De Vita Iulii Agricolae

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


nemo exploratoribus obvius. quibus in omnem partem dimissis, ubi incerta fugae vestigia neque usquam conglobari hostis compertum (et exacta iam aestate spargi bellum nequibat), in finis Borestorum exercitum deducit.

nemo explorator obvius qui in omnis pars dimitto ubi incertus fuga vestigium neque usquam conglobaris hostis comperio et exigo iam aestas spargo bellum nequeo in finis borestor exercitus deduco


et foederibus omnium civitatium vires exciverant. iamque super triginta milia armatorum aspiciebantur, et adhuc adfluebat omnis iuventus et quibus cruda ac viridis senectus, clari bello et sua quisque decora gestantes, cum inter pluris duces virtute et genere praestans nomine Calgacus apud contractam multitudinem proelium poscentem in hunc modum locutus fertur:

et foedus omnis civitas vireo excio iam super triginta mille armator aspicio et adhuc affluo omnis juventus et qui crudus atque viridis senectus clarus bellum et suus quisque decus gesto cum inter multus dux virtus et genus praesto nomen calgacus apud contraho multitudo proelium posco in hic modus loquor fero


Namque absentia legati remoto metu Britanni agitare inter se mala servitutis, conferre iniurias et interpretando accendere: nihil profici patientia nisi ut graviora tamquam

namque absentia legatus removeo metus britannus agito inter sui malus servitus confero injuria et interpretor accendo nihil proficio patientia nisi ut gravis tamquam


ad arma discursum. instinctos ruentisque ita disposuit, ut peditum auxilia, quae octo milium erant, mediam aciem firmarent, equitum tria milia cornibus adfunderentur. legiones pro vallo stetere, ingens victoriae decus citra Romanum sanguinem bellandi, et auxilium, si pellerentur.

ad arma discursus instinguo ruo ita dispono ut pedes auxilium qui octo mille sum medius acies firmo eques tres mille cornu affundo legio pro vallo sto ingens victoria decus citer romanus sanguis bellor et auxilium si pello


concupiscerent. inde etiam habitus nostri honor et frequens toga; paulatimque discessum ad delenimenta vitiorum, porticus et balinea et conviviorum elegantiam. idque apud imperitos humanitas vocabatur, cum pars servitutis esset.

concupisco inde etiam habitus noster honor et frequens toga paulatim discedo ad delenimentum vitium porticus et balinea et convivium elegantia is apud imperitus humanitas voco cum pars servitus sum


patrimonii partem diripuit, quae causa caedis fuerat. igitur ad sollemnia pietatis profectus Agricola, nuntio adfectati a Vespasiano imperii deprehensus ac statim in partis transgressus est.

patrimonium pars diripio qui causa caedes sum igitur ad sollemne pietas proficiscor agricola nuntio adfectas ab vespasianus imperium deprehendo atque statim in pars transgredior sum


Consularium primus Aulus Plautius praepositus ac subinde Ostorius Scapula, uterque bello egregius: redactaque paulatim in formam provinciae proxima pars Britanniae,

consularis primus aulus plautus praepono atque subinde ostorius scapula uterque bellum egregius redigo paulatim in forma provincia propior pars britannia


sorte ductos vescerentur. atque ita circumvecti Britanniam, amissis per inscitiam regendi navibus, pro praedonibus

sors duco vesco atque ita circumvehor britannia amitto per inscitia rego navis pro praedo


adflixit. nam classis Othoniana licenter vaga dum Intimilium (Liguriae pars est) hostiliter populatur, matrem Agricolae in praediis suis interfecit, praediaque ipsa et magnam

affligo nam classis othonianus licenter vago dum intimilium liguriae pars sum hostilis populo mater agricola in praedium suus interfacio praedium ipse et magnus


ac primo occultius quietem et otium laudare, mox operam suam in adprobanda excusatione offerre, postremo non iam obscuri suadentes simul terrentesque pertraxere ad Domitianum.

atque primus occulo quies et otium laudo mox opera suus in adprobo excusatio offero postremo non iam obscurus suadeo simul terreo pertraho ad domitianus


ita cum damna damnis continuarentur atque omnis annus funeribus et cladibus insigniretur, poscebatur ore vulgi dux Agricola, comparantibus cunctis vigorem, constantiam et expertum bellis animum cum inertia et

ita cum damno damnum continuo atque omnis annus funus et clades insignio posco os vulgus dux agricola comparo cunctus vigor constantia et experior bellum animus cum inertia et


quod ad me attinet, iam pridem mihi decretum est neque exercitus neque ducis terga tuta esse. proinde et honesta mors turpi vita potior, et incolumitas ac decus eodem loco sita sunt; nec inglorium fuerit in ipso terrarum ac naturae fine cecidisse.

qui ad ego attineo iam pridem ego decretum sum neque exercitus neque dux tergum tueor sum proinde et honestus mors turpis vito potis et incolumitas atque decus idem locus sino sum neque inglorius sum in ipse terra atque natura finis cado


aut bello. et Cerialis quidem alterius successoris curam famamque obruisset: subiit sustinuitque molem Iulius Frontinus, vir magnus, quantum licebat, validamque et pugnacem Silurum gentem armis subegit, super virtutem hostium locorum quoque difficultates eluctatus.

aut bellum et cerial quidem alter successor cura fama obruo subeo sustineo moles iulius frontinus vir magnus quantus licet validus et pugnax silures gens arma subigo super virtus hostis locus quoque difficultas eluctor


consulatus, cui destinarat. credunt plerique militaribus ingeniis subtilitatem deesse, quia castrensis iurisdictio secura et obtusior ac plura manu agens calliditatem fori non exerceat: Agricola naturali prudentia, quamvis inter togatos, facile iusteque agebat.

consulatus qui destino credo plerusque militaris ingenium subtilitas desum quia castrensis jurisdictio securus et obtundo atque multus manus ago calliditas forum non exerceo agricola natural prudentia quivis inter togatus facilis justus ago


iam Britannorum etiam deos misereri, qui Romanum ducem absentem, qui relegatum in alia insula exercitum detinerent; iam ipsos, quod difficillimum fuerit, deliberare. porro in eius modi consiliis periculosius esse deprehendi quam audere.

iam britannus etiam deus misereo qui romanus dux absum qui relego in alius insula exercitus detineo iam ipse qui difficilis sum deliberaris porro in is modus consilium periculosus sum deprehendo quam audeo


Nunc demum redit animus; et quamquam primo statim beatissimi saeculi ortu Nerva Caesar res olim dissociabilis miscuerit, principatum ac libertatem, augeatque cotidie felicitatem temporum Nerva Traianus, nec spem modo ac votum securitas publica, sed ipsius voti fiduciam ac robur adsumpserit, natura tamen infirmitatis humanae tardiora sunt remedia quam mala; et ut corpora nostra lente augescunt, cito extinguuntur, sic ingenia studiaque oppresseris facilius quam revocaveris: subit quippe etiam ipsius inertiae dulcedo, et invisa primo desidia postremo amatur.

nunc demum redeo animus et quamquam primus statim beatus saeculis ortus nerva caesar res olim dissociabilis misceo principatus atque libertas augeo cottidie felicitas tempus nerva trajanus neque spes modo atque voveo securitas publicus sed ipse voveo fiducia atque robur adsumo natura tamen infirmitas humanus tardus sum remedio quam malus et ut corpus noster lentus augesco cito extinguuntur sic ingenium studium opprimo facilis quam revoco subeo quippe etiam ipse inertia dulcedo et invideo primus desidia postremo amo


non tolerabant. igitur ut Batavi miscere ictus, ferire umbonibus, ora fodere, et stratis qui in aequo adstiterant, erigere in collis aciem coepere, ceterae cohortes aemulatione et impetu conisae proximos quosque caedere: ac plerique semineces aut integri festinatione victoriae relinquebantur.

non tolero igitur ut batavus misceo iacio ferio umbo os fodio et sterno qui in aequus assisto erigo in collis acies coepio ceterus cohors aemulatio et impetus conitor propior quisque caedo atque plerusque seminecis aut integer festinatio victoria relinquo


Igitur triumphalia ornamenta et inlustris statuae honorem et quidquid pro triumpho datur, multo verborum honore cumulata, decerni in senatu iubet addique insuper opinionem, Syriam provinciam Agricolae destinari, vacuam tum

igitur triumphalis ornamentum et illustris statua honor et quisquis pro triumphus do multus verbum honor cumulo decerno in senatus iubeo addo insuper opinio syria provincia agricola destinaris vacuus tum


Ac primo congressu eminus certabatur; simulque constantia, simul arte Britanni ingentibus gladiis et brevibus caetris missilia nostrorum vitare vel excutere, atque ipsi magnam vim telorum superfundere, donec Agricola quattuor Batavorum cohortis ac Tungrorum duas cohortatus est, ut rem ad mucrones ac manus adducerent; quod et ipsis vetustate militiae exercitatum et hostibus inhabile parva scuta et enormis gladios gerentibus; nam Britannorum gladii sine mucrone complexum armorum et in arto pugnam

atque primus congredior eminus certo simul constantia simul ars britannus ingens gladius et brevis caetra missile noster vitaris vel excutio atque ipse magnus vis telum superfundo donec agricola quattuor batavus cohors atque tungri duo cohortor sum ut res ad mucro atque manus adduco qui et ipse vetustas militia exercitas et hostis inhabilis parvus scutum et enormis gladius gero nam britannus gladius sine mucro complector armus et in artus pugna


insederat. nam Britanni nihil fracti pugnae prioris eventu et ultionem aut servitium expectantes, tandemque docti commune periculum concordia propulsandum, legationibus

insedeo nam britannus nihil frango pugna prior evenio et ultio aut servitium exspecto tandem doceo communis periculum concordia propulso legatio


