ad dextrae decus atque e rostris bella ciebat.

ad dexter decus atque e rostrum bellum cieo


subducta tellure deus, percussaque longe


constituunt acies et spes ad proelia uertunt.

constituo acies et spes ad proelio verto


auxilia aut ullis opibus iuuisse sinebat.


tuque dolos, Poene, atque astus tandem exue notos:

tu dolus poenus atque astus tandem exuo nosco


quem tulerat mater claro Phoenissa Laconi.


nati Saturnum nostris considere in oris


sed te, si perstas, insignes consule campi.’


uos uero (neque enim occulto circumdamur astu)

tu uerus neque enim occulo circumdo astus


ire notae clipeo, defixique omine torpent.


tunc inerat. molli luxu madefacta meroque


derigis in patrium corpus, non amplius’ inquit

derego in patrius corpus non amplus inquam


ac stare Ausoniae uacuum sine corpore nomen,

atque sto ausonia uacuus sine corpus nomen


insignis Trebiae complexum ingentibus ulnis


Intulerit Latio, spreta me, Troius inquit


hinc atque hinc castra, et pastos per prospera bella

hinc atque hinc castrum et pasco per prosper bellum


euoluat, tantisque umbris in carmine digna


non ultra superis nostros scelerare labores.’

non ultra superi noster sceleraris labor


illa uolans patuli longe per inania campi

ille uolo patulis longus per inanis campus


Sed, quae tanta adeo grassantum turba, requirens,

sed qui tantus adeo grassantum turba requiro


talia dum memorat, medios ablatus in hostis,

talis dum memoro medius aufero in hostis


spes heu fallaces oblitaque corda, caducum


Scipio quassabat puerilibus arma lacertis,


Talia dum pandit, uicinus parte sinistra


at campi medio (namque hac in parte uidebat

at campus medium namque hic in pars video


nomen, et immodice uibrabat in ore canoro


inter tela satae, iam capto stamus in hoste?

inter telum sero iam capio sto in hostis


tum festam repetunt lustratis moenibus urbem.


quae uada Faunigenae regnata antiquitus Arno

qui uadum faunigenae regno antiquus arnus


mandabat Tyriis ultricia bella futuris,


tam creber fractis albescit fluctus in undis,

tam creber frango albesco fluctus in unda


mens aeuo ac paruis diues concordia rebus.

mens aevum atque paruus diues concordia res


muralis fossas, undosum frangere nando


pilorum in Poenos nimbus, fixosque repulsi


perque antra et ripas nymphis ululatur Hiberis.


abscisi galeam capitis, ceu missile telum,


sumeret amissi numerosa piacula uisus.


aeque ex sacrata repetebat stirpe parentes.


iam monita et Fabium bellique equitumque magister

iam moneo et fabius bellus equio magister


tum Venus emoti facie conterrita ponti

tum venus emoveo facies conterreo pontus


Bruttia maerentem casus patriaeque suosque


nauali propulsa ratis, iam nautica pubes

naualis propello ratis iam nauticus pubes


quod sponte abscedat, superi, tandemque resoluat

qui sponte abscedo superi tandem resolvo


et maestas lacerata genas Quis terminus? inquit

et maestus lacero gena quis terminus inquam


horrida labentis perfunditur arma cruore.


cessatum super imperio: citus aequore Bostar


da sedem, genitor, tutisque iacere. parumne est


inde leuis frenis circum pauitantia fertur


canitiem et longos finiuit morte labores.


miranturque nefas auersa mente peractum


et rictu horrificant galeas. uenatibus aeuum


quae, pariter quotiens reuocatae ad pectora tonsae

qui pariter quotiens revoco ad pectus tondeo


luctantem fatis petit inflammata Saguntum.


funera mutato reuocabat nomine mater,


obliquat ripas refluoque per aspera lapsu


uis elephantorum turrito concita dorso.


his rector fulgens ostro super altior omnis

hic rector fulgeo ostrum super alo omnis


conficere ense paro atque auulsum ferre Tonanti

confacio ensis paro atque avello fero tono


aut etiam aequauit iuga praecedentia dexter.


uipereumque herbis hebetare et carmine dentem.


colla Paraetonius serpens lateque per auras

collum paraetonius serpens fero per aura


fundamenta nouam coepere mapalibus urbem.


Dum Roma antiquos templis indicit honores,


et facti damnandus Auens (sed fata trahebant)


consulis egregii mouere pericula mentem.


uertere terga pudor, nec leti cura decori,

verto tergum pudor neque letum cura decorus


iamque ambusta comas abies, iam pinus et alni,

iam amburo como abies iam pinus et alnus


Iliacis mutata malis, tuque aspera pectus


an nullos oriens uideat lux crastina muros,

an nullus orior uideo lux crastinus murus


uel Ioue non aequo, fixum est. sin fata repugnant,

uel iuppiter non aequus figo sum sin fatum repugno


aut, pecus e pastu cum sese ad tecta referret,

aut pecus e pasco cum sui ad tectum refero


et cuncti fons Varro mali flauusque comarum

et cunctus fons varro malus flavus comaris


suffuso uirus caelo Stygiaque per urbes


(Castulo Phoebei seruat cognomina uatis)


dum primae decus adfectat decerpere pugnae


armat naufragio, remis male feruidus ille

armo naufragium remi malus feruidus ille


adpetit et mortis premit in tellure dolores.


obtruncat Nerium. Rullo ditissimus arui


His aegrum stimulis liquere deusque soporque.


ac saepe ad patrios bello reuocante penatis,

atque saepe ad patrius bellum revoco penates


agmina inhorrescunt, longumque coire uidetur


nomine et in praedas stantem dabat improbus urbem.


credere et indomitos pasci sub collibus ignes.

credo et indomitus pascor sub collis ignis


sed numero castella ualent. coniungitur acer

sed numerus castellum ualeo conjungo acer


ne Libys occultis tumulum prior occupet ausis.

ne libys occulo tumulus prior occupo audeo


‘Heu quantum Ausonio sudabitis, arma, cruore!


non certare dolis.’ nihil hinc cunctante, sed acris

non certo dolus nihil hinc cunctor sed acer


dis grates laudemque fero, sub numine quorum


audendo bella expedias. pigra extulit artis


ingentique metu diuum praecepta pauenti


terribilis moles, mens aspera, uultus in ira

terribilis moles mens asper uultus in ira


nubila et ante ducem Capitolia celsa petebas?

nubila et ante dux capitolium celsus peto


Baeticolasque uiros furiis agitabat iniquis.


tum pretio mercata locos noua moenia ponit,

tum pretium mercor locus nouus moenia pono


sic propria luat hoc poena nec misceat urbis

sic proprius luo hic poena neque misceo urbs


Inarime, non antiqui saxosa Telonis


gaudebat reducem patriae adnumerare reuersus,

gaudeo reducem patria adnumeraris revorto


Sensit cura sagax Poeni fraudisque ueneno


perlibrans mediae fronti, spolium inde superbum

perlibro medius frons spolium inde superbus


quae porro haec pietas delubra aspergere tabo?

qui porro hic pietas delubrum aspergere to


quas ego tunc animas dextra, quae corpora fudi,

qui ego tunc anima dextera qui corpus fundo


irato rabidus cornu: tremit omnis ab alto

irascor rabidus cornu tremo omnis ab altus


interdum stridens per nubila fertur harundo,

interdum strideo per nubila fero harundo


‘Tu mihi Flaminii portas rorantia caesi


ilia sedit equi et geminam dedit horrida mortem.

ilia sedeo equus et geminus do horridus mors


contendit Fidei secretaque pectora temptat.


contorta amplexu tractasque per inuia rupes

contorqueo amplexus traho per inuius rupes


Carthago, prohibete nefas nostrique solutas


quod patet et uita non aequa exire potestas.’

qui pateo et uita non aequus exeo potestas


adgreditur, furtum armorum tutantibus umbris,


an uobis gentes quaecumque labore parastis


fastigatur aquis compressaque gurgite terras


testatus diuos Siculorum amnesque lacusque


arua Libys passu legit ac nunc ualle residit

aruum libys passus lego atque nunc valles resido


uidimus Hannibalem. procul his a moenibus, oro,


miratur, geminos aspectat laetus Atridas


Necnon et noctem sceleratus polluit error.


Serranum Marus, atque olim post fata mariti

serranus marus atque olim post fatum maritus


in terris iam nota Fides! stat dura iuuentus

in terra iam nosco fides sto durus iuuentus


fundebat, ualidam torquebat tertia cornum,


non aecus regione loci, Capuaque uidente


munera sortito inuadunt. celer omnia lustrans


auulsum inter tela globo et post terga reuinctum

avello inter telum globus et post tergum revincio


dum nemoris celsi procera cacumina sensim

dum nemus celsus procerus cacumen sensim


Centauri frontemque minor nunc amnis Acarnan.

centaurus frons paruus nunc amnis acarnan


increpitansque suos inferri signa iubebat,


quantus non aequas perlustrat flexibus Arctos

quantus non aequo perlustro flexus arctos


caedibus infusae subducto sole tenebrae.


ipse pedes, frontem in mediam grauis incidit ensis,

ipse pes frons in medius grauis incido ensis


Battiadas prauos fidei stimulauit in arma.


ut Phoebe stellas, ut fratris lumina Phoeben

ut phoebus stella ut frater lumen phoebe


exciret Tyrius. latebrosis collibus Astur


exhausto instituit Pontus uacuare cerebro

exhaurio instituo pontus uacuaris cerebrum


ibant in Martem terrae dominantis alumni


Sta, iuuenis, faciemque, Erebo quae surgit ab omni,

sto iuuenis facies erebus qui surgo ab omnis


albet, et adfuso squalent a puluere crines.

albeo et affundo squaleo ab puluis crinis


Quae dum arcana deum uates euoluit in antro,

qui dum arcanus deus uates evolvo in antrum


Poenorum ductor propellitque agmina uoce:


Cinyphius socerique miser Magonis inire


omnis et agricola et nemoroso uertice pastor

omnis et agricola et nemorosus uertex pastor


hinc consanguineae subeunt iam moenia Romae.


Bruttius, haud dispar animorum, unaque iuuentus

bruttius haud dispar animus unus iuuentus


lunatis acies imitatur Martia peltis,


Tum iuuenis ‘Quaecumque datur sors durior aeui,

tum iuuenis quicumque do sors durus aeuum


corripit atque haustu sorbens et faucibus atris

corripio atque haurio sorbeo et fauces ater


atque ubi atrox Garamas saeuusque tetenderit Hammon.

atque ubi atrox garamas saevus tendo ammon


nec qui Massageten monstrans feritate parentem

neque qui massagetes monstro feritas parens


Asbytes nuper caesae germanus Acherras.


sed genus admotum superis summumque per altos


Ausoniam repetit Fama ducente triumphum.


fuluos aurifera seruantes arbore ramos?


fulmineo uolucrem torquet per inane lacerto.

fulmineus uolucer torqueo per inanis lacertus


fumat ab ore uapor, nisuque elisus anhelo


nec plura effari concessum. obnubitur atra

neque multus effaris concedo obnubo ater


ad patres consulta refert deturque potestas


agmina mole Charon, et sufficit improba puppis.’

agmen moles charon et sufficio improbus puppis


aduersae ardescit galeae, clipeusque fatiscit


et toto prima emicuit uix ungula cornu,


Assaraci prolem, Libyes. coepta aspera cerno

assaracus proles libya coepio asper cerno


lucet in aure lapis rubris aduectus ab undis.)—

luceo in auris lapis ruber adveho ab unda


stent etiam contusa malis mea moenia, fracto

sto etiam contundo malus meus moenia frango


Cui breuiter maesto consul sic ore uicissim:

qui breuis maestus consul sic os vicissim


metiri iaculoue extendere proelia Mauro.


dum cete ponto innabunt, dum sidera caelo


Crixus Picentem Laurumque, nec eminus ambo,


Scipio et innumeris infestat caedibus hostem.

scipio et innumerus infesto caedes hostis


audebat cuncta atque acuebat fraudibus enses.


