scilicet e gremio matrum rapiamus in hostem

scilicet e gremium mater rapio in hostis


agmina et in densis furantem membra maniplis

agmen et in densus furor membrum manipulus


immitis ductor Capuae, primordia pandit.


et telum procul in uentos dimisit Apollo,

et telis procul in uentus dimitto apollo


armenta ad fontis medio feruore uocabat,


qua sonipes, qua belligero fera belua dente.

qui sonipes qui belligero ferus belua dens


uela dare et rerum praenoscere fata iubetur.


nam qua caeruleis Nereus euoluitur antris


Gradiuumque trucem currus iam scandere et atram


impacto prosternit equo trepideque leuantem


Quis lacerum curis et rerum extrema pauentem


isque ubi mirantem resonantia pollice fila


ad finem caeli medio tenduntur ab orbe


gliscere, et urgebat trepidam iam caede priorum

glisco et urgeo trepidus iam caedes prior


apparet collis, fugiuntque in nubila siluae


ditior ipse uiris spisso circumdedit orbe.


Hannibal et regnum trahat usque in tempora fati?

hannibal et regnum traho usque in tempus fatum


ignauum summo traxit super aequore remum.

ignavus superus traho super aequor remus


non aliter, quotiens perlabitur aequora curru

non aliter quotiens perlabor aequor currus


alipedem planta currum premit atque uolanti


sunt conspecta, diem et conuiuia mente reduxit

sum conspicio dies et convivium mens reduco


Sicana procumbit pubes, hic Hernica turma.

sicanus procumbo pubes hic hernicus turma


et Morinum pugnas aeris stridore cientem,


Tmolus et ambrosiis Ariusia pocula sucis

tmolus et ambrosius ariusius poculum sucus


ora ducis caesi Cannas pensauimus, inquit


nec satis Ausonias passim foedare cohortes:

neque satis ausonia passim foedaris cohors


obseditque frequens castrorum limina bubo.


eruerant corpus media de strage iacentum.


hinnitum effundens sternit tellure Bagesum,


ceu fetum lupa permulcens puerilia membra

ceu fetus lupa permulceo puerilis membrum


deuictae referens primus cognomina terrae,


subsedit duro concussus fragmine muri.


Dardanium postquam ductorem accepit adesse,


Teutalus, et uasto quatitur sub pondere tellus.

teutalus et uastus quatio sub pondus tellus


poscit ecum ac mediae ruit in certamina uallis.

posco ecum atque medius ruo in certamen valles


et uallet clausos collectus miles in orbem.


Ecce trahens geminum natorum Marcia pignus,

ecce traho geminus nascor marcius pignus


at, qua prospectat Phoebi iuga sera cadentis,

at qui prospecto phoebus iugum serus cado


impellit currum clamor uocesque fauentum,


Sicelides Musae, dexter donauit auena


Multa retro rerum iacet atque ambagibus aeui

multus retro res iaceo atque ambages aeuum


et quantum longo ferri tenuata rigore


intus dira domus curuoque immanis in antro

intus dirus domus curvo immanis in antrum


exanimis: non hasta uiro, non ensis: in artis


tellus, ac stagnis altae sedere fauillae.


non cuncta e muris unum incessentia tela


exceptat mortes et leto dedecus arcet.


cesserit adfusis oppressa Hispania Poenis.’


atque altum tota metitur cuspide pectus.


luctibus et numquam summissus colla dolori.’


qui sua nunc trinis diducunt agmina castris.

qui suus nunc terni diduco agmen castrum


Hannibal oppressum uidit considere bellum.


Oeneae misere domus Aetolaque Tyde.


haud licitum Poenis. aderat terrore minaci


atra, Sychaee, dies properato funere carpsit?’


agmine cornipedum concussa est Itala tellus.

agmen cornipedum concutio sum itala tellus


nullo maior eris. mox sic labere secundis

nullus magnus sum mox sic labor secundus


fata suis: nunc hoc, hoc inquam, tempore muros

fatum suus nunc hic hic inquam tempus murus


narrator poenae dura mercede reuerti.


fumabat crassus nebulis caliginis aer,


ac ne nocte quidem clipeiue ensesue reposti,

atque ne nox quidem clipeus ensis repono


conantique grauem fronti librare securim


innitens hastae furtoque ereptus opacae


uiso rege procul raptis exercitus armis,


Talia commemorans, famae maioris amore


intremuit regum euentus dextramque tetendit.


atque animosa uiro, multusque in imagine claris

atque animosus uir multus in imago claris


intorquens iaculum et uersantem in uulnere sese

intorqueo iaculis et verso in uulnus sui


sacra Fides agitatque uirum fallacia corda.


nequiquam pulsos Romae imperitare Superbos.

nequiquam pello roma imperitaris superbus


illum augent cursus adnisi aequare sequendo

ille augeo curro annitor aequaris sequor


prodigium) intrarant, primos ad luminis ortus


et clausit raucum letali uulnere murmur.


hac impune dabat Nereus transcurrere planta,


murorum repetens, ruit inter perfida gentis


concelebror uestri generata e sanguine Beli.

concelebro vester genero e sanguis belis


inter tela uias. inrumpit mole ruinae


inde alacer fidensque dea circumdata clausis


en, ubi nunc Gracchi atque ubi nunc sunt fulmina gentis

en ubi nunc gracchus atque ubi nunc sum fulmen gens


agnoscisne diem? an teneris non haesit in annis?

agnosco dies an teneo non haereo in annus


hic et, quos pascunt scopulosae rura Numanae,


nec passi plura, in medio sermone loquentis

neque patior multus in medium sermo loquor


fama est intactas longaeui ab origine fani

fama sum intactus longaevus ab origo fanum


Martis inops saeuis impellit uocibus hostem.


atque animos iam sola dabat fiducia mortis,


adparat occulto monstrata piacula coepto.


multaque Hasdrubalis fulgebit strage Metaurus.


prostratumque premens telo, uoce insuper urget:


atque ea post Trebiam, post Tusci stagna profundi,

atque is post trebia post tuscus stagnum profundo


composuit nobis’ inquit ‘deus? aut latet idem


pabula ferre sono, clare expatiantur in auras

pabulum fero sonus claris expatior in aura


Haec uates, Erebique cauis se reddidit umbris.


canus apex stricta surgebat ad astra pruina.

canus apex stringo surgo ad astrum pruina


seruiet imperiis, et honos mihi habebitur uni.’


qua pater acceptis Anienis ditior undis


iussa aspernatos, Rutulam fumasse Saguntum,


haud ulli facilem multoque labore Cyclopum


densa nube polum, quantumque interiacet aequi

densus nubes polus quantus interjaceo aequum


iamque hieme adfecta mitescere coeperat annus:


quantum Roma timet. reliquam hanc excindite molem:

quantus roma timeo reliquus hic excindite moles


non dira illa lues notis iam moenibus urbis

non dirus ille luo nosco iam moenia urbs


amisere ictus spatium, nec morte peracta


hinc iterum repetens, ‘Restat nunc sedibus imis

hinc iterum repeto resto nunc sedes imus


dona feram, nati ut figas aeterna sepulcro.’

donum fero nascor ut figo aeternus sepulcrum


Saeuior his Latius uastabat Bruttia signa


inuadet? quanti, ut cedas Romamque relinquas,


incessens dextra Nostrum, pro Iuppiter! inquit


captiuis late gregibus depascere ripas.


‘Talia uesani iuuenis conuicia miror


ultima restabat fusis iam palma duobus


is, postquam aduersis nullus modus, ‘Accipe nostrum,

is postquam aduerto nullus modus accipio nos


Boiorum terror? libet hoc cognoscere telo,


gliscebat: proni decurrere monte parabant.


hinc praeuectus equo, postquam inter proelia notam

hinc praeveho equus postquam inter proelio nota


protinus adsimulat faciem mutabile monstrum

protinus adsimulo facies mutabilis monstrum


auertunt fluuio, somnique labore parantur.


mutat hians hostem semesaque membra relinquit.

muto hio hostis semesus membrum relinquo


oppida quassantur, longeque in moenia nostra


sanguinis humani flagrat sitis. his super, aeui

sanguis humanus flagro sum hic super aeuum


cunctantem immergit pelago raptumque per arua


si reserare uiam atque ad regem rumpere ferro

si reseraris uia atque ad rex rumpo ferrum


Quae postquam congesta uidet feralis Erinys,


dixissem facile esse deum!’ Non falleris: inquit


sternite ductorem, cum quo concurrere fratri


stat ductor clipeoque ruentem sustulit amnem.


trans iuga Pyrenes, medium indignatus Hiberum,

trans iugum pyrene medius indignor hiberus


ac legeret uisu cuncta et penetraret in omnis

atque lego uideo cunctus et penetro in omnis


Burnus auis pollens, quem misit ripa †metalli

burnus auis polleo qui mitto ripa metallum


iamque uidebatur multo sibi milite Thybrim


quippe aciem denso circumuallauerat orbe


iam uestra tumulos terra celebrare meorum

iam uester tumulus terra celebraris meus


si mea tela dedi blando medicata ueneno,

si meus telum do blandus medicor uenenum


ductorem cernit suprema ac foeda precantem.


urbibus est illis caput, interiorque per udos


clade pharetrigeri subnixas regis Athenas.


quis superare datum: reserauit Dardanus arces


dissiliens tellus nec paruos rumpit hiatus,

dissiliens tellus neque paruus rumpo hio


Regulus. exangui spectatis corpore nomen.


nunc, quaeso, terris descendere non placet Irim?

nunc quaeso terra descendo non placeo iris


egit ecum auersaque euasit ad agmina porta.


ipse etiam rapta Pedianus casside nudos


utque diem hunc totiens nequiquam auerterit urbi,

ut dies hic totiens nequiquam averto urbs


in Garamantas iter Nasamoniacosque triumphos

in garamantas iter nasamoniacus triumphus


Ecce, Cydonea uiolatus harundine plantam,


impositus maestis socium me casibus addo.


Eurotae ripis. uidissem moenia flammis


suggestu residens cognoscit crimina regum.


tunc alius saeuis religatur rupe catenis,


germanoque truces, dic, Pallas mitiget iras


hinc Fabio imperia et mutatos consule fasces

hinc fabius imperium et muto consul fascis


et melior clauso bellum producere ferro,


quas auget ueniens refluusque reciprocat aestus.

qui augeo venio refluus reciproco aestus


religione sacer saeuum retinebat honorem.


regna ferox; nos iussa uirum nutusque tremamus.’


diluerat nebulas Titan, sensimque fluebat


ex acie rapit et tutis a turbine pugnae


si modo ferre diem serosque uidere nepotes


apparet procul Inarime, quae turbine nigro


soli obluctandum Fabio maioribus aegrum


tum uero passim sacra in Capitolia pergunt

tum uerus passim sacer in capitolium pergo


attollens, ductor Gradiuum in uota ciebat:


ante pedes domini iacuit caput, ipse secutus

ante pes dominus iaceo caput ipse sequor


letiferum nutant fulgentes uertice cristae,


hostem, sed Fabio sit uos seruasse triumphus.

hostis sed fabius sum tu servo triumphus


qualis Atlantiaco memoratur litore quondam


At Paulus, iam non idem nec mente nec ore,

at paulus iam non idem neque mens neque os


atque ubi cuncta uiro caedesque exposta tyranni

atque ubi cunctus uir caedo expono tyrannus


faxo ut uallata reuocetur Scipio Roma.’


unguibus atque suos, ut cuique est gratia, anheli

unguis atque suus ut quisque sum gratia anhelis


postpositus pudor. infixum est Aeneia regna

postpono pudor infigo sum aeneius regnum


heu quaenam subitis horrescit turbida nimbis

heu quisnam subeo horresco turbidus nimbus


iungitis hospitio? quae tanta obliuio recti?

jungo hospitium qui tantus oblivio recingo


ingenti mons armorum surgebat ad astra.


conuerso Tyrios petierunt remige patres.


