro sum non occaedes constituo sed immolaris nam sacrifico placeo adorio


Suam itaque incolumitatem amant, cum pro uno homine denas legiones in aciem deducunt, cum in primam frontem procurrunt et adversa vulneribus pectora ferunt, ne imperatoris sui signa vertantur. Ille est enim vinculum, per quod res publica cohaeret, ille spiritus vitalis, quem haec tot milia trahunt nihil ipsa per se futura nisi onus et praeda, si mens illa imperii subtrahatur. Rege incolumi mens omnibus una; amisso rupere fidem.

sue itaque incolumitas amo cum pro unus homo deni legio in acies deduco cum in primus frons procurro et adverso vulnus pectus fero ne imperator suus signum verto ille sum enim vinculis per qui res publicus cohaereo ille spiritus vital qui hic tot mille traho nihil ipse per sui sum nisi onus et praeda si mens ille imperium subtraho rex incolumis mens omnis unus amitto rumpo fides


Loqui non potes, nisi ut vocem tuam, quae ubique sunt gentes, excipiant ; irasci non potes, nisi ut omnia tremant, quia neminem adfligere, nisi ut, quidquid circa fuerit, quatiatur. Ut fulmina paucorum periculo cadunt, omnium metu, sic animadversiones magnarum potestatum terrent latius quam nocent, non sine causa ; non enim, quantum fecerit, sed quantum facturus sit, cogitatur in eo, qui omnia potest.

loquor non possum nisi ut voco tuus qui ubique sum gens excipio irascor non possum nisi ut omnis tremo quia nemo affligo nisi ut quisquis circa sum quatio ut fulmen paucus periculum cado omnis metus sic animadversio magnaris potestas terreo fero quam noceo non sine causa non enim quantus facio sed quantus facio sum cogito in is qui omnis possum


" Quid ergo ? Non reges quoque occidere solent ? " Sed quotiens id fieri publica utilitas persuadet; tyrannis saevitia cordi est. Tyrannus autem a rege factis distat, non nomine ; nam et Dionysius maior iure meritoque praeferri multis regibus potest, et L. Sullam tyrannum appellari quid prohibet, cui occidendi finem fecit inopia hostium ?

quis ergo non rex quoque occaedes soleo sed quotiens is fio publicus utilitas persuadeo tyrannus saevitia chordus sum tyrannus autem ab rex facio disto non nomen nam et dionysius magnus ius mereo praefero multus rex possum et l sulla tyrannus appello quis prohibeo qui occaedes finis facio inopia hostis


Esse autem aliquos scio, qui clementia pessimum quemque putent sustineri, quoniam nisi post crimen supervacua est et sola haec virtus inter innocentes cessat. Sed primum omnium, sicut medicinae apud aegros usus, etiam apud sanos honor est, ita clementiam, quamvis poena digni invocent, etiam innocentes colunt. Deinde habet haec in persona quoque innocentium locum, quia interim fortuna pro culpa est ; nec innocentiae tantum clementia succurrit, sed saepe virtuti, quoniam quidem condicione temporum incidunt quaedam, quae possint laudata puniri. Adice, quod magna pars hominum est, quae reverti ad innocentiam possit, si 〈poenae remissio fuerit〉. Non tamen vulgo ignoscere decet;

sum autem aliquis scio qui clemens malus quisque puto sustineo quoniam nisi post crimen supervacuus sum et solus hic virtus inter innocens cesso sed primus omnis sicut medicina apud aeger utor etiam apud sanus honor sum ita clementia quivis poena dignus invoco etiam innocens colo deinde habeo hic in persono quoque innocens locus quia interim fortuna pro culpa sum neque innocentia tantus clemens succurro sed saepe virtus quoniam quidem condicio tempus incido quidam qui possum laudo punior adicio qui magnus pars homo sum qui revorto ad innocentia possum si poena remissio sum non tamen vulgo ignosco decet


Non potest habere quisquam bonae ac fidae voluntatis ministros, quibus in tormentis ut eculeo et ferramentis ad mortem paratis utitur, quibus non aliter quam bestiis homines obiectat, omnibus reis aerumnosior ac sollicitior, ut qui homines deosque testes facinorum ac vindices timeat, eo perductus, ut non liceat illi mutare mores. Hoc enim inter cetera vel pessimum habet crudelitas, perseverandum est nec ad meliora patet regressus ; scelera enim sceleribus tuenda sunt. Quid autem eo infelicius, cui iam esse malo necesse est ?

non possum habeo quisquam bonus atque fidus voluntas minister qui in tormentum ut equuleus et ferramentum ad mors paro uto qui non aliter quam bestia homo objecto omnis redeo aerumnosus atque sollicitus ut qui homo deus testis facinus atque vindico timeo is perduco ut non licet ille muto mos hic enim inter ceterus vel malus habeo crudelitas persevero sum neque ad bonus pateo regredior scelus enim scelus tueor sum quis autem is infelix qui iam sum malus necesse sum


Felicitas illa multis salutem dare et ad vitam ab ipsa morte revocare et mereri clementia civicam. Nullum ornamentum principis fastigio dignius pulchriusque est quam illa corona ob cives servatos, non hostilia arma detracta victis, non currus barbarorum sanguine cruenti, non parta bello spolia. Haec divina potentia est gregatim ac publice servare; multos quidem occidere et indiscretos incendii ac ruinae potentia est.

felicitas ille multus salus do et ad vita ab ipse mors revocaris et mereo clemens civica nullus ornamentum princeps fastigium dignus pulcher sum quam ille corona ob civis servo non hostilis arma detraho vinco non currus barbarus sanguis cruentus non pario bellum spolium hic divino potentia sum gregatim atque publicus servaris multus quidem occaedes et indiscretus incendium atque ruina potentia sum


Ut de clementia scriberem. Nero Caesar, una me vox tua maxime compulit, quam ego non sine admiratione et, cum diceretur, audisse memini et deinde aliis narrasse, vocem generosam, magni animi, magnae lenitatis, quae non composita nec alienis auribus data subito erupit et bonitatem tuam eum fortuna tua litigantem in medium adduxit.

ut de clemens scribo nero caesar unus ego vox tuus magnus compello quam ego non sine admiratio et cum dico audio memini et deinde alius narro voco generosus magnus animus magnus lenitas qui non compono neque alienus auris do subeo erumpo et bonitas tuus is fortuna tuus litigo in medius adduco


Quemadmodum domini crudeles tota civitate commonstrantur invisique et detestabiles sunt, ita regum et iniuria latius patet et infamia atque odium saeculis traditur ; quanto autem non nasci melius fuit, quam numerari inter publico malo natos !

quemadmodum dominus crudelis totus civitas commonstrantur invideo et detestabilis sum ita rex et iniuria fero pateo et infamia atque odium saeculis trado quantus autem non nascor bonus sum quam numeraris inter publicus malus nascor


Supervacuum est hoc loco admonere, ne facile credat, ut verum excutiat, ut innocentiae faveat et, ut appareat, non minorem agi rem periclitantis quam iudicis sciat; hoc enim ad iustitiam, non ad clementiam pertinet ; nunc illum hortamur, ut manifeste laesus animum in potestate habeat et poenam, si tuto poterit, donet, si minus, temperet longeque sit in suis quam in alienis iniuriis exorabilior.

supervacuus sum hic locus admoneo ne facilis credo ut verus excutio ut innocentia faveo et ut appareo non paruus ago res periclitor quam judex scio hic enim ad iustitia non ad clementia pertineo nunc ille horto ut manifestus laedo animus in potestas habeo et poena si tueor possum dono si paruus tempero longus sum in suus quam in alienus iniuria exorabilis


Sed illud, quod ex venia consequi vis, honestiore tibi via tribuet; parcet enim sapiens, consulet et corriget; idem faciet, quod, si ignosceret, nec ignoscet, quoniam, qui ignoscit, fatetur aliquid se, quod fieri debuit, omisisse. Aliquem verbis tantum admonebit, poena non adficiet aetatem eius emendabilem intuens; aliquem invidia criminis manifeste laborantem iubebit incolumem esse, quia deceptus est, quia per vinum lapsus ; hostes dimittet salvos, aliquando etiam laudatos, si honestis causis pro fide, pro foedere, pro libertate in bellum acciti sunt.

