sanguine quippe suo iam Bagrada tinxerat ensem,

sanguis quippe suus iam bagrada tingo ensis


ereptamque fugam et claudi uidet aggere muros,

eripio fuga et claudo uideo aggero murus


huc egere dei, Latios ut sanguine finis


asportabat ouans et ouans Hammona canebat.


exuere indocilis sociis Frentanus in armis,


iam montis umbrare olea, dare nomina Baccho


festas Nysaeo redimiuit palmite mensas.


sed stirpe haud parui cognominis. is mala bello

sed stirps haud paruus cognomen is malus bellum


Sed subito uultus monstrata Lauinia traxit.


spumea et inlisu scopulus tremit omnis aquarum.

spumeus et illisus scopulus tremo omnis aqua


hinc tela accipiunt arces, ac robora portis

hinc telum accipio arx atque robur porta


moenia sublimis Capuae de culmine muri


armiger ecce Iouis. nosco te, summe deorum:

armiger ecce iuppiter nosco tu summus deus


pollicitis, si reclusas tramittere portas


Poenorum mentes caeco per laeta premendi


litora dum Poenus, detracturum ignibus atris,


clarum nomen erat. sed laeua adduxerat hora


ignis edax uento per propugnacula fertur.

ignis edax uentus per propugnaculum fero


sic nobis rerum exitio desistite honorem


tum matris currus niueos agitabat olores


laudatur Veneri et certat maioribus astris.


aggessere trabes, rapidisque accensus in orbem


fallaci gyro campum secat ac uelut ales

fallax gyrus campus seco atque uelut ales


ceu, pernix cum densa uagis latratibus implet

ceu pernix cum densus vagus latratus impleo


Diuiditur miles, Fabioque equitumque magistro


Fundique et regnata Lamo Caieta domusque


fert belli rabiem ad superos et sidera pulsat,

fero bellum rabies ad superus et sidus pulso


idem sanguinea Venuli ceruice reuellens


perfurit Ausonius turbata per aequora ductor,


Inde refert sese circo et certamina prima

indus refero sui circus et certamen primus


exsatiate, uiri, plenos rubiginis enses.’


stant clausi maerentque moras et dura uiarum.


impia formido ac maior iactabat Erinys.

impius formido atque magnus iacto erinys


et parat accensis imitari fulmina flammis.’


Sarmaticis uictor compescet sedibus Histrum.

sarmaticus uictor compesco sedes histrus


Boiorum nuper populos turbauerat armis


post haec ostendens iuuenem sic uirgo profatur:

post hic ostendo iuuenis sic uirgo profor


quamuis longa fames stimulet, leo: nunc ferus alta

quamuis longus fames stimulo leo nunc ferus altus


longe coniugia ac longe Tyrios hymenaeos

longus conjugium atque longus tyrii hymenaeus


certantisque mari moles, adde ordine longo


atque ima longe trepidant in ualle iuuencae.

atque imus longus trepido in valles iuuenca


praemia digna dabo, e Tyria spolia incluta praeda,

praemium dignus do e tyrius spolium inclutus praeda


qui noctis tenebris urbem (miserabile bello

qui nox tenebrae urbs miserabilis bellum


squalebat pressum picea inter nubila caelum.

squaleo premo piceus inter nubila caelum


armenti quondam custos immanis Hiberi,


Virrius interea, dum dat penetrare medullas

virrius interea dum do penetraris medulla


atque omnes adsunt Poenae, formaque trifauci


quem Libyae rector tot signa, tot arma ferentis

qui libya rector tot signum tot arma fero


ac Methymna ferox lacibus cessere Falernis.

atque methymna ferox lacus cedo falernum


uulnere et erectis excussam cruribus alte


Herculeae Calpes, caelatus Gorgone parmam,


uulnere cognosco. saltem hoc, Fortuna, fuisset


supplicium, ut pandas’ inquit tua moenia leto.

supplicium ut pando inquam tuus moenia letum


dum temptat, saeua truncatur membra bipenni,

dum tento saeuus trunco membrum bipennis


tum deus ut liquidi disclusset stagna profundi

tum deus ut liquidus disclusset stagnum profundo


corpora, sollicite laeti funduntur et ipsis


audet adire ferum, dum fractis mille catenis

audeo adeo ferus dum frango mille catena


cruribus ac proprio quodam trepidabat amore.


At, quos ipsius mensis seposta Lyaei


ballistas tormenta grauis suetamque mouere


rumpe moras, rape Marmaricas in proelia uires.

rumpo mora rapio marmaricus in proelio uis


tum Capys ut primis dederit sua nomina muris.


aut quae flagrarent galea exhorrescere flammas.


et Capua et nobis’ inquit consulta: (togaque


qui postquam coetu patrum ingentique senatu

qui postquam coitus pater ingens senatus


haud procul hinc paruo descendens fonte Numicus

haud procul hinc parvus descendo fons numicus


excitis somno, multorumque ora uocantum


incassumque moues fato renuente furores?


hospitia et patrias paulatim decolor artis


et gressus premeret castris, ni sacra uocarent


linquam nec linqui patiar, dum uita manebit.

linquo neque linquo patior dum uita maneo


ingruit audito ductore exercitus omnis,


ire iubet campis equitem. ruit ipse citatum


corripuit pallor, gemitumque ad sidera rupit.


uerum ubi concessit pelagi reuolubilis unda

uerus ubi concedo pelagus reuolubilis unda


per stragem neruis interlabentibus artus,


arietat in primos obicitque immania membra.


tu contra iuuenem et caput hoc abscidere rebus

tu contra iuuenis et caput hic abscido res


arduus accelera. Romam petis. hoc iter Alpes,

arduus accelero roma peto hic iter alpis


raptabat turmas primusque ruebat in hostem


imbriferamque hiemem permixta grandine torquet.


nobile Gargeni spolium, quod rege superbus

nobilis gargeni spolium qui rex superbus


litoribus solus uacuis ex aequore sospes


damnatum offertur uobis caput. ite, agite, oro,


ducimus auspiciis? dextras iungamus inermis:


inde agitant consulta patres curasque fatigant.


censuerint, mittique uiros, qui exacta reportent.


exanima obscenus consumit corpora uultur.


caeruleas Ticinus aquas et stagna uadoso

caeruleus ticinus aqua et stagnum vadosus


septeno impellens tumefactum gurgite pontum.


ac fluxam morum gentem fouet armaque iungit,


dum fert Herculeis Garamantica signa columnis,

dum fero herculeus garamanticus signum columna


adsis o firmesque tuae, pater, alitis omen.


Dum pandit seriem uenturi Iuppiter aeui,


magnorum heroum celebrataque carmine uirtus.


iam dudum certant in equos. Marcellus, ut arma

iam dudum certo in equus marcellus ut arma


iactaque caeruleis innabant fluctibus exta.


dat poenas latebrae. tum, qui dulcedine uitae


cui socias uires atque indiscreta maniplis

qui socio uis atque indiscretus manipulus


apparat et repetit properato moenia gressu.

appario et repeto propero moenia gradior


optatum Latii tandem potura cruorem.


et Decius non erudiunt componere mentem?’


o confuse nimis Gradiui turbine Varro,


nec laetis sat certa fides, iterumque morantur

neque laetus satis certus fides iterum moror


pumiceaeque procul sedes. immanis in antro


quam debellari morbis placet. ardua primus

quam debellaris morbus placeo arduus primus


seruatas a caede animas. nam turbidus ira

seruatas ab caedes anima nam turbidus ira


Sidonius, circaque Metus Terrorque Furorque.


adgreditur muros atque armis intonat urbi.


atque impasta trucis ululatus turba luporum


multa deum templis domibusque nitentibus auro


descendenti auide superatis Alpibus ultro


cuncta pares; dulcisque labor sua nomina natis

cunctus par dulcis labor suus nomen obstino


claude, oro, castra et cunctas spes eripe pugnae.

claudeo oro castrum et cunctus spes eripio pugna


et fluxas Latii res maiorumque labores,


Sancte ait ‘o genitor, reuocato ad lucis honorem

sancio aio o genitor revoco ad lucus honor


prisca situ ueterisque ante arces condita Byrsae.


hi pinu flagrante cient, hi pondere pili,


nomen erat gentile uiro, fusisque cateruis


prima acies, non parca fugae. Labienus et Ocres

primus acies non parcus fuga labienus et ocris


quo leuior peteret muros, per aperta uolantem


ante omnis doctus pelagi rectorque carinae


Herculei ponto coepere existere colles


idem, ut turbarum sator atque accendere sollers

idem ut turba sator atque accendo sollers


hunc medio inuasit fluctu ripaeque relatos


et magna ante oculos stabat redeuntis imago.


ad spes armorum et furialia uota reducit


talia dum metuit, nec pugnae fisus in hoste

talis dum metuo neque pugna fido in hostis


uisi stare sumus, dignam te, nate Tonantis,


Hipparin ac facilem superari gurgite parco

hipparis atque facilis superaris gurges parco


atque omnis Libyae quaeratur belua terris,


perfidiae Poenus quibus aut Phlegethontis in undis

perfidia poenus qui aut phlegethon in unda


et ciuis aequare potens reuocetur in arcis


quaerebat terraeque ulnis amplexus utrisque


dixerat haec, necdum finem conuicia norant:


infixum aduerso uidit sub pectore telum,


Haud inquit ‘tua ius nobis praecepta morari.