Hesperidum nodo crinem dextrumque feroci


nec te terruerint Tarpei culminis ignes:


qui quaterent muros Tarpeiaque moenia, misi;


haec bello uacuos et saeui turbine Martis


orauere deum. at postquam discordia sensit


ductoris sistit. tonat inde ferocibus alte


hinc Cilicis Tauri saxosa cacumina uiset.

hinc cilicis taurus saxosus cacumen viso


uirtus pressa loco; frendens luctatur et aegro

uirtus premo locus frendo luctor et aeger


ore tenet presso, tum, si uestigia cursu


et Sphinx uirgineos rictus infecta cruore

et sphinx virgineus rictus inficio cruor


fit sonitus, fugere ferae, fugere uolucres,


moenia, depulso Samnitum robore, dignum


at puer, obsessae generatus in ore Sagunti,


collis, et e tumulis subiectam despicit urbem.

collis et e tumulus subicio despicio urbs


Excipit inde suos frater coniungere casus:


praebebat tellus sparsis uix peruia telis


(audite, o gentes, neu rumpite foedera pacis


inuidiam gladios inter lituosque timere


corpora praetexto spoliant uelamine et armis


mussat perfidiae ductor coetuque senatus


ac rapta properans caedem ostentare bipenni

atque rapio propero caedes ostentaris bipennis


ac mixtus sonipes dextraeque in uulnere caesi

atque misceo sonipes dexter in uulnus caedo


atque is fundarat thalamos Tritonide nympha,

atque is fundo thalamus tritonide nympha


intremuere iugis: maesto clamore ciebat


tendit in Ausonios et adhuc hostilia castra.

tendo in ausonii et adhuc hostilis castrum


qui Batulum Nucrasque metunt, Bouiania quique

qui batulis nucrae meto bovianius quisque


diuidere est licitum? patiens cur arma dedisti,


quas emimus bello. defit iam belua, tristis

qui emo bellum deficio iam belua tristis


obstantum meditatur, init nunc auia coepto

obstantum meditor ineo nunc auius coepio


non socios comitumue manus, non arma sequentum


Fuluius, ut finem spoliandis aedibus aere


Battiadas late imperio sceptrisque regebat.


armigerae Iouis ante oculos coepere uolucres

armiger iuppiter ante oculus coepio uolucris


adsignat neruo, utque oculis librauit in hostem

adsigno nervus ut oculus libro in hostis


anguibus hydra iacet, nexuque elisa leonis


inuade Aetoli ductoris Iapyga campum.


diffugimus tenuemque metu conamur anheli


exarsere nouis. furit et diffulminat omnem


tum diuos ueneratus auum de more uetusto


Alsium et obsessae campo squalente Fregenae.

alsius et obsedeo campus squaleo fregenae


inruit aduersumque uiro rotat obuius ensem


purpura Agenoreis saturata micabat aenis.


nunc Stygio fer bella Ioui!’ tum feruidus hastam

nunc stygius fero bellum iuppiter tum feruidus hasta


captiuis non plena toris: tibi barbara soli

captiuus non plenus torus tu barbarum solus


mugitum ingentem caeli dedit. Alpibus altis


clauserit Eridani uictor uada, uictor ut idem

claudo eridanus uictor uadum uictor ut idem


spes trepidat tantis uenientibus Eurytus alis.


consulibus reputant caesis erepta duobus.


an, Coruine, sedet, clausum se consul inerti

an corvinus sedeo claudo sui consul iners


pocula nec norant sucis mulcere Lyaei,

poculum neque norant sucus mulceo lyaeus


tum, qua uitiferos domitat Praetutia pubes


nec laetus dubiis parcusque lacessere Martem


adflictos ripis tumidum demersit in amnem.


Amphitryoniades, pariter ueneranda Cybebe


iamque ubi nudarunt silua densissima montis,


Gorgoneoque Larum torquentem lumina uultu.


quosque nefas uetiti transcendere nomen Hiberi,

quisque nefas veto transcendo nomen hiberus


et pacis despectus honos, penitusque medullis


me ducente feres? tene heu Cumanus hiantem


uentilat et uolucris spargit per culmina flammas,

ventilo et uolucris spargo per culmen flamma


nec magis aut Libyco protrudi Dardana nisu

neque magis aut libycus protrudo dardanus nisus


Fuluius, aequoreis Libyae reuocabimus oris?


ducere et in muris posuisse uolentia saxa.


nautarum interdum conuulsa sedilia torquens.

nautaris interdum convulsus sedile torqueo


Ortygiae pelagus Siculique ad litoris urbes.


ponentem terra occursu celebrabat amico.


at iuuenis dubio tantae discrimine pugnae

at iuuenis dubius tantus discrimen pugna


dignam me poenae tum nobilitate paternae


rectorem ut uidit Libyae, conixus in hastam


haud secus, e specula praeceps delatus opaca,

haud secus e speculum praeceps defero opacus


ardent tecta deum. resplendet imagine flammae

ardeo tectum deus resplendeo imago flamma


haec tunc hasta decus nobis pretiumque secundi

hic tunc hasta decus nos pretium secundus


sed quater haec centum numeroso remige pontum

sed quater hic centum numerosus remex pontus


‘Vmbraene Ausoniae rediuiua bella retractant

vmbraene ausonia redivivus bellum retracto


haec tum Roma fuit: post te cui uertere mores


abditus ut silua, stabulis cum cessit ademptis,


terrarum fuit ille labor. discordia demens


mirantem superum uultus et flammea membra


sicut sanguinea Trasimenni tinxerat unda,


iurauit pauitans Tyrio sua proelia Marti.


telum ingens perque arma uiri perque ora, doloris


ueste caput, trahiturque ferox ante ora suorum.


auertit dextramque ipso de uulnere uellit.


et Pelusiaco praefulget stamine uertex.


immemor has pacti post foedus in arma Philippus

immemor hic paciscor post foedus in arma philippus


carmina fuderunt Phoebo, sua limina seruant.


Hasdrubalis proles, cui uano corda tumore


primitiaeque tori, gelidos ut scandere tecum


‘En, qui se iactat Libyae populisque nefandis


emicat ac prima stans Scipio puppe profatur:

emico atque primus sto scipio puppis profor


pandebat campum caede atque, ubi plurima uirtus

pando campus caedes atque ubi multus uirtus


Thybridis adduxit sublimis ad ostia puppim,

thybridis adduco sublimis ad ostium puppis


haec ut uelle queat. nullo nos inuida tanto

hic ut uolo queo nullus nos invidus tantus


Hannibal, excelso summi qua uertice montis

hannibal excelsum superus qui uertex mons


consertaeque manus. nam sparsi ad pabula campis

consero manus nam spargo ad pabulum campus


ante aquilas et signa pedes. fluit impia riuis

ante aquila et signum pes fluo impius rivus


tum Cyrenaeam fatis agitantibus urbem


Plura adnectentem (neque enim satiauerat iras


exitio, ascenditque pyram atque amplexibus haeret

exitium ascendo pyra atque amplexus haereo


fumiferum uoluit Styx inter sulphura limum.


fundit apud ripas inopina binominis Histri.

fundo apud ripa inopinus binominis histrus


corripiunt campi properatis eminus hastis,


immemor et dulcis nidi positoque uolatu


hausurus clausos coniectis undique telis.


non licitum? leuiora forent haec uulnera quantum,


tollitur in caelum furiali turbine clamor,


iras saeua truces, sublatum puluere campum


optato laetis abitu iubet. itur in agros


uerum ubi turbantem, solo ceu lustra pererret

uerus ubi turbo solum ceu lustro pererro


credite uos summumque Iouis conscendere culmen.

credo tu summus iuppiter conscendo culmen


cum siluis uenere ferae, cum montibus amnes,


damnati superis nec iam reditura iuuentus.


terga iuberetur muris ac signa referre,


strage super socium uidi te, Paule, cadentem.

strages super socius uideo tu paulis cado


ac, mea quando adfert Libycum fortuna per undas

atque meus quando affero libycus fortuna per unda


crudo luctari pelago atque exire procellas.

crudus luctaris pelagus atque exeo procella


ductori monitus Paulo, producere bellum


aut Pindi nemora excutiens aut Maenala lustrans

aut pindus nemus excutio aut maenala lustro


fulgentem extremo Pedianus in agmine uidit,


euolat horrendo stridore ac Daunia regna

euolo horreo stridor atque daunus regnum


expulit orantem et nuda Capitolia consul


erigitur primoque deum se munere tollit.


quisque suos currus magnaque uolantibus idem


tunc aerisque moras laeuo stetit hasta lacerto.


uoluitur ille ruens atque arua hostilia morsu

uoluo ille ruo atque aruum hostilis morsus


forsan et enasset rapidi freta saeua pericli,

forsan et eno rapidus fretus saeuus periculum


captiuas puppis ad litora uictor agebat.


iamque adeo est campos ingressus et arua Labici,

iam adeo sum campus ingredior et aruum labici


auspicium cum bella parant mentesque deorum


aut nostro uigiles ducat sub numine noctes.’


aegide deposita et qua adsuetum casside crinem

aegis depono et qui assuesco cassis crinis


quisnam mutato tantum nunc tempore credat?


auditis celeret balatibus obuia pastor,


extrema hinc auro fulgens iam lucis honorem


flagrantem molem, et rupta caligine in auras


qua modo pactus erat socium non cernere, terra.

qui modo paciscor sum socius non cerno terra


si socias iungant uires. ingentibus orsum


exutum formae uolitare per aethera iussit


momentum ut rerum et fati foret arbiter unus,

momentum ut res et fatum sum arbiter unus


scilicet immensae, uisis iuuenalibus armis,


prosiliens tumulo contorquet nuda parentis


exterrent saeuis a tergo sibila linguis,


turbatis signum belli. furiata iuuentus


Ausonidum pulchrumque et, acu et subtemine fuluo

ausonis pulcher et acus et subtemen fulvus


infausti generis. uerum linquetur iniquis


Poenorum populos Romana in bella uocabat.


sit satis hunc castris semel effugisse crematis.’

sum satis hic castrum semel effugio cremo


cum uicina trucis conspexit cornua tauri,


ausi iam sperare necem, immensosque per armos


distringi Therona uidet, saeuamque bipennem


Marte probare genus factisque Lacona parentem


hinc metus, in Tyrias ne iam Tartessia leges

hinc metus in tyrius ne iam tartessius lex


gloria et Euganeis dilectum nomen in oris.

gloria et euganeus dilectus nomen in ora


non tarde agnoscas et uirus futtile linguae.

non tardus agnosco et uirus futtilis lingua


texunt alterno glomerata uolumina cursu


exuuiae, fausti superis libamina belli.


praescia mens fallit, uestro iam nomine caedes.

praescius mens fallo uester iam nomen caedes


cernere erat. strictas trepida ceruice securis

cerno sum stringo trepido ceruix securis


effundunt gemitus atque omina tristia uertunt

effundo gemitus atque omen tristis verto


Nec regem Afrorum noscenda ad coepta moratur


Nec cedit studio Sidicinus sanguine miles,

neque cedo studium sidicinus sanguis miles


‘Taliane, o fraudum genitor, sunt foedera uobis,


substricti corpus. bis clarum bucina signum

substringo corpus bis clarus bucina signum


celsaque anhelatis exurgens ictibus alnus


Atque ea dum iuxta Tyrius stagna Aufida ductor

atque is dum iuxta tyrius stagnum aufidus ducto


saxorum super arma ruit, passimque uolanti


nigranti piceus sensim caligine uertex


his acuit stimulis subicitque haud mollia dictu:

hic acuo stimulus subicio haud mollis dico


ante oculos iam Flaminius, iam Gracchus et aegro

ante oculus iam flaminius iam gracchus et aeger


horrescamne ipsos, ueniant si ad proelia, diuos,


Hannibal; Aetoli tum primum ante ora fuere


armatum Hannibalem poenae petit impia tellus!


uis et Martigenae thalamos spectare Quirini?

uolo et martigena thalamus specto quirinus


femineos prohibent gressus ac limine curant

femineus prohibeo gressus atque limen curo


Hyrcanis adhibere canes. Aegyptia tellus


spiciferisque grauis bellator Arauricus oris,


factaque censendi patrum de more potestas,


te Zephyro eductum nunc nunc ostendere tempus.

tu zephyrus educo nunc nunc ostendo tempus


imperium hic primus rapiet, sed gloria culpae,

imperium hic primus rapio sed gloria culpa


nil minuit pauor. in patulis illa horrida campis

nihil minuo pavor in patulis ille horridus campus


terrificis saeuam fundit stridoribus hastam.


cetera bellantum dextrae pulchroque labori.


audeat ac dirum ueniat pauitantibus omen!


iam uos exemplo proauorum ad nobile letum

iam tu exemplum proavus ad nobilis letum


Mulciber immugit lacerataque uiscera terrae


quo mens aegra uocat.’ referunt haec inde citati

quo mens aeger uoco refero hic inde citas


cuiue uirum mallem memet componere, quam qui


uncta pice atque atro circumlita sulphure fumant.

unctus picus atque ater circumlino sulphur fumo


una, ut debellet, satis est uictoria Poeno.

unus ut debello satis sum uictoria poenus


gens Italum pro laude pati: bis Cloelia senos

gens ital pro laus patior bis cloelia seni


haud dispar fortuna tibi, Laeuine, sed auso

haud dispar fortuna tu laevius sed audeo


miscuerat lucem somno deus) ardua quae sit,


ac simul infesto Lateranum pondere truncae

atque simul infesto lateranus pondus truncus


exesis fugere genis, iam lurida sola


labitur et leni per ualles uoluitur amne.


nil opis in dextra, uastae se culmine turris

nihil ops in dextera vastus sui culmen turris


coniuge cum Meroe natisque inglorius hospes

coniunx cum meroe nascor inglorius hospes


nunc lentus celsis astans in collibus intrat


Dulichiae puppis stagno sua nomina monstrat.

dulichia puppis stagnum suus nomen monstro


consedit solio rerumque inuasit habenas:


interdum tamen erumpunt sub casside fusae


suspectosque dolos dempto terrore resoluit.


at si me comitere, puer, non limite duro


ingentem Assaraci caelo nutribat alumnum.


Haec satus Alcmena; contra cui talia uirgo:


ducere ter centum Tarpeia ad templa triumphos.

duco ter centum tarpeius ad templum triumphus


et simul erupit motis exercitus armis,


heu primae scelerum causae mortalibus aegris,


huc Hennaea cohors, Triquetris quam miserat oris

huc hennaeus cohors triquetrus quam mitto ora


Oeneasque domos, Curetica tecta, subibat,


intulerat dederatque uias Trebiaque potitus


nomen, et ante omnis bello numerandus Hamilcar

nomen et ante omnis bellum numero hamilcar


et multus bubo ac sparsis strix sanguine pennis

et multus bubo atque spargo strix sanguis penna


At non haec superum fallebant proelia regem.


sunt tibi, uicino in medios te tramite ducam.’


uiuet; eritque dies, tua quo, dux inclite, fata

vivo sum dies tuus quo dux inclutus fatum


corripit aeratam iam dudum in bella bipennem,

corripio aeratus iam dudum in bellum bipennis


deiecti muris dextras. subit arduus agger


pro qualis! seu splendentem sub sidera nisu


sanguinei feriunt remorum aspergine rores.


marmoreis sistam templis iuxtaque dicabo


aequor quisque suum; sequitur stridente procella

aequor quisque suus sequor strideo procella


quae primis se praecipitem tulit obuia telis,

qui primus sui praecipito fero obuius telum


sed, te oro, quando uitae tibi causa labores


summo cana iugo cohibet, mirabile dictu,

superus canus iugum cohibeo mirabilis dico


bellandi studio Siculis subsedit in oris.


