Divus Julius

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


moderationem uero clementiamque cum in administratione tum in uictoria belli ciuilis admirabilem exhibuit. denuntiante Pompeio pro hostibus se habiturum qui rei publicae defuissent, ipse medios et neutrius partis suorum sibi numero futuros pronuntiauit. quibus autem ex commendatione Pompei ordines dederat, potestatem transeundi ad eum omnibus fecit.

moderatio uerus clementia cum in administratio tum in uictoria bellum ciuilis admirabilis exhibeo denuntio pompejus pro hostis sui habeo qui res publicus desum ipse medius et neuter pars suus sui numerus sum pronuntio qui autem ex commendatio pompejus ordo do potestas transeo ad is omnis facio


exanimis diffugientibus cunctis aliquamdiu iacuit, donec lecticae impositum, dependente brachio, tres seruoli domum rettulerunt. nec in tot uulneribus, ut Antistius medicus existimabat, letale ullum repertum est, nisi quod secundo loco in pectore acceperat.

exanimus diffugio cunctus aliquamdiu iaceo donec lectica impono dependeo bracchium tres seruoli domus refero neque in tot uulnus ut antistius medicus existimo letal ullus reperio sum nisi qui secundus locus in pectus accipio


cuncta collegia praeter antiquitus constituta distraxit. poenas facinorum auxit; et cum locupletes eo facilius scelere se obligarent, quod integris patrimoniis exulabant, parricidas, ut Cicero scribit, bonis omnibus, reliquos dimidia parte multauit.

cunctus collegium praeter antiquus constituo distraho poena facinus augeo et cum locuples is facilis scelus sui obligo qui integer patrimonium exulabant parricida ut cicero scribo bonus omnis reliquus dimidio pars multo


Armorum et equitandi peritissimus, laboris ultra fidem patiens erat. in agmine nonnumquam equo, sae pius pedibus anteibat, capite detecto, seu sol seu imber esset; longissimas uias incredibili celeritate confecit, expeditus, meritoria raeda, centena passuum milia in singulos dies; si flumina morarentur, nando traiciens uel innixus inflatis utribus, ut persaepe nuntios de se praeuenerit.

armus et equito pereo labor ultra fides patior sum in agmen nonnumquam equus sae pius pes anteeo caput detego seu sol seu imber sum longus uia incredibilis celeritas confacio expedio meritorius raeda centeni passus mille in singuli dies si flumen moror no traicio uel innitor inflo uter ut persaepe nuntius de sui praevenio


acciderat autem, ut is legem de iure magistratuum ferens eo capite, quo petitione honorum absentis submouebat, ne Caesarem quidem exciperet per obliuionem, ac mox lege iam in aes incisa et in aerarium condita corrigeret errorem. nec contentus Marcellus prouincias Caesari et priuilegium eripere, rettulit etiam, ut colonis, quos rogatione Vatinia Nouum Comum deduxisset, ciuitas adimeretur, quod per ambitionem et ultra praescriptum data esset.

accido autem ut is lex de ius magistratus fero is caput quo petitio honor absum submoveo ne caesaris quidem excipio per obliuio atque mox lex iam in aes incido et in aerarius condio corrigo error neque contineo marcellus prouincia caesaris et privilegium eripio refero etiam ut colonia qui rogatio vatinia nouus comum deduco ciuitas adimo qui per ambitio et ultra praescribo do sum


hinc urbe repetita in Macedoniam transgressus Pompeium, per quattuor paene menses maximis obsessum operibus, ad extremum Pharsalico proelio fudit et fugientem Alexandriam persecutus, ut occisum deprehendit, cum Ptolemaeo rege, a quo sibi quoque insidias tendi uidebat, bellum sane difficillimum gessit, neque loco neque tempore aequo, sed hieme anni et intra moenia copiosissimi ac sollertissimi hostis, inops ipse omnium rerum atque inparatus. regnum Aegypti uictor Cleopatrae fratrique eius minori permisit, ueritus prouinciam facere, ne quandoque uiolentiorem praesidem nacta nouarum rerum materia esset.

hinc urbs repeto in macedonia transgredior pompejus per quattuor paene mensis magnus obsedeo opus ad exter pharsalicus proelium fundo et fugio alexandrea persequor ut occido deprehendo cum ptolemaeus rex ab quo sui quoque insidiae tendo video bellum sanus difficilis gero neque locus neque tempus aequus sed hiems annus et intra moenia copiosus atque sollertissimi hostis inops ipse omnis res atque imparatus regnum aegyptius uictor cleopatra frater is parvus permitto uereor prouincia facio ne quandoque violens praesidem nanciscor nouus res materia sum


neque ex eo infamiam affectati etiam regii nominis discutere ualuit, quanquam et plebei regem se salutanti Caesarem se, non regem esse responderit et Lupercalibus pro rostris a consule Antonio admotum saepius capiti suo diadema reppulerit atque in Capitolium Ioui Optimo Maximo miserit.

neque ex is infamia affectas etiam regius nomen discutio ualuit quamquam et plebes rex sui saluto caesaris sui non rex sum respondeo et lupercal pro rostrum ab consul antonius admoveo saepis caput suus diadema repello atque in capitolium iuppiter bonus maximus mitto


dilexit et reginas, inter quas Eunoen Mauram Bogudis uxorem, cui maritoque eius plurima et immensa tribuit, ut Naso scripsit; sed maxime Cleopatram, cum qua et conuiuia in primam lucem saepe protraxit et eadem naue thalamego paene Aethiopia tenus Aegyptum penetrauit, nisi exercitus sequi recusasset, quam denique accitam in urbem non nisi maximis honoribus praemiisque auctam remisit filiumque natum appellare nomine suo passus est.

diligo et regina inter qui eunoen maurus bogudis uxor qui marito is multus et immensus tribuo ut naso scribo sed magnus cleopatra cum qui et convivium in primus lux saepe protraho et idem nauis thalamegus paene aethiopia tenus aegyptus penetro nisi exercitus sequor recuso quam denique accio in urbs non nisi magnus honor praemium augeo remitto filius natus appello nomen suus patior sum


post remotos Caesetium et Marullum tribunos reperta sunt proximis comitiis complura suffragia consules eos declarantium. subscripsere quidam Luci Bruti statuae: utinam uiueres! item ipsius Caesaris FPR p. 330: Brutus, quia reges eiecit, consul primus factus est: hic, quia consules eiecit, rex postremo factus est.

post removeo caesetius et marullus tribunus reperio sum propior comitium complures suffragium consul is declaro subscribo quidam lucius brutus statua utinam vivo item ipse caesar fpr p brutus quia rex eicio consul primus facio sum hic quia consul eicio rex postremo facio sum


Amicos tanta semper facilitate indulgentiaque tractauit, ut Gaio Oppio comitanti se per siluestre iter correptoque subita ualitudine deuersoriolo, quod unum erat, cesserit et ipse humi ac sub diuo cubuerit. iam autem rerum potens quosdam etiam infimi generis ad amplissimos honores prouexit, cum ob id culparetur, professus palam, si grassatorum et sicariorum ope in tuenda sua dignitate usus esset, talibus quoque se parem gratiam relaturum.

amicus tantus semper facilitas indulgeo tracto ut gaius oppius comito sui per siluestre iter corripio subeo ualetudo deversoriolum qui unus sum cedo et ipse humus atque sub diuus cubo iam autem res possum quidam etiam infimus genus ad amplus honor proveho cum ob is culpo profiteor palam si grassator et sicarius ops in tueor suus dignitas utor sum talis quoque sui par gratia refero


uenationes editae per dies quinque ac nouissime pugna diuisa in duas acies, quingenis peditibus, elephantis uicenis, tricenis equitibus hinc et inde commissis. nam quo laxius dimicaretur, sublatae metae inque earum locum bina castra exaduersum constituta erant. athletae stadio ad tempus extructo regione Marti campi certauerunt per triduum.

uenatio edo per dies quinque atque nouus pugno diuido in duo acies quingeni pedes elephantus viceni triceni eques hinc et inde committo nam quo laxus dimico suffero meta in is locus bini castrum exaduersum constituo sum athleta stadium ad tempus exstruo regio martius campus certo per triduum


postulante ergo Lucio Pisone socero testamentum eius aperitur recitaturque in Antoni domo, quod Idibus Septembribus proximis in Lauicano suo fecerat demandaueratque uirgini Vestali maximae. Quintus Tubero tradit heredem ab eo scribi solitum ex consulatu ipsius primo usque ad initium ciuilis belli Cn. Pompeium, idque militibus pro contione recitatum.

postulo ergo lucius piso socer testamentum is aperio recito in antonius domus qui idus september propior in lauicano suus facio demando uirgo vestal magnus quintus tubero trado heres ab is scribo soleo ex consulatus ipse primus usque ad initium ciuilis bellum cn pompejus is miles pro contio recitas


a Brundisio Dyrrachium inter oppositas classes hieme transmisit cessantibusque copiis, quas subsequi iusserat, cum ad accersendas frustra saepe misisset, nouissime ipse clam noctu paruulum nauigium solus obuoluto capite conscendit, neque aut quis esset ante detexit aut gubernatorem cedere aduersae tempestati passus est quam paene obrutus fluctibus.

ab brundisium dyrrachium inter oppono classis hiems transmitto cesso copia qui subsequor iubeo cum ad arcesso frustra saepe mitto nouus ipse clam nox paruulis navigium solus obvolvo caput conscendo neque aut quis sum ante detego aut gubernator cedo adverro tempestas patior sum quam paene obruo fluctus


Militem neque a moribus neque a fortuna probabat, sed tantum a uiribus, tractabatque pari seueritate atque indulgentia. non enim ubique ac semper, sed cum hostis in proximo esset, coercebat: tum maxime exactor grauissimus disciplinae, ut neque itineris neque proelii tempus denuntiaret, sed paratum et intentum momentis omnibus quo uellet subito educeret. quod etiam sine causa plerumque faciebat, praecipue pluuiis et festis diebus. ac subinde obseruandum se admonens repente interdiu uel nocte subtrahebat, augebatque iter, ut serius subsequentis defetigaret.

miles neque ab mos neque ab fortuna probo sed tantus ab uis tracto par seueritas atque indulgeo non enim ubique atque semper sed cum hostis in propior sum coerceo tum magnus exactor gravis disciplina ut neque iter neque proelium tempus denuntio sed paro et intentus momentum omnis quo uolo subeo educo qui etiam sine causa plerusque facio praecipuus pluvia et festus dies atque subinde observo sui admoneo repens interdiu uel nox subtraho augeo iter ut serus subsequor defatigo


percussorum autem fere neque triennio quisquam amplius superuixit neque sua morte defunctus est. damnati omnes alius alio casu periit, pars naufragio, pars proelio; nonnulli semet eodem illo pugione, quo Caesarem uiolauerant, interemerunt.

percussor autem fere neque triennium quisquam amplus supervivo neque suus mors defungor sum damno omnis alius alius casus pereo pars naufragium pars proelium nonnullus sui idem ille pugio quo caesaris violo interimo


reliquit et rerum suarum commentarios Gallici ciuilisque belli Pompeiani. nam Alexandrini Africique et Hispaniensis incertus auctor est: alii Oppium putant, alii Hirtium, qui etiam Gallici belli nouissimum imperfectumque librum suppleuerit. de commentariis Caesaris Cicero in eodem Bruto 262 sic refert:

relinquo et res suus commentarius gallicus civilis bellum pompejanus nam alexandrinus africanus et hispaniensis incertus auctor sum alius oppius puto alius hirtius qui etiam gallicus bellum nouus imperfectus liber suppleo de commentarius caesar cicero in idem brutus sic refero


Sub idem tempus Calpurniam L. Pisonis filiam successuri sibi in consulatu duxit uxorem suamque, Iuliam, Gnaeo Pompeio conlocauit repudiato priore sponso Seruilio Caepione, cuius uel praecipua opera paulo ante Bibulum inpugnauerat. ac post nouam adfinitatem Pompeium primum rogare sententiam coepit, cum Crassum soleret essetque consuetudo, ut quem ordinem interrogandi sententias consul Kal. Ianuariis instituisset, eum toto anno conseruaret.

sub idem tempus calpurnia l piso filia succedo sui in consulatus duco uxor suo julius gnaeus pompejus colloco repudio prior sponsum seruilio caepio qui uel praecipuus opus paulus ante bibulis inpugno atque post nouus adfinitas pompejus primus rogo sententia coepio cum crassus soleo edo consuetudo ut qui ordo interrogo sententia consul kal januarius instituo is totus annus conservo


quem quidem nonnulli Graecorum similem quoque Caesari et forma et incessu tradiderunt. M. Antonius adgnitum etiam ab eo senatui adfirmauit, quae scire C. Matium et C. Oppium reliquosque Caesaris amicos; quorum Gaius Oppius, quasi plane defensione ac patrocinio res egeret, librum edidit, non esse Caesaris filium, quem Cleopatra dicat.