Maximo provinciam tradidit. Trebellius segnior et nullis castrorum experimentis, comitate quadam curandi provinciam tenuit. didicere iam barbari quoque ignoscere vitiis blandientibus, et interventus civilium armorum praebuit iustam segnitiae excusationem: sed discordia laboratum,

maximus provincia trado trebellius segnis et nullus castrum experimentum comitas quidam curo provincia teneo disco iam barbaris quoque ignosco vitium blandio et intervenio civilis armus praebeo iustus segnitiae excusatio sed discordia laboro


Sequens annus gravi vulnere animum domumque eius

sequor annus gravis vulnus animus domus is


Britannia et subacta. equidem saepe in agmine, cum vos paludes montesve et flumina fatigarent, fortissimi cuiusque voces audiebam: \'''quando dabitur hostis, quando in manus veniet?\''' veniunt, e latebris suis extrusi, et vota virtusque in aperto, omniaque prona victoribus atque eadem victis adversa.

britannia et subigo equidem saepe in agmen cum tu palus mons et flumen fatigo fortis quisque voco audio quando do hostis quando in manus venio venio e latebra suus extrudo et veto virtus in aperio omne pronus victor atque idem vinco adverso


Revertentem ab legatione legionis divus Vespasianus inter patricios adscivit; ac deinde provinciae Aquitaniae praeposuit, splendidae inprimis dignitatis administratione ac spe

revorto ab legatio legio divus vespasianus inter patricius adscio atque deinde provincia aquitania praepono splendidus imprimis dignitas administratio atque spes


Hinc ad capessendos magistratus in urbem degressus Domitiam Decidianam, splendidis natalibus ortam, sibi iunxit; idque matrimonium ad maiora nitenti decus ac robur fuit. vixeruntque mira concordia, per mutuam caritatem et in vicem se anteponendo, nisi quod in bona uxore

hinc ad capesso magistratus in urbs degredior domitius decidianam splendidus natal orior sui iungo is matrimonium ad magnus niteo decus atque robur sum vivo mirus concordia per mutuus caritas et in vicis sui antepono nisi qui in bonus uxor


Germaniam conatus frustra fuissent. divus Claudius auctor iterati operis, transvectis legionibus auxiliisque et adsumpto in partem rerum Vespasiano, quod initium venturae mox fortunae fuit: domitae gentes, capti reges et monstratus fatis Vespasianus.

germania conor frustra sum divus claudus auctor itero opus transveho legio auxilia et adsumo in pars res vespasianus qui initium venio mox fortuna sum domo gens capio rex et monstro fatum vespasianus


disseruit: 'septimus annus est, commilitones, ex quo virtute et auspiciis imperii Romani, fide atque opera vestra Britanniam vicistis. tot expeditionibus, tot proeliis, seu fortitudine adversus hostis seu patientia ac labore paene adversus ipsam rerum naturam opus fuit, neque me militum neque

disseruio septimus annus sum commilito ex quo virtus et auspicium imperium romanus fides atque opus vester britannia vinco tot expeditio tot proelium seu fortitudo adverro hostis seu patientia atque labor paene adverro ipse res natura opus sum neque ego miles neque


neque tegit neque vulnerat. in ipsa hostium acie inveniemus nostras manus: adgnoscent Britanni suam causam, recordabuntur Galli priorem libertatem, tam deserent illos ceteri Germani quam nuper Usipi reliquerunt. nec quicquam ultra formidinis: vacua castella, senum coloniae, inter male parentis et iniuste imperantis aegra municipia

neque tego neque vulnero in ipse hostis acies invenio noster manus agnosco britannus suus causa recordor gallus prior libertas tam desero ille ceterus germanus quam nuper usipi relinquo neque quisquam ultra formido vacuus castellum seni colonia inter malus parens et injustus impero aeger municipium


maris tardius impellitur. naturam Oceani atque aestus neque quaerere huius operis est, ac multi rettulere: unum addiderim, nusquam latius dominari mare, multum fluminum huc atque illuc ferre, nec litore tenus adcrescere aut resorberi, sed influere penitus atque ambire, et iugis etiam ac montibus inseri velut in suo.

mare tardus impello natura oceanus atque aestus neque quaero hic opus sum atque multus refero unus addo nusquam fero dominaris mare multus flumen huc atque illic fero neque litus tenus adcresco aut resorbeo sed influo penitus atque ambeo et iugum etiam atque mons insero velut in suus


mutuam dissimulationem mali. auctus est ibi filia, in subsidium simul ac solacium; nam filium ante sublatum brevi amisit. mox inter quaesturam ac tribunatum plebis atque ipsum etiam tribunatus annum quiete et otio transiit, gnarus sub Nerone temporum, quibus inertia pro sapientia fuit.

mutuus dissimulatio malus augeo sum ibi filia in subsidium simul atque solacium nam filius ante tollo brevis amitto mox inter quaestura atque tribunatus plebs atque ipse etiam tribunatus annus quiesco et otium transeo gnarus sub nero tempus qui inertia pro sapientia sum


Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herennio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur.

lego cum aruleno rusticus paetus thrasea herennius senecio priscus helvidius laudo sum capital sum neque in ipse modo auctor sed in liber quoque is saevio delego triumviri ministerium ut monumentum clarus ingeniosus in comitium atque forum uro


scutulae vel bipenni adsimulavere. et est ea facies citra Caledoniam, unde et in universum fama: transgressis inmensum et enorme spatium procurrentium extremo iam

scutula vel bipennis adsimulo et sum is facies citer caledonia unde et in universus fama transgredior immensus et enormis spatium procurro exter iam


insuper castellis spatium fuit. adnotabant periti non alium ducem opportunitates locorum sapientius legisse. nullum ab Agricola positum castellum aut vi hostium expugnatum aut pactione ac fuga desertum; nam adversus moras obsidionis

insuper castellum spatium sum adnoto pereo non alius dux opportunitas locus sapio lego nullus ab agricola pono castellum aut vis hostis expugno aut pactio atque fuga desertum nam adverro mora obsidio


fert Britannia aurum et argentum et alia metalla, pretium victoriae. gignit et Oceanus margarita, sed subfusca ac liventia. quidam artem abesse legentibus arbitrantur; nam

fero britannia aurum et argentum et alius metallum pretium victoria gigno et oceanus margaritum sed suffuscus atque liveo quidam ars absum lego arbitror nam


ita proelium atque arma, quae fortibus honesta, eadem etiam

ita proelium atque arma qui fortis honestus idem etiam


nec Agricola umquam per alios gesta avidus intercepit: seu centurio seu praefectus incorruptum facti testem habebat. apud quosdam acerbior in conviciis narrabatur; et ut erat comis bonis, ita adversus malos iniucundus.

neque agricola umquam per alius gero avidus intercipio seu centurio seu praefectus incorruptus facio testo habeo apud quidam acerbus in convicium narro et ut sum como bonus ita adverro malus injucundus


iamque in ipsis castris pugnabatur, cum Agricola iter hostium ab exploratoribus edoctus et vestigiis insecutus, velocissimos equitum peditumque adsultare tergis pugnantium iubet, mox ab universis adici clamorem; et propinqua luce

iam in ipse castrum pugno cum agricola iter hostis ab explorator edoceo et vestigium insequor velox eques pedes adsultaris tergeo pugno iubeo mox ab universus adicio clamor et propinquus lux


Gnaeus Iulius Agricola, vetere et inlustri Foroiuliensium colonia ortus, utrumque avum procuratorem Caesarum habuit, quae equestris nobilitas est. pater illi Iulius Graecinus senatorii ordinis, studio eloquentiae sapientiaeque notus, iisque ipsis virtutibus iram Gai Caesaris meritus: namque Marcum Silanum accusare iussus et, quia abnuerat,

gnaeus iulius agricola veto et illustris forojuliensis colonia ortus uterque avus procurator caesaris habeo qui equester nobilitas sum pater ille iulius graecinus senatorius ordo studium eloquentia sapientia notus is ipse virtus ira gaius caesar mereor namque marcus silanus accuso iubeo et quia abnuo


Tu vero felix, Agricola, non vitae tantum claritate, sed etiam opportunitate mortis. ut perhibent qui interfuere novissimis sermonibus tuis, constans et libens fatum excepisti, tamquam pro virili portione innocentiam principi

tu verus felix agricola non vita tantus claritas sed etiam opportunitas mors ut perhibeo qui intersum novus sermo tuus consto et libet fatum excipio tamquam pro virilis portio innocentia princeps


arbitrabatur. minus triennium in ea legatione detentus ac statim ad spem consulatus revocatus est, comitante opinione Britanniam ei provinciam dari, nullis in hoc ipsius sermonibus, sed quia par videbatur.

arbitror paruus triennium in is legatio detendo atque statim ad spes consulatus revoco sum comito opinio britannia is provincia do nullus in hic ipse sermo sed quia par video


nec Agricola licenter, more iuvenum qui militiam in lasciviam vertunt, neque segniter ad voluptates et commeatus titulum tribunatus et inscitiam rettulit: sed noscere provinciam, nosci exercitui, discere a peritis, sequi optimos, nihil adpetere in iactationem, nihil ob formidinem recusare, simulque et anxius et intentus agere.