Virrius admiscens cecinit fatale cruenti


lubrica frustratur canenti semita cliuo,


auspicium Latio quod in armis dextera praestat.

auspicium latius qui in arma dextera praesto


poscenti socero saepe inter pocula Dauno


pectore consumptus Lampon, nec restat hianti,


exsoluit poenas nulli non saucius hosti.


est donum serua albentis inuertere lanas


nec leuiore quatit Trinacria moenia luctu

neque levis quatio trinacrius moenia luctus


huc atque huc iactas accendit belua flammas,

huc atque huc jacto accendo belua flamma


lubrica qua tellus lapsantis sanguine fratris

lubricus qui tellus lapso sanguis frater


inuadit mentes et pectora nota pererrat


imbueret, tellusque hostilis conderet ossa.


inuitum (quae sponte diu non sumpserit, hostem


moenia flexa sinu, spissa uallata corona


quippe extrema simul gentique urbique timebant,


euocat e liquidis piscem penetralibus esca,


externa peragi dextra. pulcherrimus irae


inferias caesis mactat Labarumque Padumque


si non Scipiadae concurreret. omnia ductor


festinant gelidis restinguere fontibus ignis;


poscendum poenae iuuenem celerique negantis


At uos, sidereae, quas nulla aequauerit aetas,


extemplo positos finiti cardine mundi


sanguinis effundens per hiantia uiscera riuum


sed proiecta uiri lymphis fluuialibus ora


belua nec retinet tardante Libyssa timore.


corda uirum, armatis infigunt oscula dextris.


imperat ac saeuis urbem terroribus implet.


fratri uerba paras, mando, Capitolia uictor

frater uerbum paro mando capitolium uictor


durat et adfirmans non ultra spondet in ipsos

duro et adfirmo non ultra spondeo in ipse


lugubre increpitans late circumuolat ardor,

lugubris increpito latus circumvolo ardor


lenta paludosae proscindunt stagna Rauennae.

lentus paludosus proscindo stagnum ravenna


dum sequitur dextram, in medios penetrauerat hostis.

dum sequor dexter in medius penetro hostis


Quarta Aurora ratem Dauni deuexerat oras,


stridore horrisono penetrantem cuspidis ictum


Hoc alacer monitu et promissae nomine uatis,

hic alacer moneo et promitto nomen uates


mox leuis et sero pressurus facta pudore


et dulcis tristi repetebat sorte penates


effundunt lacrimas dextramque ut numen adorant.


quicquid ad Idaeos Xanthum Simoentaque nobis

quisquis ad idaeus xanthus simoentaque nos


destrictus bellique feri simulacra cientur.


quid Tyriae classes ereptaque litora nobis


urbs, habitata diu Fidei caeloque parentem


et Venerem occultam genitali concipit aura.


pernici rapidum cursu camposque fatigat.


saucius ad muros et Martis honore careres.’


sublatum diuersa tulit terrasque reliquit.


et domitor tumidi pugnat maris, hinc Venus amens,

et domito tumidus pugno mare hinc venus amens


Spargi flagrantis contra bellantia monstra


Anna nouis somno excutitur perterrita uisis,

anna nouus somnus excutio perterreo video


quem ferat ad metas, iam spiritus.’ haec ubi dicta,

qui fero ad meto iam spiritus hic ubi dictum


extremamque petit, Phoebea cubilia, Tethyn


explorare locos consul collisque propinqui

exploraris locus consul collis propinquus


mens erat inferior. subsidere saepe leonem,


atque immite ferit geminato uulnere pectus.

atque immitis ferio gemino uulnus pectus


latratus fama est (sic arta interuenit unda)

latro fama sum sic artus interuenio unda


ora excellentum, sacras qui carmine siluas


casu gesta putent? per uos Tyrrhena fauentum

casus gero puto per tu tyrrhenus fauentum


‘Parce, precor, dextrae, non ut mihi uita supersit

parco precor dexter non ut ego uita supersum


ales in aeternum laniabit morsibus artus?’


Nebrodes gemini nutrit diuortia fontis,


ac Larinatum dextris, socia hispidus arma

atque larinatum dextera socio hispidus arma


certa necis, profugi donum exitiale mariti.

certus nex profugio donum exitial maritus


Nec locus est Tyriis belli pugnaeue, sed omnem

neque locus sum tyrius bellum pugna sed omnis


proelia, canentem mandens aper ore cruorem,


perdendi simul et pereundi ardebat amore.


uagitumque grauem atque irarum elementa mearum.


milia, bis septem, quae non sollertior ense,

mille bis septem qui non sollertior ensis


Has ut per laeuum uenientis aequor Himilco


in tempus posita ad renouandum bella coquebat:


huc, decus, huc, nostrum, lateri te iunge paterno

huc decus huc nos lateo tu jungo paternus


instant praeceptis et equos clamore gubernant.


condiderant aegrisque dabant obliuia curis,


dilectus Poeno Cinyps, quo gratior ora


artior et nullo Tyriis certamine quantum


quae Marte exclusus promittere magna solebas.


non ullum dixere parem, nec notior alter


ne serae redeant post aucta pericula curae.


murice suspirans inicit uelamina et auro


Cetera †aceruantem questu lenire laborans


bellantem somnum, ‘Tenebris, fortissime ductor,


uisa uiro stare effigies ante ora parentis


quas strages inter, confossus pectora telis


uictor Tydides magnis abduxerat ausis.


atque haec cuncta prius quam cerneret ordine terris

atque hic cunctus prior quam cerno ordo terra


paenitet heu sero dulcis liquisse penatis,

paeniteo heu serus dulcis linquo penates


praegressae calcis. satis est huic esse priori,

praegredior calcis satis sum hic sum prior


Si, primas inquit ‘bello cum amisimus Alpes,

si primus inquam bellum cum amitto alpis


concutiens thyrso atque armata Maenade Calpen,

concutio thyrsus atque armo maenas calpe


nequiquam sese Latium sperare cruorem.


torreri late campos, quotiensque minantur


Lentulus, ut cernens accensae tecta Sagunti,

lentulus ut cerno accendo tectum saguntus


Ingenio motus auidus fideique sinister


ac, nondum remeante die, uictricia signa,

atque nondum remeo dies uictricia signum


esse uiro et nostrae similem inter tristia mentem.

sum uir et noster similis inter tristis mens


Pellebat somnos Tithoni roscida coniunx,


nec minus Herminium primis obtruncat in armis,

neque paruus herminium primus obtrunco in arma


insignis Rutulo Murrus de sanguine (at idem

insignis rutulus murrus de sanguis at idem


Addiderat ter mille uiros, in Marte sagittae


astiterint, hi, qua celsus de sede uocatas


protegit et natum stimulans ‘Fortissime, labem


signa reportandi crescebat in agmine feruor.


haud prorsus daret ullus honos tellusque subacta

haud prorsus do ullus honor tellus subigo


haud ulli contra fiducia surgere uento.


et laterum extentus uenit atra cuspide uulnus.

et latus extendo uenio ater cuspis uulnus


His auide auditis ductor sic deinde profatur:

hic avidus audio ducto sic deinde profor


ille sub haec: ‘Turpis lenti sollertia Martis.

ille sub hic turpis lentus sollertia mars


ille nitet celsus muralis honore coronae.


inuidia aut blando popularis gloria fuco,

inuidia aut blandus popularis gloria fuco


haud procul Herculei tollunt se litore muri,

haud procul herculeus tollo sui litus murus


Tunc sic euoluens repetita exordia retro


talia quam uideam ferientis pacta Latinos.’


saxaque mananti subuectat uulnere miles.


adferimus dextram. nec nos aut uana subegit

affero dexter neque nos aut uanus subigo


deficiunt campi. uideo per densa uolantem


praecipuis multoque procul splendentibus ostro

praecipuus multus procul splendeo ostrum


extabat fixo quod forte cadauere ferrum.


solis equos dulci consuetus fluminis unda,


tum uictrix laetos signa ad Romana uolatus

tum victrix laetus signum ad romanus volo


cetera Paulus habet dextro certamina cornu.

ceterus paulus habeo dexter certamen cornu


Tartarea atque haustis populari castra maniplis.

tartareus atque haurio populor castrum manipulus


accingamur’ ait. gemino tentoria gressu


cui tres in pugna dextrae uaria arma gerebant:

qui tres in pugno dexter uarius arma gero


inrumpunt uacuam Poeni tot cladibus arcem.


et Caunum et multo uix fusum uulnere Breucum

et caunus et multus uix fundo uulnus breuci


haesit barbaricum sub anhelo gutture telum

haereo barbaricus sub anhelo guttur telis


hac anima uestras reuocabo ad proelia dextras.’

hic anima uester reuoco ad proelio dexter


uiuentis rapto populos luxuque solutum


obiectasque caput telis, nec te ulla secundo

objecto caput telum neque tu ullus secundus


arcebat fatumque ratis retinebat Himilco.


attemptare uias uolucrum, lapsumque solutis


hostis adest, capite arma, uiri’ clamatque capitque.


omina uenturae, consul traducere noctem


spectanti similis, fessosque labore ministros


siste uirum. namque, ut cernis, iam flagitat ignes

sisto uir namque ut cerno iam flagito ignis


arsere Argyripae campi? num segnior ibis


sternitur, in medium contemptrix turba pericli

sterno in medius contemptrix turba periculum


promittens contra Hesperiam sua proelia Grais.

promitto contra hesperia suus proelio graii


ac nitidum uiridi lente trahit amne liquorem.

atque nitidus uiridis lentus traho amnis liquor


damnaui tumulis Poenorum atque ossibus agros.’


moenibus e centum non fausta ad proelia Minos,

moenia e centum non faustus ad proelio minos


feruidus ingenii Masinissa et feruidus aeui

feruidus ingenium masinissa et feruidus aeuum


Quanta cohors omni stabulante per atria monstro

quantus cohors omnis stabulo per atrium monstrum


supremum inlacrimans, nec honos intercidit aeuo,

superus inlacrimo neque honor intercisi aevum


ut passim exultent stimulante dolore iuuenci

ut passim exultent stimulo dolor juvencus


sit fas, sit tantum, quaeso, retinere fauorem


at, quis aetherii seruatur seminis ortus,


fraude loci nota latebrosa per auia saltus

fraus locus nosco latebrosus per auius saltus


Tum palmas simul attollens ac lumina caelo

tum palmo simul attollo atque lumen caelum


dum Riphaea rigent Aquilonis flamina, tandem


dum residet sub casside equo, discatque Lyaeo

dum resideo sub cassis equus disco lyaeus


luminis et tremula laquearia uerberat umbra.

lumen et tremulus laquearia verbero umbra


utitur ad laudem casu geminumque citato


ora uocant, primaque sonant te uoce minores.


deerant imperia ac patriae pereuntis habenas.

desum imperium atque patria pereo habena


fulminis haec ritu summis e moenibus arcis


heu puero malesuada rudi noua gloria pugnae!

heu puer malesuadus rudo nouus gloria pugna


prouidus haec ritu uatis fundebat ab alto


ut uidit, tremuere irae, ceciditque repente


delicta) inlatrat ieiunis faucibus Orthrus,


uincantur. quicquid diti deuexit Hibero,


depugnet morti iuuenis, nomenque decusque


ora uiris, umerosque tegunt uelamine capri


iamque superstantem muro sociosque Milonem


causa Sychaeus erat. Murranum ille eminus hasta

causa sychaeus sum murranus ille eminus hasta


pulueris in clipeis uestigia uisa mouebant


clauditur, et terras caeco nox condit amictu.

claudo et terra caecus nox condio amictus


Poenus ut ad somnos uix totam cursibus actae

poenus ut ad somnus uix totus cursus ago


(nam forma certare deis, Trasimenne, ualeres)


hinc pater ignotam donabit uincere Thylen


belligeramque datur somno componere mentem.


det Carthago suos.’ medio feruore loquentis


confisus uobis repeto. non altera restat


ossibus in duris ensis. nec cernere deerat


perfudit rapido. pepulit uada feruida remis

perfundo rapidus pello uadum fervidus remi


exsatiata simul portantes corda sub umbras


audax Hybla, fauis, palmaque arbusta Selinus

audax hybla favus palmo arbustus selinus


germano dederat portare in proelia pignus.


ardet nota fretis Cyane pennataque Siren,

ardeo nosco fretus cyanos pennatus siris


si studium et saeuam cognoscere Hamilcaris umbram,

si studium et saevus cognosco hamilcaris umbra


Paulus Dardaniis, amittant nomina Cannae.


bellantemque Iouem cerno.’ uenientia fata


quod ni ueloci prosternimus agmina Marte


ferrata calce atque effusa largus habena

ferratus calx atque effundo largus habena


attulit ac primum Vestae detersit honorem

affero atque primus vesta detergeo honor


dum uiuam, expectent nec pacem pectore norint.’

dum vivo expecto neque pax pectus norint


imperia haud frustra reputans, cognoscere hauebat,

imperium haud frustra reputo cognosco hauebat


at turma umbroso seruabat uertice montis


ne Romam et uetitos cupiat nunc uisere muros,


percepit Tyrio et praesumpta piacula mortis.

percipio tyrius et praesumo piaculum mors


Ignosset quamuis auido committere pugnam


coepti, Marcellus uictricia signa quieto

coepio marcellus uictricia signum quiesco


inuadit nati tremebundis colla lacertis:

invado nascor tremebundus collum lacertus


uictoris praedam flammis donare supremis.


tendunt attonitos extrema ad litora cursus


lustrat inops animi rimaturque omnia circum


tum Remulum atque, olim celeberrima nomina bello,

tum remulis atque olim celeber nomen bellum


ture pio caedumque feros auertite ritus.


mella simul tecum et puri fer dona Lyaei.’


Haud fas, Bacche, tuos tacitum tramittere honores,

haud fas bacchus tuus taceo transmitto honor


cornipedes ultroque ferunt. erectus in auras


ipse autem incensas promissa piacula turmas

ipse autem incendo promitto piaculum turma


stabat Fortunae non cedere certus et acri


altius attollens ceruicem uictor ouantem


rimaturque ducem. iuuat in certamina summa


excessisse puer, nostro cum bella Latinis


antiquae quercus ingenti robore sese


et dedit alternos ambobus noscere uultus,


induitur ferro splendor, niueumque repostae


cerne, cruentato uulnus sub pectore seruat,


inde exuta feram docilisque accedere mensis


et iacet in campis Latium. deponere curas


nam tibi, dum stimulas cornu atque in proelia mentes

nam tu dum stimulo cornu atque in proelio mens


et latebram munus regni. perstantibus inde


matre super stratique genus deforme bimembres

mater super sterno genus deformis bimembres


iras compesce atque in lucem proelia differ.

ira compesco atque in lux proelio differo


conseruate pios, qui permutare coacti


Battus Cyrenen molli tum forte fouebat


has inter species orbatum classe suisque


pubescente caput mala, properoque uirentis


crescere nec magnas patiens exurgere laudes


uiscera torrentem et propriis superabit in oris.

uiscera torreo et proprius supero in ora


Tandem ad uicinos Cumarum uertere portus


Dictaeos agitare puer leuioribus armis


inde opus aggressi toto quod nobile mundo

inde opus aggredior totus qui nobilis mundus


tum gens Hirpini uana indocilisque quieti

tum gens hirpinus uanus indocilis quiesco


Sed Iuno, aspectans Pyrenes uertice celsae


mentitumque Iouem increpitans, occumbis, Hiarba.

mentior iuppiter increpito occumbo iarba


iuratumque uiro bellum puerilibus annis


idem iustitiae cultor, quaecumque capesses,


Punica regna forent, olim si sorte cruenta


ille ubi septena modulatus harundine carmen


donec ecum Titan spumantia frena resoluat.


