qui magneta secant: solis honor ille, metallo

qui magneta seco sol honor ille metallum


Quid, cum praeteritis inuisa penatibus inquit

quis cum praetereo inuideo penates inquam


Hannibal abrupto transgressus foedere ripas

hannibal abrumpo transgredior foedus ripa


clamantemque ferens calcata per agmina portat.


uertere, nunc donis. primus sumpsisse laborem,


Maeoniaeque decus quondam Vetulonia gentis.


ite dolos contra, gensque astu fallere laeta


ni telum aduersos nati uenisset in artus.


Taurea cornipedem fugiens minitantia fata.


post Trebiam statuis tam turpi funere dignum?

post trebia statuo tam turpis funus dignus


tot fusis acie, stare inter proelia nullis

tot fundo acies sto inter proelio nullus


Cydnus agit, iuga Pyrenes uenatibus acer


Romani Murrus belli mora. foedera, faxo,

romanus murrus bellum mora foedero facio


hoste super fuso subita cecidere ruina.


atque opibus sancite modum. pax optima rerum


namque aderat toto ore ferens iramque minasque


At grauida arcanis Cymes anus attigit ore


ferre ualent, cum frons propior lumenque corusco

fero ualeo cum frons propior lumen corusco


diuersum patrias fugit cum deuius oras,


et iuuenis magno generatus Hamilcare duras

et iuuenis magnus genero hamilcaris duro


addam etiam, flaua Thybris quas inrigat unda,

addo etiam flavus thybris qui inrigo unda


terque suam Dido, ter cum clamore uocarat


uidere Eoi, monstrum admirabile, Seres


quantaque supplicia et qualis exhausimus iras!

quantus supplicium et qualis exhaurio ira


tecta cute et uenis male iuncta trementibus ossa

tectum cutis et uena malus iungo tremo os


tunc, quotiens patriae rerumque pericula poscent,

tunc quotiens patria res periculum posco


sancit et obtectus senium fera proelia miscet.

sancio et obtego senium ferus proelio misceo


Laomedontiadum non desperauerit urbi.


atque amplexa cadunt ardentis corpora ramos.


inuasere truces capientem proelia campum


immitis condebat Hiems, blandisque salubre


atque ubi turbantem leuioris ense cateruas


in sese redit, hac, casso ducente labore,


Miscebat campum, membrorum in proelia portans


Ausoniae est, alter Poenis. trahit omnia secum

ausonia sum alter poenus traho omnis sui


culmina desierant, toruos cum uersus ad urbem


accitas propere castris in proelia consul

accio properus castrum in proelio consul


saetigeros arcere sues. nec discolor ulli

saetigeros arceo sus neque discolor ullus


Marcellus classem Zanclaeis appulit oris.


passim signa iacent, quae Samnis belliger, et quae

passim signum iaceo qui samnis belliger et qui


qui Carmentis opes et regna Euandria seruas,

qui carmentis ops et regnum euandrius servo


Quem postquam rapidum uidit procedere castris

qui postquam rapidus uideo procedo castrum


fluminea sonipes religatus ducitur alno,


et iuxta sagulo circumuolitare rubenti


stridit Tartareae nigro sub pectore diuae


fata placet? ueniet quondam felicior aetas,


cum fletu canit et ueneratur facta iacentum.


tunc, quos a niueis exegit Luna metallis,


atque Apono gaudens populus, seu bella cieret

atque aponus gaudeo populus seu bellum cieo


consilio uiridis, sed belli serus, Ilertes.

consilium uiridis sed bellum serus ilertes


Hannibal Ausonia genitus si sede fuisset,


fleuissem ducis et, nulla quos morte nec igni


seruat turba gradus. pendent ex ore loquentum,

seruo turba gradus pendeo ex os loquentum


fors dabat) adfixa sternit per tegmina nare.


spumeus admorsu gauderet mandere ferrum.


huc atque huc it summa seges nutansque uicissim

huc atque huc eo summus seges nuto vicissim


ille Iubam Thapsumque patrem clarumque Micipsam


halitus erumpens taetrum expirabat odorem.


Arcas in Herculeos mater uentura nepotes.


armaque Dulichia proauis portata Zacyntho


ille, ubi torreret subiectis corpora flammis,


Phoebei Soractis honor Carmelus agebat.


haud quaquam magni est animi decus. huc, age, adeste.

haud quisquam magnus sum animus decus huc ago adsum


Tartareis immerge uadis aut obrue ponto.’

tartareus immergo uadum aut obruo pontus


auerso rapitur sinuata per aequora curru.


prolatare diem. sedeamne, ut nouerit una


ne crede emensum leuia ob discrimina pontum.

ne credo emetior levis ob discrimino pontus


celsus ceu prima reflorescente iuuenta


dumque audit lacrimans hostilia funera Paulus,

dum audio lacrimo hostilis funero paulus


et ferimus, digno quaecumque est nomine, turba

et ferio digno quicumque sum nomen turba


Interea uoces Iouis atque oracula portans

interea uox iuppiter atque oraculum porto


ipsa manu properans ad uisa pianda bidentis;


at durae inuigilant mentes molemque reponunt,


uertere iam uires tandem placet. Hannibal unus

verto iam uis tandem placeo hannibal unus


anxius euentus, nunc ferro frangere coetum

anxius euentus nunc ferrum frango coitus


Marcellum fastis labem suffragia caeca


nec tamen euasisse datur; nam uerbera Erinys


nudus opum, sed cui caelum terraeque paterent.


obuersam spectans ora ad Phaethontia prolem,

obverto specto os ad phaethontius proles


agmina, suspiciens caelum Nil amplius inquit

agmen suspicio caelum nihil amplus inquam


Ilia prima uadis sacro se coniugis antro

ilium primus uadum sacro sui coniunx antrum


nescio qui deus. at quae me ad grauiora reseruat!

nescio qui deus at qui ego ad grauis reservo


pandere nec dictis bellantum aequare calorem.

pando neque dictum bellantum aequaris calor


certauere palam rumpenti foedera Poeno


carceribus nondum reseratis, mobile uulgus


Aetolae rursus Teucris pugnabitis umbrae.


ac iam diffusus uacua bellator in unda

atque iam diffundo uacuus bellator in unda


bellantis curui rapiebat in aera ferri


quos iuuet et longo sonipes spectatus in aeuo.

qui iuuo et longus sonipes specto in aevum


praecedens prisca exequias decorabat imago


bellorum, nec non Marti delecta iuuentus.

bellum neque non martius delecto iuuentus


urbis deletae. fremit amens corde sub imo


optabit cecidisse manu, ferroque negato


in praeceps magna propulsus mole ruentum

in praeceps magnus propello moles ruentum


longum in Dardanios finis iter atque niualem

longus in dardanius finis iter atque niual


hac auidas mentes ac barbara corda rapina

hic avidus mens atque barbarum cor rapina


soluitur omne decus leto, niueosque per artus

solvo omnis decus letum niveus per artus


haec postquam dicta, et casus patuere metusque,

hic postquam dictum et casus pateo metus


Priamidae intremuere metu. tum pignora pacis


tum quassans caput Haud umquam tibi Iuppiter, inquit

tum quasso caput haud umquam tu iuppiter inquam


forsitan et pugnas ueniat germanus in ipsas.

forsitan et pugna uenio germanus in ipse


et dictus pariter caedis maerentibus auctor,


dignum te seruent memorando fine uigorem,


seruat et Ionio luitur curuata profundo,


et iam dispersis Romana per agmina signis

et iam dispermulceo romanus per agmen signum


expulit in terras, sequitur cum murmure molem

expello in terra sequor cum murmur moles


pulsibus et ualido superabat remige uentos.


impolluta fides! peterem cum uictor adesum


religio et saeuas componit numine mentis,


arma, arma Hannibalemque uolunt. ruit undique uulgus

arma arma hannibal uolo ruo undique uulgus


staturum ante tuos currus promisimus urbi?


conuertit, prolesque ducis qua parte decora


ille ope Maeonia et populo succinctus Etrusco

ille ops maeonius et populus succingo etruscus


et fractis rebus uiolentior ultima uirtus.


contremuere acies. ater, qua pectora flectit

contremisco acies ater qui pectus flecto


ac ueluti, summo uenator densa Picano

atque ueluti superus venator densus picanus


atque effusa cauis exesi pumicis antris


iam solitum aequali ludo committere equestris


namque ut fatiferos conuerti prospicit arcus,

namque ut fatifer converto prospicio arcus


Immo, ait ‘ut noscant gentes, immania quantum


haud equidem dignum memet, quae tristia uidi,

haud equidem dignus ego qui tristis uideo


et fontis, Arethusa, tuos, ad bella uocari


rector erat Pylius bellis aetate secunda.


‘ante urbes standi Graias, oblite tuorum


Stabat cum primis mediae certamine pugnae


surgebat cumulis etiam tum prorutus agger,


maiorum, et Poenis urbi imperitare negatum.


sperauisse queri, atque uno sibi uulnere posse

spero queror atque unus sui uulnus possum


Hic dum Italum ductorem astu Teucrosque fatigat,


imperio carcer. perge ac primordia tanta

imperium carcer pergo atque primordius tantus


atque utinam amissum reparet decus!’ inde citato

atque utinam amitto reparo decus inde cito


uicini montis scopulisque horrentia saxa


interea uelamen erit. si pellere nostris


Atque ea Cunctator pensabat ab aggere ualli

atque is cunctator penso ab aggero valles


unanimique simul patrui. ruit ipse per umbram

unanimus simul patruus ruo ipse per umbra


fulmineus ceu Spartanis latratibus actus,


nudatis rapit arma uiris uoluensque per orbem


tum pueris dulce adridens: ‘Eat improba Iuno

tum puer dulcis adrideo eo improbus juno


procurrit fluctus, elataque turba fauore


pugnabat natura soli, paruoque superne


exuret ductor scelus, aut quae digna renatos


tendentum palmas lacrimantiaque ora parentum.


late cedit Hiber, pietasque insignis et aetas

latus cedo hiber pietas insignis et aetas


ac miseri fluitant reuomentes aequora nautae.


Concilium uocat augustum castaque beatos


nunc trepidos ac terga mala formidine uersos

nunc trepidus atque tergum malus formido verro


insignem fecisse locum, reuocandus ab atris


nescius, accepit miserae si iura carinae,


Longo miles ait ‘quateret cum Teucria bello

longus miles aio quatio cum teucrius bellum


is trepido ac lituum tinnitu stare neganti


credant esse metum) laxis seruatur omissa


et demigrantem Tarpeia sede Tonantem.’


necnon et proprio uenerantur Pallada dono

necnon et proprius veneror pallada donum


captiua arma procul celsa fulgentia prora.

captivus arma procul celsus fulgeo prora


consulta atque alio positas spectabat in orbe,

consulo atque alius pono specto in orbis


et patria inuehitur sublimi tecta triumpho.

et patria inveho sublimis tectum triumphus


interdum aduerso glomeratas turbine Corus


colligat et rabiem prenso consumat in hoste.

colligo et rabies prehenso consumo in hostis


iamque adeo magni repetam primordia motus.


nec portus Ithacae, Laertia regna, Samenque

neque portus ithaca laertius regnum samos


anne iterum Hannibalem dedi placet? atra ueneno

annus iterum hannibal do placeo ater uenenum


Massylis regnator erat ditissimus oris


rerum extrema iubent, huc confugere pauentes,


donec fulmineo partus uestigia cursu


arbitrium pugnae properanti in fata negasset.


quantos funeribus uestris gens Itala passim


tum uero infelix, mentem furiata dolore,


‘Caelicolum genetrix, numen, quod numina nobis


‘His, soror, in tectis longae indulgere quieti,

hic soror in tectum longus indulgeo quiesco


gramineas undis statuit socialibus aras,


uirgineum increpitat miscentem bella furorem


cogebat, nunc coniunctas astringere nodis


arma reuertentis pompa gestata Camilli,


expediet tempus. nec enim sunt talia rerum


Hannibalem aequando. tantus tunc, Poene, fuisti.


ac sibi quisque: ‘Videsne? uidesne, ut in agmine primo

atque sui quisque video video ut in agmen primus


Hannibali putet esse parem. feruore carentes


nec pudeat picto fultum iacuisse cubili,


matronae puerique ruunt maestumque senatus


ceu pater Oceanus cum saeua Tethye Calpen

ceu pater oceanus cum saeuus tethys calpe


uexerunt Zephyri Tyrioque dedere furori.


coniecto fodit ense super: uomit ille calentem

conicio fodio ensis super vomo ille caleo


nunc uersos agit a tergo stridentibus alis,


Aurora obscuri tergebat nubila caeli


ante oculos uisa est extrema precantis imago.


ille modum superis in Punica castra fauoris

ille modus superi in punicus castrum favor


hinc atque hinc iaculo deuoluitur Allius acto:

hinc atque hinc jaculus devolvo allius ago


nil ualui precibus. solos sibi cepit uterque,

nihil ualui prex solus sui capio uterque


sanguine parta capit: phaleris hic pectora fulget,

sanguis pario capio phalerae hic pectus fulgeo


ore simul ceruix: iuuit punire feroci


armorum genus, et stantem super omnia tela


At noua Elissaei iurato foedera patres


iuxta lecta manus, iuuenes in Marte probati,


ad finem uentum, et claudenda est ianua belli.’

ad finis uenio et claudeo sum ianua bellum


nondum sat firmo catuli certamina dente.