neque agricola licenter mos juvenis qui militia in lascivia verto neque segnis ad voluptas et commeatus titulis tribunatus et inscitia refero sed nosco provincia nosco exercitus disco ab peritus sequor bonus nihil adpeto in iactatio nihil ob formido recusaris simul et anxius et intendo ago


Initio aestatis Agricola domestico vulnere ictus, anno ante natum filium amisit. quem casum neque ut plerique fortium virorum ambitiose, neque per lamenta rursus ac maerorem muliebriter tulit; et in luctu bellum inter remedia erat.

initium aestas agricola domesticus vulnus iacio annus ante natus filius amitto qui casus neque ut plerusque fors vir ambitiosus neque per lamento rursus atque maeror muliebris fero et in luctus bellum inter remedio sum


reges. mox Didius Gallus parta a prioribus continuit, paucis admodum castellis in ulteriora promotis, per quae fama aucti officii quaereretur. Didium Veranius excepit, isque intra

rex mox didius gallus pario ab prior contineo paucus admodum castellum in ulteriora promoveo per qui fama augeo officium quaero didius veranius excipio eo intra


Ceterum animorum provinciae prudens, simulque doctus per aliena experimenta parum profici armis, si iniuriae

ceterum animus provincia prudens simul doceo per alienus experimentum parum proficio arma si iniuria


Ceterum aestate, qua sextum officii annum incohabat, amplexus civitates trans Bodotriam sitas, quia motus universarum ultra gentium et infesta hostilis exercitus itinera timebantur, portus classe exploravit; quae ab Agricola primum adsumpta in partem virium sequebatur egregia specie, cum simul terra, simul mari bellum impelleretur, ac saepe isdem castris pedes equesque et nauticus miles mixti copiis et laetitia sua quisque facta, suos casus attollerent, ac modo silvarum ac montium profunda, modo tempestatum ac fluctuum adversa, hinc terra et hostis, hinc victus Oceanus

ceterum aestas qui sextus officium annus incoho amplector civitas trans bodotria sino quia moueo universaris ultra gens et infestus hostilis exercitus iter timeo portus classis exploro qui ab agricola primus adsumo in pars vis sequor egregius species cum simul terra simul mare bellum impello atque saepe idem castrum pes eques et nauticus miles misceo copia et laetitia suus quisque facio suus casus attollo atque modo silvaris atque mons profundus modo tempestas atque fluctus adverso hinc terra et hostis hinc vinco oceanus


occiso centurione ac militibus, qui ad tradendam disciplinam inmixti manipulis exemplum et rectores habebantur, tris liburnicas adactis per vim gubernatoribus ascendere; et uno remigante, suspectis duobus eoque interfectis, nondum vulgato rumore ut miraculum praevehebantur.

occido centurio atque miles qui ad trado disciplina immixtus manipulis exemplum et rector habeo tres liburnicas adigo per vis gubernator ascendo et unus remigo suspicio duo eo interficio nondum vulgo rumor ut miraculis praevehor


interim equitum turmae, ut fugere covinnarii, peditum se proelio miscuere. et quamquam recentem terrorem intulerant, densis tamen hostium agminibus et inaequalibus locis haerebant; minimeque aequa nostris iam pugnae facies erat, cum aegre clivo instantes simul equorum corporibus impellerentur; ac saepe vagi currus, exterriti sine rectoribus equi, ut quemque formido tulerat, transversos aut obvios incursabant.

interim eques turma ut fugio covinarius pedes sui proelium misceo et quamquam recens terror infero densus tamen hostis agmen et inaequal locus haereo minimus aequus noster iam pugna facies sum cum aeger clivus insto simul equus corpus impello atque saepe vagus currus exterreo sine rector equus ut quisque formido fero transverto aut obvius incurso


ignavis tutissima sunt. priores pugnae, quibus adversus Romanos varia fortuna certatum est, spem ac subsidium in nostris manibus habebant, quia nobilissimi totius Britanniae eoque in ipsis penetralibus siti nec ulla servientium litora aspicientes, oculos quoque a contactu dominationis

ignavus tueor sum prior pugna qui adverro romanus vario fortuna certas sum spes atque subsidium in noster manus habeo quia nobilis totus britannia eo in ipse penetral sitis neque ullus servio litus aspicio oculus quoque ab contactus dominatio


et periculum placuisset. nec Agricola prosperitate rerum in vanitatem usus, expeditionem aut victoriam vocabat victos continuisse; ne laureatis quidem gesta prosecutus est, sed ipsa dissimulatione famae famam auxit, aestimantibus quanta futuri spe tam magna tacuisset.

et periculum placeo neque agricola prosperitas res in vanitas utor expeditio aut victoria voco vinco contineo ne laureatus quidem gero prosequor sum sed ipse dissimulatio fama fama augeo aestimo quantus sum spes tam magnus taceo


quid, si per quindecim annos, grande mortalis aevi spatium, multi fortuitis casibus, promptissimus quisque saevitia principis interciderunt, pauci et, ut ita dixerim, non modo aliorum sed etiam nostri superstites sumus, exemptis e media vita tot annis, quibus iuvenes ad senectutem, senes prope ad ipsos

quis si per quindecim annus grandis mortalis aevum spatium multus fortuitus casus promo quisque saevitia princeps interciderunt paucus et ut ita dico non modo alius sed etiam noster superstito sum eximo e medius vito tot annus qui juvenis ad senectus senex prope ad ipse


addita insuper veteranorum colonia. quaedam civitates Cogidumno regi donatae (is ad nostram usque memoriam fidissimus mansit), vetere ac iam pridem recepta populi Romani consuetudine, ut haberet instrumenta servitutis et

addo insuper veteranus colonia quidam civitas cogidumno rex dono is ad noster usque memoria fidus maneo veto atque iam pridem recipio populus romanus consuetudo ut habeo instrumentum servitus et


tantum licentiam usurpante. is missum ad dilectus agendos Agricolam integreque ac strenue versatum vicesimae legioni tarde ad sacramentum transgressae praeposuit, ubi decessor seditiose agere narrabatur: quippe legatis quoque consularibus nimia ac formidolosa erat, nec legatus praetorius ad

tantus licentia usurpo is mitto ad delectus ago agricola integer atque strenuus verso vicesimus legio tardus ad sacramentum transgredior praepono ubi decessor seditiosus ago narro quippe legatus quoque consularis nimius atque formidulosus sum neque legatus praetorius ad


vos ducis paenituit. ergo egressi, ego veterum legatorum, vos priorum exercituum terminos, finem Britanniae non fama nec rumore, sed castris et armis tenemus: inventa

tu dux paeniteo ergo egredior ego vetus legatus tu prior exercitus terminus finis britannia non fama neque rumor sed castrum et arma teneo invenio


sed optimum quemque fidissimum putare. omnia scire, non omnia exsequi. parvis peccatis veniam, magnis severitatem commodare; nec poena semper, sed saepius paenitentia contentus esse; officiis et administrationibus potius non peccaturos praeponere, quam damnare cum peccassent.

sed bonus quisque fidus puto omnis scio non omnis exsequor parvus peccatum venio magnus severitas commodo neque poena semper sed saepis paenitentia contineo sum officium et administratio potis non pecco praepono quam damnaris cum pecco


partem magnis in vicem usibus miscuerit. spatium eius, si Britanniae comparetur, angustius nostri maris insulas superat. solum caelumque et ingenia cultusque hominum haud multum a Britannia differunt; melius aditus portusque per commercia et negotiatores cogniti.

pars magnus in vicis usus misceo spatium is si britannia comparo angustus noster mare insula supero solus caelum et ingenium colo homo haud multus ab britannia differo bonus aditus portus per commercium et negotiator cognosco


servos, fide et adfectu teneri putatis. metus ac terror sunt infirma vincla caritatis; quae ubi removeris, qui timere desierint, odisse incipient. omnia victoriae incitamenta pro nobis sunt: nullae Romanos coniuges accendunt, nulli parentes fugam exprobraturi sunt; aut nulla plerisque patria

servus fides et affectus teneo puto metus atque terror sum infirmo vinclum caritas qui ubi removeo qui timeo desino odi incipio omnis victoria incitamentum pro nos sum nullus romanus coniunx accendo nullus parens fuga exprobro sum aut nullus plerusque patria


'An eandem Romanis in bello virtutem quam in pace lasciviam adesse creditis? nostris illi dissensionibus ac discordiis clari vitia hostium in gloriam exercitus sui vertunt; quem contractum ex diversissimis gentibus ut secundae res tenent, ita adversae dissolvent: nisi si Gallos et Germanos et (pudet dictu) Britannorum plerosque, licet dominationi alienae sanguinem commodent, diutius tamen hostis quam

an idem romanus in bellum virtus quam in pax lascivia adsum credo noster ille dissensio atque discordia clarus vitio hostis in gloria exercitus suus verto qui contraho ex diverto gens ut secundus res teneo ita adverro dissolvo nisi si galli et germani et pudeo dico britannus plerus licet dominatio alienus sanguis commodo diu tamen hostis quam


eorum sacra deprehendas ac superstitionum persuasiones; sermo haud multum diversus, in deposcendis periculis eadem audacia et, ubi

is sacer deprehendo atque superstitio persuasio sermo haud multus diverto in deposco periculum idem audacia et ubi


cum adsuetus expeditionibus miles otio lasciviret. Trebellius, fuga ac latebris vitata exercitus ira, indecorus atque humilis precario mox praefuit, ac velut pacta exercitus

cum assuesco expeditio miles otium lasciviret trebellius fuga atque latebra vito exercitus ira indecorus atque humilis precarius mox praesum atque velut paciscor exercitus


adversa uni imputantur. at Britanni non virtute se victos, sed occasione et arte ducis rati, nihil ex adrogantia remittere, quo minus iuventutem armarent, coniuges ac liberos in loca tuta transferrent, coetibus et sacrificiis conspirationem civitatum sancirent. atque ita inritatis utrimque animis discessum.

