Punica

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


duritiem lapidum mersis inolescere ramis.


innumerae gentes extremaque litore Tethys.


ingemuit casus iuuenum miseratus acerbos.


agmina disponens passu: ‘Tu limina dextrae


pars Batti petiere domos, pars flumina Lagi.

pars battus peto domus pars flumen lagus


nullum clade noua claraeque fragore ruinae


et cecidit iam primus amor, nil fila sororum

et cado iam primus amor nihil filum soror


praemia, uicinam metae qui propulit hastam,

praemium uicinus meta qui propello hasta


ingens iam templum celsa surgebat in arce,


Phoebus Castalia et iussit, proiectus in herba

phoebus castalius et iubeo proicio in herba


e pastu uolucres ad nota cubilia uesper;


parebat legio audaci permissa Cethego,


et nemora et penitus frondosis rupibus antra

et nemus et penitus frondosus rupes antrum


mixta minis et torua trucis responsa senatus.

misceo minae et torvus trux respondeo senatus


tum subitum in uulnus praeceps deuoluitur altis

tum subeo in uulnus praeceps devolvo altus


audeat et primum hoc uincat, seruasse parentem.’


ni leto det cuncta uirum iungatque parenti


non capiant, famulusque mihi per Celtica rura


Callaicae fecere manus: it clamor ad auras


circumdat tactu et torpentis mitigat artus.


nil quod uincatis toto restabit in orbe.


incertamque fugae pluma labente columbam,


Hannibalem superis, o quantum nomine maior


ille iacit totis conisus uiribus aegrum


Fuluius esse locum. rapiunt sibi quisque laborem.

fulvius sum locus rapio sui quisque labor


exclamat iuuenis subita flammatus ab ira:


immitem quatiebat ecum, spumantia saeuo


atque illi magnum nitenti et laudibus hostis


non illi domus, aut coniunx, aut uita manebit

non ille domus aut coniunx aut uita maneo


ducitur ex alto deiectus culmine regni,


et tonitrus fugio.’ procul hanc expellite genti

et tonitrus fugio procul hic expello gens


orta in Agenoreis nostrae Carthaginis oris


Audito ante alios senioris uulnere, rumpit


ceu primas agitent acies, certamina miscent.


haeret humi, lassoque tamen minitatur hiatu,


amputat e curru reuolutae uirginis ora.


dum sibi quisque uiam per inextricabile litus

dum sui quisque uia per inextricabilis litus


fecerat, et dextrae gliscebat caedibus ardor.


hic cecidere Lycus Thamyrisque et nobile nomen

hic cado lycus thamyras et nobilis nomen


et scopulis urbem, cumulatam strage uirorum,


ne simul accipiant ingentem moenibus hostem.


eripuit rapidus Mauors. nam ut cuique salutem

eripio rapidus mauors nam ut quisque salus


et ferri ad muros nubem uidet, ‘Arma, cruentus

et fero ad murus nubes uideo arma cruentus


intulit ut gressus, certatim uoce manuque


nec modicus uoti natum ad maiora fouebat.

neque modicus uotum natus ad magnus foueo


praegrediens signa ipsa, uias, omnisque ruebat


expectat caedes immiti pectore Iuno.


Massicus uuiferis addebat nomina glaebis.


lustrabat uisu, propiorque a fronte coruscae


casta Fides, dum uirtutis uenerabile nomen,

castus fides dum uirtus uenerabilis nomen


effigies: flammam ingentem frons alta uomebat.


progenuisse caput, nostrosque in funera Poeni


Tarpeiae rupes superisque habitabile saxum


discordes sternuntur equi. quatit aequore aperto

discors sterno equus quatio aequor aperio


auditus tibi, si Cocles, si Lydia castra,


monstrauisse ferunt tactuque domare uenena


instauratus honos, niueoque ante omnia tauro


tardandis Italis corruptas igne carinas.


dum mecum Garamas et adustus corpora Maurus


quae mox haud paruo luerent damnata periclo.


dictatore uigent, raptim mutata Latinis


castra, leui calamo cannaque intecta palustri,

castrum leuis calamus canna intego palustri


cum subitus per saxa fragor, motique repente,


felix tanta precor, neue usque ad sidera adisse

felix tantus precor neue usque ad sidus adeo


occupat et iungit Tarpeia incendia Cannis.

occupo et jungo tarpeius incendium cannae


concitat ardentem, quod ferret lora secundus,


alterno lente motu incuruata nitescit.


caesorum implebat solus loca: seu foret hostis

caesor impleo solus locum seu sum hostis


casta mihi domus et celso stant colle penates:

castus ego domus et celsus sto collis penates


terga damus. remeet, quaeso, mens illa uigorque,


et Garamas positis dedebant oppida telis.


ignescunt animi penetrataque tecta subire.


aut haec Sicania pepigisti captus in ora?


Alpibus aequatum attollens caput Apenninus.


hauriat ac placidis exarmet fata uenenis.’

haurio atque placidus exarmo fatum uenenum


oppetere in bello detur, cum fata uocabunt.


adsint ac pulchrae certent de laude coronae.

adsum atque pulcher certo de laus corona


sed nequeunt meliora dari.’ tum nubila Mauors


ire iubet. prior extingui labique uidetur


est iter extinctae et uagitu ianua nota.


facta animosa uiros et recti sacra cupido

facio animosus uir et recingo sacer cupido


atque idem quantus dextra. sed cura futuri


ac tacitae natis infigunt oscula matres:

atque taceo obstino infigo osculum mater


quantus Sidonium contra fera proelia miscens

quantus sidonius contra ferus proelio misceo


iamque hos iamque illos, populo mirante, relinquit


quisque suos fratresque simul miseraeque parentes


huc tamen usque uigil processerat arte regendi


in Rutulos totamque Erebo demitte Saguntum.


cornipedem ac strauisse feras immitis amabat.

cornipedem atque sterno ferus immitis amo


fas superante metu, Poenorum in castra cohortes.

fas supero metus poenus in castrum cohors


an uestros rupisse globos. det inania famae,


sola die caperem medio cum forte petitos


in spatio addebant, nisusque adprendere primos


Geryone extincto caeloque ea facta ferebat.


orta dies totum radiis impleuerat orbem,


sacra Thoanteae ritusque imitata Dianae.


impia dementis uulgi ac uix tota profudit

impius demo uulgus atque uix totus profundo


non ego complexus et sanctae foedera taedae

non ego complexus et sancio foedero taeda


(tertia nam Latios renouarat purpura fasces)

tertius nam latius renovo purpura fascis


immissis crepitat uictor Vulcanus habenis.


erige quadrupedem propere.’ tum Lentulus urbem

erigo quadrupedem properus tum lentulus urbs


ac natum et fidae iam pridem coniugis ora

atque natus et fidus iam pridem coniunx os


intima, ab occasu Tethyn impellit et ortu

intimo ab occasus tethys impello et ortus


obuia tum medio sonuerunt spicula corde,


sibilat) ac similem monti nigrante profundo

sibilo atque similis mons nigro profundo


per campos magnisque premunt nunc ossibus arua.


nam cur, Eoi deductus origine Beli,


albente, ac lateri de more adstringitur ensis.

albeo atque lateo de mos adstringo ensis


quam leti perferre moras: abrumpere uitam


gloria, cum longo titulis celebratur in aeuo.

gloria cum longus titulus celebro in aevum


ac tacita spargit celata incendia nocte.


uictores fecisse tremant. fulgentibus armis


arma toro et notum quaerebat feruidus ensem.

arma torus et notus quaero feruidus ensis


Troianusque Helymus, structis qui pube secuta


unguibus incessens nidi circumuolat orbem.


par studium Poeno similesque in pectore curae.

par studium poenus similis in pectus cura


inritus incepti prima si absisteret urbe,


caedibus, et ripas fluuiorum exire Latino


decisa est gladio ac dilecto immortua telo.

decisus sum gladius atque diligo immorior telum


huc tristis lacrimas et funera acerba suorum

huc tristis lacrima et funero acerbus suus


exultare leuis nudato corpore Maurus.’


per medios Nero saeuus iter, uisaque uirorum


cui Siculis quondam terris congressus Hamilcar

qui siculis quondam terra congredior hamilcar


Speramusne, deae, quarum mihi sacra coluntur,


iamque deum regi Martique sub omine fausto


impauidus nec te in Libyam tuaque arma sequetur,

impavidus neque tu in libya tuus arma sequor


persultabat equo, mediosque inuectus in hostis,


trunca atque aegra metu, ceu magna elisa ruina,

truncus atque aeger metus ceu magnus elido ruina


composuit, nunc inriguis citus extulit hortis

compono nunc irriguus cieo effero hortus


et laeta exultans ostenderat ora Sychaeus.


aduolat obscura circumdata nube per auras


tergemino uenit numero fecunda Panhormos,

trigeminus uenio numerus fecundus panhormus


nunc celso capite et ceruicibus arma tuentur,


sed prorupturis rutilabant aequora flammis:


ducitur et Libyae puppis signata figuram


necdum exorta dies, Marus instat uulneris aestus:

necdum exorior dies marus insto uulnus aestus


carnificaeue manus penitusue infusa medullis

carnificaeue manus penitus infundo medulla


pectore fecundo coquitur tibi, congere praeceps

pectus fecundus coquo tu congero praeceps


et per bella diu fasces perque arma negatos


aptantem natum aspexit laetumque tumultu,


Ascraeo famaue seni.’ sic Phoebus, et Hosto

ascraeus fama senex sic phoebus et hostus


aut portarum aditus, ut rerum est copia, firmant,

aut portaris aditus ut res sum copia firmo


clausurum iam castra ducem rursusque referri


montibus et segnes summittere rupibus arma?


auditam uobis, iuro caput, Anna, tibique


apparet campo limes. metit agmina tectus


lux aderat, Somnusque suas confecerat horas.


conuectant siluis ingentia robora: credas


procreat et magni commiscet seminis ortus


quis aegram mentem et trepidantia corda leuaret


et Geticas soluit feruenti sanguine Mauors


laudibus obtrectare suis. satis inclita nomen


cernitur effugiens ardentem Porsena dextram.


exaequare Alpes, imponere uincula sacro


antiqui stabuli. sunt quos spes grata fatiget

antiquus stabulis sum qui spes gratus fatigo


Hadriaci fugite infaustas Sasonis harenas.


Sarrastes populi Marsaeque tulere cohortes.


iamque in Dauniacos transfundens agmina campos

iam in dauniacus transfundo agmen campus


belligeri ritus taurino membra iacebat


irae se ualuere) premunt formidine uocem:


ut foret Ausoniae, tramittere bella dederunt.


Corbulo transgressus (nam textam robore turrim

corbulo transgredior nam textam robur turris


ut fama est, Calais, Boreae quem rapta per auras

ut fama sum calais boreas qui rapio per aura


nec longe cladis metae. uenit hora diesque,

neque longus clades meta uenio hora dies


castrorum flammis et se uelamine nullo


Dumque ea confuso percenset murmure uulgus,


exterrent repetita oculis, atque una pruinae

exterreo repeto oculus atque unus pruina


ut, qui stelligero speculatur sidera caelo,


heu patria, heu plebes scelerata et praua fauoris!

heu patria heu plebs scelero et prauus favor


Pyrenes culmenque petat. tum primus honore


aedibus extremis uoluebat pectore curas,


‘En, qui nos segnes et nescire addere cursum


fronte micant: paribus fulgent capita ardua cristis.

frons mico par fulgeo caput arduus crista


donec pulsa fames et Bacchi munera duram

donec pello fames et bacchus munus durus


parta tamen formido manu et tot caedibus olim

pario tamen formido manus et tot caedes olim


alter natorum, Solimus, uestigia uallo


hinc omen coeptis et casus scire futuros


attollunt, hirtaeque togae neglectaque mensa


euecta Aonio et Smyrnaeis aemula plectris.

eveho aonius et smyrnaeus aemulo plectrum


His fractus ductor conuelli signa maniplis

hic frango ducto convello signum manipulus


ad numerum resonas gaudentem plaudere caetras.


quassat et inferna superos caligine condit.

quasso et infernus superus caligo condio


membra pauens Murrus supremaque uota capessit:

membrum paueo murrus superus uotum capesso


Iuppiter, et lati fumabant sulphure campi,


diuisi montes, pars sedem nube sub alta


castra, et luceret sceleratis Africa flammis.

castrum et luceo scelero africanus flamma


corpora debilibus nituntur sistere membris.


labensque impresso signauit gramina mento.


sponte fauentis eri, repetitisque impiger armis


Hyrcana cum pressa tremit, uel territa pennas

hyrcanus cum premo tremo uel terreo penna


Non uerborum inquit stimulantum Poenus ‘egetis,

non uerbum inquam stimulantum poenus egeo


o demens? en, qui diuum mihi munera tanta


mole gigantei uertebat corporis alas


hic, ubi nunc aram lucosque uidetis opacos,


surgebant roseae media inter caerula flammae.

surgo roseus medius inter caerulus flamma


transiluit, discat quanto stet celsius arce


at docilis freni et melior parere Pelorus


turrigerae molem tormentorumque labores.


et placidi uictos ardore admittite manis.


hospitii leniuit honos, tum discere maesta


uerticibus saeuis torquet Vulcanus anhelos


qui tua tramissis optarint Alpibus arma.’


perque tubam fixae decurrens uulnere malae


cornibus ambierat patulos ad proelia fluctus,


unde ire in Martem, quo capta referre solebas


mille Agathyrna dedit perflataque Trogilos Austris,

mille agathyrna do perflo trogilos auster


lenierat pubes infaustae uulnera noctis,


inuidia diuum pelagique labore parata,


diffidunt muris: solam pauitantibus arcem


tunc etiam ambiguos cecidit super inscia natos.

tunc etiam ambiguus cado super inscius nascor


Accumulat clades subito conspecta per undas

accumulo clades subeo conspicio per unda


magnanimis gemino leto, cum tota subisset

magnanimus geminus letum cum totus subeo


uana sed optanti promisit gaudia Poeno.


uirtutem, et poenas uincentibus esse repostas.


