id uero Caesar nullo modo tolerandum existimans, cum inplorato Ciceronis testimonio quaedam se de coniuratione ultro ad eum detulisse docuisset, ne Curio praemia darentur effecit; Vettium pignoribus captis et direpta supellectile male mulcatum ac pro rostris in contione paene discerptum coiecit in carcerem; eodem Nouium quaestorem, quod compellari apud se maiorem potestatem passus esset.

is uerus caesar nullus modo tolero existimo cum inploro cicero testimonium quidam sui de coniuratio ultro ad is defero doceo ne curius praemium do efficio vettius pignus capio et direptor supellectilis malus mulco atque pro rostrum in contio paene discerpo cojacio in carcer idem novius quaestor qui compellaris apud sui magnus potestas patior sum


idem Curio sed et M. Actorius Naso auctores sunt conspirasse eum etiam cum Gnaeo Pisone adulescente, cui ob suspicionem urbanae coniurationis prouincia Hispania ultro extra ordinem data sit; pactumque ut simul foris ille, ipse Romae ad res nouas consurgerent, per †Ambranos et Transpadanos; destitutum utriusque consilium morte Pisonis.

idem curius sed et m actorius naso auctor sum conspiro is etiam cum gnaeus piso adulescens qui ob suspicio urbanus coniuratio prouincia hispania ultro extra ordo do sum paciscor ut simul foris ille ipse roma ad res nouus consurgo per ambranos et transpadani destitus uterque consilium mors piso


nec mirum, si quis singulorum facta respiciat, uel Cassi Scaeuae centurionis uel Gai Acili militis, ne de pluribus referam. Scaeua excusso oculo, transfixus femore et umero, centum et uiginti ictibus scuto perforato, custodiam portae commissi castelli retinuit. Acilius nauali ad Massiliam proelio iniecta in puppem hostium dextera et abscisa memorabile illud apud Graecos Cynegiri exemplum imitatus transiluit in nauem umbone obuios agens.

neque mirus si quis singulus facio respicio uel casseius scaeva centurio uel gaius acilis miles ne de multus refero scaeva excutio oculus transfigo femore et umerus centum et uiginti ictus scutum perforo custodia porta committo castellum retineo acilius naualis ad massilia proelium inicio in puppis hostis dextera et abscido memorabilis ille apud graeci cynegiri exemplum imitor transsileo in nauis umbo obvius ago


tertium et quartum consulatum titulo tenus gessit contentus dictaturae potestate decretae cum consulatibus simul atque utroque anno binos consules substituit sibi in ternos nouissimos menses, ita ut medio tempore comitia nulla habuerit praeter tribunorum et aedilium plebis praefectosque pro praetoribus constituerit, qui apsente se res urbanas administrarent. pridie autem Kalendas Ianuarias repentina consulis morte cessantem honorem in paucas horas petenti dedit.

tertius et quartus consulatus titulus tenus gero contineo dicto potestas decerno cum consulatus simul atque uterque annus bini consul substituo sui in terni novus mensis ita ut medium tempus comitium nullus habeo praeter tribunus et aedilis plebs praeficio pro praetor constituo qui apsente sui res urbanus administro pridie autem kalendae januarius repentinus consul mors cesso honor in paucus hora peto do


ueteranis legionibus praedae nomine in pedites singulos super bina sestertia, quae initio ciuilis tumultus numerauerat, uicena quaterna milia nummum dedit. adsignauit et agros, sed non continuos, ne quis possessorum expelleretur. populo praeter frumenti denos modios ac totidem olei libras trecenos quoque nummos, quos pollicitus olim erat, uiritim diuisit et hoc amplius centenos pro mora.

ueteranus legio praeda nomen in pedito singuli super bini sestertium qui initium ciuilis tumultus numero uiceni quaterni mille nummus do adsigno et ager sed non continuus ne quis possessor expello populus praeter frumentum deni modius atque totidem oleum libro treceni quoque nummus qui polliceor olim sum uiritim diuido et hic amplus centeni pro mora


epistulae quoque eius ad senatum extant, quas primum uidetur ad paginas et formam memorialis libelli conuertisse, cum antea consules et duces non nisi transuersa charta scriptas mitterent. extant et ad Ciceronem, item ad familiares domesticis de rebus, in quibus, si qua occultius perferenda erant, per notas scripsit, id est sic structo litterarum ordine, ut nullum uerbum effici posset: quae si qui inuestigare et persequi uelit, quartam elementorum litteram, id est D pro A et perinde reliquas commutet.