adverso unus imputo at britannus non virtus sui vinco sed occasio et ars dux reor nihil ex arrogantia remitto quo paruus iuventus armo coniunx atque liber in locum tueor transfero coitus et sacrificium conspiratio civitas sancio atque ita inritas utrimque animus discedo


inviolatos habebamus. nos terrarum ac libertatis extremos recessus ipse ac sinus famae in hunc diem defendit: nunc terminus Britanniae patet, atque omne ignotum pro magnifico est; sed nulla iam ultra gens, nihil nisi fluctus ac saxa, et infestiores Romani, quorum superbiam frustra per obsequium ac modestiam effugias.

inviolo habeo nos terra atque libertas extremus recedo ipse atque sinus fama in hic dies defendo nunc terminus britannia pateo atque omnis ignotus pro magnifico sum sed nullus iam ultra gens nihil nisi fluctus atque saxum et infestus romanus qui superbia frustra per obsequium atque modestia effugio


His atque talibus in vicem instincti, Boudicca generis regii femina duce (neque enim sexum in imperiis discernunt) sumpsere universi bellum; ac sparsos per castella milites consectati, expugnatis praesidiis ipsam coloniam invasere ut sedem servitutis, nec ullum in barbaris saevitiae

hic atque talis in vicis instinguo boudicca genus regius femina dux neque enim sexus in imperium discerno sumo universus bellum atque spargo per castellum miles consectas expugno praesidium ipse colonia invado ut sedes servitus neque ullus in barbaris saevitia


Agricola expulsum seditione domestica unum ex regulis gentis exceperat ac specie amicitiae in occasionem retinebat. saepe ex eo audivi legione una et modicis auxiliis debellari obtinerique Hiberniam posse; idque etiam adversus Britanniam profuturum, si Romana ubique arma et velut e conspectu libertas tolleretur.

agricola expello seditio domesticus unus ex regulis gens excipio atque species amicitia in occasio retineo saepe ex is audio legio unus et modicus auxilium debellaris obtineo hibernia possum is etiam adverro britannia possum si romanus ubique arma et velut e conspectus libertas tollo


tantum conscientiae pretio ducebatur. ac plerique suam ipsi vitam narrare fiduciam potius morum quam adrogantiam arbitrati sunt, nec id Rutilio et Scauro citra fidem aut obtrectationi fuit: adeo virtutes isdem temporibus optime

tantus conscientia pretium duco atque plerusque suus ipse vita narro fiducia potis mos quam arrogantia arbitror sum neque is rutilius et scaurus citer fides aut obtrectatio sum adeo virtus idem tempus optume


Ceterum Britanniam qui mortales initio coluerint, indigenae an advecti, ut inter barbaros, parum compertum.

ceterum britannia qui mortalis initium colo indigena an adveho ut inter barbarus parum comperio


videretur emisse. proprium humani ingenii est odisse quem laeseris: Domitiani vero natura praeceps in iram, et quo obscurior, eo inrevocabilior, moderatione tamen prudentiaque Agricolae leniebatur, quia non contumacia neque inani

video emo proprius humanus ingenium sum odi qui laedo domitianus verus natura praeceps in ira et quo obscurus is irrevocabilis moderatio tamen prudens agricola lenio quia non contumacia neque inanis


litore terrarum velut in cuneum tenuatur. hanc oram novissimi maris tunc primum Romana classis circumvecta insulam esse Britanniam adfirmavit, ac simul incognitas ad id tempus

litus terra velut in cuneus tenuo hic ora novus mare tunc primus romanus classis circumvehor insula sum britannia adfirmo atque simul incognitus ad is tempus


licentia, ducis salute, seditio sine sanguine stetit. nec Vettius Bolanus, manentibus adhuc civilibus bellis, agitavit Britanniam disciplina: eadem inertia erga hostis, similis petulantia castrorum, nisi quod innocens Bolanus et nullis delictis invisus caritatem paraverat loco auctoritatis.

licentia dux salus seditio sine sanguis sto neque vettius bolanus maneo adhuc civilis bellum agito britannia disciplina idem inertia erga hostis similis petulantia castrum nisi qui innocens bolanus et nullus delinquo invideo caritas paro locus auctoritas


servitutem suam cotidie emit, cotidie pascit. ac sicut in familia recentissimus quisque servorum etiam conservis ludibrio est, sic in hoc orbis terrarum vetere famulatu novi nos et viles in excidium petimur; neque enim arva nobis aut metalla aut portus sunt, quibus exercendis reservemur.

servitus suus cottidie emo cottidie pasco atque sicut in familia recens quisque servus etiam conservus ludibrium sum sic in hic orbis terra veto famulo nosco nos et vilis in excidium peto neque enim arvum nos aut metallum aut portus sum qui exerceo reservo


sed apud priores ut agere digna memoratu pronum magisque in aperto erat, ita celeberrimus quisque ingenio ad prodendam virtutis memoriam sine gratia aut ambitione bonae

sed apud prior ut ago dignus memoro pronus magus in aperio sum ita celeber quisque ingenium ad prodo virtus memoria sine gratia aut ambitio bonus


advenere, in detrectandis eadem formido. plus tamen ferociae Britanni praeferunt, ut quos nondum longa pax emollierit. nam Gallos quoque in bellis floruisse accepimus; mox segnitia cum otio intravit, amissa virtute pariter ac libertate. quod Britannorum olim victis evenit: ceteri manent quales Galli fuerunt.

advenio in detrectandis idem formido multus tamen ferocia britannus praefero ut qui nondum longus pax emollio nam galli quoque in bellum floreo accipio mox segnitia cum otium intro amitto virtus pariter atque libertas qui britannus olim vinco evenio ceterus maneo qualis gallus sum


divortia itinerum et longinquitas regionum indicebatur, ut civitates proximis hibernis in remota et avia deferrent, donec quod omnibus in promptu erat paucis lucrosum fieret.

divortium iter et longinquitas regio indico ut civitas propior hibernus in remoueo et avia defero donec qui omnis in promptus sum paucus lucrosus fio


Haec primo statim anno comprimendo egregiam famam paci circumdedit, quae vel incuria vel intolerantia priorum

hic primus statim annus comprimo egregius fama pax circumdo qui vel incuria vel intolero prior


Quinto expeditionum anno nave prima transgressus ignotas ad id tempus gentis crebris simul ac prosperis proeliis domuit; eamque partem Britanniae quae Hiberniam aspicit copiis instruxit, in spem magis quam ob formidinem, si quidem Hibernia medio inter Britanniam atque Hispaniam sita et Gallico quoque mari opportuna valentissimam imperii

quintus expeditio annus navus primus transgredior ignotus ad is tempus gens creber simul atque prosper proelium domo eo pars britannia qui hibernia aspicio copia instruo in spes magis quam ob formido si quidem hibernia medium inter britannia atque hispania sino et gallicus quoque mare opportunus valeo imperium


donares. sed mihi filiaeque eius praeter acerbitatem parentis erepti auget maestitiam, quod adsidere valetudini, fovere

donaris sed ego filia is praeter acerbitas parens eripio augeo maestitia qui assideo valetudo foveo


Sequens hiems saluberrimis consiliis absumpta. namque ut homines dispersi ac rudes eoque in bella faciles quieti et otio per voluptates adsuescerent, hortari privatim, adiuvare publice, ut templa fora domos extruerent, laudando promptos, castigando segnis: ita honoris aemulatio pro necessitate erat.

sequor hiems saluberrimis consilium absumo namque ut homo dispermulceo atque rudo eo in bellum facilis quiesco et otium per voluptas assuesco hortor privatim adiuvaris publicus ut templum foro domus extruerent laudo promptus castigo segnis ita honor aemulatio pro necessitas sum


quod nisi paludes et silvae fugientis texissent, debellatum illa victoria foret.

qui nisi palus et silva fugio tego debello ille victoria sum


frumenti et tributorum exactionem aequalitate munerum mollire, circumcisis quae in quaestum reperta ipso tributo gravius tolerabantur. namque per ludibrium adsidere clausis horreis et emere ultro frumenta ac luere pretio cogebantur.

frumentum et tributor exactio aequalitas munus mollio circumcido qui in quaestus reperio ipse tribuo gravis tolero namque per ludibrium assideo claudo horreum et emo ultro frumentum atque luo pretium cogo


ac ne superante numero et peritia locorum circumiretur, diviso et ipse in tris partes exercitu incessit.

atque ne supero numerus et peritia locus circumeo divido et ipse in tres pars exercitus incedo


habiti, primum a Suebis, mox a Frisiis intercepti sunt. ac fuere quos per commercia venumdatos et in nostram usque ripam mutatione ementium adductos indicium tanti casus inlustravit.

habeo primus ab suevi mox ab frisii intercipio sum atque sum qui per commercium venumdo et in noster usque ripa mutatio emo adduco indicium tantus casus inlustro


genus omisit ira et victoria. quod nisi Paulinus cognito provinciae motu propere subvenisset, amissa Britannia foret; quam unius proelii fortuna veteri patientiae restituit, tenentibus arma plerisque, quos conscientia defectionis et proprius ex legato timor agitabat, ne quamquam egregius cetera adroganter in deditos et ut suae cuiusque iniuriae ultor durius

genus omitto ira et victoria qui nisi paulinus cognosco provincia motus properus subvenio amitto britannia sum quam unus proelium fortuna vetus patientia restituo teneo arma plerusque qui conscientia defectio et proprius ex legatus timor agito ne quamquam egregius ceterus arroganter in dedo et ut suus quisque iniuria ultor durus