nondum satis firmus catulis certamen dens


uel Tyriae quondam regnata mapalia genti


abstulerat Fors arma. tamen certamine nudo


Eridani uoluuntur aquis, inhumata iuuentus.’


nuntiat et praedam pleno trahit agmine Mago.

nuntio et praeda plenus traho agmen magus


floruerat primo clarus pugnator in aeuo,


singultantem animam; nos, nos contra ibimus hostem,


fortunam Libyci Mauors, disiectaque crinem


Carthago ante oculos turrita celsa figura,

carthago ante oculus turritus celsus figuro


exhausti: nam porticibus signata manebant,


haud secus Eridani stagnis ripaue Caystri

haud secus eridanus stagnum ripa caystros


an tanti Carthago foret. sic deinde profatur:

an tantus carthago sum sic deinde profor


tum Garadum largumque comae prosternit Adherben

tum garadum largus coma prosterno adherben


obscuro quamuis cursu, Cynosura, ualeres.


tangere iam Thybrim. nam dum nos augur et extis

tango iam thybris nam dum nos augur et exta


par omnis simul ira rapit, certantque ruuntque.


aut hydro imbutas, bis noxia tela, sagittas

aut hydrus imbuo bis noxius telum sagitto


perfractas Alpes passamque infanda Saguntum,


dum cineri titulum memorandaque nomina bustis


mercandi dextras largus belloque parata


Teleboum medio surgunt qua regna profundo

teleboum medium surgo qui regnum profundo


ne dulcis spoliate domos, castrisque potentum


turbatus Libyae ductor, uisoque cruore,


immugit penitus conuulsis ima cauernis


haud ulli durant uisus aequare uolantem.


gentibus ostendi, creuit tua carmine uirtus.’


concurrunt lectosque uiros hortantur et orant


correptam flammis inuoluit ouantibus alnum.


tandem inter gemitus miserae erupere querelae:

tandem inter gemitus miser erumpo querela


praescia Cannarum Iuno atque elata futuris.

praescius cannaris juno atque effero sum


ante omnis ductor patriis insignis in armis

ante omnis ducto patrius insignis in arma


sanctius Iliaca seruata est Phoebade uirgo.’

sancio iliacus seruata sum phoebas uirgo


Roma oculis, creduntque ducis sollertibus actis


huc omnis cantus Phoebumque uocate parentem.


mille uiros, nulli uictus uel ponere castra


aurato matres adsuetae pectine mitem


Atque hic Elysio tendentem limite cernens


seruabat tacito, non felix Curio, leto.


in luctum similem antiquo. turbata repente


Hannibali uocem, sollers nutrire furores,


hinc atque hinc acies media pugnare ruina.

hinc atque hinc acies medius pugno ruina


Ausoniam fore, nec ueniae spem Marte subactis:

ausonia sum neque venia spes mars subigo


magnum aliquid tibi, si patriae uis credere fatis,

magnus aliquis tu si patria uolo credo fatum


qui nobis, memini, ad Cannas laetissimus irae


Iamque in palantis ac uersos terga feroces


Sidonius ductor, tergo sublimis ab alto


qui deus infernis quemquam nostrum eximat umbris?’

qui deus infernus quisquam nos eximo umbra


nunc superos, ne Flaminio, nunc deinde precari

nunc superus ne flaminius nunc deinde precor


usque ad nostra ferus penetrauit uiscera mucro?

usque ad noster ferus penetro uiscera mucro


aduentabat, agens crepitantibus agmina caetris


allatum Hannibali consultaque ferre senatus


Nec minus infelix culpae grandique pudore

neque paruus infelix culpa grandis pudor


en age, si quid inest animo par fortibus ausis,

en ago si quis insum animus par fortis audeo


cogebatur ope et senio torpescere rerum.


ore adportabat, tanto per limina templi


inde ubi mandatas effudi pectore uoces,


facta uirum sileo. rege haec et foedere et annis

facio uir sileo rex hic et foedus et annus


dat chlamydem stratumque ostro, quem ceperat ipse


‘Accipite infaustum Libyae euentuque priori


et macie in galeis abscondunt ora, malusque,


pax erit. exposcunt Libyes nobisque dedere


amplexus, uenerande, tuos. sed uana recordor

amplector veneror tuus sed uanus recordor


has inter formas coniunx Iunonis Auernae


cum populis pariter conuulsis transtulit urbes.

cum populus pariter convulsus transfero urbs


demissa ex umeris donum, quam foederis arti

demitto ex umerus donum quam foedo artus


linque meae menti. summum quod credis et aequas

linquo meus mens superus qui credo et aequo


damnatis Siculas longe meritare per oras


naturam nescire deum! iusta ite precari


undique et in mediam iecit libamina flammam.

undique et in medius jacio libamen flamma


quid suspiratos magno in discrimine nautis


brachia deduxit uultu comitante per auras


quantus, Paule, iaces! qui tot mihi milibus unus

quantus paulis iaceo qui tot ego mille unus


maior quam ferret cum uictor opima Tonanti.


Aufidus, et magno late distantia ponto


unanimum pectus sociusque accede secundis.


curuatis claudens ingentem flexibus orbem.


insertique globo pedites, et inutile Marti

insero globus pedito et inutilis martius


Ausonium euasere latus Ligurumque citatis


iussa ducis uerbisque etiam incessebat amaris.


sedibus infernis amissaque posceret arma,


expendit tacite cura secum ipse uolutans


Crixus, ut in tenui spes exiguumque salutis,


conloquium, sine gustato det sanguine uocem.’


Nec Latius uallo miles debere salutem


das prior et seruas nondum seruatus ab hoste.

do prior et servo nondum seruatus ab hostis


post epulas tibicen adest, castosque penatis

post epulae tibicen adsum castus penates


dum tacitas uires et flammam colligit ignis,


et frater thoraca tulit multiplicis auri,


Hannibalis, Quos Roma, inquit ‘quos altius, oro,


Iamque adeo egressi steterant in litore primo,


et geminos, Chromin atque Gyan, demiserat umbris,

et geminus chromis atque gyas demitto umbra


pone, precor, lacrimas et adora uulnera laudes

pono precor lacrima et adoro uulnus laus


aequor et immensas curua trabe findimus undas.

aequor et immensus curvo trabs findo unda


bellandi uetus ac laudum cladumque quieta


iam propius metuens bellandi corda furore


Mago regit. subiere leues, quos horrida misit

magus rego subeo leuis qui horridus mitto


His ubi turbatas hortatibus impulit aures,


implentur fumo et nebula caliginis atrae,


exercet morsuque quatit restantia claustra.


tranauit, uolucris liquidas ceu scinderet auras,


Quae dum turbatos auertunt aequore campi


offert ecce deus. quando data copia, longum


infectae rubuere niues, hic nescia uinci


omnis turba ruit, matres puerique senesque.


ignauo rapitur leto. iactantur in ignem


omne nemus gradiente dea. iam bellica uirgo,

omnis nemus gradior dea iam bellicus uirgo


monte procelloso Murranum miserat Anxur,


nam cum perdomita est armis iuuenilibus olim


umbonem incerto detersit futtilis ictu.


tum trepidum ac socios extrema uoce cientem

tum trepidus atque socius exter uox cieo


concelebrant plausu pariter Sidonia pubes

concelebro plaudo pariter sidonius pubes


fraus,’ inquit ‘superi: non fallitis. aequore mersum

fraus inquam superi non fallo aequor mergo


incumbens hasta socios nunc uoce fatigat:


sic Latium adfatur iuuenem ac prior incipit ultro:

sic latius affor iuuenis atque prior incipio ultro


at Decius, dum uincla ligant, Necte ocius inquit

at decius dum uinculum ligo necto ocior inquam


permissum uentis abscondit in aera telum,


pulsauit quatiens obstructas ariete portas.


pectus et ad manis urget uestigia nati.

pectus et ad manes urgeo uestigium nascor


cum dignos nutrit gestanda ad fulmina fetus,


calcatosque Ioui lucos prece, Bostar, adora.


exactam ponto Libyen testantia rostra.


non expectatum surgens defixerat ensem


et campi atque amnes, frater. me magna secundum

et campus atque amnis frater ego magnus secundus


†nec bellum ruptis tam dirum mille carinis

neque bellum rumpo tam dirus mille carina


sed non auelles umquam, quicumque secundus

sed non avello umquam quicumque secundus


Haec inter celerare gradum, coniungat ut arma,

hic inter celeraris gradus conjungo ut arma


errabit toto patriis proiectus ab oris,


Quae postquam aspexit, geminatus gaudia ductor

qui postquam aspicio gemino gaudium ducto


miles castra feris et anhelat clade futura:


spicula, et armatus peragebat bella ueneno.


quid uos, quis claro deletum est Marte Saguntum,

quis tu quis clarus deleo sum mars saguntus


tandem cum toto cecidit grege, nomen in Vmbro

tandem cum totus cado grex nomen in vmbro


nulli dant prelis nomen praeferre Falernis.

nullus do prelis nomen praefero falernum


carpebatque dies urbem, dum signa manusque


Pygmalioneam temptarem expromere gentem,


Scipio et oblatum metit insatiabilis agmen.

scipio et offertor metior insatiabilis agmen


uerrere seu caelo libeat traxisse uolucrem.


squalebat barba, et perfracti turbine dentes


at nondum nostro infaustos generique soloque


Hannonis uultu, quem gliscens gloria prauum


multa solo uirtus: iam reddere faenus aratris,

multus solum uirtus iam reddo faenus arater


at Libyci ducis ut fulserunt signa per agros,

at libycus dux ut fulcio signum per ager


Sidoniumque ducem circumspectabat, in illa


hic, gente egregius ueterisque ab origine regni,


hunc superos tribuisse diem, ruit ocius amens


clauditur atque hostis pubescere caede iubetur.

claudo atque hostis pubesco caedes jubeo


intactusque abeas atque intres moenia Romae


tum iuuenis magno praecellens robore mentis


ad Daphnin properare greges riuosque silere.


dent tibi Sidonias matres. me uoce quieta


hinc tandem erumpent, terraque marique mouebunt!


surgentem Carthago domus.’ inde aegra reponit


natorum armigeram pugnas tractare cohortem.


Interea rerum Hasdrubali traduntur habenae,


dissimulat cursum ac nullo mutabilis imbri

dissimulo cursus atque nullus mutabilis imber


Iunoni pallam conceptaque uota dicabant:


illi mos patrius fetus nutrire leonum


tertius abrupta uigil iret ad arma quiete.

tertius abrumpo vigil eo ad arma quiesco


frontis caesaries et crinibus aemula barba


Scipio. nec Poenum, quamquam est ereptus opimae

scipio neque poenus quamquam sum eripio opimus


clausum montiuagis infestat cursibus hostem.


tandem tot titulis totque exorata tropaeis,


exutus senium trepida pietate ministrat.


interea tibi prima domus atque unica proles

interea tu primus domus atque unicus proles


errabat caecum turbata per agmina murmur.


laetatur non hortandi, non plura monendi


luctus edax Maciesque, malis comes addita morbis,

luctus edax macies malus comes addo morbus


litore correptum stagnis demisit Agylle,


hic, postquam mandata dei perfecta malamque

hic postquam mandatum deus perficio malo


Iamque super clades atque importuna locorum


euasere tamen, quamuis hic alite planta,


hanc prolem. forsan duras Carthaginis iras


conticuere: latent casus longique labores.


uer Zephyris tepido mulcebat rura sereno.


et redit infelix effosso concolor auro.


‘I, dea, et Oenotris uelox adlabere terris


dat leto fisumque manus conferre Mahalcen,


Ocius interea propelli signa iubebat


inde ensis propiorque acies et comminus ora


singultante anima propulsa refunditur unda.


uincebat clamore tubas uocisque uigore


Aetnaeo Polyphemus erat nutritus in antro

aetnaeus polyphemus sum nutrio in antrum


non expectato, Titan dum gurgite lucem


incutit atque atros insibilat ore tumores.


Ambraciosque sinus Olpaeaque litora bello


qua corpus loricam inter galeamque patescit,


incepto tamen haud facilis desistere uano

inceptum tamen haud facilis desisto uanus


Cui dux, promissae reuirescens pignore laudis,


haec tibi, cara parens Acca, ad solacia luctus

hic tu carus parens acca ad solacium luctus


dentibus, atque ebori praefixa comminus hasta


accipit et longo componit lumina somno.


monstrum Geryones immane tricorporis irae,


ac pelago uectus seruata Laelius hora


si scire, et dubius responsi nuntius haesit.

si scio et dubius respondeo nuntius haereo


ora superposuit sonipes, flatusque uapore


perlustrans campos oculis, tantoque periclo

perlustro campus oculus tantus periculum


atque ea Parnasi postquam clamata sub antris

atque is parnasus postquam clamo sub antrum


turbabat uiolentus aues atque unguibus idem,


Cres erat, aerisonis Curetum aduectus ab antris,

creo sum aerisonus curetes adveho ab antrum


et tot pendentem pro te, dea, cernere poenas


iamque Hostum Rutulumque Pholum ingentemque Metiscum,

iam hostus rutulus pholus ingens metiscus


pascere longincum non deficientia bellum,


Huc tela, huc inquit ‘dextram implorantibus adfer,

huc telum huc inquam dexter imploro affero


dum procul Oebalios amet expugnare nepotes

dum procul oebalius amo expugnaris nepos


tantum acies hominumque ferox discordia ferro

tantus acies homo ferox discordia ferrum


Aetherea fruerer cum luce, haud segniter inquit

aetherea fruor cum lux haud segnis inquam


Concurrere auidae gentes, uariosque subacta


extremumue diem et terrarum inuisere metas.


summis remigio, sed enim tam rebus in artis


Imperium celer exequitur curuoque uolucris


et Tyriam pubem tacitis exurite telis.


sic secum taciti et certatim spicula fundunt.

sic sui taceo et certatim spiculum fundo


nulla tamen longo tanta exorietur in aeuo

nullus tamen longus tantus exorior in aevum


coniuent solemque pauent agnoscere uisu.


is postquam (sat gnarus enim rerumque metusque)


agnosco toruaque oculos sub fronte minacis


puppe, atque ante omnis magno cedente senatu

puppis atque ante omnis magnus cedo senatus


saeuior ante alios iras seruasse repostas


perque ipsum tegimen crepitantia dissipat ossa.


sed me pollutas properantem linquere terras


quis putri pinguis sulcaris Anagnia gleba,

quis putri pinguis sulcaris anagnia glaeba


mille Thoanteae sedes Phacelina Dianae.


nec plura effari sinit ira, rotatque coruscum

neque multus effaris sino ira roto coruscus


mox Italis paulatim attrito nomine Sulmo.