Ausoniam. nunc instanti raptum auehe leto


in primis Capua, heu rebus seruare serenis


Odrysiae telluris equos): ‘contende tueri


exin se Curibus uirtus caelestis ad astra

exinde sui cures uirtus caelestis ad astrum


ammento, reuocantque noua fornace bipennis.


fortunae iuuenis. uincendi sola uidetur,


aptius id coeptum, quam si duxisset ab ipso


exiguos format per prima uolumina gyros,


maioris certare duces. discriminis alta


gestat fama meum, nec egent tam prospera laude

gesto fama meus neque egeo tam prosper laus


lasciuo genitus Satyro nymphaque Myrice


Talia Sidonius per campos agmina ductor


uerum age, nate, tuos ortus, ne bella pauescas

uerus ago natus tuus ortus ne bellum pavesco


hic studio laticum, quorum est haud prodiga tellus,

hic studium latex qui sum haud prodigus tellus


auersumque premit telorum nubibus hostem:


tum quoque adepta decus, captis sine sanguine muris.

tum quoque adipiscor decus capio sine sanguis murus


Haec Nero, et intorquet iaculum, nec futtilis ictus.

hic nero et intorqueo iaculis neque futtilis iacio


huic proles Barcae: ‘Germanum reddere uero


sensere aduenisse deos et laetus uterque


iuuere et strato Gaulum spectabile ponto,

juvo et stratum gaulis spectabilis pontus


a uictore paras hoste atque auellere nobis


mecum Honor ac Laudes et laeto Gloria uultu

ego honor atque laus et laeto gloria uultus


at nimio iactu seruasse improuida campi

at nimius iactus servo improvidus campus


arcebat, stabatque ingens ad moenia bellum.


pollutum est nobis?) prolem, gratante senatu


cladibus Hasdrubalem, subito uenale, cohortes


ingenio facile ante alios telluris alumnos,

ingenium facilis ante alius tellus alumnus


hic Hannon clarique genus Phoenissa iuuenta

hic hanno clarus genus phoenissa iuuenta


adsiliet uacuumque Iouem sine pube, sine armis

adsiliet uacuumque iuppiter sine pubes sine arma


principio statuunt aras. cadit ardua taurus

principium statuo ara cado arduus taurus


armorum tonitru, quas exanimatus in oras


inuidia unius sceptra ut iam parta retardet?’

inuidia unus sceptrum ut iam pario retardo


sola Apennini residens in uertice diras


sed castam seruate Fidem. fulgentibus ostro


nec leuior uinci Libycae telluris alumnus

neque leuis vinco libycus tellus alumnus


orantum uerba, et diuisus quisque timoris


perspicuus seruat turbari nescia fundo


‘ductorem uestris deuinctum colla catenis


cedebant iam signa retro, uictorque cateruas


Necnon exemplo laudis furiata iuuentus,


halitus et magnam misit sub Tartara mentem.

halitus et magnus mitto sub tartara mens


tum Troiana manus, tellure antiquitus orti

tum trojanus manus tellus antiquus orior


ultrix per geminum transcurrit tempus harundo.

ultrix per geminus transcurro tempus harundo


omnis in occultas rupis atque auia pernix

omnis in occulto rupes atque auius pernix


nocte dieque simul. fonte e Phlegethontis ut atro

nox dius simul fons e phlegethon ut ater


considunt portu. securae gurgite clauso


mos atque errantes circumuectare penates.


haec ait ac iuuenem facta ad Mauortia flammat.

hic aio atque iuuenis facio ad martius flammo


ecce manus, quae pulsantem te, belliger Appi,


et uulgo ad spectanda ducis simul ora ruente,


sed laeuo interior stringebat tramite metam,


armenta et tractae foeda grauitate per auras

armentum et traho foedus grauitas per aura


Quis Circaea iuga et scopulosi uerticis Anxur

quis circaeus iugum et scopulosus vertex anxur


adfixi clipei currusque et spicula nota


captiuae spectantur opes digestaque praeda:


ac parat hostili resoluta puppe receptos

atque paro hostilis resolvo puppis recipio


nec uero, calidi, nunc tu, cui sanguinis aetas,

neque uerus calidus nunc tu qui sanguis aetas


hostili labem eluerim? mea terga uidere


lora suis uictor, mediaque Pelorus harena


et Clanis et Rubico et Senonum de nomine Sena.

et clanis et rubico et senones de nomen seni


Talibus ardentem furiis Neptunus ut alto


Aduolat aurato praefulgens murice ductor


occupat ipse, loci tantum, sed proximus ibat

occupo ipse locus tantus sed proximus eo


sit noster titulus. certe iam dextera nobis

sum noster titulus certus iam dextera nos


illa cito passu peruecta ad litora mutae


Quae dum Romuleis exercet proelia turmis


uenales animae, Rhodani qui gurgite gaudent,


si discit miles nec frigidus aspicit hostem.

si disco miles neque frigidus aspicio hostis


optauit profugis aeternam condere gentem.


Crixus et in titulos Capitolia capta trahebat,

crixus et in titulus capitolium capio traho


hic galeae Senonum pensatique improbus auri


inuolues bello Italiam tantoque fragore


qui uero externo socius mihi sanguine Byrsae

qui uerus externus socius ego sanguis byrsa


belligero rapitur curru telumque coruscans,


tum senior, quatiens hastam lacrimisque coortis.


sic, ubi Caucaseis tigris se protulit antris,

sic ubi caucaseis tigris sui profero antrum


inuadit globus et pedibus sublime sedentis


militiae, qui dispersas sine lege cateruas

militia qui dispermulceo sine lex caterua


namque ego sum celsis quem cinctum montibus ambit

namque ego sum celsus qui cingo mons ambeo


cernebat Paulus (namque huic communia Campus


Hannibalem lustrans, Paulus. sors una uidetur


macte Antenoride! nunc’ inquit ‘rapta petamus,

mactus antenorides nunc inquam rapio peto


in Libyam superis? aut hos Sarranus habebit


laeta uiro grauitas ac mentis amabile pondus

laetus uir gravitas atque mens amabilis pondus


et densi ante oculos iterumque iterumque tremendum

et densus ante oculus iterum iterum tremo


opposuit currum atque euersum propulit axem

oppono currus atque euerto propello axis


paruum iter est. quae prima dies ostenderit hostem,

paruus iter sum qui primus dies ostendo hostis


Tres claustra aequaeuo seruabant corpore fratres,

tres claustra aequaevus seruo corpus frater


inde ruens ira telum contorquet in auras.


Algida nec iuxta Iunonis tecta Gabinae.


uirgineis iuuenem taedis primoque Hymenaeo

virgineus iuuenis taeda primus hymenaeus


cognouit, proprio tectum gestamine praeceps

cognosco proprius tectum gestamine praeceps


impellens trepidos fluuioque immergere certat.


in terras licet.’ infrendens dum talia fatur,


hanc oriens uidit Titan, cum surgeret, urbem


huic pater Eridanus Venetaeque ex ordine gentes


Stringebant tenebrae metas, uictorque ruebat.


cum sese infudit, rapidusque incendia flatus


aegide Gorgoneos uirgo succincta furores,


Hasdrubalem reuocate umbris. egone aspera ponam


tandem sollicito cessit uis dura labori,


quae donare potes, quoniam mihi gratia languet

qui donaris possum quoniam ego gratia langueo


ostentat, dominique uocat nos ira senatus.


et rupisse indigna fidem: ceu dira per omnis

et rumpo indignus fides ceu dirus per omnis


tum dictis comitem contorquet primus in hostis

tum dictum comes contorqueo primus in hostis


qualis post iuuenem, nondum subeunte senecta,

qualis post iuuenis nondum subeo senecta


Iuppiter et quantis pascat ferus ignibus iras.

iuppiter et quantus pasco ferus ignis ira


uobis ultor ego et Sarrano murice fulgens


inuictus quondam Stygias bellator ad undas

invictus quondam stygius bellator ad unda


uiderat et magna pugnam inclinare ruina,


Picenum diues praedae atque errantibus armis,


Roma, et Palladio sedes hac urbe locarim)


Atropos et tumidae properabat stamina linguae.

atropos et tumidus propero stamen lingua


barbarica paulum uitiato nomine lingua.


horrere atque ipsos nullo spargente uagari


quae nascente die, quae deficiente tepescit


Tum uero excussus mentem, in certamina Paulo

tum uerus excutio mens in certamen paulus


‘Pelle metus, neu te Tyriae conamina gentis


non, quae Dardanios post uidit, Ilerda, furores,

non qui dardanius post uideo ilerda furor


sperauisse sat est. nec enim superesse iuuentam,

spero satis sum neque enim supersum juventa


sed medio finem bello excidiumque uicissim

sed medium finis bellum excidium vicissim


laetas res Libyae et fortunam in Marte secuta,

laeto res libya et fortuna in mars sequor


cum sonitu ruit in campos magnoque fragore


constituit laudemque tuo quaesiuit honore.’


iamque alius super atque alius per lubrica surgens

iam alius super atque alius per lubricus surgo


Maeonius Stygia lacus excessere Padusque?


ore leuem patulo texens de uimine nassam,


infelix oculis magno clamore uocabat


caerulus haud aliter, cum dimicat, incola Thyles

caerulus haud aliter cum dimico incola thyles


iamque aderat multa uix adgnoscendus in umbra


hoc arcete nefas!’ postquam inter talia crebro

hic arceo nefas postquam inter talis creber


Parrhasio plena tenet et resonante pharetra

parrhasius plenus teneo et resono pharetra


et, cuius numquam fugisse hastilia cerui


festasque aduentu mensas teque ordine Troiae


Herculeis iter a metis ad Iapygis agros

herculeus iter ab metior ad iapygis ager


exercet Latio et perruptis molibus Alpis


eiecti maris et stridentibus adfremit alis.


cum capream uenator agit fessamque propinquo

cum caprea venator ago fatisco propinquo


nunc igni regna et Phrygias res uertere temptat,

nunc ignis regnum et phrygia res verto tento


proiecta damnat stupefactus membra bipenni.

projectum damno stupefacio membrum bipennis


ac largo sudore uirum inuenere futuras


eripuit nobis? num te, dulcedine laudis


ariete Sidonio turris, si templa suorum


Mancini stratum sparsa inter funera corpus,

mancinus sterno spargo inter funero corpus


agnosces, inuicte, tuis. fer numen amicum


impatiens aeui spernit nouisse senectam,


insultasse iugo, et fremuisse hinnitibus Alpes.


exercet scopulis late freta pallidaque intus

exerceo scopulus latus fretus pallidus intus


moliri regimenque rudi deposcere in aeuo.


impulsae patuere fores, maiorque repente


sed fisus latis umeris et mole iuuentae


pandere conatus, et liber parte relicta


disicit ense Mosae. percussit pondere terram

disicio ensis mosa percutio pondus terra


hasta uiri femur et pariter per anhela uolantis

hasta uir femur et pariter per anhelo uolo


aequora nequiquam reuocante petebat Elissa.


qui dum uicinis ductorem protegit armis,


solandique genus, laetos ostentat ad urbem


exitium trepidis letique et stragis acerbae

exitium trepidus letum et strages acerbus


loricae interdum Maurusia pendet harundo.

lorica interdum maurusius pendeo harundo


late fusa iacent pecudes custosque Molossus


iam puer auricomo praeformidate Batauo.


seruitia armantur, nec claudit castra saluti

seruitium armo neque claudo castrum salus


risit nube sedens uani conamina coepti


sulphureum uomit exeso de uertice fumum.


corpore manabat tremulo. descendere fauces


causa fuit leti miserae deus. edidit aluo


sacrificam lato uestem distinguere clauo:


et tibi, Mars genitor, uotorum haud surde meorum,

et tu mars genitor uotor haud surdus meus


non acies hostisue tenet, sed prona minaci


laxata obsidio, ac pugnandi substitit ardor,


Aeneadum cecini. sed non sat digna mearum


Haec memorat. tum propulso munimine ualli


permiscere fretum caelo. sedet ostia Ditis

permisceo fretus caelum sedeo ostium dis


bellabant ense; at uestigia nuda, sinusque


culpatis duxit signis, nunc arma capessunt.


perflat agens caecam glomerato puluere nubem.


omnibus, at uario distantia cetera honore.