epistula quoque is ad senatus extant qui primus uideo ad pagina et forma memorial libellus converto cum antea consul et dux non nisi transverto charta scribo mitto extant et ad cicero item ad familiaris domesticus de res in qui si qui occulo perfero sum per nosco scribo is sum sic struo litteraris ordo ut nullus uerbum efficio possum qui si qui inuestigaris et persequor uolo quartus elementor littera is sum d pro ab et perinde reliquus commuto


feruntur et †aituero ab adulescentulo quaedam scripta, ut Laudes Herculis, tragoedia Oedipus, item Dicta collectanea: quos omnis libellos uetuit Augustus publicari in epistula, quam breuem admodum ac simplicem ad Pompeium Macrum, cui ordinandas bibliothecas delegauerat, misit.

fero et aituero ab adulescentulus quidam scribo ut laus hercules tragoedia oedipus item dicte collectaneus qui omnis libellus ueto augustus publicaris in epistula quam brevis admodum atque simplex ad pompejus macer qui ordino bibliotheca delego mitto


Talia agentem atque meditantem mors praeuenit. de qua prius quam dicam, ea quae ad formam et habitum et cultum et mores, nec minus quae ad ciuilia et bellica eius studia pertineant, non alienum erit summatim exponere.

talis ago atque meditor mors praevenio de qui prior quam dico is qui ad forma et habitus et cultus et mos neque paruus qui ad ciuilis et bellicus is studium pertineo non alienus sum summatim expono


orationes aliquas reliquit, inter quas temere quaedam feruntur. pro Quinto Metello non immerito Augustus existimat magis ab actuaris exceptam male subsequentibus uerba dicentis, quam ab ipso editam; nam in quibusdam exemplaribus inuenio ne inscriptam quidem pro Metello, sed quam scripsit Metello, cum ex persona Caesaris sermo sit Metellum seque aduersus communium obtrectatorum criminationes purgantis.

oratio aliqui relinquo inter qui temere quidam fero pro quintus metellus non immeritus augustus existimo magis ab actuaris excipio malus subsequor uerbum dico quam ab ipse edo nam in quidam exemplaris inuenio ne inscribo quidem pro metellus sed quam scribo metellus cum ex persono caesar sermo sum metellus sequor aduersus communis obtrectator criminatio purgo


omnibus ciuilibus bellis nullam cladem nisi per legatos suos passus est, quorum C. Curio in Africa periit, C. Antonius in Illyrico in aduersariorum deuenit potestatem, P. Dolabella classem in eodem Illyrico, Cn. Domitius Caluinus in Ponto exercitum amiserunt. ipse prosperrime semper ac ne ancipiti quidem umquam fortuna praeterquam bis dimicauit: semel ad Dyrrachium, ubi pulsus non instante Pompeio negauit eum uincere scire, iterum in Hispania ultimo proelio, cum desperatis rebus etiam de consciscenda nece cogitauit.

omnis ciuilis bellum nullus clades nisi per legatus suus patior sum qui que curius in africanus pereo que antonius in illyricus in adversarius devenio potestas p dolabella classis in idem illyricus cn domitius caluinus in pontus exercitus amitto ipse prosperrime semper atque ne anceps quidem umquam fortuna praeterquam bis dimico semel ad dyrrachium ubi pello non insto pompejus nego is uinco scio iterum in hispania ultimo proelium cum despero res etiam de conscisco nex cogito


nec milites eos pro contione, sed blandiore nomine commilitones appellabat habebatque tam cultos, ut argento et auro politis armis ornaret, simul et ad speciem et quo tenaciores eorum in proelio essent metu damni. diligebat quoque usque adeo, ut audita clade Tituriana barbam capillumque summiserit nec ante dempserit quam uindicasset.

neque miles is pro contio sed blandus nomen commilito appello habeo tam colo ut argentum et aurum polio arma orno simul et ad species et quo tenax is in proelium sum metus damnum diligo quoque usque adeo ut audio clades titurianus barba capillus summitto neque ante demo quam vindico


satis constat Sullam, cum deprecantibus amicissimis et ornatissimis uiris aliquamdiu denegasset atque illi pertinaciter contenderent, expugnatum tandem proclamasse siue diuinitus siue aliqua coniectura: uincerent ac sibi haberent, dum modo scirent eum, quem incolumem tanto opere cuperent, quandoque optimatium partibus, quas secum simul defendissent, exitio futurum; nam Caesari multos Marios inesse.

satis consto sulla cum deprecor amicus et orno uir aliquamdiu denego atque ille pertinax contendo expugno tandem proclamo siue divinitus siue aliqui conicio vinco atque sui habeo dum modo scio is qui incolumis tantus opus cupio quandoque optimas pars qui sui simul defendo exitium sum nam caesaris multus marius insum