haud inquam tuus ius nos praecipio moraris


hastam praepropero nisu iacit. illa per oras

hasta praeproperus nisus jacio ille per ora


ingenitum noscens uirus flatusque paternos,


hunc etiam, uastis qui nunc sese intulit oris,

hic etiam vastus qui nunc sui infero ora


ceu quondam aeternae regnator noctis, ad imos

ceu quondam aeternus regnator nox ad imi


Turbidus arentis lento pede sulcat harenas


inuadunt uanumque fugae atque attollere fessos


eripuere minis, resolutaque uincula collo.


securam Hannibalis Romam, uiolentior instat.


sed uigor hausurus Latium, si cetera Marti

sed vigor haurio latius si ceterus martius


atque famem, quam posse mori! post Itala bella

atque fames quam possum morior post itala bellum


Herculeus labor atque immania saxa resoluens

herculeus labor atque immanis saxum resolvo


adfatur uoce et blandis hortatibus implet:


uidi animos mortesque uirum decorisque furorem.


despecta ac uiolata Fides.’ adit omnia iamque

despicio atque violo fides adeo omnis iam


longinquis audent iaculis et harundinis ictu.

longinquus audeo iaculis et harundo ictus


bellantum conspectus equo, modo Marte feroci

bellantum conspicio equus modo mars ferox


intorquet tergo iaculum, quod tegmine nudas

intorqueo tergum iaculis qui tegimen nudo


quae nimios frenet motus, ac talia fatur:


portat turbo globum piceaque e nube ruinam


purpurea effusos per colla nitentia crines,

purpureus effundo per collum niteo crinis


quod non ante suos Capua ad suffragia mittet,

qui non ante suus capua ad suffragium mitto


inuenit uulnus caedemque accepit ab hoste


tranat et in medium perlabitur urbis harundo.

trano et in medius perlabor urbs harundo


sed paruum decus Hannibali. nam uitis honore

sed paruus decus hannibal nam vita honor


Icarium fundo uictor mare: nauita uasto


tum, penitus telo molitus regna tridenti


digna uiro, digna, obtestor, spectacula pleno

dignus uir dignus obtestor spectaculum plenus


uidisti clausum Hannibalem. nil miles et alae

uideo claudo hannibal nihil miles et ala


uicinis raptanda Macae fudere uolucrem


‘Quo ruis, o uecors, maioraque bella capessis


arma fluunt, erratque niger per lumina somnus.


non plectro ratis aut frangendae in uulnera prorae

non plectrum ratis aut frango in uulnus prora


illa est, quae Thybrim, quae fregit Lydia bella,

ille sum qui thybris qui frango lydion bellum


astabat muris propereque accersere lectos


ipse fugam cupiens notas euadere ad Alpes


haud umquam sese uirtus. tu magna gerendi


est locus, Aetoli signat quem gloria regis,


qua uentum est, obstent Alpes. super ardua ductum

qui uenio sum obsto alpis super arduus duco


conlapsique premens umbone trementia membra,


Appius astabat pugna lauroque reuinctus


hic tibi Dardaniae promittit foedera gentis,


huc aduerte aures. currit mortalibus aeuum,


semiuirique chori, gemino qui Dindyma monte


ecce autem Aeneas sacro comitatus Iulo,


et, modo postremus, nunc ordine tertia palma,

et modo posterus nunc ordo tertius palmo


Tiburtis Magios Hispellatemque Metaurum


non comites tenuisse ualent, non ullus honorum


Romam et deiectum Tarpeia rupe Tonantem.


corporibus properate solo. quicumque timeri


interea placida attulerant iam flamina terris

interea placidus affero iam flamen terra


Proximus in pugna ductori Marte manuque


nemo insons: pacem seruant commercia culpae.


non ultra patiens Fabius rexisse dolorem


ad decus et summas laudum perduxerit arces.’


accessi comes, atque omnis sociauimus annos,


exin uirtuti placuit dolus, ire sorori


quam tali adloquitur Nemeae pacator honore:


florentis Capuae gaza et seposta triumpho


Quid uobis, quaenam ira deum, uel mente sinistra

quis tu quisnam ira deus uel mens sinistra


Hannibal aequatus superis? quae praemia digna

hannibal aequo superi qui praemium dignus


ludibrium necis horrescens, uis aspera ponti

ludibrium nex horresco uolo asper pontus


procurrunt leuitate agili docilesque regentis


en age, qui sacros montis rupesque profundas


exercere tubas nocturnaque classica uelle.


corpora ab immodico seruans nigrantia Phoebo.


stat supplex, cum uultis, auus: uictoria nostra

sto supplex cum uolo auus uictoria noster


abruptum Boreas ponti latus. intonat ater


sedisset, fratremque amens sociosque rogabat.


Ledaeis ueniens uictor Xanthippus Amyclis.


nec mos pennigeris pharetram impleuisse sagittis:

neque mos penniger pharetra impleo sagitta


qua nondum Stygios glomerabat Mulciber aestus,

qui nondum stygius glomero mulciber aestus


ac legimus pontum pinuque immane cauata


praestabat Laurens, membrorum mole Taburnus.


Dictynna et laetae praebet spectacula matri,

dictynna et laetus praebeo spectaculum mater


inuadit Tarium uicino consule pugnas


subducti Poeni uallo caecaque latebra


et ualidam duris euellit ab ossibus hastam.


aut siluis stringunt remos, aut abiete secta


iraque turbatos exercet regia manes,


‘Talesne e gremio Capuae tectisque sinistris


conuertitque ruens per longum hostilia terga,


pectore suspirans iuuenis non uerba uicesque


uicinam flammis glaciem, aeternoque rigore


sed iam claudebat flatus nec plura sinebat


adfixet transtro. uix morte incepta remittit:

adfixet transtrum uix mors inceptum remitto


abstrahere artatis cinctosque resoluere muros.


acrius hoc rursum Libys (et praesentia saeui

acer hic rursum libys et praesens saevus


fraternum castris uulnus, funditque ruitque


cur spoliare iuuat Libycas hac indole terras?

cur spolio iuuo libycus hic indoles terra


orantum squalor, praesens astare Sagunti

orantum squalor praesens astaris saguntus


instituit Phoebi atque audacis exuit alas.’


conspexit, propere diuis in uota uocatis


paulatim nudat rictu, ut praesentia mandens


hic raptim ruit in muros: uox horrida fertur

hic raptim ruo in murus uox horridus fero


perlabi resonante polo. bis terque coruscum


sed Varro est uictus. quaenam tam prospera Martis

sed varro sum uinco quisnam tam prosper mars


hinc studia accendit patriae uirtutis imago,

hinc studium accendo patria uirtus imago


portaret fasces nostro de nomine consul.


nec maior† Megara iunctae concordibus ausis

neque magnus megara jungo concordibus audeo


ipsa pyram super ingentem stans saucia Dido


armatum potuisse capi. tunc terga dedisse


idem indignantem tramittere Dardana signa

idem indignor transmitto dardanus signum


post, ubi fulserunt primis Phaethontia frena

post ubi fulcio primus phaethontius frenum


respicit adridens hirtae ludibria caudae,


expertos, fidus Sicula regnator ab Aetna.

experior fidus siculus regnator ab aetna


pectora nostra calent, quae te uia, fare, superbum

pectus noster caleo qui tu uia faris superbus


in uanos morsus, nec sufficientibus irae


sternitur. accendunt iras uultusque uirorum


Archemorum Rutilus, Teucrum Norbanus (et ambo

archemorum rutilus teucer norbanus et ambo


inrupit trepidis hostis. tum turbine nigro


nil moror: en, uincta lacerandum tradite dextra.

nihil moror en vincio lacero trado dextera


Ausonio mersum sublimis Iapyga cernam


Eridanus. iacet ore truci super arma uirosque


caede, uides, stagna alta rubent retroque feruntur.

caedes uideo stagnum altus rubeo retro fero


funditur, et pone insurgit uis saeua uirorum.


rectorem manus, et seras tibi, Regule, poenas


ante pedes ensis Phrygius iacet, ordine centum

ante pes ensis phrygius iaceo ordo centum


haud aeui fragilis sonipes crudoque uigore

haud aeuum fragilis sonipes crudus vigor


arma fuere decus uictori bina Symaetho.


qua Tagus auriferis pallet turbatus harenis,


effusae lacrimae, Mancinique inde reuersus


o regnis inimice meis? quot corpora porto

o regnum inimicus meus quot corpus porto


gloria, post Alpes si stetur montibus ullis.


mira dehinc cernit: surgentis mole profundi


stat niueis longum stipata per agmina uallum

sto niveus longus stipo per agmen valles


corpore perlustrat qua sit certissima ferro


tenuia uix summo uestigia puluere signat.

tenue uix superus uestigium puluis signo


Flaminio spectatus erat, cum Celtica uictor

flaminius specto sum cum celticum uictor


Fama dehinc gliscente sono iam sidera adibat,


signa iubet ductor remeaturumque minatur.


quasue uiri uoces extremum curia maerens


aduentuque deum intrepidis ductoribus ambae


inrestincta focis seruant altaria flammae,


et quatiens acer nodosi pondera rami


condita Massiliae: populis haec cincta superbis,

condio massilia populus hic cingo superbus


attollit cristis, addit clipeumque iubasque


At noua Romuleum carpebat cura senatum,


excepit, geminaeque acies uelut omine motae.


mortali quodcumque datur! grex ille uirorum,


ultima uulneribus uerba; et, conuicia uoluens,


haud secus ac uitreas sollers piscator ad undas,

haud secus atque vitreus sollers piscator ad unda


horror mente redit. monstrum exitiabile et ira

horror mens redeo monstrum exitiabilis et ira


qualem Gargani campum Trebiaeque paludem


ductor Grosphus erat, cuius caelata gerebat


orarent paria, haud uerbis, haud uoce, sed acri


pars credunt toruos patrui reuirescere uultus.

pars credo torvus patruus reviresco uultus


Taurea Tune inquit ‘ferro spoliabis inultus


Atlantis senio inualidi, sed iusta querentis:

atlantis senium invalidus sed iustus queror


mugitu nemora exterret perque ardua cursu

mugitus nemus exterreo per arduus cursus


pectora, captiuos nostra pensare senecta.


in medias fratre inuectus comitante cateruas


instantem elusisset equo rursusque secutum


at parte e laeua restagnans gurgite uasto


rettulit ipse pedem sensim a certamine Mauors.

refero ipse pedis sensim ab certamen mauors


impastus carpat si membra iacentia uultur.


dissiluit, cineresque simul iacuisse negarunt.