Bostar et ut uiso stimulabat corda Tonante:


antiquaque domo meliora accersite fata.


inuisus caelo specus atque eructat acerbam

inuisus caelum specus atque eructo acerbus


una spes anima tantusque pependerat ardor.


quamquam orbus partem uisus unoque Cupencus


atque aperit patulas prostrato corpore late

atque aperio patulus prosterno corpus latus


fortunae ingenium uitia adlectantia quassant.


illum turba minor moniti gaudere nepotes,


non licitum uiuis, tandem permissa queruntur.


cunctandi restare dolum Martemque trahendi.


qui summas alto prensabat in aggere pinnas,

qui superus altus prehenso in aggero pinnas


exurgunt, clausit sparsa ad diuortia turma.

exurgunt claudo spargo ad divortium turma


et dulci pascit lotos nimis hospita baca,

et dulcis pasco lotos nimis hospita baca


et promissa uiri siluis narrabat opacis,


effigies ea quas umquam possederit urbes.


condebant iaculis stridentibus aethera nubes.


degenerem cernens noster uitabit Hamilcar.


tum fractus demum uires; nec iam amplius aegra

tum frango demum uis neque iam amplus aeger


quo misceret agens truculentum Scipio Martem,


ducit sinuato captiuum ad litora lino.


exequiae tantum famam nomenque uolentem


condensae foliis: saeuit stridoribus arbor.


illa uidebatur. tacito nox atra sopore


dat formas. hic ense iacet prostratus adacto,

do forma hic ensis iaceo prosterno adigo


sanguinei patrium saguli decus. agmina magno

sanguineus patrius sagulis decus agmen magnus


corpora multa uirum spumanti uertice torquens


hos muros impelle manu populumque ferocem


sic, ubi perrupit stagnantem calculus undam,


coeperat. heu rebus facies inhonora sinistris!


o iuuenes, quorum dextris mihi tanta geruntur,


omnes iam portis in campum effuderit hora.


et uelut erepto metuendi libera caelo


ingentemque metum toruo domat ore senatus.


ad decus et dextra memorandum condere nomen


certatim matrona ruit belloque ministrant.


Ausoniis multos seruarat casta per annos.


tum castris procul amotis, aduersa quiete

tum castrum procul amoueo adverso quiesco


errantem campo et semper media arua uidentem

erro campus et semper medius aruum video


purgatusque nitet discussis nubibus aether.


mucronem; sed contortum prior impete uasto

mucro sed contorqueo prior impeto uastus


dum rapit et molem subducto corpore uitat


heu quis erat! quam non similis modo Punica telis

heu quis sum quam non similis modo punicus telum


mole uiros spectare paro atque expendere bello.

moles uir specto paro atque expendo bellum


e strage est ferrum atque euulsa cadauere tela.

e strages sum ferrum atque evello cadaver telum


prouidus et cauta sollertia tecta quiete.

providus et caveo sollertia tectum quiesco


Has inter strages rapido terrore coorti

hic inter strages rapidus terror coorior


intemerata gradu magna ui saxa domantem.

intemerandus gradus magnus uis saxum domo


quique caret flamma, scelerum est locus. erigit atro

quisque careo flamma scelus sum locus erigo ater


in Martem uomit immixtas mugitibus auras


aegida commoueat nimbos flammasque uomentem


dictator capere arma ueto.’ sic castra relinquens

dictator capio arma veto sic castrum relinquo


Hostis ut Ausoniis decederet aduena terris,


quaecumque ante animae tendent potare cruorem


haud secus ac tectis urbis Vulcania pestis

haud secus atque tectum urbs volcanius pestis


quae solus rexisse uales? hoc munere lapsi


cui par imperium et uires legionibus aequae.


nam, rapido subitam portans in morte salutem


certatur, pulsusque timor grauiore periclo.


erigitur subitas in spes Arethusia proles


nec turbatum animi tanta feriente ruina.


Celticus impleuit campum furor. inrita nulli

celticus impleo campus furor irrito nullus


bellantum pars magna iacet. super ipsa suorum

bellantum pars magnus iaceo super ipse suus


arx intacta prius bellis (hinc Punica castra

arx intactus prior bellum hinc punicus castrum


sic propria miseri transfigit pectora corno.

sic proprius miser transfigo pectus cornus


nam Lipare uastis subter depasta caminis

nam liparis vastus subter depasco caminus


donec tormentis stridens magnoque fragore


moenia felicis patriae, quocumque uocabit


ergo extat saeclis stabitque insigne tropaeum

ergo extat saeculum sto insignis tropaeum


Italidum: ‘Nosti nostros, praesage, timores.


ora uiri, patrio diuos clamore salutat.


perrumpit stridens sub pondere belliger axis.

perrumpo strideo sub pondus belliger axis


Scipio qua medius pugnae uorat agmina uertex

scipio qui medius pugna voro agmen vertex


attonitis mentem curis sic Hannibal orsus:


nam dum frena ferox obiecto corpore prensat

nam dum frenum ferox obicio corpus prehenso


orbati solium lucis discrimine fratres.


optatas nondum portas intrasse Quirini.


templorum intrati postes: iam panditur acri


corripit: exundat pestis, semustaque castra


Cimmerias iacuisse domos noctemque profundam


lux atrox micat, et praesens astare uiritim

lux atrox mico et praesens astaris uiritim


femineum tenues ululatum fundere in auras.


atque urbem complet maesti clamoris Imilce,

atque urbs compleo maestus clamor imilce


inde comam rutilus, sed cum fulgore niuali


impulit asper equus fessumque sub aequora mersit.

impello asper equus fatisco sub aequor mergo


fluctuat infelix concusso stipite turba,


auia, nec caedes extremaue damna mouebant


‘Hic ille est, tellure uagus qui uictor in omni

hic ille sum tellus vagus qui uictor in omnis


haud procul hasta uiri terrae defixa propinquae,

haud procul hasta uir terra defigo propinqua


durat apud superos nec edunt obliuia laudem.

duro apud superus neque edo oblivius laus


fert Boreas Eurusque refert molemque profundi


damnatumque caput temerati foederis aris


At facie subita uolitantum montibus altis


Sed iam praeteritos ultra meminisse labores


absumptus Cannis stabat Seruilius ore.


excute sollicito Fabium. sola ille Latinos

excutio sollicito fabius solus ille latini


hic dum sollicitat donis et inania corda


Pallas, Gorgoneo late micat ignis ab ore


a prima uenere die: prisco inde pauore


incumbit bello ac totam per proxima raptim

incumbo bellum atque totus per propior raptim


posse capi, quis telum ingens contra aspera mors est,

possum capio quis telis ingens contra asper mors sum


Africa tendebat palmas, cum sidere diro


tanta adeo, cum res trepidae, reuerentia diuum

tantus adeo cum res trepidus reuerentia diuus


decertandum hosti, qui fregerit arma duorum,


saepe globo densi, saepe et per deuia passim

saepe globus densus saepe et per deuius passim


felix ad laudes hominum genus. huc, age, paulum


haec tua sit laus, nate, uelis. age, concipe bella

hic tuus sum laus natus uelum ago concipio bellum


extremae plantis nutantes spicula torquent.


iam nimium patulas Poenis grassantibus Alpis.


His dictis grates agit ac turbata per auras

hic dictum grates ago atque turbo per aura


haec Paulus, lacrimaeque oculis ardentibus ortae.


haec Decios Stygias Erebi detrusit ad undas,

hic decius stygius erebus detrudo ad unda


cuspide Marmarides Sciron. pars subnatat unda

cuspis marmarides sciron pars subnato unda


altera curarum Libycis dimittitur oris


expauit moles Rhodanus stagnisque refusis

expauesco moles rhodanus stagnum refundo


incessebatur tutis ex agmine telis.


inuidia, atque una fama et fortuna subactae.

inuidia atque unus fama et fortuna subigo


promisit fuga, praeueniens dux occupat ense.

promitto fuga praevenio dux occupo ensis


Pyrene celsa nimbosi uerticis arce


quamquam ego non Teucros (nostro cum pignore regnet

quamquam ego non teucer noster cum pignus regno


‘stante fide reditus et saluo foedere poenae.


quantus Phlegraeis Telluris alumnus in aruis

quantus phlegraeus tellus alumnus in arvum


digna satis tali pollutos Marte Laconas?


at miser audita uictoris uoce trementem


Allius, Argyripa Daunique profectus ab aruis

allius argyrippa daunus proficiscor ab arvum


donec abundanter defuso sanguine late


nonne pudet? conuersa senex marcentibus annis


surge, age: iam tacitas suspecta Lauinia fraudes

surgo ago iam taceo suspicio lavinium fraudo


reddentis uno! iacuere ingentia membra


ut strepit assidue Phrygiam ad Nilotica loton

ut strepit assiduus phrygia ad niloticus lotos


et uictus dabit et uictor per saecula nomen?’

et uinco do et uictor per saeculum nomen


mecum exultet eques: iuro hoc caput, accipe muros

ego exultet eques iuro hic caput accipio murus


quos Castrum Phrygibusque grauis quondam Ardea misit,

qui castra phryges grauis quondam ardea mitto


Poenorum inuictumque ducem, tot in agmina solus


his super internae labes et ciuica uulnus

hic super internus labo et civica uulnus


iam sibimet metuens, spirantem dentibus imis


Virbius. huic trepidos simulanti ducere gressus

virbius hic trepidus simulo duco gressus


frena cruentantem morsu. cui turbidus armis


ductores miro quodam me cernere amore.


non sperata petens dudum sibi gaudia uulgus.


Pallas in oblicum dextra detorserat hastam,

pallas in obliquus dextera detorqueo hasta


caelicolum et casti ductoris foedera rupit.

caelicolum et caveo ductor foedero rumpo


uertit iter Daunique retro tellure relicta


et madidae frontis crinis circumdata fronde


feruere, cum magnae Troiam inuasere Mycenae,


armauit Natura bono, quam ianua mortis


oblicum Durius conuersis pronus habenis


hanc agreste Capys donum, cum moenia sulco

hic agrestis capys donum cum moenia sulco


Cilnius, Arreti Tyrrhenis ortus in oris,


et circumuolitans taetros e sanguine rores


si segnes clauso traheremus proelia uallo.


et patulam Cyanen lateque palustribus undis


antiquae patriae mandataque magna sororis,


haud mora: prorumpit latebris, aduersaque late

haud mora prorumpo latebra adverso latus


et terras implere uolet redeuntibus armis:


Miratur pater aeternos cessare repente


Zeusis Amyclaei stirps impacata Phalanti,

zeusis amyclaeus stirps impacatus phalantus


aecus caelicolum, qui Dardana laeserit arma.’

aequus caelicolum qui dardanus laedo arma


ut cum sparsa micant stellarum lumina caelo,


exiguum inuoluunt frustratis gressibus orbem,


et perlucentem splendenti gurgite Achaten,


Idaei generis lacrimosaque fata secuntur.


uicini ad ripas fluuii manifesta secuntur

uicinus ad ripa fluvius manifestus secor


haec ait et turba repetit comitante penatis.


descendisse Erebo? nullo non tempore abundans

descendo erebus nullus non tempus abundo


hoc Picus quondam nomen memorabile ab alto

hic picus quondam nomen memorabilis ab altus


ac fratrem magno minitans clamore reposcit.

atque frater magnus minito clamor reposco


Sedetana cohors, quam Sucro rigentibus undis


at matres Latiae, ceu moenia nulla supersint,

at mater latius ceu moenia nullus supersum


lustrabo et superis quaeram libamina belli.


obscura incultis Herdonia misit ab agris.

obscurus incultus herdonia mitto ab ager


sicine te, ut nuper Capua est accitus ab alta

sicine tu ut nuper capua sum accio ab altus


Acrisioneis Tirynthia culmina muris.


atque his adloquitur uersantem ingloria fata:

atque hic alloquor verso inglorius fatum


Autololum moderator erat; quem poplite caeso

autololes moderator sum qui poples caedo


transadigit: pressa iuuenis cum cuspide labens

transadigo premo iuuenis cum cuspis labor


Hic circumspectis nulli deprensus in armis

hic circumspicio nullus deprensus in arma


supponunt flammam et manantia corpora tabo


audax Scipiadae stridentem Sabbura cornum


lustrabat campos et saeuae tristia dextrae


cura pudor. tam praecipiti materna furori


Hammonis, quando exuperat tua gloria cunctos

ammon quando exuperat tuus gloria cunctus


‘Dedecus hoc defende manu: cur perfida et urbi

dedecus hic defendo manus cur perfidus et urbs


bellandum est astu. leuior laus in duce dextrae.’

bellor sum astus leuis laus in dux dexter


accepit freta caeruleo propulsa tridente.

accipio fretus caeruleus propello tridens


Nuntius interea uectis non more carinis


tempora agit mutum uoluens inglorius aeuum


celatis superum monitis clausoque pauore,


alternusque animae mutato Castore Pollux.


extulerat sese portis pauidaque petebat


laetatur spectatque uirum insatiabilis ora


uexilla, ut meritum, et praedae libamina dantur.


largitor laticis, grauidae cui nectare uites

largitor latex gravida qui nectaris vito


dexteriore gena cum sedit letifer ictus,


conspexit, maduere genae, subitoque trementem


uritur undiuagus Python et corniger Hammon


dum laeuum petit incumbens uiolentius inguen,


stragem ac perfusos subeuntum sanguine postis,

strages atque perfundo subeuntum sanguis postis


auferri restantem animam. non arma nec aurum


lumina, et auratae seruabant colla catenae,


hunc fractum bello regem solioque reuulsum,


extimulat ducis) hortantes se quisque uicissim

extimulat dux horto sui quisque vicissim


agmina certantum pulsantque trementibus hastis.


et saxa et dumi rorantes caede nitebant.


torquentem cum tela Iouem permixtaque nimbis

torqueo cum telum iuppiter permisceo nimbus


turbato transiret equo, nec puluere fessum

turbo transeo equus neque puluis fatisco


Graia phalanx patrio densarat more cateruas

graius phalanx patrius densarat mos caterua


quanta Cyclopas noua fulmina uoce poposcit


effulgens niuea, et populi concurrere certant.