Ausonio uigil extulerat, dum sorte uicissim


et propius suprema uident. sedet acta medullis

et propius superus uideo sedeo ago medulla


molitur, Paulus, numerosa caede futuram


(respexisse ueto: monet hoc pater ille deorum):


populus alta comae, ualidis accisa lacertis,

populus altus coma validus accido lacertus


consona uox urget, signum clamore uicissim

consono uox urgeo signum clamor vicissim


acrius hoc, pulchro Mauorte accensus in iram


caesorum, stratis totiens deformis alumnis!


exagitant lustra aut Caudinis faucibus haerent,


orta ex inuidia decoris tulit. omnia namque

orior ex inuidia decor fero omnis namque


tum frontem Chremetes intonsam umbrante capillo

tum frons chremetes intondeo umbro capillus


pes pede, uirque uiro teritur, tellusque uideri


turba gregis: posuisse dapes his addita cura,


Sidonium possessa iugum Tartessia tellus,

sidonius possessus iugum tartessius tellus


dissimulans, dubia exclusit certamina Martis.


umquam tot dederit rabies horrenda ferarum.


per ripas laeti saeuis consedimus aruis.


uincendi genus. en quotiens, uelut obuius iret,


cum fremitu nubes, quamquam lituique tubaeque


Romam uictor agis, posthac intrare Quirini


quadriiugos pollent currus, quis uincere planta

quadrijugi polleo currus quis uinco planto


interdum proiectus humi turbaeque Libyssae


occubuere simul, uotisque ex omnibus unum


dat Carthago uiros, Teucro fundata uetusto,


‘Nullane Sidonio iuueni, coniunxque sororque


extulit adsurgens caput atque in nubila primam

effero assurgo caput atque in nubila primus


sic igitur coepta occultans ad limina sanctae

sic igitur coepio occulto ad limen sancio


‘Quod scelus, o nimius uitae nimiumque ferendis


exultans cruor, et caedis documenta futurae


Dicite, ait ‘quae causa uiae? quisue ora repente


Hannibal excussi praeuertit turbine saxi.


ducit tot populos, ingens et corpore et armis,

duco tot populus ingens et corpus et arma


fulcire ac reuocare paras a funere Romam,


et sedet ingentem pascens Meuania taurum,


Sed postquam clades patefecit et horrida bella

sed postquam clades patefacio et horridus bellum


mandit et exesos labefactat murmure montis.


facta uiri, et meritum uati sacremus honorem.


et pace et bello cunctis stat terminus aeui,

et pax et bellum cunctus sto terminus aeuum


corde leuem atque astus inopem contundere gentem.

cor leuis atque astus inops contundo gens


ad tua regna fuit properantem et maxima cura,

ad tuus regnum sum propero et maximus cura


sed mens humana maior non tela nec enses

sed mens humanus magnus non telum neque ensis


ergo armis foedus fasque omne abrumpitur armis,


nec sat maturus laudum bellique cupido,


aspera pulmonem tussis quatit, et per anhela


laxatusque deo campus, ruit aequore ab imo


contortum pelagus latrantibus ingerit undis:


Sidoniusne puer uix pubescente iuuenta


at fraudem nectens, socios ubi concaua saxa

at fraudo necto socius ubi concavus saxum


si taedet coepti culpandaue mouimus arma,


bis pater intonuit geminato fulmine pugnas.


arma feres primus, primus te in moenia tolles

arma fero primus primus tu in moenia tollo


corrupere, notant et purgant crimine gentem.


murmure per caecos tonat inrequieta fragoris

murmur per caecus tono irrequietus fragor


quod rogitant, audire pauent. hinc fletus, ubi aures

qui rogito audio paveo hinc fletus ubi auris


quem genuere Cales. non paruus conditor urbi,


hinc petere et patrios uisu contingere manis.

hinc peto et patrius uideo contingo manes


ingerit atque omni letum molitur ab ense.


euasit propere in celsam, quam struxerat ante

euado properus in celsus quam struo ante


falcatos ensis, et, quae Buxentia pubes


iam cuncti flatus uentique furentia regna


His dictis abit atque abscedens uisa pauentem

hic dictum abeo atque abscedo uideo paveo


arma remolitur; dux agmina sufficit unus


albenti uolitant per nubila summa fauilla.


diuisitque fretum. clamantum spumeus ora


isque ubi Torquatum raptim properata ferentem


nulla tibi Libyca latebra est, o Scipio, terra.’

nullus tu libycus latebra sum o scipio terra


molitur facinus: procumbat barbara pubes.


sic elanguescens ac iam casura petitum


Poenorum ac muris defendit Roma salutem.


scuta uirum cristaeque et inerti spicula ferro

scutum uir crista et iners spiculum ferrum


toruoque obtutu labentem in Tartara Paulum.


aut quod iam regni restat scelus?) impia circo

aut qui iam regnum resto scelus impius circus


qui postquam, effusis urgens uestigia frenis

qui postquam effundo urgeo uestigium frenum


terrigena in campis exercitus, aut sator aeui

terrigena in campus exercitus aut sator aeuum


tendentemque manus atque hospitis arma uocantem


corda tremunt: sonat ille procul flatuque tumescens


et patriam laudat miserando in uulnere dextram.


Dumque ea nequiquam non ulli laeta profatur,

dum is nequiquam non ullus laetus profor


nec Cerere Hennaea Phario nec uicta colono.

neque ceres hennaeus pharius neque uiuo colonus


infestum condit mucronem ac regia laetus

infestus condio mucro atque regius laetus


et struit arcana necopina pericula cura.

et struo arcanus necopinus periculum cura


exuuias igitur prostrataque corpora campo


ad requiem facilis credensque abscedere uitae


turbatis hauritur aquis fundoque uolutus


excepi nubem belli solusque ruenti


Sidonius carcer, tuque huic sat magna triumpho

sidonius carcer tu hic satis magnus triumphus


Tum minitans propere discribit munera pugnae,

tum minito properus discribo munus pugna


excelsas turris immensae cuspidis hastam.


manarent populos foedi contagia morbi.


ergo instat fatis, et rumpere foedera certus,

ergo insto fatum et rumpo foedero certus


adsuetus iaculis, idem et bellator, Ilerdes.

assuesco iaculis idem et bellator ilerdes


carpenti somnos subitus rutilante coruscum


hinc Tros, hinc Ilus, generis tunc ordine longo

hinc tros hinc ilus genus tunc ordo longus


bella Ioui rursus superisque iterare uolentem.

bellum iuppiter rursus superus iteraris volo


exposcit cura letum infelicis Elissae.


ubera praebuerat paruo lupa, corporis alti


tam rapido nec deinde fugae, suadente pauore,

tam rapidus neque deinde fuga suadeo pavor


quo ruis et patriae exitio tibi nomina quaeris?

quo ruo et patria exitium tu nomen quaero


ductoris studio iam dudum agitabat acerbo:


uertice descendens ingentia colla tegebat


fidebat magica ferrum crudescere lingua:


circumstant rapidi iuuenes aptantque frementi


ten' uero, tene extimulem, qui, fulmina contra

tu uerus teneo extimulis qui fulmen contra


utere Marte tuo, dum nostris manibus adsit


illa suprema dies, et laude inclusimus aeuum.’


uestro formarent ritu ad certamina Martis.


et lunam excussisse polo, stridoribus amnes


Quos postquam clamor plaususque probauit honores,


poscebat propiore uirum, reuocatus ad arma


His laeti rediere duces loca amoena piorum,


substitit et sacrum timuit tetigisse cubile.


Hasdrubalis proles, thalamis quam cepit ut altis,

hasdrubal proles thalamus quam capio ut altus


exacti super ad mensas et pocula uertunt,


immensis tenebris, et terram et litora Sipus,

immensus tenebrae et terra et litus sipus


huc rapies, germana, uiam tutosque receptus.


proles digna deum tum Dardanus, isque Tonanti


lugebat thalamos, Murro spoliata marito,


aeternum famulam liberque Acheronta uidebo.


militiaeue pudor. pietas irata sinistris


accensas quatiat Phlegethontis gurgite taedas


aduersis documenta dare atque ostendere, quantus

aduerto documentum do atque ostendo quantus


ominibus parat imperio Saturnia fesso


uerum age, disce, puer, quando cognoscere cordi est,

uerus ago disco puer quando cognosco chordus sum


ambusto instridens pelago. ferus inde citatum

amburo instrido pelagus ferus inde citas


terga fuga, State ac nostram ne prodite gentem

tergum fuga stas atque noster ne prodeo gens


Sidonium, infelix, rabies te reddidit amnem?’


acrius hoc accensa ducis surrexerat ira,


decepere, tamen crudam contra aspera mentem


mox eadem terris placitum traducere Hiberis,


Syrtibus et latis proauita potentia campis

syrtis et fero proavitus potentia campus


germanus terga Hannibalis. pro barbara numquam

germanus tergum hannibal pro barbarum numquam


fatalis turbo in Laurentis expulit oras.


aggeris anfractu tela improuisa per auras.

aggero anfractus telum improvide per aura


membra pependerunt curuato exanguia ramo.


quis trepidus monitis Saturnia regna capessit.

quis trepidus moneo saturnius regnum capesso


an cinis (heu superi) tanto de nomine restat?

an cinis heu superi tantus de nomen resto


hunc quoque cunctantem et sero moderamina equorum

hic quoque cunctor et serus moderamen equus


loricam induitur: tortos huic nexilis hamos


dum uanos ritus cura et sollemnia uulgi


quare, age, laetus haue nostros intrare penatis

quare ago laetus ha noster intro penates


hic Latiis Helicona modis nec cedet honore

hic latius helicona modus neque cedo honor


huc adigunt Furiae? non haec Sidonia tecta

huc adigo furius non hic sidonius tectum


euolat. hortator sibi quisque: ‘Age, perge, salutem

euolo hortator sui quisque ago pergo salus


quid tot captiuis fulgentia culmina rostris


mille rates uidit Leandrius Hellespontus.

mille ratis uideo leandrius hellespontus


uixdum finitis intrarant uocibus artas


saxosis latebris intento ad proelia circum

saxosus latebra intendo ad proelio circum


festinat furibunda pyram. tum corripit ensem

festino furibundus pyra tum corripio ensis


quantum uouisti, cum Dardana bella parenti

quantus voveo cum dardanus bellum parens


instabat crista fulgens et terga premebat


Dardanus et magnis pandebat carbasa fatis.


spicula Elissaeis nuper contorta lacertis.

spiculum elissaeus nuper contorqueo lacertus


instabat ferroque trabes, quo frangeret altos


auriferi Tagus ascito cognomine fontis


ambitus et Graio funestior aequore Campus.

ambitus et graius funestus aequor campus


uerticibus torquet rapidis mare, fractaque anhelant

uertex torqueo rapidus mare frango anhelo


quem postquam diro suspensum robore uidit


exuuiae capiti impositae tegimenque leonis


ora admirantum praefulgens anulus auro


orbibus elisis et trunca lumina fronte.


Xanthippus digni pendebat in aequore leti.


ante aciem ostentabat equos, tumulumque propincum

ante acies ostento equus tumulus propincum


dextera, quem, soli si bella agitanda darentur,


arserunt maria, atque expauit lumina Nereus.


atque hac aspectu turbatum uoce monere:


cornipedes, totusque nouae formidinis arte


laxat uis subita, et fessos errore uiarum


obtestor, dignos iam uosmet reddite uestra


inferias mittam fusis insignis Hiberis


sed labor haud idem Tyrio certasse tyranno.

sed labor haud idem tyrius certo tyrannus


imperium, atque ipsis deuincat cladibus orbem.’

imperium atque ipse devinco clades orbis


infesta portas fruiturque timore pauentum.


imperat ac, saeuo neutrum renuente senatu,

impero atque saevus neuter renuo senatus


nunc ad uos magni descendet corporis umbra.


miserat, Aeoliis gestatum insigne tyrannis.


ac tum, multa putans secum, ut remeauit ab urbe,

atque tum multus puto sui ut remeo ab urbs


turbine confusum piceo et nigrante procella


ut totam haurirent undae cum milite puppem.