Turbato monstris Latio cladisque futurae


adfulsit uultu ridens Venus: omnia circa


quale dedit numquam rebus Fortuna secundis.


inlabique Pado dabitur. quaenam ista repente


non aequo superum genitore euersa Sagunti,

non aequus superi genitor everro saguntus


contuso pugnae fractisque in gurgite coeptis


Massylus Tyriusque duces, accitaque regno


aures pande deo. cecinit Cymaea per orbem


dum certant, pars excussi (nam fragmine putri

dum certo pars excutio nam fragmen putri


spondenti, cum quinta diem nox orbe tulisset,


ramorum et senio male fida fefellerat arbor),


composita mutata coma, stans uultus, et ore


qui postquam murus miseris ruit, agmina concors

qui postquam murus miser ruo agmen concors


iamdudum immites iras mediamque loquentis


secretis ruris tristes absconderat annos.


sese aperit fessis et nascitur altera moles,

sui aperio fatisco et nascor alter moles


summittet, uacuasque ostendent Bactra pharetras.

summitto uacuasque ostendo bactra pharetra


corruit ulterior procursus impete truncus.

corruo ulterior procursus impeto truncus


quam gratae studio uincetur Scipio mentis.


tum proauita ferens leni medicamina dextra

tum proavitus fero lenis medicamen dextera


expectatque ferox sternendi moenia signum,


cornipedemque citum lituis generasse ferendis,


fronte minae durant, et stant in uultibus irae.


exemplo doctus, porgebat protinus ensem


Caucaseae currum duxere per oppida tigres?

caucaseae currus duco per oppidum tigris


nec tela interea cessant. semusta gementum

neque telum interea cesso semustus gementum


hinc in tecta uocat, secretisque aedibus hospes

hinc in tectum uoco secerno aedes hospes


flagrantem effinges facibus, Carthago, Libyssis


aut ingens Asiae latus, aut pars tertia terris.

aut ingens asia latus aut pars tertius terra


Ascanium Volesus, proiectis ocius armis


parta ingens: nunc accumula coepta ardua dextra.

pario ingens nunc accumulo coepio arduus dextera


raptum Galba procul (neque enim uirtutis amorem

rapio galba procul neque enim uirtus amor


quae restat, curam, nullo super hoste relicto,

qui resto cura nullus super hostis relinquo


in Poenos, inuicte, tuam. nec me unica fallit

in poeni invictus tuus neque ego unicus fallo


ad quorum tactum mites iacuere cerastae.


ut, qui uiscatos populatur harundine lucos,


si qui te referant conuerso flamine uenti.


rumpit flammato turbatus corde soporem


gens extrema uiri campis deletur Hiberis


id postquam Herculeae custos uidet impiger arae,

is postquam herculeus custos uideo impiger ara


Fuluius haud tota Capuae obsidione relicta.

fulvius haud totus capua obsidio relinquo


Scipiadae Poenus, nec tantum fata dederunt


miserunt muris. iunxit fera tempora leti


hinc Libys, hinc Fabius, simul accendere sagacis

hinc libys hinc fabius simul accendo sagax


pendebant uolucerque chalybs, Minoia tela.


principium, mihi cognatum Sidonia Dido


certare Aeneadis dum stabit uita memento.


cassis erat munita uiro, cui uertice surgens


ac nimium laetis excusat fidere rebus.


florem aeui? Cannaene tibi grauiorque palude


et sublime uirum clipeo resonante tulerunt.


qui Tyria ducis Sarranum ab origine nomen,


Ausonio (Dauni Mauors consederat aruis).


Contra quae miti respondet Iuppiter ore:


Nec mora. iam medio coetu signisque sub ipsis

neque mora iam medium coitus signum sub ipse


tum uultus, modo non paruo sudore madentis,


barbara, et indigenas serus raptabat Hiberos.


ut rupto terras inuadunt carcere uenti.


Verum ubi mox iuncto sociarant aggere uires


docta comes Triuiae ‘meruit deus esse uideri,


nunc auri ferrem, niuei nunc munera dentis,


Cristae nomen erat. bis terni iuncta ferebant


et peritura breui, moneo, ocius urbe facesse.

et pereo breuis moneo ocior urbs facesso


nulla mihi floret bacis felicibus arbor:


qua sublime sedens, Cirrhaeis aemulus antris,

qui sublimis sedeo cirrhaeus aemulus antrum


auxilia, et noctu progressum moenibus agmen,


ast illi iam tela manu iamque arma fluebant


‘Has umbras nemorum et conexa cacumina caelo

hic umbra nemus et conecto cacumen caelum


occulit, infandum si posset fallere monstrum.


incipiet radiis Gargana cacumina Phoebus.


ne uero, ne, nate, deum tam laeta pauesce

ne uerus ne natus deus tam laetus pavesco


Fulgentes pueri Tartessos et Hesperos ora


turbidus. incusso crepuerunt pondere malae,


qua super instratos proiectus gramine campi

qui super insterno proicio gramen campus


‘Cerno equidem, nec pro nihilo est mihi foedera rumpi,

cerno equidem neque pro nihilum sum ego foedero rumpo


ut sola cladum tuearis nomina fama.


illa erat, hinc tantum caedentum atque inde ruentum.

ille sum hinc tantus caedentum atque inde ruentum


inuadunt alacres inimicum pontibus amnem:


quantos non alias uidit concurrere tellus,


nutrierat sensusque hominis donarat alendo.


at clipeus circa loricaque et ensis et arcus

at clipeus circa lorico et ensis et arcus


et terris mutare iugum. †non ulla nec umquam

et terra muto iugum non ullus neque umquam


armaque, et incisae leges, opibusque superbis


per cunctos iurata deos. sic praemia reddit

per cunctus iuro deus sic praemium reddo


anguis et ardenti radiare per aera sulco,


collegit gressum, monitusque recedere consul


ni consulta uiro mensque impenetrabilis irae,


et nebulosa iugis attollere saxa Monoeci.

et nebulosus iugum attollo saxum monoecus


Poenus et in patulos exultans emicat agros.

poenus et in patulus exultans emico ager


illa autem, quae tondetur praecordia rostro

ille autem qui tondeo praecordia rostrum


arma quis auderet, nisi quem deus ima colentum

arma quis audeo nisi qui deus imus colentum


ingemit aduersis respectansque inrita tecta


praecipitat timor, ac uastis trepidatur in agris.

praecipito timor atque vastus trepido in ager


en dextra! en foedus! nondum tibi curia necdum

en dextera en foedus nondum tu curia necdum


ille procul campo linquentem retia ceruum


nec densae trepidis apium se inuoluere nubes

neque densus trepidus apis sui involvo nubes


terminus huic roseos amnis Lageus ad ortus

terminus hic roseus amnis lageus ad ortus


laetantem trahere in Saturnia regna citato,


cum planctu geminaeque notis decepta figurae


bellator timet Ausonius, per pectora saeuas

bellator timeo ausonius per pectus saeuus


aspicit et subito turbatus Scipio uisu


Da famae, da, Musa, uirum, cui uincere bina


criniger aestiferis Titan feruoribus auras


fluxit mulctra mero, et quercu in cratera cauata

fluo mulctra merus et quercus in cratera cavo


sed decus Hennaeis haud ullum pulchrius oris,

sed decus hennaeus haud ullus pulcher ora


murice Gaetulo docta. at, quem proxima honorant

murex gaetulus doceo at qui propior honoro


fulminaque et tonitrus et nimbos conciet atros.

fulmino et tonitrus et nimbus concieo ater


flagrabunt Libycis, nullas te ferre, Metelle,


Hannibal in terra consumpto uerterit anno


in Styga rursus equos et praedam condidit umbris.

in styga rursus equus et praeda condo umbra


hinc puer inualidique senes, hinc femina ferre

hinc puer invalidus senex hinc femina fero


aut exire fretis, sonitu lugubre minaci


quem cernens auidum leti post talia Poenus,

qui cerno avidus letum post talis poenus


haec ubi sedere, ardentis attollere sese


iamdudum atque inopes penitus coquit intima pestis.

jamdudum atque inops penitus coquo intimo pestis


cogit aquas Vfens atque inficit aequora limo,

cogo aqua vfens atque inficio aequor limus


illum ego ad incensas trepidantem et sera pauentem

ille ego ad incendo trepido et serus paveo


ingruit, et summis ascendunt turribus hastae.


in Thybrim properans Tiniaeque inglorius umor

in thybris propero tiniaeque inglorius umor


pollutum fugiens fraterno crimine regnum


ut semel expugnante Noto et uastantibus undis


per medios Hannon palmas post terga reuinctus

per medius hanno palmo post tergum revincio


uerbera laeta mouens festa per compita cauda.

verbero laetus moveo festus per compitum cauda


forsan Tyrrhenas tibi non licuisset in oras,


deuoluit, pronoque silex ruit incitus ictu.


‘(nam sic Hannibalem decet intrauisse) catenas,


extractum lustris, primo Viriathus in aeuo,

extraho lustrum primus viriathus in aevum


tunc populos tibi regna suos pallentia mittent.

tunc populus tu regnum suus palleo mitto


hinc pila, hinc Libycae certant subtexere cornus

hinc pilum hinc libycus certo subtexo cornus


‘Bella uides optata tibi. te maxima bella,


optassem Stygias uel leto intrare tenebras!


cornipedem Nomas adsuetus, densaeque per auras

cornipedem nomae assuesco densus per aura


et sparsa pugnas meditantem spectat harena.


mille simul leti facies. Ligus occidit aruis,

mille simul letum facies ligus occido arvum


ostrum qua fuluo Tyrium suffuderat auro.


expetit introitu mortumque exercet inanem.


huic cadit infelix niueis Varenus in armis,


qualis nulla dies omni surrexerit aeuo.


Abreptus pulchro caedum Lateranus amore


sentit et admoto splendet ceu sidere lunae.

sentio et admoueo splendeo ceu sidus luna


conlabens operit spatioso stipite prolem.


ante Agamemnoniam, gratissima tecta, Mycenen


non ullas uoces ducis aut praecepta requirit.


quos trahit, antiquo laudatus Hamilcare quondam,

qui traho antiquus laudo hamilcaris quondam


exultat rapidis Nero non imitabilis ausis.

exultat rapidus nero non imitabilis audeo


uitifero, celsis Labienum Cingula saxa


ille sibi longam Clotho turbamque nepotum


quos fera circumfert, compleri sulphure muros.

qui ferus circumfero compleo sulphur murus


ossa liquefactis fumarunt feruida membris.


sentit et, ut tantos compescat morte dolores,


adridens Poenus, lenta proclamat ab ira:


aequabat Pyliae Neleia mella senectae.


non illis solitum crispare hastilia campo,


sed quamquam largo flammarum exaestuet intus

sed quamquam largus flammaris exaestuo intus


deripite, o pubes, templis. uos atria raptim

deripio o pubes templum tu atrium raptim


ante oculos sese et radiauit comminus umbo,


par bellum tolerare queat. tuque anxia fati


aspiciam sonitus admotaque bella trementem?’


sanguine. nec Graio posthac Diomede ferentur,

sanguis neque graius posthac diomedes fero


Ausonii columen regni. sed dextera nostrae

ausonius columen regnum sed dextera noster


luctantur frustra rabidi mugire iuuenci.


tum fallax subito simulacrum in nubila cessit.

tum fallax subeo simulacrum in nubila cedo


et spumante ruens per saxa gementia fluctu


Sullaeque Crassique simul iunctusque Metello


signaret, grato paruae mollitus amore


intremuere simul tellus et pontus et aether,

intremo simul tellus et pontus et aether


uicino Theron edebat proelia leto.


uittaque, maiorum decoramen, fronte sine ullo


castra premant, lato Murrus caligat in hoste.

castrum premo fero murrus caligo in hostis


trans aequor Tyrios enses atque arma parabant

trans aequor tyrii ensis atque arma paro


et quae fusa comas curuum per caerula piscem

et qui fundo como curvus per caerulus piscis


indocilis nunc propexis in pectora barbis


Mygdoniam Phoebi superatus pectine loton.


innumero cum turre feram facibusque secutis


extremo fluxit propulsus murmure sanguis.


adiungitque suas portu progressa carinas.


fama docet, caesae rapuit cum Gorgonis ora


ecce iterum fatoque pari neruoque sagitta


uulneribus fessum ac multo labente cruore


Cantaber et galeae contempto tegmine Vasco.

cantaber et galea contemno tegimen vascus


nondum etiam toto demersus corpore in amnem

nondum etiam totus demergo corpus in amnis


des iterum hanc laudem nato; nec fine sub aeui

do iterum hic laus natus neque finis sub aeuum


eripuit patriae, cum talis horrida poscant


uenturam pelagi rabiem Caurique futura


cum Libyae ductor: ‘Fabius me noctibus aegris,


Ausoniae populis uentura in saecula ciuem!


frigida corda tremant, mortalem sumimus hostem.


mucronem. tibi pugnacis gestantur opima


tempora murali cinctus turrita corona.’


ecce leui nisu postremoque agmine currens,


seu siluis sectere feras seu retibus aequor


cum minus abnuerit noctem desisse uiator


atque iterum e fundo iaculantem ad sidera puppis

atque iterum e fundo jaculor ad sidus puppis


aggerat atque iterum pro libertate labores


ac senium inualido dependens prodidit ictu.

atque senium invalidus dependeo prodo ictus


Haec uana auersas Decius iactauit ad auris.