Suspicionem Caesar quibusdam suorum reliquit neque uoluisse se diutius uiuere neque curasse quod ualitudine minus prospera uteretur, ideoque et quae religiones monerent et quae renuntiarent amici neglexisse. sunt qui putent, confisum eum nouissimo illo senatus consulto ac iure iurando etiam custodias Hispanorum cum gladiis †adinspectantium se remouisse.

suspicio caesar quidam suus relinquo neque uolo sui diu uiuo neque curo qui ualetudo paruus prosper uto ideo et qui religio moneo et qui renuntio amicus neglego sum qui puto confido is novus ille senatus consultum atque ius iuro etiam custodio hispanus cum gladius adinspecto sui remoueo


adiecit insuper Caesar etiam gladiatorium munus, sed aliquanto paucioribus quam destinauerat paribus; nam cum multiplici undique familia conparata inimicos exterruisset, cautum est de numero gladiatorum, quo ne maiorem cuiquam habere Romae liceret.

adiicio insuper caesar etiam gladiatorius munus sed aliquantus paucus quam destino par nam cum multiplex undique familia conparo inimicus exterreo caueo sum de numerus gladiator quo ne magnus quisquam habeo roma licet


peregrinis in senatum allectis libellus propositus est: Bonum factum: ne quis senatori nouo curiam monstrare uelit! et illa uulgo cane bantur FPR p. 330: Gallos Caesar in triumphum ducit, idem in curiam: Galli bracas deposuerunt, latum clauum sumpserunt. Quinto Maximo suffecto trimenstrique consule theatrum introeunte, cum lictor animaduerti ex more iussisset, ab uniuersis conclamatum est non esse eum consulem.

peregrinus in senatus allicio libellus propono sum bonus facio ne quis senator nouus curia monstraris uolo et ille uulgus canis bantur fpr p galli caesar in triumphus duco idem in curia gallus braca depono latus clauus sumo quintus maximus sufficio trimenstrique consul theatrum introeunte cum lictor animaduerti ex mos iubeo ab uniuersus conclamo sum non sum is consul


nec ulli perisse nisi in proelio reperientur, exceptis dum taxat Afranio et Fausto et Lucio Caesare iuuene; ac ne hos quidem uoluntate ipsius interemptos putant, quorum tamen et priores post impetratam ueniam rebellauerant et Caesar libertis seruisque eius ferro et igni crudelem in modum enectis bestias quoque ad munus populi comparatas contrucidauerat.

neque ullus pereo nisi in proelium reperio excipio dum taxo afranius et faustus et lucius caesaris juvenis atque ne hic quidem uoluntas ipse interimo puto qui tamen et prior post impetro uenia rebello et caesar libertus servio is ferrum et ignis crudelis in modus eneco bestia quoque ad munus populus comparo contrucido


circa corporis curam morosior, ut non solum tonderetur diligenter ac raderetur, sed uelleretur etiam, ut quidam exprobrauerunt, caluitii uero deformitatem iniquissime ferret saepe obtrectatorum iocis obnoxiam expertus. ideoque et deficientem capillum reuocare a uertice adsueuerat et ex omnibus decretis sibi a senatu populoque honoribus non aliud aut recepit aut usurpauit libentius quam ius laureae coronae perpetuo gestandae.

circa corpus cura morosus ut non solus tondeo diligenter atque rado sed vello etiam ut quidam exprobro caluitii uerus deformitas iniquus fero saepe obtrectator jocus obnoxius experior ideo et deficio capillus reuoco ab uertex assuesco et ex omnis decretum sui ab senatus populo honor non alius aut recipio aut usurpo libet quam ius laurea corona perpetuus gesto


Curiam, in qua occisus est, obstrui placuit Idusque Martias Parricidium nominari, ac ne umquam eo die senatus ageretur.

curius in qui occido sum obstruo placeo idus martius parricidium nominaris atque ne umquam is dies senatus ago


pronum et sumptuosum in libidines fuisse constans opinio est, plurimasque et illustres feminas corrupisse, in quibus Postumiam Serui Sulpici, Lolliam Auli Gabini, Tertullam Marci Crassi, etiam Cn. Pompei Muciam. nam certe Pompeio et a Curionibus patre et filio et a multis exprobratum est, quod cuius causa post tres liberos exegisset uxorem et quem gemens Aegisthum appellare consuesset, eius postea filiam potentiae cupiditate in matrimonium recepisset.