‘Tollite me, Libyes, comitem poenaeque necisque.


arcis templa iugo, quorum tum Virrius, altae


paulatim infusa properantem ad litora currum:

paulatim infundo propero ad litus currus


agger monstrat iter, properatis deuolat armis.


quaque uehebatur Crantor Sidonius Io


Aeolius furor et Martem succendit in iras,


funda bella ferens Baliaris et alite plumbo,

fundo bellum fero baliaris et alo plumbo


sensit et accensa ductor uiolentius ira


laeta serenati facies aperitur Olympi,


turbatus rapuit sonipes in proelia truncum.


inde ferox quaesitum armis per inhospita rura

inde ferox quaero arma per inhospitus rus


hic uero, intrauit postquam uberis arua Falerni

hic uerus intro postquam uber aruum falernum


ad magnos uenture deos, cur fata tenemus?


amnis aquas cursumque rapit. tum sedibus imis


obruitur telis, nimboque ruente per auras


Sidonia tumidus sponsa uanoque superbus


nigrantem fumo rogus alta ad sidera nubem.


iam Garamum audacemque Thyrum pariterque ruentis


florentis quondam luxus quas uerterit urbes.


ac dirum, in somno ceu bella capesseret, amens

atque dirus in somnus ceu bellum capesso amens


Hasdrubal. hic robur mixtusque rebellibus Afris

hasdrubal hic robur misceo rebellis afris


qui Fabia gente incolumi deforme putabat


audito curru fontique relabitur amnis.


accepit tellus ossa inuiolata sepulchro.


occideret, telo non in sua uulnera misso.


a tergo adfusis cingebat tecta carinis.


et Decius: ‘Nunc hora, uiri, nunc tempus. adeste,

et decius nunc hora uir nunc tempus adsum


at procul e muris uidere ut signa reuelli

at procul e murus uideo ut signum revello


qua uia nota uocat, remeabo Anienis ad undas.

qui uia nosco uoco remeo anienus ad unda


Haec postquam placita, et tenuit sententia mentem,

hic postquam placeo et teneo sententia mens


iam maria effusas cernes turbare carinas


quas fugitis. quae spes uictis? Alpesne petemus?


idem, quid Boreas, quid uellet crastinus Auster,

idem quis boreas quis uolo crastinus auster


quod tremat et Rhodope Taurusque et Pindus et Atlas.

qui tremo et rhodope taurus et pindus et atlas


sed dirum egressis omen: Scelerata minaci


alternos maesti casus bellique marisque


plana natant, putrique gelu liquentibus undis


iam solo restans trunco dimisit in altum


omnes ire leues atque omnes uincere digni.


fulmineus ductor ‘Quisnam se numine caeco

fulmineus ducto quisnam sui numen caecus


Tum prior his infit terrae pacator Hiberae:

tum prior hic infio terra pacator hiberus


nostra sinam, parcamque uiro quem terra crearit


fertur ab immenso tempestas horrida caelo

fero ab immensus tempestas horridus caelum


Perculsi cuneo Poeni densentur in unum,

percello cuneus poenus densentur in unus


iura uidet, Non hunc inquit ‘superauerit unquam


nec luxus ullus mersaeque libidine uitae


Iamque Tricastinis incedit finibus agmen,


ipsi Poenorum proceres immitia corda


stagna reformidet Trasimennus turbida tabo,

stagnum reformido trasimennus turbidus to


collis et tuto repetebat in aggere castra.

collis et tueor repeto in aggero castrum


perque altam molem et totiens nascentia tecta


aeripedis ramos superantia cornua cerui.


ast illi celerant, qua proxima litora, gressum

at ille celero qui propior litus gradior


nec leuius Tadio letum: qua tegmine thorax

neque leuis tadius letum qui tegimen thorax


Haec propere spectata duci; nam multa fatigant.

hic properus specto duco nam multus fatigo


quem tremis et cuius somnos formidine rumpis,


per subitum membris uenit uigor: ingerit hastas

per subeo membrum uenio vigor ingero hasta


ostentans ales proauitae insignia pugnae,


furta uiae retroque abitum fictosque timores


ad nomen patriae Clytium: sed gloria Pellae

ad nomen patria clytius sed gloria pella


enabat tandem medio uix gurgite pulcher


humani generis. tempus componere gentes.


non aliter Boreas, Rhodopes a uertice praeceps

non aliter boreas rhodope ab uertex praeceps


quae fluit immemori perstringens gurgite ripas.


des uictum mihi, Somne, Iouem. non mille premendi

do uictus ego somnus iuppiter non mille premo


dixit et in nubes umentia sustulit ora.


ille quidem socios atque aegram uulnere praeceps

ille quidem socius atque aeger uulnus praeceps


Saetabis et telas Arabum spreuisse superba


litore Elissaeo? stimuli si laudis agunt nos,

litus elissaeus stimulis si laus ago nos


ex inconsulto posuit Tirynthius heros,


sternuntur leto atque Opiter quos Setia colle

sterno letum atque opiter qui setia collis


isque relaxatis membrorum pondere uinclis


pocula furtiuo rapiet properata ueneno


extremas ad Atlanta uias, exegit ab orbe


detestanda fuit, quam per maria aspera perque


incepta exequere et nati mihi redde cruorem.

inceptum exequere et nascor ego reddo cruor


flore uirens hauet Aegatis abolere, parentum

floreo vireo hauet aegatis aboleo parens


eductumque tene uagina interritus ensem.


ingentis clipei tonitru praenuntiat iram.


nunc aditus lustrat, clausas nunc cuspide pulsat

nunc aditus lustro claudo nunc cuspis pulso


sternitur unanimo Marius succurrere Capro


Marcelli, Gracchusque cadens tibi proluit ensem.


quaesitae fibrae uanusque moratur haruspex,


prensare ac, patriae ductorem nomine tanto

prensaris atque patria ductor nomen tantus


pronique ac similes certantibus ore secuntur


Dictaeae uolitant, hinc lancea turbine nigro


inlisum accipiunt irata sub aequora montem.


Aeneadis cladem et Veneris portendere genti.


Pyrenes tumulo clipeum cum carmine figunt:


in tellurem oculis: nudae plerisque sinistrae

in tellus oculus nudus plerusque sinister


arma recensebant: nunc sese ostendere miles


inter anhelantis Garamantas corniger Hammon


litora Thermarum, prisca dotata camena,


intrepidus puer et Gradiuum passibus aequat.

intrepidus puer et gradivus passus aequo


Pyrenen resonant. tumulo tum membra reponit

pyrene resono tumulus tum membrum repono


tollere clamorem frustra: nam sibila totum


sanguinea pontum turbasset decolor unda?


Flaminium, ne caelicolis contendere perstet.


ignibus atque sui terris rediere colores,


caeruleis horret campis pascentia cete,


gliscit Elissaeo uiolentior ira tyranno:


qui Poenum reuocet patriae Latioque repulsum


culminibus, Latiaeque ualent succurrere classes.’


proelia pro Rutulis, nunc signa aciemque mouere,

proelio pro rutulis nunc signum acies moueo


turbauit fragor et subita de nube procellae.


et dignus fieri compos memorabilis ausi,


me tantum Carthago, et, qui sim, nesciat omnis

ego tantus carthago et qui sum nescio omnis


caelarat patrui spirantis proelia dira


quos teneant et quanta locos, quod uulgus amicum

qui teneo et quantus locus qui uulgus amicus


ille ego sum Satricus, Solimi genus. haud tua, nate,

ille ego sum satricus solymus genus haud tuus natus


Emicat ante omnis primaeuo flore iuuentae

emico ante omnis primaevus floreo iuuenta


murice nec Libyco, statque umectata Vomano


impositas durare trabes solasque per aeuum


excubias unaque locum statione tenebant.


indulget subito motis ad pectora palmis,


uix ulla inscribens terrae uestigia cornu.

uix ullus inscribo terra uestigium cornu


unum etiam in patria saeuaque in Agenoris urbe

unus etiam in patria saevus in agenor urbs


coniugiumue peto: patrios damnare penatis


nomina obit ferro. claris spectata per orbem

nomen obeo ferrum claris specto per orbis


Praegreditur celeratque uias et corripit agmen

praegredior celero uia et corripio agmen


albentis niueae tremulo nutamine pennae,


nec solos uis illa uiros, quin saepe triremem

neque solus uolo ille uir quin saepe triremis


Parcarum in leges quacumque reducere dextra

parcaris in lex quicumque reduco dextera


tunc et furtiua tractantem proelia luce


cetera iam Numidis circumuolitare uagosque

ceterus iam numida circumuolitaris vagus


temporaque autumni laetis florentia donis


incustoditam sine milite liquerat urbem.


nec donum deforme uiro fragrantis amomi


ille etiam, Pelopis sedes et Achaica adire

ille etiam pelops sedes et achaicus adeo


Marcellus pubem, lustratis rite maniplis.


‘Mene, oblite tua nostram pendere salute,


lauimus Hennaeas animoso sanguine uallis


hos terris Natura deos; sed foedere certo


Ecce inter primos Therapnaeo a sanguine Clausi

ecce inter primus therapnaeus ab sanguis clausus


Sicania Aeoliden portabant transtra Podaetum.

sicanius aeolides porto transtrum podaetum


aestifero Libye torretur subdita Cancro,


suspirans ustisque diu calefacta medullis,


attritis rebus. geminus iacet hoste superbo

attero res geminus iaceo hostis superbus


uerberibus torsere fretum: salis icta frequenti

uerber torqueo fretus sal iacio frequens


unguibus et mediam reuocata ferebat in urbem.


et gliscunt aduersa metu. ite ocius, arma


abripiat poenaeque instauret monstra paternae,

abripio poena instauro monstrum paternus


exanimos mandant Libycis Nasamones in oris?


fluxit deficiens penna labente uolucris.


Sardoas patrio quatiebat milite terras.


si parat, obstructas praebete cadauere portas


lumina ferre grauem uix sufficientia lucem


per longum uasto Cori cum murmure fluctus

per longus uastus caurus cum murmur fluctus


inlatus uelut armentis super ardua colla

infero uelut armentum super arduus collum


Ipse alacer Sicula discedens Scipio terra

ipse alacer siculus discedo scipio terra


tale nefas: caelo credunt superisque referri,


Bebryciae Poenus fines transcenderat aulae.


spectando partis, ni magno turbine adesset


consulis exitio tota quam strage cadentum.

consul exitium totus quam strages cadentum


nuda uidere sat est: ceu flamina comprimit Auster

nudo uideo satis sum ceu flamen comprimo auster


et molli dabitur uictu sperare senectam.


terrificant, summique labat domus alta parentis:

terrifico summus labo domus altus parens


uenit in aduersam non uano turbine frontem


Fibrarum et pennae diuinarumque sagacem


uerrere humum, nunc foedantis in puluere crinem


haud procul et sacrum Phoebo Soracte frequentant.

haud procul et sacer phoebus soracte frequento


ocius ite, uiri, et nascentem extinguite flammam,

ocior eo uir et nascor extinguite flamma


praecipites agis ad portas, et discere cogis


arsuros, Gradiue, tibi. tum munera iussa,


ammentante Noto, Poenorum aplustribus ignes.


atque alternatos sociato consule fasces


euasti nostram mentito foedere dextram.’


et Pallas, Libycis Tritonidos edita lymphis,


nec nudus uirtute Syphax, quem iura petebant


iamque super Rutula, super et Garamantide pinu

iam super rutulus super et garamantis pinus


Cerberus hic ruptis peragrat cum Tartara uinclis,

cerberus hic rumpo peragro cum tartara vinclum


stagna deum, per ego et Trebiam cineresque Sagunti

stagnum deus per ego et trebia cinis saguntus


Hannibali satis esse nequit? iam rursus, ubi arma

hannibal satis sum nequeo iam rursus ubi arma


uociferans pulsis uiuendi e pectore curis:


Xanthippo captus Libycis tolerarat in oris


Iamque diem solisque uias nox abstulit atra,


iamque fere medium euecti certamine campum


‘Imbres, o patria, et mixtos cum grandine nimbos

imber o patria et misceo cum grando nimbus


caecum iter ad manis tenebroso limite pandit,

caecus iter ad manes tenebrosus limes pando


Tartara et ante oculos adsistere tertia regna.

tartara et ante oculus assisto tertius regnum


dum fuit, a duro cessauit munere Martis


sed Pacis faciem et pollutas foederis aras


dulcis honor diuae et sacrum pro uirgine letum.

dulcis honor diva et sacer pro uirgo letum


cornigeram attollens genitoris imagine frontem.


idem nunc rostro, duris nunc ictibus alae,


numen erat iam cerua loci, famulamque Dianae


Quis deus, o Musae, paribus tot funera uerbis


quam restare uiro labem, qui accedere portis


nec uitiis deerant uires. non largior ulli

neque uitium desum uis non largior ullus


manauit Iouis in templis, lacrimaeque uetusta

mano iuppiter in templum lacrima vetustus


et Pelusiaco filum componere lino.


fax caelo radios, ac saeua luce coruscum

fax caelum radius atque saeuus lux coruscus


nec Gabaris Sicchaeque uirum tenuere furentes


his dictis sedere minae, et conuersa repente

hic dictum sedeo minae et converro repens


et dat terga celer ficta formidine ductor,


alligat et telis in morem indaginis ambit.


tum per saxa ferae perque ipsa cubilia fusae,

tum per saxum fera per ipse cubile fundo


proelia, nec desit fatis ad signa mouenda.

proelio neque desum fatum ad signum moveo


in rem cunctari fuerit. non ulla perenni


ad portas bellum, consulque ciebat ad arma.


imperat et longe clausis sua foedera, longe

impero et longus claudo suus foedero longus


Crispinus cecidit. me tu comitare per hostis,

crispinus cado ego tu comitaris per hostis


coryti fratrum ex umeris calamique paterni

corytos frater ex umerus calamus paternus


umbrabatque coma summi fastigia montis.


et fasces clipeusque uiri, pompa ultima, fertur.