Ast ubi quaesitas artis de more uetustae


sic uates gressumque lacus uertebat ad atros.


isque ut Varronem procul inter proelia uidit


non cuiquam uisus passim monet, ille refusis

non quisquam uideo passim moneo ille refundo


Caucasus et saltu tramittitur alite Ganges,

caucasus et saltus transmitto alo ganges


trabs fabre teres atque erasis undique nodis

trabs faber tero atque erado undique nodus


nec pigitum paruosque lares humilisque subire


cum lenire metus properans aegramque leuare


fulminei gliscens iuuenis furor. exilit ardens

fulmineus glisco iuuenis furor exilit ardeo


I, miseram Asbyten leto solare propinquo—

eo miser asbyten letum solaris propinquo


interea geminos terra crudelis Hibera


excepit fessos et notis Marcius armis


uertit opes gener ad Poenos, Latiaeque soluto


aduolat ora ferus mentemque Ducarius. acri


ludificatus equo, uolucrem post terga sagittam

ludifico equus uolucer post tergum sagitta


nam cur haec alia pariatur gloria dextra?’


ergo aderant rapidis equitum comitantibus alis.


hinc iuga cornipedes erecti bellica raptant:

hinc iugum cornipedes erigo bellicus rapto


ac, postquam optatam laetus contingere pugnam

atque postquam opto laetus contingo pugna


Iunonem adloquitur curis mulcetque monendo:


pascit ebur, uel qui miro candoris honore


spes est, et studium iaculis impellere uentos,

spes sum et studium iaculis impello uentus


arceri portis stantisque relinquere muros


amplexus, non ille meo ueniente marito


nec lorica riget ferro, non tenditur arcus:

neque lorica rigo ferrum non tendo arcus


uis fracta, et posuit gestatas belua turris.


hinc clamor, gemitus illinc mortesque fugaeque


bellantum nisu passim per prona uoluti


numen’ ait ‘nobis, felix oblata secundes.


sanguineas de more iubas. sonat inde, citato


Inde furens, postquam uallo uix depulit hostem,

indus furo postquam uallum uix depello hostis


inlaesus contendat iter? deforme sub armis

illaesus contendo iter deformis sub arma


pectora Romuleo regno. calcaribus aufer,


quam multa adfixus caelo sub nocte serena

quam multus affigo caelum sub nox serenus


tempestas, ruptoque polo micat igneus aether!

tempestas rumpo polus mico igneus aether


incipit Aeneades: ‘Libyci certissima proles


tardaque paulatim et dubio uestigia nisu

tardo paulatim et dubius uestigium nisus


quod post haec decus hoc patriaque domoque carebit.’

qui post hic decus hic patrium domo careo


pro facili cursu reputat satis. omnis in altum

pro facilis cursus reputo satis omnis in altus


aut populos tellus aut, qui patria arma mouerent,

aut populus tellus aut qui patria arma moveo


belua prosequitur laceramque cruore profuso


stabat Cannarum Graia ad munimina uictor


innumeras cepisse rates et claudere pontum,


aeternum imperitet populis saeclisque propaget

aeternus imperito populus saeculum propago


Hannibal et magna circumstipante caterua


‘uos hodie posco, superi. protraxtis ad arma

tu hodie posco superi protraxtis ad arma


mixtus eques nec discretis leuia arma maniplis

misceo eques neque discerno levis arma manipulus


Occupat inde prior promissis fisa Voluptas:

occupo inde prior promitto fido voluptas


intrat diffusos pestis Vulcania passim


qui nunc seruatas euertat funditus arces.


interdum intentos pugnae et iam iamque ferentis


pulmone exundat per hiantia uiscera sanguis.


Aeneadis reddique sibi poscentibus hostem,


Hannibal ad poenam lentae mandauerat irae,


ocior attulerit conductaque bella probarit,


stant aliae taedis. splendet lucente profundo


ast ego te compos pugnae Carthaginis arce


librari multa consueta phalarica dextra,


immiscet precibus monita atque his uocibus infit:


Poenus ab excelso rapidos decurrere uallo

poenus ab excelsum rapidus decurro uallum


maiore intremuere iubae. nec tarda senectus

magnus intremo juba neque tardus senectus


namque bis octonis nondum rex praeditus annis

namque bis octoni nondum rex praeditus annus


insignis flexo galeam per tempora cornu,


quique Idaea iuga et lucos nouere silentis.

quisque idaeus iugum et lucus nosco sileo


et dira e summa pendebat cuspide cassis;


Inrumpit Cumana ratis, quam Corbulo ductor

irrumpo cumanum ratis quam corbulo ducto


non portu celsoue situ, non dotibus arui


inuentum, dum se cohibet terimurque sedendo,


sed pater ingenti medios inlabitur amne


paulatim antiquo patrum desuescit honori,


excitus prece, et auxilio socia arma ferebat,


instat et auctorem uiolati foederis addit.


dant gemitum scopuli, fractasque in rupibus undas

do gemitus scopulus frango in rupes unda


igne micet. trahit instanti languentia leto


sed me luctus habet, geminae ne clade ruinae

sed ego luctus habeo geminus ne clades ruina


addiderat iam tum puero †patrius furor oscus†


uel leto grauiora pati saeuasque ferarum


Scaeuola, nec tanta uitam iam strage uolebat,

scaevola neque tantus uita iam strages uolo


attemptare dapes et mensis addere crimen.


cum fugeret thalamos Hennaea uirgine rapta,


at Fabius, cauta speculator mente futuri


at Poeni, succensa ira turbataque luctu


ergo agitur raptis praeceps exercitus armis


sed mens inuigilat curis noctisque quietem


anguibus Ausoniam? si debellauit inertis


enormis cohibet nudae sub imagine plantae:


excipiunt renouatque pari se pube iuuentus.


bis ternis ratis ordinibus grassata per undas.


Ausonios patres, summissaque Baetis ad oras


cum starem, perferre sonos ac uana iubebas

cum staris perfero sonus atque uanus jubeo


immisti Latio. tremuerunt moenia Romae,


ac rutilus primis sonipes hinnitibus altos

atque rutilus primus sonipes hinnitus alo


eruta conuulsis prosternes oppida muris.’


sic genitor diuum recipitque ad sidera gressum.

sic genitor diuus recipio ad sidus gradior


abnuit, atque artae res exegere per aequor,


terrificis Maurus prorumpit Tunger in armis.

terrificus maurus prorumpo tunger in arma


non tulit hanc iram tantosque in corde tumores


et primus rostris sulcet naualibus arua,


insultant duro imperio non digna nec aequa

insulto durus imperium non dignus neque aequus


explorant super euentu, ceu praescia luctus

exploro super euentus ceu praescius luctus


Fama per Ausoniae turbatas spargitur urbes


effugium patet, et tenui stant tramite fauces.

effugius pateo et tenuis sto trames fauces


ducit nocte lupos positae balatibus agnae.


promitti cladum, sed enim dicione carere


haud ego uos ultra, nati, dulcemque morabor


uertice harenoso candentis, flebile dictu,


sed genus insignis, iustis ducebat in armis


Tyndaris attollens sese adfluit. altus equorum


alitis (en quantum resonat plangentibus alis


ignauam mortem compresso maeret hiatu.


conditur abrupto Proteus ac spumea late

condio abrumpo proteus atque spumeus latus


stat sonipes uexatque ferox umentia frena,


perque ipsos caedis cumulos stragemque iacentum

per ipse caedes cumulus strages iacentum


congeminat sonitus rupti uiolentia caeli


cum fugeret Phrygias trans aequora Marsya Crenas

cum fugio phrygia trans aequor marsyas crene


undantis aegro frenabat corde dolores.


cetera quid referam? non ullus scilicet ulli

ceterus quis refero non ullus scilicet ullus


Sidonia Iliacas nunc uirgo accenderet aras.


gaudebat tristi uictor nouitate Sychaeus.


transierit cursu rupes, ut caede referta


ad uulgum in patres petulantia uerba ferebat:

ad vulgus in pater petulantia uerbum fero


exanguem senio dextram? uix prima momordit

exsanguis senium dexter uix primus mordeo


tum sontes procerum meritosque piacula prima


ipse tumens ataui Brenni se stirpe ferebat

ipse tumeo atavus brennus sui stirps fero


conseruere acies, ueluti circumdata uallo


longius auectas adflatus peste premebat,


†et librat saeua coniectum cuspide ferrum.


Qui postquam arrecti plantis et pectora proni

qui postquam arrideo planta et pectus pronus


ipsaque laudatas ad manes prosequar umbras.’


Flumineo Libycam turbabat in aggere pubem—


nec sat certa diu, patriis an cederet armis,

neque satis certus diu patrius an cedo arma


quoque esset miranda magis tam sacra libido,


in Libyen niueis tranauit concolor alis


quique per Aetnaeos Acis petit aequora fines

quisque per aetnaei ace peto aequor finis


nunc hos, nunc illos adit atque hortatibus implet:

nunc hic nunc ille adeo atque hortas impleo


scilicet has sera ad laudes Seruilius arma

scilicet hic serus ad laus seruilius arma


addiderat Poeno Latiae diffisus habenae)—


et fuit in tanto non paruum pectore numen.

et sum in tantus non paruus pectus numen


prodiga gens animae et properare facillima mortem.

prodigus gens anima et properaris facilis mors


flamma uorax imo penitus de gurgite tractos

flamma vorax imus penitus de gurges traho


prisca fides adytis longo seruatur ab aeuo,

priscus fides adytum longus servo ab aevum


tum Pelopeus auis Cyrenes incola Thelgon.


bellator populos) factis et caede docebat


ore excellentem et spectatum fortibus ausis


conantis Dorylae, iunctis iam cornibus arcus


obsidibusque obstricta fides. mansuescere corda

obsidibusque obstringo fides mansuesco cor


aegide praecellant quantum horrida fulmina nosces.’’

aegis praecello quantus horridus fulmen nosco


coniugis et nati curam seruare memento.


ductor Piso uiros spernaces mortis agebat,


seruitium Satricus, mox inter praemia regi

seruitium satricus mox inter praemium rex


Hasdrubalem ignarum cladis praenuntius adfert

hasdrubal ignarus clades praenuntius affero


qui ferre in muros uictricia signa parabat.


dum satis est monuisse deae. quod si qua pudica

dum satis sum moneo dea qui si qui pudicus


manibus et patria Tyriis formidine cultum,


sic Poeni ducis ante oculos exultat et ultro

sic poenus dux ante oculus exultat et ultro


cornipedem inflectens Das, inquit ‘patria, poenas,

cornipedem inflecto do inquam patria poena


interea uos, ut dignum est, ista (ocius ite)


auertunt oculos frustrataque litora ponunt


spiritus exundans uicinum puluere moto


Albana surgens respexerat arce tumentem,


sic ducis adfatu per inhospita litora pulsi

sic dux affor per inhospitus litus pello


fraternusque procul luna prodente retexit


Atlantem et Calpen extrema habitabimus antra?’


pectora et infidas ad Martem uergere mentes,


aduolat aeternum sperans fore pelleret Hostus


membrorum, pars extat aquis totumque per aequor

membrum pars extat aqua totus per aequor


lauit Tyrrhenas ignota aspergine siluas.


regnator tulerit Libyae, letoque negato


tradunt Herculea prostratos mole Gigantas

trado herculeus prosterno moles gigantas


heroum mentes et magni pectora Achillis,


sic ait atque Irim propere demittit Olympo

sic aio atque iris properus demitto olympus


aduocat ac furtim castris euadit iniquis.

aduoco atque furtim castrum euado iniquus


deserit et rursus portus furibunda reuisit,

desero et rursus portus furibundus reviso


Irarum Eumenidesque simul letique cruenti


Tutia deducit tenuem sine nomine riuum


lingua procax. hinc auctus opes largusque rapinae,

lingua procax hinc augeo ops largus rapina


sanguineis tumidus ponto miscebitur undis


Egeriae genitos immitis Aricia lucis,


cornipedum adflatu domat et stridoribus axis.


haec fatus socios stimulat tumefactus ouantis:


terribilem ostentans clipeum, quo patris et una

terribilis ostento clipeus quo pater et unus


pandit et aspectus orat contingere patrum.


cui cordi comes aeterna est Acherontis ad undam

qui chordus comes aeternus sum acheron ad unda


iamque aluo penitus demersa phalarica sedit

iam aluus penitus demergo falarica sedeo


tantum epulis auri, tum passim corpora longo

tantus epulis aurum tum passim corpus longus


agmina, quae patrio firmauit milite quaeque


quanta adferre manus.’ tum uero effunditur ingens

quantus affero manus tum uerus effundo ingens


‘Este duces bello et monstratam ducite ad urbem;


umentis rapido circumdat gurgite campos


Atque ea dum uariis permixtus tristia Mauors

atque is dum uarius permisceo tristis mauors


ut uidit puppi properantem intrare, tremendum


nigrantis inuexit equos suasitque quietem.