Casperia, hunc Foruli magnaeque Reate dicatum


his adolere focos, his ordine pocula ferre;


Scipiadae pugnas Marium tellure reuulso


qualis ubi Oceani renouatus Lucifer unda


Varronem, ut fugiat consul fulgentior ostro.


ilicet ingenti casu turbata iuuentus


Iunonis fusa sensim per pectora patrem


tela sonante fugat neruo liquidasque per auras

telum sono fugo nervus liquidus per aura


quae, Fiscelle, tuas arces Pinnamque uirentem


mors reditura metu nascentique addita fata?


circum errant Furiae Poenarumque omnis imago.


femineos, ne cunctantem lux alma uocaret.


infert cornipedem atque instinctus strage suorum

infero cornipedem atque instinguo strages suus


hic Phrygiam uestem et bacatum induta monile,

hic phrygia uestis et baco induo monilis


femineae mensaeque alia tellure petitae


ut uero impulso patefactae cardine portae


Simbruuio rastrisque domant Aequicula rura.


nec uetitis luctatus abit Gradiuus in altas


his excussa incepta minis. iamque ordine iusso

hic excutio inceptum minae iam ordo jubeo


eiectat redditque furens sua corpora ripis.


at Celtae uacui capitis circumdare gaudent


alternat portae excubias, fratrisque petebat


erigit et fului circumdat pelle leonis,


barbarico magnamque cadens leto addidit uno


et quas indomitis urbes armarit Hiberis


nos ratibus laceris Scyllaea repleuimus antra


aesculus aut proauis ab origine cognita quercus

aesculus aut proavus ab origo cognosco quercus


polluta castus mensa Cerealia dona


et multum ante alias Ephyraeis fulget alumnis.

et multus ante alius ephyraeus fulgeo alumnus


nobilis hoc ortu et dextra spectatus Hamilcar,

nobilis hic ortus et dextera specto hamilcar


in morem pecudum effudere cubilibus atris


aspera semper amans et par cuicumque periclo

asper semper amo et par quicumque periculum


Hannibalis sat nomen erat. tot dissona lingua

hannibal satis nomen sum tot dissonus lingua


suspiciens oculis caelum superosque reposcit


Electraeque toros Atlantidos, unde creatus


ille et pugnacis laudauit tela Salerni


flectemus lacrimis, aut, si praecluserit aures


ductor. nam surdas coniunx obstruxerat aures.


non surgente die, ac mundum sine luce canebat.

non surgo dies atque mundus sine lux caneo


nec coetu leuiore, ubi mille per agmina uirgo

neque coitus levis ubi mille per agmen uirgo


fatidico pandit uenientia saecula luco.


nec mora. disiecto Minuci uecordia uallo

neque mora disjecto minucius uecordia uallum


fertur acerba lues disiectis incita portis


lucem Aurora polo, rapiunt certamina Martis.


his super insidiis angusta foramina murus

hic super insidiae angustus foramen murus


effudit lacrimas pariter cornumque sonantem


o dolor! hoc etiam, superi, uidisse iubetis?


sacratos cineres atque hoc decus addere ludis.


Tali Trinacriae motu rebusque Sicanis


portarum postes quateretque morantia claustra.


factis iactastis, quod uobis scandere nuper


immemor annorum seniumque oblitus in arma


ingluuiem immensi uentris grauidamque uenenis

ingluvies immensus venter gravida uenenum


fortunam bello pelagus dabit. aequoris olim


cetera in obscuro famae et sine nomine uulgi,

ceterus in obscurum fama et sine nomen uulgus


hac abigam Poenos dextra; spectacula tantum

hic abigo poeni dextera spectaculum tantus


da, pater, ac nostros ne sperne iuuare labores.

do pater atque noster ne sperno iuuo labor


testor caelicolas,’ inquit ‘ni damna gubernas


ducere suspenso per stagna iacentia lino.


sub galea puluis †partique minore† labores.


Sic Iuno, et contra breuiter sic Iuppiter orsus:

sic juno et contra breuis sic iuppiter ordior


exuerat regina loco. stant marmore maesto


Titanum quo pulsa cohors, flagrantia bella


Regulus et fidei dat magna exempla Sagunto.

regulus et fides do magnus exemplum saguntus


hinc, Cytherea, tuis longo regnabitur aeuo.


atque his praeformat dictis fingitque monendo:


litora et infuso stagnantis aequore campos.


impetit os hasta, leuiterque e corpore summo


nam latere extremo cuspis librata resedit.


continet. haud dum enses stricti, mediumque iacebat

contineo haud dum ensis stringo medius iaceo


mons circum atque Aetnae fatis certantia saxa.

mons circum atque aetna fatum certo saxum


in pugnam ac uacuo poscebat proelia campo.

in pugna atque uacuus posco proelio campus


umbrabat rictus; squalore hinc hispida diro

umbro rictus squalor hinc hispidus dirus


stant primi, quos sanguineae pendente uetabant


nondum complerat primaeui corporis annos,


persultet iuga uictor equis Garamasque Nomasque.

persulto iugum uictor equus garamas nomas


litora lata patent, et opima pace quieta


regnisque Aeneadum germana colatur Elissae.


contingunt tibi. per nostri, fortissime, leti


flexi cornipedis duro exercebat in ore.


Iliacaeque nurus et diues Dardanus auri.’


flammarum, quis tunc cecidit custodia sorti,

flammaris quis tunc cado custodia sortio


astabat (namque angustis e faucibus aequor


diuersis Mauors, uariaque per ardua pugna


molitur iussaeque calet uirtutis amore.


haec caput est. non ulla opibus certauerit auri,


necnon altus Eryx, necnon e uertice celso

necnon altus eryx necnon e uertex celsus


umbonem Iliacis Capuaeque repende ruinas:


haec olim uates et te praesaga tuosque


credis in orbe, puer, lustras dum singula uisu,

credo in orbis puer lustro dum singulus uideo


sed uirtus animusque ferox ad laudis amorem,


captiuis onerat donis, quae nuper ab arce


uertice canenti proferre sub astra cacumen


Verterat et mentem Tyria ad conata Tarentus,


Hannibal a uestro nomen memorabile Belo.

hannibal ab uester nomen memorabilis belus


nunc huc, nunc illuc, raptum mare et intonat undis.

nunc huc nunc illic rapio mare et intono unda


placauit plectro et fixit reuolubile saxum.

placo plectrum et figo reuolubilis saxum


in memet saeui serpentis proelia uerto.


prostratis opibus regni Phoenissa metuntur


attonitae passim furibundis gressibus errant.


gaudia Poenorum et missum laetabere bello


cum gemitu, rapidusque ruit: data foedera nuper

cum gemitus rapidus ruo do foedero nuper


fixa suo Sarrana manus, quam uellere sede

figo suus sarranus manus quam vello sedes


hanc laudem retinere diu. Verginia iuxta,


Haec fatus Tyriae sese iam reddidit irae,


perfractae rapido patuissent milite portae.


creditis, ut statuat superatae iura Sagunto?


‘Ventis debebis nimirum hiemisque procellis


dum sumptus dumque arma duci fessosque secundis

dum sumptus dum arma duco fatisco secundus


et Massylae acies et ferro uiuere laetum


Gaetulisue magis fucaret uellus aenis.


Sirenum dedit una suum (memorabile) nomen


donec uicta deo late procumbit et omnem


quod sopor eripiat tempus, radiantibus armis


haud stabat res ulla loco: iam consul uterque

haud sto res ullus locus iam consul uterque


gaudet et extremis pulsat Capitolia terris.


celsa umeros niueae fulgebat stamine pallae.

celsus umerus niveus fulgeo stamen palla


corpore praeripuit letum calamumque uolantem,


horrisono polus, et uultus patuere Tonantis.


obtutu toruum contra et furiale renidens


atque implet dispersa foros: trepidatur omisso

atque impleo dispergo fori trepido omitto


terminus Herculeis Calpe Baetesque lauare


deerat et, ut paruo maiora ad proelia damno

desum et ut parvus magnus ad proelio damnum


nec sistit, nisi conceptum sectatus odorem


stagna inter celebrem nunc mitia monstrat Auernum:

stagnum inter celebro nunc mitis monstro avernus


enauit superosque nouus conterruit ales.


ceu fera, quae telis circumcingentibus ultro


auderes?’ inquit ‘genitor tibi natus ab armis


obrueret bello diuis melioribus arma.


siccus inarescit ripis cruor. horrida late

siccus inaresco ripa cruor horridus latus


a te concessa Poenus parat urbe nepotes?


contorum longo et procerae cuspidis ictu,


incuterent puppi chalybem morsusque tenacis.


sub iuga mittendi mora iam discingitur armis.


iactantur casu siluisque per auia caecis


effundit patulo spumantem ex ore cruorem.


signa uidet pugnaeque auidas accedere dextras,


Daunum etiam, grata quo non spectatior alter

daunus etiam gratus quo non specto alter


donec murali ballista coercuit ictu.


non datur oranti, magno te iure pioque


armigeri Cascae penetrabilis haesit harundo

armiger casca penetrabilis haereo harundo


questibus aut gemitu trepidantum exterrita patrum

questus aut gemitus trepidantum exterreo pater


ductori, precor, immittas noua somnia Poeno,

ductor precor immitto nouus somnio poenus


at Canthus Rutilum, Canthus possessor harenae

at canthus rutilis canthus possessor harena


exercetque sitim et spectato fonte recedit.


Hasdrubal adflictis aderat noua foedera quaerens

hasdrubal affligo adsum nouus foedero quaero


cuncta creas, cuius proles terramque fretumque


te quoque magna manent suscepti praemia belli.

tu quoque magnus maneo suscipio praemium bellum


haud umquam absistam gemitu. te, Regule, uidit

haud umquam absisto gemitus tu regulis uideo


anguibus, aut quantus Lernae lassauit in undis


uoluitur et muris propere delabitur altis


congerit alternasque ferum diducit in iras,


sed satis haec uidisse, satis.’ Mox deinde: ‘Videnti

sed satis hic uideo satis mox deinde video


qua celebre inuicti nomen posuere Philaeni,

qui celeber inuictus nomen pono philaeni


nos Libyae terris tramittere signa pigebit


ac lacrimae simul et questus ad sidera fusi.

atque lacrima simul et queror ad sidus fundo


non uno Rhodanus, profligatumque sagitta


uranturque rates, ac toto absistite ponto.’


cernuus inflexo sonipes effuderat armo:


audita asperitate uiri coeptoque feroci,


hinc iussae Poenum fugientem sistere pennae


belli per Graias umbram circumtulit oras:


conciliare uiros, armis consulta senatus


tot populos inter soli sibi poscere regna.

tot populus inter solus sui posco regnum


Quid referam Aeolio regnatas nomine terras


Atque ea dum miles miratur inertia facta


e somno ac stratis rapuisset inulta precantem.

e somnus atque sterno rapio inultus preco


namque metus magnique tenent praecepta parentis

namque metus magnus teneo praecipio parens


Daunius huic robur iuuenis iacit. arma fragore

daunus hic robur iuuenis jacio arma fragor


proque arce et sceptris et libertatis honore


per subitum raptae pernix uictoria late


auulsa parte inguinibus causaque pericli,


cessassent castra ac miserescere nescius hostis.

cesso castrum atque miseresco nescius hostis


Tarpeiae rupes cognataque sanguine nobis


conditus occulta, si praecipitare sequentem


non una concussa fuga. se, triste profatu,

non unus concutio fuga sui tristis profor


pendentem terris pariter pontoque minatur,


spirantem credas certamina anhela mouere,


inque sinu bellum, atque Alpes et peruia saxa

in sinus bellum atque alpis et pervius saxum


concepit iussu, licitum nec fallere diuos


forte Dicarchea iuuenis dum sedit in urbe

fors dicarchea iuuenis dum sedeo in urbs


immugire sono pressamque ad colla bipennem


imperitat Caeso, et socio stant castra labore.

imperito caedo et socius sto castrum labor


desperare uias laudemque timere secundam.


dona soporiferae noctis. nam membra cubili


cum subito occultae pestis conlapsa tremore


cum uidet in scopulo rorantem saxa cruore


has passim nigrum pandens Mors lurida rictum

hic passim niger pando mors luridus ringor


iam caput aduersae ponebat margine ripae.


bella: nihil uitae peragi sine laude placebat.

bellum nihil uita perago sine laus placeo


iuratumque Ioui foedus conuentaque patrum


uaginae iussurum enses, reddatur in armis


Hos inter Daphnis, deductum ab origine nomen


mollitae flammis lymphae languentia somno


per manes, regina, tuos.’ tum nigra triformi

per manes regina tuus tum niger triformis


artatis cecidisse licet. galea horrida flictu


tela iubet nec manantis ex ore feroci


Fulget praecipuis Parnasia Castulo signis

fulgeo praecipuus parnasius castulo signum


unum naufragium, mersasque impune profundo


heu quantum uobis fallacis imagine teli


praerapidum iuuenem minitari, Bruttia seruet

praerapidus iuuenis minitaris bruttius seruo


condidit, in uestros ueniet sine sortibus enses.


classica, procursusque uiros conliserat acer.


labentum et magno cineres sese aggere tollunt.

labentum et magnus cinis sui aggero tollo


deformata feret liuenti membra ueneno.


noscere uenturos agitat mens protinus annos.


carmina nostra ualent, nec famam inuidit Apollo.

carmen noster ualeo neque fama invideo apollo


aspirare uiro propioremque addere Martem


iamque aderat praemissa duci turbante tumultu


supplicia expendi. quaeso, iam parcite, si qua

supplicium expendo quaeso iam parco si qui


concurrunt. iniecta ligant hinc uincula ferri


limine se clusit Tyrio questusque reliquit.