narraret, dextras? disce en nunc’ inquit et una

narro dexter disco en nunc inquam et unus


inter tot gemitus immobilis. aggere consul

inter tot gemitus immobilis aggero consul


stat tellus. timeat tandem Carthago timeri


Aeneae coniunx, Veneris nurus, ulta maritum,

aeneas coniunx venus nurus ulciscor maritus


credebant, ac tura deum de more dabantur.


anteibat cunctos, nomenque erat inde per urbes


aequos Iliacis oculos. amisimus Alpes,


Pyrenes, nec promissis frustrabere uanis,


transfixi guttur, pressoque e uulnere cuspis


quod taxi circum et piceae squalentibus umbris


‘sat Fidei proauisque datum. uidi ipsa cruentum,

satis fides proavus do uideo ipse cruentus


festinant epulis et tristia fronte serenant,


deiecto uictor Magone animique probarat,


et celeremus opem.’ iamque intermixta sonabant


mole fera, et monstris componitur Itala pubes.

moles ferus et monstrum compono itala pubes


cui datur ante atros absumpti corporis ignes


distinxit dulcis epulas nulloque cruore


adnuit, extremo Libys ut deiectus ab orbe


pectora degeneremque manum ad deformia agebat


Cocalidum insidiis, fesso Minoia turba

cocalides insidiae fatisco minoius turba


‘Hannibal, et Trebiam et Trasimenni litora tecum

hannibal et trebia et trasimenni litus tu


iamque propinquantum tacitus penetrauit in artus

iam propinquantum taceo penetro in artus


diffusas patulo laxabat stipite frondes


audax naufragia et praedas auellere ponto,

audax naufragium et praeda avello pontus


ne pugnas mora, dum uagina ducitur ensis.


agmina uenatu et caelata mapalia fulgent,


cui tantum est uoluisse decus. tum reddere sese


quo spolia inuitant, transfert populantia signa,

quo spolium invito transfero populo signum


nondum portandis habiles grauioribus armis,


quae Fabio incolumi Varronem ad bella uocasti.

qui fabius incolumis varro ad bellum voco


conscia, uel sola subeat pia munera dextra.’

conscius uel solus subeo pius munus dextera


non ego te longa serie per singula ducam.

non ego tu longus series per singulus duco


namque per occultum caeca ui turbinis olim


Brutum exoptantem, uarie nunc laeuus in orbem,

brutus exopto uarius nunc laevus in orbis


Othrys Marmarides: lati super agmen utrumque

othrys marmarides latus super agmen uterque


At Libys humanos aequantem pectore sensus


tum patrias repetit pugnandi nuntius arces.


posse pati et nimium fluxis confidere rebus.

possum patior et nimium fluo confido res


foedauit rapidoque accendit fulminis igni.


transtra nouant. his intortos aptare rudentis,

transtrum novo hic intorqueo aptaris rudo


donec maerentem ingratos raptoris amores


Poenorum turba captiuoque agmine saeptus


Elysios ducunt campos: hic turba piorum,


Pergama et ad muros staret sine sanguine Mauors,

pergama et ad murus sto sine sanguis mauors


da, pater, ut sacro Libys inter proelia telo

do pater ut sacro libys inter proelio telum


neu date terga malis. aderit Gradiuus, et ipse

neu do tergum malus adsum gradivus et ipse


necnon cum Venetis Aquileia †superfluit armis.

necnon cum venetus aquileia superfluo arma


Boiorum quondam patriis antiqua gerebat


ductoris genitor, cunctarum ab imagine rerum


molitur saltu certamina iamque feroci


implebat Spartana cohors; hanc ducit ouantem


magnum illud solisque datum, quos mitis euntis


non sopor aut menti requies. agit asper acerba

non sopor aut mens requies ago asper acerbus


abstulit ingestis nox densa sub aethere telis.

aufero ingero nox densus sub aether telum


mentitur superos praepes, postrema subactae


mox Libyci Sardus generoso sanguine fidens

mox libycus sardus generosus sanguis fido


adfigunt proni squalentia corpora terrae.


multifida pinum celso de culmine quassat.

multifidus pinus celsus de culmen quasso


namque sub angustas artato limite fauces


atque is deinde suo moriens caelestia dona

atque is deinde suus morior caelestis donum


et primo bella Aeneadum iurabat ab aeuo.


tegmina Callaici cornus tremebunda metalli.

tegimen gallaecus cornus tremebundus metallum


Clitumnus taurum Narque albescentibus undis


ad genitorem Anio labens sine murmure Thybrim.

ad genitor anius labor sine murmur thybris


Dardanus edomitum uobis spoliauerit orbem.


delicta augebat pollutior ipsa senectus.


‘Sanguine cognato iuuenis tibi, diua, laborat

sanguis cognatus iuuenis tu diuus laboro


sed uictae fera bella deae uexere per aequor,

sed vinco ferus bellum dea veho per aequor


Ausoniam ponto propere reuocate carinam:


an Romana iuga et famulas Carthaginis arces


ante omnis praeuectus equo trahit agmina uoce.

ante omnis praeveho equus traho agmen uox


hic fraudes pacis Pyrrhumque a limine portae


irarum seruat rabiem. si iungere cordi est


agmina turbanti, uel cum Taulantia regna


quae dum perlustrat crebroque obit omnia uisu,

qui dum perlustro creber obeo omnis uideo


implebit flammis auelletque Itala Poenum


†tum demum, Tyriis quas circumfuderat atra


uoluitur et ripas spumanti gurgite laxat,


occupat euentum telo temptare priorem.


uerrunt tecta deum et seris post fata suorum

uerro tectum deus et sero post fatum suus


cederet Hannibali. uellem hunc, o tristia nobis


Laurentis potuit populos et Troia adire


‘o iuuenis, dederit portas transcendere Romae


educi turris, quis uinceret ardua muri,


Vt uentum ad Cannas, urbis uestigia priscae,

vt uenio ad cannae urbs uestigium priscus


exciti, uultusque in marmore sudat Elissae.


qua dextra ueniant stridentis sibila teli,


huic immittit atrox uiolentas Appius iras


ecce, intorta Noto ueniensque a puppe procella

ecce intorqueo notus venio ab puppis procella


turbinibus furit insanis et proelia uentus


iam Lygdum Duriumque simul flauumque Galaesum


sceptraque fundarit uictor Lauinia Teucris,


lunaque fraterno lustrabit lumine terras,


mox falso laesus non aequi crimine uulgi

mox fallo laedo non aequum crimen uulgus


meque sua ratibus dextra imposuisset et alto


cernere erat: fronte hunc auide regina serena

cerno sum frons hic avidus regina serenus


pulchrior est gens nostra fide. dimitte bilinguis

pulcher sum gens noster fides dimitto bilinguis


iamque aderat clipeumque uiri atque immania membra

iam adsum clipeus uir atque immanis membrum


Nec Sidicina cohors defit. Viriasius armat

neque sidicinus cohors deficio viriasius armo


Albanum Critias: ast illi cuncta repente


Ausoniam Mauors strepit et ciet arma uirosque.


Sidoniis lucet flammis. fluit ecce cruentus

sidonius luceo flamma fluo ecce cruentus


dum ne perdat iter, non cetera membra moratur

dum ne perdo iter non ceterus membrum moror


contundet Tyrios iuuenis ac nomina gentis


passurus dextras atque inrita uulnera, thorax.

patior dexter atque irrito uulnus thorax


hic hodie ruet, atque ultra te ad proelia miles

hic hodie ruo atque ultra tu ad proelio miles


Tunc Abarim adfatur (namque una hic armiger ira

tunc abarim affor namque unus hic armiger ira


undanti circum tempestas acta procella


infaustos iaciunt enses et condita bello


hac mercede Fides constet delapsa per auras.’

hic merces fides consto delabor per aura


nec Poenum auertisse satis: dat numine magno

neque poenus averto satis do numen magnus


ductoris uastauit iter. namque Alpibus ortus


ruperat atque toros regni mercede pararat.


clausam nocturnis ostentat turribus urbem.


quae te cura uigil fessum, germane, fatigat?

qui tu cura vigil fatisco germanus fatigo


Sic ille. at contra Cirrhaei sanguis Imilce

sic ille at contra cirrhaeus sanguis imilce


expertus Beryae, patrias remearat ad oras


extemplo edicit conuellere signa, repensque


ostentant. tellus, atro exundante uapore


seruitium facile et dominantis mollia iussa

seruitium facilis et dominor mollis iubeo


finem armis tandem finemque uenire periclis.


At non Sarmaticos attollens Vxama muros


cunctantem ciet. abripitur diuulsa marito.


barbara nunc patriis ululantem carmina linguis,

barbarum nunc patrius ululo carmen lingua


nunc etiam uinclis et longo carcere torpent

nunc etiam vinclum et longus carcer torpeo


ac furias auri nec uilia praemia fraudum

atque furio aurum neque uilis praemium fraus


et diuisum umeris iacuit caput. at Batus, amens

et divido umerus iaceo caput at batus amens


consequitur melior planta atque obtruncat Acherram,

consequor bonus planto atque obtrunco acherram


Ecce sub aduentum noctis primumque soporem


urget amor caedum, clausis dum detinet hostem

urgeo amor caedes claudo dum detineo hostis


flammiferis tellus radiis cum exusta dehiscit,

flammifer tellus radius cum exuro dehisco


erigit undantem glomerato puluere nubem.


haec requies ludusque uiris, ea sacra uoluptas.


quas abitus, miles, causas, inlaese, dedisses?


amnis amant tepidoque fouent Almone Cybeben.


temptarat precibus saeuum lenire furorem,


donec flammiferum tollentes aequore currum


et praeceps trepida pendens in uerbera planta

et praeceps trepido pendeo in verbero planto


mortali totum hunc aperire in saecula uoce


ecce trahebatur lucemque (heu dulcia caeli


circumagit castrisque ducem succedere cogit.


ad manes traxere coma. per candida membra

ad manes traho coma per candidus membrum


miles et haud surda tractarat proelia fama)

miles et haud surdus tracto proelio fama


ceu, Zephyrus quatit antiquos ubi flamine lucos,

ceu zephyrus quatio antiqui ubi flamen lucus


hic iuuenem adgreditur Latiae telluris imago:

hic iuuenis aggredior latius tellus imago


est genitor. mihi, cui cedunt montesque lacusque


ingens hic terris crescit labor: ora parentis


poscere caede deos ueniam ac flagrantibus aris

posco caedes deus uenia atque flagro ara


non dederit mea dextra uiam.’ sic fatur et ultro

non do meus dextera uia sic for et ultro


mens una, inuiolata mero nullisque uenenis


Iamque fugae immodicus tendit certamine gressum

iam fuga immodicus tendo certamen gradior


sufficit insano sonipes. incedere noctis,


atque ubi iam casus aduersorumque pauorem


cum primo malas signabat Regulus aeuo.


certatus nobis hodie dominum accipit orbis.’


accepi infelix dirisque exterrita fatis,


intentus uultus, manantesque ora rigabant


flagitat insignis nudato uulnere ductor


audit non paruo diuisus gurgite Lixus.


uerum, ubi fata uirum fragili soluere senecta,

uerus ubi fatum uir fragilis soluo senecta


ergo ardor subitus Poenorum incepta fouendi,


fulmine nunc Alpes, nunc mixta Ceraunia caelo,

fulmen nunc alpis nunc misceo ceraunia caelum


huc coit aequoreus Nasamon, inuadere fluctu

huc coeo aequoreus nasamon invado fluctus


nulla in praeruptum tam prona et inhospita cautes,

nullus in praerumpo tam pronus et inhospitus cautes


hic pro nubiuago gratus pia templa meatu

hic pro nubivagus gratus pius templum meo


Cannas et Trebiam ante oculos Trasimennaque busta

cannae et trebia ante oculus trasimennaque bustum


gratum est, o superi. quotiens heu, nate, petebam,

gratus sum o superi quotiens heu natus peto


postquam sat uisus sibi concepisse uigoris,


aeui floridior Fabius rapida arma ferebat.


propulsa inuadit piscator caerula cumba,


attoniti matres ducentisque ultima fila


et cantu Musas et Phoebum aequauit honore.


et Nomas et Garamas et Celtae et Maurus et Astur.

et nomae et garamas et celtae et maurus et astur


quamquam imperfectis, magnae tamen indolis, ausis),

quamquam imperfectus magnus tamen indoles audeo


concilia ac mensas contingit et abdita nube

concilio atque mensa contingo et abdo nubes


ne sit spes hosti, uelatur casside pallor.


at Brutus diro casu turbatus amici


At contra Argyripae prauum decus (inclita namque

at contra argyrippa pravus decus inclutus namque


ardentemque rogum media spectabat ab unda


corpora in amplexu, natusque in pectore patris

corpus in amplexus nascor in pectus pater


ossa sonant, pugnantque feris sub dentibus artus)


consurgit stratis pergitque ad turbida portae


numquam extincta sitis? modo quem Fortuna fouendo

numquam extingo sum modo qui fortuna foveo


ad iuga solis equi, necdum ipse ascenderat axem,

ad iugum sol equus necdum ipse ascenderat axis


non Eleus eat campo feruentior axis.


attonitus serpentis ecus frenoque teneri


consurgens umbrisque dari testatur honorem.


impleuit chorus attonitis ululatibus antra.


quam iuueni Libyam et summos permittere fasces.

quam juvenis libya et summus permitto fascis


perque undas muris pedes aduolat. inde citati


ad laudes genitum, capiat si munera diuum,


Exin designat uates, qui iura sub armis


nec nasci bis posse datur: fugit hora, rapitque

neque nascor bis possum do fugio hora rapio


nec non Cyrene Pelopei stirpe nepotis


caeruleus maculis auro squalentibus anguis.


ardet et Europe, niuei sub imagine tauri


sed mihi sit Stygios ante intrauisse penatis,


manibus ipsa suis praesumpta piacula mittit.