Hic dum stagnosi spectat templumque domosque


rex proauis fuit humani ditissimus aeui,


stat teli patiens media tremebundus harena

sto telis patior medius tremebundus harena


limina et obsessis uitam pensauerat auro.


infestas inter non aequo Marte cateruas


adflarat montis roseasque mouebat habenas.


rectoris Libyci uictor caput. hic erit ille,

rector libycus uictor caput hic sum ille


interdumque ipsis metuenda phalarica muris.


naturae noctemque uigil ducebat in armis.


et tuta aeterno defendit moenia fluctu.

et tueor aeternus defendo moenia fluctus


pectoribus toto uoluuntur corpora campo.


mersit equos, fugiensque polo Titania caecam


ac super haec reflui pugnarunt montibus amnes,


atque huic adridens Non te maioribus inquit


aspicite! has dextras capti genuere parentes


nec quemquam horresco, qui se tibi conferet unus.

neque quisquam horresco qui sui tu confero unus


et percussa gemit tellus ingentibus armis.


Sed Libyae ductor tuto fouet agmina uallo

sed libya ducto tueor foveo agmen uallum


ibat ouans Fabiumque decus Fabiumque salutem


tum Nero procera sublimia cuspide portans


Tullius aeratas raptabat in agmina turmas,


tum te permixtum saeclis rebusque futuris


heu surdas aures! fertur securus equorum


hic contra Libyamque situm Caurosque furentis


spicula contorquens summa ponebat in arce.


Ante omnis iaculo tacitas fallente per auras


sed Calchas Danais, nisi clausum ex sedibus arcis

sed calchas danaus nisi claudo ex sedes arx


‘Dum dictator abest, rape, miles, tempora pugnae.

dum dictator absum rapio miles tempus pugna


urbs imposta iugo pronumque excurrit in aequor

urbs impostus iugum pronus excurro in aequor


an flendae magis Aegates et mersa profundo


dura inter pauidos alitur fortuna sedendo,


hostem prostrato morientem ostendere amico.


damnasset Stygiae nocti?) praefracta gerebat


perdidit aut Libya quae sunt aduecta subacta?


Audiuit laeto Massylus et adnuit ore


nec procul usta cutem nigri soror horrida Mauri

neque procul uro cutis niger soror horridus maurus


Venerat ad bellum Tyria Sidone, nepotum


tum sensim infusa tranquilla per aequora pace

tum sensim infundo tranquillus per aequor pax


Inachiae multa superandus nocte iuuencae.


et saeuire iuuat. cadit ingens nominis expers


sustulerat Fortuna moras, signumque furoris


hinc uirides ausis anni feruorque decorus


hospitia excipient caeli, solioque Quirinus

hospitium excipio caelum solium quirinus


undantem torquet perfundens nubila tabem.


disce ex me pugnas, uel si pugnare negatum,


Herculeam ferit atque exesa in uiscera montis

herculeus ferio atque exedo in uiscera mons


caelicolum magnas uoluebat conscia curas.


per clipeos galeasque uirum caesosque per artus


squalebat tellus uitiato feruida dorso


his tandem ignotas transgressus casibus Alpes

hic tandem ignotus transgredior casus alpis


tune etiam temptare paras Atlantica regna


mucronem: ‘Tarpeia, pater, qui templa secundam

mucro tarpeius pater qui templum secundus


Dum cadit externo Gortynius aduena bello,

dum cado externus gortynius advena bellum


immota gestat sopitis fluctibus unda.


parturit unda freti fundoque emota minacis


perfusaeque atra fumabant caede ruinae.


magnanimum patiare ducem uitamque remittas


quos pater aetheriis caelestum destinat oris.

qui pater aetherius caelestum destino ora


gemmiferi spolium cultus auroque rigentis


laudatusque Ioui Fabius mirabile quantum


et fusi transtris expectant aequora nautae.


Pyrene, populi et uario cinxere tumultu


cedentem consul tumulo speculatus ab alto


nauali similis malo praefixa gerebat


insignem tenebrae lucem, tum denique Martem


qui modo sub pedibus terras et sceptra patensque

qui modo sub pes terra et sceptrum pateo


Pleminius saeuum mucronem ante ora coruscat


cui numen pelagi placauerat hostia taurus,


et laus haud alio maior datur hoste perempto.’

et laus haud alius magnus do hostis peremo


proximus huic iaculo Nasamonius occidit Idmon.

proximus hic jaculus nasamonius occido idmon


cinxerat et Tyrio regi noua dona parabat


obtestor causas, Martis moderare furori.


namque ubi se propius tectis urbique tulere,


nec requies tegimenue datur mutare sub ictu.


populea stimulat subitis praecordia curis


profuerunt. quid rapta iuuant, quid gentibus auri


audaci similis uolucri sectabere pubem


iam noua molitus stimulato milite Theron,


ad manes, en, ipsa fero.’ sic ense recepto


complexusque uirum Firmemus prospera dixit


fumantem rapidis quatiebat cursibus axem.


inuicto stupet Aeacide, stupet Hectore magno

invictus stupeo aeacides stupeo hector magnus


Panchates animosus equos super altior ire


auellit, tardeque manus moribunda remittit,


sinuatur coxaeque sedet munimen utrique,


ludificante ducem Fabio. iamque improba castris

ludifico dux fabius iam improbus castrum


moenia Romuleae cur nondum uiderit urbis?


clamat: ‘Io coniunx, quocumque in cardine mundi

clamo ios coniunx quicumque in cardo mundus


regnantem tenebris Somnum, quo saepe ministro

regno tenebrae somnus quo saepe ministro


obieci caelo caput atque in me omnia uerti.

objacio caelum caput atque in ego omnis uerto


saguineis uallis, tumulique et concaua saxa

saguineis valles tumulus et concavus saxum


non expectato subitusque erumpit et auras


ire uolunt et pro muris opponere densi


(fata cano) auertet populis Laurentibus arma.


palluit infelix subducto sanguine Maurus.


qui uultus! quam, si Stygia non esset in umbra,

qui uultus quam si stygius non sum in umbra


ferre uetat patrium uicina ad litora nomen.

fero ueto patrius uicinus ad litus nomen


fatali Dido Libyes appellitur orae.


matris in uberibus nati, Mancinus et una


haurit subsidens fugientum corpora tellus


Indigetesque dei, sponte en per numina uestra

indigetes deus sponte en per numen uester


ecce aderat uoluens iram exitiumque Sychaeo.


in pontum impellens umbrarum exercitus ibat.


isque ubi feruenti concepta incendia pastu


ac summi tegimen suspendit cuspide teli

atque superus tegimen suspendo cuspis telis


amens et laxo diducit limite turmas.


regifice extructis celebrant conuiuia mensis.

regificus exstruo celebro convivium mensis


Liuius acer equo et turmis abeuntibus infert


extrema clipei stagnabat Hiberus in ora,


corpora lanigerum procumbunt lecta bidentum.


effluxere tori, et subiere obliuia taedae.


concubitus seruans tacitos grex perstat equarum


atque ambae trepidant acies. iacit igneus hastae

atque ambo trepido acies jacio igneus hasta


uastatis gregibus nigro ructarat in antro.


innumerae facies, frenisque operata regendis


uirtutem et decoris pretio discrimina pensat.

uirtus et decor pretium discrimino penso


hortatur uicina palus, ubi signat Auerni


euentus Roma et numquam recreata secundis,


aequabat. sed iam longo nox uenerat aeuo.


quam quae Sisyphio fundauit nomen ab Isthmo

quam qui sisyphius fundo nomen ab isthmus


incohat ac precibus Iunonis suscitat undas.


haud deformis erit uobis ad foedera uersis


inuetitum saltus penetrat pecus: omnia Poenum

invetitus saltus penetro pecus omnis poenus


da spectare, simul flamma ferroque ruentem;


hos, en, hos obitus nostrae spectate cohortes!


ex sese dictam Solimon. celebrata colonis


non illo Pangaea iuga aut Mauortius Haemus,

non ille pangaeus iugum aut martius haemus


per mediam propere trepidantum interritus urbem

per medius properus trepidantum interritus urbs


nunc Rudiae solo memorabile nomen alumno.

nunc rudiae solum memorabilis nomen alumnus


exitiumne tuae dirum spectare Sagunti


augur adest ensis, pulchrumque et milite dignum

augur adsum ensis pulcher et miles dignus


contegitur Trebia, et uix cernere linquitur undas.


impleuit tecta et fremitu suspiria rauco


quique armis ferroque ualent, quique arte regendi

quisque arma ferrum ualeo quisque ars rego


praedicto sacrae uestigia concita plantae.


His Venus, et contra genitor sic deinde profatur:

hic venus et contra genitor sic deinde profor


pectora circumstant Planctus Maerorque Dolorque,


passis uirginibus turbaeque in limine lucis


Has inter clades uiso Varrone sub armis


ac nihil arcanos uitae melioris ad usus


excepit raptim uulnus letale remissa,


atque haec e multis carpsit mollissima mensae:


Geryonae peteret cum longa tricorporis arua,

geryones peto cum longus tricorpor aruum


Ipsa, facem quatiens ac flauam sanguine multo

ipse fax quatio atque flavus sanguis multus


Caucasus antiquo fidebat Atlante magistro.


‘ductori Tyrio, quem uinctum colla catenis


quin et magnanimum perfosso corpore telis

quin et magnanimus perfodio corpus telum


daque uago portas quamprimum Acherontis adire.’


te matres uincente fame, te maesta uirorum


prima phalanx, spissaeque ruunt conferta per arma

primus phalanx spissus ruo confercio per arma


spesque Syphax Libycis una et Laurentibus unus

spes syphax libycus unus et laurens unus


iactatur sparsus lacerata classe profundo,


defuerunt. Agyrina manus geminoque Lacone


hinc atque hinc alae et medio stetit aequore pugna,

hinc atque hinc ala et medium sto aequor pugno


tum stimulans grato plausae ceruicis honore


induere excelso caesi gestamina trunco


fallebat nisus, prosternit et occupat ense.


si nudo staret tergo, dum rapta uolucris


tum lustrata Ephyre Patraeque et regia Pleuron

tum lustro ephyre patrae et regius pleuron


coepta uiri, ruptis foribus sese arduus infert.

coepio uir rumpo foris sui arduus infero


quam Satyri coluere leues redimitaque sacra


esset ut Hannibali Fabium Romanaque tela


a tergo rupes, undosis squalida terris


iam uictu Libys, et belli feruore retuso

iam uictus libys et bellum fervor retundo


sed fraudem insidiasque putant et Punica corda,


lateque ut capta passim trepidatur in urbe.


Cyclopas Scyllamque et pastos membra uirorum


heu uani monitus frustraque morantia Parcas


poena superborum tamen haec durabit auorum,


insequitur cursu et sperat iam tangere dextra,

insequor cursus et spero iam tango dextera


tellurisque globum media compage locasset;


et Latios simul et uulgum Baetisque Tagique


damnare et cassis longe increpitare querelis

damnaris et cassus longus increpito querela


iustitiae consors tacitumque in pectore numen,


altrix bellorum bellatorumque uirorum


tum quoque fulua manu mulcebat colla iubasque

tum quoque fulvus manus mulceo collum juba


alitis: hinc causam nutriuit gloria leti.


sat cautum: Lycios damnant hastilibus arcus.


Marmaricis audax in bella Oenotria signis

marmaricus audax in bellum oenotrius signum


ad uerum decus ac prauis arcere ualebunt.


terreres uultu, crimen culpamque Tonantis,


Romulei ducis atque umeris imponit honorem


cum sese immisit decimoque uolumine pontum


et quos pestifera Pomptini uligine campi,


Bagrada, non ullo Libycis in finibus amne

bagrada non ullus libycus in finis amnis


si stabat fatis, potius, Carthago, maneres.


si talis redeat, populis sis omnibus una


haud secus ac stabulis procurans otia pastor

haud secus atque stabulis procuro otium pastor


admotus cum feruorem disperserit ignis


nomen et a sese populos tum dixit Asilos.


per patulos currit plantis pernicibus agros,


nonne uides, hominum ut celsos ad sidera uultus

nonne uideo homo ut celsus ad sidus uultus


nam cui dona Iouis non diuulgata per orbem,

nam qui donum iuppiter non divulgo per orbis


proiectus dorso ferretur membra, uel idem


caelesti clipeo et sternit super arma iacentum

caelestis clipeus et sterno super arma iacentum


murmur triste tubae, tanto feruore ruebat


et Gradiuus, opem diuae portare ferocis


et stant loricae squamis horrentia tela.


frustra seminecum quaerentia lumina caelum.