Dumque Arpos tendunt instincti pectora Poeni,


inducit iuuenem ferroque cauare refossam


non calathis mollita manus operataue fuso


inter bella tubae permulcet cantibus auris.

inter bellum tuba permulceo cantus auris


ora ducis: nosco dextram. tu primus in ictus


exitium, hinc rupes, hinc undae claustra premebant.

exitium hinc rupes hinc unda claustra premo


increpitans genitor, stant arae atque horrida sacra

increpito genitor sto ara atque horridus sacer


inliso saxo, qua spina interstruit artus,


de duce Marcello superos temerarius, hasta

de dux marcellus superus temerarius hasta


luctantum frustra summis in fluctibus extant.

luctantum frustra summus in fluctus extant


cui Poenus: ‘Quinam ad cassos furor impulit ictus

qui poenus quisnam ad cassus furor impello iacio


sed te maternos tempus cognoscere uultus,


parte alia supplex infernis Hannibal aris

pars alius supplex infernus hannibal ara


Entella, Hectoreo dilectum nomen Acestae.

entella hectoreus dilectus nomen acestes


uberis aut agili fabricanda ad tela uigore.


atque idem hic uates temeraria coepta canebat.

atque idem hic uates temerarius coepio caneo


Faunigenae socio bella inuasere Sicano


ductor et Autololas dabat et Maurusia tela.

ducto et autololas do et maurusius telum


coeptoque auertit suprema in fata ruentem.


feruentisque rotas turbataque frena pauore


cernit et extremos defuncti ciuis honores:


interea (crede experto, non fallimus) aegris


nos tulit ad superos perfundens sidera Syrtis,

nos fero ad superus perfundo sidus syrtis


siderei iuxta radiabunt tempora nati.’


Lydorum in populos sedemque ab origine prisci


Nereis umenti moderatur roscida freno.


stagna tenent Ciminique lacum, qui Sutria tecta

stagnum teneo ciminius lacus qui sutrium tectum


Quinam inquit ‘dolor, o socii, quemue ira deorum

quisnam inquam dolor o socius qui ira deus


saeclorum numero Troianis condita tecta


quid sedeat, legere ambiguis neu fallere dictis

quis sedeo lego ambiguus neu fallo dictum


ancipiti senior temeraria coepta uetabant


temperat, hac sese Marso cum milite cumque


germanae tu causa meae: mors testis et ille

germana tu causa meus mors testis et ille


a supera tellure patet, tam longa per auras

ab supra tellus pateo tam longus per aura


non ego Marmaridum mediam penetrare phalangem

non ego marmaridum medius penetraris phalanx


sunt concessa piis, cur hoc matrique mihique


Marruuium ueteris celebratum nomine Marri


necnon sceptriferi qui potant Thybridis undam,

necnon sceptrifer qui poto thybridis unda


non tibi Massylae gentes extentaque tellus


fertque refertque fretum, sequiturque reciproca Tethys.

fero refero fretus sequor reciproco tethys


aduenisse duces, qui tota mole laborent


Alpina inuadit manus adsuetoque uigore


fas notum ignotumque nefas. uilissima regi


nondum signatae flaua lanugine malae,


iamque, ubi prolato sonuere repagula signo


sic adeo incipiunt. prior haec genitoris imago:

sic adeo incipio prior hic genitor imago


quodque dabat fors in subitis necopina, sepulcro

quisque do fors in subeo necopinus sepulcrum


barbarus immani cum territet accola ritu,

barbarus immanis cum territo accola ritus


‘Tellurem hanc iuro, uota inter nostra frequenter

tellus hic iuro uotum inter noster frequens


tum Virgo ignescens penitus uiolenta repente

tum virgo ignesco penitus violentus repens


donec composuit luctantia lumina Somnus,


Palladio Baetes umbratus cornua ramo.


ter diro fueram conata incumbere ferro,


quarum Chaonias pennis quae contigit oras


nec niti lentoque datur conuellere limo


cum subita ex alto ruit, usque ad colla repente

cum subeo ex altus ruo usque ad collum repens


turpia Agenoreae muris uestigia dextrae:


adsuetas mulcet patrio sermone leaenas.


numina pugnastis nobis.’> At cladis acerbae


condiderat somnus, positoque labore dierum


barbarici studio ritus refouebat in armis.

barbaricus studium ritus refoveo in arma


corpora dereptaeque uiris sub Marte cruento


ut torrens celsi praeceps e uertice Pindi

ut torreo celsus praeceps e uertex pindus


ad quem Marcellus: ‘Gestit lustrare propinquas

ad qui marcellus gestio lustraris propinquo


gestat laeua decus. cinguntur tempora uitta


quis superes bellator auum; iamque aegra timoris

quis supero bellator auus iam aeger timor


consilio curuis accommodat ordine ripis.


fumantem premit Iapetum flammasque rebelli


quae sors nostra fuit, cui te, cum prima subiret,

qui sors noster sum qui tu cum primus subeo


caesorum iuuenum Poenus ‘Quae uulnera cernis,


incumbunt. Myconum Laenas Cirtamque Latinus


attollit cum uoce caput: ‘Poenasne superbas


aduentu cecidisse tuo memorabitur hostis.’


inuadunt manibus uallum caesasque relincunt


haec Fabius, seniorque manus paria ore fremebat.


restat, io, profugis? uos en ad moenia Romae


rura magis centum Cereri fruticantia culmis,


erepit suspensa ferens uestigia castris


deuicto maius, nec tam fugisse cauendo


mentis inops stagnisque inlata est Daunia pubes.

mens inops stagnum infero sum daunus pubes


namque ubi fractus opum magnae certamine pugnae

namque ubi frango opos magnus certamen pugna


sed fugisse satis fuerit. Latione cruore


cum uires parco uictu somnoque reducunt,


deproperat munus tumulique adiungit honorem


Arcadiae uolucris saltus et amata reuisit


‘Sanguine Poenorum, iuuenis, tam tristia dicta

sanguis poenus iuuenis tam tristis dictum


funereas tum deinde pyras certamine texunt,

funereus tum deinde pyra certamen texunt


siste ducem Libyae; nam plus petit improbus uno

sisto dux libya nam multus peto improbus unus


crista rubens. saeuus magno de nomine terror

crista rubeo saevus magnus de nomen terror


culpa sub extremas fertur mortalibus umbras.


existet, Sullae qui se uelit esse secundum.


ac possessa uident infestis litora proris.

atque possessus uideo infestus litus prora


hic dea conuulsam rapido conamine partem


Iamque per et collis et densos abiete lucos


faucibus ostendit patulis, manesque profundi


cum secum Poenus: ‘Caelum licet omne soluta


obuersante malo, ceu iam spe lucis adempta


me reuocante potes?’ fundebat talia Poenus.


Tum subito dextrum offulsit conatibus omen.


et Macetum primi atque incocti corpora Mauri,

et macetum primus atque incoquo corpus maurus


Iamque per Etruscos legio completa maniplos


adplausae blandos sonitus clausumque cruento


Felix haec inquit ‘Veneris nurus ordine longo

felix hic inquam venus nurus ordo longus


cedentis urget, totas largitus habenas,


ardua rostra petit, nullo fera bella uolente,

arduus rostrum peto nullus ferus bellum volo


agmina praecipitant uolucres formidine cerui.

agmen praecipito uolucris formido ceruus


apparet Prochyte saeuum sortita Mimanta,


nam trabibus uada et iniecta tellure repertum

nam trabs uadum et inicio tellus reperio


qui thalamos ausus quondam sperare superbos

qui thalamus audeo quondam spero superbus


summa salus, testor, spreto discrimine iturum.


et scalis spretis temptabant rumpere muros.


Euganea profugique sacris Antenoris oris.


fulmina, et in classem ruere implacabile caelum.

fulmen et in classis ruo implacabilis caelum


enatat intento praedae fiber auius hoste.


dum Cannas tumulum Hesperiae campumque cruore

dum cannae tumulus hesperia campus cruor


cui contra talis effundit Scipio uoces:


quae tamen haud ualuit perituris milibus una


pro superi, Ausonius miles sedet, armaque tantum

pro superi ausonius miles sedeo armo tantus


Fortuna titubante, fides. adiungere dextras


sic prior increpitat non mitis Scipio uultu:

sic prior increpito non mitis scipio uultus


praerupto turbant et cautibus obuia rupes.


a Cannis in templa tuli Tarpeia, Iouemque

ab cannae in templum fero tarpeius iuppiter


quantis armati caelum petiere Gigantes


concurrunt: magnis resonant ululatibus aedes.


numen erat celsae puppis uicina Dione.


‘Quid tantum ulterius, rex o fortissime gentis


‘Quo ruis? aut quinam hic rabidi certaminis est mos?

quo ruo aut quisnam hic rabidus certamen sum mos


atque idem flatus Poenorum tela secundant,


constanter mala et inferias in tempore dignas

consto malus et inferiae in tempus digno


iamque dies iterumque dies absumpta querelis:


arduus in pugnas ferri labor: una reclusis


Tartareae narrant urbis. tum sulphure et igni

tartareus narro urbs tum sulphur et ignis


uertenda atque aequanda solo iam subruta Roma.


pressa tibi uaria fulgebit gemma corona.’


despiciar, nosterque luat cur foedera sanguis?’


nec iudex sedisse ualet, fessique nitoris


maiores umbrae. rapida iam subdita peste


uipereo domat hunc aeterna Megaera flagello.

vipereus domo hic aeternus megaera flagellum


arcano gressus audemus credere luco.


scindentem nubes frangentemque ardua montis


an te praestantem belli fugit, improba quantum

an tu praesto bellum fugio improbus quantus


qui, simul adfixo uicina in robora ferro

qui simul affigo uicinus in robur ferrum


Fatidicis Nabis ueniens Hammonis harenis


praemia et Italiam tellure inquire sub ima.

praemium et italia tellus inquiro sub imus


numen ab arte datum seruantia; munera Rubri


haud umquam trepidos abrumpet bucina somnos,

haud umquam trepidus abrumpo bucina somnus


et stagna et latos impleuit sanguine campos.’

et stagnum et fero impleo sanguis campus


namque tibi Elysio repetita oracula campo

namque tu elysius repeto oraculum campus


mortales animi, aut ferro flammaue fatiscunt?

mortalis animus aut ferrum flammo fatisco


arma uiri multo nuper defensa cruore


proxima lux placet. hinc strictos ferre ocius enses,

propior lux placeo hinc stringo fero ocior ensis


auriferis tandem Phoenix depulsus ab aruis,


Cerbereo torquens. pauefacti clade uicissim

cerbereus torqueo pavefacio clades vicissim


unde genus †tristique deae manabat origo.


tum uero infelix, ueluti delapsa corona


‘Iliacas per te flammas Tarpeiaque saxa,


ictibus extrema lambit uenabula lingua.


adridet tellus, seu sunt Byzacia cordi


diuerso interea fugientes saucia turba


audiuisse manum Latio cum milite puppes.


ac prius insanus dextra quam ducitur ensis

atque prior insanus dextera quam duco ensis


Gallorum induerat pauor, et Fortuna ruebat


Innatat ecce super transtris fumantibus asper


Marmaridae nec caede Rothi nec caede Iugurthae,

marmarides neque caedes rothi neque caedes jugurtha


terrentem freta curarum feruoribus implet,


lamentor rebus Latiis. sed luce remota


consertae campis acies, multusque per arua


at postquam properata satis quae commonet usus,

at postquam propero satis qui commoneo utor


Syrticus excelso decurrens robora monte


atque aequat celsus residentis consulis ora


‘non sponte ad nostros Poenum uenisse penatis?

non sponte ad noster poenus uenio penates


seruastis? fortine animam hanc excindere dextra

servo fortis anima hic excindere dextera


tu, Mago, aduersi conside in uertice montis,


per medios agitur, proiecto lucis amore


nutat et erectos attollit ad aethera muros.


auehitur raptim ductor discrimine leti


is genti mos dirus erat, patriumque petebant


incita, sulcatum tremula secat aera flamma,


atque uno diuersa dabat tria uulnera nisu.


et uos, qui Tyriae regitis Carthaginis arces,


interea rapidis aderit Seruilius armis,


aetherio nexis cursu talaribus ire.


‘Iamne tibi dextras inceptaque nostra probamus?


Vulturnum, quasque euertere silentia Amyclae

vulturnus quisque euerto silentium amyclae


hortatu decorisque urebat pectora flammis:


pulsata Ionio respondent saxa profundo.