qui quidem nonnullus graecum similis quoque caesaris et forma et incedo trado m antonius adgnitum etiam ab is senatus adfirmo qui scio que matius et que oppius reliquus caesar amicus qui gaius oppius quasi planus defensio atque patrocinium res egeo liber edo non sum caesar filius qui cleopatra dico


comitia cum populo partitus est, ut exceptis consulatus conpetitoribus de cetero numero candidatorum pro parte dimidia quos populus uellet pronuntiarentur, pro parte altera quos ipse dedisset. et edebat per libellos circum tribum missos scriptura breui: Caesar dictator illi tribui. commendo uobis illum et illum, ut uestro suffragio suam dignitatem teneant. admisit ad honores et proscriptorum liberos. iudicia ad duo genera iudicum redegit, equestris ordinis ac senatorii; tribunos aerarios, quod erat tertium, sustulit.

comitium cum populus partior sum ut excipio consulatus conpetitor de ceterus numerus candidator pro pars dimidio qui populus uolo pronuntio pro pars alter qui ipse do et edo per libellus circum tribus mitto scribo breuis caesar dictator ille tribuo commendo tu ille et ille ut uester suffragium suus dignitas teneo admitto ad honor et proscriptor liber iudicium ad duo genus iudex redigo equester ordo atque senatorius tribunus aerarius qui sum tertius tollo


Commotus his Caesar ac iudicans, quod saepe ex eo auditum ferunt, difficilius se principem ciuitatis a primo ordine in secundum quam ex secundo in nouissimum detrudi, summa ope restitit, partim per intercessores tribunos, partim per Seruium Sulpicium alterum consulem. insequenti quoque anno Gaio Marcello, qui fratri patrueli suo Marco in consulatu successerat, eadem temptante collegam eius Aemilium Paulum Gaiumque Curionem uiolentissimum tribunorum ingenti mercede defensores parauit.

commoueo hic caesar atque judico qui saepe ex is audio fero difficilis sui princeps ciuitas ab primus ordo in secundus quam ex secundus in nouus detrudo summus ops resto pars per intercessor tribunus pars per servius sulpicius alter consul insequor quoque annus gaius marcellus qui frater patruelis suus marcus in consulatus succedo idem tento collega is aemilius paulis gaius curio violens tribunus ingens merces defensor paro


Pudicitiae eius famam nihil quidem praeter Nicomedis contubernium laesit, graui tamen et perenni obprobrio et ad omnium conuicia exposito. omitto Calui Licini FPR p.322 notissimos uersus: Bithynia quicquid et pedicator Caesaris umquam habuit. praetereo actiones Dolabellae et Curionis patris, in quibus eum Dolabella paelicem reginae, spondam interiorem regiae lecticae, at Curio stabulum Nicomedis et Bithynicum fornicem dicunt.

pudicitia is fama nihil quidem praeter nicomedes contubernium laedo grauis tamen et perenni opprobrium et ad omnis conuicium expono omitto calvus licinius fpr p nosco uersus bithynia quisquis et pedicator caesar umquam habeo praetereo actio dolabella et curio pater in qui is dolabella paelicem regina sponda interior regia lectica at curius stabulis nicomedes et bithynicus fornix dico


quo autem magis in posterum ex Kalendis Ianuariis nouis temporum ratio congrueret, inter Nouembrem ac Decembrem mensem interiecit duos alios; fuitque is annus, quo haec constituebantur, quindecim mensium cum intercalario, qui ex consuetudine in eum annum inciderat.

quo autem magis in posterus ex kalendae januarius nouus tempus ratio congruo inter november atque december mensis interjacio duo alius sum is annus quo hic constituo quindecim mensis cum intercalarius qui ex consuetudo in is annus incido


subornauit etiam qui Gaio Rabirio perduellionis diem diceret, quo praecipuo adiutore aliquot ante annos Luci Saturnini seditiosum tribunatum senatus coercuerat, ac sorte iudex in reum ductus tam cupide condemnauit, ut ad populum prouocanti nihil aeque ac iudicis acerbitas profuerit.

suborno etiam qui gaius rabirius perduellio dies dico quo praecipuus adiutor aliquot ante annus lucius saturninus seditiosus tribunatus senatus coerceo atque sors iudex in reus duco tam cupidus condemno ut ad populus provoco nihil aequus atque judex acerbitas prosum


hos frustra per omnis moras exitu prohibere conatus Romam iter conuertit appellatisque de re publica patribus ualidissimas Pompei copias, quae sub tribus legatis M. Petreio et L. Afranio et M. Varrone in Hispania erant, inuasit, professus ante inter suos, ire se ad exercitum sine duce et inde reuersurum ad ducem sine exercitu. et quanquam obsidione Massiliae, quae sibi in itinere portas clauserat, summaque frumentariae rei penuria retardante breui tamen omnia subegit.

hic frustra per omnis mora exeo prohibeo conor roma iter conuerto appello de res publicus pater validus pompejus copia qui sub tres legatus m petreius et l afranius et m varro in hispania sum inuado profiteor ante inter suus eo sui ad exercitus sine dux et inde revorto ad dux sine exercitus et quamquam obsidio massilia qui sui in iter porta claudo summum frumentarius res penuria retardo breuis tamen omnis subigo


Heluius Cinna tr. pl. plerisque confessus est habuisse se scriptam paratamque legem, quam Caesar ferre iussisset cum ipse abesset, uti uxores liberorum quaerendorum causa quas et quot uellet ducere liceret. at ne cui dubium omnino sit et impudicitiae et adulteriorum flagrasse infamia, Curio pater quadam eum oratione omnium mulierum uirum et omnium uirorum mulierem appellat.

helvius cinna tr pl plerusque confiteor sum habeo sui scribo paro lex quam caesar fero iubeo cum ipse absum uti uxor liberi quaero causa qui et quot uolo duco licet at ne qui dubius omnino sum et impudicitia et adulterium flagro infamia curius pater quidam is oratio omnis mulier uir et omnis uir mulier appello


non minor illa constantia eius, maiora etiam indicia fuerint. post aciem Pharsalicam cum praemissis in Asiam copiis per angustias Hellesponti uectoria nauicula traiceret, L. Cassium partis aduersae cum decem rostratis nauibus obuium sibi neque refugit et comminus tendens, ultro ad deditionem hortatus, supplicem ad se recepit.

non paruus ille constantia is magnus etiam indicium sum post acies pharsalicus cum praemitto in asia copia per angustiae hellespontus vectorius navicula traicio l casseius pars adverro cum decem rostratus nauis obvius sui neque refugio et comminus tendo ultro ad deditio hortor supplex ad sui recipio


ab Alexandria in Syriam et inde Pontum transiit urgentibus de Pharnace nuntiis, quem Mithridatis Magni filium ac tunc occasione temporum bellantem iamque multiplici successu praeferocem, intra quintum quam adfuerat diem, quattuor quibus in conspectum uenit horis, una profligauit acie; crebro commemorans Pompei felicitatem, cui praecipua militiae laus de tam inbelli genere hostium contigisset. dehinc Scipionem ac Iubam reliquias partium in Africa refouentis deuicit, Pompei liberos in Hispania.

ab alexandrea in syria et inde pontus transeo urgeo de pharnaces nuntius qui mithridates magnus filius atque tunc occasio tempus bellor iam multiplex succedo praeferox intra quintus quam adsum dies quattuor qui in conspectus uenio hora unus profligo acies creber commemoro pompejus felicitas qui praecipuus militia laus de tam imbellis genus hostis contingo dehinc scipio atque juba reliquiae pars in africanus refoveo devinco pompejus liber in hispania


habitauit primo in Subura modicis aedibus, post autem pontificatum maximum in Sacra uia domo publica. munditiarum lautitiarumque studiosissimum multi prodiderunt: uillam in Nemorensi a fundamentis incohatam magnoque sumptu absolutam, quia non tota ad animum ei responderat, totam diruisse, quanquam tenuem adhuc et obaeratum; in expeditionibus tessellata et sectilia pauimenta circumtulisse;

habito primus in subura modicus aedes post autem pontificatus magnus in sacer uia domus publicus munditiaris lautitia studiosus multus prodo uilla in nemorense ab fundamentum incoho magnus sumo absolvo quia non totus ad animus is respondeo totus diruo quamquam tenuis adhuc et obaeratus in expeditio tessellatus et sectilis pavimentum circumfero


fama uero hostilium copiarum perterritos non negando minuendoue, sed insuper amplificando ementiendoque confirmabat. itaque cum expectatio aduentus Iubae terribilis esset, conuocatis ad contionem militibus: scitote, inquit, paucissimis his diebus regem adfuturum cum decem legionibus, equitum triginta, leuis armaturae centum milibus, elephantis trecentis. proinde desinant quidam quaerere ultra aut opinari mihique, qui compertum habeo, credant; aut quidem uetustissima naue impositos quocumque uento in quascumque terras iubebo auehi.

fama uerus hostilis copia perterreo non nego minuo sed insuper amplifico ementior confirmo itaque cum expectatio advenio juba terribilis sum convoco ad contio miles scio inquam paucus hic dies rex adsum cum decem legio eques triginta leuis armo centum mille elephantus trecenti proinde desino quidam quaero ultra aut opinor ego qui comperio habeo credo aut quidem vetustus nauis impono quicumque uentus in quicumque terra iubeo aveho


ne prouincialibus quidem matrimoniis abstinuisse uel hoc disticho FPR p. 330 apparet iactato aeque a militibus per Gallicum triumphum: urbani, seruate uxores: moechum caluom adducimus. aurum in Gallia effutuisti, hic sumpsisti mutuum.

ne prouincialis quidem matrimonium abstineo uel hic distichus fpr p appareo jacto aequus ab miles per gallicus triumphus urbanus servo uxor moechus calvus adduco aurum in gallia exfutuo hic sumo mutuus


utebatur autem equo insigni, pedibus prope humanis et in modum digitorum ungulis fissis, quem natum apud se, cum haruspices imperium orbis terrae significare domino pronuntiassent, magna cura aluit nec patientem sessoris alterius primus ascendit; cuius etiam instar pro aede Veneris Genetricis postea dedicauit.

utor autem equus insignio pes prope humanus et in modus digitor ungulis findo qui natus apud sui cum haruspex imperium orbis terra significaris dominus pronuntio magnus cura alo neque patior sessor alter primus ascendo qui etiam instar pro aedes venus genetrix postea dedico


cunctanti ostentum tale factum est. quidam eximia magnitudine et forma in proximo sedens repente apparuit harundine canens; ad quem audiendum cum praeter pastores plurimi etiam ex stationibus milites concurrissent interque eos et aeneatores, rapta ab uno tuba prosiliuit ad flumen et ingenti spiritu classicum exorsus pertendit ad alteram ripam. tunc Caesar: eatur, inquit, quo deorum ostenta et inimicorum iniquitas uocat. iacta alea est, inquit.

cuncto ostendo talis facio sum quidam eximius magnitudo et forma in propior sedeo repens appareo harundo caneo ad qui audio cum praeter pastor plurimus etiam ex statio miles concurro inter is et aeneator rapio ab unus tuba prosiliuit ad flumen et ingens spiritus classicus exordior pertendo ad alter ripa tunc caesar eatur inquam quo deus ostendo et inimicus iniquitas uoco jacto alea sum inquam


inclinatam aciem solus saepe restituit obsistens fugientibus retinensque singulos et contortis faucibus conuertens in hostem et quidem adeo plerumque trepidos, ut aquilifer moranti se cuspide sit comminatus, alius in manu detinentis reliquerit signum.

inclino acies solus saepe restituo obsisto fugio retineo singuli et contorqueo fauces converto in hostis et quidem adeo plerusque trepidus ut aquilifer moror sui cuspis sum commino alius in manus detineo relinquo signum


ceterum composita seditione ciuili Cornelium Dolabellam consularem et triumphalem repetundarum postulauit; absolutoque Rhodum secedere statuit, et ad declinandam inuidiam et ut per otium ac requiem Apollonio Moloni clarissimo tunc dicendi magistro operam daret. huc dum hibernis iam mensibus traicit, circa Pharmacussam insulam a praedonibus captus est mansitque apud eos non sine summa indignatione prope quadraginta dies cum uno medico et cubicularis duobus.

ceterum compono seditio ciuilis cornelius dolabella consularis et triumphal repeto postulo absolvo rhodos secedo statuo et ad declino inuidia et ut per otium atque requies apollonius molo clarus tunc dico magister opera do huc dum hibernus iam mensis traicio circa pharmacussam insula ab praedo capio sum maneo apud is non sine summus indignatio prope quadraginta dies cum unus medico et cubicularis duo


tum reorum aut obaeratorum aut prodigae iuuentutis subsidium unicum ac promptissimum erat, nisi quos grauior criminum uel inopiae luxuriaeue uis urgeret, quam ut subueniri posset a se; his plane palam bello ciuili opus esse dicebat.