sed ille qui ex venia consequor volo honestus tu via tribuo parco enim sapio consulo et corrigo idem facio qui si ignosco neque ignosco quoniam qui ignosco fateor aliquis sui qui fio debeo omitto aliquis verbum tantus admoneo poena non afficio aetas is emendabilis intueor aliquis invidia crimen manifestus laboro jubeo incolumis sum quia decipio sum quia per vinum labor hostis dimitto salvus aliquando etiam laudo si honestus causa pro fides pro foedus pro libertas in bellum accio sum


Quid pulchrius est quam vivere optantibus cunctis et vota non sub custode nuncupantibus ? si paulum valetudo titubavit, non spem hominum excitari, sed metum ? nihil esse cuiquam tam pretiosum, quod non pro salute praesidis sui commutatum velit ?

quis pulcher sum quam vivo opto cunctus et veto non sub custos nuncupo si paulus valetudo titubo non spes homo excito sed metus nihil sum quisquam tam pretiosus qui non pro salus praesidero suus commutas volo


Pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores, cum tanto hominum moderatior esse animus debeat, quanto vehementius nocet. Utinam quidem eadem homini lex esset et ira cum telo suo frangeretur nec saepius liceret nocere quam semel nec alienis viribus exercere odia ! Facile enim lassaretur furor, si per se sibi satis faceret et si mortis periculo vim suam effunderet.

pudeo ab exiguus animal non traho mos cum tantus homo moderatus sum animus debeo quantus vehemens noceo utinam quidem idem homo lex sum et ira cum telum suus frango neque saepis licet noceo quam semel neque alienus vis exerceo odium facilis enim lasso furor si per sui sui satis facio et si mors periculum vis suus effundo


Rursus silentio interposito maiore multo voce sibi quam Cinnae irascebatur : " Quid vivis, si perire te tam multorum interest ? Quis finis erit suppliciorum ? Quis sanguinis ? Ego sum nobilibus adulescentulis expositum caput, in quod mucrones acuant ; non est tanti vita, si, ut ego non peream, tam multa perdenda sunt.

rursus silentium interpono magnus multus vox sui quam cinna irasco quis vivo si pereo tu tam multus intersum quis finis sum supplicium quis sanguis ego sum nobilis adulescentulis expono caput in qui mucro acuo non sum tantus vito si ut ego non pereo tam multus perdo sum


Servis imperare moderate laus est. Et in mancipio cogitandum est, non quantum illud impune possit pati, sed quantum tibi permittat aequi bonique natura, quae parcere etiam captivis et pretio paratis iubet. Quanto iustius iubet hominibus liberis, ingenuis, honestis non ut mancipiis abuti sed ut his, quos gradu antecedas quorumque tibi non servitus tradita sit, sed tutela. Servis ad statuam licet confugere ;

servio impero modero laus sum et in mancipium cogito sum non quantus ille impunis possum patior sed quantus tu permitto aequum bonus natura qui parco etiam captivus et pretium paro iubeo quantus iustus iubeo homo liber ingenuus honestus non ut mancipium abutor sed ut hic qui gradus antecedo quisque tu non servio trado sum sed tutela servio ad statua licet confugio


Non culleum, non serpentes, non carcerem decrevit memor, non de quo censeret, sed cui in consilio esset; mollissimo genere poenae contentum esse debere patrem dixit in filio adulescentulo impulse in id scelus, in quo se, quod proximum erat ab innocentia, timide gessisset ; debere illum ab urbe et a parentis oculis submoveri.

non culleus non serpo non carcer decerno memor non de quo censeo sed qui in consilium sum mollis genus poena contineo sum debeo pater dico in filius adulescentulus impulse in is scelus in quo sui qui propior sum ab innocens timidus gero debeo ille ab urbs et ab parens oculus submoveo


Misericordia vicina est miseriae; habet enim aliquid trahitque ex ea. Imbecillos oculos esse scias, qui ad alienam lippitudinem et ipsi subfunduntur, tam mehercules quam morbum esse, non hilaritatem, semper adridere ridentibus et ad omnium oscitationem ipsum quoque os diducere; misericordia vitium est animorum nimis miseria paventium, quam si quis a sapiente exigit, prope est, ut lamentationem exigat et in alienis funeribus gemitus.

misericordia vicinum sum miseria habeo enim aliquis traho ex is imbecillus oculus sum scio qui ad alienus lippitudo et ipse subfundo tam hercules quam morbus sum non hilaritas semper adrideo rideo et ad omnis oscitatio ipse quoque os diduco misericordia vitium sum animus nimis miseria paveo quam si quis ab sapio exigo prope sum ut lamentatio exigo et in alienus funus gemitus


Ultio duas praestare res solet : aut solacium adfert ei, qui accepit iniuriam, aut in reliquum securitatem. Principis maior est fortuna, quam ut solacio egeat, manifestiorque vis, quam ut alieno malo opinionem sibi virium quaerat. Hoc dico, cum ab inferioribus petitus violatusque est ; nam si, quos pares aliquando habuit, infra se videt, satis vindicatus est. Regem et servus occidit et serpens et sagitta ; servavit quidem nemo nisi maior eo, quem servabat.

ultio duo praesto res soleo aut solacium affero is qui accipio iniuria aut in reliquus securitas princeps magnus sum fortuna quam ut solacium egeo manifestus volo quam ut alienus malus opinio sui vis quaero hic dico cum ab inferus peto violo sum nam si qui par aliquando habeo infra sui video satis vindico sum rex et servus occido et serpens et sagitta servo quidem nemo nisi magnus is qui servo


Numquidnam aequum est gravius homini et durius imperari, quam imperatur animalibus mutis ? Atqui equum non crebris verberibus exterret domandi peritus magister; fiet enim formidolosus et contumax, nisi eum blandiente tactu permulseris.

numquidnam aequus sum gravis homo et durus imperaris quam impero animal mutus atqui equus non creber verber exterreo domo pereo magister fio enim formidulosus et contumax nisi is blandio tango permulceo


Quam multa tibi non licent, quae nobis beneficio tuo licent ! Possum in qualibet parte urbis solus incedere sine timore, quamvis nullus sequatur comes, nullus sit domi, nullus ad latus gladius ; tibi in tua pace armato vivendum est. Aberrare a fortuna tua non potes ; obsidet te et, quocumque descendis, magno apparatu sequitur.

quam multus tu non liceo qui nos beneficium tuus liceo possum in qualibet pars urbs solus incedo sine timor quivis nullus sequor comes nullus sum domus nullus ad latus gladius tu in tuus pax armo vivo sum aberraris ab fortuna tuus non possum obsido tu et quicumque descendo magnus apparatus sequor


iracundissimae ac pro corporis captu pugnacissimae sunt apes et aculeos in volnere relinquunt, rex ipse sine aculeo est ; noluit illum natura nec saevum esse nec ultionem magno constaturam petere telumque detraxit et iram eius inermem reliquit. Exemplar hoc magnis regibus ingens ; est enim illi mos exercere se in parvis et ingentium rerum documenta minima largiri.

iracundus atque pro corpus capio pugnax sum apis et aculeus in vulnus relinquo rex ipse sine aculeus sum nolo ille natura neque saevus sum neque ultio magnus consto peto telum detraho et ira is inermis relinquo exemplar hic magnus rex ingens sum enim ille mos exerceo sui in parvus et ingens res documentum minimus largior


Hildebertus Cenomanensis ep. 1.3 (CLXXI. 145 Mign.) De clementia quoque compendiosa principibus capitula Seneca evigilavit, in quibus ideo brevitatem dilexit non obscuram, ut magnis occupatos legere non taederet. Ea igitur pro te et ad te suscepta suscipe atque recordare, quae dudum didiceris ex te et per te. Pauca ea sunt :

hildebertus cenomanensis ep clxxi mign de clemens quoque compendiosus princeps capitulum seneco evigilo in qui ideo brevitas diligo non obscurus ut magnus occupo lego non taedet is igitur pro tu et ad tu suscipio suscipio atque recordaris qui dudum disco ex tu et per tu paucus is sum


Voluntas oportet ante saeviendi quam causa deficiat ; alioqui, quemadmodum praecisae arbores plurimis ramis repullulant et multa satorum genera, ut densiora surgant, reciduntur, ita regia crudelitas auget inimicorum numerum tollendo ; parentes enim liberique eorum, qui interfecti sunt, et propinqui et amici in locum singulorum succedunt.