Mors graditur uasto caua pandens guttura rictu

mors gradior uastus cauus pando guttur rictus


femineae tum deinde manus subiere, per amnem

femineus tum deinde manus subeo per amnis


circuitu petit et stagni languentia quaerit,

circuitus peto et stagnum langueo quaero


Marte uiri dextraque pares, sed cetera ductor


aut, ubi Cecropius formidine nubis aquosae


hos Tyria misere domo patria inclita Gades.

hic tyrius mitto domus patria inclutus gades


multaque praeterea diuorum turba minorum.


erumpunt uallo fortuna urgente sinistra


hic auidum pugnae et tam clarum excidere nomen

hic avidus pugna et tam clarus excido nomen


nomine Sidonio, et nostro seruentur honori.’


donec pestiferos mitis Campania cursus


pondera, et in tumuli concessit caespes honorem.

pondero et in tumulis concedo caespes honor


inde petit retro montis tutasque latebras.


liuentem nebulam fugientis ab ore ueneni.


concitus Hannibalem uoluebat Virrius ore.


caeli porta patet. referam quid cuncta domantem

caelum porto pateo refero quis cunctus domo


Gallorum a populis seruat per saecula nomen.

gallus ab populus seruo per saeculum nomen


strage hostis quaesisse necem, ni tristia letum,

strages hostis quaero nex ni tristis letum


perflauit campum et nubem dispersit in auras.

perflo campus et nubes dispersit in aura


uiuamne? et fractos sparsosque cruore meorum


parte alia, cerne, ut saeuis Gradiuus in armis

pars alius cerno ut saeuus gradivus in arma


nunc laetos Iouis aspectant: ‘Da, summe deorum,

nunc laetus iuppiter aspecto do summus deus


linqueret et tristis exul traheretur in oras.


miscentem saeuisque uirum circumtonat armis.


et seruat cursum perfractis ossibus axis.


euolat et prouisa fugae compendia captans


Dixerat, et raucus stridenti murmure clangor


libertas iactatque iugum: pars Punica castra,

libertas jacto iugum pars punicus castrum


sunt abolenda tibi. patiarne ante ora manusque


ad spes armorum uiuam tibi. nam modo pugna


uni turba uiro, atque, alter si detur in armis

unus turba uir atque alter si do in arma


hic uersi penitus Pelopea ad regna Pachyni

hic verro penitus pelopeus ad regnum pachynus


omnis Hiber, omnis Latio sub nomine miles

omnis hiber omnis latius sub nomen miles


Sabratha tum Tyrium uulgus Sarranaque Leptis

sabratha tum tyrius uulgus sarranus leptis


membra madent, cecidere iubae, gyroque per orbem


dilectas Veneri notasque ab honore Diones


sederunt, non frondosis Morgentia campis


num fata auertet? caeloque arcebit ab alto


Ausonidum Eridanus captiuo defluit alueo.


namque per aduersos, qua Lusitana ciebat


adiungat, nisi diuiso uicisse triumpho


inlidit terris molitus Iuppiter altas


per iuga, per uallis errat Vulcania pestis

per iugum per valles erro volcanius pestis


celsus abit gressu, maiorque recessit imago.


et uaga per collis ceruice incendia iactent.

et uagus per collis ceruix incendium jacto


rebus et ad Tyrios Massylia signa trahebat.


casta colunt, qui Dictaeo bacchantur in antro,

castus colo qui dictaeus bacchor in antrum


lamentis uox mixta sonat: nunc nomine noto

lamentum uox misceo sono nunc nomen nosco


atque illum raptim promentem in proelia telum

atque ille raptim promo in proelio telis


iam praedas offerre tibi, iam uertere terga,


pandam egomet propere portas. ruite ocius atque hunc

pando nos properus porta ruo ocior atque hic


‘Soluite, gens Veneris, grauioris corde timores:


state, uenit pugnae. muro tectisque Sagunti


tanta fuga est: certant pennae, campumque uolatu


expauit sonitus tremefacto litore Sason.


cuius tu uallum uidisti e moenibus urbis.’


pestis et in medio lucentes uulnere flammae


et latum obiectat pectus strictumque minatur


haud illo leuior bellis Vestina iuuentus

haud ille leuis bellum vestinus iuuentus


exsoluor, miti dextra Cyllenia proles


tum demum ad manis perfecto munere Erinys

tum demum ad manes perficio munus erinys


(tam laetus bello est) ausit certare Tonanti.


inuasere hostem, numerarique aspera uirtus


monstrauit nescire pati, tum uersus in unam,

monstro nescio patior tum uersus in unus


corporibus clipeisque simul galeisque cadentum


infelix fluuio sese et torrentibus undis


Hammon, sanguinem,’ ait spectator cladis iniquae.

ammon sanguis aio spectator clades iniquus


extimulata graui sese fera tollit ad auras

extimulata grauis sui ferus tollo ad aura


sulphureum tacitisque uadis ad litora lapsum


colligere et profugos uicino cingere uallo

colligo et profugus vicinus cingo uallum


euastanda tibi tellus, et caede superbi


pectoribus ferrum accipite ac sine uulnere terga

pector ferrum accipio atque sine uulnus tergum


cornea gramineum persultans ungula campum,

corneus gramineus persulto ungula campus


inluuie rigidaeque comae squalore perenni


imperat et tanto regni se tollit honore.


gurgite mulcebat rapido et spumantibus undis,


Taygeta, hunc unum non durassetis opacis


stringebat, nec se thalamis Tithonia coniunx

stringo neque sui thalamus tithonius coniunx


uix egomet credo: spiris cingentibus arte


fossarum rapuere moras, aciemque locorum


Scipiadas interque Ioui spolia alta ferentem

scipiades inter iuppiter spolium altus fero


cum feruore globos flammarum et culmina torret.

cum fervor globus flammaris et culmen torreo


nec torrente Libys uiso armorumque uirumque


Regulus Hectoreae; uidi, cum robore pendens

regulus hectoreus uideo cum robur pendeo


mellis apes grauidae properant densoque uolatu


contendit neruo atque insultat fraude pharetrae,

contendo nervus atque insulto fraus pharetra


mulcentem, hoc uno maestum, quod adire nequires

mulceo hic unus maestus qui adeo nequires


hic hostem orbatus telo complectitur ulnis


adnabat centum late Sidonia uelis


nunc freta Sicaniae et Scyllaei litoris undas,

nunc fretus sicania et scyllaeus litor unda


Massylus uolitet deposcens proelia rector?


sic ait et clipei propulsum pondere toto,

sic aio et clipeus propello pondus totus


tum, chalybis pauper, Baniurae cruda iuuentus,

tum chalybis pauper baniurae crudus iuuentus


quid? tanto in casu comitum iuxtaque iacentum

quis tantus in casus comes juxta iacentum


In foribus sacris primoque in limine templi


sollers cunctandi Fabius, ceu nocte sub atra


seruitio eripiat diuosque euadat iniquos.


addidit augurio fulmen pater, et uaga late

addo augurium fulmen pater et uagus latus


discentem rapido praeteruolat incitus axe.


Romuleis durastis’ ait ‘succedere muris,


innumero fratres, cauea damnante furorem,


hinc legit Ausonius sinuatos gurgite ductor


huius ceruicem gladio inter uerba precesque


atque ubi permissum et sitiens se impleuit imago,

atque ubi permitto et sitio sui impleo imago


Ne metue: exclamat uates ‘non uita sequetur


ductor, macte animi. cedat tibi gloria lausque


maiores fecere manus. cum regna timeret


arbor numen habet coliturque tepentibus aris.’


et tandem aequatae geminato funere pugnae.


castraque Tydides posuit fulgentia ripa,


nec libeat temptare deis an Troia proles


prima super tantis rebus pensanda, ducisne


at princeps Poenis indicta more parentum


inde Syracosias castris circumdedit arces.


illum, per cuneos et per densissima campi


opposuit sese Hannibali. tu consul abire


tum spumans sanie lacus et fluitantia summo

tum spumo sanies lacus et fluito superus


hic exultantem Caralim atque erepta uolentem

hic exultantem caralis atque eripio volo


centenasque pater det Phoebus fundere uoces,


et Phrygio genus a proauo, qui sceptra secutus

et phrygius genus ab proavus qui sceptrum sequor


‘Qui te mentis edunt morsus? da noscere coniunx.


fortunam optatae caedis parat, at latus ense


ictusque aetheria per stagna patentia flamma

ictus aetherius per stagnum pateo flamma


a quoquam uinci. iactarat talia uecors,


uoce locuntur equis. quatitur certamine circus

uox locuntur equus quatio certamen circus


spectatum uel in hoste decus) clamore feroci

spectas uel in hostis decus clamor ferox


officium infelix et munus inane peremptis,


et nobis et equis letum commune laboras.’