pronus et sumptuosus in libido sum consto opinio sum multus et illustris femina conrumpo in qui postumia servius sulpicius lollia aulis gabinus tertullam marcius crassus etiam cn pompejus mucius nam certus pompejus et ab curio pater et filius et ab multus exprobro sum qui qui causa post tres liber exigo uxor et qui gemo aegisthus appello consuesset is postea filia potentia cupiditas in matrimonium recipio


in obeundis expeditionibus dubium cautior an audentior, exercitum neque per insidiosa itinera duxit umquam nisi perspeculatus locorum situs, neque in Britanniam transuexit, nisi ante per se portus et nauigationem et accessum ad insulam explorasset. at idem obsessione castrorum in Germania nuntiata per stationes hostium Gallico habitu penetrauit ad suos.

in obeo expeditio dubius caveo an audeo exercitus neque per insidiosus iter duco umquam nisi perspeculor locus sino neque in britannia transveho nisi ante per sui portus et nauigatio et accedo ad insula exploro at idem obsessio castrum in germania nuntio per statio hostis gallicus habitus penetro ad suus


qua fiducia ad legiones, quas a re publica acceperat, alias priuato sumptu addidit, unam etiam ex Transalpinis conscriptam, uocabulo quoque Gallico—Alauda enim appellabatur—, quam disciplina cultuque Romano institutam et ornatam postea uniuersam ciuitate donauit.

qui fiducia ad legio qui ab res publicus accipio alius priuo sumo addo unus etiam ex transalpinus conscribo vocabulum quoque gallicus alauda enim appello quam disciplina colo romanus instituo et orno postea uniuersus ciuitas dono


campum Stellatem maioribus consecratum agrumque Campanum ad subsidia rei publicae uectigalem relictum diuisit extra sortem ad uiginti milibus ciuium, quibus terni pluresue liberi essent. publicanos remissionem petentis tertia mercedum parte releuauit ac, ne in locatione nouorum uectigalium inmoderatius licerentur, propalam monuit. cetera item, quae cuique libuissent, dilargitus est contra dicente nullo ac, si conaretur quis, absterrito.

campus stellatem magnus consecro ager campanus ad subsidium res publicus uectigal relinquo diuido extra sors ad uiginti mille ciuis qui terni multus liber sum publicanus remissio peto tertius merces pars relevo atque ne in locatio novum vectigalis immoderatus liceo propalam moneo ceterus item qui quisque libet dilargior sum contra dico nullus atque si conor quis absterreo


idque factum eius tanto intolerabilius est uisum, quod ipse triumphanti et subsellia tribunicia praeteruehenti sibi unum e collegio Pontium Aquilam non assurrexisse adeo indignatus sit, ut proclamauerit: repete ergo a me Aquila rem publicam tribunus! et nec destiterit per continuos dies quicquam cuiquam nisi sub exceptione polliceri: si tamen per Pontium Aquilam licuerit.

is facio is tantus intolerabilis sum uideo qui ipse triumpho et subsellium tribunicius praetervehor sui unus e collegium pontius aquila non assurgo adeo indignor sum ut proclamo repeto ergo ab ego aquila res publicus tribunus et neque desisto per continuus dies quisquam quisquam nisi sub exceptio polliceor si tamen per pontius aquila liceo


ceterum Caecilio Metello tribuno plebis turbulentissimas leges aduersus collegarum intercessionem ferenti auctorem propugnatoremque se pertinacissime praestitit, donec ambo administratione rei publicae decreto patrum submouerentur. ac nihilo minus permanere in magistratu et ius dicere ausus, ut comperit paratos, qui ui ac per arma prohiberent, dimissis lictoribus abiectaque praetexta domum clam refugit pro condicione temporum quieturus.

ceterum caecilius metellus tribunus plebs turbulentus lex aduersus collega intercessio fero auctor propugnator sui pertinax praesto donec ambo administratio res publicus decretum pater submoveo atque nihilum paruus permaneo in magistratus et ius dico audeo ut comperio paro qui uis atque per arma prohibeo dimitto lictor abicio praetexo domus clam refugio pro condicio tempus quiesco


Conuersus hinc ad ordinandum rei publicae statum fastos correxit iam pridem uitio pontificum per intercalandi licentiam adeo turbatos, ut neque messium feriae aestate neque uindemiarum autumno conpeterent; annumque ad cursum solis accommodauit, ut trecentorum sexaginta quinque dierum esset et intercalario mense sublato unus dies quarto quoque anno intercalaretur.

conuerto hinc ad ordino res publicus status fasti corrigo iam pridem vitio pontifex per intercalo licentia adeo turbo ut neque messis feriae aestas neque uindemiaris auctumnus conpeto annus ad cursus sol accommodo ut trecentor sexaginta quinque dies sum et intercalarius mensis tollo unus dies quartum quoque annus intercalo


missa etiam facio edicta Bibuli, quibus proscripsit collegam suum Bithynicam reginam, eique antea regem fuisse cordi, nunc esse regnum. quo tempore, ut Marcus Brutus refert, Octauius etiam quidam ualitudine mentis liberius dicax conuentu maximo, cum Pompeium regem appellasset, ipsum reginam salutauit. sed C. Memmius etiam ad cyathum †et ui Nicomedi stetisse obicit, cum reliquis exoletis, pleno conuiuio, accubantibus nonnullis urbicis negotiatoribus, quorum refert nomina.