voluntas oportet ante saevio quam causa deficio alioqui quemadmodum praecido arbor multus ramus repullulo et multus sator genus ut densus surgo recido ita regius crudelitas augeo inimicus numerus tollo parens enim libet is qui interfacio sum et propinquus et amicus in locus singulus succedo


Ideo principes regesque et quocumque alio nomine sunt tutores status publici non est mirum amari ultra privatas etiam necessitudines ; nam si sanis hominibus publica privatis potiora sunt, sequitur, ut is quoque carior sit, in quem se res publica convertit. Olim enim ita se induit rei publicae Caesar, ut seduci alterum non posset sine utriusque pernicie ; nam et illi viribus opus est et huic capite.

ideo princeps rego et quicumque alius nomen sum tutor status publicus non sum mirus amo ultra privo etiam necessitudo nam si sanus homo publicus privo potis sum sequor ut is quoque carus sum in qui sui res publicus converto olim enim ita sui induo res publicus caesar ut seduco alter non possum sine uterque pernicies nam et ille vis opus sum et hic caput


Ne totam eius orationem repetendo magnam partem voluminis occupem (diutius enim quam duabus horis locutum esse constat, eum hanc poenam, qua sola erat contentus futurus, extenderet) : " Vitam," inquit, " tibi, Cinna, iterum do, prius hosti, nunc insidiatori ac parricidae. Ex hodierno die inter nos amicitia incipiat ; contendamus, utrum ego meliore fide tibi vitam dederim an tu debeas." Post hoc detulit ultro consulatum questus, quod non auderet petere. Amicissimum fidelissimumque habuit, heres solus illi fuit. Nullis amplius insidiis ab ullo petitus est.

ne totus is oratio repeto magnus pars volumen occupo diu enim quam duo hora loquor sum consto is hic poena qui solus sum contineo sum extendo vita inquam tu cinna iterum do prior hostis nunc insidiator atque parricida ex hodiernus dies inter nos amicitia incipio contendo utrum ego bonus fides tu vita do an tu debeo post hic defero ultro consulatus queror qui non audeo peto amicus fidelis habeo heres solus ille sum nullus amplus insidiae ab ullus peto sum


In hac tanta facultate rerum non ira me ad iniqua supplicia compulit, non iuvenilis impetus, non temeritas hominum et contumacia, quae saepe tranquillissimis quoque pectoribus patientiam extersit, non ipsa ostentandae per terrores potentiae dira, sed frequens magnis imperiis gloria. Conditum, immo constratum apud me ferrum est, summa parsimonia etiam vilissimi sanguinis ; nemo non, cui alia desunt, hominis nomine apud me gratiosus est.

in hic tantus facultas res non ira ego ad iniquus supplicium compello non iuvenilis impetus non temeritas homo et contumacia qui saepe tranquillus quoque pector patientia extersit non ipse ostento per terror potentia dirus sed frequens magnus imperium gloria condio immo consterno apud ego ferrum sum summus parsimonia etiam vilis sanguis nemo non qui alius desum homo nomen apud ego gratiosus sum


Videbit, quod ingenium qua ratione tractandum sit, quo modo in rectum prava Sectantur."

video qui ingenium qui ratio tracto sum quo modo in recingo pravus sector


Ergo non miserebitur sapiens, sed succurret, sed proderit, in com- mune auxilium natus ac bonum publicum, ex quo dabit cuique partem. Etiam ad calamitosos pro portione improbandosque et emendandos bonitatem suam permittet ; adflictis vero et forte laborantibus multo libentius subveniet. Quotiens poterit, fortunae intercedet ; ubi enim opibus potius utetur aut viribus, quam ad restituenda, quae casus impulit ? Vultum quidem non deiciet nec animum ob erus alicuius aridum aut pannosam maciem et innixam baculo senectutem; ceterum omnibus dignis proderit et deorum more calamitosos propitius respiciet.

ergo non misereo sapio sed succurro sed prosum in com munis auxilium nascor atque bonus publicus ex quo do quisque pars etiam ad calamitosus pro portio improbandosque et emendo bonitas suus permitto affligo verus et fors laboro multus libet subvenio quotiens possum fortuna intercedo ubi enim ops potis uto aut vis quam ad restituo qui casus impello vultus quidem non deicio neque animus ob erus aliquis aridus aut pannosus macies et innitor baculus senectus ceterum omnis dignus prosum et deus mos calamitosus propitius respicio


Placido tranquilloque regi fida sunt auxilia sua, ut quibus ad communem salutem utatur, gloriosusque miles (publicae enim securitati se dare operam videt) omnem laborem libens patitur ut parentis custos ; at illum acerbum et sanguinarium necesse est graventur stipatores sui.

placidus tranquillus rex fidus sum auxilium suus ut qui ad communis salus uto gloriosus miles publicus enim securitas sui do opera video omnis labor libet patior ut parens custos at ille acerbus et sanguinarius necesse sum gravo stipator suus


Hoc non est mentitus ; pauci Sullae videbantur. Sed mox de Sulla, cum quaeremus, quomodo hostibus irascendum sit, utique si in hostile nomen cives et ex eodem corpore abrupti transierint ; interim, hoc quod dicebam, clementia efficit, ut magnum inter regem tyrannumque discrimen sit, uterque licet non minus armis valletur ; sed alter arma habet, quibus in munimentum pacis utitur, alter, ut magno timore magna odia compescat, nec illas ipsas manus, quibus se commisit, securus adspicit.

hic non sum mentior paucus sulla video sed mox de sulla cum quaero quomodo hostis irasco sum utique si in hostilis nomen civis et ex idem corpus abrumpo transeo interim hic qui dico clemens efficio ut magnus inter rex tyrannus discrimen sum uterque licet non paruus arma vallo sed alter arma habeo qui in munimentum pax uto alter ut magnus timor magnus odium compesco neque ille ipse manus qui sui committo securus adspecio


Sed haec suo melius loco dicentur. Nunc in tres partes omnem hanc materiam dividam. Prima erit manumissionis ; secunda, quae naturam clementiae habitumque demonstret : nam cum sint vitia quaedam virtutes imitantia, non possunt secerni, nisi signa, quibus dinoscantur, impresseris ; tertio loco quaeremus, quomodo ad hanc virtutem per- ducatur animus, quomodo confirmet eam et usu suam faciat.

sed hic suus bonus locus dico nunc in tres pars omnis hic materia divido primus sum manumissio secundus qui natura clementia habeo demonstro nam cum sum vitio quidam virtus imito non possum secerno nisi signum qui dignosco impresseris tertius locus quaero quomodo ad hic virtus per duco animus quomodo confirmo is et usus suus facio


Praecipue tamen aequalis ad maximos imosque pervenit clementiae tuae admiratio ; cetera enim bona pro portione fortunae suae quisque sentit aut expectat maiora minoraque, ex clementia omnes idem sperant ; nec est quisquam, cui tam valde innocentia sua placeat, ut non stare in conspectu clementiam paratam humanis erroribus gaudeat.

praecipuus tamen aequalis ad magnus imi pervenio clementia tuus admiratio ceterus enim bonus pro portio fortuna suus quisque sentio aut expecto magnus parvus ex clemens omnis idem spero neque sum quisquam qui tam validus innocens suus placeo ut non sto in conspectus clementia paro humanus error gaudeo


Contrariis in contraria agitur ; nam cum invisus sit, quia timetur, timeri vult, quia invisus est, et illo exsecrabili versu, qui multos praecipites dedit, utitur : Oderint, dum metuant, ignarus, quanta rabies oriatur, ubi supra modum odia creverunt. Temperatus enim timor cohibet animos, adsiduus vero et acer et extrema admovens in audaciam iacentes excitat et omnia experiri suadet.

contrarius in contrarius ago nam cum invideo sum quia timeo timeo volo quia invideo sum et ille exsecrabilis verro qui multus praeceps do uto odi dum metuo ignarus quantus rabio orior ubi supra modus odium cerno tempero enim timor cohibeo animus assiduus verus et acer et exter admoveo in audacia jaceo excito et omnis experior suadeo


Mali medici est desperare, ne curet : idem in iis, quorum animus adfectus est, facere debebit is, cui tradita salus omnium est, non cito spem proicere nec mortifera signa pronuntiare ; luctetur cum vitiis, resistat, aliis morbum suum exprobret, quosdam molli curatione decipiat citius meliusque sanaturus re- mediis fallentibus ; agat princeps curam non tantum salutis, sed etiam honestae cicatricis.