tum reus aut obaerator aut prodigus iuuentus subsidium unicus atque promptus sum nisi qui gravis crimen uel inopia luxuria uolo urgeo quam ut subvenio possum ab sui hic planus palam bellum ciuilis opus sum dico


Marcum Catonem interpellantem extrahi curia per lictorem ducique in carcerem iussit. Lucio Lucullo liberius resistenti tantum calumniarum metum iniecit, ut ad genua ultro sibi accideret. Cicerone in iudicio quodam deplorante temporum statum Publium Clodium inimicum eius, frustra iam pridem a patribus ad plebem transire nitentem, eodem die horaque nona transduxit.

marcus cato interpello extraho curia per lictor duco in carcer iubeo lucius lucullus liber resisto tantus calumniaris metus injacio ut ad genu ultro sui accido cicero in iudicium quidam deploro tempus status publius claudius inimicus is frustra iam pridem ab pater ad plebs transeo niteo idem dies hora nonus traduco


quo gaudio elatus non temperauit, quin paucos post dies frequenti curia iactaret, inuitis et gementibus aduersaris adeptum se quae concupisset, proinde ex eo insultaturum omnium capitibus; ac negante quodam per contumeliam facile hoc ulli feminae fore, responderit quasi adludens: in Suria quoque regnasse Sameramin magnamque Asiae partem Amazonas tenuisse quondam.

quo gaudium effero non tempero quin paucus post dies frequens curia iacto inuitus et gemo aduersaris adeptum sui qui concupio proinde ex is insulto omnis caput atque nego quidam per contumelia facilis hic ullus femina sum respondeo quasi adludo in syria quoque regno semiramis magnus asia pars amazonas teneo quondam


Quaestor Iuliam amitam uxoremque Corneliam defunctas laudauit e more pro rostris. et in amitae quidem laudatione de eius ac patris sui utraque origine sic refert:

quaestor julius amita uxor cornelius defungor laudo e mos pro rostrum et in amita quidem laudatio de is atque pater suus uter origo sic refero


ad retinendam autem Pompei necessitudinem ac uoluntatem Octauiam sororis suae neptem, quae Gaio Marcello nupta erat, condicionem ei detulit sibique filiam eius in matrimonium petit Fausto Sullae destinatam. omnibus uero circa eum atque etiam parte magna senatus gratuito aut leui faenore obstrictis, ex reliquo quoque ordinum genere uel inuitatos uel sponte ad se commeantis uberrimo congiario prosequebatur, libertos insuper seruulosque cuiusque, prout domino patronoue gratus qui esset.

ad retineo autem pompejus necessitudo atque uoluntas octavia soror suus neptis qui gaius marcellus nubo sum condicio is defero sui filia is in matrimonium peto faustus sulla destino omnis uerus circa is atque etiam pars magnus senatus gratuitus aut leuis faenus obstringo ex reliquus quoque ordo genus uel inuito uel sponte ad sui conmeo uber congiarius prosequor libertus insuper seruulosque quisque prout dominus patronus gratus qui sum


in Publium Clodium Pompeiae uxoris suae adulterum atque eadem de causa pollutarum caerimoniarum reum testis citatus negauit se quicquam comperisse, quamuis et mater Aurelia et soror Iulia apud eosdem iudices omnia ex fide rettulissent; interrogatusque, cur igitur repudiasset uxorem: quoniam, inquit, meos tam suspicione quam crimine iudico carere oportere.

in publius claudius pompeja uxor suus adulter atque idem de causa pollutaris caerimoniaris reus testis cito nego sui quisquam comperio quamuis et mater aurelius et soror julius apud idem iudex omnis ex fides refero interrogo cur igitur repudio uxor quoniam inquam meus tam suspicio quam crimen judico careo oportet


donec, attonitis iam omnibus et quorsum illa tenderent reputantibus, Marcus Claudius Marcellus consul edicto praefatus, de summa se re publica acturum, rettulit ad senatum, ut ei succederetur ante tempus, quoniam bello confecto pax esset ac dimitti deberet uictor exercitus; et ne absentis ratio comitiis haberetur, quando nec plebi scito Pompeius postea abrogasset.

donec attono iam omnis et quorsum ille tendo reputo marcus claudus marcellus consul edictum praefor de summus sui res publicus ago refero ad senatus ut is succedo ante tempus quoniam bellum conficio pax sum atque dimitto debeo uictor exercitus et ne absum ratio comitium habeo quando neque plebs scio pompejus postea abrogo


Primo praeturae die Quintum Catulum de refectione Capitoli ad disquisitionem populi uocauit rogatione promulgata, qua curationem eam in alium transferebat; uerum impar optimatium conspirationi, quos relicto statim nouorum consulum officio frequentes obstinatosque ad resistendum concucurrisse cernebat, hanc quidem actionem deposuit.

primus praetura dies quintus catulis de refectio capitolium ad disquisitio populus voco rogatio promulgo qui curatio is in alius transfero uerus impar optimas conspiratio qui relinquo statim novum consul officium frequens obstinatus ad resisto concurro cerno hic quidem actio depono


decedens ergo ante tempus colonias Latinas de petenda ciuitate agitantes adiit, et ad audendum aliquid concitasset, nisi consules conscriptas in Ciliciam legiones paulisper ob id ipsum retinuissent.

decedo ergo ante tempus colonia latinae de peto ciuitas agito adeo et ad audeo aliquis concito nisi consul conscribo in cilicia legio paulisper ob is ipse retineo


Verum praecipuam et exitiabilem sibi inuidiam hinc maxime mouit. adeuntis se cum plurimis honorificentissimisque decretis uniuersos patres conscriptos sedens pro aede Veneris Genetricis excepit. quidam putant retentum a Cornelio Balbo, cum conaretur assurgere; alii, ne conatum quidem omnino, sed etiam admonentem Gaium Trebatium ut assurgeret minus familiari uultu respexisse.

verus praecipuus et exitiabilis sui inuidia hinc magnus moueo adeo sui cum multus honorificus decretum uniuersus pater conscribo sedeo pro aedes venus genetrix excipio quidam puto retendo ab cornelius balbus cum conor assurgo alius ne conor quidem omnino sed etiam admoneo gaius trebatius ut assurgo paruus familiaris uultus respicio


Britanniam petisse spe margaritarum, quarum amplitudinem conferentem interdum sua manu exegisse pondus; gemmas, toreumata, signa, tabulas operis antiqui semper animosissime comparasse; seruitia rectiora politioraque inmenso pretio, et cuius ipsum etiam puderet, sic ut rationibus uetaret inferri;

britannia peto spes margaritaris qui amplitudo confero interdum suus manus exigo pondus gemma toreuma signum tabula opus antiquus semper animosus comparo seruitium recingo polio immensus pretium et qui ipse etiam pudeo sic ut ratio veto infero


Germanos, qui trans Rhenum incolunt, primus Romanorum ponte fabricato adgressus maximis adfecit cladibus; adgressus est et Britannos ignotos antea superatisque pecunias et obsides imperauit; per tot successus ter nec amplius aduersum casum expertus: in Britannia classe ui tempestatis prope absumpta et in Gallia ad Gergouiam legione fusa et in Germanorum finibus Titurio et Aurunculeio legatis per insidias caesis.

germani qui trans rhenus incolo primus romanus pons fabrico aggredior magnus afficio clades aggredior sum et britanni ignotus antea supero pecunia et obses impero per tot successus ter neque amplus adverro casus experior in britannia classis uis tempestas prope absumo et in gallia ad gergovia legio fundo et in germanus finis titurius et aurunculeius legatus per insidiae caedo


siccare Pomptinas paludes; emittere Fucinum lacum; uiam munire a mari Supero per Appennini dorsum ad Tiberim usque; perfodere Isthmum; Dacos, qui se in Pontum et Thraciam effuderant, coercere; mox Parthis inferre bellum per Armeniam minorem nec nisi ante expertos adgredi proelio.

sicco pomptinus palus emitto fucinus lacus uia munio ab mare supero per apenninus dorsum ad tiberis usque perfodio isthmus daci qui sui in pontus et thracia effundo coerceo mox parthus infero bellum per armenia paruus neque nisi ante experior aggredior proelium


Et praetextum quidem illi ciuilium armorum hoc fuit; causas autem alias fuisse opinantur. Gnaeus Pompeius ita dictitabat, quod neque opera consummare, quae instituerat, neque populi expectationem, quam de aduentu suo fecerat, priuatis opibus explere posset, turbare omnia ac permiscere uoluisse.

et praetextus quidem ille ciuilis armus hic sum causa autem alius sum opinor gnaeus pompejus ita dictito qui neque opus consummaris qui instituo neque populus expectatio quam de aduentus suus facio priuo ops expleo possum turbo omnis atque permisceo uolo


obtinuisset adeo transductis iam ad se pluribus et in his Cicerone consulis fratre, nisi labantem ordinem confirmasset M. Catonis oratio. ac ne sic quidem impedire rem destitit, quoad manus equitum Romanorum, quae armata praesidii causa circumstabat, inmoderatius perseueranti necem comminata est, etiam strictos gladios usque eo intentans, ut sedentem una proximi deseruerint, uix pauci complexu togaque obiecta protexerint. tunc plane deterritus non modo cessit, sed et in reliquum anni tempus curia abstinuit.

obtineo adeo traduco iam ad sui multus et in hic cicero consul frater nisi labo ordo confirmo m cato oratio atque ne sic quidem impedio res desisto quoad manus eques romanus qui armo praesidium causa circumsto immoderatus persevero nex commino sum etiam stringo gladius usque is intento ut sedeo unus propior desero uix paucus complexus toga objecto protego tunc planus deterreo non modo cedo sed et in reliquus annus tempus curia abstineo


Gallici triumphi die Velabrum praeteruehens paene curru excussus est axe diffracto ascenditque Capitolium ad lumina quadraginta elephantis dextra sinistraque lychnuchos gestantibus. Pontico triumpho inter pompae fercula trium uerborum praetulit titulum veni · vidi · vici non acta belli significantem sicut ceteris, sed celeriter confecti notam.

gallicus triumphus dies velabrum praetervehor paene currus excutio sum axis diffringo ascendo capitolium ad lumen quadraginta elephantus dextera sinister lychnuchus gesto ponticus triumphus inter pompa ferculum tres uerbum praefero titulis venio video vinco non ago bellum significo sicut ceterus sed celer confacio nota


illud plane inter omnes fere constitit, talem ei mortem paene ex sententia obtigisse. nam et quondam, cum apud Xenophontem legisset Cyrum ultima ualitudine mandasse quaedam de funere suo, aspernatus tam lentum mortis genus subitam sibi celeremque optauerat; et pridie quam occideretur, in sermone nato super cenam apud Marcum Lepidum, quisnam esset finis uitae commodissimus, repentinum inopinatumque praetulerat.

ille planus inter omnis fere consto talis is mors paene ex sententia obtingo nam et quondam cum apud xenophon lego cyrus ulter ualetudo mando quidam de funus suus aspernor tam lentus mors genus subeo sui celer opto et pridie quam occaedes in sermo natus super cena apud marcus lepidus quisnam sum finis uita commodus repentinus inopinor praefero


alii e diuerso opinantur insidias undique imminentis subire semel quam cauere solitum ferunt: non tam sua quam rei publicae interesse, uti saluus esset: se iam pridem potentiae gloriaeque abunde adeptum; rem publicam, si quid sibi eueniret, neque quietam fore et aliquanto deteriore condicione ciuilia bella subituram.

alius e diuerto opinor insidiae undique immineo subeo semel quam caueo soleo fero non tam suus quam res publicus intersum uti salvus sum sui iam pridem potentia gloria abunde adeptum res publicus si quis sui evenio neque quiesco sum et aliquantus deterior condicio ciuilis bellum subeo


de isdem commentariis Hirtius bell. Gall. VIII pr. ita praedicat: adeo probantur omnium iudicio, ut praerepta, non praebita facultas scriptoribus uideatur. cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio; ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perscripserit, scimus.

de idem commentarius hirtius bell gall viii pr ita praedico adeo probo omnis iudicium ut praeripio non praebeo facultas scriptor uideo qui tamen res magnus noster quam reliquus sum admiratio ceterus enim quam bene atque emendo nos etiam quam facilis atque celer is perscribo scio


itaque et detectas coniurationes conuentusque nocturnos non ultra arguit, quam ut edicto ostenderet esse sibi notas, et acerbe loquentibus satis habuit pro contione denuntiare ne perseuerarent, Aulique Caecinae criminosissimo libro et Pitholai carminibus maledicentissimis laceratam existimationem suam ciuili animo tulit.

itaque et detego coniuratio convenio nocturnus non ultra arguo quam ut edictum ostendo sum sui nosco et acerbus loquor satis habeo pro contio denuntiaris ne persevero aulis caecina criminosus liber et pitholai carmen maledico lacero existimatio suus ciuilis animus fero