suetus ad Herculeas miles bellare columnas.

suesco ad herculeus miles bellaris columna


dumque micans tremulo conatu lora retemptat,


tantum hosti superest. resides ad bella uocantur,

tantus hostis supersum resideo ad bellum voco


militia. heu, quotiens intrat mea pectora terror,

militia heu quotiens intro meus pectus terror


aut seruare fuit proauis sollertia uestris.


consumit clipeo tela et collectus in arma

consumo clipeus telum et colligo in arma


hic grauida armato surgebat uinea dorso.


praeripit et putri luctatur caespite, lapsi


et fidos certant obices accersere silua,


et Ligurum horrentes coni parmaeque relatae


excubat et manis permixto murmure terret!


accensae uiso poscebant hoste cohortes:


scinditur, hinc ilex proauorum condita saeclo.

scindo hinc ilex proavus condio saeculum


it tacitus fessis per ouantia pectora sensus


frigore se Stygio manantem in uiscera mortem


Eridani gentes, nullo attendente deorum


femineo socium uiolarunt foedus amore,


nam profugo rapidus fusis instabat habenis,


Ausoniae atque Italis tempus protendere regnis

ausonia atque ital tempus protendo regnum


Ausoniae pars magna iacet Trinacria tellus,

ausonia pars magnus iaceo trinacrius tellus


Sic ad Cymaeam, quae tum sub nomine Phoebi

sic ad cymaeus qui tum sub nomen phoebus


illum igitur lustrans circumfert lumina campo

ille igitur lustro circumfero lumen campus


quantas ipse deus laetos generauit in usus


subsidium, nunc in nostra spes ultima dextra.

subsidium nunc in noster spes ulter dextera


inclusam rabiem ac sparsuras astra procellas

includo rabies atque spargo astrum procella


quam circa immensi populi condensaque cingunt

quam circa immensus populus condenso cingo


atque actos sine Marte dies ac stare pudebat.

atque ago sine mars dies atque sto pudeo


imperio uulgum pollens et pectora nullo


sic, ubi prosiluit Pisaeo carcere praeceps,

sic ubi prosilio pisaeus carcer praeceps


sed populis nomen posuit metuentior hospes,


nitatur Poenoque neget certamina Martis.


nimirum rebus suasor metus. arguit asper


Iliacos portasque tibi sine Marte patentis.’


gens uicina procos, pastori rapta marito


arbiter ensis inest, Gallisque ex arce fugatis


iamque alter tibi, nec perplexo carmine, coram

iam alter tu neque perplexus carmen coram


nec regnis postferte fidem!) uagus exul in orbe

neque regnum postferte fides vagus exul in orbis


signa dabant, saeuique aderant grauia omina fati.

signum do saevus adsum grauis omen fatum


namque ut, conlatis admoto consule castris,

namque ut confero admoueo consul castrum


non gratam inuito seruat celata salutem.


his actis repetit portum puppesque secundo


fert caput et saniem sublatis faucibus efflat.


exsatiant iras cladum caeloque cruentos


quatenus indulsisse uacet. non longa supersunt

quatenus indulgeo uaco non longus supersum


Apenninicola atque Vmbro comitatus Auente:


sed scelerum causas operit deus. Astur auarus

sed scelus causa operio deus astur avarus


anne huic seruabar leto? mea signa secuti,

annus hic servo letum meus signum sequor


uersicolor contra caetra et falcatus ab arte

uersicolor contra caetra et falcatus ab ars


scandunt praerupti nimbosa cacumina saxi.


causa uiae non parua uiris, nec laeta ferebant.

causa uia non paruus uir neque laetus fero


Carthago. da, Musa, decus memorare laborum


nunc Mago attonitos, nunc arduus Hannibal hasta.

nunc magus attono nunc arduus hannibal hasta


immittitque animis numen. tum fusa medullis


atque ea, dum flauas bis tondet messor aristas,

atque is dum flavus bis tondeo messor arista


increpuere ictu prorae. tum murice acuto


hos ubi non aequis uariantes proelia consul


miscuerint Italis Piraeo litore leges.


flammarum exundat torrens piceaque procella


nonne uides, cum uicinis auditur in aruis,


det sese campo atque ineat certamina mecum.’


uertere cum consul terga et remeare iuberet,

verto cum consul tergum et remearis iubeo


canentem et turpi lacrima precibusque pudendis


incidit attonitis inopino turbine Poenis


successit bello. fusos quoque fama ferebat


iamque suis daret ut pugnae documenta uocantis


Haud mora. iam tantum campi dirimebat ab ictu

haud mora iam tantus campus dirimo ab ictus


transigeret cursu sonipes certamina campi.


adnexam parmae decidit uulnere laeuam,


his studium erecto componere carbasa malo.

hic studium erigo compono carbasus malus


‘Do spatium muris, ut uis, Carthaginis altae.


(mite decus mentis), condunt ensesque facesque.


admouet, in Libyam flammis ferroque trahendus.’


ordine ducuntur puppes. flagrantibus alto


at saxis fundaque alius iaculoque uolucri.


insidias iuga, nec laeua stagnantibus undis


Acrius hoc Italum pubes incurrit et urget:


fundit Achaemenio detractans proelia ritu.

fundo achaemenius detracto proelio ritus


tristia magnanimi portabat iussa senatus


Necnon et laeuum clipei latus aspera signis

necnon et laevus clipeus latus asper signum


altior, effusas primo certamine uires


altera Carthago Capua, intactumque secundae


atque uni calcata deo.’ suffuderat ora


neu uos Garganus Daunique fefellerit ora,


addiderat. leuiora domo de more parentum


et post fata decus, bellorum dira creatrix

et post fatum decus bellum dirus creatrix


nutriuit primo mundi genitalis ab aeuo


perque auersa tulit portatas arua carinas.


ipse astans curru atque auro decoratus et ostro

ipse asto currus atque aurum decoro et ostrum


Cerne, ait ‘an nostris longe Tirynthius ausis

cerno aio an noster longus tirynthius audeo


desolata metu cuncta, et suadente pauore


nec Cereri terra indocilis nec inhospita Baccho,

neque ceres terra indocilis neque inhospitus bacchus


creuerit, et titulis libeat cur figere nostris


illum Sidonio fulgentem ardore tapeta,


palluit inuento dilectae uirginis ore.


inuidiae stimulo fodit et popularibus auris.

inuidia stimulo fodio et popularis auris


corpora consistunt auidi calcantque gementis.


cum pulsus lare et extorris Capitolia curru

cum pello laris et extorris capitolium currus


tum Catane, nimium ardenti uicina Typhoeo


acta meae dextrae: captam, Carthago, Saguntum


Quam metuens molem (neque enim certamine sumpto

quam metuo moles neque enim certamen sumo


non meditata mihi, et mentem Carthago fatigat.’


effigie clipeus: flagrant altaribus ignes,


nil superest. idem sedes adeuntibus imas


in medio uastum late se tendit inane:


ante aulam atque aditus et inexorabile limen.

ante aula atque aditus et inexorabilis limen


quicquid id est, dum non uinctum Carthago catenis

quisquis is sum dum non vincio carthago catena


hic Cato (nam medio uibrabat et ipse tumultu)

hic cato nam medium vibro et ipse tumultus


semiuiros, quod sit nostro de more creati


duxissetque ratem, pressa Laronius hasta


ars erat in pugna fusum occuluisse cruorem.


quis astare loco dederat Fortuna secundo,


it uestras, in Tarpeia cum sede Latini


ac tuba terrificis fregit stridoribus auras.

atque tuba terrificus frango stridor aura


Primae Picentum, rupto ceu turbine fusa


circa te semper uolitans Infamia pennis.


hinc tacite nitens informidatus adire


ardua et Herculeae quaerit uestigia plantae

arduus et herculeus quaero uestigium planta


interdum et iusto raptum retinere dolore.


cum pius Arcitenens accensis gaudet aceruis,

cum pius arcitenens accendo gaudeo acervus


egregiae occubuere animae, dimittere uitam


cui rector Latius: ‘Tanta, en, qui regna reposcant,

qui rector fero tantus en qui regnum reposco


in medios equitumque traham certamina porta.’


aere atque aequorei tergo flauente iuuenci

aer atque aequoreus tergum flaveo juvencus


Mincius infelix ausi, sed stridula anhelum

mincius infelix audeo sed stridulus anhelus


hinc mille alipedes turmae (uelocior Euris


Hesperos ingenti tenuisset saeuus ab ira


quando aperire datur nobis, nunc denique disce.


tegmina: iam stultae fructus pietatis habebit.’

tegimen iam stultus fructus pietas habeo


nec facilis laeto certasse, Falerne, sapori,

neque facilis laeto certo falernum sapor


incerti Martis durosque relinque labores.