effulgeo niveus et populus concurro certo


terror erat. campos pariter uallesque refusas


haec Eryce e summo spectabat laeta Dione.


hinc angens utraque manu sua guttura Liuor


arrectae spes Sidonii, feruetque secundis


ac patrius flexis per tempora cornibus Hammon,

atque patrius flecto per tempus cornu ammon


et uillosa feris horrebant pectora saetis.


euentu satiat uirtus, tibi gloria soli


hic labor Ausoniam et dabit hic in uincula Thybrim.’

hic labor ausonia et do hic in uinculum thybris


ictibus innumeris lacerum scindentia corpus,


frondosi nigra tellurem roboris umbra.


deiectus spe stare ualet. dux Dardanus instat

deicio spes sto ualeo dux dardanus insto


spicula prima, puer, tumidi, Tyrrhene, Pelori

spiculum primus puer tumidus tyrrhenus pelorus


hic canet inlustri primus bella Itala uersu

hic cano illustris primus bellum itala uersus


umenti turmas operit delapsa ruina.


non queat Ausonius Tyrrhenaue permeet hasta.’

non queo ausonius tyrrhenus permeo hasta


Phoenicum et Carthago ruens, iniuria quantum


per nares cerebro sanies fluit, atraque manant

per naris cerebrum sanies fluo ater mano


pars Italos et nota uolunt, nec turba furentum

pars italus et nosco uolo neque turba furentum


praeterea gemino prodebat iuncta magistro


quis pugnae auspicium dedimus, caeduntur, et absens


mox uictas tendens Carthago ad sidera palmas


testes hi stragis, quos signum inlustre superbis

testis hic strages qui signum illustris superbus


non aequum ostentans confosso corpore Martem,


cum mergunt plenas tumefacta sub aequora classes,

cum mergo plenus tumefacio sub aequor classis


et thalamos claudit Nox atra deumque hominumque,


inuenere locum perfossis ossibus hastae.


nec cunctata diu uates ‘Mactare repostis


ore fremens imbelle pecus, patuloque redundat


per dumos notasque niues atque inuia pernix


Iunoni laudata redit magnamque superba


uertentis terga aspiciat? nec talia Paulo


at, cum pone ferox auersi in terga ueniret

at cum pono ferox auerto in tergum venio


tum praeceps ruit in medios solumque fatigat


profliganda acies, quam non perfregerit ensis,


cur Sarrana dicent Oenotri numina templo,

cur sarranus dico oenotrus numen templum


castelloque urbem circumuallare frequenti.


Scipiadae datur ire manum, quaeque arte dolisque


luce cadunt oculi, ac metuit dubitasse uideri.

lux cado oculus atque metuo dubito uideo


uis aderat noctis, uirgaque fugante tenebras


instaurat mensas dapibus repetitque uolentum


cum iuuenem saeuis, horrendum, concitus armis


(heu cur non idem mihi tum!) rogus. ora uidere


in primas Macetum turmas immania membra


tertius extremam tauro solabere palmam.


quod cernis latices, dignum cognoscere causam.


per longum sterili ad pastus iactata profundo,

per longus sterilis ad pasco jacto profundo


pertaesum, damnantque cibos: agit abdita Erinys.


dexteraque a curuis capulo non segnis aratris.

dexter ab curvus capulus non segnis arater


at gente in Scythica suffixa cadauera truncis

at gens in scythicus suffigo cadauer truncus


Romanum seuit puerili in pectore bellum.


at quondam Herculeam seruare superba pharetram.

at quondam herculeus seruo superbus pharetra


nam te longa manent nostri consortia mundi.

nam tu longus maneo noster consortium mundus


Sic tunc Pierius bellis durata uirorum


discinxit ratione dolos fraudesque resoluit.’


nunc picea iactat fumantem lampada flamma,


uertuntur iuuenis casu perculsa per agros


et stetit ante oculos frendens leo: deserit una

et sto ante oculus frendo leo desero unus


ingemuit Venus et rapidas derexit in amnem


ac iam constiterat sociosque in caespite fusos

atque iam consto socius in caespes fundo


Haec postquam Venus, adplaudit lasciuus et alto

hic postquam venus applaudo lascivus et altus


iamque dies rapti cursu nauoque labore,


est’ ait ‘hoc certare tuum, quis opima uolenti


haud frustra fuit. auulsa est nam protinus hosti

haud frustra sum avello sum nam protinus hostis


uenit in ora manu et perfractae cassidis aera

uenio in os manus et perfringo cassis aes


discat, me capto quantum tibi, Roma, supersit.

disco ego capio quantus tu roma supersum


seruitium perferre negem? Rhoeteius immo


i, demens, i, quo tendis; tibi perfida fasces

eo demens eo quo tendo tu perfidus fascis


excelsos tollit pelago circumflua muros.


miscebant auidi trucibus fera murmura linguis.


in quam se referat, patriam suaque inclita facta.

in quam sui refero patria suum inclutus facio


rorantis umore dapes, tum lacte fauisque


en, age (namque, oculis amota nube parumper,

en ago namque oculus amoveo nubes parumper


Herculis ex sese mutauit nomina terrae.


spirantem sacro traxerunt uertice odorem.


paulatim ripae resolutis aggere uinclis.


turris multiplici surgens ad sidera tecto


donec Nox atro circumdata corpus amictu


condiderat, tristi cum Dido aegerrima uultu


necnon qui potant Hypsamque Alabimque sonoros


uoluitur atque altos operit caligine montis.


Iamque aderat remeans uirgo, inter proelia postquam

iam adsum remeo uirgo inter proelio postquam


nomen, quis rerum ducibus permissa potestas,


Lethaeos potat latices, obliuia mentis.


terque leui ducta circum caput altus habena

ter leuis duco circum caput altus habena


posse uolunt; quatit hortantum praecordia terror

possum uolo quatio hortantum praecordia terror


Tunc Iuno, miserata uirum, pastoris in ora


et sortem casus. famulus florente iuuenta


uidit coniuncto miscens certamina campo


iam regni compos, noto sese ore ferebat.


portisque intrarant Poeni. sed enim arce corusca,


pectora Castalio frangebat carmine Teuthras.


qualis Maeonia passim Maeandrus in ora,


custos excubias maioraque nocte timebit.


quod nullos nostris ignis disperserit aruis,

qui nullus noster ignis dispersero arvum


sed Libyae clades et primi incendia belli

sed libya clades et primus incendium bellum


id Fortuna dedit, iunctam inter proelia mortem.


in longum ex sese donarunt nomina muris.


uti, Roma, tibi posthac ad proelia Paulo.


causa noui motus Poenis regique Philippo


nec feruet maiore fretum rapiturque tumultu

neque ferueo magnus fretus rapio tumultus


germanae thalamo obtruncat. cadit obuius acri

germana thalamus obtrunco cado obuius acer


disiecto spargit conlisa per ossa cerebro,


dissice, dum castae procedat imago Sibyllae.

dissice dum castus procedo imago sibylla


orabat paterere rati. mox turbida anhelum


damnata quot sunt dextra! pacata fuissent


‘Vestrum opus est uestrumque decus suffixa per urbem

vester opus sum vester decus suffigo per urbs


‘State, uiri; meus ille hostis; mihi gloria magnae,

stas uir meus ille hostis ego gloria magnus


Maeonium non ille uadum, non Lydia mallet


tum Virtus Quasnam iuuenem florentibus inquit,

tum virtus quisnam iuuenis floreo inquam


at tu, qui gelidas Ticini primus ad undas

at tu qui gelidus ticinus primus ad unda


hinc Mago, hinc saeuus pariter uidere Maharbal,

hinc magus hinc saevus pariter uideo maharbal


utque metum leti procul et leuiora pauore


Tergemini primam ante aciem fera proelia fratres

tergeo primus ante acies ferus proelio frater


truderet et rapidis daret asportare procellis.


scita patrum et leges et iura fidemque deosque


te surgente, puer, Latiae producere matres.’


ac modo segnitie Paulum increpitare, modo acris

atque modo segnitie paulis increpito modo acer


Inde aliae cladum facies. contermina taedis

indus alius clades facies conterminus taeda


Tum iacet in spatium sine corpore pigra uorago

tum iaceo in spatium sine corpus piger vorago


et uetitas molire uias. i, pacta resigna


tu Libya, tu te Ausonia cohibere memento.


subsidens campo summissos contrahit artus,


squalentem crinem et tristis lacerabat amictus.


haud dum partus erat, iam bello uicerat hostem.

haud dum pario sum iam bellum uinco hostis


pigram in planitiem stagnantis egerit undas


me quoque fors dulci quondam uir notus amore

ego quoque fors dulcis quondam uir notus amor


hic saxo perfracta gemit lacrimabilis ossa,

hic saxum perfringo gemo lacrimabilis os


tum noua caeruleum descendit classis in aequor.

tum nouus caeruleus descendo classis in aequor


haud leuior generis fama sacroque Timauo


adfluxere etiam et sedes posuere coactas


nec detractantem par ira accenderat hostem.


Mauortis geminus surgit per gramina campo.’

mauortis geminus surgo per gramen campus


uincla indignatur, metuitque Megaera catenas.


hunc longa multa orantem Carmelus et altos


auocat ignarum saeuo a certamine Poenum:


fer caelo auxilium et fessis da surgere rebus.’

fero caelum auxilium et fatisco do surgo res


mandit anhelantem pendens ceruice iuuencum.


fas hostem seruare mihi. multo optimus ille


et iacit aduersam properati turbinis hastam.


prostrauit super ac mentita morte tegebat.


effigie patris large fluxere Quirini.


monstrata augebat studio multaque uetustum


suspensum hic librans media inter nubila corpus

suspendo hic libro medius inter nubila corpus


a nobis melius discet bellare iuuentus.’


cernere fatidicam Phoebei pectoris umbram.


infelix obitus, permixto funere, turba:


uertice contorquens undas per saxa Metaurus,

uertex contorqueo unda per saxum metaurus


sibila; inaccensi flagrant altaribus ignes.


faucibus inuasit siccis leo, mandit hianti


Tantane, omnipotens, caligine mersa latere


tempora et austrifero nebulosam uertice frontem

tempus et austrifer nebulosus uertex frons


namque uadis rapitur praeceps, ceu proruta cautes

namque uadum rapio praeceps ceu proruo cautes


(femineum credas maribus concurrere uulgum)


iuxta Thraces equi pestisque Erymanthia et altos

iuxta thraces equus pestis erymanthius et alo


Ticini frater ripis iacet,’ ‘At meus alta


nequiquam didici casus praenoscere Marte.


uictor, nil trepidans retro iactare bipennem

uictor nihil trepido retro iactaris bipennis


donarunt praui suffragia tristia campi!’


ancora cur Fabius, quem post tot Roma procellas

ancora cur fabius qui post tot roma procella


nunc ipsam belli nobiscum inuade parentem.


turbasti maria ac terras iuuenemque ferocem


agmine prosternunt lucos: sonat icta bipenni

agmen prosterno lucus sono iacio bipennis


Sidonios Drepane atque undae clamosus Helorus

sidonii drepanis atque unda clamosus helorus


‘Si Libyae decus, haud ulli superabilis armis,

si libya decus haud ullus superabilis arma


namque, ubi prosiluit castris, ceu turbidus amnis,

namque ubi prosilio castrum ceu turbidus amnis


Sic Venus. et tumidi considunt gurgite fluctus.

sic venus et tumidus consido gurges fluctus


ac super his: ‘Nimium iuuenis nimiumque superbi

atque super hic nimium iuuenis nimius superbus


quam uisa Hannibalis campis fugientis imago.


deiecit Galam. sacris Carthaginis illum


mutatur iam forma locis. hic sanguine multo


‘En, qui res Libycas inceptaque tanta retardet,

en qui res libycus incipio tantus retardo


prosequiturque oculis puer adueneratus euntis.


nec requies aeui nota, exanguesque merendo

neque requies aeuum nosco exsanguis mereo


accitum donat ductor, miseratus et aeuum


membra ducis stratosque artus certamine magno

membrum dux sterno artus certamen magnus


at contra ardenti radiabat Scipio cocco,


nam praeuectus equo moderantem cuspide Lucas


argutos inter uolucrum certamine cantus


gramina summa manu liquidisque emergit ab undis,

gramen summus manus liquidus emergo ab unda


nudassent auidae terrasque fretumque rapinae.


o socii, decora et sacras in sanguine dextras,

o socius decus et sacer in sanguis dexter


morte mea eripiam.’ lacrimae tunc ore profusae,

mors meus eripio lacrima tunc os profundo


sed lacrimae atque ira mixtus dolor impulit omnis

sed lacrima atque ira misceo dolor impello omnis


pugnantum ducibus saeuaeque in Marte secures,


magnanima inuidia uirtus caret.’ alta sepulcri

magnanimus inuidia uirtus careo altus sepulcrum


haud ultra licuit dextram, nec tanta relictum est

haud ultra licet dexter neque tantus relinquo sum


Theronis, fusam late per lactea colla


consulis adnuerunt dictis, faustumque precati


Roma tuos numerat lacrimandos matribus annos.


subsidium optaram supremaque bella ciebam.


euoluens non tarda Marus (uetus ille parentis

evolvo non tardus marus uetus ille parens


Laomedonteae sacrandam moenibus urbis:


perstrepit et tellus et Amazonius Thermodon.