Vnus ex eo tempore omnia in re publica et ad arbitrium administrauit, ut nonnulli urbanorum, cum quid per iocum testandi gratia signarent, non Caesare et Bibulo, sed Iulio et Caesare consulibus actum scriberent bis eundem praeponentes nomine atque cognomine, utque uulgo mox ferrentur hi uersus: non Bibulo quiddam nuper sed Caesare factum est: nam Bibulo fieri consule nil memini.

vnus ex is tempus omnis in res publicus et ad arbitrium administro ut nonnullus urbanus cum quis per iocus testo gratia signo non caesaris et bibulus sed julius et caesaris consul ago scribo bis idem praepono nomen atque cognomen ut uulgus mox fero hic uersus non bibulus quidam nuper sed caesaris facio sum nam bibulus fio consul nihil memini


denique tempore extremo etiam quibus nondum ignouerat, cunctis in Italiam redire permisit magistratusque et imperia capere; sed et statuas Luci Sullae atque Pompei a plebe disiectas reposuit; ac si qua posthac aut cogitarentur grauius aduersus se aut dicerentur, inhibere maluit quam uindicare.

denique tempus exter etiam qui nondum ignosco cunctus in italia redeo permitto magistro et imperium capio sed et statua lucius sulla atque pompejus ab plebs disjecto repono atque si qui posthac aut cogito grauis aduersus sui aut dico inhibeo malo quam uindico


e duobus consulatus competitoribus, Lucio Lucceio Marcoque Bibulo, Lucceium sibi adiunxit, pactus ut is, quoniam inferior gratia esset pecuniaque polleret, nummos de suo communi nomine per centurias pronuntiaret. qua cognita re optimates, quos metus ceperat nihil non ausurum eum in summo magistratu concordi et consentiente collega, auctores Bibulo fuerunt tantundem pollicendi, ac plerique pecunias contulerunt, ne Catone quidem abnuente eam largitionem e re publica fieri.

e duo consulatus competitor lucius lucceius marcus bibulus lucceius sui adjungo paciscor ut is quoniam inferus gratia sum pecunia polleo nummus de suus communis nomen per centurio pronuntio qui cognosco res optimas qui metus capio nihil non audeo is in superus magistratus concordi et consentio collega auctor bibulus sum tantus polliceo atque plerusque pecunia confero ne cato quidem abnuo is largitio e res publicus fio


Seditionem per decem annos Gallicis bellis nullam omnino mouerunt, ciuilibus aliquas, sed ut celeriter ad officium redierint, nec tam indulgentia ducis quam auctoritate. non enim cessit umquam tumultuantibus atque etiam obuiam semper iit; et nonam quidem legionem apud Placentiam, quanquam in armis adhuc Pompeius esset, totam cum ignominia missam fecit aegreque post multas et supplicis preces, nec nisi exacta de sontibus poena, restituit;

seditio per decem annus gallicus bellum nullus omnino moueo ciuilis aliqui sed ut celer ad officium redeo neque tam indulgeo dux quam auctoritas non enim cedo umquam tumultuor atque etiam obuiam semper eo et nona quidem legio apud placentia quamquam in arma adhuc pompejus sum totus cum ignominia mitto facio aeger post multus et supplex prex neque nisi exigo de sons poena restituo


meminerunt huius coniurationis Tanusius Geminus in historia, Marcus Bibulus in edictis, C. Curio pater in orationibus. de hac significare uidetur et Cicero in quadam ad Axium epistula referens Caesarem in consulatu confirmasse regnum, de quo aedilis cogitarat. Tanusius adicit Crassum paenitentia uel metu diem caedi destinatum non obisse et idcirco ne Caesarem quidem signum, quod ab eo dari conuenerat, dedisse; conuenisse autem Curio ait, ut togam de umero deiceret.

memini hic coniuratio tanusius geminus in historia marcus bibulus in edico que curius pater in oratio de hic significaris uideo et cicero in quidam ad axius epistula refero caesaris in consulatus confirmo regnum de quo aedilis cogito tanusius adicio crassus paenitentia uel metus dies caedo destino non obeo et idcirco ne caesaris quidem signum qui ab is do convenio do conuenio autem curius aio ut toga de umerus deicio


reliquit et de analogia duos libros et Anticatones totidem ac praeterea poema quod inscribitur Iter. quorum librorum primos in transitu Alpium, cum ex citeriore Gallia conuentibus peractis ad exercitum rediret, sequentes sub tempus Mundensis proelii fecit; nouissimum, dum ab urbe in Hispaniam ulteriorem quarto et uicensimo die peruenit.

relinquo et de analogia duo liber et anticato totidem atque praeterea poema qui inscribo iter qui liber primus in transeo alpis cum ex citer gallia conventus perago ad exercitus redeo sequor sub tempus mundensis proelium facio nouus dum ab urbs in hispania ulter quartum et vicesimus dies peruenio


conuiuatum assidue per prouincias duobus tricliniis, uno quo sagati palliatiue, altero quo togati cum inlustrioribus prouinciarum discumberent. domesticam disciplinam in paruis ac maioribus rebus diligenter adeo seuereque rexit, ut pistorem alium quam sibi panem conuiuis subicientem compedibus uinxerit, libertum gratissimum ob adulteratam equitis Romani uxorem, quamuis nullo querente, capitali poena adfecerit.

convivor assiduus per prouincia duo triclinium unus quo sagatus palliatus alter quo togatus cum illustris prouincia discumbo domesticus disciplina in paruus atque magnus res diligenter adeo sero rego ut pistor alius quam sui panis conuiua subicio compedibus vincio libertus gratus ob adultero equio romanus uxor quamuis nullus queror capitalis poena afficio


In summo publico luctu exterarum gentium multitudo circulatim suo quaeque more lamentata est praecipueque Iudaei, qui etiam noctibus continuis bustum frequentarunt.

in superus publicus luctus exteraris gens multitudo circulatim suus quisque mos lamento sum praecipuus judaeus qui etiam nox continuus bustum frequento


gessit autem nouem annis, quibus in imperio fuit, haec fere.

gero autem nouem annus qui in imperium sum hic fere


Eloquentia militarique re aut aequauit praestantissimorum gloriam aut excessit. post accusationem Dolabellae haud dubie principibus patronis adnumeratus est. certe Cicero ad Brutum 261 oratores enumerans negat se uidere, cui debeat Caesar cedere, aitque eum elegantem, splendidam quoque atque etiam magnificam et generosam quodam modo rationem dicendi tenere; et ad Cornelium Nepotem de eodem ita scripsit:

eloquentia milito res aut aequo praesto gloria aut excedo post accusatio dolabella haud dubius princeps patronus adnumero sum certus cicero ad brutus orator enumero nego sui uideo qui debeo caesar cedo aio is elego splendidus quoque atque etiam magnificus et generosus quidam modo ratio dico teneo et ad cornelius nepos de idem ita scribo


Periit sexto et quinquagensimo aetatis anno atque in deorum numerum relatus est, non ore modo decernentium, sed et persuasione uolgi. siquidem ludis, quos primos consecrato ei heres Augustus edebat, stella crinita per septem continuos dies fulsit exoriens circa undecimam horam, creditumque est animam esse Caesaris in caelum recepti; et hac de causa simulacro eius in uertice additur stella.

pereo sextus et quinquagensimo aetas annus atque in deus numerus refero sum non os modo decerno sed et persuasio uulgus siquidem ludus qui primus consecro is heres augustus edo stella crinio per septem continuus dies fulcio exorior circa undecimus hora credo sum anima sum caesar in caelum recipio et hic de causa simulacrum is in uertex addo stella


gladiatores notos, sicubi infestis spectatoribus dimicarent, ui rapiendos reseruandosque mandabat. tirones neque in ludo neque per lanistas, sed in domibus per equites Romanos atque etiam per senatores armorum peritos erudiebat, precibus enitens, quod epistulis eius ostenditur, ut disciplinam singulorum susciperent ipsique dictata exercentibus darent. legionibus stipendium in perpetuum duplicauit. frumentum, quotiens copia esset, etiam sine modo mensuraque praebuit ac singula interdum mancipia e praeda uiritim dedit.

gladiator nosco sicubi infestus spectator dimico uis rapio reservo mando tiro neque in ludo neque per lanista sed in domus per eques romanus atque etiam per senator armus pereo erudio prex eniteo qui epistula is ostendo ut disciplina singulus suscipio ipse dictata exerceo do legio stipendium in perpetuus duplico frumentum quotiens copia sum etiam sine modo metior praebeo atque singulus interdum mancipium e praeda uiritim do


lectum pro rostris in forum magistratus et honoribus functi detulerunt. quem cum pars in Capitolini Iouis cella cremare pars in curia Pompei destinaret, repente duo quidam gladiis succincti ac bina iacula gestantes ardentibus cereis succenderunt confestimque circumstantium turba uirgulta arida et cum subselliis tribunalia, quicquid praeterea ad donum aderat, congessit.

lectus pro rostrum in forum magistratus et honor fungor defero qui cum pars in capitolinus iuppiter cella cremaris pars in curia pompejus destino repens duo quidam gladius succingo atque bini jaculus gesto ardeo cereus succendo confestim circumsto turba virgultus aridus et cum subsellium tribunalia quisquis praeterea ad donum adsum congero


quod probabilius facit Asinius Pollio, Pharsalica acie caesos profligatosque aduersarios prospicientem haec eum ad uerbum dixisse referens: hoc uoluerunt; tantis rebus gestis Gaius Caesar condemnatus essem, nisi ab exercitu auxilium petissem.

qui probabilis facio asinius pollio pharsalicus acies caedo profligo adversarius prospicio hic is ad uerbum dico refero hic uolo tantus res gero gaius caesar condemno sum nisi ab exercitus auxilium peto


apud milites quoque in Hispania idem Augustus uix ipsius putat, quae tamen duplex fertur: una quasi priore habita proelio, altera posteriore, quo Asinius Pollio ne tempus quidem contionandi habuisse eum dicit subita hostium incursione.

apud miles quoque in hispania idem augustus uix ipse puto qui tamen duplex fero unus quasi prior habeo proelium alter posterus quo asinius pollio ne tempus quidem contionor habeo is dico subeo hostis incursio


Fuerat animus coniuratis corpus occisi in Tiberim trahere, bona publicare, acta rescindere, sed metu Marci Antoni consulis et magistri equitum Lepidi destiterunt.

sum animus coniuratus corpus occido in tiberis traho bonus publico ago rescindo sed metus marcius antonius consul et magister eques lepidus desisto


Fuisse traditur excelsa statura, colore candido, teretibus membris, ore paulo pleniore, nigris uegetisque oculis, ualitudine prospera, nisi quod tempore extremo repente animo linqui atque etiam per somnum exterreri solebat. comitiali quoque morbo bis inter res agendas correptus est.

sum trado excello sto color candidus teres membrum os paulus plenus niger vegetus oculus ualetudo prosper nisi qui tempus exter repens animus linquo atque etiam per somnus exterreo soleo comitial quoque morbus bis inter res ago corripio sum


quid? oratorem quem huic antepones eorum, qui nihil aliud egerunt? quis sententiis aut acutior aut crebrior? quis uerbis aut ornatior aut elegantior? genus eloquentiae dum taxat adulescens adhuc Strabonis Caesaris secutus uidetur, cuius etiam ex oratione, quae inscribitur pro Sardis, ad uerbum nonnulla transtulit in diuinationem suam. pronuntiasse autem dicitur uoce acuta, ardenti motu gestuque, non sine uenustate.

quis orator qui hic antepono is qui nihil alius egero quis sententia aut acuo aut creber quis uerbum aut orno aut elego genus eloquentia dum taxo adulescens adhuc strabo caesar sequor uideo qui etiam ex oratio qui inscribo pro sardus ad uerbum nonnullus transfero in diuinatio suus pronuntio autem dico uox acutus ardeo motus gero non sine uenustas


ius laboriosissime ac seuerissime dixit. repetundarum conuictos etiam ordine senatorio mouit. diremit nuptias praetorii uiri, qui digressam a marito post biduum statim duxerat, quamuis sine probri suspicione. peregrinarum mercium portoria instituit. lecticarum usum, item conchyliatae uestis et margaritarum nisi certis personis et aetatibus perque certos dies ademit.

ius laboriosus atque seuerus dico repeto conuinco etiam ordo senatorius moueo disredimo nuptiae praetorius uir qui digredior ab marito post biduus statim duco quamuis sine probrum suspicio peregrinaris mercium portorium instituo lecticaris usus item conchyliatus uestis et margaritaris nisi certus persona et aetas per certus dies adimo


ludis Decimus Laberius eques Romanus mimum suum egit donatusque quingentis sestertiis et anulo aureo sessum in quattuordecim e scaena per orchestram transiit. circensibus spatio circi ab utraque parte producto et in gyrum euripo addito quadrigas bigasque et equos desultorios agitauerunt nobilissimi iuuenes. Troiam lusit turma duplex maiorum minorumque puerorum.