‘nec, Fortuna, meum condes sub gurgite letum.

neque fortuna meus condo sub gurges letum


Ausoniam armabat uiridique ad dura laborum


ignea sanguinea radiabant lumina flamma,


‘Ante Iouem generata, decus diuumque hominumque,


insperatus adest uigor, interiusque recursat


‘Poene, bis octonos Italis in finibus annos


tristia defensi ferro monumenta pudoris,


occulere interdum et terrae mandare parabat.


perque bis octonos primus fuit Hannibal annos

per bis octoni primus sum hannibal annus


ipsa etiam Stygio spumantia pocula tabo


At Libyae ductor, postquam noua nomina lecto

at libya ducto postquam nouus nomen lectus


tempora caede uirum ac multo pensare cruore.

tempus caedes uir atque multus pensaris cruor


astra uidet, quam multa uidet, feruoribus atris

astrum uideo quam multus uideo fervor ater


ultra me improperae ducant cui fila sorores.’

ultra ego improperus duco qui filum soror


detergete situm ferro multoque cruore


ensis obit laudemque pedum cum sanguine ademit.


Hannibale arua uacent, superesse intellegat arma.

hannibal aruum uaco supersum intellego arma


laudum agitare suos: Pro di, quis terminus inquit

laus agito suus pro deus quis terminus inquam


sit praematurus felix labor. urbe Sicana

sum praematurus felix labor urbs sicanus


(sed domus haud obscura Tuder, notusque per Vmbros

sed domus haud obscurus tuder nosco per vmbros


fundimus, et nullus nostro de uulnere sanguis.

fundo et nullus noster de uulnus sanguis


Dardana, nec nostrae facilis concedere laudi?

dardanus neque noster facilis concedo laus


iam tua deque tuis pendentia Dardana fatis.


ni subito importuna lues inimicaque pestis,


Caucasus. ipse asper, nec qui ceruicis amaret

caucasus ipse asper neque qui cervix amo


belligerae datur ad speciem certaminis umbrae.


aequoreae pelago simul emersere sorores


molitae gentes, propiusque fuere periclo


‘Perge, age, fer gressus. dexter deus, horaque nostra est.

pergus ago fero gressus dexter deus hora noster sum


tertia ruricolas, Cereris iustissima turba


subdatur caesique cadant exercitus omnis,


Dum Libys haud laetus Regina ad litora tendit,

dum libys haud laetus reginus ad litus tendo


dicta admiscentem: ‘Quaenam te, Poene, paternae

dictum admisceo quisnam tu poenus paternus


immanis ceu, depulsis leuioribus hastis,


Atque ea dum Rutulis turbata mente geruntur,


exaudita chelys lapidem testudine felix


depasti flammis scopuli stratusque ruina


Dardana nec legem regno accepisse refugit.

dardanus neque lex regnum accipio refugio


tum uultum intendens telumque in uirginis ora


femineo. castum haud superat labor ullus amorem.

femineus castus haud supero labor ullus amor


intima descendit mucro; superaddita saeuis


hinc ensem lateri dextraeque accommodat hastam.


At Poenus, per longa diem certamina saeuis

at poenus per longus dies certamen saeuus


qualem te uidi, nondum permitteret aetas


ille tegit clipeo fusum per membra cruorem,

ille tego clipeus fundo per membrum cruor


nullum uer usquam nullique aestatis honores.


Non equidem innumeras caedes totque horrida facta

non equidem innumerus caedes tot horridus facio


triste decus. nimium uiuacis dura senectae

tristis decus nimium vivax durus senecta


partitus socias uires, uicina propinquis


Fama furit uersos hostis, Poenumque salutem


hunc miseratus adest infesto uulnere Ladmus.


a caede, ut Libycus ductor prouiderat, iras:


egeritur praeda et uictus alimenta superbi,

egero praeda et uinco alimentum superbus


tum graue cassis onus maioraque pondera uisa

tum grauis cassus onus magnus pondero uideo


arduus insurgens totum permiscuit ensem.


Flaminium, proceres rerum, demiserit umbris.


non ille euhantis Massylae palluit iras,


ferre gradum, cuperetque uiro concurrere, tota


Sulla Ferentinis Priuernatumque maniplis

sulla ferentinum priuernatumque manipulus


inter se furibunda mouent et murmure anhelo

inter sui furibundus moveo et murmur anhelo


aetherii facies surgentique obuia Phoebo


erupit quatiens terram fragor, et super ipsas

erumpo quatio terra fragor et super ipse


Hannibalem ac Libycas expectat lenta cohortis?’

hannibal atque libycus expecto lentus cohors


uictorem inuidia et uentis iactarat iniquis.


conspecta, inlisit scopulis ubi nubifer Eurus,

conspicio inlisit scopulus ubi nubifer eurus


indole non adeo segni sumus: aspice, turmae

indoles non adeo segnis sum aspicio turma


litoraque implerat nullo decorare tapete


sed ferri languebat amor. sedare monendo


absorbet late permixtum piscibus aequor:


iamque suo, iamque hostili perfusa cruore


regna:’ ait ‘hic tenebras habitant uolitantque per umbras

regnum aio hic tenebrae habito volito per umbra


et decoris, cui iam superest et gloria et aetas,

et decor qui iam supersum et gloria et aetas


ut portet tumulis per longum membra paternis.

ut porto tumulus per longus membrum paternus


erroris poenas patria inconsulta, timebat.


et, quae Sidonios uultus portabat Elissae,


nectare Cecropias Hyblaeo accedere ceras.


forte dies priscum Tyriis solemnis honorem


castra inimica gradu, quis leto auertere poenas

castrum inimicus gradus quis letum averto poena


squalentem rumpens ingestae toruus harenae


iactatus titubante solo, tremebundaque tela,


haud facilis temerare fidem socialia iura

haud facilis temeraris fides socialis ius


Non, mihi Maeoniae redeat si gloria linguae


attollitque animos hortando et talibus implet:


conlucet rapidoque inuoluitur aesculus igni.


insula quos genuit Graio circumflua ponto

insula qui gigno graius circumfluus pontus


cessauit Latio dextra, et quot funera Poenis

cesso latius dextera et quot funero poenus


donec longinquo frustratum duxit in arua


nec Latium curis ardet flagrantius ullis,


flectentem adsuetos imitatur nescia frenos.


hortata est, celeri superum petit aethera curru,

horto sum celer superi peto aether currus


pascuaque haud tarde redeuntia tondet Aueiae.


multiplicis lini subtextaque tegmina neruis


obnitemur,’ ait ‘culpa modo pectora cessent.


fert gressus uicina citos. nec degener ille

fero gressus uicinus cieo neque degener ille


Flectite nunc uestros, Heliconis numina, cantus


deinde amplexa sinu late uestigia fouit,

deinde amplector sinus latus uestigium foveo


eruit et tumidum mouet ultra litora pontum.

eruo et tumidus moueo ultra litus pontus


obruit et uitae rediit mortalibus usus,


imperium, superare manu laurumque superbam


haec Latium manus et Laurentia signa fouebat.

hic latius manus et laurens signum foueo


terga premi et spumis auriga calescere sentit.

tergum premo et spuma aurigo calesco sentio


uno condiderim tumulo.’ dum talia uersat,


et fera tractabat ludentum interritus ora.


et Glagus insignis uentos anteire lacerto,

et glagus insignis uentus anteeo lacertus


urbs Fabio deuicta seni, postremus in armis

urbs fabius devinco senex posterus in arma


At, compos Sicula primum certaminis ora


‘Vos, quorum imperium est, consul praecepta modumque

tu qui imperium sum consul praecipio modus


tum par effigies fallacis imagine uana


aetherias anima exultans euasit in auras.


callebat bellis) nunc purgat uulnera lympha,


sed quamquam instinctis tacitus tamen aegra pericli

sed quamquam instinguo taceo tamen aeger periculum


uersat adhuc casusque iubet nescire futuros.’


inuoluunt atra telorum moenia nube.


donec uicta tibi trepidabunt Dardana regna.


Odrysia tellure uocat. tum fulminis atri


somniferam ducit lucenti gurgite lympham.


uictorem immisit meritique cupido cruoris.


nullique aspirare uigor, decus inde petebat.


ostia Tartareae, penitus quis abdita uates

ostium tartareus penitus quis abdo uates


‘Si nunc fata darent, ut Romula facta per orbem

si nunc fatum do ut romulus facio per orbis


tellus nec fidens nudo sine fraudibus ensi.

tellus neque fido nudus sine fraus ensis


quaesitumque diu, qua tandem poneret arce


nec, quos uile genus despectaque lucis origo

neque qui uilis genus despicio lucus origo


At non aecus amat Trinacria Mulciber antra.

at non aequus amo trinacrius mulciber antrum


cur trepidas? da, nate, magis, da iungere pectus.

cur trepido do natus magis do iungo pectus


in bella Hampsagoras Tyrios renouata uocarat.


hos inter fremitus ac laeto uota tumultu

hic inter fremo atque laeto uotum tumultus


enumera Stygiaeque aperi formidinis aulam.’


incustodita penetrauit moenia nocte.


aetheriam in lucem. ueniet tibi origine parua


huc laetos uultus totasque aduertite mentes.


gramine compositas. aberunt sitis aspera et haustus


cornibus arentis edicam innectere ramos


si qua animo placuere, negat. quis luce suprema

si qui animus placeo nego quis lux superus


adglomerant sese atque acris sociare labores


implicuit flamma. quae ni prouisa fuissent,


certauit Mutinae quassata Placentia bello,


tranauit, frangens undam puerilibus ulnis.


Contra laeta Bogus Tyrio canit omina regi,

contra laetus bogus tyrius cano omen rex


ac pulsat fulua consurgens aethera crista.

atque pulso fulvus consurgo aether crista


exuri bello Carthaginis arua iubebat.


quorum serpit Arar per rura pigerrimus undae.


quod ferit Herculeas extremo sole columnas.


prendere cornipedis, sed totam pectoris iram

prehendo cornipedis sed totus pectus ira


uitabat clipeo et dextra remeabat inermi.


increpitans Paulus Quin imus comminus inquit

increpito paulus quin imus comminus inquam


inceptos cursus, nequiquam uana laborans,


pascere rumorem uulgi pauor: itur in acris


Magne parens, inquit ‘quo maius numine nobis

magnus parens inquam quo magnus numen nos


abstulit una dies, cum Fors non aequa labori

aufero unus dies cum fors non aequus labor


fraus ulla est. iaceres in me cum feruidus hastam,

fraus ullus sum jaceo in ego cum feruidus hasta


ductoris saeui, uult tandem, haurire cruorem.


prospexit terga. hunc tristes luxere Fregellae

prospicio tergum hic tristis luceo fregellae


alternus resonat clangor. certamine tanto


mallet et Aonio plectro mulcere labores,


effodiunt penitus terra gaudentque superbi


expectant ipsis metuentes moenibus hostem.


incutit umbonem fesso adsultatque ruenti


uni sit seruare nefas? eget improbus arto

unus sum seruo nefas egeo improbus artus


tecta faces ferrumque datis. sta, miles, et acris


Sic memorans torquet fumantem ex ore uaporem,


altera seruitia imbelli patietur in aeuo

alter seruitium imbellis patior in aevum


Hanc hasta totiens intrantem moenia Mopsus


caedis honor, mutasse piget maiore sub hoste

caedes honor muto pigeo magnus sub hostis


donec consumptis longo certamine telis


adiuuat ac Tyrias impellit stridulus hastas.

adiuuo atque tyrius impello stridulus hasta


et famae nudam impatiens Spectabimur, inquit


innixum ceruice ferens umeroque parentem


Postquam conticuit finisque est addita dictis,

postquam conticesco finio sum addo dictum


Maeonios Italis permixta stirpe colonos.


aduersus posco: uertat terga Hannibal hosti,

aduersus posco uerto tergum hannibal hostis


haud ausum cuiquam. laxo ceu belua campo

haud audeo quisquam laxo ceu belua campus


exclamat paribus frater uicinus in armis


membra fouent, miserisque bonis perit horrida uirtus.

membrum foveo mitto bonus pereo horridus uirtus


et pelago trepidat subductis nauita uelis.


et Zama et uberior Rutulo nunc sanguine Thapsus.

et zama et uber rutulus nunc sanguis thapsus


Tum pater omnipotens, gentem exercere periclis

tum pater omnipotens gens exerceo periculum


procurrit: nota arma uiri corpusque superbo


Dum Libys incenso dispensat milite uires


crudelis belli uiuisque in turbine tanto


arma parant Nomadum proceres et saeuus Iarbas.

arma paro nomas proceres et saevus iarba


sudatus labor et, bellis labor acrior, Alpes.


frondosumque apicem subigens ad sidera mater


et iam per collis dumosque ad litus adacta


ac ponat ritus uescendi saepe citato


quos regni furor exagitat, multoque cruore


aequoreum iuxta decus et nauale tropaeum,

aequoreus iuxta decus et naualis tropaeum


membra toro, nec ferre rudis medicamina (quippe

membrum torus neque fero rudis medicamen quippe


Aeetae prolem Angitiam mala gramina primam

aeetes proles angitia malus gramen primus


per collis dumosque (lues agit atra) per altos


presserat ante toros. tunc ad tentoria fratris

premo ante torus tunc ad tentorius frater


telorum simul effusus, cupidaeque cruoris


hic torque aurato circumdat bellica colla,

hic torquis auro circumdo bellicus collum


uni innixa uiro, tantoque fragore ruentem


hic ope cornipedis totis ferretur habenis.


intentantem oculis proauitaque facta parantem


pacator mediusque Syphax.’ subiungere plura


aut his occideret campis, aut axe relicto

aut hic occaedes campus aut axis relinquo


‘non tibi cum Phrygio res Laurentiue colono:


(heu deforme!) rapit, soli mihi claudite portas.’

heu deformis rapio solus ego claudo porta


is postquam frangi res atque augescere uidit

is postquam frango res atque augesco uideo


ter centum dextris. tam uiuida membra laborque

ter centum dextera tam vividus membrum labo


peruentum. dira inde lues: caeduntque caduntque


omnis Hiber, omnis rapidis fera Gallia turmis,

omnis hiber omnis rapidus ferus gallia turma


parte alia torrens Cocytos sanguinis atri


telluris genitum, cui par uix uiderit aetas


lumina!) captiuus lucem inter uincla petebat.


summo iam dudum substringit lintea malo.

superus iam dudum substringo linteus malus


exaudi, bone dictator, quid Martia plebes

exaudio bonus dictator quis martius plebs


si coeptet Calpen impacto gurgite pontus.


nunc uoce infundit Teuthras, nunc pectine cantum.

nunc uox infundo teuthras nunc pecto cano


ut uidit diuum genitor maestosque sub acri


Exin clauigeri ueneratus numinis aras


donec harenoso, sic fama, Numicius illam


mos laeua gestare uiris.’ tum funditur ante


taeter humo lacera nitentum erupit in ora

taeter humo lacero nitentum erumpo in os


Alecto solium ante dei sedemque tremendam


sed ualidas saeuo uires duplicante dolore


tormentis excussa tenent. ut tegmina primum

tormentum excutio teneo ut tegimen primus


consul et aequantem superos uirtute senatum.


huic torquet rapido correptum e gurgite pilum

hic torqueo rapidus corripio e gurges pilis


Laurentemque larem et genetricis pignora Troiae,


nullaque tum Phrygio steterunt tentoria campo

nullus tum phrygius sto tentorius campus


prosiluit stratis humilique egressa fenestra

prosilio sterno humilis egredior fenestra


succensere nefas patriae, nec foedior ulla

succenseo nefas patria neque foedus ullus


percussere fretum, uentis fugit ocior et se,

percutio fretus uentus fugio ocior et sui


me spectante, sinam? non aequauisse minorem


quantum sola noces animis inlapsa, Voluptas.

quantus solus noceo animus inlabor voluptas


Sidonii fregere duces, atque impius ensis


si conferre manum libeat, coeantque uocatae


speque tui flagrat capitis: fer debita fraudum


sanguine pollutis plausit Victoria pennis.


fas aperire mihi superasque recludere mentes.


aurata puerum rapiebat ad aethera penna


ut iam Roma satis credat defendere muros.


a portis fugit Capuae.’ subnectere plura


Varronem: namque hunc fama est impellere signa.

varro namque hic fama sum impello signum


intonsasque comas uiridi redimita corona


ne patrias iras animosque in proelia ferres


imperio terras patrio rege. tarda senectam

imperium terra patrius rex tardus senecta


insomnis noctes frigusque famemque domabis.


arcanis dea laeta polo tum forte remoto

arcanus dea laetus polus tum fors removeo


molitur dirumque nefas sub corde uolutat


ferre morantur opem; subuectant saxa cauasque


tum Vaga et antiquis dilectus regibus Hippo,

tum vago et antiquus delectus rex hippus


ad caelum muros clangor, sparsaeque solutis


acrius hoc instant Itali clausosque fatigant.


immemor, erecto suffixum robore maestis


fallit te, mensas inter quod credis inermem.


reddidit exanimo, spoliatum lapsus in hostem.


hostilem ingressum, refugos habitura sub ictu:

hostilis ingredior refugus habeo sub ictus


nec Rutulus leuior cedentis perdere terga:


Tyrrhenae clangore tubae gemituque cadentum.


intrate atque epulas promissas sede Tonantis


‘Quis testis nostris, quis conscius adfuit actis?

quis testis noster quis conscius adsum ago


cunctantem impellebat equum. negat obuius ire


extulerat dextram atque aduersum comminus ensem

effero dexter atque adverro comminus ensis


par decus eloquio cuiquam sperare nepotum.


et reserat Tyrio maculatas hospite sedes.


quem, quaeso, e uobis huic imposuisse paratis


dispersum uulgus, remeantumque ordine longo

dispermulceo uulgus remeantumque ordo longus


quid domus Hesperidum aut luci iuuere dearum,

quis domus hesperides aut lucius juvo dearis


Varroni, quicumque simul tot tela uideret.


dum malus obtrectat facta immortalia liuor

dum malus obtrecto facio immortalis liuor


At Poenus belli curis auertere amorem


maius ad imperium posthac capiere, nec ante

magnus ad imperium posthac capio neque ante


planitiem metuens Trebiam collisque petebat.


‘ite citi, ruite ad portas, propellite uallum


ad Tartessiacos tendit per litora portus.


an tanti pretium motus ruptique per enses


At coniunx Iouis, ut Paulum depellere dictis

at coniunx iuppiter ut paulis depello dictum


magna parant superi: tonat alti regia caeli,

magnus paro superi tono alo regius caelum


nunc qualis frenata acies, nunc deinde pedestris

nunc qualis freno acies nunc deinde pedestris


sciscant imbelles. magna mercede piabunt


spirantis artus poscens responsa sacerdos


atque atri sociae thalami noua sacra parabam,

atque ater socia thalamus nouus sacer paro


isque insueta tubae monstrauit murmura primus


tunc, quae Sicanio praecinxit litora muro


quippe nec Ausonios tantum nec tela nec ignes

quippe neque ausonii tantus neque telum neque ignis


nobis persolues meritos securus honores.


serpentum largo coquitur fecunda ueneno,


aeratas iussi texamus mille carinas,


quaque iacet superi Larinas accola ponti,

quisque iaceo superi larinas accola pontus


ut nequeam et decoris contentus parte quiescam?

ut nequeo et decor contineo pars quiesco


nos uiolasse manu seris monuere periclis.


portus aequoreis sueta insignire tropaeis.

portus aequoreus suesco insignio tropaeum


portarum, ac totum miseris incurrere bellum.

portaris atque totus miser incurro bellum


Bebrycia populos armabat Poenus in aula,


laetos rectoris formabat Scipio bello.


at tu securis concede penatibus et me


Paule, tui capitis? meruerunt talia, qui te


sed tristes superi, atque ingrata maxima cura

sed tristis superi atque ingratus maximus cura


Aiacisque gradum uenerandaque Nestoris ora


fatali Aeneadis campo. Vulturna citata


iam lacerae nares foedataque lumina morsu,


colligit accipitrem cernens in nube columba,

colligo accipitro cerno in nubes columba


sed magno Quinam, Eurymedon, furor iste? sonabat

sed magnus quisnam eurymedon furor iste sono


attulit et notis fulsit lux tristis ab armis

affero et nosco fulcio lux tristis ab arma


et potuit Latium longo depascere bello:


gurgitis ignoti trepidosque et multa pauentis


arma mouet, quaque obliquo curuantur in orbem

arma moueo quisque obliquus curvo in orbis


haec atque his paria alterno sermone serebant,


aduersa fronte, at circa nemorosa minantur


mandat atrox hastae telumque uolatile nodo


exclamat fessas tendens ad litora palmas:


spectante Ausonia. celsus clamore feroci


stet regno, reputet superos, pacta hospita seruet:

sto regnum reputo superus paciscor hospita seruo


duratas nescit flammis mollire pruinas.


cum rapidis inlatus aquis et uulnere multo

cum rapidus infero aqua et uulnus multus


inque Caledonios primus trahet agmina lucos,


tum Libys inuadit mixtae certamina turbae


Literni ductor, uaria splendentia cernit


huic comes aequato sociauit munere curas


clarum Volscorum, Tulli, decus. ast ubi iusso,

clarus volscus tullius decus at ubi jubeo


strage uirum undantem, talis, miserabile uisu,

strages uir undo talis miserabilis uideo


candida perspicuo conuertunt brachia ponto.

candidus perspicuus converto bracchium pontus


tempestas, Stygiae tandem fugere tenebrae.


Haec ait et socium mandari corpora terrae,


(Hammon numen erat Libycae gentile carinae


iam maria ac terras, primamque intrauerat urbem.


inuidiam prauusque togae, sic debilis arte


Primi ductorem Libyes clamore salutant,


Curio et a primo descendens consule Brutus.

curius et ab primus descendo consul brutus


nostra est ducendum. tardam ne sperne senectam.

noster sum duco tardus ne sperno senecta


captus, Iacche, uetas. subito, mirabile dictu,


qua uidet Italiam, saxoso torrida dorso

qui uideo italia saxosus torridus dorsum


et Latiam toto pubem uolitare profundo,


‘Tenditis in Latium belloque agitare paratis


lustrat ouans oculis et gaudet origine regni.

lustro ouo oculus et gaudeo origo regnum


et quis litoreae fumant altaria Cuprae,


explorator eques. raptat dux obuia signa

explorator eques rapto dux obuius signum


coepere et uincens fumos erumpere uertex,


nunc uoluente die Trasimenni nomina seruant.


consulis imperium? non umquam sobria pubes

consul imperium non umquam sobrius pubes


uirgo, immane nefas, adamato prodidit auro


quisque suos: instat trepidis stimulatque ruentis


confremit et caelum et percussus uocibus altis

confremo et caelum et percutio uox altus


Publicola, ingentis Volesi Spartana propago.

poplicula ingens volesus spartanus propago


extemplo maior cunctis spes pectora mulcet

extemplo magnus cunctus spes pectus mulceo


Ausonius, gnaros belli ueteresque laborum,


ipsa sedet tandem aeternum coniuncta Sychaeo.

ipse sedeo tandem aeternus conjungo sychaeus


iamque iugis agmen rapitur: trepidantia fumant


elisitque uirum spatiosa membra ruina.


urbs agat et nostro procul a certamine distet,

urbs ago et noster procul ab certamen disto


Aufidus et rubros impellet in aequora fluctus,

aufidus et rubrus impello in aequor fluctus


coeperat, et campo iunctus iam stabat uterque,


defigunt diro signa infelicia uallo.


occidit, immoriens magnis non prosperus ausis.

occido immorior magnus non prosperus audeo


quadrupedis: torsi telum atque urgentia uelox

quadrupedus torqueo telis atque urgeo uelox


fastus exanguis populi uanumque tumorem


exta ter innocuos laetum portare per ignes,

exta ter innocuus laetus porto per ignis


Nec ferro saeuire sat est. appellitur atra

neque ferrum saevio satis sum appello ater


nos clausae niuibus rupes suppostaque caelo


Appius. intremuere lacus, corpusque refugit


Hic, prisca ducens Clausorum ab origine nomen,


imperium, non subnixae lictore secures.


fulmina, nec placido commota tonitrua caelo.

fulmen neque placidus commoveo tonitruum caelum


ille tibi, qui iam gemino Laurentia lustro


sic patriam Mago et portas ingressus ouantis


nec notum somno noctes aequare: feroci


non illum mundi numerasse capacis harenas


donec, nunc pelago, nunc terra exutus, omisit

donec nunc pelagus nunc terra exuo omitto


tum saltu Asbyten conantem linquere pugnas


puluere canities atro arentique cruore


et geminas acies superantem uertice Thulin,


nec patiens ultra tollit sese aequore Theron

neque patior ultra tollo sui aequor theron


insiliente mari, summergitur alueus undis.


‘Summe deum, Libyco, faxis, de praeside nunc his,

summus deus libycus facio de praeses nunc hic


ossa Syracosio fraudatum naufraga busto,


quo mons Sicania non surgit ditior umbrae.


campi Fulginia et patulis Clitumnus in aruis

campus fulginia et patulis clitumnus in arvum


impellebat equis, fuscabat et Hesperos umbra


fulmine compescet linguae nec deinde relinquet

fulmen compesco lingua neque deinde relinquo


agnouit spolium Pauli (puer illa gerebat


ille ardens animi Ferte haec ait ‘omnia Paulo.

ille ardeo animus fero hic aio omnis paulus


fleuerunt freta, fleuerunt Cyclopia saxa


Haec ubi detonuit, celsas e litore puppes


at, ni cura uiri qui nunc dedit otia mundo


acciperent sese, flagrantem lampada subdit.


castra regi. uerum, fratri si uita supersit,

castrum rex uerus frater si uita supersum


clarior his titulus plusque adlatura cruoris


Contra quae iuuenis turbato fletibus ore:


atque Antenorea sese de stirpe ferebat,


lancea et in tergum Rutulis cadit inritus ictus.

lancea et in tergum rutulis cado irritus iacio


cingere qua secto permissum litora tauro.


interea uoto non auras poscit amicas


nunc geminas Alpes Apenninumque minatur,


si uertat rex ad Poenos, dare uela per altum

si uerto rex ad poeni do uelum per altus


ne morem et pugnae signum expectate petendae.


creuerunt stagna et concussa est Daunia tellus

cerno stagnum et concutio sum daunus tellus


ense ferit, tum colla uiri dextramque micantem


moenia, et Hesperio tellus porrecta sub axe

moenia et hesperius tellus porrigo sub axis


in faciem pauidi Iuno conuersa Metelli

in facies pavidus juno converro metellus


erogitat letique simul compendia donat.


una puellarum Laurentum et pignora pacis


mitis flamma comam atque hirta se spargere fronte.

mitis flamma como atque hirtus sui spargo frons


ut trepidi Hasdrubalis, qui rerum agitarit habenas,

ut trepidus hasdrubal qui res agito habena


ad muros Poenus reuocauerat arma Sagunti.


patricius iunctis exercitus ibat in armis.