perstrepo et tellus et amazonius thermodon


haud isti, quem nunc penes est sollertia belli,

haud iste qui nunc penis sum sollertia bellum


conuenere manus. feriant nunc foedera mecum


uobis terga dedi. uidi, cum ad bella uocarem,

tu tergum do uideo cum ad bellum uocaris


Romulea dubitaret equos, qui tempore eodem


Flaminius, facilisque uiro tum gloria belli,


telorumque grauis ictus sedare medendo.


reliquias? tum me scindat uagus Afer aratro

reliquiae tum ego scindo vagus afor arater


seruitia atque hiemes aestusque fugamque fretumque

seruitium atque hiemo aestus fuga fretus


nare sagax e calle feras, perterrita late

naris sagax e calleo ferus perterreo latus


conantem tristis caeli cum murmure uasto


sed non inuictum ponebat pectore robur


ut longa imperia atque armatos proroget annos

ut longus imperium atque armatus prorogo annus


Accensae exultant mentes, haustusque medullis


labitur, et gelidos mortis color occupat artus.

labor et gelidus mors color occupo artus


necnon Brundisium, quo desinit Itala tellus.

necnon brundisium quo desino itala tellus


ense metit rapido plenamque (heu barbara uirtus!)

ensis metior rapidus plenus heu barbarum uirtus


inuadunt Nomades iaculis nimboque feruntur


et Tyrrhena uada et Phaethontis uiderat amnem

et tyrrhenus uadum et phaethon uideo amnis


ocius arma rapi et spectatum Marte sub omni

ocior arma rapio et spectas mars sub omnis


libertas, petat ille meas mensasque dapesque


infelix animae, sic, sic uiuasque tuoque


quique Anienis habent ripas gelidoque rigantur


iam fas Dardanio me non seruire colono?

iam fas dardanius ego non seruio colonus


Eurydamas, clari deductum stirpe parentis,


Nec segnis tanta in semet ueniente procella

neque segnis tantus in sui venio procella


ast Ithacus uero ficta pro morte loquacem


mixtus Athos Tauro Rhodopeque adiuncta Mimanti

misceo athos taurus rhodope adjungo mimas


fulmineam armabat, celebratum missile, dextram.


Vos quoque desertis in castra mapalibus itis,


substitit ante oculos et terrae infixa cohaesit.

substo ante oculus et terra infigo cohaereo


perculerat saxo. miser implorabat amicum


plus Varrone noces. cape, quaeso, hunc, unica rerum

multus varro noceo capio quaeso hic unicus res


spectandis urbis tectis templisque serenos


iam Phryx condebat Lauinia Pergama uictor

iam phryges condo lavinium pergama uictor


Nereidum chorus et sueto certamine nandi


uiperea sanie, turmisque minantibus ultro


Parnasusque biceps Phoeboque loquentia saxa.


pars comitum biiugo curru, pars cetera dorso

pars comes bijugus currus pars ceterus dorsum


axe super medio, Libyes a parte, coruscae

axis super medium libya ab pars coruscus


texitur erecti stantisque ex ordine ferri


quaeque procul cauit non aequos Ruspina fluctus,

quisque procul caveo non aequus ruspina fluctus


tempestas oritur, mixtam stridore procellam


Hos ut depositis portum contingere uelis


fortunam et famae turbando obstare sinistrae.


‘Per si quid superest uitae, per iura parentis

per si quis supersum uita per ius parens


Verum ubi cunctari taedet dispersa uirorum


Atlas subducto tracturus uertice caelum.


hinc pariter rupes, lacus hinc, hinc arma simulque

hinc pariter rupes lacus hinc hinc arma simul


dat mentem Iuno ac laudum spe corda fatigat.


lumina praetendens. utque ora agnouit et aegrum


quis cedat toga et armiferi gens sacra Quirini.

quis cedo toga et armifer gens sacer quirinus


in fraudem ducebat iter, geminumque receptis


clarum spectato dederat certamine nomen.


corpora agunt. auget pueris labor ipse decorem.


uirtutisque ergo dedit et, sordentia fumo


urna reducebat miserandos annua casus


surgeret, aligeras ferret seu puluere plantas


ut rere, in pugnas Fabius quotcumque sub illis

ut reor in pugna fabius quotcumque sub ille


iamque agiles, Tyrrhena sonant qua caerula, puppes

iam agilis tyrrhenus sono qui caerulus puppis


lancea nudatos exercet torta lacertos.


Barcaei petiit iuuenis, quatit inde soporas

barcaeus peto iuuenis quatio inde soporo


nunc geminum Hannibalem, nunc iactant bina coire

nunc geminus hannibal nunc iacto bini coeo


Varro uiros! tu (pro superi!) tu protinus arma,

varro uir tu pro superi tu protinus arma


pectora et haud ullis umquam tremefacta periclis,

pectus et haud ullus umquam tremefacio periculum


quot tibi sint Libyaeque satis: certauerit unus


†uenturam† crebra diem, modo patria uirtus


hic fuit extremus caedum labor. addere bello

hic sum extremus caedes labor addo bellum


effigiem, palmis languentibus aequat harenas.


uersabant penitus dirum suspiria murmur.


Autololes numerosa cohors. ipse agmine magno

autololes numerosus cohors ipse agmen magnus


taxus Cocyti rigua frondosior unda.


ingenio portus urbs inuia fecerit umbram,


haec superat currus. longo reuirescet in aeuo

hic supero currus longus reviresco in aevum


namque haud parua deus promissis spondet apertis,

namque haud paruus deus promitto spondeo apertus


Poenorum turmas, equitemque per ardua uectum


Dardanias: tanta accumulat praeconia leto

dardania tantus accumulo praeconium letum


muralis saxi, tum toto corpore uulnus.


inde pedem referens, labentia membra propinquo

inde pedis refero labor membrum propinquo


destituat tumidos subducto flamine uentus,


ac parua erumpunt rubicunda cornua fronte.

atque paruus erumpo rubicundus cornu frons


a Belo numerabat auos. namque orba marito


Tum supplex Iuno: ‘Neque ego, haec mutare laborans

tum supplex juno neque ego hic muto laboro


uel nudus telis poterat Larus. hic fera gentis

uel nudus telum possum larus hic ferus gens


perstrinxit corpus nec multo tincta cruore,

perstringo corpus neque multus tingo cruor


non glaciem Arctoam, non experiere furentis


quales Threiciae Rhodopen Pangaeaque lustrant

qualis threicius rhodope pangaeus lustro


cursu signa tulit, cui peruia Bactra Dahaeque,

cursus signum fero qui pervius bactra dahae


inde Phalanteo leuitas animosa Tarento

inde phalanteus levitas animosus tarentus


Nec Poeni positis trans amnem in gramine castris

neque poenus pono trans amnis in gramen castrum


igneus efflatur sitientum spiritus ora.


ast hic Lucrino mansisse uocabula quondam


occiderat, laudemque Libys rapiebat humandi.


tum prensans passim, cuicumque est nomen in armis:

tum prehenso passim quicumque sum nomen in arma


quin etiam ingenio fluxi, sed prima feroces,

quin etiam ingenium fluo sed primus ferox


ignauos cadet ante pedes fortissima ceruix?


nunc norunt iacula, et ueteris tribuere magistros

nunc nosco jaculus et uetus tribuo magister


oraque uibranti stridebant sibila lingua.


propellit multumque gemens mouet aequore classem.

propello multus gemo moueo aequor classis


haud parce miratus ecum, quinam ille sinistrae

haud parco miror ecum quisnam ille sinister


nomen Romanis factum mox nobile damnis.


crudum Marte uiri nomen. quot demere noster


pressit laeta torum et soceros reuocauit ab armis.

premo laetus torus et socer reuoco ab arma


aut illi laeuos sinuant in cornua gyros.


tot caesis ducibus patriae donauerat iram.


segnem atque obscenam passim strauisset in aluum?

segnis atque obscenus passim sterno in alvus


et rapto cineres ter circum corpore lustrat.


imperat et tacitas in pectora mittere flammas.


At postremus Atlas, Durius postremus in orbem

at posterus atlas durius posterus in orbis


stante cruore soli et tumulata cadauera caede

sto cruor solus et tumulo cadauer caedes


defuerant animi. patet urbs confessa furorem


namque per insidias, infandum, et ab hospite caesus,

namque per insidiae infer et ab hospes caedo


Ausoniae populis, oratorumque minaci


iam tum erat ante oculos) Non si Carthaginis inquit

iam tum sum ante oculus non si carthago inquam


et Maeror pastus fletu et sine sanguine Pallor

et maeror pasco fleo et sine sanguis pallor


tractando et frenis ora exagitata fouebat.


ipse e Tarpeio sublimis uertice cuncta,


consulis ante oculos uita spoliasse Libonem.


Sarrastis etiam populos totasque uideres


exibat, tabulata decem cui crescere Graius


quos ut seponi stetit et secernere ab armis,


undique conueniunt, pariterque opponere cunctos


intenditque arcum et pugnas meditatur Apollo.


si dexter Poenis deus et Fortuna fuisset,


haud ultra faciles, quos ira metusque coquebat,


nominis Ausonii taedetque in tempore tali


Oceani gentes ductori dona ferebant,


Callaicas Cyrni uires, nec ut ante salire

gallaecus cyrnos uis neque ut ante salio


fulgent sanguinei, geminum uibrare cometem


Paulus et epoto fundebat sanguine uerba:


soluere ad effatus, signum pugnamque petebant.


nubiferos montes et saxa minantia caelo


nescius heu, quanto superi maiora mouerent,


sanguineos fudit cum Iuppiter aethere rores

sanguineus fundo cum iuppiter aether roro


haud aliter scindunt resonanti fragmine montem.


Haemonio Borea pennaque citatior ibat


Nec tamen aduersis ruerat tota Itala uirtus.

neque tamen aduerto ruo totus itala uirtus


Has lauri residens iuuenis uiridante sub umbra

hic laurus resideo iuuenis virido sub umbra


sin secus, Ausoniam tecum trahis. ire tumentem


aeternas multo cum sanguine uidimus umbras.


iungebatque preces atque addere uerba parabat.


ingentisque minas mutata morte peregit.


haud secus ac si fausta forent et prospera pugnae

haud secus atque si faustus sum et prosper pugna


Laomedonteae noscis telluris alumnos?


iam Fabius, tacito procedens agmine et arte


dextra fusa tua! clipeis galeisque uirorum,


parmam, sed grato fraudata est sanguine cuspis.

parma sed gratus fraudo sum sanguis cuspis


bis conatus erat turbando abrumpere uocem)


haud tibi Neritia cernes cum prole laborem.


portendunt? num migrantur Rhoeteia regna


digna paras: non Garganus nec Daunia tellus

dignus paro non garganus neque daunus tellus


cautibus obiectis reiectat caerula uates.


at non idem animus Rutulo: speculatur et omni

at non idem animus rutulus speculor et omnis


felix heu nemorum et uitae laudandus opacae,


inde honor ac sacrae custodia Marte sub omni

inde honor atque sacer custodia mars sub omnis


sic adeo increpitat studia incautumque fauorem:

sic adeo increpito studium incautus fauor


heu gremio in patriae Stygias raptatur ad aras.

heu gremium in patria stygius rapto ad ara


qui siluas ac saxa trahens per deuia praeceps

qui silua atque saxum traho per deuius praeceps


nec prius aut epulas aut munera grata Lyaei

neque prior aut epulae aut munus gratus lyaeus


personat insomnis lacrimosae Ianitor aulae.

persono insomnis lacrimosus janitor aula


consul et, insani quamquam contraria uenti

consul et insanio quamquam contrarius uentus


Ledaeos referam fratres uestrumque Quirinum?


portarent fluctus, subito emicuere per undas


pulsantis iubeo scopulos. quamquam altera detur


uictor agit curruque uolat per ouantia castra.


hic studio furit acris equi, furit ille magistri.

hic studium furio acer equus furio ille magister


turritas moles ac propugnacula dorso

turritus moles atque propugnaculum dorsum


nec par poena tamen sceleri: sacraria Vestae

neque par poena tamen scelus sacrarium vesta


at patres, quamquam exterrent immania coepta

at pater quamquam exterreo immanis coepio


nec procul Aeneadum uacuo iam litore classis

neque procul aeneadum uacuus iam litus classis


dura sorte rapit, miserandum et triste, biremis.

durus sors rapio misero et tristis biremis


ausus se penna atque homini monstrare uolatus.

audeo sui penna atque homo monstraris volo


‘Di longae noctis, quorum iam numina nobis


flagrantem luxu et miscentem turpia diris


quasque Paraetonio glomerarit litore turmas


fas putat aut clausas pulsari cuspide portas.

fas puto aut claudo pulsaris cuspis porta


germanus ducis atque effulgens Laelius ostro

germanus dux atque effulgeo laelius ostrum


tum sese Isthmiacis aequassent oppida tectis.


lancea deturbat Morinum et iam iamque cadentem.


limina caelicolam tecti. cepere uolentem


adflictumque premens, tergo qua balteus imo


o metuenda manus. sic, quo properatis, eundum.’


uiticolae nomen peruulgatura Falerni


seruari, subitisque bonis mens aegra natabat:


Audax, ceu plano gradiens uictricia campo

audax ceu planus gradior uictricia campus


non diros templi ritus aspersaque tabo


‘O patria, o Fidei domus inclita, quo tua nunc sunt

o patria o fides domus inclutus quo tuus nunc sum


Hispellum et duro monti per saxa recumbens

hispellum et durus mons per saxum recumbo


nata tuae tristi damnatur sorte catenae.


et populo consul totas edissere Cannas.


implere, et pugnam fugientum more petebant.


ad manis imos atque atrae stagna paludis


agmine carpuntur uolucri. fert concitus inde


callebat, nulla belli non parte timendus.


excelsumque caput penna nutante leuabat


tot delubra deum totque intra moenia portus,

tot delubrum deus tot intra moenia portus


huic fesso, quos dura fuga et nox suaserat atra,

hic fatisco qui durus fuga et nox suadeo ater


degenerat, nostrique piget? mihi Belus auorum


mons circum, et grauior sonuit per litora fluctus.

mons circum et gravis sono per litus fluctus


it totis inimica lues cum turbine castris,


dixisti populos magna dicione Sabinos.


implicuit terrae telumque in caede reliquit.


iam parta insigni. nostros Fortuna labores


tum magico uolitant cantu per inania manes

tum magicus uolito cantus per inanis manes


et trepidat cassa sonipes exterritus umbra.

et trepido cassus sonipes exterreo umbra


laetus circumfert oculos et singula discit:

laetus circumfero oculus et singulus disco


solamen culpae, dubia ut mihi signa dedisses


excutere in uentos resoluto pollice ferrum.

excutio in uentus resolvo polliceo ferrum


it fera candenti torrente bitumine corpus


inter caeruleas uisa est residere sorores


si quando caneret, laetos per prata, per arua

si quando caneo laetus per pratum per aruum


per uos culta diu Rutulae primordia gentis


frangere ecum et famam letalis amare lacerti


fallacis totiens reuoluto stamine telae


spectandum caput: id gestent ante agmina Poenum


Has astu adgressus quo uerteret acrius aegras

hic astus aggredior quo verto acer aeger


Vettonum eductum genetrix effuderat Harpe.


primus bella truci suadebat Regulus ore,


iam Mago exutus castris agitante pauore


imperitans uiolenter equo, postquam auribus hostis

imperito violens equus postquam auris hostis


improba miscebat securus proelia fati,


ad portam magnaeque optat discrimina famae.


inuadunt ultro et poenas pro morte futura,


bisque dei summas uibrauit turbine cristas.


prodigia aut sacras metue inter tempora flammas.

prodigium aut sacer metuo inter tempus flamma


amplius attulerint decoris, quam Romula uirtus


solamen cauisse meis. nunc ultima, nate,


ille uirum coetu tum forte remotus ab omni

ille uir coitus tum fors removeo ab omnis


bellatorem alacer per pectora transigit ensem.

bellator alacer per pectus transigo ensis


‘Aetolos late consterni milite campos


in puppim uersis palmisque oculisque profatur:


Hic subitus scisso densa inter nubila caelo

hic subeo scissus densus inter nubila caelum


parebant nullaque leuis Gaetulus habena.


Martigena uulgo suetique laboris imago.


haud secus improuisa lues, gelidusque sub ossa


imperfecta super. contexere herbida lapsos

imperfectus super contego herbidus labor


sic uulgus, traduntque metus, nec poscitur auctor.

sic uulgus trado metus neque posco auctor


Vix uni mens digna uiro, nouisse minores


uenit ab amne trahens nomen Gela, uenit Halaesa

uenio ab amnis traho nomen gelo uenio halaesa


torpebunt dextrae? parce, oro, et desine uelle,


armorum exuto et parma celatus Hibera


dimisit tandemque suis in caede pepercit.


cetera femineus peragit labor: addere sulco

ceterus femineus perago labor addo sulco


in Capitolina tumulum mihi uindicet arce.


in nemore aut agitet Gargano terga ferarum,

in nemus aut agito garganus tergum ferus


nostra cremauerunt in morte haerentibus armis.


ancipiti motu iaciebant lumina flammas.


terrarum pelagique pati caelique labores.


accipio intueorque libens! quamque ora recordor

accipio intueor libet quisque os recordor


gaudebit, nullosque uomet pia terra cruores.


ter centum exiluere duces. quocumque liberet

ter centum exiluere dux quicumque libero


hinc Capys, adsiliunt paribusque Albanus in armis.

hinc capys adsiliunt par albanus in arma


mox Ligurum pubes Siculo ductore nouauit


iam bella et lituos ac flammis urere gentem

iam bellum et lituus atque flamma uro gens


aut aequare gradus Cyrnum post terga relinquit.

aut aequaris gradus cyrnos post tergum relinquo


illud te gemini per mutua pignora amoris


bis senos soles, totidem per uulnera saeuas

bis seni soleo totidem per uulnus saeuus


abnueret sortem an superum pareret honori.


ergo electa manus gressu fert dicta citato.

ergo eligo manus gradior fero dictum cito


accepere tuba spatium, exiluere per auras


nec iaculo aut longe certatur harundine fusa:

neque jaculus aut longus certo harundo fundo


sed uicere uirum coeuntibus undique telis


in mensam Fabio sacrum libauit honorem.


hanc ipsam pugnae rector formarat ad artem,


inuadit frendens: ‘Tune, ignauissime, sacri


quos intrare dabit numquam regnator Olympi.’


impia ceu sacros in finis arma per orbem,

impius ceu sacer in finis arma per orbis


testor te, solus clausi nec deinde morabor.

testo tu solus claudo neque deinde moror


et stetit adductis super ora trementia frenis,


Romuleo Poenum ut uidit succedere uallo,


Necnon totus adest Vesper populique reposti.

necnon totus adsum vesper populus repono


increpuere simul feralia classica signum,


seu laeui traxere dei, seu feruida corda


Troiugenas iunxit sociata prole Latinis.


funditur audendi prauus facilisque periclis,


et iam corporibus cumulatus creuerat agger,


ac super haec diuum genitor terrasque fretumque

atque super hic diuus genitor terra fretus


Dic, ait ‘hic quinam, uirgo? nam luce refulget

dico aio hic quisnam uirgo nam lux refulgeo


cumque alio tibi Flaminio sunt bella gerenda.


donec laeta uirum soluit conuiuia somnus.


conatus, nunc ille premit certatque subire


di, procul o, merita est numquam si talia plecti

deus procul o mereo sum numquam si talis plecto


has uisa in somnis germanae effundere uoces:


iam Martem regere atque astus adiungere ferro

iam mars rego atque astus adiungo ferrum


arma uolunt temptantque aegros ad proelia nisus.


tum patriae tremuere manus, laxataque luctu


egit ouans. tunc Arcadius, sic fama, locabat


sedes, ecce, uacat, belli uiduata procella:


cum subito abruptis fugiens altaria taurus


id monstrare deos atque hoc portendere signis.

is monstraris deus atque hic portendo signum


salue, inuicte parens, non concessure Quirino

salueo invictus parens non concedo quirinus


tum, qua durati concreto frigore collis


et resonae siluis ulularunt flebile ripae.


mortiferum inde manu properantem uellere ferrum

mortiferus inde manus propero vello ferrum


perrumpunt Itali, qua caedes prima reclusit


nostris pugnauit monitis furor. amplius acta


Hannibalis prolem discors antiquitus Hannon.


sed tu, bellorum genitor, miserere nefasque


in Libyam propero tramisit caerula uelo.

in libya propero transmitto caerulus velo


implerit dictum proprio de nomine campum.


hic medius iuuenum Massylae gentis in agmen

hic medius iuuenis massylus gens in agmen


it comes Ausonia atque in terras transit Hiberas:

eo comes ausonius atque in terra transeo hiberus


Tantarum causas irarum odiumque perenni


qua portus muris pacatas adplicat undas,


Ecce inter medios caedum Tiburna furores


fuscatis tristis radiis, ille, haereat anne


tum manis uocat excitos laudesque uirorum


Clusina uenere domo. si Porsena fando


conicit et lateri telum exitiabile figit.


pugnat inops chalybis seseque in proelia rursus

pugno inops chalybis sesequor in proelio rursus


perfunctus Latiae subito stimularat agrestis


iactare accensis stimulaui cornibus ignes.


tum grandaeua manus puero male credita bella

tum grandaevus manus puer malus credo bellum


‘Quae tandem et quam lenta tenet patientia mentem,

qui tandem et quam lentus teneo patientia mens


in Libyam Ausonii portatur pompa triumphi.


‘Non leuiora dabis nostris inscribere tectis


spirantis proferret equos, impellit in agmen


heu temere abducto liquisti robore castra,


erexere gradum, crescit labor. ardua supra


iamque aut nocturno penetrat Capitolia uisu

iam aut nocturnus penetro capitolium uideo


castra quatit clamor permixtis dissona linguis.

castrum quatio clamor permisceo dissonus lingua


obtruncat Samium bellacis dextra Caleni,


deseris ac septem denudas proditor arces.


ecce simul iugulum perfoderat ense Lycormas.

ecce simul iugulum perfodio ensis lycormas


effundit rupto persultans agmina uallo


†parturit et tremulis metuendum exsibilat antris,

parturio et tremulis metuo exsibilo antrum


fulgentis galeae conspexit et arma cruento


aetatis mentisque pares; at non dabat ultra


proxima, quos uenti saeuaeque hausere procellae,

propior qui uentus saevus haurio procella


foederis hoc iuueni iurata in bella ruenti


et uereor, ne, quae tanta creat indole tellus

et uereor ne qui tantus creo indoles tellus


at contra non dicta Libys, sed feruidus hastam

at contra non dictum libys sed feruidus hasta


haec ait et stricto sequitur mucrone uolantem,


dux rectorque Nubae populi, iam fusus eidem


quo conseruari Latium uictore puderet.


subsident Alpes, subsidet mole niuali


damnatoque deum quondam per carmina campo


Aeneadis dederat Fabius. Romana parentem


‘I, decus Ausoniae, quo fas est ire superbas

eo decus ausonia quo fas sum eo superbus


egredimur? state, o miseri, quis gloria summa

egredior stas o miser quis gloria summus


Bruttius ingenti miserandae caedis aceruo,


sed subitae muris flammae totoque fluebant


inuictus palmamque ex omni ferre labore.


tum tibi defuncto tumulum Sidonius hostis


aut si uelle nefas superos fixumque sedetque,


Amphitryoniades armenti uictor Hiberi.


traxisti ad Stygias Oenotria tecta tenebras.

traho ad stygius oenotrius tectum tenebrae


ut placet, et cineres Troiae Carthagine regnent.

ut placeo et cinis troius carthago regno


fulmina, sublimi uallatam uertice montis


exigit e stratis corpus uultuque sereno


ac simili curuata sinu diuersa ruebat


non umquam spem ponit amor: iam tecta domumque

non umquam spes pono amor iam tectum domus


nebride et arcano Maenas nocturna Lyaeo.

nebris et arcanus maena nocturnus lyaeus


bellum se gestare sinu pacemque profatus,


bellatrix gens bacifero nutrita Sabino.


et princeps Tyrio uestem praetexuit ostro.

et princeps tyrius uestis praetexo ostrum


uincendoque senex patriam post trina labantem


saepe Saguntinis somnos exterritus umbris


stant uincti, seroque piget sub iudice culpae:


dum feruet cruor et perfusae caede cohortes,

dum ferueo cruor et perfundo caedes cohors


dona Ioui portet feretro suspensa cruento.

donum iuppiter porto feretrum suspendo cruento


quaenam autem mentis uel quae discordia fati

quisnam autem mens uel qui discordia fatum


condensique ruunt: tot bellis inuia tecta


molire. angustae prohibent nunc talia coepta

molio angustus prohibeo nunc talis coepio


ecce ruunt uariae species et quicquid ab imo

ecce ruo varia species et quisquis ab imus


Assyrio maribus uestis medioque dierum


suspendunt cuncti frenis sublime reductos


haerent deuincti gressus, resolutaque ripa


ac tellure premens, aget aegrum nocte dieque


non Fabio, non, quis eadem est sententia cordi,

non fabius non quis idem sum sententia chordus


iamque Hyperionia lux septima lampade surgens

iam hyperionius lux septimus lampas surgo


ductor Agenoreus ‘Quando hanc quantoque cruore

ducto agenoreus quando hic quantus cruor


Talia monstrabat genitor propiusque monebat,


et grauia ancipitis deposcit munera Martis.


fluxerunt rigidis arma infelicia palmis.


nunc sese increpitat: ‘Dic o, cui Lydia caede

nunc sui increpito dico o qui lydion caedes


sed dabo, qui uestrum saeuo nunc Marte fatigat

sed do qui uester saevus nunc mars fatigo


cornipedis moderanda cito per deuia passu

cornipedis modero cito per deuius passus


mos umbris’ inquit ‘consueta piacula nigras

mos umbra inquam consuesco piaculum niger


pomifera arua creant Anienicolae Catilli,


cui patrius Nasamon aeternumque arida Barce,

qui patrius nasamon aeternus aridus barce


cui similem numquam ductorem in bella creauit,

qui similis numquam ductor in bellum creo


ducebat simul excitis, Soraeque iuuentus


armarat ternaque caput ceruice gerebat.