Crustumio prior, atque habiles ad aratra Labici.

crustumius prior atque habilis ad aratrum labici


et facto sceleri inlacrimant. hic turbidus ira

et facio scelus inlacrimo hic turbidus ira


attollensque caput nimbosis montibus aequat.


atque in belligera uersabat uirgine mentem.


exin firmato sociali foedere regis


nec uero placeat, nisi quae de more parentum

neque uerus placeo nisi qui de mos parens


deiecere manu et Capuam eripuere superbis


inuenisse fuga: liceat si uincere, finem


Sed non ille uigor qui ruptis Alpibus arma


feruorem effundens monstri manus abstulit acri

fervor effundo monstrum manus aufero acer


centum festa Ioui: centum cadat hostia cultris.

centum festus iuppiter centum cado hostia culter


immane exclamat: ‘Latias, Carthago, timere


ora puer pulcherque habitum, sed corde sagaci


tantum non strictis mucronibus, ulla retardet


prostratis facies aperitur dira maniplis.


hinc sopor impauidus, qualem uictoria mouit;

hinc sopor impavidus qual uictoria moueo


ingrauat ad caelum sublatis Scipio palmis:


tela cruore cadit, cadit et numerosa iuuentus.

telum cruor cado cado et numerosus iuuentus


atque alimenta uorat strepitu Vulcanus anhelo

atque alimentum voro strepitus volcanus anhelo


tum Sidicina legunt pernicibus arua maniplis

tum sidicinus lego pernix aruum manipulus


subnixus rapto plebei muneris ostro


quam subitus linquat pallentia corpora sanguis,


corpora nunc uiua sparguntur gurgitis unda,


tali sublimis dono, noua tegmina latis


at senior Siculis exultat Hamilcar in aruis:

at senex siculis exultat hamilcar in arvum


uenator premit obsesso cum Maurus in antro,

venator premo obsedeo cum maurus in antrum


Vt uero adfusis puppes procedere uentis


umentis ubi casta fouet Proserpina lucos.


morte sua perimant. remeantum gurgite mentes


quod uero reduci tum se populusque patresque


cingit acuta comas et opacat tempora pinus,


turbarint, Cytherea: tenet longumque tenebit


Sed non Ausonio curarum extrema Syphacem


lampada Tarpeis infers incendia tectis.


promittitque uiris nulli se defore testem,


Threiciamque Calen, uestras a nomine nati,


solus habet semperque rigens nunc litora pulsat,

solus habeo semper rigeo nunc litus pulso


enituit fama. miles Tyrrhenus (Asilo


stragibus occumbit late inter tela iuuentus:

strages occumbo latus inter telum iuuentus


cum gemitu lacrimisque simul: ‘Si culmina nondum

cum gemitus lacrima simul si culmen nondum


egregium Ausoniae decus ac memorabile nomen,

egregius ausonia decus atque memorabilis nomen


hortamenta sibi referat: ‘Meus, heu! meus atris

hortamentum sui refero meus heu meus ater


terrarum imperium Carthaginis arce uideres.


Phocais armiferas inter tenet hospita gentes.

phocais armifer inter teneo hospita gens


unde ferant nomen Baiae, comitemque dedisse


tradiderit Paulumque idem inter proelia et idem


uni ductores iuueni placet. arduus ipse


atque armata dolis mens et uis insita fandi.

atque armo dolus mens et uolo inquiro for


ut uidet impressum coniecta cuspide uulnus,


defensor patriae, meditantem in puluere formas


saeptus et horrentis effingens crine galeros,


exsolues:’ inquit ‘lacerum per Gallica riuis


tertius exurit lacrimosis casibus annus?


nate, nec Aeneadum leuior metus, amplior, oro,

natus neque aeneadum leuis metus amplus oro


Sidoniae tacito uoluebat pectore molem.


nutantique ruens prostrauit uertice siluas


insultant pariter pelago, ac Neptunia regna

insulto pariter pelagus atque neptunius regnum


sanguinis, et patrias satiabis caedibus umbras.


quam deceat pretiumque operis sit tradere famae.


dum remeat uictor, lacrimis perfudit et amens

dum remeo uictor lacrima perfundo et amens


fraterno capite. i, duplica nunc perfida bella

fraternus caput eo duplico nunc perfidus bellum


nam Labienus obit penetrante per ilia corno,

nam labienus obeo penetro per ilia cornus


nec uero spes angustae, cum talia restent

neque uerus spes angustus cum talis resto


atque recens caesi tergo prolapsa iuuenci

atque recens caedo tergum prolabor juvencus


et fluxit ceu correptus fornacibus ensis.


tum delecta manus scutorum incendat aceruos,

tum delecto manus scutor incendo acervus


rursus bella retro et superari certior hostis.

rursus bellum retro et superaris certus hostis


torquet et horrisonis ululatibus erigit iras:

torqueo et horrisonus ululatus erigo ira


quo Martem aut quo signa trahis? restinguere primum est

quo mars aut quo signum traho restinguo primus sum


At contra, horrendum, bis terna spicula dextra

at contra horreo bis terni spiculum dextera


non tulit et celsis senior Gortynia muris

non fero et celsus senex gortynius murus


tempestas et dira lues strauitque tulitque.


uentorumque domos atque addita claustra procellis?

venio domus atque addo claustra procella


exequias, seroque emptum uolet impia Roma


hoc pignus belli, coniunx, seruare labora.


Segne iter emenso uix dum Tarpeia uideri

segnis iter emetior uix dum tarpeius uideo


arma et Picentis Vmbrosque inferre iubetur.


regnator superum sublata fulmina dextra


Nec consulta fugae segni formidine differt.

neque consulo fuga segnis formido differo


scandit ouans rapidusque uorat crepitantia flammis


uulneribus diris ac, lamentabile uisu,


serpit pascendo crescens Acherusia pestis


Regulus, ac stirpem tantae periura recidit

regulus atque stirps tantus periurus recido


hic crebram fundit Baliari uerbere glandem


hic inter trepidos immane Quirinius audens,

hic inter trepidus immanis quirinus audeo


saepe etiam famuli turbato ad limina somno

saepe etiam famulis turbo ad limen somnus


sic, ubi prima mouent pelago certamina uenti,

sic ubi primus moveo pelagus certamen uentus


torpebant dextrae, et sese meruisse negabant


Gracchorum proles, consul. gens inclita magno

gracchus proles consul gens inclutus magnus


si Capuam ereptum est, dabitur circumdare Romam.’


adgreditur mentes. pauca atque haec ruris auiti

aggredior mens paucus atque hic rus avitus


infandi, quae nocturno mea lumine tela


uoce attollentem pubes Campana uidebat.


lentus ama. si qua interea inuitauerit aura


nomina saxificae monstrosa e stirpe Medusae,

nomen saxificus monstruosus e stirps medusa


arcum laeua cadens, dimisit dextra sagittam.

arcus laeuus cado dimitto dextera sagitta


hinc galea capite accepta dicta horrida ferro

hinc galea caput accipio dictum horridus ferrum


huic domus et gemini fuerant Sulmone relicti


imperio compressa tenet caelumque ruentes


et, quem insana freta aut coetus genuere ferarum,

et qui insanus fretus aut coitus gigno ferus


fumosi postes et ritu pauperis aeui


mactatis superum dignantur honore iuuencis.


nec frustra rapidi stimulante dolore fuisset


delapsa attactu nudauit tempora regis.


cunctarum ut rerum Tyrius foret, arte sedendi


pulsato lacerat uiolenter pectore amictus.


atque aeterna tenet magnis diuortia terris.

atque aeternus teneo magnus divortium terra


inuadunt campum et late fulgentibus armis


curarum prima exercet, subducere bello


hoc aurum patribus, bello haec Martique talenta,

hic aurum pater bellum hic martius talentum


necnon argenti necnon insignia uestis


Proximus, adplicito saxosis aggere siluis,


aduentu trepidant. mouet hinc foedusque fidesque


respectare domos: maerebant caede sine ulla

respectaris domus maereo caedes sine ullus


Verum ubi uictorem iuuenili robore cursus


Roma uiro, tunc ad portas iam stare cruentus


lamentata diu! quam paene ruentia tecum


sublatus montis et sede excussus auita


factis quemque suis et se cognoscere iactat

facio quisque suus et sui cognosco iacto


diuidit Italiam? an ferro, quo cingitis, utor?


accelerant uitantque sonos. sed percita falli


Collis Agenoreum dirimebat ab aggere uallum

collis agenoreus dirimo ab aggero valles


per tacitum lacrimae: quidnam Fortuna minetur,


infelix tellus, media in formidine quaerunt.


nam tibi seruantur, ni uano cassa uolatu


Aeneae claram muris fundauerat urbem


cum sese imposuit uictorque immane sub ira


quam si fata tuis genuissent, Hannibal, oris,


laxarunt mentem. tum frontis reddita demum


puppim aptat clauumque Cothon. micat aereus alta

puppis apto clavus cothon mico aereus altus


iam compos uoti, ferrata calce cruentat


ad tumulum Murri super ipsa cadauera fertur:

ad tumulus murrio super ipse cadauer fero


si perferre nequit spectacula tanta senectus

si perfero nequeo spectaculum tantus senectus


letalem ripam et lucos habitabat Auernos.


post quae Poenus ait: ‘Decimum modo coeperat annum

post qui poenus aio decimus modo coepio annus


lapsantem dubio deuexa per inuia nisu


Maeonios Italo scelerauit sanguine fluctus


Carthago et talis iam nunc tibi soluit honores.

carthago et talis iam nunc tu soluo honor


inde atros alacer pastosque bitumine torquet,


uenator, rudibus iaculis et Iapyge campum


nec longum celerarat iter, cum tendere in armis

neque longus celero iter cum tendo in arma


pectore consumo et moriens fugiente per auras


natorum septemque arces fumare uidentur.


sacra domumque ferens et aui penetralia Turni

sacer domus fero et auis penetralis turnus


Flaminiusque simul, miseris ante ora uagantur.


nunc Silarus quos nutrit aquis, quo gurgite tradunt

nunc silarus qui nutrio aqua quo gurges trado


ante, ut fama docet, tellus possessa Pelasgis,

ante ut fama doceo tellus possessus pelasgus


euolat ac domini consistit ad ora iacentis.