Sidoniasque domos? moneo, certare periclis


hinnitusque, simul litui raucoque tumultu


multum uno maiora uiro, descendere nocti


huic Carthago armis, huic Africa nomine cedet,

hic carthago arma hic africanus nomen cedo


in medios coetus (neque enim differre dabatur)


clara nec in numero uirtus latet: obuia quisque

clarus neque in numerus uirtus lateo obuius quisque


ipsi ferre Ioui ualeat. pro degener altae

ipse fero iuppiter ualeo pro degener alo


uictori moriens tepefactam rettulit hastam.


quoque aperis te fonte, premam, nec tangere ripas

quoque aperio tu fons premo neque tango ripa


sed Parcae intonsa non exaudita uouentem


actutum uindex. mea si suprema referre


nec, Trasimenne, tuis nunc Allia cederet undis.

neque trasimenne tuus nunc allium cedo unda


cornus et oblatae stetit inter tempora frontis.

cornus et offertor sto inter tempus frons


tunc rapta propere duris ex ossibus hasta


in flammas iaciunt, ambustoque ore genisque


contusus pugna, campos damnarat et arma:


hac condas oculos dextra, precor.’ at miser imo

hic condo oculus dextera precor at miser imus


Arreti muros, Corythi nunc diruat arcem,


Hasdrubal, et coeptantem Arabum raptare perempto

hasdrubal et coepto arabus raptaris peremo


Aegatis inter uasto iacet obruta ponto.’


contorquet nodis et obusto robore diram


iam cernes Libycum huic uallo adsultare leonem,

iam cerno libycus hic uallum adsultaris leo


Hammone hic genitus, Phorcynidos antra Medusae

ammon hic gigno phorcynidos antrum medusa


quisque ferox iaculis, quae dat gentile metallum.’

quisque ferox iaculis qui do gentilis metallum


infelix stimulus, somnisque hac fraude negatis


tunc, ut erat tenui corpus uelamine tecta,

tunc ut sum tenuis corpus velamen tectum


cuncta per et terras et lati stagna profundi

cunctus per et terra et latus stagnum profundo


conseritur tegimen laterum impenetrabile, multas

consero tegimen latus impenetrabilis multus


urbs Decio, explorare libet, noua bella mouenti

urbs decius exploraris libet nouus bellum moveo


tela expectabat sociosque laboris Hiberos.


priuatae cumulantur opes. nudare penatis


germanique uias diuinis comparat ausis.


carpebat propere et trepidos nudauerat artus:


augurium et similes defuncto in corpore uultus.

augurium et similis defungor in corpus uultus


seu spreto, seu ne fieret mora, nudus in aequor

seu sperno seu ne fio mora nudus in aequor


oppugnat, Carthago, tuos teque obsidet armis.


quaesumus aut inhonora tuis: coniunge Latinis

quaesumus aut inhonoro tuus conjungo latinum


sanguine Tarpeias ire abstinuisset ad arces.


haud est passa uiros, et plures milite caedes.

haud sum patior uir et multus miles caedes


instabat ductor, cui tarde uincere Graias


nomen mortis hauet. tortae nunc eminus hastae

nomen mors hauet torqueo nunc eminus hasta


adloquitur iuuenem, cui mos tramittere signa

alloquor iuuenis qui mos transmitto signum


et iaculis armata sedet. procul aspera grando

et iaculis armo sedeo procul asper grando


pulsat Agenoreas Rhoeteia lancea portas.


Neritia Meninge satus, cui tragula semper

neritius meninge sero qui tragula semper


et Latia extremis implorent casibus arma.


portabat famam miserisque extrema mouebat.


puluere nigrantis raptat lustransque sub armis,


moenia, Laertae quondam regnata nepoti,


flexerit, ad fauces uicini castus Auerni


ni fugis hos ritus, Virtus te saeua iubebit

ni fugio hic ritus virtus tu saeuus jubeo


flexa pererrauit mutis iam cornua labris.


insignis portu, quo non spatiosior alter


et Netum et Mutyce pubesque liquentis Achaeti.


primum letiferos repressit Sirius aestus,


inuitat patrio, non fidae moenibus urbes


Luna mouet, Luna, immissis per caerula bigis,

luna moueo luna immitto per caerulus biga


contorta ripae pendens adfigitur hasta.


atque eadem refuga cedentes arte resoluunt.


aggere se ripae tandem exhalauit in auras


insurgens gladio cristatae cassidis aera


teque uadi dubium coeuntibus, Aufide, ripis


concedet, mediumque parens fraterque locabunt:


ipse, deum cultu et sacro dignatus honore,


lanigeri capitis media inter cornua perstans,

lanifica capio medius inter cornu persto


quos premit, aut fossas instant praeducere muris

qui premo aut fossa insto praeduco murus


ingentis Pauli ruis ac defigis in ossa


Oeaque Trinacrios Afris permixta colonos


fama tulit. duris quamquam non cedere suetus

fama fero durus quamquam non cedo suesco


audax in fluctu laceras captare carinas,


palantis agit ad ripas, miserabile, Poenus


lux galeae saeuas paulum tardauerat iras.


excierint populos tulerintque in regna Latini,

excierint populus fero in regnum latinum


Regule, quem fugias, carcer. uestigia nostri

regulis qui fugio carcer uestigium noster


transigitur, uel more patrum uis raptaque pascunt.

transigo uel mos pater uolo rapio pascor


Varronem aduentare uagus per moenia rumor


cunctantemque animam Stygia ceu sede reducens,


alternata uices incerto eluserat iras


scilicet Hasdrubalem inuadat, qui ad proelia soli

scilicet hasdrubal invado qui ad proelio solus


tandem Sidonias, et fama fugetur ab urbe


decedesque prius regnis, quam nomina gentes


ductoris frangit super ora trementia fluctum.


foedera Callipolis lapidosique Engyon arui,

foedero callipolis lapidosus enguion arvum


Carthago expendat poenas. sed continet acris

carthago expendo poena sed contineo acer


milite non illo quisquam felicius acri


corpora prosternunt ferro. noua saeuit in armis

corpus prosterno ferrum nouus saeuio in arma


tandem, post clades socium caelique ruinam,


In foribus labor Alcidae: Lernaea recisis


fraxinus inrupit, conlapsaque membra sub ictu

fraxinus irrumpo collabor membrum sub ictus


Faesula et antiquus Romanis moenibus horror

faesula et antiquus romanus moenia horror


Sicine, sic inquit ‘grates pretiumque rependis,


accendis renouasque uiros ad uulnera cantu,


admoneat turbae innumerae: ‘Quot milia toto

admoneo turba innumerus quot mille totus


quod si promissum uertat Fortuna fauorem


bella feris arcu iaculoque agitabat Hiberus,


quae radio caelat Babylon uel murice picto


cui saeuum adridens ‘Narrabis Hamilcaris umbris

qui saeuus adrideo narro hamilcaris umbra


idem etiam Locros habuit furor. ora uadosi


lampade Neptunus reuocatque Aurora labores,


quid fortuna loci poscat, quid tempus, et ipsi

quis fortuna locus posco quis tempus et ipse


uicturam hinc cernit Ledaei Castoris umbram:


nec mora. mulcentem securo membra sopore

neque mora mulceo securus membrum soporus


et late umectat terras spumante ueneno,


bellandi modus? en umquam lucebit in orbe


amplexu Fortuna fouet. iam copia quanto

amplexus fortuna foveo iam copia quantus


cessauere; ferum uisu dictuque, per artem


nec uos paeniteat, populares, fortibus umbris

neque tu paeniteo popularis fortis umbra


exequias animae et cinerem donate supremi


qua Titan ortu terras aspergit Eoo.


aspicimus. resonare solum, tellusque moueri,


Paelignus gelidoque rapit Sulmone cohortes.


plenus Gradiuo mentem Cato, fertur in hostis

plenus gradivus mens cato fero in hostis


Ausonio iam sponte duci. iura improba adempta

ausonius iam sponte duco ius improbus adimo


‘Certatis fatis et spes extenditis aegras.


tam leuibus persultat equis: hinc uenit in arma

tam leuis persulto equus hinc uenio in arma


tradant arma iube, aut pugnantum deripe dextris.

trado arma jubeo aut pugnantum deripio dextera


Volcarum populatur iter tumidique minaces


adiunctos uigilis sparserunt membra per agros.


At Pyrenaei frondosa cacumina montis


accumula paribus factis. mihi fama sub umbras


non acie ex ipsa concessum moenia Romae,


per uarios praeceps casus rota uoluitur aeui.

per uarius praeceps casus rota uoluo aeuum


exarmat uis atque obtendit puluere lucem,


is tum Lucanis cohibentem finibus arma


adloquitur natos: ‘Testis certissima uestrae


et stilus occulitur, caecum in uestigia telum.

et stilus occulo caecus in uestigium telis


auferri signum, conixus corpore toto


ora manu lacerans, lymphato regia cursu


haec Mago, atque animos fauor haud obscurus alebat.

hic magus atque animus fauor haud obscurus alo


et cineri iuret patrio Laurentia bella.


euentu pugnae natorum pignora, cedas


et praecedentem iam iamque ascendere currum


impulerat puppim et mergebat gurgite tonsas


ad solitam sedem et uestigia nota uocabant.


fuderat et plena tractabat bella pharetra.


Leucosiae e scopulis, nunc, quem Picentia Paesto

leucosia e scopulus nunc qui picens paestum


nunc patriae decus et patriae nunc Hannibal unus

nunc patria decus et patria nunc hannibal unus


stabant innixi pilis exercitus omnis


ac fert haerentis trabibus ratis incita palmas.

atque fero haereo trabs ratis incito palmo


Tum uero excussae mentes, ceu prodita tecta

tum uerus excutio mens ceu prodeo tectum


ductorem stetit in campis, rapit ocius ensem


aspice (nec longe repetam), modo Roma minanti

aspicio neque longus repeto modo roma mino


continuoque ferox oritur fiducia menti,


audendum est, quod depulso quoque moenibus hoste

audeo sum qui depello quoque moenia hostis


discidit et medio perrumpens arua profundo

discindo et medium perrumpo aruum profundo


nunc Anienicolis statuunt altaria nymphis.


magnosque horrebant cauta formidine casus.


quique tuos, Flauina, focos, Sabatia quique

quisque tuus flavina focus sabatinus quisque


spectabantque uiros et laeta et tristia ferre


Totum, qua uehitur Titan, non ulla per orbem

totus qui veho titan non ullus per orbis


ardenti Phlegethonte natat. fornacibus atris


obtegitur densa caligine mersa uetustas,


Hannibalis quantus Laurenti terror in ora.


ut tibi, quas Brenni populus ferremus in arma,


lanigerae balant stabulis. ipse otia molli

lanifica balo stabulis ipse otium mollis


hi creuere pares ferro; spectacula digna


luctatur morti et languentem pandit hiatum


auditur gemitus fractumque in casside murmur.


Desiluere caua turbati ad proelia nube,


congesto, laeuae quodcumque auellitur, auro


Iunonis precibus promissa haud parua ferentis


ingemuit nimio iuris tantumque licere


ad manis leti perfer decus. Itala gentis


‘Hanc primus galeam (hac acies terrebat Hiberas

hic primus galea hic acies terreo hiberus


inrupit costas hirtoque a pectore primum


inde ferae siluis sterni. tum serpere labes


calcatus rupit letali uulnere serpens


tristior. atque idem, perfusus sanguine uictor

tristis atque idem perfundo sanguis uictor


intrauit caelo superosque ad bella coegit.


truncato instabiles fundebant corpore uitam.


ater letifero stridebat turbine serpens.


idem, cum subitum campo perstrinxerat auris


arua coronantem nutrire Fauentia pinum,


pinifero fractaeque ruunt super agmina rupes.


securam te, Roma, mei, patriaeque superstes


cui ludus nullam cursu non tollere dammam.


hortor et haec fratri Magonem dicta referre.’


explicat (haud longe tellus), huc derige signa.

explico haud longus tellus huc derigeo signum


laetus opum, sed clauda fides, seseque calenti

laetus opos sed claudus fides sesequor caleo


est animus pacemque dare exposcentibus umbris.


carmine complexus terram, mare, sidera, manis


at fragilis ualido conamine soluitur ensis


armenta, oppositi reserent quo claustra manipli,

armentum oppono resero quo claustra manipulus


incumbunt pressoque impellunt pectore pectus.


castaque Saturni monstrabat saecula patris.


saeuo diuiduos coniungi pernegat aestu.


insigne et patrio pes omnis concolor albo.

insignis et patrius pes omnis concolor album


haesurum portis Poenum. uenisse, superbo


uidit et ad letum magno uenientia cursu


quam trahitis fama et reuocate in pectora Cannas.’

quam traho fama et revoco in pectus cannae


alite uectus equo rursusque hortatibus infit


ut saepe e celsa grandaeuus puppe magister,

ut saepe e celsus grandaevus puppis magister


nutat utroque caput. trepidos inde incitus ira

nuto uterque caput trepidus inde incitus ira


ne qua spes fusos pacis uitaeque maneret.’


egere, et sonipes rapuit laxatus habenas.


Laomedonteae sedes ingrata Mineruae,


cantato nuper senior quem fecerat igni


celsus mente Syphax acciri in tecta benigne

celsus mens syphax accio in tectum benignus


in longum imperium consul. nec Sulla morari

in longus imperium consul neque sulla moraris


Sicania? en omnes Latiae Daunique nepotum


Cinyphio rector cocco radiabat Hiberus.


non Prochyte, non ardentem sortita Typhoea


ausus adire uirum, et redeunt cum luce furores.