mal medicus sum desperaris ne curo idem in is qui animus affectus sum facio debeo is qui trado salus omnis sum non cito spes proicio neque mortifera signum pronuntiaris luctor cum vitium resisto alius morbus suus exprobro quidam mollis curatio decipio cieo bonus sano res medius fallo ago princeps cura non tantus salus sed etiam honestus cicatrix


Scribere de clementia, Nero Caesar, institui, ut quodam modo speculi vice fungerer et te tibi ostenderem perventurum ad voluptatem maximam omnium. Quamvis enim recte factorum verus fructus sit fecisse nec ullum virtutum pretium dignum illis extra ipsas sit, iuvat inspicere et circumire bonam conscientiam, tum immittere oculos in hanc immensam multitudinem discordem, seditiosam, impotentem, in perniciem alienam suamque pariter exultaturam si hoc iugum fregerit, et ita loqui secum:

scribo de clemens nero caesar instituo ut quidam modo speculis vicus fungor et tu tu ostendo pervenio ad voluptas maximus omnis quivis enim rectus factor verus fructus sum facio neque ullus virtus pretium dignus ille extra ipse sum juvo inspicio et circumeo bonus conscientia tum immitto oculus in hic immensus multitudo discordo seditiosus impotens in pernicies alienus suo pariter exultaturam si hic iugum frango et ita loquor sui


Tarde sibi pater membra sua abscidat, etiam, cum absci- derit, repellere cupiat, et in abscidendo gemat cunctatus multum diuque ; prope est enim, ut libenter damnet, qui cito ; prope est, ut inique puniat, qui nimis.

tardus sui pater membrum suus abscido etiam cum abscio defleo repello cupio et in abscido gemo cunctor multus diu prope sum enim ut libet damno qui cito prope sum ut iniquus punior qui nimis


Serpentes parvulae fallunt nec publice conquiruntur ; ubi aliqua solitam mensuram transit et in monstrum excrevit, ubi fontes sputu inficit et, si adflavit, deurit obteritque, quacumque incessit, ballistis petitur. Possunt verba dare et evadere pusilla mala, ingentibus obviam itur.

serpo parvulus fallo neque publicus conquaero ubi aliqui soleo mensura transeo et in monstrum excerno ubi fons spuo inficio et si afflo deuro obtero quicumque incedo ballista peto possum verbum do et evado pusillus malus ingens obvius eo


Ego te, Cinna, cum in hostium castris invenissem, non factum tantum mihi inimicum sed natum, servavi, patrimonium tibi omne concessi. Hodie tam felix et tam dives es, ut victo victores invideant. Sacerdotium tibi petenti praeteritis compluribus, quorum parentes mecum militaverant, dedi ; cum sic de te meruerim, occidere me constituisti.

ego tu cinna cum in hostis castrum invenio non facio tantus ego inimicus sed natus servo patrimonium tu omnis concedo hodie tam felix et tam dives sum ut vinco victor invideo sacerdos tu peto praetereo complures qui parens ego milito do cum sic de tu mereo occaedes ego constituo


Praestitisti, Caesar, civitatem incruentam, et hoc, quod magno animo gloriatus es nullam te toto orbe stillam cruoris humani misisse, eo maius est mirabiliusque, quod nulli umquam citius gladius commissus est.

praesto caesar civitas incruentus et hic qui magnus animus glorior sum nullus tu totus orbis stilla cruor humanus mitto is magnus sum mirabilis qui nullus umquam cieo gladius committo sum


" O dignam vocem, quam audirent omnes gentes, quae Romanum imperium incolunt quaeque iuxta iacent dubiae libertatis quaeque se contra viribus aut animis attollunt! O vocem in con- tionem omnium mortalium mittendam, in cuius verba principes regesque iurarent ! O vocem publica generis humani innocentia dignam, cui redderetur antiquum illud saeculum !

o dignus voco quam audio omnis gens qui romanus imperium incolo quisque iuxta iaceo dubius libertas quisque sui contra vis aut animus attollo o voco in continuo tio omnis mortalis mitto in qui verbum princeps rego juro o voco publicus genus humanus innocens dignus qui reddo antiquus ille saeculis


Magnam adibat aleam populus Romanus, cum incertum esset, quo se ista tua nobilis indoles daret ; iam vota publica in tuto sunt ; nec enim periculum est, ne te subita tui capiat oblivio. Facit quidem avidos nimia felicitas, nec tam temperatae cupiditates sunt umquam, ut in eo, quod contigit, desinant ; gradus a magnis ad maiora fit, et spes improbissimas complectuntur insperata adsecuti; omnibus tamen nunc civibus tuis et haec confessio exprimitur esse felices et illa nihil iam his accedere bonis posse, nisi ut perpetua sint.

magnus adeo alea populus romanus cum incertus sum quo sui iste tuus nobilis indoles do iam veto publicus in tueor sum neque enim periculum sum ne tu subeo tuus capio oblivio facio quidem avidus nimius felicitas neque tam tempero cupiditas sum umquam ut in is qui contingo desino gradus ab magnus ad magnus fio et spes improbissimas complector insperatus adsequor omnis tamen nunc civis tuus et hic confessio exprimo sum felix et ille nihil iam hic accedo bonus possum nisi ut perpetuus sum


Gloriosa virtus est in principe citra punire quam liceat. Virtus est ad vindictam necessitate trahi, non voluntate venire. Magnum quid et divinum sapit offensus clemens.

gloriosus virtus sum in princeps citer punio quam licet virtus sum ad vindicta necessitas traho non voluntas venio magnus quis et divinus sapio offendo clemens


Magnam fortunam magnus animus decet, qui, nisi se ad illam extulit et altior stetit, illam quoque infra ad terram deducit ; magni autem animi proprium est placidum esse tranquillumque et iniurias atque offensiones superne despicere. Muliebre est furere in ira, ferarum vero nec generosarum quidem prae- mordere et urguere proiectos. Elephanti leonesque transeunt, quae impulerunt; ignobilis bestiae per- tinacia est.

magnus fortuna magnus animus decet qui nisi sui ad ille effero et alo sto ille quoque infra ad terra deduco magnus autem animus proprius sum placidus sum tranquillus et injuria atque offensio supernus despicio muliebris sum furo in ira ferus verus neque generosaris quidem prae mordeo et urgeo projacio elephantus leo transeo qui impello ignobilis bestia per tinacia sum


Sed puta esse tutam crudelitatem, quale eius regnum est ? Non aliud quam captarum urbium forma et terribiles facies publici metus. Omnia maesta, trepida, confusa ; voluptates ipsae timentur; non convivia securi ineunt, in quibus lingua sollicite etiam ebriis custodienda est, non spectacula, ex quibus materia criminis ac periculi quaeritur. Apparentur licet magna impensa et regiis opibus et artificum exquisitis nominibus, quem tamen ludi in carcere iuvent ?

sed puto sum tueor crudelitas qualis is regnum sum non alius quam captaris urbs forma et terribilis facies publicus metus omnis maestus trepido confundo voluptas ipse timeo non convivium securus ineo in qui lingua sollicitus etiam ebrius custodio sum non spectaculum ex qui materia crimen atque periculum quaero appareo licet magnus impensa et regius ops et artifex exquaero nomen qui tamen ludo in carcer juvo


Non proximum illis locum tenet is, qui se ex deorum natura gerit, beneficus ac largus et in melius potens ? Hoc adfectare, hoc imitari decet, maximum ita haberi, ut optimus simul habeare.

non propior ille locus teneo is qui sui ex deus natura gero beneficus atque largus et in bonus possum hic adfectaris hic imitor decet magnus ita habeo ut bonus simul habearis


Ignovit abavus tuus victis ; nam si non ignovisset, quibus imperasset ? Sallustium et Cocceios et Deillios et totam cohortem primae admissionis ex adversariorum castris conscripsit ; iam Domitios, Messalas, Asinios, Cicerones, quidquid floris erat in civitate, clementiae suae debebat. Ipsum Lepidum quam diu mori passus est ! Per multos annos tulit ornamenta principis retinentem et pontificatum maximum non nisi mortuo illo transferri in se passus est; maluit enim illum honorem vocari quam spolium. Haec eum clementia ad salutem securitatemque perduxit;

ignosco abavus tuus vinco nam si non ignosco qui impero sallustius et cocceius et deillios et totus cohors primus admissio ex adversarius castrum conscribo iam domitius messalla asinius cicero quisquis florus sum in civitas clementia suus debeo ipse lepidus quam diu morior patior sum per multus annus fero ornamentum princeps retineo et pontificatus magnus non nisi mortuus ille transfero in sui patior sum malo enim ille honor vocaris quam spolium hic is clemens ad salus securitas perduco