euolo atque dominus consisto ad os iaceo


temptas, sed lectus par ad certamen Ithemon


Sic fatus cessit nocti; finemque dedere


haec dicens, iugulo optantis dimittere uitam


Somnus, Bacche, tibi comes additus. hinc ubi primo

somnus bacchus tu comes addo hinc ubi primus


mittit se caelo niueis exercitus alis.


ni propere alipedes rapis ad certamina turmas,

ni properus alipedes rapio ad certamen turma


sint, oro, mensque augurio ludatur inani),


excoquitur flammis scopulus: mox proruta ferro

excoquo flamma scopulus mox proruo ferrum


infelix muta. dextra en, en dextera, quam tu

infelix muto dextera en en dextera quam tu


quae sedit formido, uiri? qui Marte relicto


monstra, nec a Poenis ulli uirtutis honores,

monstrum neque ab poenus ullus uirtus honor


Lanuuium atque altrix casti Collatia Bruti,

lanuvium atque altrix caveo collatia brutus


attollit muros, qui post haec moenia fratri

attollo murus qui post hic moenia frater


procedit cuspis per hiantia transigit ora.


ante diem bellique uices nouisse petebat.


regnator Nomadum fuerat, mox foedere longo


bellandi merces sit gloria: cetera uobis


et fugientis agit costis penetrabile telum.


at non et rerum curas consultaque belli


uel si perfracto populatus carcere terras


ecce dies pietatis adest. quis credere saluis

ecce dies pietas adsum quis credo salvus


o iuuenes, motumque nouis sine Marte procellis

o iuuenis moveo nouus sine mars procella


prima in cornipedis sedit spirantibus ignem


mox subitum nemus atque annoso robore lucus

mox subeo nemus atque annosus robur lucus


hinc ille in furto genitus patruique piabit


Inde seuera leui decurrens aethere uirgo

indus seuerus leuis decurro aether uirgo


et damnata deis Rhodope! tulit ora reuulsa


ut uero strepuere tubae, conterritus alte


hic Hannon reddi propere certamine rapta


ac silice aggeribus per se scandente uocatis


quo laudes ducis inuicti superaret inermis.


stagnantis per plana uadi tulit incita longis

stagno per planum uadum fero incito longus


credere ductori. cui postquam tradita belli


indole pro quanta iuuenis quantumque daturus


feminea fabricata manu pretioue parata,


coniugis inuicti uires. agit undique flammas


confisus pelago celsa de puppe magister

confido pelagus celsus de puppis magister


Herculeum commendat iter, qua discidit aequor

herculeus commendo iter qui discindo aequor


promissa implerat Stygioque sedebat in antro.


gens ferri patiens ac laeta domare labores

gens fero patior atque laetus domaris labor


fert letum cuicumque uiro, quem prenderit ictus.

fero letum quicumque uir qui prenderit iacio


milia), miranti durarunt prodere Poeno.


uita atque extingui primordia tanta negabam.’

uita atque extingui primordius tantus nego


exercere, leuis bello, sed turbidus ausi,


et Libys occubuere et amantes Martis Hiberi.


dat iactare ratem: fertur uaga gurgite puppis

do iactaris ratis fero uagus gurges puppis


exitium miseris caneret non prospera nautis.


conuerso (neque enim, iuuenis non digne sileri,

converro neque enim iuuenis non dignus sileo


talia letiferis restant patienda tyrannis.


et, Troiae quondam primis memorate ruinis,


ut quondam terra fallax deprensus Hibera

ut quondam terra fallax deprensus hiberus


quadrupedem flectit non cedens uirga lupatis.


uoluitur et pingui contorquet nubila fumo:

uoluo et pinguis contorqueo nubila fumus


sceptra ad Agenoreos credunt uentura nepotes,


extendit labens palmas, Heriumque iacentem


Fuluius anteuolans agmen Quis nesciat inquit

fulvius antevolo agmen quis nescio inquam


nudauit Syrtim correpta nubilus unda.


linquuntur campi, et tutas petit omne latebras

linquo campus et tueor peto omnis latebra


accepit leo cum tandem per pectora ferrum,

accipio leo cum tandem per pectus ferrum


purgarat, tenebraeque horrenda silentia alebant:


postposita caede et dilata inuadere pugna.


gloria et incerti fallax fiducia Martis.


et geminas accerse acies. haec praemia restant

et gemino arcesso acies hic praemium resto


ergo inter Tyrias, facibus ceu subdita, matres


hos inter clara thoracis luce nitebat


tempestas operit campos. nondum arma manusque

tempestas operio campus nondum arma manus


Tum fluuio raptim ad pelagi deuoluimur oras

tum fluuius raptim ad pelagus devolvo ora


cetera percussi uetuerunt noscere remi.


in geminum ruit unda latus puppimque sub atris

in geminus ruo unda latus puppis sub ater


flagrantem ut uidit iuuenem surdumque timori,


dilectum domino pernixque inrumpit in aulam


huic ductor laetas Tarpeio uertice mensas


mens intacta manet: superat ridetque dolores


bella capessebat, media subsedit in unda


uincentum lituos hinnitus saeuit equorum,


hunc iterum atque iterum uinctum uel montibus altis

hic iterum atque iterum vincio uel mons altus


ecce aderat Trebiaeque simul uicina tenebat


nec Cres dedecori fuit accola: duxerat actos


loricae crebro laxata resoluerat ictu,


quartus sorte loci, sed, si tres ordine seruent

quartus sors locus sed si tres ordo servo


quantum caelicolae, tantumdem animalibus isti


sed quos pulsabat Riphaeum ad Strymona, nerui,

sed qui pulso riphaeum ad strymona nervus


obuia captiuo cunctis simul urbibus ibat


ingenium, et campis quae sit natura, parabat.


Absterret iuuenem patrios patruique piare


euasit serpens terretque propincus hiatu,


nec mora: propulsa sulcant uada salsa carina,

neque mora propello sulco uadum salio carina


difficili gaudebat equo roburque iuuentae


dum sperare licet, breuia ad conamina uterque

dum spero licet brevio ad conamen uterque


idem ultor patrisque necem; tum litus Elissae


exuit, occulta mentem uitiante sagitta.


stragibus Eridanus, tuque insignite tropaeis


alternata trahens, auersus ab aggere cedit.


accelerant puppes utrimque atque ora ruentum

accelero puppis utrimque atque os ruentum


tantis agminibus Rhoeteo litore quondam


magnanimis regnata uiris, nunc Ardea nomen.


ac delubra rapi caedesque ante ora nefandae

atque delubrum rapio caedo ante os nefandus


aemulus ille tuo quondam, Polypheme, calori,

aemulus ille tuus quondam polyphemus calor


Coruinus, Phoebea sedet cui casside fulua

corvinus phoebeus sedeo qui cassis fulvus


irata tellure sata et uix uulnere uitam


Ausoniae populo (sic tum Fortuna fouebat)


procerae stabant, Celtarum signa, cohortes,


nec socium numero pariter leuiore perempto.

neque socius numerus pariter levis peremo


haud nostrum est: egere dei duraeque sorores.


stent lacrimis precibusque tuis. sed percipe, coniunx,

sto lacrima prex tuus sed percipio coniunx


egerit et scopulis pulsat flagrantibus ora.


dimouit nubem ueroque apparuit ore)


desine iam leges: iacet exitiabile nomen,


uix inter trepidas ereptum ex hoste cateruas

uix inter trepido eripio ex hostis caterua


prorsus enim tanto potiorem nomine habendum


nec modus argento, caelataque pondera facti

neque modus argentum caelo pondero facio


concedat Libycus rector. uotique potitus


ignorantum aures, dic, en, germanus in armis

ignorantum auris dico en germanus in arma


stirpe genus clarum caeloque adfinis origo.


uulgus Adyrmachidae pariter, gens accola Nili,

uulgus adyrmachidae pariter gens accola nilis


‘Speraui sceptra Ausoniae pepigique, sub armis

spero sceptrum ausonia pepigique sub arma


quos mactas, artatus iter cursumque reliqui.


agmina et Hannibalem ruere ut uidere, cohortes


altera Achaemenium spirabat uertice odorem


percussa fide uel pelagi uel tristis Auerni.

percutio fides uel pelagus uel tristis avernus


spernendum consanguineam protendere dextram?


et simul extructis caespes surrexerat aris


sed quid ego haec? grauior quanto uis ecce malorum!

sed quis ego hic gravis quantus uolo ecce malus


fulmina et ante oculos irati pugna Tonantis.

fulmen et ante oculus irascor pugno tono


nare legit tacitoque premens uestigia rostro

naris lego taceo premo uestigium rostrum


iste pio ramus,’ subsidensque ilia nisu


terga dabo? an residens uicini uertice montis

tergum do an resideo uicinus uertex mons


instaurant Itali uersa formidine caedem.


bella tuus toto natus contra omnia pacta

bellum tuus totus nascor contra omnis paciscor


inque suo positum nutu, stent moenia regum


abstrahit ac pacem terris caeloque reponit.


asperat haec, foedata genas lacerataque crinis,


mos olim et miscere epulis spectacula dira

mos olim et misceo epulis spectaculum dirus


armenta adsueto belli de more secuntur.


factorum miles? quis erit modus? Alpibus astat


stagnantem caede et facilem discedere terram


more securigera miscebat proelia dextra


prospiciens signis uenturum in carbasa Corum,


Dum se perculsi renouant in bella Latini,

dum sui percello renovo in bellum latinum


ad superos passi manes, quaeque ante profari

ad superus patior manes quisque ante profaris


gaesaque latratorque Cydon tectumque focique


dona ferunt tumulisque super flagrantibus addunt.


nubila, cum pelago caelum permiscuit Eurus.

nubila cum pelagus caelum permisceo eurus


expectant fessi socias. tandem aequore uano

expecto fatisco socio tandem aequor uanus


ac, manante iubis rictuque et naribus unda


ductorem infestans odiis gentilibus, Hannon


nititur ad laudem uirtus interrita cliuo.


cum felix nimium dimitteret Ardea pubem,


cur monstro? tantumne obstat mea gloria diuis?

cur monstrum tantus obsto meus gloria divus


erupit tristi fluuio mugitus et imis


non ausus portis? paruo in discrimine cerno

non audeo porta parvus in discrimen cerno


nec, tereti dextras in pugnam armata dolone,


agmina uastabat claua, nihil indigus ensis.