Praeerat tunc Britanniae Vettius Bolanus, placidius quam feroci provincia dignum est. temperavit Agricola vim suam ardoremque compescuit, ne incresceret, peritus obsequi eruditusque utilia honestis miscere.

praesum tunc britannia vettius bolanus placidus quam ferox provincia dignus sum tempero agricola vis suus ardor compesco ne incresco pereo obsequor erudio utilis honestus misceo


dedit. in universum tamen aestimanti Gallos vicinam insulam occupasse credibile est.

do in universus tamen aestimo galli vicina insula occupo credibilis sum


tradiderat interim Agricola successori suo provinciam quietam tutamque. ac ne notabilis celebritate et frequentia occurrentium introitus esset, vitato amicorum officio noctu in urbem, noctu in Palatium, ita ut praeceptum erat, venit; exceptusque brevi osculo et nullo sermone turbae servientium inmixtus est.

trado interim agricola successor suus provincia quiesco tueor atque ne notabilis celebritas et frequentia occurro introitus sum vito amicus officium nox in urbs nox in palatium ita ut praeceptum sum venio excipio brevis osculo et nullus sermo turba servio immixtus sum


tamquam mori tantum pro patria nescientibus. quantulum enim transisse militum, si sese Britanni numerent? sic Germanias excussisse iugum: et flumine, non Oceano defendi.

tamquam morior tantus pro patria nescio quantulis enim transeo miles si sui britannus numero sic germania excutio iugum et flumen non oceanus defendo


non sane alias exercitatior magisque in ambiguo Britannia fuit: trucidati veterani, incensae coloniae, intercepti exercitus;

non sanus alius exercito magus in ambiguus britannia sum trucido veteranus incendo colonia intercipio exercitus


quidquid ex Agricola amavimus, quidquid mirati sumus, manet mansurumque est in animis hominum in aeternitate temporum, fama rerum; nam multos veterum velut inglorios et ignobilis oblivio obruit: Agricola posteritati narratus et traditus superstes erit.

quisquis ex agricola amo quisquis miro sum maneo mando sum in animus homo in aeternitas tempus fama res nam multus vetus velut inglorius et ignobilis oblivio obruo agricola posteritas narro et trado supersto sum


initium lucis exiguo discrimine internoscas. quod si nubes non officiant, aspici per noctem solis fulgorem, nec occidere et exurgere, sed transire adfirmant. scilicet extrema et plana terrarum humili umbra non erigunt tenebras, infraque

initium lucus exiguus discrimen internosco qui si nubes non officio aspicio per nox sol fulgor neque occaedes et exurgeo sed transeo adfirmo scilicet exter et planum terra humilis umbra non erigo tenebrae infra


Prima castrorum rudimenta in Britannia Suetonio Paulino, diligenti ac moderato duci, adprobavit, electus quem contubernio aestimaret.

primus castrum rudimentum in britannia suetonius paulinus diligo atque modero duco adprobo eligo qui contubernium aestimo


ibi acceptis obsidibus, praefecto classis circumvehi Britanniam praecipit. datae ad id vires, et praecesserat terror. ipse peditem atque equites lento itinere, quo novarum gentium animi ipsa transitus mora terrerentur, in hibernis locavit.

ibi accipio obsidibus praeficio classis circumvehor britannia praecipio do ad is vireo et praecedo terror ipse pedito atque eques lentus iter quo novaris gens animus ipse transitus mora terreo in hibernus loco


nihil iam cupiditati, nihil libidini exceptum. in proelio fortiorem esse qui spoliet: nunc ab ignavis plerumque et imbellibus eripi domos, abstrahi liberos, iniungi dilectus,

nihil iam cupiditas nihil libido excipio in proelium fortis sum qui spolio nunc ab ignavus plerusque et imbellis eripio domus abstraho liber injungo delectus


gloria viri ac pessimum inimicorum genus, laudantes. et ea insecuta sunt rei publicae tempora, quae sileri Agricolam non sinerent: tot exercitus in Moesia Daciaque et Germania et Pannonia temeritate aut per ignaviam ducum amissi, tot militares viri cum tot cohortibus expugnati et capti; nec iam de limite imperii et ripa, sed de hibernis legionum et possessione dubitatum.

gloria vir atque malus inimicus genus laudo et is insequor sum res publicus tempus qui sileo agricola non sino tot exercitus in moesia dacia et germania et pannonius temeritas aut per ignavio dux amitto tot militaris vir cum tot cohors expugno et capio neque iam de limes imperium et ripa sed de hibernus legio et possessio dubitas


exactae aetatis terminos per silentium venimus? non tamen pigebit vel incondita ac rudi voce memoriam prioris servitutis ac testimonium praesentium bonorum composuisse. hic interim liber honori Agricolae soceri mei destinatus, professione pietatis aut laudatus erit aut excusatus.

exigo aetas terminus per silentium venio non tamen pigeo vel inconditus atque rudo vox memoria prior servitus atque testimonium praesens bonus compono hic interim liber honor agricola socer meus destino professio pietas aut laudo sum aut excuso


salus quam quibus gloria carissima est. Brigantes femina duce exurere coloniam, expugnare castra, ac nisi felicitas in socordiam vertisset, exuere iugum potuere: nos integri et indomiti et in libertatem, non in paenitentiam bellaturi; primo statim congressu ostendamus, quos sibi Caledonia viros seposuerit.

salus quam qui gloria carus sum brigantes femina dux exuro colonia expugnaris castrum atque nisi felicitas in socordia verto exuo iugum possum nos integer et indomitus et in libertas non in paenitentia bellor primus statim congredior ostendo qui sui caledonia vir sepono


Eadem aestate cohors Usiporum per Germanias conscripta et in Britanniam transmissa magnum ac memorabile facinus ausa est.

idem aestas cohors usiporum per germania conscribo et in britannia transmitto magnus atque memorabilis facinus audeo sum


aut invictum crediderint sic ad bellum venientibus. ita petita pace ac dedita insula clarus ac magnus haberi Agricola, quippe cui ingredienti provinciam, quod tempus alii per ostentationem et officiorum ambitum transigunt, labor

aut invictus credo sic ad bellum venio ita peto pax atque dedo insula clarus atque magnus habeo agricola quippe qui ingredior provincia qui tempus alius per ostentatio et officium ambitus transigo labor


exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio.

exsilium ago ne quis usquam honestus occurro do profecto grandis patientia documentum et sicut vetus aetas video quis ulter in libertas sum ita nos quis in servitus adimo per inquisitio etiam loquor audio commercium


interfectus est. mater Iulia Procilla fuit, rarae castitatis. in huius sinu indulgentiaque educatus per omnem honestarum

interficio sum mater julius procilla sum rarus castitas in hic sinus indulgeo educo per omnis honestaris


Britannorum acies in speciem simul ac terrorem editioribus locis constiterat ita, ut primum agmen in aequo, ceteri per adclive iugum conexi velut insurgerent; media campi covinnarius eques

britannus acies in species simul atque terror edo locus consto ita ut primus agmen in aequus ceterus per adclive iugum conecto velut insurgo medius campus covinarius eques


aspectu pignorum suorum, saepius concitari. satisque constabat saevisse quosdam in coniuges ac liberos, tamquam misererentur. proximus dies faciem victoriae latius aperuit: vastum ubique silentium, secreti colles, fumantia procul tecta,

aspectus pignus suus saepis concitaris sero consto saevisse quidam in coniunx atque liber tamquam misereo proximus dies facies victoria fero aperio vastus ubique silentium secerno collis fumo procul tectum


ostentare. quibus rebus multae civitates, quae in illum diem ex aequo egerant, datis obsidibus iram posuere et praesidiis castellisque circumdatae, et tanta ratione curaque, ut nulla ante Britanniae nova pars pariter inlacessita transierit.

ostentaris qui res multus civitas qui in ille dies ex aequus ago do obsidibus ira pono et praesidium castellum circumdo et tantus ratio curo ut nullus ante britannia novo pars pariter illacessitus transeo


aestimantur, quibus facillime gignuntur. at nunc narraturo mihi vitam defuncti hominis venia opus fuit, quam non petissem incusaturus: tam saeva et infesta virtutibus tempora.

aestimo qui facilis gigno at nunc narro ego vita defungor homo venia opus sum quam non peto incuso tam saevus et infestus virtus tempus


scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in

scilicet ille ignis voco populus romanus et libertas senatus et conscientia genus humanus aboleo arbitror expello insuper sapientia professor atque omnis bonus ars in


Tertius expeditionum annus novas gentis aperuit, vastatis usque ad Tanaum (aestuario nomen est) nationibus. qua formidine territi hostes quamquam conflictatum saevis tempestatibus exercitum lacessere non ausi; ponendisque

tertius expeditio annus novo gens aperio vastas usque ad tanaum aestuarium nomen sum natio qui formido terreo hostis quamquam conflictas saevus tempestas exercitus lacesso non audeo pono


Finis vitae eius nobis luctuosus, amicis tristis, extraneis etiam ignotisque non sine cura fuit. vulgus quoque et hic aliud agens populus et ventitavere ad domum et per fora et circulos locuti sunt; nec quisquam audita morte Agricolae aut laetatus est aut statim oblitus.