Tarium, qui filium deprensum in parricidii consilio damnavit causa cognita, nemo non suspexit, quod contentus exilio et exilio delicato Massiliae parricidam continuit et annua illi praestitit, quanta praestare integro solebat ; haec liberalitas effecit, ut, in qua civitate numquam deest patronus peioribus, nemo dubitaret, quin reus merito damnatus esset, quem is pater damnare potuisset, qui odisse non poterat.

tarium qui filius deprensum in parricidium consilium damno causa cognosco nemo non suspicio qui contineo exsilium et exsilium delicatus massilia parricida contineo et annuus ille praesto quantus praesto integer soleo hic liberalitas efficio ut in qui civitas numquam desum patronus malus nemo dubito quin reus mereo damno sum qui is pater damnaris possum qui odi non possum


Cum autem virtutibus inter se sit concordia nec ulla altera melior aut honestior sit, quaedam tamen quibusdam personis aptior est. Decet magnanimitas quemlibet mortalem, etiam illum, infra quem nihil est ; quid enim maius aut fortius quam malam fortunam retundere ? Haec tamen magnanimitas in bona fortuna laxiorem locum habet meliusque in tribunali quam in plano conspicitur.

cos autem virtus inter sui sum concordia neque ullus alter bonus aut honestus sum quidam tamen quidam persona aptus sum decet magnanimitas qui mortal etiam ille infra qui nihil sum quis enim magnus aut fortis quam malus fortuna retundo hic tamen magnanimitas in bonus fortuna laxus locus habeo bonus in tribunal quam in planus conspicio


Caesaris prima tempora loquitur nec, quod te imitari velit, exemplar extra te quaerit ; principatus tuus ad gustum exigitur. Difficile hoc fuisset, si non naturalis tibi ista bonitas esset, sed ad tempus sumpta. Nemo enim potest personam diu ferre, ficta cito in naturam suam recidunt ; quibus veritas subest quaeque, ut ita dicam, ex solido enascuntur, tempore ipso in maius meliusque procedunt.

caesar primus tempus loquor neque qui tu imitor volo exemplar extra tu quaero principatus tuus ad gustus exigo difficilis hic sum si non natural tu iste bonitas sum sed ad tempus sumo nemo enim possum persona diu fero fictum cito in natura suus recido qui vereor subsum quisque ut ita dico ex solidus enascor tempus ipse in magnus bonus procedo


Item : Bonus princeps sibi dominatur, populo servit, nullius sanguinem contemnit : inimici est, sed eius, qui amicus fieri potest ; nocentis est, sed hominis. Cuiuscumque sit, quia non potuit dare, crimen putat auferre. Ideo quotiens funditur, confunditur.

item bonus princeps sui dominor populus servio nullus sanguis contemno inimicus sum sed is qui amicus fio possum noceo sum sed homo quicumque sum quia non possum do crimen puto aufero ideo quotiens fundo confundo


Et cum defixum videret nec ex conventione iam, sed ex conscientia tacentem : " Quo," inquit, " hoc animo facis ? Ut ipse sis princeps ? Male mehercules cum populo Romano agitur, si tibi ad im- perandum nihil praeter me obstat. Domum tueri tuam non potes, nuper libertini hominis gratia in privato iudicio superatus es ; adeo nihil facilius potes quam contra Caesarem advocare. Cedo, si spes tuas solus impedio, Paulusne te et Fabius Maximus et Cossi et Servilii ferent tantumque agmen nobilium non inania nomina praeferentium, sed eorum, qui imagini- bus suis decori sint ? "

et cum defigo video neque ex conventio iam sed ex conscientia taceo quo inquam hic animus facio ut ipse sum princeps mal hercules cum populus romanus ago si tu ad im perandum nihil praeter ego obsto domus tueor tuus non possum nuper libertinus homo gratia in privo iudicium supero sum adeo nihil facilis possum quam contra caesaris advocaris cedo si spes tuus solus impedio paulus tu et fabius magnus et cossus et servilius fero tantus agmen nobilis non inanis nomen praefero sed is qui imago bus suus decorus sum


haec gratum ac favorabilem reddidit, quamvis nondum subactis populi Romani cervicibus manum imposuisset; haec hodieque praestat illi famam, quae vix vivis principibus servit.

hic gratus atque favorabilis reddo quivis nondum subigo populus romanus cervix manus impono hic hodie praesto ille fama qui vix vivo princeps servio


Audita causa excussisque omnibus, et his, quae adulescens pro se dixerat, et his, quibus argue- batur, petit, ut sententiam suam quisque scriberet, ne ea omnium fieret, quae Caesaris fuisset ; deinde, priusquam aperirentur codicilli, iuravit se Tarii, hominis locupletis, hereditatem non aditurum.

audio causa excutio omnis et hic qui adulescens pro sui dico et hic qui arguo batur peto ut sententia suus quisque scribo ne is omnis fio qui caesar sum deinde priusquam aperio codicilli juro sui tarii homo locupletis hereditas non adeo


Illos ergo crudeles vocabo, qui puniendi causam habent, modum non habent, sicut in Phalari, quem aiunt non quidem in homines innocentes, sed super humanum ac probabilem modum saevisse. Possumus effugere cavillationem et ita finire, ut sit crudelitas inclinatio animi ad asperiora. Hanc clementia repellit longe iussam stare a se ; cum severitate illi convenit.

ille ergo crudelis voco qui punior causa habeo modus non habeo sicut in phalaris qui aio non quidem in homo innocens sed super humanus atque probabilis modus saevisse possum effugio cavillatio et ita finio ut sum crudelitas inclinatio animus ad asper hic clemens repello longus jubeo sto ab sui cum severitas ille convenio


Excogitare nemo quicquam poterit, quod magis decorum regenti sit quam clementia, quo- cumque modo is et quocumque iure praepositus ceteris erit. Eo scilicet formosius id esse magnificentiusque fatebimur, quo in maiore praestabitur potestate, quam non oportet noxiam esse, si ad naturae legem componitur.

excogitaris nemo quisquam possum qui magis decorus rego sum quam clemens quo cum modo is et quicumque ius praepono ceterus sum eos scilicet formosus is sum magnificentiusque fateor quo in magnus praesto potestas quam non oportet noxia sum si ad natura lex compono


Nunc profecto consentire decebat ad aequum bonumque expulsa alieni cupidine, ex qua omne animi malum oritur, pietatem integritatemque cum fide ac modestia resurgere et vitia diuturno abusa regno dare tandem felici ac puro saeculo locum.

nunc profecto consentio decet ad aequus bonus expello alienus cupido ex qui omnis animus malus orior pietas integritas cum fides atque modestia resurgo et vitio diuturnus abutor regnum do tandem felix atque purus saeculum locus


Nonne pessimus pater videbitur, qui adsiduis plagis liberos etiam ex levissimis causis compescet ? Uter autem praeceptor liberali- bus studiis dignior, qui excarnificabit discipulos, si memoria illis non constiterit aut si parum agilis in legendo oculus haeserit, an qui monitionibus et verecundia emendare ac docere malit ? Tribunum centurionemque da saevum : desertores faciet, quibus tamen ignoscitur.

nonne malus pater video qui assiduus plaga liber etiam ex levis causa compesco uter autem praeceptor liberal bus studium dignus qui excarnifico discipulus si memoria ille non consto aut si parum agilis in lego oculus haereo an qui monitio et verecundia emendo atque doceo malo tribunus centurio do saevus desertor facio qui tamen ignosco


E contrario is, cui curae sunt universa, qui alia magis, alia minus tuetur, nullam non rei publicae partem tamquam sui nutrit, inclinatus ad mitiora, etiam si ex usu est animadvertere, ostendens quam invitus aspero remedio manus admoveat,

e contrarius is qui cura sum universus qui alius magis alius paruus tueor nullus non res publicus pars tamquam suus nutrio inclino ad mitis etiam si ex usus sum animadverto ostendo quam invitus asper remedium manus admoveo


O dignum, quem in consilium patres advocarent ! O dignum, quem coheredem innocentibus liberis scriberent! Haec clementia principem decet; quocumque venerit, mansuetiora omnia faciat. Nemo regi tam vilis sit, ut illum perire non sentiat, qualiscumque pars imperii est.