audit Tartessos latis distermina terris,


digna cadit Decius. nec enim te sanguine laetum

dignus cado decius neque enim tu sanguis laetus


ostentare iubet minitantia signa recensque


dirus in inuitas effugit spiritus auras.


et tremulos cuspis ductus in puluere signat.


armisonae curent simulacrum auellere diuae,


ab Ioue ducta Capys magno cognatus Iulo,

ab iuppiter duco capys magnus cognatus iulus


ingressique habitus atque ora explorat Hamilcar.

ingredior habitus atque os exploro hamilcar


pressit nutantis incerto pondere ramos.


auia diducto, conuertit Varro manuque


omne hominum terris trepidat genus, ipsaque ob ora

omnis homo terra trepido genus ipse ob os


iuxta terribilis facies: miseranda iacebant


‘Sacrata gens clara fide, quam rite fatentur

sacro gens clarus fides quam rite fateor


si uero exprobrare sinant, sibi tristius illum

si uerus exprobraris sino sui tristis ille


et Liris nutritus aquis, qui fronte quieta


fas cuiquam tetigisse fuit quam multa precatus

fas quisquam tango sum quam multus preco


uirtutis patrum! quando certamen inire,


et iam conuersis (uidi nam flectere) habenis


magnanimi iuro: numquam Lauinia regna


belligeramque feram. uictus non plura dedissem.


et faustum accipitrem caesasque in nube uolucres

et faustus accipitro caedo in nubes uolucris


emerit! et tanto percussi fulmine belli


quos ubi tam erectos animi uidet, et super esse

qui ubi tam erigo animus uideo et super sum


iam Tagus auratis agnoscebatur in armis.


orantes ueniam iurabant inrita pacta.


si nulla est uenia et merito mors ipsa laborat,

si nullus sum uenia et mereo mors ipse laboro


tum uero impatiens ‘Vestra est haec altera, uestra

tum uerus impatiens vester sum hic alter uester


ne saeuae tendat contra decreta nouercae.


erigit aeternum compages ardua ceruix.


en, numen patrium spondet maiora peractis.


hi sunt qui uestris infixum moenibus hostem


molitur populos maioraque moenia quaerit.


miscentem pugnas et inania bella gerentem.


ad paruos curru remeabant saepe penates.


indomitisque loqui et sedare leonibus iras.


atque inde antiquae nomen feritatis amabat.


induet et Libycam feret in Capitolia laurum.

induo et libycus fero in capitolium laurus


consulis alterni stat adhuc et turribus altis

consul alternus sto adhuc et turris altus


non indigna polo referet labor, hinc tibi Paulus,

non indignus polus refero labor hinc tu paulus


irent direptum: mactantur comminus uno


corporaque auctorem teli multasque paternos


creditus ante annos Martem, ferroque resolues


et iam turrigerum demerserat aequore Nessum.


pennata saltus adsuetus harundine Mopsus.


heu quantum Hannibalem clara factura ruina,


de superis queror: haud paruo data membra sepulcro

de superi queror haud parvus do membrum sepulcrum


aut per tot caedes actum satis, iraque anhelat,


numen et Iliacos parat exorare Penatis.


nec rauco taurus cessauit flebile ad aras

neque raucus taurus cesso flebilis ad ara


fert umbra et properat tecum coniungere dicta,

fero umbra et propero tu coniungo dictum


hos duxere uiros flauenti uertice Phorcys


multa strage iacent: exultat uertice montis

multus strages iaceo exultat uertex mons


nulla uoco: ex acie tende in Capitolia cursum.’

nullus voco ex acies tendo in capitolium cursus


Sic Nomadum ductor. tunc dextra Scipio dextram

sic nomas ducto tunc dextera scipio dexter


Massica sulcabat meliore Falernus in aeuo


quisque bonis periere, uirum de corpore uestes

quisque bonus pereo uir de corpus uestis


aequoris, intento uolucrem de more sagittam


atque hic perlustrans aditus fulgentia cernit


uix meminere maris: tam uasto ad proelia nisu

uix memini mare tam uastus ad proelio nisus


ne finem longis tandem peperisse ruinis


certatim iaciunt. decisae uertice cristae,


in patria, liceat non exhaurire rapacis


corriperet spatium, et nitentem opponere curuos


nunc sublime rapit, nunc uasto pondere gaudet

nunc sublimis rapio nunc uastus pondus gaudeo


instaurant galeae coni decus; hasta iuuatur


hinc et speluncam furtiuaque foedera amantum

hinc et spelunca furtivus foedero amantum


Hostis adest, iaciuntque sudes et inania tela.


concidat. e Tyrio consortem accite senatu:

concaedes e tyrius consors accio senatus


traxissetque comam. tardato laetus ouansque


inuasit nostros haec ad discrimina fasces.


contemptu cessare putant. iam tecta cremari,

contemptus cessaris puto iam tectum cremaris


arma puer niueis aptarat picta lacertis


alternis. haec, haec ueri fecunda sacerdos,

alternus hic hic uerus fecundus sacerdos


adfatur genitorem et rumpit maesta querelas:


diuideret, iamque excubias sortitus iniquas


imbellem donare diem. tum deinde madenti


consilium infelix scelerataque culpa Metelli.

consilium infelix scelero culpa metellus


nec, quos culpa tulit, quos crimina noxia uitae,

neque qui culpa fero qui crimen noxius uita


igneus et plenum praeteruolat Hesperon irae.

igneus et plenus praetervolo hesperus ira


sed Stygius primos impleuit feruor hiatus,


Pan Ioue missus erat seruari tecta uolente

pan iuppiter mitto sum seruaris tectum volo


qua capuli statuere morae, teloque relato


‘Tu solue interea nobis, bone ianitor urbis,


in castra ambiguas. ferro flammisque pepercit


umentis rores noctis terramque madentem


ecce iugis rapiens siluas ac robora uasto

ecce iugum rapio silua atque robur uastus


accepisse iugum, Poenosque per inuia uectos,


sed raptabat amor priscos cognoscere manis.


si bello absistis nec te uictoribus offers,

si bellum absisto neque tu uictor offertor


deficiam montis coniunx tua? crede uigori


ductor defixos Itala tellure tenebat


compressit lacrimas Poenus minuitque ferendo


scilicet hunc summum norunt uirtutis honorem.


ecce e uestibulo primisque e faucibus antri

ecce e uestibulum primus e fauces antrum


quos fuga praecipitis partem glomerarat in unam


Iamdudum uultus lacrimis atque ora rigabat


dumque haec aligeris instat Cytherea, sonabat


ardor agit, prouecta queat dum cernere muros,


at mihi Flaminius, tam maesti causa doloris,

at ego flaminius tam maestus causa dolor


Romanos Petraea duces, Romana petiuit


armat Tartessos stabulanti conscia Phoebo


praecipitem iacit et delapsus pondere prono

praecipito jacio et delabor pondus pronus


ductoris seruate manus!’ ut deinde resedit,


ni uires trux ira daret, contorquet anhelans


ut torrens, ut tempestas, ut flamma corusci

ut torreo ut tempestas ut flamma coruscus


ille, super Gangen, super exauditus et Indos,


et solitum in nubes tolli caput, acrius instant.

et soleo in nubes tollo caput acer insto


innumeris potior, pax custodire salutem


ductor, quo numquam maiorem ad bella tulerunt


quod nostrae neuere manus, uenerabile donum.


imperat atque animo iam tum Africa bella capessit.

impero atque animus iam tum africanus bellum capesso


Siren adsuetos effudit in aequore cantus,


texissent scopuli, pelagusque hausisset et undae!


debellata bonis Capuae, non degener ipse


Marcello socius communia bella ciebat.


inclinauit iners, fodiunt ad uiscera corpus.


claudebant, uertit subito certamina Graius


Gradiuo iuuenis nec Phoebo notior alter.

gradivus iuuenis neque phoebus nosco alter


cautius interiora ligat mediamque per aluum


abstinuit Marte infido. comitata Menaeis


praerapida potuere fuga, uenator Aconteus,

praerapidus possum fuga venator aconteus


cernuus, ac pariter fusi, miserabile, campo

cernuus atque pariter fundo miserabilis campus


Cocyti laxo suspirans ore paludem,


at tum barbaricis Satricus cum rege cateruis

at tum barbaricus satricus cum rex caterva


Troianos notus semper minuisse labores.


non Thapsos, non e tumulis glacialibus Acrae


extremumque diem pes dexter et hora Lyaeum,


Nec uero Ausonia tantum se laetus agebat

neque uerus ausonius tantus sui laetus ago


paruulus ex umero corytos et aureus arcus

paruulus ex umerus corytos et aureus arcus


ast relicum uulgus resoluta in gaudia mente

at relicum uulgus resolvo in gaudium mens


dum cristam galeae trucis exuuiasque precatur


ut quondam patri, nobis quoque fata negassent.’


ingestis cauda et iaculis et pondere conti

ingero cauda et iaculis et pondus contus


summissi palmas, lacerato tegmine uestis,


ac patriam aspicere et luctus renouare pigebat.

atque patria aspicio et luctus renouaris pigeo


et fumos uolucri propellunt lumine flammae.


Hannibal ipse etiam iam iamque modestior armis.

hannibal ipse etiam iam iam modestus arma


uos etiam primo gemini cecidistis in aeuo,


iamque ubi conspectu redeuntum uisa propinquo

iam ubi conspectus redeuntum uideo propinquo


non tanto strepuere metu primordia belli:

non tantus strepuere metus primordius bellum


cui dea sic dictis curas solatur amicis:


prostrataque uirum mole inter tela cadentem


crudescunt, ac pro ferro stat fluctibus uti.

crudesco atque pro ferrum sto fluctus uti


Iuppiter aeterni monet. Hannibali ecce senectus

iuppiter aeternus moneo hannibal ecce senectus


et se participem casus sociarat in omnis.


tum, quis fas et honos adyti penetralia nosse,

tum quis fas et honor adytum penetralis nosco


germani spolium ante oculos referasque superba

germanus spolium ante oculus refero superbus


hic iuueni oppositus Tyrio foret! hei mihi quanta

hic juvenis oppono tyrius sum hei ego quantus


mox profugi ducente Noto aduertere coloni,


aequales aeui, genuit quos ubere ripa


fortunaeque hostique uias. discedere signis


respiciens aegerque animi tum regna reliqui

respicio aeger animus tum regnum reliquus


qua uobis, cum pacta patrum, cum foedera adessent,

qui tu cum paciscor pater cum foedero adsum


lentus harenoso spumabat Bagrada campo


donec Prusiacas delatus segniter oras


induere arma sibi), telorum turbine uasto


sed liber, ueluti nullus penetrasset in urbem


a tergo accelerant, qua fisus fluctibus Aris

ab tergum accelero qui fido fluctus ares


cernis ut armata circumfundare corona,


donec iactatam laceris, miserabile, uelis


destrictis ruere atque Itala depellere terra,


Magonem Libycis. lauro redimita subibat


inuigilat cautis, fronte imperterritus, armis


germanus parat atque obsessa euellere castra.

germanus paro atque obsedeo evello castrum


aeger delicti Phrygium placare colendo


mente fauete pari atque aures aduertite uestras.

mens faveo par atque auris adverto uester


regia progenies et Tullo sanguis ab alto.

regius progenies et tullus sanguis ab altus


†quam ritus hostis! tu non, quae copia rerum,


dum clamat, patulo excipiens tramisit hiatu,

dum clamo patulus excipio transmitto hiatus


‘Nate, salus quondam genitoris, nate, parentis

natus salus quondam genitor natus parens


cum fumat percussa Ioui, sacrosque per aeuum

cum fumo percutio iuppiter sacer per aeuum


inde petunt. ingens clipeo ceruice reposta


bellator senio iam castra mouebat in hostem,

bellator senium iam castrum moueo in hostis


lactis, et haud parci Martem coluisse Tudertes.


Martia commendat mananti sanguine membra.


‘Parcite, crudeles superi. iam stragis aceruis

parco crudelis superi iam strages acervus


tunc hostis socio desertos milite multum


Africus, obnixi cum bella furentia torquent:

africanus obnitor cum bellum furo torqueo


sideraque et manis regnorum sorte gubernant,


aetherias quoque, uti poscis, trahat Hannibal auras,

aetherius quoque uti posco traho hannibal aura


sanguis et a toruo surgebant lumine flammae.


namque manus seruat dum suetos languida ductus,

namque manus seruo dum suesco languidus duco


Tarpeius pater et capti sensere Quirites.


dat signum atque alacer scalis transcendere muros

do signum atque alacer scalae transcendo murus


Mago quatit currus et fratrem spirat in armis.

magus quatio currus et frater spiro in arma


si Poenum inuasisse paras, per uiscera ferrum

si poenus invado paro per uiscera ferrum


Aonidum cura est et dignus Apolline uates.


mox instaurantis pugnam circumsilit arma


spargere tela manu passim fallentia natis


credulus aduersis, et tum comes ibat ouanti)


sic Poenus pressumque ira simul exigit ensem


consulis aut contra Tyriae furor edidit irae.


cui natus iuncta arma ferens Dabit improbus, inquit

qui nascor iungo arma fero do improbus inquam


quadrupedi citus imponit uelocia membra

quadrupedus cieo impono uelocius membrum


si nondum insultat templorum Poenicus ignis


cum trepidae fremitu uitreis e sedibus antri

cum trepidus fremo vitreus e sedes antrum


conantis suspensa fodit. tum feruidus atro