finis vita is nos luctuosus amicus tristis extraneus etiam ignosco non sine cura sum vulgus quoque et hic alius ago populus et ventito ad domus et per foro et circulus loquor sum neque quisquam audio mors agricola aut laeto sum aut statim obliuiscor


Hunc Britanniae statum, has bellorum vices media iam aestate transgressus Agricola invenit, cum et milites velut omissa expeditione ad securitatem et hostes ad occasionem

hic britannia status hic bellum vicis medius iam aestas transgredior agricola invenio cum et miles velut omitto expeditio ad securitas et hostis ad occasio


ad manus et arma conversi Caledoniam incolentes populi magno paratu, maiore fama, uti mos est de ignotis, oppugnare ultro castellum adorti, metum ut provocantes addiderant; regrediendumque citra Bodotriam et cedendum potius quam pellerentur ignavi specie prudentium admonebant, cum interim cognoscit hostis pluribus agminibus inrupturos.

ad manus et arma converro caledonia incolo populus magnus paro magnus fama uti mos sum de ignosco oppugnaris ultro castellum adorior metus ut provoco addo regredior citer bodotria et cedo potis quam pello ignavus species prudens admoneo cum interim cognosco hostis multus agmen irrumpo


Et Britanni, qui adhuc pugnae expertes summa collium insederant et paucitatem nostrorum vacui spernebant, degredi paulatim et circumire terga vincentium coeperant, ni id ipsum veritus Agricola quattuor equitum alas, ad subita belli retentas, venientibus opposuisset, quantoque ferocius

et britannus qui adhuc pugna expers summus collis insedeo et paucitas noster vacuus sperno degredior paulatim et circumeo tergum vinco coepio ni is ipse vereor agricola quattuor eques ala ad subeo bellum retendo venio oppono quantus ferox


metuentium. quos quod tandem invenistis, non restiterunt, sed deprehensi sunt; novissimae res et extremus metus torpore defixere aciem in his vestigiis, in quibus pulchram

metuo qui qui tandem invenio non resto sed deprehendo sum novus res et extremus metus torpor defigo acies in hic vestigium in qui pulcher


Ipsi Britanni dilectum ac tributa et iniuncta imperii munia impigre obeunt, si iniuriae absint: has aegre tolerant, iam domiti ut pareant, nondum ut serviant.

ipse britannus dilectus atque tribuo et injungo imperium munia impiger obeo si iniuria absum hic aeger tolero iam domo ut pareo nondum ut servio


fulsere signa. ita ancipiti malo territi Britanni; et nonanis rediit animus, ac securi pro salute de gloria certabant. ultro quin etiam erupere, et fuit atrox in ipsis portarum angustiis proelium, donec pulsi hostes, utroque exercitu certante, his, ut tulisse opem, illis, ne eguisse auxilio viderentur.

fulcio signum ita anceps malus terreo britannus et nonanus redeo animus atque securus pro salus de gloria certo ultro quin etiam erumpo et sum atrox in ipse portaris angustia proelium donec pello hostis uterque exercitus certo hic ut fero ops ille ne egeo auxilium video


Hunc rerum cursum, quamquam nulla verborum iactantia epistulis Agricolae auctum, ut erat Domitiano moris, fronte

hic res cursus quamquam nullus verbum jacto epistula agricola augeo ut sum domitianus mos frons


et ipse quidem, quamquam medio in spatio integrae aetatis ereptus, quantum ad gloriam, longissimum aevum peregit. quippe et vera bona, quae in virtutibus sita sunt, impleverat, et consulari ac triumphalibus ornamentis praedito quid aliud

et ipse quidem quamquam medium in spatium integer aetas eripio quantus ad gloria longus aevum perago quippe et verus bonus qui in virtus sino sum impleo et consularis atque triumphalis ornamentum praeditus quis alius


igitur primus omnium Romanorum divus Iulius cum exercitu Britanniam ingressus, quamquam prospera pugna terruerit incolas ac litore potitus sit, potest videri ostendisse posteris,

igitur primus omnis romanus divus iulius cum exercitus britannia ingredior quamquam prosper pugno terreo incolo atque litus potior sum possum video ostendo posterus


Britanniae situm populosque multis scriptoribus memoratos non in comparationem curae ingeniive referam, sed quia tum primum perdomita est. ita quae priores nondum

britannia sino populus multus scriptor memoro non in comparatio cura ingenium refero sed quia tum primus perdomo sum ita qui prior nondum


praefecit. nec Agricola umquam in suam famam gestis exultavit; ad auctorem ac ducem ut minister fortunam referebat. ita virtute in obsequendo, verecundia in praedicando extra invidiam nec extra gloriam erat.

praeficio neque agricola umquam in suus fama gero exultavit ad auctor atque dux ut minister fortuna refero ita virtus in obsequor verecundia in praedico extra invidia neque extra gloria sum


deficientem, satiari vultu complexuque non contigit. excepissemus certe mandata vocesque, quas penitus animo figeremus. noster hic dolor, nostrum vulnus, nobis tam longae absentiae condicione ante quadriennium amissus est.

deficio satiaris vultus complector non contingo excipio certus mandatum voco qui penitus animus figo noster hic dolor nos vulnus nos tam longus absentia condicio ante quadriennium amitto sum


foret. ceterum ubi compositos firmis ordinibus sequi rursus videre, in fugam versi, non agminibus, ut prius, nec alius alium respectantes: rari et vitabundi in vicem longinqua

sum ceterum ubi compono firmus ordo sequor rursus video in fuga verro non agmen ut prior neque alius alius respecto raris et vitabundus in vicis longinquus


nec aliud adversus validissimas gentis pro nobis utilius quam quod in commune non consulunt. rarus duabus tribusve civitatibus ad propulsandum commune periculum

neque alius adverro validus gens pro nos utilis quam qui in communis non consulo rarus duo tres civitas ad propulso communis periculum


agitasse Gaium Caesarem de intranda Britannia satis constat, ni velox ingenio mobili paenitentiae, et ingentes adversus

agito gaius caesaris de intro britannia satis consto ni velox ingenium mobilis paenitentia et ingens adverro


id sibi maxime formidolosum, privati hominis nomen supra principem attolli: frustra studia fori et civilium artium decus in silentium acta, si militarem gloriam alius occuparet; cetera utcumque facilius dissimulari, ducis boni imperatoriam virtutem esse.

is sui magnus formidulosus privo homo nomen supra princeps attollo frustra studium forum et civilis ars decus in silentium ago si militaris gloria alius occupo ceterus utcumque facilis dissimularis dux bonus imperatorius virtus sum


Non vidit Agricola obsessam curiam et clausum armis senatum et eadem strage tot consularium caedes, tot nobilissimarum feminarum exilia et fugas. una adhuc victoria Carus Mettius censebatur, et intra Albanam arcem sententia Messalini strepebat, et Massa Baebius iam tum reus erat: mox nostrae duxere Helvidium in carcerem manus; nos Maurici Rusticique visus foedavit; nos innocenti sanguine Senecio perfudit.

non video agricola obsedeo curia et claudo arma senatus et idem strages tot consularis caedes tot nobilissimaris femina exsilium et fugo unus adhuc victoria carus mettius censeo et intra albana arx sententia messalinus strepebat et massa baebius iam tum reus sum mox noster duco helvidius in carcer manus nos mauricus rusticus video foedo nos innocens sanguis senecio perfundo


aciem. caesaque prope universa gente, non ignarus instandum famae ac, prout prima cessissent, terrorem ceteris fore, Monam insulam, a cuius possessione revocatum Paulinum rebellione totius Britanniae supra memoravi, redigere in

acies caedo prope universus gens non ignarus insto fama atque prout primus cedo terror ceterus sum mona insula ab qui possessio revoco paulinus rebellio totus britannia supra memoro redigo in


et simul classis secunda tempestate ac fama Trucculensem portum tenuit, unde proximo Britanniae latere praelecto omni redierat.

et simul classis secundus tempestas atque fama trucculensem portus teneo unde propior britannia lateo praelego omnis redeo


In pedite robur; quaedam nationes et curru proeliantur. honestior auriga, clientes propugnant. olim regibus parebant, nunc per principes factionibus et studiis trahuntur.

in pedo robur quidam natio et currus proelio honestus aurigo cliens propugno olim rex pareo nunc per princeps factio et studium traho


diu superstites. quo modo silvas saltusque penetrantibus fortissimum quodque animal contra ruere, pavida et inertia ipso agminis sono pellebantur, sic acerrimi Britannorum iam pridem ceciderunt, reliquus est numerus ignavorum et

diu superstito quo modo silva saltus penetro fortis quisque animal contra ruo pavidus et inertia ipse agmen sonus pello sic acer britannus iam pridem cado reliquus sum numerus ignavus et


potestatem animo intendit. sed, ut in subitis consiliis, naves deerant: ratio et constantia ducis transvexit. depositis omnibus sarcinis lectissimos auxiliarium, quibus nota vada et patrius nandi usus, quo simul seque et arma et equos regunt, ita repente inmisit, ut obstupefacti hostes, qui classem, qui navis, qui mare expectabant, nihil arduum

potestas animus intendo sed ut in subeo consilium navo desum ratio et constantia dux transveho depono omnis sarcina lectus auxiliaris qui nosco vado et patrius no utor quo simul sequor et arma et equus rego ita repens inmitto ut obstupefacio hostis qui classis qui navus qui mare exspecto nihil arduus


caelum et sidera nox cadit. solum praeter oleam vitemque et cetera calidioribus terris oriri sueta patiens frugum pecudumque fecundum: tarde mitescunt, cito proveniunt; eademque utriusque rei causa, multus umor terrarum caelique.