Narnia et infestum nebulis umentibus olim


inlaudatam animam. tumulos inhonoraque busta

illaudatus anima tumulus inhonoro bustum


ingenti raptum nisu medioque uirorum


bellandi posco. sedeone aut montibus erro,


hanc segetem mete. composuit propioribus ausis

hic seges meto compono propioribus audeo


atque ubi se terris glaciali fundit ab Arcto,

atque ubi sui terra glacial fundo ab arceo


iniecere manus. sic densi caedis aceruo


exaudisse adytis, sacra cum uoce tonaret


iam Marus atque, inhibens conuellere uulnera questu,

iam marus atque inhibeo convello uulnus questus


tunc a sede deum purumque per aethera lapsae

tunc ab sedes deus purus per aether labor


conspectae propius dempsere pauentibus Alpes.


aeterna socioque abigat me frater Auerno.’


nec iusso mora. collectis fumantia lucent


tum laceri fasces, captaeque in Marte secures.


quas, belli uindex, poenas mihi, Curia, pendes!‘

qui bellum uindex poena ego curius pendeo


comere et umenti fluuio reuocare colorem.


Ausoniam extremo tellurem adprendere morsu.


in portus amens rorantia lumina flexit:


Fulginia, his populi fortes: Amerinus et armis

fulginia hic populus fortis amerinus et arma


auerso pastore lupus fetumque trementem


Iam uero, quos diues opum, quos diues auorum


omnis hasta meos. cui me libare Lyaei


Sidonius Fuge, Varro, inquit ‘fuge, Varro, superstes,

sidonius fugio varro inquam fugio varro supersto


terque quaterque solo penitus tremuere reuulsae


quaesiuit montis leto ac felicia Baccho


quis aditum portae trepidantum saepserat agmen,

quis aditus porta trepidantum saepio agmen


scintillat sidus terrisque extrema minatur.


ferre pedem ac proprio turmas euadere calle.

fero pedis atque proprius turma euado calleo


immensique greges famulae ad conuiuia turbae.


et, properi signum accursus, sonipesque uirique


praefulgens ebore et possessa mapalia soli

praefulgeo ebur et possessus mapalia solus


ceu subita ante oculos Pauli emersisset imago

ceu subeo ante oculus paulis emergo imago


talia caelicolae casuro tristia regno


accipiens, trepidare metu nimiumque Neronem


ad patrios ueneranda deos. tum uersus ad urbem

ad patrius veneror deus tum uersus ad urbs


Aoniae laudes sensim testudinis orsus,


hic uaria ante oculos facies: natat aequore toto

hic uarius ante oculus facies nato aequor totus


ad maiora iubent praesagi tendere uates:


at Latiae sese Nolana ad moenia turmae


ille foro auditus, cum dulcia soluerat ora,


‘Pone grauis curas tormentaque lenta sedendi,


restat in ore fero et truncata fronte relucet.’

resto in os fero et trunco frons reluceo


Roma foret, clamantque super: ‘Tot milia, gentes


non tam saeua uolet. nullus qui portet in hostem

non tam saeuus uolo nullus qui porto in hostis


o iuuenis, qualem uidi, cum flumine saeuo


ductor Agenoreus uultus remeare parabat.


Daedaleam repetens poenam. qui fraude nefanda

daedaleus repeto poena qui fraus nefandus


barbarico, et refluunt obstructi stragibus amnes.’

barbaricus et refluo obstruo strages amnis


Appius aut astu. decimum lux rettulit ortum,

appius aut astus decimus lux refero orior


molitur longumque putat pubescere bello,


†namque asper somno dirus me impleuerat horror,

namque asper somnus dirus ego impleo horror


euehitur porta sublimis Taurea cristis


contorto rotat in nubes sublimia flatu.


subducta tellure ruens, torquebat in hostem,


Sidonius mensae miles faciemque superbi


claudit odorato post funus stantia saxo


ascitum patrio terrae imposuere uacanti.


Marrucina domus clarumque Teate ferebat.


ad murmur cete toto exultantia ponto.’


Nec minor interea tumulis siluisque fremebat

neque paruus interea tumulus silva fremo


erepto? consurge, uola, perlabere campum


despectus taedae regnis se imponit Iarbas,


nonne pudet coepti, pudet ominis? en bona uirtus

nonne pudeo coepio pudeo omen en bonus uirtus


iamque uolans Rhenum Rhodanumque in nubila tollit.

iam uolo rhenus rhodanus in nubila tollo


sic ubi torrentem crepitanti grandine nimbum


Taurea uibrabat nudis conatibus hastam:


Haec dum amens queritur, iam deficiente cruore


frendebat minitans: sed enim non luce Syphacem


sternitur et pedibus crebro pauida oscula figens:

sterno et pes creber pavidus osculum figo


dat gemitum putris resoluto pondere moles


(omnis Naiadum plenis comitata pharetris


post me state uiri et pulsa formidine tantum

post ego stas uir et pello formido tantus


exceptam laeto iuuenum certamine ductor


perfidiae, Phoenissa, tua. si tanta libido

perfidia phoenissa tuus si tantus libido


et regnare dedi? decima haec iam uertitur aestas

et regno do decimus hic iam uerto aestas


eluctatus adest: feruet gens Itala Marte


At non Hasdrubalem fraudes latuere recentum


monstrabat grauidam telis se ferre pharetram.


cum Varrone manus et cum Varrone serenda


inque suo pressa est non reddens tegmina nisu

in suus premo sum non reddo tegimen nisus


iamque tibi ueniet tempus quo maxima rerum


ceruorum ambustis imitantur cornua ramis,


flumineam texit, qua trauehat agmina, classem:

flumineus tego qui traveho agmen classis


corporis, impleuit caueam clamoribus omnem


inque uicem amplexi permixta uoce triumphum

in uicis amplector permisceo uox triumphus


haud umquam expedies tam dura sorte malorum,

haud umquam expedio tam durus sors malus


per totam Ausoniam uenerando numine culta est.

per totus ausonia veneror numen colo sum


hic, aeuo quamquam nondum excessisset ephebos,

hic aevum quamquam nondum excedo ephebus


aequali pugna ‘Quid enim, quid deinde relictum est

aequal pugno quis enim quis deinde relinquo sum


hic prior intorquens telum sic Appius infit:

hic prior intorqueo telis sic appius infio


si fas uera queri, cur nobis castra uirosque


Errorque infido gressu et Discordia gaudens

erro infidus gradior et discordia gaudeo


ferro squama rudi permixtoque asperat auro.

ferrum squama rudo permisceo aspero aurum


flammarum misit diues Callaecia pubem,


lictorem, ‘Nosco pompam atque insignia nosco.


ceperat alma Fides mentemque amplexa tenebat.


haec effatus abit. Croesi mox aduolat umbra,


nudus inire caput pugnas, certare iuuenco


haec fatus iaculo Lucam, qui maximus aeui,


exangui spolia et cuius nudauerat artus,


fata inritantem, nisu se concitat acri


ut, qui conlapsa pressi iacuere ruina,


aut Macetum lustrare domos et Achaica rura

aut macetum lustraris domus et achaicus rus


occupat et socium duris se casibus addit.


Eridano Trebia, Eridanus dedit aequoris undis.


tum solum Decius Capuae decus. isque receptus


corpora, et immani stragem meditatur hiatu.

corpus et immanis strages meditor hiatus


Sternitur impulsu uasto perculsa Camertum

sterno impulsus uastus percello camertum


tramisit patrias artis. quem deinde secutus


non ullum Hannibalem, nusquam certamina cernit

non ullus hannibal nusquam certamen cerno


actus apex claro perfundit lumine campos.


uenatu et siluis primos defenderat annos;


uictorem plus morte rati, super ocius omnes

uictor multus mors reor super ocior omnis


fulgor). nec cuiquam Marus est post talia dona

fulgor neque quisquam marus sum post talis donum


ostentat senior laetaque ita mente profatur:


confestim dulcis liquit turbata penates.


frater, cui fatis genitorem agnoscere ademptum.


captiuae pretia et sonipes et crista nitenti

captiva pretium et sonipes et crista niteo


Sed longum tanto laetari munere casus


Sidonii iuuenis celebrant: ut ruperit Alpes


ac, ferale decus, maestas ad busta cupressos.

atque feral decus maestus ad bustum cupressus


ceu cinerem orbatae pressant ad pectora matres.


ut celsum superis habitare dedisset Olympum,


potandi exarmata decus, pugnaeque necisque


colligeret flatus, lento se robore agebat,


intendunt uires: adductis stridula neruis


mole premit scopuli perfractisque ossibus urget.


Interea metis certus iam laudis agebat


agminibus, uolucrique fuga sine Marte ruentes


prospectum miseris, atque atrae noctis amictu


non ipsa Alecto, non feta furore Megaera


incertos rerum euentus bellique uolutans


extendamus;’ ait ‘nam uirtus futtile nomen,


humanos iuuisse fuit, siste, inclita uirgo,


decernet Mauors. tibi, si rebare pudendum


pila uolunt breuibusque habiles mucronibus enses;


cum Poenos aquilae, postquam subsidere fata


perque tuam nostra potiorem, nate, salutem,


ite, decus terrarum, animae, uenerabile uulgus,


audiuit Poenus! iam latis obuia credo


miratur domitas Alpis ac peruia montis


aequatum imperio tollens caput. hic fera gentis

aequo imperium tollo caput hic ferus gens


incussa reuocat castrorum ad munera planta,


iamque dedit leto Sthenium Laurumque domoque


Ticini iuuenem ripis, fususque ruentis


et dirum insonuit Stygio bis terque flagello.

et dirus insono stygius bis ter flagellum


Tyrrhenum ualli medio stat Mucius ira


comminus ire uiro, referenti e corpore telum


obtruncat Pauli fessum certaminis hostem.


Hannibalem Fabio ducam spectante per urbem.’


obstantum turbam; at clausum sub casside uulnus

obstantum turba at claudo sub cassis uulnus


sit satis euasisse manus.’ atque inde superbis

sum satis evado manus atque inde superbus


insultarat equo, uel si resupina citato


in nostros descendit agros. quot corpora texi

in noster descendo ager quot corpus tego


litora Agenoreae tenuerunt perfida terrae.


donec postremo laxatis circulus oris


non pediti fidus, patulis non puppibus aequus.

non pedes fidus patulis non puppis aequus


caelicolum Phrygia genetricem sede petitam


stridorem seruant, membrisque insibilat ignis.


Iamque senescebat uallatus moenibus hostis,


Tarchonis domus, et ueteres misere Grauiscae.

tarchonis domus et ueteres mitto gravisca


nunc nocte utendum est. arentis nectere frondes


pectora ne castris innutriretur et armis


deprendit spissis arcana cubilia dumis.


quas homini nouisse datum est, pax una triumphis

qui homo nosco do sum pax unus triumphus


quas mortes!’ inquit ‘premit omnis dextera ferrum,

qui mors inquam premo omnis dextera ferrum


namque ubi cognouit Latio surgentia bella


aequor, et in tremulo uibrant incendia ponto.

aequor et in tremulus vibro incendium pontus


quod nondum steterint acies, mora: Pergite, clamat


gratantum, magnaque actum se credere mente


aspera, si occumbat ductore superstite Poeno.


iam fixus iugulo culpa te soluerat ensis,


post belli decus atque acies, dare terga niuosis

post bellum decus atque acies do tergum nivosus


dumque malis turbata parens deceptaque uisis


Quis actis senior numerato milite laetus


‘Felix o frater diuisque aequate cadendo,


si lucis piget et supremis esse cupido est

si lucus pigeo et superus sum cupido sum


rebus opem inque Italos da certa effundere tela.’

res ops in italus do certus effundo telum


respiciunt, et uel nullo iacuisse sepulcro


frenatis Neptunus equis, fluit omnis ab antris

freno neptunus equus fluo omnis ab antrum


immensum per tempus opes, lustrisque relictum

immensus per tempus ops lustrum relinquo


iactatur nido pariter nutante uolucris.


retractant turris, edit quas longior aetas.


bellorum fera Pyrene nec mitis Hiberus,


atrox illa fides, urbem murosque domumque


haec uastae lateri turris cum turbine fixa,


poscitis? o maneat, superi, fiducia talis!


Amphitryoniadae fuerit labor, isse sub armis


signa prius, quam fumantis circa aequora uidit

signum prior quam fumo circa aequor uideo


quippe monent superi. similes ne fingite uobis,


hinc Notus, hinc Boreas, hinc fuscis Africus alis

hinc notus hinc boreas hinc fuscus africanus ala


ut fari primamque datum distinguere lingua


ostentant nutuque docent quod credere magno


Sic dirum nobis et lamentabile monstrum


adsequitur telis. furere ac decorare labores

assequor telum furo atque decoraris labor


uoce manuque uiros et coepta immania pandit:


Hispana de gente rudes Alpinaque gaesa.


laus Burni prima, infixit qui spicula metae:

laus burni primus infigo qui spiculum meta


erigitur globus atque operit caligine densa


foederis infausti pretium. sic uictima prorsus

foedo infaustus pretium sic uictima prorsus


pertulerunt aures suadentem monstra Metellum?


et, quamquam fundi se circum pulsa uideret

et quamquam fundo sui circum pello video


nec donare fugam. cadit uno uulnere Thyrmis,

neque donaris fuga cado unus uulnus thyrmis


umquam expers luctus lacrimaeque. aget aequore semper

umquam expers luctus lacrima ago aequor semper


Iuppiter Aethiopum remeans tellure minantem


sed portus traxere ducem secura uolentem


et fructus regni feritas erat; asper amore


Sidoniis Trebia et tellus lacrimabilis Arni.

sidonius trebia et tellus lacrimabilis arnus


hoc sat erit: nosces Fabios certamine ab uno.

hic satis sum nosco fabius certamen ab unus


Scipio et appellet cunctos, ni magna sacerdos

scipio et appello cunctus ni magnus sacerdos


te sacra excipient hilares in flumina Nymphae,

tu sacer excipio hilaris in flumen nympha


circumagit Iuno ac fallens regione uiarum


obuius arma quatit patuloque insibilat ore.