mitto etiam facio edico bibulis qui proscribo collega suus bithynicus regina is antea rex sum chordus nunc sum regnum quo tempus ut marcus brutus refero octavius etiam quidam ualetudo mens liber dicax conuentus maximus cum pompejus rex appello ipse regina saluto sed que memmius etiam ad cyathus et uis nicomedes sto obicio cum reliquus exoletus plenus conuiuium accubo nonnullus urbicus negotiator qui refero nomen


Nam de ornanda instruendaque urbe, item de tuendo ampliandoque imperio plura ac maiora in dies destinabat: in primis Martis templum, quantum nusquam esset, extruere repleto et conplanato lacu, in quo naumachiae spectaculum ediderat, theatrumque summae magnitudinis Tarpeio monti accubans;

nam de orno instruo urbs item de tueor amplio imperium multus atque magnus in dies destino in primus mars templum quantus nusquam sum extruere repleo et conplano lacus in quo naumachia spectaculum edo theatrum summa magnitudo tarpeius mons accubo


Studium et fides erga clientis ne iuueni quidem defuerunt. Masintham nobilem iuuenem, cum aduersus Hiempsalem regem tam enixe defendisset, ut Iubae regis filio in altercatione barbam inuaserit, stipendiarium quoque pronuntiatum et abstrahentibus statim eripuit occultauitque apud se diu et mox ex praetura proficiscens in Hispaniam inter officia prosequentium fascesque lictorum lectica sua auexit.

studium et fides erga cliens ne juvenis quidem desum masintham nobilis iuuenis cum aduersus hiempsal rex tam enitor defendo ut juba rex filius in altercatio barba invado stipendiarius quoque pronuntio et abstraho statim eripio occulto apud sui diu et mox ex praetura proficiscor in hispania inter officium prosequor fascis lictor lectica suus aveho


inter ludos cantata sunt quaedam ad miserationem et inuidiam caedis eius accommodata, ex Pacuui Armorum iudicio frg.XV: men seruasse, ut essent qui me perderent? et ex Electra Acili ad similem sententiam. laudationis loco consul Antonius per praeconem pronuntiauit senatus consultum, quo omnia simul ei diuina atque humana decreuerat, item ius iurandum, quo se cuncti pro salute unius astrinxerant; quibus perpauca a se uerba addidit.

inter ludus canto sum quidam ad miseratio et inuidia caedes is accommodo ex pacuui armus iudicium frg xv ego servo ut sum qui ego perdo et ex electrus acilis ad similis sententia laudatio locus consul antonius per praeco pronuntio senatus consulo quo omnis simul is diuinum atque humanus decerno item ius iuro quo sui cunctus pro salus unus astringo qui perpaucus ab sui uerbum addo


inito honore primus omnium instituit, ut tam senatus quam populi diurna acta confierent et publicarentur. antiquum etiam rettulit morem, ut quo mense fasces non haberet, accensus ante eum iret, lictores pone sequerentur. lege autem agraria promulgata obnuntiantem collegam armis foro expulit ac postero die in senatu conquestum nec quoquam reperto, qui super tali consternatione referre aut censere aliquid auderet, qualia multa saepe in leuioribus turbis decreta erant, in eam coegit desperationem, ut, quoad potestate abiret, domo abditus nihil aliud quam per edicta obnuntiaret.

ineo honor primus omnis instituo ut tam senatus quam populus diurnus ago conficio et publico antiquus etiam refero mos ut quo mensis fascis non habeo accendo ante is eo lictor pono sequor lex autem agrarius promulgo obnuntio collega arma forum expello atque posterus dies in senatus conqueror neque quoquam reperio qui super talis consternatio refero aut censeo aliquis audeo qualis multus saepe in leuis turba decretum sum in is cogo desperatio ut quoad potestas abeo domus abdo nihil alius quam per edico obnuntio


Delicta neque obseruabat omnia neque pro modo exequebatur, sed desertorum ac seditiosorum et inquisitor et punitor acerrimus coniuebat in ceteris. ac nonnumquam post magnam pugnam atque uictoriam remisso officiorum munere licentiam omnem passim lasciuiendi permittebat, iactare solitus milites suos etiam unguentatos bene pugnare posse.