ludus decimus laberius eques romanus mimus suus ago dono quingenti sestertius et anulus aureus sedeo in quattuordecim e scaena per orchestra transeo circensis spatium circos ab uter pars produco et in gyrus euripus addo quadrigae biga et equus desultorius agito nobilis iuuenis troius ludo turma duplex magnus parvus puer


Socero igitur generoque suffragantibus ex omni prouinciarum copia Gallias potissimum elegit, †cuius emolumento et oportunitate idonea sit materia triumphorum. et initio quidem Galliam Cisalpinam Illyrico adiecto lege Vatinia accepit; mox per senatum Comatam quoque, ueritis patribus ne, si ipsi negassent, populus et hanc daret.

socer igitur genero suffrago ex omnis prouincia copia gallia potis eligo qui emolumentum et oportunitas idoneus sum materia triumphus et initium quidem gallia cisalpinus illyricus adicio lex vatinia accipio mox per senatus como quoque vereor pater ne si ipse nego populus et hic do


Pollio Asinius parum diligenter parumque integra ueritate compositos putat, cum Caesar pleraque et quae per alios erant gesta temere crediderit et quae per se, uel consulto uel etiam memoria lapsus perperam ediderit; existimatque rescripturum et correcturum fuisse.

pollio asinius parum diligenter parus integer ueritas compono puto cum caesar plerusque et qui per alius sum gero temere credo et qui per sui uel consultum uel etiam memoria labor perperam edo existimo rescribo et corrigo sum


Confectis bellis quinquiens triumphauit, post deuictum Scipionem quater eodem mense, sed interiectis diebus, et rursus semel post superatos Pompei liberos. primum et excellentissimum triumphum egit Gallicum, sequentem Alexandrinum, deinde Ponticum, huic proximum Africanum, nouissimum Hispaniensem, diuerso quemque apparatu et instrumento.

conficio bellum quinquiens triumpho post deuinco scipio quater idem mensis sed interjacio dies et rursus semel post supero pompejus liber primus et excello triumphus ago gallicus sequor alexandrinus deinde ponticus hic propior africanus nouus hispaniensis diuerto quisque apparatus et instrumentum


Sed Caesari futura caedes euidentibus prodigiis denuntiata est. paucos ante menses, cum in colonia Capua deducti lege Iulia coloni ad extruendas uillas uetustissima sepulcra disicerent idque eo studiosius facerent, quod aliquantum uasculorum operis antiqui scrutantes reperiebant, tabula aenea in monimento, in quo dicebatur Capys conditor Capuae sepultus, inuenta est conscripta litteris uerbisque Graecis hac sententia: quandoque ossa Capyis detecta essent, fore ut illo prognatus manu consanguineorum necaretur magnisque mox Italiae cladibus uindicaretur.

sed caesaris sum caedes evidens prodigium denuntio sum paucus ante mensis cum in colonia capua deduco lex julius colonus ad extruendas uilla vetustus sepulcrum disicerent is is studiosus facio qui aliquantus vasculum opus antiquus scrutor reperio tabula aeneas in monimento in quo dico capys conditor capua sepelio inuenio sum conscribo littera verbum graecum hic sententia quandoque os capyis detego sum sum ut ille prognatus manus consanguineus neco magnus mox italia clades vindico


sed ante alias dilexit Marci Bruti matrem Seruiliam, cui et proximo suo consulatu sexagiens sestertium margaritam mercatus est et bello ciuili super alias donationes amplissima praedia ex auctionibus hastae minimo addixit; cum quidem plerisque uilitatem mirantibus facetissime Cicero: quo melius, inquit, emptum sciatis, tertia deducta; existimabatur enim Seruilia etiam filiam suam Tertiam Caesari conciliare.

sed ante alius diligo marcius brutus mater seruiliam qui et propior suus consulatus sexagies sestertius margarita mercor sum et bellum ciuilis super alius donatio amplus praedium ex auctio hasta paruus addico cum quidem plerusque uilitas miror facetus cicero quo bonus inquam emo scio tertius deduco existimo enim seruilia etiam filia suus tertia caesaris conciliaris


legem praecipue sumptuariam exercuit dispositis circa macellum custodibus, qui obsonia contra uetitum retinerent deportarentque ad se, submissis nonnumquam lictoribus atque militibus, qui, si qua custodes fefellissent, iam adposita e triclinio auferrent.

lex praecipuus sumptuarius exerceo dispono circa macellum custos qui obsonium contra veto retineo deporto ad sui summitto nonnumquam lictor atque miles qui si qui custos fallo iam appono e triclinium aufero


Gallico denique triumpho milites eius inter cetera carmina, qualia currum prosequentes ioculariter canunt, etiam illud FPR p.330 uulgatissimum pronuntiauerunt: Gallias Caesar subegit, Nicomedes Caesarem: ecce Caesar nunc triumphat qui subegit Gallias, Nicomedes non triumphat qui subegit Caesarem.

gallicus denique triumphus miles is inter ceterus carmen qualis currus prosequor jocularis cano etiam ille fpr p vulgatus pronuntio gallia caesar subigo nicomedes caesaris ecce caesar nunc triumpho qui subigo gallia nicomedes non triumpho qui subigo caesaris


Conciliato populi fauore temptauit per partem tribunorum, ut sibi Aegyptus prouincia plebi scito daretur, nanctus extraordinarii imperii occasionem, quod Alexandrini regem suum socium atque amicum a senatu appellatum expulerant resque uulgo inprobabatur. nec obtinuit aduersante optimatium factione: quorum auctoritatem ut quibus posset modis in uicem deminueret, tropaea Gai Mari de Iugurtha deque Cimbris atque Teutonis olim a Sulla disiecta restituit atque in exercenda de sicaris quaestione eos quoque sicariorum numero habuit, qui proscriptione ob relata ciuium Romanorum capita pecunias ex aerario acceperant, quamquam exceptos Cornelis legibus.

concilio populus fauor tento per pars tribunus ut sui aegyptus prouincia plebs scio do nanciscor extraordinarius imperium occasio qui alexandrinus rex suus socius atque amicus ab senatus appello expello reor uulgus inprobo neque obtineo adverso optimas factio qui auctoritas ut qui possum modus in uicis deminuo tropaeum gaius maris de jugurtha de cimber atque teutoni olim ab sulla disjecto restituo atque in exerceo de sicaris quaestio is quoque sicarius numerus habeo qui proscriptio ob refero ciuis romanus caput pecunia ex aerarius accipio quamquam excipio cornelis lex


meruit et sub Seruilio Isaurico in Cilicia, sed breui tempore. nam Sullae morte comperta, simul spe nouae dissensionis, quae per Marcum Lepidum mouebatur, Romam propere redit. et Lepidi quidem societate, quamquam magnis condicionibus inuitaretur, abstinuit, cum ingenio eius diffisus tum occasione, quam minorem opinione offenderat.

mereo et sub seruilio isauricus in cilicium sed breuis tempus nam sulla mors comperio simul spes nouus dissensio qui per marcus lepidus moveo roma properus redeo et lepidus quidem societas quamquam magnus condicio invito abstineo cum ingenium is diffido tum occasio quam paruus opinio offendo


Recidit rursus in discrimen aliud inter socios Catilinae nominatus et apud Nouium Nigrum quaestorem a Lucio Vettio indice et in senatu a Quinto Curio, cui, quod primus consilia coniuratorum detexerat, constituta erant publice praemia. Curius e Catilina se cognouisse dicebat, Vettius etiam chirographum eius Catilinae datum pollicebatur.

recido rursus in discrimen alius inter socius catilina nomino et apud novius niger quaestor ab lucius vettius indico et in senatus ab quintus curius qui qui primus consilium coniurati detego constituo sum publicus praemium curius e catilina sui cognosco dico vettius etiam chirographon is catilina do polliceo


multitudinem quoque biduo post sponte et ultro confluentem operamque sibi in adserenda dignitate tumultuosius pollicentem conpescuit. quod cum praeter opinionem euenisset, senatus ob eundem coetum festinato coactus gratias ei per primores uiros egit accitumque in curiam et amplissimis uerbis conlaudatum in integrum restituit inducto priore decreto.

multitudo quoque biduus post sponte et ultro confluo opera sui in assero dignitas tumultuosus polliceo conpescuit qui cum praeter opinio evenio senatus ob idem coitus festino cogo gratia is per primoris uir ago accio in curia et amplus uerbum conlaudo in integer restituo induco prior decretum


nec deinde ulla belli occasione, ne iniusti quidem ac periculosi abstinuit, tam foederatis quam infestis ac feris gentibus ultro lacessitis, adeo ut senatus quondam legatos ad explorandum statum Galliarum mittendos decreuerit ac nonnulli dedendum eum hostibus censuerint. sed prospere cedentibus rebus et saepius et plurium quam quisquam umquam dierum supplicationes impetrauit.

neque deinde ullus bellum occasio ne injustus quidem atque periculosus abstineo tam foedero quam infestus atque fera gens ultro lacesso adeo ut senatus quondam legatus ad exploro status galliaris mitto decerno atque nonnullus dedo is hostis censeo sed prosperus cedo res et saepis et multus quam quisquam umquam dies supplicatio impetro


cuius rei, ne quis fabulosam aut commenticiam putet, auctor est Cornelius Balbus, familiarissimus Caesaris. proximis diebus equorum greges, quos in traiciendo Rubiconi flumini consecrarat ac uagos et sine custode dimiserat, comperit pertinacissime pabulo abstinere ubertimque flere. et immolantem haruspex Spurinna monuit, caueret periculum, quod non ultra Martias Idus proferretur.

qui res ne quis fabulosus aut commenticius puto auctor sum cornelius balbus familiaris caesar propior dies equus grex qui in traicio rubico flumen consecro atque vagus et sine custos dimitto comperio pertinax pabulum abstineo ubertim fleo et immolo haruspex spurinna moneo caveo periculum qui non ultra martius idus profero


Omnem Galliam, quae saltu Pyrenaeo Alpibusque et monte Cebenna, fluminibus Rheno ac Rhodano continetur patetque circuitu ad bis et tricies centum milia passuum, praeter socias ac bene meritas ciuitates in prouinciae formam redegit, eique cccc in singulos annos stipendii nomine inposuit.

omnis gallia qui saltus pyrenaeus alpis et mons cebenna flumen rhenus atque rhodanus contineo pateo circuitus ad bis et tricies centum mille passus praeter socio atque bene mereo ciuitas in prouincia forma redigo is cccc in singuli annus stipendium nomen inpono


Funere indicto rogus extructus est in Martio campo iuxta Iuliae tumulum et pro rostris aurata aedes ad simulacrum templi Veneris Genetricis collocata; intraque lectus eburneus auro ac purpura stratus et ad caput tropaeum cum ueste, in qua fuerat occisus. praeferentibus munera, quia suffecturus dies non uidebatur, praeceptum, ut omisso ordine, quibus quisque uellet itineribus urbis, portaret in Campum.

funus indico rogus extructus sum in martius campus iuxta julius tumulus et pro rostrum auro aedes ad simulacrum templum venus genetrix colloco intro lego eburneus aurum atque purpura sterno et ad caput tropaeum cum uestis in qui sum occido praefero munus quia sufficio dies non uideo praeceptum ut omitto ordo qui quisque uolo iter urbs porto in campus


sed cum obstinatius omnia agi uideret et designatos etiam consules e parte diuersa, senatum litteris deprecatus est, ne sibi beneficium populi adimeretur, aut ut ceteri quoque imperatores ab exercitibus discederent; confisus, ut putant, facilius se, simul atque libuisset, ueteranos conuocaturum quam Pompeium nouos milites. cum aduersariis autem pepigit, ut dimissis octo legionibus Transalpinaque Gallia duae sibi legiones et Cisalpina prouincia uel etiam una legio cum Illyrico concederetur, quoad consul fieret.

sed cum obstinatus omnis ago video et designo etiam consul e pars diuerto senatus littera deprecor sum ne sui beneficium populus adimo aut ut ceterus quoque imperator ab exercitus discedo confido ut puto facilis sui simul atque libet ueteranus convoco quam pompejus nouus miles cum adversarius autem pepigit ut dimitto octo legio transalpinus gallia duo sui legio et cisalpinus prouincia uel etiam unus legio cum illyricus concedo quoad consul fio


Quanta fortitudine dimicarint, testimonio est quod aduerso semel apud Dyrrachium proelio poenam in se ultro depoposcerunt, ut consolandos eos magis imperator quam puniendos habuerit. ceteris proeliis innumeras aduersariorum copias multis partibus ipsi pauciores facile superarunt. denique una sextae legionis cohors praeposita castello quattuor Pompei legiones per aliquot horas sustinuit paene omnis confixa multitudine hostilium sagittarum, quarum centum ac triginta milia intra uallum reperta sunt.