Ausonio non digna uiro, patriosque uicissim

ausonius non dignus uir patrius vicissim


Alpibus imposuit Libyam finemque minatur


seruitium dextra, Libycas penetrauimus aras.


Tarpeia et pactis reserauit claustra Sabinis.

tarpeius et paciscor resero claustra sabinum


cum tumidas fauces accensis sole uenenis


introitu facilem quem traxit ab aequore piscem.

introeo facilis qui traho ab aequor piscis


iuxta triste decus pendet sub imagine poenae

iuxta tristis decus pendeo sub imago poena


sis patrio decore et factis tibi nomina condas,

sum patrius decus et facio tu nomen condo


hinc dotale lacus nomen, lateque Hymenaeo


hic Cinna (ad Tyrios namque is sua uerterat arma

hic cinna ad tyrii namque is suus verto arma


gens hominum, letique metu decora alta relinquam?

gens homo letum metus decus altus relinquo


in ducibus stabat spes et uictoria solis.


quaecumque ad laudem stimulant, somnumque negabat


caligo in terras nitido resoluta sereno.


Laurentique domo gaudent et fonte Numici,


unus erat super, et metae propioribus aegros

unus sum super et meta propioribus aeger


concessum. heu, quantum gemui, quod spiritus ante

concedo heu quantus gemo qui spiritus ante


Xanthippus gladio, rigida cadit Eumachus hasta,

xanthippus gladius rigidus cado eumachus hasta


inuicta stabat toruoque minacia uultu


sed, postquam miti reiecit munera uultu,


Hannibalem accepit tellus. hic aggere saeptus

hannibal accipio tellus hic aggero saepio


amplexu multoque mero somnoque uirorum


‘pellicis in fraudes annis uitaeque tenebras,


ardet in excelso proceri uertice montis


tela simul uariamque ferunt contra aspera ponti

telum simul varia fero contra asper pontus


foedere amicitiae dotalia transtulit arma.


quem postquam egregium cristis et casside nota

qui postquam egregius crista et cassis nosco


cessarat pennas, aterque tegebat amictus:


et Thysdrum Maro et incestum Catilina Nealcen

et thysdrum marus et incestus catilina nealcen


per septem bello uacuos gentique superbae


nomen et iniectus Spartanis colla catenis

nomen et injectus spartanus collum catena


exterrent pennaque leui commota uolucris.


et nobis est lucis honos, gaudetque senecta


erepto trepidus ductore exercitus una


ni sors alterni iuris, quo castra reguntur,


attonitos caeli uisus lucemque pauentis


uictor fumantis rapuit semusta Sagunti.


at uiduus teli et frustrato proditus ictu,


hasta secunda fuit. iam iamque extrema trisulca

hasta secundus sum iam iam exter trisulcus


inuidia laeta, et conlidens dissona corda

inuidia laetus et conlidens dissonus cor


summissas tendunt alta ad Capitolia dextras

summitto tendo altus ad capitolium dexter


et, si partita renuant sedisse curuli


Martia frons facilesque comae nec pone retroque

martius frons facilis coma neque pono retro


ceu tutante deo, ac patriis spolia Itala templis

ceu tuto deus atque patrius spolium itala templum


arma uirique simul spoliataque belua uisu


Scipiadas, magnumque decus magnumque dolorem.


cingere et insultans astare ad moenia Romae.


sat magnum hoc miserae fuerit mihi cardine uitae

satis magnus hic miser sum ego cardo uita


adreptoque auide, quo concidis, Icare, saxo,

arrepo avidus quo concaedes icaris saxum


astra ducemque uiae tacito sub lumine Phoeben.


haerentes hostis, passim clipeique iubaeque


tu uero, tanti felix quam gloria partus


Dardanius taedas ductor iubet et facis atrae,

dardanus taeda ducto iubeo et facio ater


tecta peto celsosque gradus euadere nitor.


natus erat, paulo ante Maca prostratus ab hoste.

nascor sum paulus ante maca prosterno ab hostis


qualis, ubi inferni dirum tonat aula parentis,

qualis ubi infernus dirus tono aula parens


quaque modo excelsae sulcarant caerula puppes

quisque modo excello sulco caerulus puppis


Ausonia, et campum turba uincente propinqui

ausonius et campus turba vinco propinquus


sin nostris animus monitis precibusque repugnat,


hoc iugulo dextram explora. namque haec tibi ferrum,

hic jugulo dexter exploro namque hic tu ferrum


adloquio uocemue refert, sed sanguinis atri


Aeneadum arrectae mentes, disiectaque pax est.


‘Magnas, o Trebia, et meritas mihi, perfide, poenas

magnus o trebia et mereo ego perfidus poena


‘si rector superum tot iactis fulmine telis,


frangebat nimios pecori, nunc laetus in herba

frango nimius pecus nunc laetus in herba


Phlegraei legere sinus, Misenus et ardens


erigitur tellus et caelum intercipit umbra.


praeteritas dextrae laudes. diuum ipse fauore


seruabant: Sinuessa tepens fluctuque sonorum


indiuisus honos, iterumque et rursus eidem


tristem maerenti solatur pectine luctum.


expendunt belli, et numerat fauor anxius annos.

expendo bellum et numero fauor anxius annus


tum ductorem auido clamore in proelia poscit:

tum ductor avidus clamor in proelio posco


dum Capua dignum, dum me duce dextera uindex

dum capua dignus dum ego dux dextera uindex


tum qui partitis dissederat ante maniplis


atque aperit fessis antiqui regna Latini.

atque aperio fatisco antiquus regnum latinum


saxum ingens, uasto libratum pondere, caeca


foederis en haec testis erit.’ ueniamque precatus


germanus nitet Hannibalis gratoque tumultu


multa adeo nequiquam ausi, pressitque tyrannus

multus adeo nequiquam audeo premo tyrannus


me uita pulchraque indignum morte putasti?


quamuis perfracto senior subsederat axe,


Pyrenes, tunc Emporiae ueteresque per ortus


Dumque orat caeloque attollit lumina supplex,


hic caneret uates, quanto maiora futuros


dipsadas immensis horrent Garamantes harenis.

dipsadas immensus horreo garamantes harena


in gremium foedantque suis mea regna ruinis.


ocius huc aquilas seruataque signa referte.

ocior huc aquila seruataque signum refero


delerat leto bellator barbarus annos.


post Casilina sibi multum obluctatus iniquis

post casilinus sui multus obluctor iniquus


germano deuicta iugum Tartessia tellus.

germanus devinco iugum tartessius tellus


impatiensque morae fremit: ut sit copia Martis,


tum uada, ceu saeuo penitus permota tridenti,

tum uadum ceu saevus penitus permoueo tridens


non Romana minus seruat quam Punica castra.

non romanus paruus seruo quam punicus castrum


‘turbari facilem mentem, non ultima rerum


imperat, et propere currus ad moenia uertant.

impero et properus currus ad moenia verto


campo Nola sedet crebris circumdata in orbem

campus nola sedeo creber circumdo in orbis


contra Sidonius: ‘Leto non terreor ullo.


exigit Vfentis sceleratum belua dentem


bella moues, huc signa refer. uiolentior hic est,

bellum moveo huc signum refero violens hic sum


deprensa et nulla macula non inlita uita.

deprensa et nullus macula non inlito uita


Ausoniae motus dubio petet aequora uelo,


maxima tot populis rector fiducia Brutus

maximus tot populus rector fiducia brutus


post confecta Sopor Iunonia iussa relinquit,

post conficio sopor junonius iubeo relinquo


ac raptare iubet Libycarum armenta ferarum.

atque raptaris iubeo libycaris armentum ferus


laudibus ac meritis non concessure Camillo:


detrito clipeo, desunt pugnacibus enses,


proserit in Celtas ingentemque extrahit amnem


horrebat Libys, ac summissis ordine palmis


aut fremuit toruo mutatus membra leone,


inde, ubi nulla sequi propius pone arma uirumque

inde ubi nullus sequor propius pono arma vir


duxerat egrediens quam secum in proelia, pubem.


copia quanta uiris. monstrant Capitolia celsa

copia quantus uir monstro capitolium celsus


‘Lux Italum, cuius spectaui Martia facta


aclyde uel tenui pugnax instare ueruto,


ad magicas etiam fallax atque improba gentis

ad magice etiam fallax atque improbus gens


fata extrema ferens abies, rapiturque pauore


transforat et uoces uenturas occupat ictu.


per fratris laudes oro, uenisse probemus


dispersit saniem et caelum foedauit hiatu.


facta noua. uerum et patriae, dum uita manebit,

facio nouus uerus et patria dum uita maneo


sulphureis gelidus qua serpit leniter undis


orba gubernacli subeuntem munera Taurum.


letum triste ferens auras secat Itala taxus

letum tristis fero aura seco itala taxus


occumbis, generose Volunx, nec clausa repostis

occumbo generosus volunx neque claudo repono


et te sub gelido nutritum, Tulle, Velino,


strage super lapsus socium, qua fibula morsus

strages super labor socius qui fibula mordeo


et cineres nostros.’ cupientem adnectere plura


duxere adsuetos lustra exagitare ferarum


et palmas tendens Hos inquit ‘noctis alumna,


immergant pelago et, iaculis cessantibus, hostem


hic Phoebo digna et Musis uenerabere uatum

hic phoebus dignus et musa veneror vates


Africa terribilem magno sub nomine molem

africanus terribilis magnus sub nomen moles


armorum, quamquam tenebris Nox texerat astus.


haud segnem hortantur. discurrit tessera castris,

haud segnis hortor discurro tessera castrum


candenti sublimis equo. trahit undique lectum

candeo sublimis equus traho undique lectus


adsiliunt frenis infrenatique manipli.


amisit quantam posito conamine laudem,


armiferae quondam prisca inter tempora gentes

armifer quondam priscus inter tempus gens


audiuit sacrae lentus certamina formae,


Cui, simul inuidia atque ira stimulantibus, Hannon:

qui simul inuidia atque ira stimulo hanno


nomine Carthago: Tyrius tenet incola muros.

nomen carthago tyrius teneo incola murus


ad terram caelo decurrens ignea lampas.


si tantam labem, ac perlibrat uiribus hastam.


atque, acto in pectus gladio, dextra inde cruorem

atque ago in pectus gladius dextera inde cruor


exuuias iaculum a tergo perlibrat ad ossa.

exuuias iaculis ab tergum perlibro ad os


desidiae uirtus paulatim euicta senescit.


uulneribusque uirum ac tollit sub sidera gentem.


Fer, pater, adflictis, fer, ait ‘Garamantice uates,

fero pater affligo fero aio garamanticus uates


nec tacuere pii uates famulumque sororum


intrauit toruum Gortynia lumen harundo


ingerit et crebras uirgo trepidantibus hastas.


ut pepulere leuem intrantis uestigia somnum,


Talia uociferans uolucri rapit agmina cursu

talis uociferor volucris rapio agmen cursus


nec superasse iugum finit mulcetue laborem:


bellator Libys, et meliori cedite regnis.’


sed tristis caelo et multa uitiata palude.

sed tristis caelum et multus vitio palus


fluminei ueluti deprensus gurgitis undis,


nec non serpentem diro exarmare ueneno

neque non serpens dirus exarmaris uenenum


in clipei speciem curuatis turribus, Aspis.


dictator cum caede globum. miserabile uisu,

dictator cum caedes globus miserabilis uideo


et lucem causa natorum passa ruebat


intremuere iugis. nutant in uertice siluae


bellatore iubas aptante ‘Est, Orfite, munus,


quorum ubi mole simul uenientum et gressibus alma

qui ubi moles simul uenientum et gressus almus


hac animae caelum repetunt ac mille peractis

hic anima caelum repeto atque mille perago


pondera caelati fulgent antiquitus auri.


lumina miratur fronte ac iam signa mouentem


Sidonium cecidisse ducem. tum tura dapesque


magna ferens mandata petit. nec Paulus inultum

magnus fero mandatum peto neque paulus inultus


Cypron Idymaeas referat de Pallade palmas,


Callaici coniunx obit inrequieta mariti.

gallaecus coniunx obeo irrequietus maritus


Ordior arma, quibus caelo se gloria tollit


(nam Fabium auxiliumque uiri sperare pudebat),


uim ferre exitiumue queant, permixtus utrisque


hi tantum parient Latio per uulnera regnum

hic tantus pario latius per uulnus regnum


sternuntur passim, pedibusque euadere letum


it medius ferroque ruens densissima latum


non uinci pulchra est Fabio, peperitque sedendo

non vinco pulcher sum fabius pario sedeo


Claudia, non aequae populi male credita famae,

claudius non aequus populus malus credo fama


namque hac accitam stagnis Laurentibus Annam


claudantur portae (ruet haec ad moenia pestis)


cernere erat: clipeata procul sub sole corusco

cerno sum clipeata procul sub sol corusco


hanc nostris maiorem animam: mox bella capesses.’

hic noster magnus anima mox bellum capesso


Edonis ut Pangaea super trieteride mota

edonus ut pangaeus super trieteris moueo


impubem malas, tam certae occurrere Lixum


et procul hinc, moneo, procul hinc, quaecumque profanae,

et procul hinc moneo procul hinc quicumque profanus


Venere et Celtae sociati nomen Hiberis.


addiderant, Cannasque malum exitiale fouebat


uictimaque admotae stabat subiecta bipenni,


emicat et uelox formidine praeuenit hostem.