Parcarumque latens fraus est? abrumpere cuncta


regales epulae atque ortu conuiuia solis

regalis epulae atque ortus convivium sol


non ita me experti Fabius Fabiique magister

non ita ego experior fabius fabius magister


ne uero fabricate moras, sed currere sortem


effusi uersa calami fluxere pharetra.


Vt uero accepit tantum confidere diuis


quo retinent. medias inter sublimior ibat


Dum pauitant, spumantis equi fera corda fatigans


sed iam signa dabat nascens in saecula uirtus.

sed iam signum do nascor in saeculum uirtus


tectorum a tergo patuit locus, ‘Accipe digna

tector ab tergum pateo locus accipio dignus


‘Suppedita mihi tela. uadis liuentis Auerni


cum fremitu uultus tacita per nubila penna


aduectum exciperet numen, qui lectus ab omni


huc illuc iactans rectorem prodidit hosti.


postremo Durio: pacis de more putares


Par contra pelago miseris fortuna carinis.


illa ego sum, Anchisae Venerem Simoentos ad undas

ille ego sum anchises venus simoentos ad unda


poscebat uotis gemmataque lumina peltae


nec uero terrent puerilia protinus ora


mox, Gargane: uocant superi ad maiora. uidesne,

mox garganus uoco superi ad magnus video


tum paeana canunt responsaque fida precantur.


pectora, nec manis tam parua intramus imago.

pectus neque manes tam paruus intro imago


Quo super augurio, pulsis de litore cunctis

quo super augurium pello de litus cunctus


fuluus, harenosa surgens tellure, sub auras


Has inter uoces uinclis resoluta moueri


casta Fides paribusque famem compescere membris.


ceu Geticus Boreas, totum cum sustulit imo


iamque eadem populos magnorumque oppida regum


membra leuat paruaque oculos iam luce natantis


ad manis deferte, uiri. nisi gloria mortis,


Laomedonteae, Troiana altaria, flammae,


Scaeuola, cui dirae caelatur laudis honora


festinat spoliare ratem, discrimine nullo


idem expugnati primus stetit aggere muri,


nec bona censendum, quae Fors infida dedisse


tum uero trepidare metu uix compos Imilce,

tum uerus trepido metus uix compos imilce


utque dato gemitu lacrimae adsensere ferentum


adlato tandem faustae certamine pugnae


pectore Iunonis curis in nubila uitam.


Audiuit toruo obtutu defixus et aegra


addes Ticini spumantis sanguine ripas


accepto laetus puero discessit Ilerdes,


Hoc habitu terrae nemorosa per inuia crebro

hic habitus terra nemorosus per inuius creber


Princeps signa tulit Tyria Carthagine pubes,

princeps signum fero tyrius carthago pubes


utque bibant Tyrium bis quinos saeua per annos

ut bibo tyrius bis quini saeuus per annus


et placeat, quippe egregium, prosternere ferro

et placeo quippe egregius prosterno ferrum


sacra ferent, meliorque lyra, cui substitit Hebrus


curarum tibi prima tamen sit, nate, referre


augurium clangor laetum dabat. inde secuti


Condebat noctem deuexo Cynthia curru


ille dies, quo te armorum, Carthago, meorum


esse epulis facilesque coli tanto agmine mensas,

sum epulis facilis colo tantus agmen mensa


hic ardens exire malis et rumpere uitam,


uiribus intorquet letalem in moenia cornum.


princeps quae sacro bibit e serpente cruorem.’


iamque per umentem noctis Cyllenius umbram


quam uictus dabit. atque adeo, qui tanta superbo

quam uinco do atque adeo qui tantus superbus


ille hastam quatere ac medicatae cuspidis ictu

ille hasta quatio atque medico cuspis ictus


cum nullam Aeneadae thalamis Sidonida nacti

cum nullus aeneades thalamus sidonida nanciscor


ad dulcis ceras et odori corticis antra


huic nostras impune manus. tu nobile gestes

hic noster impunis manus tu nobilis gesto


ferte domos quod dextra dabit. nil ductor honoris

fero domus qui dextera do nihil ducto honor


uerum utinam posthac animo, Romane, secunda,

uerus utinam posthac animus romanus secundus


fumantis taedas ac lata incendia passim


quadrupedum cornu tellus gemit, ac simul acer

quadrupedus cornu tellus gemo atque simul acer


Fuluius: ast aeque per corpora fusa iacentum

fulvius at aequus per corpus fundo iacentum


aeternumque Italis numen celebrabere in oris.”


primoresque patrum. Fabius, Tirynthia proles,


deuenio. hinc uestris pelagi uis adpulit oris. ’

devenio hinc uester pelagus uolo adpello ora


Hannibalem uobis comitem dabit,’ et ferit alte


ac rumpit ducis haud spernenda uoce quietem:


inuadit stricto super haec interritus ense

invado stringo super hic interritus ensis


nusquam stante malo, uicinaque litora fulgent:


postquam posse datum meditata aperire nouosque


euicto Fabius Poeno circumdata telis


cognita terrerent pontoque intrare negarent,


effulgens maculis ferri inter nubila uisus

effulgeo maculis fero inter nubila uideo


extulerat uix triste caput truncosque trahebat


ni tibi origo foret, uita donatus abires.’


cum solo tibi iam Fabio sunt bella gerenda.’


antrum ingens iuxta, quod acus simulauit in ostro,

antrum ingens iuxta qui acus simulo in ostrum


adfatur ductor: ‘Spes o Carthaginis altae,


at non tardatus iaculo occurrente Ligaunus


Laelius increpitans: ‘Adeone Oenotria tellus


subsidens paulum perfossa proruit aluo


agmina Poenorum cingant, et cuncta pauentem


non reuocare uirum: cuncti praestare uidentur,


insignis laeti repetebat murmure cantus.


interea exanimem maesti super arma Sychaeum

interea exanimis maestus super arma sychaeus


per conferta uirum et stipata umbonibus arma


mutantem saltu ramos transuerberat hasta,


ambrosias diffusa comas et ueste refulgens,

ambrosia diffundo como et uestis refulgeo


imperio Iouis Elysias deduxit in oras


corporibus struitur, reicitque cadauera fumans


narrandi metis breuiterque antiqua reuoluam.


auro uirgatae uestes, manicaeque rigebant


celsus colle iugi domat exultantia corda


seruetur noua pompa Ioui, Carthago laboret

servo nouus pompa iuppiter carthago laboro


oppetiere necem: Paulus Gracchusque cruenti


ex auro, et simili uibrabat crista metallo.

ex aurum et similis vibro crista metallum


et fera ductoris turbabant somnia mentem.


bellandi lento similis, praecluserat omnis


Varroni Paulum redeuntem saucia Roma.’


dexter, et alterni nequiquam fallere temptant:

dexter et alternus nequiquam fallo tento


aetheraque emenso terras iam sole capessit,


et genus et clara memorandum uirgine nomen.’


infernis pressas nebulis pallente sub umbra


insuper exitio truculenta superbia agebat.

insuper exitium truculentus superbia ago


quadrupedante inuectus equo, aduentare ferebat.

quadrupedante inveho equus aduentaris fero


Vna mora Aeneadae, postquam uox attigit auris,

vna mora aeneades postquam uox attigo auris


arduus. effusas lenis per colla, per armos

arduus effundo lenis per collum per armus


Personat Euboica Teuthras testudine, Cymes


extemplo uentos imbresque et rupe procellas


quosque in praegelidis duratos Hernica riuis

quisque in praegelidus duro hernicus rivus


atque atros chalybis fetus humus horrida nutrit.

atque ater chalybis fetus humus horridus nutrio


et fera miscebat reserata proelia porta.


ac tabe adflatus uolucres. semesa iacebant

atque tabeo afflo uolucris semesus jaceo


implicitum nexu diroque ligamine torsit


sanguinis, interdum languentia murmura torquens,


et dura in noctem curarum uincula soluunt.


pandere iter) caecas stagnante uoragine fauces


sedibus his tectisque Iouis succedere adegit


audiet interea et portis bellabit apertis?


perge (patent Alpes) nostroque incumbe labori.


it fumans cruor, et tellus perfusa rubescit.

eo fumo cruor et tellus perfundo rubesco


stantem pro muro et minitantem uana Caicum.


occubuere. pari nisu per pectora adactus


abscessere retro pauidique in terga relatos


exclamat uates ‘patere. accedentia cerno


et, si fata ferant, iuuat inter proelia ferro

et si fatum fero iuuo inter proelio ferrum


iam trepida fugiens per proxima litora puppe

iam trepido fugio per propior litus puppis


luctantem ferro glaciem cremat: haurit hiatu

luctor ferrum glacio cremo haurio hiatus


praetendit nec sensurae, quod gesserit, umbrae.


et, quae auxit quondam Laertia regna, Zacynthos.

et qui augeo quondam laertius regnum zacynthus


increpitat dominique crucem clamore reposcit.


et remis dictet sonitum pariterque relatis


haec patrem patruumque tuos, haec prodiga Paulum,

hic pater patruus tuus hic prodigus paulis


quod profugos, satis est: in dextra cetera nobis

qui profugus satis sum in dextera ceterus nos


uictima Neptuno pariter pariterque Tonanti.


nos paene aequoribus tellus uiolentior hausit.