delictum neque observo omnis neque pro modo exsequor sed desertor atque seditiosor et inquisitor et punitor acer conivit in ceterus atque nonnumquam post magnus pugna atque uictoria remitto officium munus licentia omnis passim lasciuiendi permitto iactaris soleo miles suus etiam unguento bene pugno possum


Praegrauant tamen cetera facta dictaque eius, ut et abusus dominatione et iure caesus existimetur. non enim honores modo nimios recepit: continuum consulatum, perpetuam dictaturam praefecturamque morum, insuper praenomen Imperatoris, cognomen Patris patriae, statuam inter reges, suggestum in orchestra; sed et ampliora etiam humano fastigio decerni sibi passus est: sedem auream in curia et pro tribunali, tensam et ferculum circensi pompa, templa, aras, simulacra iuxta deos, puluinar, flaminem, lupercos, appellationem mensis e suo nomine; ac nullos non honores ad libidinem cepit et dedit.

praegravo tamen ceterus facio dico is ut et abutor dominatio et ius caedo existimo non enim honor modo nimius recipio continuus consulatus perpetuus dictatura praeficio mos insuper praenomen imperator cognomen patrae patria statua inter rex suggero in orchestra sed et amplus etiam humanus fastigium decerno sui patior sum sedes aureus in curia et pro tribunal tendo et ferculum circensis pompa templum ara simulacrum iuxta deus puluinar flamen lupercos appellatio mensis e suus nomen atque nullus non honor ad libido capio et do


commentarios scripsit ualde quidem probandos: nudi sunt, recti et uenusti, omni ornatu orationis tamquam ueste detracta; sed dum uoluit alios habere parata, unde sumerent qui uellent scribere historiam, ineptis gratum fortasse fecit, qui illa uolent calamistris inurere, sanos quidem homines a scribendo deterruit.

commentarius scribo ualidus quidem probo nudus sum recingo et venustus omnis orno oratio tamquam uestis detraho sed dum uolo alius habeo paro unde sumo qui uolo scribo historia ineptus gratus fortasse facio qui ille uolo calamister inuro sanus quidem homo ab scribo deterreo


nauali proelio in minore Codeta defosso lacu biremes ac triremes quadriremesque Tyriae et Aegyptiae classis magno pugnatorum numero conflixerunt. ad quae omnia spectacula tantum undique confluxit hominum, ut plerique aduenae aut inter uicos aut inter uias tabernaculis positis manerent, ac saepe prae turba elisi exanimatique sint plurimi et in his duo senatores.

naualis proelium in paruus codefleo defodio lacus biremis atque triremis quadriremis tyrius et aegyptius classis magnus pugnator numerus confligo ad qui omnis spectaculum tantus undique confluo homo ut plerusque advena aut inter vicus aut inter uia tabernaculis pono maneo atque saepe prae turba elido exanimo sum plurimus et in hic duo senator


Nec eo setius maiora mox in urbe molitus est: siquidem ante paucos dies quam aedilitatem iniret, uenit in suspicionem conspirasse cum Marco Crasso consulari, item Publio Sulla et L. Autronio post designationem consulatus ambitus condemnatis, ut principio anni senatum adorirentur, et trucidatis quos placitum esset, dictaturam Crassus inuaderet, ipse ab eo magister equitum diceretur constitutaque ad arbitrium re publica Sullae et Autronio consulatus restitueretur.

neque is setius magnus mox in urbs molio sum siquidem ante paucus dies quam aedilitas ineo uenio in suspicio conspiro cum marcus crassus consularis item publius sulla et l autronius post designatio consulatus ambitus condemno ut principium annus senatus adorio et trucido qui placeo sum dictatura crassus invado ipse ab is magister eques dico constituo ad arbitrium res publicus sulla et autronius consulatus restituo


quin etiam uaria fama percrebruit migraturum Alexandream uel Ilium, translatis simul opibus imperii exhaustaque Italia dilectibus et procuratione urbis amicis permissa, proximo autem senatu Lucium Cottam quindecimuirum sententiam dicturum, ut, quoniam fatalibus libris contineretur Parthos nisi a rege non posse uinci, Caesar rex appellaretur.

quin etiam uarius fama percrebresco migro alexandrea uel ilium transfero simul ops imperium exhaurio italia delectus et procuratio urbs amicus permitto propior autem senatus lucius cotta quindecimuirum sententia dico ut quoniam fatal liber contineo parthus nisi ab rex non possum vinco caesar rex appello


alii timuisse dicunt, ne eorum, quae primo consulatu aduersus auspicia legesque et intercessiones gessisset, rationem reddere cogeretur; cum M. Cato identidem nec sine iure iurando denuntiaret delaturum se nomen eius, simul ac primum exercitum dimisisset; cumque uulgo fore praedicarent, ut si priuatus redisset, Milonis exemplo circumpositis armatis causam apud iudices diceret.