Hannibal: hunc audet solum componere fatis.


perpetiar, miseras quaerentem exurere belli


adnitamur:’ ait ‘uires refouete tot haustas


ludentis per colla iubae. mirabile dictu,


letiferum murmur, feralique horrida cantu


Dictaei regis (sic fama est) linquere terras


seditio. sed enim interea temeraria pubis

seditio sed enim interea temerarius pubes


obtendensque manum solem inferuescere fronti


Postera lux Phaethontis equos proferre parabat,

posterus lux phaethon equus profero paro


idem obsecrantis, captiuum uulgus ut auro


iam campi uallesque madent, hebetataque tela.


attingebat auos caelum: numerare parentem


saucia dum castris clausa est fera, tempore Martis

saucius dum castrum claudo sum ferus tempus mars


cum fera et abscedens reddit mare, nauita parco

cum ferus et abscedo reddo mare nauta parco


stagna cruore uirum? Pugnat pro moenibus inquit

stagnum cruor uir pugno pro moenia inquam


inuadit cuneos subitoque pauore relaxat


intrauisse sibi Capuaeque erumpere cernit,


molibus hi claudunt portus, his tecta domosque

moles hic claudo portus hic tectum domus


res Graiae ductorque parens ac nobile Amyclae

res graius ducto parens atque nobilis amyclae


in tenuis liquefactus aquas euasit et hostem

in tenuis liquefacio aqua euado et hostis


at consul tristis campos Poenisque secundam

at consul tristis campus poenus secundus


Nursia et a Tetrica comitantur rupe cohortes.

nursia et ab taetricus comito rupes cohors


cum senior gemino complexus proelia cornu

cum senex geminus complexus proelio cornu


Sed quisnam auersos Phoebum tunc iungere ab urbe

sed quisnam averto phoebus tunc iungo ab urbs


perculerat, quo non alius, cum bella silerent,


proelia et audacis adicit sine corpore motus.

proelio et audax adicio sine corpus moueo


Quae postquam cecinit sacrato pectore Virtus,


quam dederat ductor subigendae ab moenia classi


attrahere et fractis turmas propellere portis.


uescitur ipse silens et tantos damnat honores


Iuppiter antiquam Batti uertisset ad urbem.


nec promptum teneris immania bella lacertis

neque promptus teneo immanis bellum lacertus


miserunt Calabri: Rudiae genuere uetustae,


uerbera dimitte et reuoca moderatus habenas.

verbero dimitto et revoco moderor habena


hic patria est, murique urbis stant pectore in uno.

hic patria sum murus urbs sto pectus in unus


cultaque nequiquam miseris simulacra Latinis.


aptarat pugnasque decus portabat in omnis.


dum fugit agrestem uiolenti pectoris iram,


stagnorum terraeque simul miracula lustrat.


unum, Roma, diem. sed non te crastina nobis


culmina uillarum nostrum delapsa feruntur


corpora letifero sorbet Polyphemus hiatu.


it monti decus, atque ex illo tempore diues

eo mons decus atque ex ille tempus diues


uincentum consul: pereundi Martius ardor


dis sine me libare dapem et sollemnia ferre:

deus sine ego libaris daps et sollemne fero


hinc pater, hinc patruus. gemina o mihi numina belli,

hinc pater hinc patruus gemino o ego numen bellum


barbaricum atque immane gemens transfigit anhelum

barbaricus atque immanis gemo transfigo anhelus


ipse suo moriens immugit flebile tauro.

ipse suus morior immugio flebilis taurus


ultra clamor agit bellum, milesque cupiti


qua sine non tellus pacem, non aequora norunt,

qui sine non tellus pax non aequor nosco


Tartareus torrens?’ simul haec fundebat et una

tartareus torreo simul hic fundo et unus


Sed nunc, ut scitum celerare ad moenia Poenum,

sed nunc ut scio celeraris ad moenia poenus


disceptentque armis terrarum uter imperet orbi,


opponam membra atque ensem extorquere negatum

oppono membrum atque ensis extorqueo nego


illa deos summumque Iouem turbantia tela,


Roma latet. iactae in turmas per nubila flammae

roma lateo jacio in turma per nubila flamma


talia corda uirum. sed enim nec femina cessat

talis cor uir sed enim neque femina cesso


gestorum Ausoniis uerti uictricia signa:


fessarum spes, cornipedem. languentia membra

fessaris spes cornipedem langueo membrum


auulsas ornos et adesi fragmina montis


conclamant plausuque fremunt uotique peractam


et uastae Nasamon Syrtis populator Hiempsal,

et vastus nasamon syrtis populator hiempsal


excipere insanos imbris caelique ruinam.


Interea, dum incerta labat sententia clausis,

interea dum incertus labo sententia claudo


hoc reliquum est, primo damnatum ut inutile bello.

hic reliquus sum primus damno ut inutilis bellum


ille sub hiberno somnos educere caelo


extendam leti decus atque in saecula mittam

extendo letum decus atque in saeculum mitto


unum oro: liceat tecum quoscumque ferentem


stramine proiectus duro patiere sub astris


hic tibi finis erat, metas hic Aufidus aeui


Aduolat interea fraterni uulneris ira


palmite deuastat Nysaea cacumina Gauri.


atque Acheronta uocat Stygia cum ueste sacerdos.

atque acheronta uoco stygius cum uestis sacerdos


rector. iamque ipsae trepidant Carthaginis arces:


tum secura capit funem, fremitusque leonum


maiorem credunt praerepto limite partem.


spicula bina gerunt: capiti cudone ferino


iamque Atella suas iamque et Calatia adegit,


is cultam referens insigni nomine plebem


haud spernenda, tulit. tulit hinc uirtute secundus

haud sperno fero fero hinc uirtus secundus


hos inter gemini (quid iam non regibus ausum?

hic inter geminus quis iam non rex audeo


sed qualis stratis deleto milite campis


mandati summa est: dum stat, remeate, Saguntos.’


Sidonius non consimili discrimine miles:


Hic inter trepidos, curae uenerandus, agebat


ingenium patres et si clamoribus’ inquit


quaque patet campus planis ingressibus hostis,

quisque pateo campus planus ingressus hostis


incautum ardorem atque auidas ad futtile uotum

incautus ardor atque avidus ad futtilis uotum


marmoreum in iugulum collo labente recumbit.

marmoreus in iugulum collum labor recumbo


Hanc postquam in tristis Italum Saturnia pugnas

hic postquam in tristis ital saturnius pugna


nondum passa marem, qualis optabit habere


num lateri cuspis, num toto pondere telum


dedecori est. nil uos hodie, mihi credite, terga

dedecor sum nihil tu hodie ego credo tergum


occubuit silua in magna patriosque sub ipso

occumbo silua in magnus patrius sub ipse


Gradiuum uocat et patrio sic ore profatur:


Collinum gelida, uiridi quem Fucinus antro

collinus gelidus uiridis qui fucinus antrum


quos fugitis socios? quosue additis? ille ego sanguis

qui fugio socius qui addo ille ego sanguis


pulsatur galea et quatiuntur consulis arma.


aegide commota, primique furoris ad ictus


contenti uidisse ducis. tum Martis adaequant


ante aras cultus: uelantur corpora lino,


erupisse gemunt: retinet uix agmina Theron


Arganthoniacos armat Carteia nepotes.


tendebat. stat primam urbem murosque patentis


Aeneadum, modo Sicanios accedere portus,


ter quinas dederat saeua inter uulnera leto.


infra te cernes hominum genus. omnia contra


seruata interea sedes: nec longius uti


et Mars in manibus. dimitto e caede cohortes:

et mars in manus dimitto e caedes cohors


ablatus terrae inciderat): ‘Quid deinde, quid, oro,

aufero terra incido quis deinde quis oro


uel portas quassare trabem. sonat illa tremendum,

uel porta quassaris trabs sono ille tremo


ter caput ambustum conantem attollere iacta


quid ferat: haud aliud nobis censere relictum est.

quis fero haud alius nos censeo relinquo sum


lampade Vulcanus mersit fumantibus undis,


sic iuuenis prior: ‘O magni mihi numinis instar,

sic iuuenis prior o magnus ego numen instar


sulcabat rostris portusque intrarat apertos


nequiquam et cautae mentis consulta probabat


talia perpessi tandem inter saeua locorum

talis perpetior tandem inter saeuus locus


haec laus sola datur, si uiso uincitis hoste.’

hic laus solus do si uideo vincio hostis


Euolat ante omnis rapidoque per aera curru


dum daret auspicium iusque in certamina ductor:


fumauit lacus atque arserunt fluctibus ignes.


ductor Dardanius subitam trahit aequore pubem


Prodite, Calliope, famae, quos horrida coepta

prodeo calliope fama qui horridus coepio


ipse super strages ductor Rhoeteius instat,


atque armata ratis uentique dedere profundum,


aduersis genitus, cerno? te, maxime, uidi,


‘Non pudet obsequio superum fessosque secundis,

non pudeo obsequium superi fatisco secundus


quos ubi conspexit tristi clamore ruentis


rerum omnes pendent actus, et milite maesto


castra sub ipsa datis inritat et elicit hostem.

castrum sub ipse do irrito et elicio hostis


fertur prona ratis (uentos impellere credas)


non illum Metabus, non illum celsior Vfens


rumpit inaccessos aditus atque ardua primus

rumpo inaccessus aditus atque arduus primus


Talia iactantem consurgens agger aquarum


quadrupedem elatis pulsantem calcibus auras.


surgentis domuit fluctus ardentibus ulnis.


tum puppe a media magno clamore sacerdos:

tum puppis ab medius magnus clamor sacerdos


uulneribus patulis intrat mare. mox sua ponto

uulnus patulis intro mare mox suus pontus


Eurytus euadit iuuene atque ad praemia uictor

eurytus euado juvenis atque ad praemium uictor


Virrius a Poeno nullam docet esse salutem,

virrius ab poenus nullus doceo sum salus


haud dubie Paulo, qui crastina iura uideret

haud dubius paulus qui crastinus ius video


infidis seruasse fidem memorabere Poenis,


inuadunt rabidi iam dudum et inania temptant

invado rabidus iam dudum et inanis tento


linquit coepta ferox, pennasque addente pudore


praetendens dextra ramum canentis oliuae


quod luxu et multum mutata mente nepotes


expirat per saxa sonos atque acta cauernis

expirat per saxum sonus atque ago caverna


oscula.’ sic fatus galeam exuit atque rigentis

osculum sic fatus galea exuo atque rigeo


Natura prohibente, ferant diuisque repugnent.


uerum ubi defessi lucos nemorosaque regna

uerus ubi defatiscor lucus nemorosus regnum


dignum mole uiri nisus. fugit illa per oras

dignus moles uir nitor fugio ille per ora


quis trepidas gentes Martemque subiret Hiberum


contorquet magnis uictricem uiribus hastam


Sic Latius permixta minis, sed cassa monebat

sic fero permisceo minae sed cassus moneo


ultra Pyrenen Laurentia nomina duxi.


ductor equo, qua flatus agit, qua peruius ensis,

ducto equus qui flo ago qui pervius ensis


auderent, propius mensi, tamen arma ferentis


immani tantus fauces diducit hiatu


nec meminit, quantum campi decurrere restet.

neque memini quantus campus decurro resto


saucius omnis eques: galeis carpsere superbum

saucius omnis eques galea carpo superbus


spicula ab hoste uia uicibus contorta redirent.

spiculum ab hostis uia uicis contorqueo redeo


captiui currus, belli decus, armaque rapta


et Poenos in tecta uocant. ingentia facta


spectemur soli. Marcellus proelia posco.’


clamore obtusae crassoque a puluere fauces,


terga elephantorum flammis, raptusque sonoro


inde Pheretiadum muros, frondentia laeto


spectabat dextram ac leti feruebat amore.


haurit sanguineus contorta cadauera uertex.

haurio sanguineus contorqueo cadauer vertex


funditur unanimo nisu et concordibus ausis

fundo unanimus nisus et concordibus audeo


atque ille, haud umquam parcus pro laude cruoris

atque ille haud umquam parcus pro laus cruor


o pietas, o sancta fides, o uera propago!


hic comes Alcidae remeabat in agmine Thebas


at nemus arrectae et procera cacumina saltus

at nemus arrideo et procerus cacumen saltus


barbaricum decus, et fuluis donabere frenis.’


deforme alitibus liquere cadauer Hiberis.

deformis alitibus linquo cadaver hiberus


unum inter strages tutum caput. ut grauis ergo

unus inter strages tueor caput ut grauis ergo


pictura belli patribus monumenta prioris


fulgenti dextram mucrone armata mariti


ulteriore ligat Poenorum terga corona


uixdum depulsa nigrae caligine noctis


nox somni genetrix mortalia pectora curis

nox somnium genetrix mortalia pectus cura


Tyrrhenus pubem dederatque uocabula terris.


sanguinis exundat torrens, nullumque sub una


post pugnam stetit, ante oculos atque ora futuro


donec transacto tremebunda per ubera ferro

donec transigo tremebundus per uber ferrum


albescit pulsu facies, perque aequora late


Sidonia: ad Rutulos Victoria uerterat alas.


destinat ac iam claustra manu, iam moenia flamma

destino atque iam claustra manus iam moenia flamma


qui tunc orabat socialia foedera supplex.


exulibusue datum dimensis litus harenis.