quantus fortitudo dimico testimonium sum qui aduerto semel apud dyrrachium proelium poena in sui ultro deposco ut consolo is magis imperator quam punior habeo ceterus proelium innumerus adversarius copia multus pars ipse paucus facilis supero denique unus sextus legio cohors praepono castellum quattuor pompejus legio per aliquot hora sustineo paene omnis configo multitudo hostilis sagittaris qui centum atque triginta mille intra valles reperio sum


Igitur cum Bibulo consul creatur. eandem ob causam opera ab optimatibus data est, ut prouinciae futuris consulibus minimi negotii, id est siluae callesque, decernerentur. qua maxime iniuria instinctus omnibus officiis Gnaeum Pompeium adsectatus est offensum patribus, quod Mithridate rege uicto cunctantius confirmarentur acta sua; Pompeioque Marcum Crassum reconciliauit ueterem inimicum ex consulatu, quem summa discordia simul gesserant; ac societatem cum utroque iniit, ne quid ageretur in re publica, quod displicuisset ulli e tribus.

igitur cum bibulus consul creo idem ob causa opus ab optimas do sum ut prouincia sum consul minimus negotium is sum silua calleo decerno qui magnus iniuria instinguo omnis officium gnaeus pompejus assector sum offendo pater qui mithridates rex vinco cuncto confirmo ago suus pompejus marcus crassus reconcilio uetus inimicus ex consulatus qui summus discordia simul gero atque societas cum uterque ineo ne quis ago in res publicus qui displiceo ullus e tres


Cicero uero non contentus in quibusdam epistulis scripsisse a satellitibus eum in cubiculum regium eductum in aureo lecto ueste purpurea decubuisse floremque aetatis a Venere orti in Bithynia contaminatum, quondam etiam in senatu defendenti ei Ny sae causam, filiae Nicomedis, beneficiaque regis in se commemoranti: remoue, inquit, istaec, oro te, quando notum est, et quid ille tibi et quid illi tute dederis.

cicero uerus non contineo in quidam epistula scribo ab satelles is in cubiculum regius educo in aureus lectus uestis purpureus decumbo flos aetas ab venus orior in bithynia contamino quondam etiam in senatus defendo is ny sae causa filia nicomedes beneficium rex in sui commemoro remus inquam iste oro tu quando notus sum et quis ille tu et quis ille tueor do


nam comites seruosque ceteros initio statim ad expediendas pecunias, quibus redimeretur, dimiserat. numeratis deinde quinquaginta talentis expositus in litore non distulit quin e uestigio classe deducta persequeretur abeuntis ac redactos in potestatem supplicio, quod saepe illis minatus inter iocum fuerat, adficeret. uastante regiones proximas Mithridate, ne desidere in discrimine sociorum uideretur, ab Rhodo, quo pertenderat, transiit in Asiam auxiliisque contractis et praefecto regis prouincia expulso nutantis ac dubias ciuitates retinuit in fide.

nam comes servus ceterus initium statim ad expedio pecunia qui redimo dimitto numero deinde quinquaginta talentum expono in litus non differo quin e uestigium classis deduco persequor abeo atque redigo in potestas supplicium qui saepe ille mino inter iocus sum afficio vasto regio propior mithridates ne desideo in discrimen socius uideo ab rhodos quo pertendo transeo in asia auxilia contraho et praeficio rex prouincia expello nuto atque dubius ciuitas retineo in fides


Alexandriae circa oppugnationem pontis eruptione hostium subita conpulsus in scapham pluribus eodem praecipitantibus, cum desilisset in mare, nando per ducentos passus euasit ad proximam nauem, elata laeua, ne libelli quos tenebat madefierent, paludamentum mordicus trahens, ne spolio poteretur hostis.

alexandrea circa oppugnatio pons eruptio hostis subeo conpello in scapha multus idem praecipito cum desilisset in mare no per ducenti patior euado ad propior nauis effero laeuus ne libellus qui teneo madefierent paludamentum mordicus traho ne spolio potior hostis


Functus consulatu Gaio Memmio Lucioque Domitio praetoribus de superioris anni actis referentibus cognitionem senatui detulit; nec illo suscipiente triduoque per inritas altercationes absumpto in prouinciam abiit. et statim quaestor eius in praeiudicium aliquot criminibus arreptus est. mox et ipse a Lucio Antistio tr. pl. postulatus appellato demum collegio optinuit, cum rei publicae causa abesset reus ne fieret.

fungor consulatus gaius memmius lucius domitius praetor de superus annus ago refero cognitio senatus defero neque ille suscipio triduum per irrito altercatio absumo in prouincia abeo et statim quaestor is in praejudicium aliquot crimen arrepo sum mox et ipse ab lucius antistius tr pl postulo appello demum collegium obtineo cum res publicus causa absum reus ne fio


quare et sacerdotio et uxoris dote et gentilicis hereditatibus multatus diuersarum partium habebatur, ut etiam discedere e medio et quamquam morbo quartanae adgrauante prope per singulas noctes commutare latebras cogeretur seque ab inquisitoribus pecunia redimeret, donec per uirgines Vestales perque Mamercum Aemilium et Aurelium Cottam propinquos et adfines suos ueniam impetrauit.

quare et sacerdotium et uxor dos et gentilicis hereditas multo diuerto pars habeo ut etiam discedo e medium et quamquam morbus quartana adgravo prope per singulus nox commutaris latebra cogo sequor ab inquisitor pecunia redimo donec per uirgo vestal per mamercus aemilius et aurelius cotta propinquus et affinis suus uenia impetro


conspiratum est in eum a sexaginta amplius, Gaio Cassio Marcoque et Decimo Bruto principibus conspirationis. qui primum cunctati utrumne in Campo per comitia tribus ad suffragia uocantem partibus diuisis e ponte deicerent atque exceptum trucidarent, an in Sacra uia uel in aditu theatri adorirentur, postquam senatus Idibus Martiis in Pompei curiam edictus est, facile tempus et locum praetulerunt.

conspiro sum in is ab sexaginta amplus gaius casseius marcus et decimus brutus princeps conspiratio qui primus cunctas uter in campus per comitium tres ad suffragium voco pars divido e pons deicio atque excipio trucido an in sacer uia uel in aditus theatrum adorio postquam senatus idus martius in pompejus curia edico sum facilis tempus et locus praefero


sed nouissimo testamento tres instituit heredes sororum nepotes, Gaium Octauium ex dodrante, et Lucium Pinarium et Quintum Pedium ex quadrante reliquo; in ima cera Gaium Octauium etiam in familiam nomenque adoptauit; plerosque percussorum in tutoribus fili, si qui sibi nasceretur, nominauit, Decimum Brutum etiam in secundis heredibus. populo hortos circa Tiberim publice et uiritim trecenos sestertios legauit.

sed novus testamentum tres instituo heres soror nepos gaius octavius ex dodrans et lucius pinarius et quintus pedius ex quadro reliquus in imus cero gaius octavius etiam in familia nomen adopto plerus percussor in tutor filis si qui sui nascor nomino decimus brutus etiam in secundus heres populus hortus circa tiberis publicus et uiritim treceni sestertius lego


Quaestori ulterior Hispania obuenit; ubi cum mandatu praetoris iure dicundo conuentus circumiret Gadisque uenisset, animaduersa apud Herculis templum Magni Alexandri imagine ingemuit et quasi pertaesus ignauiam suam, quod nihil dum a se memorabile actum esset in aetate, qua iam Alexander orbem terrarum subegisset, missionem continuo efflagitauit ad captandas quam primum maiorum rerum occasiones in urbe.

quaestor ulterior hispania obvenio ubi cum mando praetor ius dico conuentus circumeo gades uenio animaduersa apud hercules templum magnus alexander imago ingemo et quasi pertaedet ignauia suus qui nihil dum ab sui memorabilis ago sum in aetas qui iam alexander orbis terra subigo missio continuo efflagito ad capto quam primus magnus res occasio in urbs


Stipendia prima in Asia fecit Marci Thermi praetoris contubernio; a quo ad accersendam classem in Bithyniam missus desedit apud Nicomeden, non sine rumore prostratae regi pudicitiae; quem rumorem auxit intra paucos rursus dies repetita Bithynia per causam exigendae pecuniae, quae deberetur cuidam libertino clienti suo. reliqua militia secundiore fama fuit et a Thermo in expugnatione Mytilenarum corona ciuica donatus est.

stipendium primus in asia facio marcius thermus praetor contubernium ab quo ad arcesso classis in bithynia mitto desedeo apud nicomedes non sine rumor prosterno rex pudicitia qui rumor augeo intra paucus rursus dies repeto bithynia per causa exigo pecunia qui debeo quidam libertinus cliens suus reliquus militia secundus fama sum et ab thermus in expugnatio mytilenaris corona civica dono sum


Etiam cultu notabilem ferunt: usum enim lato clauo ad manus fimbriato nec umquam aliter quam ut super eum cingeretur, et quidem fluxiore cinctura; unde emanasse Sullae dictum optimates saepius admonentis, ut male praecinctum puerum cauerent.

etiam cultus notabilis fero usus enim fero clauus ad manus fimbriatus neque umquam aliter quam ut super is cingo et quidem fluo cingo unde emano sulla dico optimas saepis admoneo ut malus praecingo puer caveo


Aedilis praeter comitium ac forum basilicasque etiam Capitolium ornauit porticibus ad tempus extructis, in quibus abundante rerum copia pars apparatus exponeretur. uenationes autem ludosque et cum collega et separatim edidit, quo factum est, ut communium quoque inpensarum solus gratiam caperet nec dissimularet collega eius Marcus Bibulus, euenisse sibi quod Polluci: ut enim geminis fratribus aedes in foro constituta tantum Castoris uocaretur, ita suam Caesarisque munificentiam unius Caesaris dici.

aedilis praeter comitium atque forum basilica etiam capitolium orno porticus ad tempus exstruo in qui abundo res copia pars apparatus expono uenatio autem ludus et cum collega et separatim edo quo facio sum ut communis quoque inpensaris solus gratia capio neque dissimulo collega is marcus bibulus evenio sui qui polluci ut enim geminus frater aedes in forum constituo tantus castor uoco ita suus caesar munificentia unus caesar dico


in primo consulatu tria milia pondo auri furatus e Capitolio tantundem inaurati aeris reposuit. societates ac regna pretio dedit, ut qui uni Ptolemaeo prope sex milia talentorum suo Pompeique nomine abstulerit. postea uero euidentissimis rapinis ac sacrilegis et onera bellorum ciuilium et triumphorum ac munerum sustinuit impendia.

in primus consulatus tres mille pondo aurum furor e capitolium tantus inauro aer repono societas atque regnum pretium do ut qui unus ptolemaeus prope sex mille talentor suus pompejus nomen aufero postea uerus evidens rapina atque sacrilegus et onus bellum ciuilis et triumphus atque munus sustineo impendium


abstinentiam neque in imperiis neque in magistratibus praestitit. ut enim quidam monumentis suis testati sunt, in Hispania pro consule et a sociis pecunias accepit emendicatas in auxilium aeris alieni et Lusitanorum quaedam oppida, quanquam nec imperata detrectarent et aduenienti portas patefacerent, diripuit hostiliter.

abstinentia neque in imperium neque in magistratus praesto ut enim quidam monumentum suus testas sum in hispania pro consul et ab socius pecunia accipio emendico in auxilium aer alienus et lusitanus quidam oppidum quamquam neque impero detrectarent et advenio porta patefacio diripio hostilis


assidentem conspirati specie officii circumsteterunt, ilicoque Cimber Tillius, qui primas partes susceperat, quasi aliquid rogaturus propius accessit renuentique et gestu in aliud tempus differenti ab utroque umero togam adprehendit: deinde clamantem: ista quidem uis est! alter e Cascis auersum uulnerat paulum infra iugulum.

assideo conspiro species officium circumsto ilico cimber tillius qui primus pars suscipio quasi aliquis rogo propius accedo renuo et gestus in alius tempus differo ab uterque umerus toga adprehendo deinde clamo iste quidem uolo sum alter e casca averto uulnero paulus infra iugulum


in Gallia fana templaque deum donis referta expilauit, urbes diruit saepius ob praedam quam ob delictum; unde factum, ut auro abundaret ternisque milibus nummum in libras promercale per Italiam prouinciasque diuenderet.

in gallia fanum templum deus donum refercio expilo urbs diruo saepis ob praeda quam ob delinquo unde facio ut aurum abundo terni mille nummus in libro promercal per italia provincia divendo


senatum suppleuit, patricios adlegit, praetorum aedilium quaestorum, minorum etiam magistratuum numerum ampliauit; nudatos opere censorio aut sententia iudicum de ambitu condemnatos restituit.