o dignus qui in consilium pater advoco o dignus qui coheres innocens liber scribo hic clemens princeps decet quicumque venio mansuetiora omnis facio nemo rex tam vilis sum ut ille pereo non sentio qualiscumque pars imperium sum


Hoc quam verum sit, admonere te exemplo domestico volo. Divus Augustus fuit mitis princeps, si quis illum a principatu suo aestimare incipiat ; in communi quidem rei publicae gladium movit. Cum hoc aetatis esset, quod tu nunc es, duodevicensimum egressus annum, iam pugiones in sinum amicorum absconderat, iam insidiis M. Antonii consulis latus petierat, iam fuerat collega proscriptionis.

hic quam verus sum admoneo tu exemplum domesticus volo divus augustus sum mitis princeps si quis ille ab principatus suus aestimaris incipio in communis quidem res publicus gladius moveo cos hic aetas sum qui tu nunc sum duodevicensimum egredior annus iam pugio in sinum amicus abscondo iam insidiae m antonius consul latus peto iam sum collega proscriptio


Haec omnia non veniae, sed clementiae opera sunt. Clementia liberum arbitrium habet ; non sub formula, sed ex aequo et bono iudicat ; et absolvere illi licet et, quanti vult, taxare litem. Nihil ex his facit, tamquam iusto minus fecerit, sed tamquam id, quod constituit, iustissimum sit. Ignoscere autem est, quem iudices puniendum, non punire ; venia debitae poenae remissio est. Clementia hoc primum praestat, ut, quos dimittit, nihil aliud illos pati debuisse pronuntiet ; plenior est quam venia, honestior est.

hic omnis non venia sed clementia opus sum clemens liber arbitrium habeo non sub formula sed ex aequus et bonus iudico et absolvo ille licet et quantus volo taxaris lito nihil ex hic facio tamquam justus paruus facio sed tamquam is qui constituo iustus sum ignosco autem sum qui iudex punior non punio venia debeo poena remissio sum clemens hic primus praesto ut qui dimitto nihil alius ille patior debeo pronuntio plenus sum quam venia honestus sum


Dicet aliquis : " Pusillo animo timuit, ne videretur locum spei suae aperire velle filii damnatione." Ego contra sentio ; quilibet nostrum debuisset adversus opiniones malignas satis fiduciae habere in bona conscientia, principes multa debent etiam famae dare. Iuravit se non aditurum hereditatem.

dico aliquis pusillus animus timeo ne video locus spes suus aperio volo filius damnatio ego contra sentio qui nos debeo adverro opinio malignus satis fiducia habeo in bonus conscientia princeps multus debeo etiam fama do juro sui non adeo hereditas


O miserabilem illum, sibi certe! Nam ceteris misereri eius nefas sit, qui caedibus ac rapinis potentiam exercuit, qui suspecta sibi cuncta reddidit tam externa quam domestica, cum arma metuat, ad arma confugiens, non amicorum fidei credens, non pietati liberorum ; qui, ubi circumspexit, quaeque fecit quaeque facturus est, et conscientiam suam plenam sceleribus ac tormentis adaperuit, saepe mortem timet, saepius optat, invisior sibi quam servientibus.

o miserabilis ille sui certus nam ceterus misereo is nefas sum qui caedes atque rapina potentia exerceo qui suspicio sui cunctus reddo tam externus quam domesticus cum arma metuo ad arma confugio non amicus fides credo non pietas liberi qui ubi circumspicio quisque facio quisque facio sum et conscientia suus plenus scelus atque tormentum adaperio saepe mors timeo saepis opto invideo sui quam servio


Quoniam deorum feci mentionem, optime hoc exemplum principi constituam, ad quod formetur, ut se talem esse civibus, quales sibi deos velit. Expedit ergo habere inexorabilia peccatis atque erroribus numina, expedit usque ad ultimam infesta perniciem ? Et quis regum erit tutus, cuius non membra haruspices colligant ?

quoniam deus facio mentio optume hic exemplum princeps constituo ad qui formo ut sui talis sum civis qualis sui deus volo expedio ergo habeo inexorabilis peccatum atque error numen expedio usque ad ulter infestus pernicies et quis rex sum tueor qui non membrum haruspex colligo


" Gavisus, sibi quod advocatum invenerat, uxori quidem gratias egit, renuntiari autem extemplo amicis, quos in consilium rogaverat, imperavit et Cinnam unum ad se accersit dimissisque omnibus e cubiculo, cum alteram Cinnae poni cathedram iussisset : " Hoc," inquit, " primum a te peto, ne me loquentem interpelles, ne medio sermone meo proclames ; dabitur tibi loquendi liberum tempus.

gaudeo sui qui advoco invenio uxor quidem gratia ago renuntiaris autem extemplo amicus qui in consilium rogo impero et cinna unus ad sui arcesso dimitto omnis e cubiculum cum alter cinna pono cathedra iubeo hic inquam primus ab tu peto ne ego loquor interpello ne medium sermo meus proclamo do tu loquor liber tempus


Hoc, quod parenti, etiam principi faciendum est, quem appellavimus Patrem Patriae non adulatione vana adducti. Cetera enim cognomina honori data sunt ; Magnos et Felices et Angustos diximus et ambitiosae maiestati quidquid potuimus titulorum congessimus illis hoc tribuentes ; Patrem quidem Patriae appellavimus, ut sciret datam sibi potestatem patriam, quae est temperantissima liberis consulens suaque post illos reponens.

hic qui parens etiam princeps facio sum qui appello pater patria non adulatio vanus adduco ceterus enim cognomino honor do sum magnus et felix et angustus dico et ambitiosus maiestas quisquis possum titulus congero ille hic tribuo pater quidem patria appello ut scio do sui potestas patria qui sum tempero liber consulo suum post ille repono


Ergo quemadmodum religio deos colit, superstitio violat, ita clementiam mansuetudinemque omnes boni viri praestabunt, misericordiam autem vitabunt ; est enim vitium pusilli animi ad speciem alienorum malorum succidentis. Itaque pessimo cuique familiarissima est ; anus et mulierculae sunt, quae lacrimis nocentissimorum moventur, quae, si liceret, carcerem effringerent. Misericordia non causam, sed fortunam spectat; clementia rationi accedit.

ergo quemadmodum religio deus colo superstitio violo ita clementia mansuetudo omnis bonus vir praesto misericordia autem vito sum enim vitium pusillus animus ad species alienus malus succido itaque malus quisque familiaris sum anus et muliercula sum qui lacrima noceo moveo qui si licet carcer effringo misericordia non causa sed fortuna specto clemens ratio accedo


Longius videtur recessisse a proposito oratio mea, at mehercules rem ipsam premit. Nam si, quod adhuc colligit, tu animus rei publicae tuae es, illa corpus tuum, vides, ut puto, quam necessaria sit clementia; tibi enim parcis, cum videris alteri parcere. Parcendum itaque est etiam improbandis civibus non aliter quam membris languentibus, et, si quando misso sanguine opus est, sustinenda est manus, ne ultra, quam necesse sit, incidat.

longus video recedo ab propono oratio meus at hercules res ipse premo nam si qui adhuc colligo tu animus res publicus tuus sum ille corpus tuus video ut puto quam necessarius sum clemens tu enim parco cum video alter parco parco itaque sum etiam improbandis civis non aliter quam membrum langueo et si quando mitto sanguis opus sum sustineo sum manus ne ultra quam necesse sum incido


" Egone ex omnibus mortalibus placui electusque sum, qui in terris deorum vice fungerer ? Ego vitae necisque gentibus arbiter; qualem quisque sortem statumque habeat, in mea manu positum est ; quid cuique mortalium fortuna datum velit, meo ore pronuntiat ; ex nostro responso laetitiae causas populi urbesque concipiunt ; nulla pars usquam nisi volente propitioque me floret; haec tot milia gladiorum, quae pax mea comprimit, ad nutum meum stringentur ; quas nationes funditus excidi, quas transportari, quibus libertatem dari, quibus eripi, quos reges mancipia fieri quorumque capiti regium circumdari decus oporteat, quae ruant urbes, quae oriantur, mea iuris dictio est.