Parthenope muris Acheloias, aequore cuius


in media ora niues fuscis agit horridus alis,

in medius os nix fuscus ago horridus ala


aduersa exemisse ualent) ut uidit ab hoste


muros saeuus equo, mensusque pauentia tecta


Leucatae et Phoebi uidit citus Actia templa.

leucates et phoebus uideo cieo actius templum


incubuit campo Durius misitque citatos


festinata citus per campos signa mouebat.


Poenus adest, nec se castris Oenotria pubes

poenus adsum neque sui castrum oenotrius pubes


addiderant geminas medio consurgere fluctu


flagrantem et nimio primi Mauortis amore


par donum solido argento caelata bipennis

par donum solidus argentum caelo bipennis


in latebras euectus equo noctisque per umbram


hi spectant, quo fixa loco tentoria regis


sed uos, Calliope, nostro donate labori


campus iners quantum interiit restatque futurum.


attollit campis feruenti pastus harena


nec pube aequandam nec opum ubertate Saguntum.

neque pubes aequo neque opos ubertas saguntus


donec pulsa uagos cursus ad litora uertit


hinc pestem placitum moliri et spargere causas

hinc pestis placeo molior et spargo causa


et ferit insurgens, umero qua brachia lenti

et ferio insurgo umerus qui bracchium lentus


tempore quo Bacchus populos domitabat Hiberos

tempus quo bacchus populus domito hiberi


Quercentis, quem funda procul per inane uoluta

quercentis qui fundo procul per inanis uoluo


uerticibus furit et spumanti gurgite fertur.


respicere: insano pugnae tendebat amore


perlabens sensim mitis deus. ille superbae

perlabor sensim mitis deus ille superbus


scire ultra uetuit Iuno, fibraeque repente


aeternum inuictis infelix gloria seruat.


tramissis ipso retinentur uulnere rostris


militiae, cui postremum est primumque, tueri


donec Sidonius decederet aequore ductor:


Olli permulcens genitor caput oscula libat

ille permulceo genitor caput osculum libo


concidit ac sacras uestes atque aurea fila

concido atque sacer uestis atque aureus filum


nam, qua curuatas sinuosis flexibus amnis


ter placitam suasit temerando rumpere pacem.


o sceptri uenerande Syphax. nec me aequore saeuus

o sceptrum veneror syphax neque ego aequor saevus


exposcunt, laudumque loco est isdem esse sub armis.

exposco laus locus sum idem sum sub arma


spargentem flammas clipeum galeamque deorum


dumque tenet socios dura atque obsaepta uiarum

dum teneo socius durus atque obsaepio uia


et laetus scopulis audiuit iubila Cyclops.


seruandi decoris, quonam se fine minanti


eiectans, consul: ‘Macte o uirtute paterna!


dum Romana tuae, Ticine, cadauera ripae


Talia dum maeret, diuersis flatibus acta


felix qua pinguis mitis plaga temperat agros,

felix qui pinguis mitis plaga tempero ager


at non obsaepto contentus limine Martem


armat contemptu mentem necis. horrida barba


surgere nitentem fugiens Atlanta reliquit.


si subita inuadat nubes, hebetatur et atris


†hic atrox uirtus (nec enim occuluisse probarim

hic atrox uirtus neque enim occulo probo


‘nostrum ferre caput parat illa per aequora puppis.

nos fero caput paro ille per aequor puppis


pulueris, et surgit sublatis campus harenis,


uictorem adsequitur letalique occupat ictu.


diuisos Celtis late prospectat Hiberos


Hasdrubal, abrupto liquerunt agmine signa.


ductorem uigilesque metus haurire sinebant


Mantua mittenda certauit pube Cremonae,


ferro detergent et dant mucronibus iras.


disce mori. dabit exemplum non uile futuris


astrinxit, cui stant sacro sua moenia Nilo.’

astringo qui sto sacro suus moenia nilus


Scipio contendit Massyli ad limina regis.


portantes spolia insigni clamore ferebant.


sustentata genu per campum pondera conti


huc, quicquid superest captis, clipeosque simulque

huc quisquis supersum capio clipeus simul


et nudis bellantur equis; ipse, aspice, ductor,

et nudus bellor equus ipse aspicio ducto


rettulerat, quo primum orsi Carthaginis altae


donec confisus primaeuae flore iuuentae


quippe deis uisum, ne cui perrumpere detur


sic fatus, magno Crixum clamore ciebat


torsit harenoso minitantia murmura fundo.


uictorem metas nec opum adiumenta feremus,


nullaque tramissa uestigia signat harena,

nullus transmitto uestigium signo harena


implentur colles; strepit altis Albula ripis.

impleo collis strepit altus albulus ripa


cunctis hasta decus, clipeusque refertur in orbem,

cunctus hasta decus clipeus refero in orbis


spicula quae patrio gaudens acuisse ueneno

spiculum qui patrius gaudeo aceo uenenum


antiqua de stirpe Tagum, superumque hominumque


attonitus stupet ad uultus irasque coercet.


flammarum resonans saxosa incendia torquet.

flammaris resono saxosus incendium torqueo


sistebat socios et caecum e nubibus ignem


et sacer umectat Flauinia rura Capenas.


iam superest rerum?) certat Venus. omnia paruis

iam supersum res certo venus omnis paruus


munitum in collem Graccho comitante cohortes.


euolat et minitans auida ad certamina fertur.


innumeri quondam populi. domus omnibus una.

innumerus quondam populus domus omnis unus


talis lege deum cliuoso tramite uitae


conique implumes et laeuo tegmina crure.


Phocais effundit uastos balista molaris;

phocais effundo vastus arcuballista molaris


interdum rapta uicinis saltibus alno


orat delendae Carthaginis, altius orsus


sed fuga nuda uiri. sumpto nam prodere coepta


pone iras, o nate, meas. socia arma feramus


agnoscensque Marum ‘Fidei comes inclite magnae,

agnosco maris fides comes inclutus magnus


Laurens praeda ducis, tripodes mensaeque deorum


ductorem gentis nulli conspecta petebat.


altera iam patria atque aequo sub honore uocatur

alter iam patria atque aequus sub honor uoco


possessus Baccho saeua Bebrycis in aula

possessus bacchus saeuus bebrycis in aula


solis equi sparsere diem. iamque orbe renato


expulerint euersa meo de corde, dolorem.


altius Ausoniae penetrare in uiscera gentis,

altus ausonia penetraris in uiscera gens


stant prima inter signa senes letumque lacessunt.

sto primus inter signum senex letum lacesso


urbem oculis discitque locos causasque locorum.


nec decus auriferae cessauit Corduba terrae.


arma simul regnoque meo tum cognita primum

arma simul regno meus tum cognosco primus


Hasdrubal, huc aures, huc quaeso aduertite sensus.

hasdrubal huc auris huc quaeso adverto sensus


fratres, hic umero, cecidere, hic poplite, caesis.


pro praeda fuit, et sese contenta nec ullo

pro praeda sum et sui contineo neque ullus


iamque omnis luctus omnisque e pectore curas


detur iter, certusque necis petit omnibus ausis,


ni propere duro nitentem exurgere uelox


nec iam, quem sequitur tantum, sed prima coronae

neque iam qui sequor tantus sed primus corona


hic magno socios Aradum clamore uocantem,


Gestar ad haec (namque impatiens asperque coquebat

gestar ad hic namque impatiens asper coquo


ut pelagi rudis et pontum tractare per artem

ut pelagus rudis et pontus tractaris per ars


flammiferae noui mentis) nec colligis iram,


cornipedis gyros flexi curuamine tergi

cornipedis gyrus flecto curuamine tergeo


turribus et celso facilem tutatur adiri


pocula, respersis non parco sanguine mensis.

poculum respergo non parco sanguis mensis


orbe dare, aetherias aliena tollere in auras

orbis do aetherius alienus tollo in aura


augurio exultat diuum immensamque propinqua

augurium exultat diuus immensus propinquus


parentum exagitare metu, pactamque per aras


ut primum insigni fulsit uelamine consul,

ut primus insignio fulcio velamen consul


cerno flagrantis oculos uultumque timendum


lugerent Itali? numquam Phaethontius amnis


letiferi collis fauces, cum turba uolucris

letifer collis fauces cum turba uolucris


infestam bello quateret cum Cyzicus Argo,

infestus bellum quatio cum cyzicus argus


concurrunt, quantumque rapit uiolentia ponti


et quotiens campo rapidus fera proelia miscet,

et quotiens campus rapidus ferus proelio misceo


atque, ubi turpe malum Latioque extrema coquebant

atque ubi turpis malus latius exter coquo


degener haud Gracchis consul. quatit aura comantis

degener haud gracchus consul quatio aura como


lumina et obtutu perstabam intentus eodem.


‘Quis te, care pater, quo stabant Itala regna

quis tu caris pater quo sto itala regnum


posse uiri et uestro certe mitescere fletu.

possum uir et uester certus mitesco fleo


tum terrore nouo trepidus laxabit iniquas


‘Excelsae turris post ultima rebus in artis


ductorem uidit Libyae, canere inde superbas


et galea annosi uallatur dentibus apri.


nam repeto, Herculeas Erythia ad litora Gades

nam repeto herculeus erythius ad litus gades


reiectat praedam et uacuo fugit aeger hiatu.

rejecto praeda et uacuus fugio aeger hiatus


Callaico uestes distinctas matribus auro


ast Aetna eructat tremefactis cautibus ignis


Nox tandem optatis terras pontumque tenebris


ut, cum uenatu saltus exercet opacos


Paulum scire mori? feror an consumptus in urbem

paulis scio morior fero an consumo in urbs


in pugnas, quantumque meus patefecerit ensis,


et deplorati mandassent Martis habenas.


laxatis paulum moribunda pependit habenis,


fama est, cum laceris Actaeon flebile membris

fama sum cum lacer actaeon flebilis membrum


femineam caedem atque insontum rapta sororum

femineus caedes atque insons rapio soror


res homini plenaque dedit bona gaudia dextra!

res homo plenus do bonus gaudium dextera


misceri gregibus Gaetulia sueta ferarum


Oceanumque tulit. profugus nunc errat uterque


‘Prima mihi, domitis Pyrenes gentibus, ire


Primores adsunt Capuae: docet ille, tepentes


attribuitque paris sedes, ubi magna moratur


pugnabat tamen (heu belli uecordia!) miles,


atque atram belli castris se condere nubem,

atque ater bellum castrum sui condo nubes


(heu demens!) Ithacique torum; sed enim arte pudica

heu demens ithacus torus sed enim ars pudicus


ac dum decrescit matrum metus, hoc tibi, diua,

atque dum decresco mater metus hic tu diuus


Troiugenis, pepulit Poenos, solisque secutus


magnanimos fecunda uiros, huic fata dicarint


iam Tyria te caede. uenit laus quanta! sed, oro,

iam tyrius tu caedes uenio laus quantus sed oro


exercent artis: laeuos nunc adpetit ille


regnator ponto, saeui fera murmura uenti

regnator pontus saevus ferus murmur uentus


inuadunt acies pugnam et clamore lacessunt


impensis belli uacuatos saepe penates.


sic tandem ereptam morbis grassantibus armat


ast ubi per tacitum adlapsus tentoria prima

at ubi per taceo allabor tentorius primus


et magnos tollunt animos. iuuat ire periclis

et magnus tollo animus iuuo eo periculum


uersatur species ante ora oculosque parentum.


et, ni caeca sinu terras nox conderet atro,


agmina deturbat gladio campumque relaxat,


ille, ubi suspensi patres et curia uocem


aulaeis scribuntur acu aut Memphitide tela.


factorum sibi quemque ducem, ruit impete uasto

factor sui quisque dux ruo impeto uastus


tantus perdomitis decurrens Alpibus atro


nec monitus spernente grauis fidosque senatu


dextris sterne suis: Iuno iubet. ipsa propinqua

dextera sterno suus juno iubeo ipse propinquus


exanguis rursus tollebat ad aethera uultus.


tum merita aequantur donis, ac praemia uirtus

tum mereo aequo donum atque praemium uirtus


flore capi iuuenem primaeuo lubrica mentem

floreo capio iuuenis primaevus lubricus mens


ceu tumulo texere uirum. tum, strage per undas

ceu tumulus tego uir tum strages per unda


tela, nec artatis locus est in morte cadendi.

telum neque artas locus sum in mors cado


uisa es, Carthago, superis. quae poena sequetur

uideo sum carthago superi qui poena sequor


Nuceriae nihilo leuior nec parcior ira


facta sonas ore et spumanti turbine perflas


iussit stare domos, indulgens templa uetustis

iubeo sto domus indulgeo templum vetustus


hinc Vesta et captae stimulatus caede Sagunti

hinc vesta et capio stimulo caedes saguntus


quoque magis subiere iugo atque euadere nisi

quoque magis subeo iugum atque euado nisi


sed qua se campis squalentibus Africa tendit,

sed qui sui campus squaleo africanus tendo


permixtum Poenis et uix credenda furentem,


qualia Maurus amat dispersa mapalia pastor,

qualis maurus amo dispergo mapalia pastor


si qua fides, unum, puer, inter mille labores,

si qui fides unus puer inter mille labor


heu Decius, reduci lentas seruatus ad iras,

heu decius reduco lentus seruatus ad ira


Itala? tum manes inimicos sede repellat


armorumque habitus noti et uox consona linguae.

armus habitus nosco et uox consono lingua


Liternum et quondam fatorum conscia Cyme.


namque paro sacra et maioris molior aras.


praecipua frons sacra uiro, multaeque secuntur


at Cato, tum prima sparsus lanugine malas,


dum trepidae res, et medicinam uulnera poscunt:

dum trepidus res et medicina uulnus posco


naufragium spargens operit freta: iamque per undas

naufragium spargo operio fretus iam per unda


ablatusque uiro uultus: concreta cruento


te quoque Pyrenes uidit conterrita tellus


ferre ualet: longo Aeneadis quod flebitur aeuo

fero ualeo longus aeneades qui fleo aevum


nec uero muris, quibus est luctata uetustas,

neque uerus murus qui sum luctor uetustas


Sarrana prisci Barcae de gente uetustos


namque grauis curis carpit dum nocte quietem,


antiqua, fuit infelix, cui linquere saltus


armifero uictor patrem ulcisceris Hibero


et, ni successu nimio laetoque pauore


princeps Tisiphone lentum indignata pauentum

princeps tisiphone lentus indignor pauentum


hasta uolans, mirum dictu, medio incita campo

hasta uolo mirus dico medium incito campus


prosequitur labor. adnitendum intrare uolenti,


at multa thorax perfossus cuspide, et haerens

at multus thorax perfodio cuspis et haereo


missurum fratri clauso commurmurat ore.


hic dabit ex sese qui tertia bella fatiget


At postremus Atlas, sed non et segnior ibat


talin me leto tanta inter proelia nuper

talis ego letum tantus inter proelio nuper


ductores ualloque tenent, ex agmine Poenum


non expectatum Tyriis effuderat agmen


per caelum est qui pandat iter: pudet Hercule tritas

per caelum sum qui pando iter pudeo herculis tero


conlucet iuga dissultans Vulcanius ardor.