senatus suppleo patricius allego praetor aedilis quaestor paruus etiam magistratus numerus amplio nudo opus censorius aut sententia iudex de ambitus condemno restituo


plebs statim a funere ad domum Bruti et Cassi cum facibus tetendit atque aegre repulsa obuium sibi Heluium Cinnam per errorem nominis, quasi Cornelius is esset, quem grauiter pridie contionatum de Caesare requirebat, occidit caputque eius praefixum hastae circumtulit. postea solidam columnam prope uiginti pedum lapidis Numidici in foro statuit inscripsitque parenti patriae. apud eam longo tempore sacrificare, uota suscipere, controuersias quasdam interposito per Caesarem iure iurando distrahere perseuerauit.

plebs statim ab funus ad domus brutus et casseius cum fax tendo atque aeger repello obvius sui helvius cinna per error nomen quasi cornelius is sum qui grauis pridie contionor de caesaris requiro occido caput is praefigo hasta circumfero postea solidus columna prope uiginti pes lapis numidicus in forum statuo inscribo parens patria apud is longus tempus sacrificaris uotum suscipio controversia quidam interpono per caesaris ius iuro distraho perseuero


famem et ceteras necessitates, non cum obsiderentur modo sed et si ipsi alios obsiderent, tanto opere tolerabant, ut Dyrrachina munitione Pompeius uiso genere panis ex herba, quo sustinebantur, cum feris sibi rem esse dixerit amouerique ocius nec cuiquam ostendi iusserit, ne patientia et pertinacia hostis animi suorum frangerentur.

fames et ceterus necessitas non cum obsido modo sed et si ipse alius obsido tantus opus tolero ut dyrrachina munitio pompejus uideo genus panis ex herba quo sustineo cum fera sui res sum dico amoveo ocior neque quisquam ostendo iubeo ne patientia et pertinacia hostis animus suus frango


deposita prouinciae spe pontificatum maximum petit non sine profusissima largitione; in qua reputans magnitudinem aeris alieni, cum mane ad comitia descenderet, praedixisse matri osculanti fertur domum se nisi pontificem non reuersurum. atque ita potentissimos duos competitores multumque et aetate et dignitate antecedentes superauit, ut plura ipse in eorum tribubus suffragia quam uterque in omnibus tulerit.

depono prouincia spes pontificatus magnus peto non sine profundo largitio in qui reputo magnitudo aer alienus cum mane ad comitium descendo praedico mater osculo fero domus sui nisi pontifex non revorto atque ita potens duo competitor multus et aetas et dignitas antecedo supero ut multus ipse in is tribus suffragium quam uterque in omnis fero


quod ut adeptus est, altiora iam meditans et spei plenus nullum largitionis aut officiorum in quemquam genus publice priuatimque omisit. forum de manubiis incohauit, cuius area super sestertium milies constitit. munus populo epulumque pronuntiauit in filiae memoriam, quod ante eum nemo. quorum ut quam maxima expectatio esset, ea quae ad epulum pertinerent, quamuis macellaris ablocata, etiam domesticatim apparabat.

qui ut adipiscor sum alo iam meditor et spes plenus nullus largitio aut officium in quisquam genus publicus privatim omitto forum de manubiae incoho qui area super sestertius millies consto munus populus epulum pronuntio in filia memoria qui ante is nemo qui ut quam maximus expectatio sum is qui ad epulum pertineo quamuis macellaris abloco etiam domesticatim appario


sed cum Lucius Domitius consulatus candidatus palam minaretur consulem se effecturum quod praetor nequisset adempturumque ei exercitus, Crassum Pompeiumque in urbem prouinciae suae Lucam extractos conpulit, ut detrudendi Domitii causa consulatum alterum peterent, perfecitque †utrumque, ut in quinquennium sibi imperium prorogaretur.

sed cum lucius domitius consulatus candido palam mino consul sui efficio qui praetor nequeo adimo is exercitus crassus pompejus in urbs prouincia suus luca extraho compello ut detrudo domitius causa consulatus alter peto perficio uterque ut in quinquennium sui imperium prorogo


quae causa coniuratis maturandi fuit destinata negotia, ne assentiri necesse esset.

qui causa coniuratus maturo sum destino negotium ne assentior necesse sum


Caesar Cascae brachium arreptum graphio traiecit conatusque prosilire alio uulnere tardatus est; utque animaduertit undique se strictis pugionibus peti, toga caput obuoluit, simul sinistra manu sinum ad ima crura deduxit, quo honestius caderet etiam inferiore corporis parte uelata. atque ita tribus et uiginti plagis confossus est uno modo ad primum ictum gemitu sine uoce edito, etsi tradiderunt quidam Marco Bruto irruenti dixisse: καὶ σὺ τέκνον;

caesar casca bracchium arrepo graphium transiacio conor prosilire alius uulnus tardo sum ut animaduerto undique sui stringo pugio peto toga caput obvolvo simul sinistra manus sinum ad imus crus deduco quo honestus cado etiam inferus corpus pars velo atque ita tres et uiginti plaga confodio sum unus modo ad primus ictus gemitus sine uox edo etsi trado quidam marcus brutus irruo dico


eadem licentia spreto patrio more magistratus in pluris annos ordinauit, decem praetoris uiris consularia ornamenta tribuit, ciuitate donatos et quosdam e semibarbaris Gallorum recepit in curiam. praeterea monetae publicisque uectigalibus peculiares seruos praeposuit. trium legionum, quas Alexandreae relinquebat, curam et imperium Rufioni liberti sui filio exoleto suo demandauit.

idem licentia sperno patrius mos magistratus in multus annus ordino decem praetor uir consularis ornamentum tribuo ciuitas dono et quidam e semibarbaris gallus recipio in curia praeterea monetae publicum uectigal peculiaris seruus praepono tres legio qui alexandrea relinquo cura et imperium rufio libertus suus filius exoletus suus demando


etiam confusum eum somnio proximae noctis—nam uisus erat per quietem stuprum matri intulisse—coiectores ad amplissimam spem incitauerunt arbitrium terrarum orbis portendi interpretantes, quando mater, quam subiectam sibi uidisset, non alia esset quam terra, quae omnium parens haberetur.

etiam confundo is somnio proximus nox nam uideo sum per quies stuprum mater infero coiector ad amplus spes incito arbitrium terra orbis portendo interpretor quando mater quam subicio sui uideo non alius sum quam terra qui omnis parens habeo


Ordo et summa rerum, quas deinceps gessit, sic se habent. Picenum Vmbriam Etruriam occupauit et Lucio Domitio, qui per tumultum successor ei nominatus Corfinium praesidio tenebat, in dicionem redacto atque dimisso secundum Superum mare Brundisium tetendit, quo consules Pompeiusque confugerant quam primum transfretaturi.

ordo et summus res qui deinceps gero sic sui habeo picenus vmbriam etruria occupo et lucius domitius qui per tumultus successor is nomino corfinium praesidium teneo in dicio redigo atque dimitto secundus superi mare brundisium tendo quo consul pompejus confugio quam primus transfreto


Recensum populi nec more nec loco solito, sed uicatim per dominos insularum egit atque ex uiginti trecentisque milibus accipientium frumentum e publico ad centum quinquaginta retraxit; ac ne qui noui coetus recensionis causa moueri quandoque possent, instituit, quotannis in demortuorum locum ex iis, qui recensi non essent, subsortitio a praetore fieret.

recensus populus neque mos neque locus soleo sed uicatim per dominus insularis ago atque ex uiginti trecenti mille accipio frumentum e publicus ad centum quinquaginta retraho atque ne qui nouus coitus recensio causa moueo quandoque possum instituo quot in demorior locus ex is qui recenseo non sum subsortitio ab praetor fio


pridie autem easdem Idus auem regaliolum cum laureo ramulo Pompeianae curiae se inferentem uolucres uarii generis ex proximo nemore persecutae ibidem discerpserunt. ea uero nocte, cui inluxit dies caedis, et ipse sibi uisus est per quietem interdum supra nubes uolitare, alias cum Ioue dextram iungere; et Calpurnia uxor imaginata est conlabi fastigium domus maritumque in gremio suo confodi; ac subito cubiculi fores sponte patuerunt.

pridie autem idem idus avis regaliolus cum laureus ramulus pompejanus curia sui infero uolucris varius genus ex propior nemus persequor ibidem discerpo is uerus nox qui inluceo dies caedes et ipse sui uideo sum per quies interdum supra nubes uolito alius cum iuppiter dexter iungo et calpurnius uxor imagino sum collabor fastigium domus maritus in gremium suus confodio atque subeo cubiculum foris sponte pateo


Vini parcissimum ne inimici quidem negauerunt. Marci Catonis est: unum ex omnibus Caesarem ad euertendam rem publicam sobrium accessisse. nam circa uictum Gaius Oppius adeo indifferentem docet, ut quondam ab hospite conditum oleum pro uiridi adpositum aspernantibus ceteris solum etiam largius appetisse scribat, ne hospitem aut neglegentiae aut rusticitatis uideretur arguere.

vinum parcus ne inimicus quidem nego marcius cato sum unus ex omnis caesaris ad everto res publicus sobrius accedo nam circa uictus gaius oppius adeo indifferens doceo ut quondam ab hospes condio oleum pro uiridis appono aspernor ceterus solus etiam largus appeto scribo ne hospes aut neglegentia aut rusticitas uideo arguo


Simultates contra nullas tam graues excepit umquam, ut non occasione oblata libens deponeret. Gai Memmi, cuius asperrimis orationibus non minore acerbitate rescripserat, etiam suffragator mox in petitione consulatus fuit. Gaio Caluo post famosa epigrammata de reconciliatione per amicos agenti ultro ac prior scripsit. Valerium Catullum, a quo sibi uersiculis de Mamurra perpetua stigmata imposita non dissimulauerat, satis facientem eadem die adhibuit cenae hospitioque patris eius, sicut consuerat, uti perseuerauit.

simultas contra nullus tam grauis excipio umquam ut non occasio offertor libet depono gaius memmius qui asper oratio non paruus acerbitas rescribo etiam suffragator mox in petitio consulatus sum gaius calvus post famosus epigramma de reconciliatio per amicus ago ultro atque prior scribo valerius catullus ab quo sui uersiculis de mamurra perpetuus stigma impono non dissimulo satis facio idem dies adhibeo cena hospitium pater is sicut consuo uti perseuero


Consilia igitur dispersim antea habita et quae saepe bini terniue ceperant, in unum omnes contulerunt, ne populo quidem iam praesenti statu laeto, sed clam palamque detrectante dominationem atque assertores flagitante.

consilium igitur dispersim antea habeo et qui saepe bini terni capio in unus omnis confero ne populus quidem iam praesens status laeto sed clam pala detrectante dominatio atque assertor flagito


sed et in ulciscendo natura lenissimus piratas, a quibus captus est, cum in dicionem redegisset, quoniam suffixurum se cruci ante iurauerat, iugulari prius iussit, deinde suffigi; Cornelio Phagitae, cuius quondam nocturnas insidias aeger ac latens, ne perduceretur ad Sullam, uix praemio dato euaserat, numquam nocere sustinuit; Philemonem a manu seruum, qui necem suam per uenenum inimicis promiserat, non grauius quam simplici morte puniit;

sed et in ulciscor natura lenis pirata ab qui capio sum cum in dicio redigo quoniam suffigo sui crux ante juro iugulo prior iubeo deinde suffigo cornelius phagita qui quondam nocturnus insidiae aeger atque lateo ne perduco ad sulla uix praemium do euado numquam noceo sustineo philemonem ab manus seruus qui nex suus per uenenum inimicus promitto non grauis quam simplex mors punio


quibus rebus et deuotissimos sibi et fortissimos reddidit. ingresso ciuile bellum centuriones cuiusque legionis singulos equites e uiatico suo optulerunt, uniuersi milites gratuitam et sine frumento stipendioque operam, cum tenuiorum tutelam locupletiores in se contulissent. neque in tam diuturno spatio quisquam omnino desciuit, plerique capti concessam sibi sub condicione uitam, si militare aduersus eum uellent, recusarunt.

qui res et devoveo sui et fortis reddo ingredior ciuilis bellum centurio quisque legio singuli eques e viaticus suus optulerunt uniuersus miles gratuitus et sine frumentum stipendium opera cum tenuis tutela locupletiores in sui confero neque in tam diuturnus spatium quisquam omnino descio plerusque capio concedo sui sub condicio uita si militaris aduersus is uolo recuso


edidit spectacula uarii generis: munus gladiatorium, ludos etiam regionatim urbe tota et quidem per omnium linguarum histriones, item circenses athletas naumachiam. munere in foro depugnauit Furius Leptinus stirpe praetoria et Q. Calpenus senator quondam actorque causarum. pyrricham saltauerunt Asiae Bithyniaeque principum liberi.