alius timeo dico ne is qui primus consulatus aduersus auspicium lego et intercessio gero ratio reddo cogo cum m cato identidem neque sine ius iuro denuntio defero sui nomen is simul atque primus exercitus dimitto cum uulgus sum praedico ut si priuo redeo milo exemplum circumpono armo causa apud iudex dico


Amitae meae Iuliae maternum genus ab regibus ortum, paternum cum diis inmortalibus coniunctum est. nam ab Anco Marcio sunt Marcii Reges, quo nomine fuit mater; a Venere Iulii, cuius gentis familia est nostra. est ergo in genere et sanctitas regum, qui plurimum inter homines pollent, et caerimonia deorum, quorum ipsi in potestate sunt reges.

amita meus julius maternus genus ab rex orior paternus cum diuus immortalis conjungo sum nam ab ancus marcius sum marcius rex quo nomen sum mater ab venus julius qui gens familia sum noster sum ergo in genus et sanctitas rex qui multus inter homo polleo et caerimonia deus qui ipse in potestas sum rex


decimanos autem Romae cum ingentibus minis summoque etiam urbis periculo missionem et praemia flagitantes, ardente tunc in Africa bello, neque adire cunctatus est, quanquam deterrentibus amicis, neque dimittere; sed una uoce, qua Quirites eos pro militibus appellarat, tam facile circumegit et flexit, ut ei milites esse confestim responderint et quamuis recusantem ultro in Africam sint secuti; ac sic quoque seditiosissimum quemque et praedae et agri destinati tertia parte multauit.

decimanus autem roma cum ingens minae summus etiam urbs periculum missio et praemium flagito ardeo tunc in africanus bellum neque adeo cunctor sum quamquam deterreo amicus neque dimitto sed unus uox qui quiris is pro miles appello tam facilis circumago et flecto ut is miles sum confestim respondeo et quamuis recuso ultro in africa sum sequor atque sic quoque seditiosus quisque et praeda et ager destino tertius pars multo


octoginta autem ciuium milibus in transmarinas colonias distributis, ut exhaustae quoque urbis frequentia suppeteret, sanxit, ne quis ciuis maior annis uiginti minorue †decem, qui sacramento non teneretur, plus triennio continuo Italia abesset, neu qui senatoris filius nisi contubernalis aut comes magistratus peregre proficisceretur; neue ii, qui pecuariam facerent, minus tertia parte puberum ingenuorum inter pastores haberent. omnisque medicinam Romae professos et liberalium artium doctores, quo libentius et ipsi urbem incolerent et ceteri adpeterent, ciuitate donauit.

octoginta autem ciuis mille in transmarinus colonia distribuo ut exhaurio quoque urbs frequentia suppeto sancio ne quis ciuis magnus annus uiginti parvus decem qui sacramentum non teneo multus triennium continuo italia absum neu qui senator filius nisi contubernalis aut comes magistratus peregre proficiscor neue is qui pecuaria facio paruus tertius pars pubes ingenuus inter pastor habeo omne medicina roma profiteor et liberalis ars doctor quo libet et ipse urbs incolo et ceterus adpeto ciuitas dono


Eodem temporis spatio matrem primo, deinde filiam, nec multo post nepotem amisit. inter quae, consternata Publi Clodi caede re publica, cum senatus unum consulem nominatimque Gnaeum Pompeium fieri censuisset, egit cum tribunis plebis collegam se Pompeio destinantibus, id potius ad populum ferrent, ut absenti sibi, quandoque imperii tempus expleri coepisset, petitio secundi consulatus daretur, ne ea causa maturius et inperfecto adhuc bello decederet.

eos tempus spatium mater primus deinde filia neque multus post nepos amitto inter qui consterno publius claudius caedes res publicus cum senatus unus consul nominatim gnaeus pompejus fio censeo ago cum tribunus plebs collega sui pompejus destino is potis ad populus fero ut absum sui quandoque imperium tempus expleo coepio petitio secundus consulatus do ne is causa maturus et imperfectus adhuc bellum decedo


Praetor creatus, detecta coniuratione Catilinae senatuque uniuerso in socios facinoris ultimam statuente poenam, solus municipatim diuidendos custodiendosque publicatis bonis censuit. quin et tantum metum iniecit asperiora suadentibus, identidem ostentans quanta eos in posterum a plebe Romana maneret inuidia, ut Decimum Silanum consulem designatum non piguerit sententiam suam, quia mutare turpe erat, interpretatione lenire, uelut grauius atque ipse sensisset exceptam.