Dux, uetus armorum scitusque accendere corda


hortando manus, et glomerata mole feruntur.


impar fertur equis: fumat male concitus axis,

impar fero equus fumo malus concieo axis


Adfuit undosa cretus Berenicide miles,


ibat ouans, melior remo meliorque sagitta,


ordimur, si iusta paro, decurrere classi


‘Fallax Poene, iaces; certe Capitolia primus

fallax poenus iaceo certus capitolium primus


in medio merces, quicquid tegit undique caelum.

in medium merces quisquis tego undique caelum


canentis, quocumque datur permittere uisus,


scandit in aduersum per saxa uetantia nisu.


atque ater picea uapor expirabat in aethra.

atque ater piceus vapor expirabat in aethra


dictator cum multa adeo, tum miles egenus

dictator cum multus adeo tum miles egenus


tanta praecipitem reddebant mole profundo


heu dolor, heu lacrimae nec post tot saecula serae!

heu dolor heu lacrima neque post tot saeculum sera


lingua micat motu atque adsultans aethera lambit.

lingua mico motus atque adsultans aether lambo


Campanaeque manus. ante omnis ductor honori


ante suae muros Carthaginis exuat armis.


inter quae fulget sacratis ignibus Oete,


Flaminius. ne terga Libys, ne Cantaber umquam

flaminius ne tergum libys ne cantaber umquam


audire horrebunt a te calcata minores.’


signa, duces. pateatne mihi Campana uetante


atque obliqua trucis deducere cornua tauri


infelix manus atque haesit labentibus armis.


adpropero gressum et ductori singula pando.

appropero gradior et ductor singulus pando


huic annos Fabio gladius ualet! et tamen audet.

hic annus fabius gladius ualeo et tamen audeo


ceu, stimulante fame, rapuit cum Martius agnum

ceu stimulo fames rapio cum martius agnos


uosque, inuicta diu, nunc heu sine Marte iuuentus,

tu inuictus diu nunc heu sine mars iuuentus


Appellare uiros erat ardor et addere uerba,


iam tibi decurrat concessi temporis aetas.


statura obsequia et thalami flagrantis amores.


tenuis opum, non patre nitens linguaue, sed asper

tenuis opos non pater niteo lingua sed asper


adde modum dextrae aut campis incumbe propinquis.’

addo modus dexter aut campus incumbo propinquus


ardentem monstri spectabat laeta ruinam,


Sarni mitis opes; illic, quos sulphure pingues

sarnus mitis ops illic qui sulphur pinguis


effrenat. placet hic irae exitiabilis ultor.

effreno placeo hic ira exitiabilis ultor


Ad quae Cymodoce, Nympharum maxima natu


squalentem introitum stagnans Acherusius umor.


Poenorum aut patriae penetraret fama relictae.


spicula derigere et ferrum infamare ueneno.

spiculum derigeo et ferrum infamaris uenenum


cessit honos. ruptis lincunt altaria sacris:


pandunt attoniti portas trepidoque capessunt


rectoris. tunc hasta uiris, tunc Martia cuique

rector tunc hasta uir tunc martius quisque


omnibus in pugnam fertur sparus, omnibus alto


necnon et certis struitur penus. aspera mensa

necnon et certus struo penus asper mensa


ille trucem belli nubem saeuasque procellas


cornipedis moles ruit atque efflauit anhelo


non ullum defit teli genus. hi sude pugnas,

non ullus deficio telis genus hic sudis pugna


ibo alacer solusque manus componere monstro


Phlegraeis quantas effudit ad aethera uoces

phlegraeus quantus effundo ad aether uox


stant puppes, positusque labor terrorque profundi.


it Stygius color et formae populatur honores.


at Capua aut maestis ululantum flebile matrum

at capua aut maestus ululantum flebilis mater


uerum, age, nunc quando res artae, percipe porro

uerus ago nunc quando res artus percipio porro


turbata Poenus terrarum pace petebat.


me, me, quae genui, uestris absumite uotis.


inuidia augebant. laeuus conatibus Hannon


et patriae muros et te seruabimus, Hannon.’


magnanimus terrae, iuxta atque ante ora furentis

magnanimus terra iuxta atque ante os furo


fumabat uersis incensa Petilia tectis,


contentus caruisse Noto, pacemque quietam


inuiolata teras uictorque uaporis ad aras


in montis abit atque uolens palantia linquit


bella neganda uiro, si noscere fata daretur.


loricam, nulli tegimen penetrabile telo.

lorica nullus tegimen penetrabilis telum


inprimis dulcem, Poeno laetante, per auris


in faciem Mauri rursus mutata Gelestae


Vrgebant nihilo leuius iam in limine mortis,

vrgebant nihilum leuis iam in limen mors


anteibat, nec peruigilem tu fallere uultum


Admouet abrupto flagrantia foedere ductor


aere inlisa cauo nodosae pondera clauae.


concilium nullique hominum lacrimabile uulgus.

concilium nullus homo lacrimabilis uulgus


At postquam Tyrius saeua inter proelia ductor

at postquam tyrius saeuus inter proelio ducto


exilia errantis totum quaesisse per orbem?


huic uicina palus (fama est Acherontis ad undas

hic uicinus palus fama sum acheron ad unda


ille uiris pila et ferro circumdare pectus

ille uir pilum et ferrum circumdo pectus


centenis suetus Briareus recludere palmis


Quas acies alto genitor dum spectat Olympo,

qui acies altus genitor dum specto olympus


aduocat: aequantur cursus, pariterque ruebant.


turbine, et horrificam traxere per aethera nubem.

turbo et horrificus traho per aether nubes


aemulaque Herculei iactantem facta laboris


nunc menti Decius serae redit et bona uirtus

nunc mens decius sera redeo et bonus uirtus


et late multo foedabat proxima limo.


Poenum uicini seruabat caespite ualli.


coniugis increpitat sese mediumque furorem


heroum effigies maiorisque accipit umbras.


hoc ausit uobis? de forma atque ore (quid ultra

hic audeo tu de forma atque os quis ultra


non tenuit uoces. Nil uos iam demoror ultra:

non teneo uox nihil tu iam demoror ultra


adnuit atque onerat promissis pectora largis

annuo atque onero promitto pectus largior


in terga haud frustra iaculum, Tyriamque sequentum

in tergum haud frustra iaculis tyrius sequor


‘Diue tridentipotens, cuius maria ire per alta

divus tridentipotens qui mare eo per altus


non caeli, non illa soli, non gnara colentum

non caelum non ille solus non gnarus colentum


Assaracusque Iouem, nec, qui spectasset in armis,

assaracus iuppiter neque qui specto in arma


tot caedes proferre queam, quot dextera magni

tot caedes profero queo quot dextera magnus


Callaicum quatiens pulsabat calcibus axem.


aequata fronte et concordi currere freno.


cornigeraque sedens spectabat caerula fronte):


Sidonis et placido Teucros adfarier ore.


quique graui remo limosis segniter undis

quisque grauis remus limosus segnis unda


sistit Iuno ducem, facies unde omnis et atrae

sisto juno dux facies unde omnis et ater


utendum est rupto et grassandum ad clara periclis.

utor sum rumpo et grassor ad clarus periculum


magna mole, pyram, cuius de sede dabatur


nec pronum audendi uirtute excellere cuiquam:

neque pronus audeo uirtus excello quisquam


aerato cassis munimine clauserat ora,


quantum irae liceat, motusue quid audeat ensis.

quantus ira licet moveo quis audeo ensis


hunc certe mihi reddis.’ ait ‘leue uulnus? an alte

hic certus ego reddo aio leuis uulnus an altus


post Paulum belli pars optima, corruit ictu

post paulis bellum pars bonus corruo ictus


iam patribus clarisque senum sua munia curae:


pandit iter. clamor uario discrimine uocum


uerum ut opum leuior uenatu extendere uitam


lanigeros cinere Ausonio canescere lucos.


gurgitis immersit molem capiente profundo.


iamque Ithacum corde aequantem Peleia facta.


nos contra (nam germanum furor acer agebat


acrius infremuit trepidumque exterruit orbem.


alter in alterius fuderunt comminus ore.


aut illi dextros lunatis flexibus orbes,


iam facilis campos, iam rura Vocontia carpit.

iam facilis campus iam rus vocontius carpo


Carthago, impenso naturae adiuta fauore,


nec nunc obsessa demum et fumante Sagunto

neque nunc obsedeo demum et fumo saguntus


Belides iuuenis uitauerat arma tyranni


praeuehitur Theron: credas Cyllenida plantam

praevehor theron credo cyllenides planta


impetus, ablato ni Regulus arte regendi


aggere Sidonio uenientem conspicit hostem,


non ego Amyclaeum ductorem in proelia misi,

non ego amyclaeus ductor in proelio mitto


armaque Laurenti figebat Troia luco.


Eurotan patrium ritusque uidere Lycurgi.


ne Libyci ducis impauidas ferrentur ad aures,


fortuna stimulus spem proiecisse salutis:


qua uulnus permittit, ecum atque hinc ocius urbis

qui uulnus permitto ecum atque hinc ocior urbs


Quas postquam audiuit uoces conterrita Iuno,


‘Poscimur, o socii, Fabiusque e puppe catenas


certabant rauco resonantia tympana pulsu,