edo spectaculum varius genus munus gladiatorius ludus etiam regionatim urbs totus et quidem per omnis lingua histrio item circensis athleta naumachia munus in forum depugno furius leptinus stirps praetorius et q calpenus senator quondam actor causaris pyrricham saltauerunt asia bithynia princeps liber


Annum agens sextum decimum patrem amisit; sequentibusque consulibus flamen Dialis destinatus dimissa Cossutia, quae familia equestri sed admodum diues praetextato desponsata fuerat, Corneliam Cinnae quater consulis filiam duxit uxorem, ex qua illi mox Iulia nata est; neque ut repudiaret compelli a dictatore Sulla ullo modo potuit.

annus ago sextus decimus pater amitto sequor consul flamen dial destino dimitto cossutius qui familia equester sed admodum diues praetextatus desponsor sum cornelius cinna quater consul filia duco uxor ex qui ille mox julius nata sum neque ut repudio compello ab dictator sulla ullus modo possum


adiecit ad tam insignem despecti senatus contumeliam multo arrogantius factum. nam cum in sacrificio Latinarum reuertente eo inter inmodicas ac nouas populi acclamationes quidam e turba statuae eius coronam lauream candida fascia praeligata inposuisset et tribuni plebis Epidius Marullus Caesetiusque Flauus coronae fasciam detrahi hominemque duci in uincula iussissent, dolens seu parum prospere motam regni mentionem siue, ut ferebat, ereptam sibi gloriam recusandi, tribunos grauiter increpitos potestate priuauit.

adiicio ad tam insignis despicio senatus contumelia multus arrogo facio nam cum in sacrificium latinaris revorto is inter immodicus atque nouus populus acclamatio quidam e turba statua is corona laurea candidus fascia praeligo inpono et tribunus plebs epidius marullus caesetius flavus corona fascia detraho homo duco in uinculum jubeo doleo seu parum prosperus moveo regnum mentio siue ut fero eripio sui gloria recuso tribunus grauis increpo potestas priuo


uerum neque senatu interueniente et aduersariis negantibus ullam se de re publica facturos pactionem, transiit in citeriorem Galliam, conuentibusque peractis Rauennae substitit, bello uindicaturus si quid de tribunis plebis intercedentibus pro se grauius a senatu constitutum esset.

uerus neque senatus intervenio et adversarius nego ullus sui de res publicus facio pactio transeo in citer gallia conventus perago ravenna substo bellum vindico si quis de tribunus plebs intercedo pro sui grauis ab senatus constituo sum


In Corneliae autem locum Pompeiam duxit Quinti Pompei filiam, L. Sullae neptem; cum qua deinde diuortium fecit adulteratam opinatus a Publio Clodio, quem inter publicas caerimonias penetrasse ad eam muliebri ueste tam constans fama erat, ut senatus quaestionem de pollutis sacris decreuerit.

in cornelius autem locus pompeja duco quintius pompejus filia l sulla neptis cum qui deinde divortium facio adultero opinor ab publius claudius qui inter publicus caerimonia penetro ad is muliebris uestis tam consto fama sum ut senatus quaestio de polluo sacrum decerno


motis apud Ilerdam deditionis condicionibus, cum, assiduo inter utrasque partes usu atque commercio, Afranius et Petreius deprehensos intra castra Iulianos subita paenitentia interfecissent, admissam in se perfidiam non sustinuit imitari. acie Pharsalica proclamauit, ut ciuibus parceretur, deincepsque nemini non suorum quem uellet unum partis aduersae seruare concessit.

moveo apud ilerda deditio condicio cum assiduus inter utrasque pars usus atque commercium afranius et petreius deprehendo intra castrum juliani subeo paenitentia interfacio admitto in sui perfidia non sustineo imitor acies pharsalicus proclamo ut ciuis parco deinceps nemo non suus qui uolo unus pars adverro seruo concedo


atque ita traiecto exercitu, adhibitis tribunis plebis, qui pulsi superuenerant, pro contione fidem militum flens ac ueste a pectore discissa inuocauit. existimatur etiam equestres census pollicitus singulis; quod accidit opinione falsa. nam cum in adloquendo adhortandoque saepius digitum laeuae manus ostentans adfirmaret se ad satis faciendum omnibus, per quos dignitatem suam defensurus esset, anulum quoque aequo animo detracturum sibi, extrema contio, cui facilius erat uidere contionantem quam audire, pro dicto accepit, quod uisu suspicabatur; promissumque ius anulorum cum milibus quadringenis fama distulit.

atque ita traicio exercitus adhibeo tribunus plebs qui pello supervenio pro contio fides miles fleo atque uestis ab pectus discindo invoco existimo etiam equester census polliceor singuli qui accido opinio fallo nam cum in alloquor adhortor saepis digitus laeva manus ostento adfirmo sui ad satis facio omnis per qui dignitas suus defendo sum anulus quoque aequus animus detraho sui exter contio qui facilis sum uideo contionor quam audio pro dico accipio qui uideo suspicor promitto ius anulus cum mille quadringeni fama differo


dein post solis occasum mulis e proximo pistrino ad uehiculum iunctis occultissimum iter modico comitatu ingressus est; et cum luminibus extinctis decessisset uia, diu errabundus tandem ad lucem duce reperto per angustissimos tramites pedibus euasit. consecutusque cohortis ad Rubiconem flumen, qui prouinciae eius finis erat, paulum constitit, ac reputans quantum moliretur, conuersus ad proximos: etiam nunc, inquit, regredi possumus; quod si ponticulum transierimus, omnia armis agenda erunt.

deinde post sol occasus mulis e propior pistrinum ad uehiculis iungo occulo iter modicus comito ingredior sum et cum lumen extingo decedo uia diu errabundus tandem ad lux dux reperio per angustus trames pes euado consequor cohors ad rubico flumen qui prouincia is finis sum paulus consto atque reputo quantus molio conuerto ad propior etiam nunc inquam regredior possum qui si ponticulis transeo omnis arma ago sum


ius ciuile ad certum modum redigere atque ex immensa diffusaque legum copia optima quaeque et necessaria in paucissimos conferre libros; bibliothecas Graecas Latinasque quas maximas posset publicare data Marco Varroni cura comparandarum ac digerendarum;

ius ciuilis ad certus modus redigo atque ex immensus diffundo lex copia bonus quisque et necessarius in paucus confero liber bibliotheca graece latinae qui magnus possum publico do marcus varro cura comparandaris atque digerendaris


Cum ergo sublatam tribunorum intercessionem ipsosque urbe cessisse nuntiatum esset, praemissis confestim clam cohortibus, ne qua suspicio moueretur, et spectaculo publico per dissimulationem interfuit et formam, qua ludum gladiatorium erat aedificaturus, considerauit et ex consuetudine conuiuio se frequenti dedit.

cos ergo suffero tribunus intercessio ipse urbs cedo nuntio sum praemitto confestim clam cohors ne qui suspicio moveo et spectaculum publicus per dissimulatio intersum et forma qui ludus gladiatorius sum aedifico considero et ex consuetudo conuiuium sui frequens do


sed cum edictis iam comitis ratio eius haberi non posset nisi priuatus introisset urbem, et ambienti ut legibus solueretur multi contra dicerent, coactus est triumphum, ne consulatu excluderetur, dimittere.

sed cum edico iam comes ratio is habeo non possum nisi priuo introisset urbs et ambienti ut lex solvo multus contra dico cogo sum triumphus ne consulatus excludo dimitto


Ob haec simul et ob infirmam ualitudinem diu cunctatus an se contineret et quae apud senatum proposuerat agere differret, tandem Decimo Bruto adhortante, ne frequentis ac iam dudum opperientis destitueret, quinta fere hora progressus est libellumque insidiarum indicem ab obuio quodam porrectum libellis ceteris, quos sinistra manu tenebat, quasi mox lecturus commiscuit. dein pluribus hostiis caesis, cum litare non posset, introiit curiam spreta religione Spurinnamque irridens et ut falsum arguens, quod sine ulla sua noxa Idus Martiae adessent: quanquam is uenisse quidem eas diceret, sed non praeterisse.

ob hic simul et ob infirmus ualetudo diu cunctor an sui contineo et qui apud senatus propono ago differo tandem decimus brutus adhortor ne frequens atque iam dudum opperior destituo quintus fere hora progredior sum libellus insidiaris index ab obvius quidam porrigo libellus ceterus qui sinistra manus teneo quasi mox lego commisceo deinde multus hostia caedo cum litaris non possum introeo curia sperno religio spurinna irrideo et ut falsus arguo qui sine ullus suus noxa idus martius adsum quamquam is uenio quidem is dico sed non praetereo


de pecuniis mutuis disiecta nouarum tabularum expectatione, quae crebro mouebatur, decreuit tandem, ut debitores creditoribus satis facerent per aestimationem possessionum, quanti quasque ante ciuile bellum comparassent, deducto summae aeris alieni, si quid usurae nomine numeratum aut perscriptum fuisset; qua condicione quarta pars fere crediti deperibat.

de pecunia mutuus disjecto nouus tabularis expectatio qui creber moveo decerno tandem ut debitor creditor satis facio per aestimatio possessio quantus quisque ante ciuilis bellum comparo deduco summa aer alienus si quis utor nomen numero aut perscribo sum qui condicio quartus pars fere credo depereo


quidam putant captum imperii consuetudine pensitatisque suis et inimicorum uiribus usum occasione rapiendae dominationis, quam aetate prima concupisset. quod existimasse uidebatur et Cicero scribens de Officiis tertio libro 82 semper Caesarem in ore habuisse Euripidis uersus, quos sic ipse conuertit: nam si uiolandum est ius, regnandi gratia uiolandum est: aliis rebus pietatem colas.

quidam puto capio imperium consuetudo pensito suus et inimicus uis usus occasio rapio dominatio quam aetas primus concupio qui existimo uideo et cicero scribo de officium tertius liber semper caesaris in os habeo euripides uersus qui sic ipse conuerto nam si violo sum ius regno gratia violo sum alius res pietas colo


nec minore studio reges atque prouincias per terrarum orbem adliciebat, aliis captiuorum milia dono offerens, aliis citra senatus populique auctoritatem, quo uellent et quotiens uellent, auxilia submittens, superque Italiae Galliarumque et Hispaniarum, Asiae quoque et Graeciae potentissimas urbes praecipuis operibus exornans;

neque paruus studium rex atque prouincia per terra orbis adliciebat alius captivus mille donum offertor alius citer senatus populus auctoritas quo uolo et quotiens uolo auxilium summitto supo italia gallia et hispaniaris asia quoque et graecia potens urbs praecipuus opus exorno


Tribunatu militum, qui primus Romam reuerso per suffragia populi honor optigit, actores restituendae tribuniciae potestatis, cuius uim Sulla deminuerat, enixissime iuuit. L. etiam Cinnae uxoris fratri, et qui cum eo ciuili discordia Lepidum secuti post necem consulis ad Sertorium confugerant, reditum in ciuitatem rogatione Plotia confecit habuitque et ipse super ea re contionem.

tribunatus miles qui primus roma revorto per suffragium populus honor obtingo actor restituo tribunicius potestas qui uis sulla deminuo enitor juvo l etiam cinna uxor frater et qui cum is ciuilis discordia lepidus sequor post nex consul ad sertorius confugio redeo in ciuitas rogatio plautius confacio habeo et ipse super is res contio


postremo in uniuersos diuersae factionis indicem inductum praemiis, ut se de inferenda Pompeio nece sollicitatum a quibusdam profiteretur productusque pro rostris auctores ex conpacto nominaret; sed uno atque altero frustra nec sine suspicione fraudis nominatis desperans tam praecipitis consilii euentum intercepisse ueneno indicem creditur.

postremo in uniuersus diuerto factio index induco praemium ut sui de infero pompejus nex sollicitas ab quidam profiteor produco pro rostrum auctor ex compactum nomino sed unus atque alter frustra neque sine suspicio fraus nomino despero tam praecipio consilium euentum intercipio uenenum index credo


Proelia non tantum destinato, sed ex occasione sumebat ac saepe ab itinere statim, interdum spurcissimis tempestatibus, cum minime quis moturum putaret; nec nisi tempore extremo ad dimicandum cunctatior factus est, quo saepius uicisset, hoc minus experiendos casus opinans nihilque se tantum adquisiturum uictoria, quantum hostem fudit, quin castris quoque exueret: ita nullum spatium perterritis dabat. ancipiti proelio equos dimittebat et in primis suum, quo maior permanendi necessitas imponeretur auxilio fugae erepto.

proelio non tantus destino sed ex occasio sumo atque saepe ab iter statim interdum spurcus tempestas cum paruus quis moveo puto neque nisi tempus exter ad dimico cuncto facio sum quo saepis vinco hic paruus experior casus opinor nihil sui tantus acquiro uictoria quantus hostis fundo quin castrum quoque exuo ita nullus spatium perterreo do anceps proelium equus dimitto et in primus suus quo magnus permaneo necessitas impono auxilium fuga eripio