ego ex omnis mortalis placeo eligo sum qui in terra deus vicus fungor ego vita nex gens arbiter qual quisque sors sto habeo in meus manus pono sum quis quisque mortalis fortuna do volo meus os pronuntio ex noster respondeo laetitia causa populus urbs concipio nullus pars usquam nisi volo propitio ego floreo hic tot mille gladius qui pax meus comprimo ad nutus meus stringo qui natio fundus excido qui transportaris qui libertas do qui eripio qui rex mancipium fio quisque caput regius circumdaris decus oportet qui ruo urbs qui orior meus ius dictio sum


Huic contrariam imperiti putant severitatem ; sed nulla virtus virtuti contraria est. Quid ergo opponitur clementiae ? Crudelitas, quae nihil aliud est quam atrocitas animi in exigendis poenis. " Sed quidam non exigunt poenas, crudeles tamen sunt, tamquam qui ignotos homines et obvios non in compendium, sed occidendi causa occidunt nec interficere contenti saeviunt, ut Busiris ille et Procrustes et piratae, qui captos verberant et in ignem vivos imponunt." Haec crudelitas quidem ;

hic contrarius imperitus puto severitas sed nullus virtus virtus contrarius sum quis ergo oppono clementia crudelitas qui nihil alius sum quam atrocitas animus in exigo poenio sed quidam non exigo poena crudelis tamen sum tamquam qui ignotus homo et obvius non in compendium sed occaedes causa occaedes neque interficio contendo saevio ut busiris ille et procrusto et pirata qui capio verbero et in ignis vivus impono hic crudelitas quidem


Hoc est, quare vel maxime abominanda sit saevitia, quod excedit fines primum solitos, deinde humanos, nova supplicia conquirit, ingenium advocat ut instrumenta excogitet per quae varietur atque extendatur dolor, delectatur malis hominum ; tunc illi dirus animi morbus ad insaniam pervenit ultimam, eum crudelitas versa est in voluptatem et iam occidere hominem iuvat.

hic sum quare vel magnus abominor sum saevitia qui excedo finis primus soleo deinde humani novo supplicium conquaero ingenium advoco ut instrumentum excogito per qui vario atque extendo dolor delecto malus homo tunc ille dirus animus morbus ad insanio pervenio ulter is crudelitas verso sum in voluptas et iam occaedes homo juvo


Quod si di placabiles et aequi delicta potentium non statim fulminibus persequuntur, quanto aequius est hominem hominibus praepositum miti animo exercere imperium et cogitare, uter mundi status gratior oculis pulchriorque sit, sereno et puro die, an cum fragoribus crebris omnia quatiuntur et ignes hinc atque illinc micant ! Atqui non alia facies est quieti moratique imperii quam sereni caeli et nitentis.

qui si deus placabilis et aequum delictum potens non statim fulmen persequor quantus aequus sum homo homo praepono mitis animus exerceo imperium et cogito uter mundus status gratus oculus pulcher sum serenus et purus dies an cum fragor creber omnis quatio et ignis hinc atque illinc mico atqui non alius facies sum quiesco moror imperium quam serenus caelum et niteo


Adice, quod sapiens et providet et in expedito consilium habet; numquam autem liquidum socerumque ex turbido venit. Tristitia inhabilis est ad dispiciendas res, utilia excogitanda, periculosa vitanda, aequa aestimanda ; ergo non miseretur, quia id sine miseria animi non fit.

adicio qui sapio et provideo et in expedio consilium habeo numquam autem liquidus socer ex turbidus venio tristitia inhabilis sum ad dispicio res utilis excogito periculosus vito aequus aestimo ergo non misero quia is sine miseria animus non fio


Hoc est ignoscere, eum scias multos futuros, qui pro te nascantur et tibi sanguine alieno gratificentur, non dare tantum salutem, sed praestare.

hic sum ignosco is scio multus sum qui pro tu nasco et tu sanguis alienus gratificor non do tantus salus sed praesto


Adice nunc, quod privatos homines ad accipiendas iniurias opportuniores acceptarum patientia facit, regibus certior est ex mansuetudine securitas, quia frequens vindicta paucorum odium opprimit, omnium irritat.

adicio nunc qui privo homo ad accipio injuria opportunus acceptaris patientia facio rex certus sum ex mansuetudo securitas quia frequens vindicta paucus odium opprimo omnis irrito


Ac nescio quomodo ingenia in immani et invisa materia secundiore ore expresserunt sensus vehementes et concitatos ; nullam adhuc vocem audii ex bono lenique animosam. Quid ergo est ? Ut raro, invitus et cum magna cunctatione, ita aliquando scribas necesse est istud, quod tibi in odium litteras adduxit, sed, sicut facis, cum magna cunctatione, cum multis dilationibus.

atque nescio quomodo ingenium in immanis et invideo materia secundus os exprimo sensus vehemens et concito nullus adhuc voco audio ex bonus lenio animosus quis ergo sum ut rarus invitus et cum magnus cunctatio ita aliquando scribo necesse sum iste qui tu in odium littera adduco sed sicut facio cum magnus cunctatio cum multus dilatio


hoc sapienti ne in suis quidem accidet calamitatibus, sed omnem fortunae iram reverberabit et ante se franget; eandem semper faciem servabit, placidam, inconcussam, quod facere non posset, si tristitiam reciperet.

hic sapio ne in suus quidem accido calamitas sed omnis fortuna ira reverbero et ante sui frango idem semper facies servo placidus inconcussus qui facio non possum si tristitia recipio


Tarius quidem eodem die et alterum heredem perdidit, sed Caesar libertatem sententiae suae redemit ; et postquam approbavit gratuitam esse severitatem suam, quod principi semper curandum est, dixit relegandum, quo patri videretur.

tarius quidem idem dies et alter heres perdo sed caesar libertas sententia suus redimo et postquam approbo gratuitus sum severitas suus qui princeps semper curo sum dico relego quo pater video


Crudelitas minime humanum malum est indignumque tam miti animo ; ferina ista rabies est sanguine gaudere ac vulneribus et abiecto homine in silvestre animal transire. Quid enim interest, oro te, Alexander, leoni Lysimachum obicias an ipse laceres dentibus tuis ? Tuum illud os est, tua illa feritas. O quam cuperes tibi potius ungues esse, tibi rictum illum edendorum hominum capacem ! Non exigimus a te, ut manus ista, exitium familiarium certissimum, ulli salutaris sit, ut iste animus ferox, insatiabile gentium malum, citra sanguinem caedemque satietur ; clementia iam vocatur, ad occidendum amicum cum carnifex inter homines eligitur.

crudelitas paruus humanus malus sum indignus tam mitis animus ferina iste rabio sum sanguis gaudeo atque vulnus et abicio homo in silvestris animal transeo quis enim intersum oro tu alexander leo lysimachus obicio an ipse lacero dens tuus tuus ille os sum tuus ille ferio o quam cupio tu potis unguis sum tu ringor ille edo homo capax non exigo ab tu ut manus iste exitium familiaris certus ullus salutaris sum ut iste animus ferox insatiabilis gens malus citer sanguis caedes satio clemens iam voco ad occaedes amicus cum carnifex inter homo eligo


Civitatis autem mores magis corrigit parcitas animadversionum; facit enim consuetudinem peccandi multitudo peccantium, et minus gravis nota est, quam turba damnationum levat, et severitas, quod maximum remedium habet, adsiduitate amittit auctoritatem.

civitas autem mos magis corrigo parco animadversio facio enim consuetudo pecco multitudo pecco et paruus gravis nosco sum quam turba damnatio levo et severitas qui magnus remedium habeo adsiduitas amitto auctoritas


Quemadmodum totum corpus animo deservit et, cum hoc tanto maius tantoque speciosius sit, ille in occulto maneat tenuis et in qua sede latitet incertus, tamen manus, pedes, oculi negotium illi gerunt, illum haec cutis munit, illius iussu iacemus aut in- quieti discurrimus, cum ille imperavit, sive avarus dominus est, mare lucri causa scrutamur, sive ambitiosus, iam dudum dextram flammis obiecimus aut voluntarii terram subsiluimus, sic haec immensa multitudo unius animae circumdata illius spiritu regitur, illius ratione flectitur pressura se ac fractura viribus suis, nisi consilio sustineretur.