Ceperat Etruscos occulto milite colles


corda ac prospicio natas e cladibus iras.


Ergo habitu insignis patrio, religata fluentem

ergo habitus insignis patrius religo fluo


auro seruauit ramos Iunonius anguis:


non passus, gentis morem arbitriumque senatus


uoce focos: ibo ad Tyrios non segnior,’ inquit


conantis motus speculatus, cuspide sistit,


cui fugere ignotum atque inuicta mente placebat

qui fugio ignotus atque inuictus mens placeo


crastina cur Tyrios lux non deducat ad urbem,

crastinus cur tyrii lux non deduco ad urbs


Flaminius modo talis’ ait. tum feruidus acrem

flaminius modo talis aio tum feruidus acer


uerticibus, sequiturque nouus cum murmure torrens.


iam solus, nubes subito cum densa Laconum


sub galea et pressae properata casside malae.


Auertere dei uultus fatoque dederunt


et lauat ingentem perfundens flumine sacro


Phoebumque armigerumque deum primamque Dionen.


paupertate patres ac nomina parta triumphis

paupertas pater atque nomen pario triumphus


Eridano, foedare lacus: etiamne parabit


ante fera incauto quam sibila poneret arcus.

ante ferus incautus quam sibilo pono arcus


pone iacit uoluens reflexo pondere turrim.


eripies uerum nobis.’ frena inde citati


hic dirae uolucres pastusque cadauere uultur


tertia palma habuit geminos insignis Aconteus

tertius palmo habeo geminus insignis aconteus


uisceribus lacerae telluris mergitur imis


sacrati manes, campo iacet. en age, miles,


exundat fumans piceus caligine uertex.


decrescens tenebris languentia lumina condit.


adflixisse piget? uentis hiemique fugaces


praemia magna fugae. tacitum dat tessera signum:

praemium magnus fuga taceo do tessera signum


ante reluctantis liquit quam spiritus artus.

ante reluctor linquo quam spiritus artus


restat Carthago nostris labor. hoc sator aeui

resto carthago noster labor hic sator aeuum


spe iubet et patres docet haec expendere solos.

spes iubeo et pater doceo hic expendo solus


certabat pulsos per bella reponere reges.


praefixo paribus ligno mucronibus omnes


hunc postquam Boreae dirum euasere furorem,


qua nouus ignotas Hymenaeus uenit in oras,

qui nouus ignotus hymenaeus uenio in ora


deposcet dextras, tunc ista ferocia dicta


murmure deficiens iam Cloelius oraque nisu


uade, age et, a medio cum se nox umida cursu

vado ago et ab medium cum sui nox umidus cursus


tendebat dextram et patria uestigia primus


et dulci nato linquet Carthaginis arces


impia restituit? felix o terque quaterque


belligerae rapuere trabes, cum desuper actum


et iunxit totidem tacito terrore securis.


Clusinum uulgus, cum, Porsena magne, iubebas

clusinus uulgus cum porsena magnus jubeo


parui non aequo comitantes ordine nati.


liuenti dorso turris flammaque uirisque


Sidonios. gentem contra et fatalia regna


haeret humi cornus motu tremefacta iacentis

haereo humus cornus motus tremefacio iaceo


incussit. summa liquefacta est cuspis in hasta,

incutio summus liquefacio sum cuspis in hasta


spumat canenti sulcatus gurgite limes.


possedit regna et scalas ad moenia Romae


contenti parca durasse hastilia flamma,


ferret opem, Nomadum late terrente tyranno?


qui postquam appulsis animos auxere carinis,

qui postquam appello animus augeo carina


quot Libycae certant annos anteire labore


Mulciber, et tremula uibratur imagine pontus.


contortos orbes derecto corpore totam


nobilis hunc Durius stimulabat in aequore currum,

nobilis hic durius stimulo in aequor currus


quamquam inter Latios Annae stet numen honores.’

quamquam inter latius anna sto numen honor


atque umbras late Stygias immensa uorago

atque umbra latus stygius immensus vorago


Interea trepidis Fabius spes unica rebus.


primus inexpertas adiit Tirynthius arces.


dumque ea miramur, subito stridore tremendum


cura tuis uocum. nec enim conquirere dicta

cura tuus vox neque enim conquiro dictum


Ausoniis terror, necnon alimenta fatigant.’


nobis indomitus conuertit terque quaterque


creuerunt artus, atque omni sanguine rapto


lucis idem auspicium ac patrium et commune duobus

lucus idem auspicium atque patrius et communis duo


Herculea uallum, et maius sit scandere collis

herculeus valles et magnus sum scando collis


in spatium immensum campis habitanda relinqui

in spatium immensus campus habito relinquo


nec crinem Assyrio perfundere pugnet amomo.

neque crinis assyrius perfundo pugno amomum


cum modo Sarmaticus regna infestaret Orestes,

cum modo sarmaticus regnum infesto orestes


conuocat ac medio in coetu sic deinde profatur

conuoco atque medium in coitus sic deinde profor


tum uero attoniti, ceu templo inrumperet hostis,

tum uerus attono ceu templum irrumpo hostis


Addunt spem miseris dulcem Parnasia Cirrha


prole Dicarchea, multo cum milite Graia

proles dicarchea multus cum miles graius


et quae fumantem texere Giganta Fregellae


uulnere sistebat, rueretque inopina sub ictu


ceu face succensus prima taedaque iugali,


nunc in restantis mucronem comminus urget,


tradant immo hosti reuocatos ilicet enses,


tellurem expirans. tum diffundente per artus


et saeuis gens laeta, ruunt tormentaque portant.

et saeuus gens laetus ruo tormentum porto


Fuluius atque Adsis, orat Latonia, coeptis.


Poenus inundauit campos, qua Sena relictum


Lentulus effusis campum linquebat habenis,


Naides amplexus undosaque regna trementem.


(uidi respiciens) obscaena condidit aluo.


hic et ab Arctoo currus aget axe per urbem,

hic et ab arctous currus ago axis per urbs


inde petit tumulum, summo quem uertice montis

inde peto tumulus superus qui uertex mons


o decus aeternum Carthaginis. horrida iuxta

o decus aeternus carthago horridus iuxta


rectorem terrae. uidi cum turbine saeuo


et prisca aduectos Rutulorum ex urbe penates.

et priscus adveho rutulus ex urbs penates


defessis subeant rebus reuocentque salutem


effigiem in pelagi lacus umectabat inertis

effigies in pelagus lacus umectabat iners


altera Carthago nostrae post foedera rupta

alter carthago noster post foedero rumpo


Herculeam factis seruans ac nomine famam,


obstabatque iacens uallum, ni protinus instent


Boiorum ante alias Crixo duce mobilis ala


semina et impresso tellurem uertere aratro


o diram Latio lucem, fastisque notandum


increpat atque armis imitatur murmura caeli.


at gregis inlapsu fremebundo territus atras

at grex illapsus fremebundus terreo ater


tum pater audita nati nece turbidus irae


Scipio restituit terras inlaesus Hiberas


consulis, et sparsos lictor fert sanguine fasces.

consul et spargo lictor fero sanguis fascis


tum prostratus humi, miserandum, uicta catenis


ac gelidis Anien trepidabat caerulus undis,

atque gelidus anius trepido caerulus unda


si prohibere piget, uestras effringet in urbes.

si prohibeo pigeo uester effringo in urbs


totaque uastatis disiecta mapalia tectis.


uixdum clara dies summa lustrabat in Oeta


fonte sitim et pura soliti defendere lympha.

fons sitis et purus soleo defendo lympha


et uitae uocisque uias simul incita clausit.


paupertas: sacro iuuenes Praeneste creati


hinc fama in populos iurati didita belli,


uicta meo stent incolumes? sit gloria dextrae

uiuo meus sto incolumis sum gloria dexter


consumpsit uisus pontus tellusque recessit.


non aquilae, non signa uiris, non consulis altum

non aquila non signum uir non consul altus


emicat et galeae fert donum insigne coruscae.

emico et galea fero donum insignis coruscus


deseris in tantis puppim si, Paule, procellis?

desero in tantus puppis si paulis procella


audeat. haud ultra faxo spectetur in armis.’


tantaque maiestas terra rectoris Hibera,


disiecit postis rupitque in proelia cursum.


nec forsan uoti uanus foret, obuia ni uis

neque forsan uotum vanus sum obuius ni uolo


At miles dubio tardat uestigia gressu,


fulget ab incuruo derecta cacumine cuspis.

fulgeo ab incurvo derecingo cacumen cuspis


arrecti cunctorum animi: pars lumina patris,


Nulla tamen Latios fregit uis dura malorum,

nullus tamen latius frango uolo durus malus


huic datur, adiuncto gentilis honore galeri.


atque illi non hasta manu, non uertice cassis,

atque ille non hasta manus non uertex cassus


tum magno perculsa metu Nereia turba


incita pulueream campo trahit ungula nubem,

incito pulueream campus traho ungula nubes


obliquo telum reflexum Marte rotabat.


consultant mandare duci pacisque sequestrem


uerum ardens puero castumque exuta pudorem


Hannibal et caesam Asbyten fixique tropaeum


cum senior, tanti pondus conaminis aegra


eripuere oculos aurae uocemque manusque.


scaenarum certant epulas distinguere ludo,


Dumque ea Marcellus, iam claustra reuellere Poeni

dum is marcellus iam claustra revello poenus


concessum cuiquam: ruit inter tela cruentis

concedo quisquam ruo inter telum cruentus


aspice Carmentis gressus. Euandria mater

aspicio carmentis gressus euandrius mater


sed genus obscurum nullique furore secundus.

sed genus obscurus nullus furor secundus


adgreditur Latius rector, subitoque tumultu


lucebunt, dum sol Indo se litore tollet,


quocumque inflexum producto tempore torpor

quicumque inflecto produco tempus torpor


corripuit leto neque tot de milibus unum


haud tanta cessisse uiros in tempore tali


turbatus cursumque furens ad castra capessit.


umquam in Romanos odia, aut mansuescere corda

umquam in romanus odium aut mansuesco cor


Tartessos fratrem medio Therone premebat.


sustentans uulnus mananti sanguine signat


accipitur sublime toris. non una ministri

accipio sublimis torus non unus minister


exigere et somnum tacto misisse chelydro


portantes responsa uiri. nam laeta ferebant


Sed non in requiem pariter cessere tenebrae:


consuetum ad nisus spina praestante rigorem


inuenere uiam nec dedignanda parenti


ac dubiam admoto subolem explorare ceraste.

atque dubius admoueo suboles exploraris ceraste


metitur stagna Eridani sine funere natus.’

metior stagnum eridanus sine funus nascor


aerati clipei et loricae tegmina summo

aeratus clipeus et lorica tegimen superus


demittit propere succinctam nubibus Irim


festa coronatis agitabat gaudia signis,


forsan Scipiadae confecti nomina belli


ac torto miscens Baliaris proelia plumbo

atque torqueo misceo baliaris proelio plumbo


et patrium sperare Larem, ad conamina noctem


haud impune quidem. remeans nam dextera ab ictu

haud impunis quidem remeo nam dextera ab ictus


atque inferre pedem. Tyrrhenas sternere ualles

atque infero pedis tyrrhenus sterno vallo


haud dum sumpta uiro? nam cetera non latet hostis.

haud dum sumo uir nam ceterus non lateo hostis


suffugium infelix miseris et inhospita quercus

suffugium infelix miser et inhospitus quercus


qui secreta deum et primos reserasse negatas


cui, nocturnus honos, funalia clara sacerque


Hadria et inclemens hirsuti signifer Ascli.

hadria et inclemens hirsutus signifer asculum


fulmina et excussos uentorum flatibus ignes


aequora, et iniecto conduntur gurgite montes,