praetor creo detego coniuratio catilina senatus universus in socius facinus ulter statuo poena solus municipatim divido custodio publico bonus censeo quin et tantus metus injacio asper suadeo identidem ostento quantus is in posterus ab plebs romanus maneo inuidia ut decimus silanus consul designo non pigeo sententia suus quia muto turpis sum interpretatio lenio uelut grauis atque ipse sentio excipio


ne religione quidem ulla a quoquam incepto absterritus umquam uel retardatus est. cum immolanti aufugisset hostia, profectionem aduersus Scipionem et Iubam non distulit. prolapsus etiam in egressu nauis uerso ad melius omine: teneo te, inquit, Africa. ad eludendas autem uaticinationes, quibus felix et inuictum in ea prouincia fataliter Scipionum nomen ferebatur, despectissimum quendam ex Corneliorum genere, cui ad opprobrium uitae Saluitoni cognomen erat, in castris secum habuit.

ne religio quidem ullus ab quoquam inceptum absterreo umquam uel retardo sum cum immolo aufugio hostia profectio aduersus scipio et juba non differo prolabor etiam in egredior nauis verso ad bonus omen teneo tu inquam africanus ad eludo autem uaticinatio qui felix et invictus in is prouincia fatalis scipio nomen fero despectus quidam ex cornelius genus qui ad opprobrium uita saluitoni cognomen sum in castrum sui habeo


annuam etiam habitationem Romae usque ad bina milia nummum, in Italia non ultra quingenos sestertios remisit. adiecit epulum ac uiscerationem et post Hispaniensem uictoriam duo prandia; nam cum prius parce neque pro liberalitate sua praebitum iudicaret, quinto post die aliud largissimum praebuit.

annuo etiam habitatio roma usque ad bini mille nummus in italia non ultra quingeni sestertius remitto adiicio epulum atque uisceratio et post hispaniensis uictoria duo prandium nam cum prior parco neque pro liberalitas suus praebeo iudico quintus post dies alius largus praebeo


ad securitatem ergo posteri temporis in magno negotio habuit obligare semper annuos magistratus et e petitoribus non alios adiuuare aut ad honorem pati peruenire, quam qui sibi recepissent propugnaturos absentiam suam; cuius pacti non dubitauit a quibusdam ius iurandum atque etiam syngrapham exigere.

ad securitas ergo posterus tempus in magnus negotium habeo obligaris semper annuus magistratus et e petitor non alius adiuuo aut ad honor patior pervenio quam qui sui recipio propugno absentia suus qui paciscor non dubito ab quidam ius iuro atque etiam syngrapha exigo


nec minoris inpotentiae uoces propalam edebat, ut Titus Ampius scribit: nihil esse rem publicam, appellationem modo sine corpore ac specie. Sullam nescisse litteras, qui dictaturam deposuerit. debere homines consideratius iam loqui secum ac pro legibus habere quae dicat. eoque arrogantiae progressus est, ut haruspice tristia et sine corde exta quondam nuntiante futura diceret laetiora, cum uellet; nec pro ostento ducendum, si pecudi cor defuisset.

neque paruus impotentia uox propalam edo ut titus ampius scribo nihil sum res publicus appellatio modo sine corpus atque species sulla nescio littera qui dictatura depono debeo homo considero iam loquor sui atque pro lex habeo qui dico eo arrogantia progredior sum ut haruspex tristis et sine cor exta quondam nuntio sum dico laetus cum uolo neque pro ostendo duco si pecus cor desum


deinde tibicines et scaenici artifices uestem, quam ex triumphorum instrumento ad praesentem usum induerant, detractam sibi atque discissam iniecere flammae et ueteranorum militum legionarii arma sua, quibus exculti funus celebrabant; matronae etiam pleraeque ornamenta sua, quae gerebant, et liberorum bullas atque praetextas.

deinde tibicino et scaenicus artifex uestis quam ex triumphus instrumentum ad praesens usus induo detraho sui atque discindo injacio flamma et veteranus miles legionarius arma suus qui excolo funus celebro matrona etiam plerus ornamentum suus qui gero et liberi bullo atque praetexo


Ex praetura ulteriorem sortitus Hispaniam retinentes creditores interuentu sponsorum remouit ac neque more neque iure, ante quam prouinciae ornarentur, profectus est: incertum metune iudicii, quod priuato parabatur, an quo maturius sociis inplorantibus subueniret; pacataque prouincia pari festinatione, non expectato successore ad triumphum simul consulatumque decessit.

ex praetura ulter sortior hispania retineo creditor interuentus sponsor remoueo atque neque mos neque ius ante quam prouincia orno proficiscor sum incertus metus iudicium qui priuo paro an quo maturus socius inploro subvenio pacatum prouincia par festinatio non expectato successor ad triumphus simul consulatus decedo