respexisse libet: tanta formidine plana


miserat: exceptum Troiana ab origine equorum


huic laxos arcus olim Gangetica pubes


grandaeuos rapuere senes, tum crine soluto


tum celso e curru Mauors ‘Carthaginis arces


aeriae rupes scopulorum mole reuulsa


et laetus, repetens gentis primordia, ductor


transegit iuuenem ac perfossis incita membris

transigo iuuenis atque perfodio incito membrum


murisque aspirare ueto.’ quater inde coruscum

murus aspiraris veto quater inde coruscus


Scipio demonstrat, uanique absistere coepti


saxa manent, nos Alcidae mirante nouerca


at nos, Sidoniis famulatum matribus actas,


tu laeuos propior collis accede, Choaspe,

tu laevus propior collis accedo choaspes


nauali claudens umentem indagine campum:


at, uiso laetus rectore ante ora Latino


cum subitum liquida non ullis nubibus aethra

cum subeo liquidus non ullus nubis aethra


liuentis caeno per squalida turbidus arua

liveo caenum per squalidus turbidus aruum


quos reditus testes iurata mente uocaui,


congeminans trepida terrorem sparsit in aula.


cui tantum patuit rerum, quanto ipse negarit


uerum ubi Tyrrheni peruentum ad fluminis undas

uerus ubi tyrrhenus peruenio ad flumen unda


cum Furiae expeterent poenas, fortasse paterno

cum furius expeto poena fortasse paternus


astus miscebant Tyrios leuitate Sicana.


in medios, Tyriumque ducem inter prima frementem


increpitansque super ductor: ‘Quis tertius urbi


‘Di patrii, quorum auspiciis stat Dardana Roma,

deus patrius qui auspicium sto dardanus roma


ter correpta dei crines nudauit harundo.


quod te per nostri Martis precor aemula facta,

qui tu per noster mars precor aemulo facio


descendisse ducem. diros canit improba motus


Dictynnam et saltus et anhelum impellere planta

dictynna et saltus et anhelus impello planto


externas arces quatit aut Tirynthia tecta?

externus arx quatio aut tirynthius tectum


consulis: exanimem sonipes ad signa reuexit.

consul exanimis sonipes ad signum reveho


illi dira fremunt, perfractaque in ore cruento

ille dirus fremo perfringo in os cruento


Hostus erat, cuius fretus fulgente iuuenta


cui ductor: ‘Patriam moriens comitare cadentem.


expertis medicare modis gratumque teporem


namque inhonoratam Fibrenus perdere mortem


sese Panchates et praemia prima petebat


in caput hoc compage ruat terraeque dehiscant,


impositum, donec Latio decederet hostis.


abscondit late propulsis puppibus aequor,


Austro nimborum feruet globus. intonat ipse,


Ite, gregem metite imbellem ac succidite ferro:

eo grex metior imbellis atque succido ferrum


saxa Cephallenum et scopulosis Neriton aruis.

saxum cephallenum et scopulosus neritos arvum


credere erat stabulis armenta effundere uoces,


adfecit leto, taedaeque ad funera uersae.


tum tristi nemore atque umbris nigrantibus horrens

tum tristis nemus atque umbra nigro horreo


pars trepidi celso inter tela cacumine pendent.

pars trepidus celsus inter telum cacumen pendeo


et clipeo campum inuoluens, Aetnaea Cyclopum

et clipeus campus inuoluo aetnaeus clycops


membra super nati moribundos explicat artus.

membrum super nascor moribundus explico artus


‘Nate dea, solus regni lucisque fuisti


raucum saxa sonant, undaeque ad bella parentis


tum denso fauces praeclusus puluere miles

tum densus fauces praecludo puluis miles


iamque Veliternum media transegerat aluo,


nouerat atque una pelagi lunaeque labores,


exuperant montisque Atlas et flumina Nilus,


‘Post Paulum, post Flaminium componimur, eheu,


Tarpeia nec in arce sedet, si iura querelis

tarpeius neque in arx sedeo si ius querela


uenturum decus, et Capuae pereuntis imago


mens abiit, puduitque fugae. tum uisa cremari


ora Cleonaei patulo caelantur hiatu.


quis positum agminibus caput imperiumque Nealces.


sub tanta cunctis ui telorumque uirumque


auulsum Tyriis huc me duxere uolentem.


quid qui reclusa nudos Garamantes harena

quis qui recludo nudus garamantes harena


deteriore cauis uenientes montibus Vmbri.


deformem aspexit, fusis ululatibus aegra


Itis, ait ‘ciues, uiolanda ad iura parentum


miserat et quassam refouebat Agenoris urbem.


qua sparsit ferrum, latus rubet aequore limes.

qui spargo ferrum latus rubeo aequor limo


haec ausos Celtas inrumpere moenia Romae


defessus subiit uarioque lacessere motu


forsan sacrasset Zephyro, quas uouerat, aras.


antistet, coniunx, superis tua, disice telo

antistet coniunx superi tuus disicio telum


huic sperare sat est fieri se posse priorem.

hic spero satis sum fio sui possum prior


caerula nigranti findit spumantia sulco.


nulli per Fabium e uobis cecidisse licebit.


suadendi modus hic, quodque est de parte diei

suadeo modus hic quisque sum de pars dies


umbraque ter frustra per inane petita fefellit.


armorum sonitus flatusque imitantur equorum.


ecce trahens secum canentem puluere turmam


effultus tergo et mulcebat tristia somno.

effultus tergum et mulceo tristis somnus


scitatur, pestis terrasque urgentia membra


intramus tamen et Nymphas numenque precamur


aurifero perfusa Tago. uillosa leonis


quae redit in pugnas fugientis harundine Parthi,

qui redeo in pugna fugio harundo parthus


Aetolos campos? ubi, cum Tyrrhena natarent


si staret campo) nemoris, lateque tenebat


Troius in miseram rector susceperat Annam.


ingenti traxit curuata uolumina gyro.


At Mago, ut uertisse globos primumque laborem,


ars fuit ac penna monstrare futura magistra):

ars sum atque penna monstraris sum magistro


luxus et insanis nutrita ignauia lustris


At trepida et subito ceu stans in funere coniunx,

at trepido et subeo ceu sto in funus coniunx


Hesperon infestat sua per uestigia pressum.

hesperus infesto suus per uestigium premo


hostem praecipiti et uisurum haerentia porta


horrendum uisu robur celsisque niuosae


auriga indocilis totas effudit habenas


tum delapsus equo galeam atque insignia magni

tum delabor equus galea atque insigne magnus


et duris facilem per inhospita ducere uitam

et durus facilis per inhospitus duco uita


Punica Romuleos quatient mox spicula muros,

punicus romuleus quatio mox spiculum murus


ora uirum et longum medicata reponit in aeuum.

os uir et longus medicor repono in aeuum


lustrat et exutis Mancini cingitur armis.


inuoluit terras. quatitur Saturnia sedes


artificum manibus. non usquam clarior illo


discursu mixtoque simul calefacta per ora


non grauiore mouent uenti certamina mole


per uacuum late cantu resonante profundum,

per uacuus latus cantus resono profundum


eliciunt spondentque nouis medicamina curis,


unca nare iacent, saniesque immixta cruore


Barcaeo suadebat honor pretiumque pericli.


incolimus, terrae minitantem auerte procellam,


agmine progrediens Ephyraea ad moenia uertit.

agmen progredior ephyraeus ad moenia uerto


inque oculos inque ora rotat. cadit immemor aeui


hic Marius: nec multa dies iam restat ituro

hic marius neque multus dies iam resto eo


congestis opibus donisque refersit opimis,


Flaminium cecidisse sua. nec pugna perempto


incessunt sudibus librataque pondera plumbi


hasta comes dictis murali turbine pectus


uociferans subit et conuertit proelia dextra:

uociferor subeo et conuerto proelio dextera


appellant, seras fesso nunc pandere portas


ac totus multo spumabat remige pontus,


‘Femineis laesum uana inter cornua corpus


iamque Ebusus Phoenissa mouet, mouet Arbacus arma

iam ebusus phoenissa moueo moueo arbacus arma


hinc ad Chalcidicam transfert citus agmina Nolam.

hinc ad chalcidicus transfero cieo agmen nola


et simul adductis percussa ad pectora tonsis

et simul adduco percutio ad pectus tondeo


imbellesque anni necdum maturus ad arma


Instincti glomerant gressus. Roma auribus haeret,

instinguo glomero gressus roma auris haereo


aequatam gemino simulacri munere Dido.’


unde genus proauumque Iouem regina ferebat


Iam terra glaciale caput fecundaque nimbis


nequiquam fore Agenoreis cuncta arma uirosque.

nequiquam sum agenoreus cunctus arma vir


euoluit serpens arcano membra cubili


pectora caeca uirum atque iras euellere hauebat.

pectus caecus uir atque ira evello hauebat


caeso quam uictor sub moenibus ille Sagunti

caedo quam uictor sub moenia ille saguntus


signa etiam effusa certant dum uellere mole,

signum etiam effundo certo dum vello moles


celsus inexhaustas effundit turbine uires


Tauromenitana cernunt de sede Charybdim.


sufficerent hastae, cum fulgor hebescere caeli

sufficio hasta cum fulgor hebesco caelum


explorat dubios Phoebea lampade natos.


detraxi solio? sparsissem incendia montis


ocius accitum captiuo ex agmine poscit


nequiquam fuit et consul non desinit irae,


improbus ut fractis exundat molibus amnis,


et uictus mentem fuso per membra Lyaeo


muneris hic uestri labor est, modo Daunia regna

munus hic vester labor sum modo daunus regnum


cuspide flammat ecum ac dispergit gaesa lacerto,

cuspis flammo ecum atque dispergo gaesum lacertus


spiritus erumpit, uastoque e gurgite fusa


sed uos, quorum oculos atque ora umentia uidi,


urbs inimica suas, eadem tunc hora manebit


moenia barbarico Nomadum sociata tyranno


Prima instaurantem sensit certamina mitis


nec leuior dextra generatus Hamilcare saeuit.

neque leuis dextera genero hamilcaris saeuio


impactum pelagus laceratae uiscera terrae


fax nidore graui foedauit comminus auras


te feret oppressum Capuae cecidisse ruinis.’


atque eadem rursum nocturnis feruet in umbris.

atque idem rursum nocturnus ferueo in umbra


corpora anhela boum, atque obsessis naribus igni

corpus anhelo bos atque obsedeo naris ignis


suscepit gremio uitreisque abscondidit antris.

suscipio gremium vitreus abscondo antrum


concitat intortam furiatis uiribus hastam.


praecipitare latens fatum, lectique senatu,


transigitur ualida medius, dum se adleuat, alni

transigo validus medius dum sui adlevo alnus


elisisse premens. tunc fractis ossibus atram


signauit moriens sceleratum sanguine carmen.’


at tu transcendes, Germanice, facta tuorum,


consortem thalami paruumque sub ubere natum.


hostis mente necem, fraternas pectore curas


parendi tamen et cuicumque incumbere iusso


Daedalus inuenit nec toto signa sequenti

daedalus inuenio neque totus signum sequor


sub Ioue non aequo trahere et tentoria saepe

sub iuppiter non aequus traho et tentorius saepe


sanguine de nostro populus, blandoque ueneno

sanguis de noster populus blandus uenenum


Carthago putat Hannibali, me Baetis in oris

carthago puto hannibal ego baetis in ora


nec claro potuisse die nec sole tuente

neque clarus possum dies neque sol tueor


ad requiem somnos, subitus mihi membra ligauit

ad requies somnus subeo ego membrum ligo


et promota ratis, pendentibus arbore nautis,


fronde super tremuli uix tota cacuminis haerens

frons super tremulis uix totus cacumen haereo


proelia et unanimi uel morte emisse uolebant


‘Pollutae dextrae et facti Titania testis


ante omnis pigra in Martem fugiensque laborum,


molis Auentinus, uiden', ut Latonia uirgo


tempus erit, cum ducet agens ad templa Tonantis


cede deis tandem et Titania desine bella.’

cedo deus tandem et titania desino bellum


progeniem ritusque ducis dextraeque labores.


qualis sanguineo praestringit lumina crine

qualis sanguineus praestringo lumen crinis


Poeni matre genus, sed quos, sub crimine pulsus

poenus mater genus sed qui sub crimen pello


Tullia non ullos satis exhaustura labores


candentique globo medius coquit aethera feruor,


occidimus Rutuli, tenet omnia Punicus ensis.’

occaedes rutulis teneo omnis punicus ensis


Pacuuio genitus patrias damnauerat artis.


Ductorem Ausonium telis Garamantica pubes

ductor ausonius telum garamanticus pubes


quale micat semperque nouum est quod Tiburis aura

qualis mico semper nouus sum qui tibur aura


cur usque ad Poenos miseram fugis? accipe mecum

cur usque ad poeni miser fugio accipio ego


Apenninicolae fugere ad litora Fauni.


me spirante domus Paelignae perfidus arma?


disiecit crinis. namque altius acta cucurrit


auderet superis, Martis certamine sisti


turbida plaudentem uidit freta. dumque dolori


posceret, ut cantu ducebat corda senatus.


quis pudeat certare, senes. quodcumque uidetis,


quadrupedem planta fodiens, scutataque raptim

quadrupedem planto fodio scutatus raptim


propulsum dextra, qui tum mandata superbo

propello dextera qui tum mandatum superbus


et dignum sese ratus in certamina saeuo


At Libyae ductor, Marcello fractus et acri


signa refers? qui mucro tuum, quae lancea tandem

signum refero qui mucro tuus qui lancea tandem


hic uobis dux Paulus erit.’ uelocius inde


limitem agit, uasto conixus turbine fertur.


gliscentemque trahens turris per uiscera labem


erigere et uerbis temptabat sistere mentes.


ungula dispersit rores Phaethontia Phoebo,

ungula dispersit roro phaethontius phoebus


‘Di, quaeso, ut merita est, dignas pro talibus ausis

deus quaeso ut mereo sum digno pro talis audeo


incolumi ductore, uiros, clademque rependit


detulerat torrens, raptum contorquet in ora


emicat. attonitae tanta ad spectacula turmae

emico attono tantus ad spectaculum turma


accipio gemitus uocesque ac uerba uocantum

accipio gemitus voco atque uerbum uocantum


deesse tuos latices, hac sedulitate senili


compescet ripis Rhenum, reget impiger Afros


feruebat Mauors, nec mens erat ulla sine ira.

ferveo mauors neque mens sum ullus sine ira


uallatas socium portas unaque negari


cum simul inlidit ponto, quos attulit, amnes.

cum simul inlidit pontus qui affero amnis


et senioris opem Synhali uocat. unguere uulnus


Ausonius globus et periuria Graia resignat.

ausonius globus et periurium graius resigno


isque inter trepidos coetus mediamque per urbem

eo inter trepidus coitus medius per urbs


damnauit uesci planctuque alimenta refugit.