caelum et sidus nox cado solus praeter oleo vito et ceterus calidus terra orior suesco patior frugum pecus fecundus tardus mitesco cito provenio idem uterque res causa multus umor terra caelum


ex facili tolerantibus imperentur. singulos sibi olim reges fuisse, nunc binos imponi, e quibus legatus in sanguinem, procurator in bona saeviret. aeque discordiam praepositorum, aeque concordiam subiectis exitiosam. alterius manus centuriones, alterius servos vim et contumelias miscere.

ex facilis tolero impero singuli sui olim rex sum nunc bini impono e qui legatus in sanguis procurator in bonus saevio aequus discordia praepositor aequus concordia subjectus exitiosus alter manus centurio alter servus vis et contumelia misceo


ceterum uti militare nomen, grave inter otiosos, aliis virtutibus temperaret, tranquillitatem atque otium penitus hausit, cultu modicus, sermone facilis, uno aut altero amicorum comitatus, adeo ut plerique, quibus magnos viros per ambitionem aestimare mos est, viso aspectoque Agricola quaererent famam, pauci interpretarentur.

ceterum uti militaris nomen gravis inter otiosus alius virtus tempero tranquillitas atque otium penitus haurio cultus modicus sermo facilis unus aut alter amicus comitor adeo ut plerusque qui magnus vir per ambitio aestimaris mos sum video aspicio agricola quaero fama paucus interpretor


raptores orbis, postquam cuncta vastantibus defuere terrae, mare scrutantur: si locuples hostis est, avari, si pauper, ambitiosi, quos non Oriens, non Occidens satiaverit: soli omnium opes atque

raptor orbis postquam cunctus vasto desum terra mare scrutor si locuples hostis sum avaris si pauper ambitiosus qui non orior non occaedes satio solus omnis ops atque


Cuius conscientia ac fama ferox exercitus nihil virtuti suae invium et penetrandam Caledoniam inveniendumque tandem Britanniae terminum continuo proeliorum cursu

qui conscientia atque fama ferox exercitus nihil virtus suus invius et penetro caledonia invenio tandem britannia terminus continuo proelium cursus


virtus porro ac ferocia subiectorum ingrata imperantibus; et longinquitas ac secretum ipsum quo tutius, eo suspectius. ita sublata spe veniae tandem sumite animum, tam quibus

virtus porro atque ferocia subiector ingratus impero et longinquitas atque secerno ipse quo tueor is suspicio ita tollo spes venia tandem sumo animus tam qui


inopiam pari adfectu concupiscunt. auferre trucidare rapere falsis nominibus imperium, atque ubi solitudinem faciunt, pacem appellant.

inopia par affectus concupisco aufero trucidaris rapio falsum nomen imperium atque ubi solitudo facio pax appello


Excepere orationem alacres, ut barbaris moris, fremitu cantuque et clamoribus dissonis. iamque agmina et armorum fulgores audentissimi cuiusque procursu; simul instruebatur acies, cum Agricola quamquam laetum et vix munimentis coe+rcitum militem accendendum adhuc ratus, ita

excipio oratio alacer ut barbaris mos fremo cano et clamor dissonus iam agmen et armus fulgor audeo quisque procursus simul instruo acies cum agricola quamquam laetus et vix munimentum coe rcitum miles accendo adhuc reor ita


laetus, pectore anxius excepit. inerat conscientia derisui fuisse nuper falsum e Germania triumphum, emptis per commercia, quorum habitus et crinis in captivorum speciem formarentur: at nunc veram magnamque victoriam tot milibus hostium caesis ingenti fama celebrari.

laetus pectus anxius excipio insum conscientia derisus sum nuper falsus e germania triumphus emo per commercium qui habitus et crinis in captivus species formo at nunc verus magnus victoria tot mille hostis caedo ingens fama celebraris


mox ubi ad aquam raptum issent, cum plerisque Britannorum sua defensantium proelio congressi ac saepe victores, aliquando pulsi, eo ad extremum inopiae venere, ut infirmissimos suorum, mox

mox ubi ad aqua rapio eo cum plerusque britannus suus defenso proelium congredior atque saepe victor aliquando pello is ad exter inopia venio ut infirmis suus mox


consuleret. missus igitur Petronius Turpilianus tamquam exorabilior et delictis hostium novus eoque paenitentiae mitior, compositis prioribus nihil ultra ausus Trebellio

consulo mitto igitur petronius turpilianus tamquam exorabilis et delinquo hostis novus eo paenitentia mitis compono prior nihil ultra audeo trebellius


nomine amicorum atque hospitum polluuntur. bona fortunaeque in tributum, ager atque annus in frumentum, corpora ipsa ac manus silvis ac paludibus emuniendis inter verbera et contumelias conteruntur. nata servituti mancipia semel veneunt, atque ultro a dominis aluntur: Britannia

nomen amicus atque hospes polluo bonus fortuna in tribuo ager atque annus in frumentum corpus ipse atque manus silva atque palus emunio inter verbero et contumelia contero nata servitus mancipium semel veneunt atque ultro ab dominus alo britannia


Si quis piorum manibus locus, si, ut sapientibus placet, non cum corpore extinguuntur magnae animae, placide quiescas, nosque domum tuam ab infirmo desiderio et muliebribus lamentis ad contemplationem virtutum tuarum

si quis pius manus locus si ut sapio placeo non cum corpus extinguuntur magnus anima placidus quiesco nos domus tuus ab infirmo desiderium et muliebris lamentum ad contemplatio virtus tuus


cohibendum potens, incertum suo an militum ingenio. ita successor simul et ultor electus rarissima moderatione maluit videri invenisse bonos quam fecisse.

cohibeo possum incertus suus an miles ingenium ita successor simul et ultor eligo rarus moderatio malo video invenio bonus quam facio


comperta eloquentia percoluere, rerum fide tradentur. Britannia, insularum quas Romana notitia complectitur maxima, spatio ac caelo in orientem Germaniae, in occidentem Hispaniae obtenditur, Gallis in meridiem etiam inspicitur; septentrionalia eius, nullis contra terris, vasto atque aperto

comperio eloquentia percolo res fides trado britannia insularis qui romanus notitia complector maximus spatium atque caelum in orior germania in occaedes hispania obtendo gallus in meridio etiam inspicio septentrionalia is nullus contra terra vasto atque aperio


iactatione libertatis famam fatumque provocabat. sciant, quibus moris est inlicita mirari, posse etiam sub malis principibus magnos viros esse, obsequiumque ac modestiam, si industria ac vigor adsint, eo laudis excedere, quo plerique per abrupta enisi, sed in nullum rei publicae usum ambitiosa morte inclaruerunt.

iactatio libertas fama for provoco scio qui mos sum illicitus miror possum etiam sub malus princeps magnus vir sum obsequium atque modestia si industria atque vigor adsum is laus excedo quo plerusque per abrumpo enitor sed in nullus res publicus usus ambitiosus mors inclaresco


Quod ubi cognitum hosti, mutato repente consilio universi nonam legionem ut maxime invalidam nocte adgressi, inter somnum ac trepidationem caesis vigilibus inrupere.

qui ubi cognosco hostis muto repens consilium universus nona legio ut magnus invalidus nox aggredior inter somnus atque trepidatio caedo vigilis irrumpo


augebat miserationem constans rumor veneno interceptum: nobis nihil comperti, ut adfirmare ausim. ceterum per omnem valetudinem eius crebrius quam ex more principatus per nuntios visentis et libertorum primi et medicorum intimi venere, sive cura

augeo miseratio consto rumor veneno intercipio nos nihil comperio ut adfirmaris audeo ceterum per omnis valetudo is creber quam ex mos principatus per nuntius viso et libertus primus et medicus intimus venio sive cura


adcucurrerant, tanto acrius pulsos in fugam disiecisset. ita consilium Britannorum in ipsos versum, transvectaeque praecepto ducis a fronte pugnantium alae aversam hostium aciem invasere. tum vero patentibus locis grande et atrox spectaculum: sequi, vulnerare, capere, atque eosdem oblatis aliis

adcurro tantus acer pello in fuga disjacio ita consilium britannus in ipse verro transveho praeceptum dux ab frons pugno ala averto hostis acies invado tum verus pateo locus grandis et atrox spectaculum sequor vulneraris capio atque idem offertor alius


atque avia petiere. finis sequendi nox et satietas fuit. caesa hostium ad decem milia: nostrorum trecenti sexaginta cecidere, in quis Aulus Atticus praefectus cohortis, iuvenili ardore et ferocia equi hostibus inlatus.

atque avia peto finis sequor nox et satietas sum caedo hostis ad decem mille noster trecenti sexaginta cado in quis aulus atticus praefectus cohors iuvenilis ardor et ferocia equus hostis infero


conventus: ita singuli pugnant, universi vincuntur. caelum crebris imbribus ac nebulis foedum; asperitas frigorum abest. dierum spatia ultra nostri orbis mensuram; nox clara et extrema Britanniae parte brevis, ut finem atque

convenio ita singuli pugno universus vinco caelum creber imber atque nebulis foedus asperitas frigus absum dies spatior ultra noster orbis mensura nox clarus et exter britannia pars brevis ut finis atque


tum de salute, mox de victoria certavere. quae cuncta etsi consiliis ductuque alterius agebantur, ac summa rerum et recuperatae provinciae gloria in ducem cessit, artem et usum et stimulos addidere iuveni, intravitque animum militaris gloriae cupido, ingrata temporibus quibus sinistra erga eminentis interpretatio nec minus periculum ex magna fama quam ex mala.