quemadmodum totus corpus animus deservio et cum hic tantus magnus tantus speciosus sum ille in occulo maneo tenuis et in qui sedes latito incertus tamen manus pes oculus negotium ille gero ille hic cutis munio ille iussus jaceo aut in quiesco discurro cum ille impero sive avarus dominus sum mare lucrum causa scrutor sive ambitiosus iam dudum dexter flamma objacio aut voluntarius terra subsilio sic hic immensus multitudo unus anima circumdo ille spiritus rego ille ratio flecto premo sui atque frango vis suus nisi consilium sustineo


Non decet regem saeva nec inexorabilis ira, non multum enim supra eum eminet, cui se irascendo exaequat ; at si dat vitam, si dat dignitatem periclitantibus et meritis amittere, facit, quod nulli nisi rerum potenti licet ; vita enim etiam superiori eripitur, numquam nisi inferiori datur.

non decet rex saevus neque inexorabilis ira non multus enim supra is emineo qui sui irasco exaequo at si do vita si do dignitas periclitor et meritum amitto facio qui nullus nisi res potens licet vito enim etiam superus eripio numquam nisi inferus do


Nostros motus pauci sentiunt, prodire nobis ac recedere et mutare habitum sine sensu publico licet ; tibi non magis quam soli latere contingit. Multa circa te lux est, omnium in istam conversi oculi sunt. Prodire te putas ? Oriris.

noster moueo paucus sentio prodeo nos atque recedo et muto habitus sine sentio publicus licet tu non magis quam solus lateo contingo multus circa tu lux sum omnis in iste converro oculus sum prodeo tu puto orior


Nulla regi gloria est ex saeva animadversione (quis enim dubitat posse ?), at contra maxima, si vim suam continet, si multos irae alienae eripuit, neminem suae impendit.

nullus rex gloria sum ex saevus animadversio quis enim dubito possum at contra maximus si vis suus contineo si multus ira alienus eripio nemo suus impendo


Matura talem virum a tergo sequitur aversio, odia, venena, gladii; tam multis periculis petitur, quam multorum ipse periculum est, privatisque non numquam consiliis, alias vero consternatione publica circumvenitur. Levis enim et privata pernicies non totas urbes movet ; quod late furere coepit et omnes appetit, undique configitur.

maturo talis vir ab tergum sequor aversio odium veneno gladius tam multus periculum peto quam multus ipse periculum sum privo non numquam consilium alius verus consternatio publicus circumvenio levis enim et privo pernicies non totus urbs moveo qui latus furo coepio et omnis appeto undique configo


Est ergo, ut dicebam, clementia omnibus quidem homini- bus secundum naturam, maxime tamen decora imperatoribus, quanto plus habet apud illos, quod servet, quantoque in maiore materia apparet. Quantulum enim nocet privata crudelitas ! Principum saevitia bellum est.

sum ergo ut dico clemens omnis quidem homo bus secundus natura magnus tamen decus imperator quantus multus habeo apud ille qui servo quantus in magnus materia appareo quantulis enim noceo privo crudelitas princeps saevitia bellum sum


Est haec summae magnitudinis servitus non posse fieri minorem; sed cum dis tibi communis ipsa necessitas est. Nam illos quoque caelum alligatos tenet, nec magis illis descendere datum est quam tibi tutum ; fastigio tuo adfixus es.

sum hic summa magnitudo servio non possum fio paruus sed cum deus tu communis ipse necessitas sum nam ille quoque caelum alligo teneo neque magis ille descendo do sum quam tu tueor fastigium tuus affigo sum


Etiam si quis tam bene iam purgavit animum, ut nihil obturbare eum amplius possit ac fallere, ad innocentiam tamen peccando pervenit.

etiam si quis tam bene iam purgo animus ut nihil obturbaris is amplus possum atque fallo ad innocentia tamen pecco pervenio


O ne ille, cui contingit, ut sibi quoque vivere debeat ; in hoc adsiduis bonitatis argumentis probavit non rem publicam suam esse, sed se rei publicae. Quis huic audeat struere aliquod periculum ? Quis ab hoc non, si possit, fortunam quoque avertere velit, sub quo iustitia, pax, pudicitia, securitas, dignitas florent, sub quo opulenta civitas copia bonorum omnium abundat ? Nec alio animo rectorem suum intuetur, quam, si di immortales potestatem visendi sui faciant, intueamur venerantes colentesque. Quid autem ?

o ne ille qui contingo ut sui quoque vivo debeo in hic assiduus bonitas argumentum probo non res publicus suus sum sed sui res publicus quis hic audeo struo aliqui periculum quis ab hic non si possum fortuna quoque averto volo sub quo iustitia pax pudicitia securitas dignitas floreo sub quo opulentus civitas copia bonus omnis abundo neque alius animus rector suus intueor quam si deus immortalis potestas viso suus facio intueor veneror colo quis autem


Natura contumax est humanus animus et in contrarium atque arduum nitens sequiturque facilius quam ducitur ; et ut generosi ac nobiles equi melius facili freno reguntur, ita clementiam voluntaria innocentia impetu suo sequitur, et dignam putat civitas, quam servet sibi. Plus itaque hac via proficitur.

natura contumax sum humanus animus et in contrarius atque arduus niteo sequor facilis quam duco et ut generosus atque nobilis equus bonus facilis freno rego ita clementia voluntarius innocens impetus suus sequor et dignus puto civitas quam servo sui multus itaque hic via proficio


Cetera omnia, quae, qui miserentur, volo facere, libens et altus animo faciet ; succurret alienis lacrimis, non accedet ; dabit manum naufrago, exuli hospitium, egenti stipem, non hanc contumeliosam, quam pars maior horum, qui misericordes videri volunt, abicit et fastidit, quos adiuvat, contingique ab iis timet, sed ut homo homini ex communi dabit ; donabit lacrimis maternis filium et catenas solvi iubebit et ludo eximet et cadaver etiam noxium sepeliet, sed faciet ista tranquilla mente, vultu suo.

ceterus omnis qui qui misereor volo facio libet et altus animus facio succurro alienus lacrima non accedo do manus naufragus exulis hospitium egeo stips non hic contumeliosus quam pars magnus hic qui misericors video volo abicio et fastidio qui adjuvo contingo ab is timeo sed ut homo homo ex communis do dono lacrima maternus filius et cateno solvo jubeo et ludo eximo et cadaver etiam noxius sepelio sed facio iste tranquillus mens vultus suus


Constituit se ab eo vindicare et consilium amicorum advocari iussit. Nox illi inquieta erat, cum cogitaret adulescentem nobilem, hoc detracto integrum. Cn. Pompei nepotem, damnandum ; iam unum hominem occidere non poterat, cui M. Antonius proscriptionis edictum inter cenam dictarat.

constituo sui ab is vindicaris et consilium amicus advocaris iubeo nox ille inquietus sum cum cogito adulescens nobilis hic detraho integer cn pompejus nepos damno iam unus homo occaedes non possum qui m antonius proscriptio edictum inter cena dicto


Nam quemadmodum non est magni animi, qui de alieno liberalis est, sed ille, qui, quod alteri donat, sibi detrahit, ita clementem vocabo non in aheno dolore facilem, sed eum, qui, cum suis stimulis exagitetur, non prosilit, qui intellegit magni animi esse iniurias in summa potentia pati nec quicquam esse gloriosius principe impune laeso.

nam quemadmodum non sum magnus animus qui de alienus liberalis sum sed ille qui qui alter dono sui detraho ita clemens voco non in aenus dolor facilis sed is qui cum suus stimulus exagito non prosilio qui intellego magnus animus sum injuria in summus potentia patior neque quisquam sum gloriosus princeps impunis laedo


" Interpellavit tandem illum Livia uxor et : " Admittis," inquit, " muliebre consilium ? Fac, quod medici solent, qui, ubi usitata remedia non procedunt, temptant contraria. Severitate nihil adhuc proiecisti; Salvidienum Lepidus secutus est. Lepidum Murena, Murenam Caepio, Caepionem Egnatius, ut alios taceam, quos tantum ausos pudet. Nunc tempta, quomodo tibi cedat clementia; ignosce L. Cinnae. Deprensus est; iam nocere tibi non potest, prodesse famae tuae potest.

interpello tandem ille livius uxor et admitto inquam muliebris consilium facio qui medicus soleo qui ubi usitor remedio non procedo tento contrarius severitas nihil adhuc projacio salvidienum lepidus sequor sum lepidus murena murena caepio caepio egnatius ut alius taceo qui tantus audeo pudeo nunc tento quomodo tu cedo clemens ignosco l cinna deprensus sum iam noceo tu non possum prosum fama tuus possum