Apenninus agat scopulos: per saxa niuesque


hos uenatus alit: lustra incoluere sitimque


et iam ferrata rapiebat calce uolantem


impauidus somni seruat pecus: effera saeuit

impavidus somnium seruo pecus effero saeuio


quaeque riget, medius cum sol accendit Olympum,

quisque rigo medius cum sol accendo olympus


Maecenas, cui Maeonia uenerabile terra


aut Vasco insuetus galeae ferre arma morati,

aut vascus insuetus galea fero arma moror


Baetigenaeque uiri. celsus media ipse coercet

baetigenaeque uir celsus medius ipse coerceo


tum galeam magno socium clamore reportans


lumine purpureo frontem cinxere corymbi,


tum rapta praeceps Hennaea uirgine flexit

tum rapio praeceps hennaeus uirgo flecto


Furnius ac melior dextrae Torquatus, inibant

furnius atque bonus dexter torquatus ineo


sopitoque necis morsu medicamina cladis


quaesiuit Calaber, subducta luce repente


iam superis, magnum secum portare sub umbras


aduersum late stridens rota proterit agmen,

adverro latus strideo rota protero agmen


semper et ad caedes Cyclopia corde libido.

semper et ad caedes cyclopius cor libido


haud umquam hoc uobis dederit deus.’ inde minaci


sacramenta deis et purgant pectora culpa.


succinctique dolis, fugerent ceu Punica castra,

succingo dolus fugio ceu punicus castrum


castrorum spatium et saxo tramisit et hasta.

castrum spatium et saxum transmitto et hasta


Quo ruis? huc ferrum clamat conuerte, Lycorma,

quo ruo huc ferrum clamo converto lycormas


imperio. casus metuit iam Roma Sagunti.


quisque suo de colle deus. sed enim aspice, quantus

quisque suus de collis deus sed enim aspicio quantus


irarumque Iouis Latiique haud inscia fati,


praeterea textam nodis auroque trilicem


non Teucros delere aderam, sed lumen alumnae


iamdudum cum luce libet. sed comprimit ensem

jamdudum cum lux libet sed comprimo ensis


Nox similes morti dederat placidissima somnos:


at Stygius saeuis terrens latratibus umbras


nomine tam claro stimulante ad praemia caedis.

nomen tam clarus stimulo ad praemium caedes


aduersus consurgit equos uillosaque fului


dulce tamen uenit ad manis, cum gratia uitae

dulcis tamen uenio ad manes cum gratia uita


duret Troiugenis, quantos Arethusa tumores


qua nondum tamen intulerat uim Dardana lampas

qui nondum tamen infero uis dardanus lampas


iamque propinquabat muro, cum Iuppiter aegram


pascitur adiutus Vulcanus turbine uenti,


munere fundentem loricam incendia gestat


nomen Bebrycia duxere a uirgine colles,


uncae tela manus: ea celso ex aggere muri

uncus telum manus is celsus ex aggero murus


dum magna fuso pugna retroque ruenti,


perlibrat, magni donum memorabile fratris,

perlibro magnus donum memorabilis frater


raptum per Celtas iter, et, qua ponere gressum

rapio per celtae iter et qui pono gradior


aspice, montis apex, uocitata Palatia regi


Talia dum praebet tristis miracula uirtus,

talis dum praebeo tristis miraculum uirtus


te, ductor Libyae, increpito: sta. campus et arma

tu ducto libya increpo sto campus et arma


tempestas caedesque uirum magnaeque ruinae


infundunt rapidum conuulsis moenibus agmen


it stridens per utrumque latus Maurusia taxus.

eo strideo per uterque latus maurusius taxus


effudit uitam, atque alte manante cruore


cum Poenus, propere collecto corpore, quamquam

cum poenus properus colligo corpus quamquam


Proxima Sidoniis Vtica est effusa maniplis,

propior sidonius vtica sum effundo manipulus


nunc pedis alterno percussa uerbere terra


testabor superos, et caelo nota relinquam


in patria moriamur. adest comes ultima fati.’

in patria morior adsum comes ulter fatum


et missum ad portas Poenum, post iura petita


Hadranum Ergetiumque simul telaque superba

hadranum ergetiumque simul telum superbus


Vos etiam accisae desolataeque uirorum,


contorta e fundo reuomentem transtra Charybdin.

contorqueo e fundo revomo transtrum charybdis


quaesitus terror uelut inuiolabile telis


deceptus, mersum pelago iactarat Vlixen.


cristarum decus et damnarunt Martis honores.


ulla fuere adeo quibus a te saeuus abessem


cara mihi, non ulla umquam sine fine feroci

carus ego non ullus umquam sine finis ferox


parmarum ac nullis fusae stridoribus hastae.

parmaris atque nullus fundo stridor hasta


Scipio et ad socios nati ceruice uehatur.


Cinyphiaeque globos dubitarim inrumpere turmae.’


quae tunc sic lacrimis sensim manantibus infit:


semesae stragis cumulis, aut murmure anhelo

semesus strages cumulis aut murmur anhelo


state, uiri, et sentite ducem. cum optabile tempus

stas uir et sentio dux cum optabilis tempus


huic sociare uiro dextras et foedere iungi,


dulcia praebebat trucibus spectacula Poenis.


Dardanios Itala posuit tellure penatis.


Scipio post belli repetens extrema penatis,


ostentant caput effossa tellure repertum


expectat, ueneranda fide, discede periclis


Quid, qui Picenae stimulat telluris alumnos,


infernae populis referens obliuia Lethes.


haud procul est funesta dies. atrocia noui

haud procul sum funestus dies atrocia nouus


cuspis et haud paulum uires adiuta ruentis


quique immite nemus Triuiae, quique ostia Tusci

quisque immitis nemus trivia quisque ostium tuscus


sed stabant Poenae, tumulumque negabat Erinys,


inde ubi nox iussam procedens contigit horam,

inde ubi nox jubeo procedo contingo hora


et Salaminiacis quantam Eoisque tropaeis


Sidoniae, ducis cura aegrescente dolorem?


ire datur, longeque patet ceu pace quieta


cederet ut Siculis uictor Sidonius oris.


hinc Ianus mouet arma manu, mouet inde Quirinus,

hinc janus moueo arma manus moueo inde quirinus


hic puer ut patrio defixum corpore telum


‘Quaenam te siluis accedere causa subegit


spirantis rogus Enceladi, Cadmeaque Sidon.


sanguineo tum laeta uiro atque in regna Latini

sanguineus tum laetus uir atque in regnum latinum


forma dei, quod squalentem conuersus in anguem

forma deus qui squaleo conuerto in anguis


tandem barbaricis perfractam uiribus acri


Marcellum abstulimus Latio. deponere forsan


horridus et squamis et equina Curio crista,

horridus et squama et equinus curius crista


circumagit spatio sua per uestigia ductos.

circumago spatium suus per uestigium duco


iudicium Phrygis et fastus pastoris et Iden

iudicium phrygis et fastus pastor et ide


exoptans animam certantem ponere dextra.


Quam simul inuisae gentis conspexit in arce,

quam simul invideo gens conspicio in arx


tela sonat: ‘Cohibete fugam. cui cedimus hosti?


uallantem castra (obscuro nam uesper Olympo

vallo castrum obscurum nam uesper olympus


per freta Aristaeum et Sardoos isse recessus.

per fretus aristaeus et sardous eo recedo


tela intorquentis correpta e uulnere uidi,


tormentis finem metamque laboribus orat.


certus erat Romam (neque enim impetrata uolebat)—


Concessere mari tandem Graiusque Libysque,


hoc trepidus monstro (neque enim sopor ille nec altae

hic trepidus monstrum neque enim sopor ille neque alo


quicquid in Aetnaeis iactauit Roma triumphis,

quisquis in aetnaeus jacto roma triumphus


uixque Atlantiadum rubefecerat ora sororum:


campum atque inlatis Hermi flauescit harenis.

campus atque infero hermus flavesco harena


cur porro haec angant? nunc, nunc inuadere ferro

cur porro hic ango nunc nunc invado ferrum


et uos, uirginea lucentes semper in ara


quam procul occumbas Tarpeia sede, tibique


insuper et nomen Trebiae delere minaris,


Quae postquam accepit dubitans Tritonia uirgo

qui postquam accipio dubito tritonia uirgo


contraque aduersas ducentem praeuenit undas.


haud excussa noui uirtus terrore pericli:

haud excutio nouus uirtus terror periculum


caedibus emensus, postquam eripuere furori


atque illinc, steteruntque rates ad proelia nexae.


hic mites Hieronis opes; hic sancta uetustas


consensere ignes nimbique et fluctus et ira

consentio ignis nimbus et fluctus et ira


mors habuit nostra: aetherio dum pondere partum

mors habeo noster aetherius dum pondus pario


nobilis, ‘Heu Capua portantes talia dicta


tum Verona Athesi circumflua et undique sollers

tum verona athesis circumfluus et undique sollers


maiori non sponte locum; stupet ipse tyranni

magnus non sponte locus stupeo ipse tyrannus


Sed postquam a trepidis allatum feruere partem

sed postquam ab trepidus affero feruo pars


eminus hos, gladio Sapharum gladioque Monaesum

eminus hic gladius sapharis gladius monaeses


laxabat ferro campum inque pericla ruebat


Quae cernens ductor, postquam immedicabile uisum

qui cerno ducto postquam immedicabilis uideo


ductoremque feram, cui nunc pro foedere proque


tu quoque, care puer, dignum te sanguine tanto

tu quoque caris puer dignus tu sanguis tantus


eicit angusto uiolentius ore Propontis,


Tum iaculo petiere decus, spectacula circi

tum jaculus peto decus spectaculum circos


Tritonis †niueo te sacra, Phalante, profundo.

tritonis niveus tu sacer phalantus profundo


ductore amisso pedibus se credere Celtae:


His actis ductor laeta ad certamina plantae


ad Poenos, sed nec ueteri purgatus ab ira:


limosique lacus: large exundantibus urit


Clotho dura lacus aramque uidere Dianae.


nec uitam sine Marte pati. quippe omnis in armis

neque uita sine mars patior quippe omnis in arma


uecordi Decio, mecum certasse uolenti


occubuere femur Fontanus, Buta canorum


amenti cessura uiro, frustraque suorum


uertice fulsit apex, crispamque inuoluere uisa est

uertex fulcio apex crispus involvo uideo sum


heu fatis quae sola meis currentibus obstat!


inuitus, plus, Paule, (dolor uerba aspera dictat)

inuitus multus paulis dolor uerbum asper dicto


et soror et coniunx oro: tranare pericla

et soror et coniunx oro tranaris periculum


armiger haud aliter magni Iouis, anxia nido

armiger haud aliter magnus iuppiter anxius nidus


urgebat, finisque aderat Carthaginis armis.


aut dumis subit, albenti si sensit in aethra

aut dumus subeo albeo si sentio in aethra


clarum Maeonio atque Italae pars magna ruinae

clarus maeonius atque italae pars magnus ruina


fulminea toruum exclamat Marcellus ab ira:

fulmineus torvus exclamo marcellus ab ira


uerterat ad miseras non aequi Martis Acerras.


auxilium inuadunt flammae. fluit undique uictor

auxilium invado flamma fluo undique uictor


sic agitare fremens obsessos otia, iamque


consulis ante oculos magno clamore Sabellum

consul ante oculus magnus clamor sabellus


Stabat Carthago, truncatis undique membris,


ossa, nefas, auro ac mensis ea pocula seruant.

os nefas aurum atque mensis is poculum seruo


quod superest de luce sinit: ceu uulnere tigris

qui supersum de lux sino ceu uulnus tigris


haud dubitant terras Itala in dicione futuras.


adnatet, incerti trepidant, tendantne negentne


labitur intento cornu transfossus, et una


nec cuiquam euasisse datur, ceu fulminis ictu

neque quisquam evado do ceu fulmen ictus


atque hic Dardanius prauo certamine ductor

atque hic dardanus prauus certamen ducto


ardebant gelidosque dehinc inuisere montis


Tum Trebia infausto noua proelia gurgite fessis

tum trebia infaustus nouus proelio gurges fatisco


atque idem, exemplar lenis mortalibus aeui,

atque idem exemplar lenis mortalis aeuum


ingentis populi patrias dimisit ad aras.’