Gestaris opposito tenuisset corpore telum.


et dulci gratam Nereida perluit unda.


esse uelim. numquam desunt consulta duobus.’


frustraris, Paule. Ausonidum te proelia dira

frustraris paulis ausonis tu proelio dirus


ambustus socium remis aufertur Himilco.


imperat armorumque iubet consurgere aceruos,


huic inquit ‘solum, si qua est fiducia dextrae,

hic inquam solus si qui sum fiducia dexter


En cape Bacchus ait ‘nondum tibi nota, sed olim

en capio bacchus aio nondum tu nosco sed olim


torquet in ora globos Italum et bellare maniplis

torqueo in os globus ital et bellaris manipulus


cuspis et oppositas uetita est tramittere crates.

cuspis et oppono veto sum transmitto cratis


primus se attollens Nasamonum sedibus Auster

primus sui attollo nasamones sedes auster


Idaeoque lacus flagrantis sanguine cerno.


ceu clandestino traheretur foedere bellum.


contorsit dextra fulmen, quo tota reluxit

contorqueo dextera fulmen quo totus reluceo


armiger ad pastus rediens Iouis!), hostibus arcem

armiger ad pasco redeo iuppiter hostis arx


ut uirtus et dextra fuit. duxere iuuencos


iamque abeunt, faucesque uiae citus occupat armis


ecce intrat subitus uatem deus. alta sonoro

ecce intro subeo vates deus altus sonorus


quae postrema salus rerum patriaeque reposcit.


in manibus consulta:’ inquit ‘Tirynthia gens est;

in manus consulo inquam tirynthius gens sum


gens Italum tandem arma uelit. uos ite superbae

gens ital tandem arma uolo tu eo superbus


Quae postquam perspecta uiro, regressus ad altos

qui postquam perspicio uir regredior ad alo


frangeret, optabam: letum id commune fuisset.


nescia, pro superi! et nil non immite parata

nescius pro superi et nihil non immitis paro


sed quaenam ira deum? consul datus alter, opinor,

sed quisnam ira deus consul do alter opinor


cornipedumque uias aurigarumque labores.


concutiens tonitru Cyclopum rapta caminis


et tamen haud irae uacuus non certa per aequor

et tamen haud ira uacuus non certus per aequor


Haec procul aeria speculantem nube sororem


nec leuior mihi diua Fides Sarranaque Iuno,

neque leuis ego diuus fides sarranus juno


quis muris sator, et pubes sit quanta sub armis,

quis murus sator et pubes sum quantus sub arma


uiuidus et nisu magnos qui uinceret artus.


Eumachus et Critias et laetus nomine patris

eumachus et critias et laetus nomen pater


experta, et robur florentibus auximus annis.


Scipio Phocaicis sese referebat ab oris,


ereptus pugnae. miscere hic sidera ponto


Verum ubi commoto docuerunt puluere nubes


turbo equitum portis, atque omnis ferrea late

turbo eques porta atque omnis ferreus latus


Alcidae genetrix, ubi sacro munere Leda.


contorquet siluas squalenti tergore serpens

contorqueo silua squaleo tergore serpens


hic tibi regna dabit regnis maiora paternis


sed superum sedem nostrosque tenebit honores.


quae natura locis, quod sit, rimabere sollers,


fatiferae iuuenem dextrae! qua mole sonantis


tutelaeque deum fluitant. hic robore fracto


hinc Nero et hinc uolucris Silanus nocte dieque

hinc nero et hinc uolucris silanus nox dius


nec, Trasimenne, tuus premeret tot nomina gurges.’

neque trasimenne tuus premo tot nomen gurges


tu quoque fatidicis Garamanticus accola lucis

tu quoque fatidicus garamanticus accola lucus


euinctus palmas, uulgo traheretur ouante


pulchra decus misitque uiri inter sidera nomen.

pulcher decus mitto uir inter sidus nomen


per tacitum lacrimae, et suspiria crebra ciebat,

per taceo lacrima et suspirium creber cieo


rebus in aduersis exceptum pectore letum,


ducet et Eoos, Baccho cedente, triumphos.


agmina sanguinea uibrant in nubila luce.


non aliter, quam qui sparsa per stagna profundi

non aliter quam qui spargo per stagnum profundo


funesti rumore mali iam saucius aures:


terribilis decor atque animi uenerabile pondus.

terribilis decor atque animus uenerabilis pondus


toto e concilio clamor, tum quisque fatigat

totus e concilio clamor tum quisque fatigo


hinc, rapidum glomerans cursum, per lubrica pingui

hinc rapidus glomero cursus per lubricus pinguis


illic Parthenope ac Poeno non peruia Nola,

illic parthenope atque poenus non pervius nola


Marte satam populi ferro parere subacti,


scintillant cristae et, mirum, uelocibus ingens


absiste ac natis fas duc concedere noctem.’

absisto atque obstino fas duco concedo nox


Pantagian rapidique colunt uada flaua Symaethi.

pantagias rapidus colo uadum flavus symaethius


Scipio, belligeri Mauortia pectora fratres.


inuideat laeuus nobis deus.’ agmine celso


prospectans scopulo pastor noua bella parantem.

prospecto scopulus pastor nouus bellum paro


demetit auersi Vosegus tum colla, iubaque


imbelles iam dudum annos praeuertere saxo

imbellis iam dudum annus praeverto saxum


uitis adornabat dextram decus. hispida tellus

vita adorno dexter decus hispidus tellus


ora duci portans ceu solus bella capessit.


lanigera Melite et litus piscosa Calacte,

lanifica meliton et litus piscosus calacte


i felix, i numinibus uotisque secundis


iam correpta miser geminis uelamina palmis

iam corripio miser geminus uelamen palma


crediderat celerique fuga iam nabat Aquinus.


haud licitum sacri Capitolia cernere montis.’


detritum est famae! quin inter cetera nostra

detero sum fama quin inter ceterus noster


haec dicens ensem media in praecordia adegit,

hic dico ensis medius in praecordia adigo


insuper externas petitis perfundere terras?’


protinus aerii praeceps rapit aggere montis.

protinus aerius praeceps rapio aggero mons


uni terga daret. uidi cum Varro citato


ac supplex patrios compellat nomine manis:

atque supplex patrius compello nomen manes


fortunam aspicies? fer, Paule, indeuia recti

fortuna aspicio fero paulis indevio recingo


qualis Oiliades, fulmen iaculante Minerua,


Semiambusta iacet nullo discrimine passim

semiambustus iaceo nullus discrimen passim


uitiferi sacro generatus uertice montis


haec sibi quisque; sed, est uestrum cui nulla doloris

hic sui quisque sed sum uester qui nullus dolor


dum restet, non, si muris Carthaginis ignis


sat laudis. cur facta, puer, maiora petebas?


et fusae per colla comae, dextraque pependit


aesculus, umbrosum magnas super ardua siluas

aesculus umbrosus magnus super arduus silua


inlapsus, flammis uictricibus insonat alueo.


Aetolos Poenus seruans ad proelia campos.


corpore sic toto ac membris Roma omnibus usa,

corpus sic totus atque membrum roma omnis utor


ne damnes, o nate, manus. Carthaginis ille


quos, celso deuexa iugo Iunonia sedes,


noui dis animas similes et pectora magnis

nouus deus anima similis et pectus magnus


noctis, iter tacitum Perusina ferebat in arua.


Atque ea dum profugae regnis agitantur Elissae,

atque is dum profugus regnum agito elissa


per longum tulit ad campi suprema cauisque


uulneris impressi et telum excusare laborat:


Talia Coruinus, primoresque addere passim


tum geminas laterum cautes maria alta fatigant,

tum gemino latus cautes mare altus fatigo


excibant de more suos, Poenisque redibat


progeniem hauserunt et nomen amabile flammae.

progenies haurio et nomen amabilis flamma


uertendas agitat iam nunc Carthaginis arces.


multa uiro terra ac sonipes et belua, terror

multus uir terra atque sonipes et belua terror


tum, quo non alius uenalem in proelia dextram

tum quo non alius uenal in proelio dexter


terrarum finis Gades ac laudibus olim


Ebrietas tibi foeda comes, tibi Luxus et atris

ebrietas tu foedus comes tu luxus et ater


at Clytium Selius, Pellaeum et uana tumentem

at clytius selius pellaeus et uanus tumeo


rectorem magno spectabat nomine Galbam.


occubuit clipei transfixo proditus aere


Centauro dilecta chelys, compesceret iras


Interea Rutulis longinqua per aequora uectis

interea rutulis longinquus per aequor veho


Haec inter cernens subeuntem comminus hostem


Baeticus: hoc dederat puero cognomen ab amne


raptabant cursu et cessata reponere hauebant


armantur laterum crates, densumque per artem


dux erat exilio non laetus Marte Metellus,

dux sum exsilium non laetus mars metellus


quis sese occulerent, terras, quo nomina nulla


Parte alia Perseus (puppem hanc Tiberinus agebat)

pars alius perseus puppis hic tiberinus ago


inuia limosa restagnant arua palude.


cum Viriathus agens telis, regnator Hiberae

cum viriathus ago telum regnator hiberus


nec uulgum cessat furiare dolorque pauorque.


altera, qui legis posuere atque inclita iura


Caelicolum Matri necnon habitata pruinis


Quae postquam accepit flammata Scipio mente,


Auribus huic, inquit ‘ductor fortissime, origo est


Contra sic infit uoluens uix murmur anhelum

contra sic infio uoluo uix murmur anhelus


sub terra specus et tristes sine luce tenebrae.

sub terra specus et tristis sine lux tenebra


maiestate locum et sacro impleuere timore.


iam cui Tlepolemus sator et cui Lindus origo,

iam qui tlepolemus sator et qui lindus origo


frons depasta modis, et sanguine abundat hiatus;

frons depasco modus et sanguis abundo hio


milibus his ductor spectatus Marte Choaspes,


armato nullus diuum pudor: improba uirtus


claudebam sub corde metus lacrimasque putabam


Tydides Ithaco et dextra amolitus in ipso

tydides ithacus et dextera amolior in ipse


poscenti dederint populo primique petitas


aggeribus caput Alpinis et rupe niuali


heu dolor, heu lacrimae! Seruilius, optima belli,

heu dolor heu lacrima seruilius bonus bellum


fertur equi; nec non Veneris iam foedera passae

fero equus neque non venus iam foedero patior


pax nulla Aeneadas inter Tyriosque manebit.


dedecus id patriae nostra depellere dextra,

dedecus is patria noster depello dextera


subductus. quo, Varro, fugis? pro Iuppiter! ictu

subduco quo varro fugio pro iuppiter ictus


ibat Agenoreus praefulgens ductor in ostro,


sed dux in sese conuerterat ora Sychaeus,


uidi Flaminium. testor, mea numina, manes


hinc Clusina petat, postremo ad moenia Romae

hinc clusinus peto postremo ad moenia roma


cum pecudes uolucrumque genus formasque ferarum


Interea adsuetis senior Torquatus in armis

interea assuesco senex torquatus in arma


non Alpes sedere loco, non nocte dieue


tum demum castris turmas inflexit ouantis


spondentem audiui (piget heu taedetque senectae,


detrahit excelsi correptum uertice coni,


cornipedum derepta fero spumantia frena.


cui fato sortique deum de more petebat


quantus Bistoniis late Gradiuus in oris


transfixus gladio propere accurrentis Amorgi

transfigo gladius properus accurro amorgus


sceptrifero cum rege pari sub honore residunt.


namque dies confundit iter, peditemque profundo

namque dies confundo iter pedito profundo


clamor saepe repens et saepe silentia fixis

clamor saepe repo et saepe silentium figo


et noua ferre iugum ceruix. sunt, cruda senectus

et nouus fero iugum cervix sum crudus senectus


adlatum, uulgique deus peruenit ad auris,


inde alacres tribuunt quae belli posceret usus

inde alacer tribuo qui bellum posco utor


tangat Elissaeas palmis puerilibus aras


et celsae toto ceciderunt aggere pinnae,


cessarit canere et Varronis sistere mentem,


Contremuere aurae, rapido uibrantibus hastis


fraxinus, Vfentem conlapsum poplite caeso


heu quantis luimus mox tristia proelia damnis,

heu quantus luo mox tristis proelio damnum


liquit inaccessam fluctuque sonantia cano


at Poenus multo fluuium ueneratus honore


et color et sanguis et tela minora periclo,

et color et sanguis et telum parvus periculum


discussa ceu nube, patres conquirere fessis

discutio ceu nubes pater conquiro fatisco


armarat patrio, quo nutrit bella, metallo.


sed qua se fluuius retro labentibus undis


tantum praegressos liquida sub nube uolatus

tantus praegredior liquidus sub nubes volo


uerum ubi magnanimis Romam caput urbibus alte

uerus ubi magnanimus roma caput urbs altus


nunc molles urbi ritus atque hospita Musis

nunc mollis urbs ritus atque hospita musa


maternumque fretum totumque in imagine mundum.


Lydia Flaminio premitur, lateque refulgent


mactat, diua, tibi (tibi enim haec gratissima sacra)


hoste iubent. num festinant, quos plurima passos

hostis iubeo num festino qui multus patior