tum de salus mox de victoria certo qui cunctus etsi consilium duco alter ago atque summus res et recipero provincia gloria in dux cedo ars et usus et stimulus addo juvenis intro animus militaris gloria cupido ingratus tempus qui sinistra erga emineo interpretatio neque paruus periculum ex magnus fama quam ex malus


non tradidisse. mox bella civilia et in rem publicam versa principum arma, ac longa oblivio Britanniae etiam in pace: consilium id divus Augustus vocabat, Tiberius praeceptum.

non trado mox bellum civile et in res publicus verso princeps arma atque longus oblivio britannia etiam in pax consilium is divus augustus voco tiberis praeceptum


formidine aliorum. quibus sermonibus satis constat Domitiani quoque auris verberatas, dum optimus quisque libertorum amore et fide, pessimi malignitate et livore pronum deterioribus principem extimulabant. sic Agricola simul suis virtutibus, simul vitiis aliorum in ipsam gloriam praeceps agebatur.

formido alius qui sermo satis consto domitianus quoque auris verbero dum bonus quisque libertus amor et fides malus malignitas et livor pronus deterior princeps exstimulo sic agricola simul suus virtus simul vitium alius in ipse gloria praeceps ago


nec illi, quod est rarissimum, aut facilitas auctoritatem aut severitas amorem deminuit. integritatem atque abstinentiam in tanto viro referre iniuria

neque ille qui sum rarus aut facilitas auctoritas aut severitas amor deminuo integritas atque abstinentia in tantus vir refero iniuria


id filiae quoque uxorique praeceperim, sic patris, sic mariti memoriam venerari, ut omnia facta dictaque eius secum revolvant, formamque ac figuram animi magis quam corporis complectantur, non quia intercedendum putem imaginibus quae marmore aut aere finguntur, sed, ut vultus hominum, ita simulacra vultus imbecilla ac mortalia sunt, forma mentis aeterna, quam tenere et exprimere non per alienam materiam et artem, sed tuis ipse moribus possis.

is filia quoque uxor praecipio sic pater sic maritus memoria veneraris ut omnis facio dico is sui revolvo forma atque figura animus magis quam corpus complector non quia intercedo puto imago qui marmor aut aer fingo sed ut vultus homo ita simulacrum vultus imbecillus atque mortalia sum forma mens aeternus quam teneo et exprimo non per alienus materia et ars sed tuus ipse mos possum


memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.

memoria quoque ipse cum vox perdo si tam in noster potestas sum obliviscor quam taceo


adstruere fortuna poterat? opibus nimiis non gaudebat, speciosae contigerant. filia atque uxore superstitibus potest videri etiam beatus incolumi dignitate, florente

astruo fortuna possum ops nimius non gaudeo speciosus contingo filia atque uxor superstes possum video etiam beatus incolumis dignitas floreo


Quarta aestas obtinendis quae percucurrerat insumpta; ac si virtus exercituum et Romani nominis gloria pateretur,

quartus aestas obtineo qui percurro insumo atque si virtus exercitus et romanus nomen gloria pateo


Et adloquente adhuc Agricola militum ardor eminebat, et finem orationis ingens alacritas consecuta est, statimque

et alloquor adhuc agricola miles ardor emineo et finis oratio ingens alacritas consequor sum statim


trucidare. iam hostium, prout cuique ingenium erat, catervae armatorum paucioribus terga praestare, quidam inermes ultro ruere ac se morti offerre. passim arma et corpora et laceri artus et cruenta humus; et aliquando etiam victis ira

trucidaris iam hostis prout quisque ingenium sum caterva armator paucus tergum praesto quidam inermis ultro ruo atque sui mors offero passim arma et corpus et lacer artus et cruento humus et aliquando etiam vinco ira


illud sive inquisitio erat. supremo quidem die momenta ipsa deficientis per dispositos cursores nuntiata constabat, nullo credente sic adcelerari quae tristis audiret. speciem tamen doloris animi vultu prae se tulit, securus iam odii

ille sive inquisitio sum superus quidem dies momentum ipse deficio per dispono cursor nuntio consto nullus credo sic adceleraris qui tristis audio species tamen dolor animus vultus prae sui fero securus iam odium


strepitu ac discursu complebat. tum Agricola superante hostium multitudine veritus, ne in frontem simul et latera suorum pugnaretur, diductis ordinibus, quamquam porrectior acies futura erat et arcessendas plerique legiones admonebant, promptior in spem et firmus adversis, dimisso equo pedes ante vexilla constitit.

strepitus atque discursus compleo tum agricola supero hostis multitudo vereor ne in frons simul et latus suus pugno diduco ordo quamquam porrigo acies sum sum et arcesso plerusque legio admoneo promptus in spes et firmus adverro dimitto equus pes ante vexillum consto


Nero tamen subtraxit oculos suos iussitque scelera, non spectavit: praecipua sub Domitiano miseriarum pars erat videre et aspici, cum suspiria nostra subscriberentur, cum denotandis tot hominum palloribus sufficeret saevus ille vultus et rubor, quo se contra pudorem muniebat.

nero tamen subtraho oculus suus jubeo scelus non specto praecipuus sub domitianus miseriaris pars sum video et aspicio cum suspirium noster subscribo cum denoto tot homo pallor sufficio saevus ille vultus et rubor quo sui contra pudor munio


et discordantia. hic dux, hic exercitus: ibi tributa et metalla et ceterae servientium poenae, quas in aeternum perferre aut statim ulcisci in hoc campo est. proinde ituri in aciem et maiores vestros et posteros cogitate.'

et discordo hic dux hic exercitus ibi tribuo et metallum et ceterus servio poena qui in aeternus perfero aut statim ulciscor in hic campus sum proinde eo in acies et magnus vester et posterus cogitas


ceterum ex iracundia nihil supererat secretum, ut silentium eius non timeres: honestius putabat offendere quam odisse.

ceterum ex iracundia nihil supersum secerno ut silentium is non timeo honestus puto offendo quam odi


voces, quas neque lugeri neque plangi fas est. admiratione te potius et immortalibus laudibus et, si natura suppeditet, similitudine colamus: is verus honos, ea coniunctissimi cuiusque pietas.

voco qui neque lugeo neque plango fas sum admiratio tu potis et immortalis laus et si natura suppedito similitudo colo is verus honor is conjungo quisque pietas


habitus corporum varii atque ex eo argumenta. namque rutilae Caledoniam habitantium comae, magni artus Germanicam originem adseverant; Silurum colorati vultus, torti plerumque crines et posita contra Hispania Hiberos veteres traiecisse easque sedes occupasse fidem faciunt; proximi Gallis et similes sunt, seu durante originis vi, seu procurrentibus in diversa terris positio caeli corporibus habitum

habitus corpus varius atque ex is argumentum namque rutilus caledonia habito coma magnus artus germanicus origo assero silures coloro vultus torqueo plerusque crinis et pono contra hispania hiberi vetus transjacio eo sedes occupo fides facio propior gallus et similis sum seu duro origo vis seu procurro in diverto terra positio caelum corpus habitus


fama, salvis adfinitatibus et amicitiis futura effugisse. nam sicut ei non licuit durare in hanc beatissimi saeculi lucem ac principem Traianum videre, quod augurio votisque apud nostras auris ominabatur, ita festinatae mortis grande solacium tulit evasisse postremum illud tempus, quo Domitianus non iam per intervalla ac spiramenta temporum, sed continuo et velut uno ictu rem publicam exhausit.

fama salvus adfinitas et amicitia sum effugio nam sicut is non licet duraris in hic beatus saeculis lux atque princeps trajanus video qui augurium voveo apud noster auris ominor ita festino mors grandis solacium fero evado posterus ille tempus quo domitianus non iam per intervallum atque spiramentum tempus sed continuo et velut unus ictus res publicus exhaurio


inventus in ipsa Britannia terminus. namque Clota et Bodotria diversi maris aestibus per inmensum revectae, angusto terrarum spatio dirimuntur: quod tum praesidiis firmabatur atque omnis propior sinus tenebatur, summotis velut in aliam insulam hostibus.

invenio in ipse britannia terminus namque clota et bodotria diverto mare aestus per immensus reveho angustus terra spatium dirimo qui tum praesidium firmo atque omnis propior sinus teneo summoveo velut in alius insula hostis


nam ut superasse tantum itineris, evasisse silvas, transisse aestuaria pulchrum ac decorum in frontem, ita fugientibus periculosissima quae hodie prosperrima sunt; neque enim nobis aut locorum eadem notitia aut commeatuum eadem abundantia, sed manus et arma et in his omnia.

nam ut supero tantus iter evado silva transeo aestuarium pulcher atque decorus in frons ita fugio periculosus qui hodie prosperrima sum neque enim nos aut locus idem notitia aut commeatus idem abundantia sed manus et arma et in hic omnis


initia principatus ac statum urbis Mucianus regebat, iuvene admodum Domitiano et ex paterna fortuna

initium principatus atque status urbs mucianus rego juvenis admodum domitianus et ex paternus fortuna


Et nox quidem gaudio praedaque laeta victoribus: Britanni palantes mixto virorum mulierumque ploratu trahere vulneratos, vocare integros, deserere domos ac per iram ultro incendere, eligere latebras et statim relinquere; miscere in vicem consilia aliqua, dein separare; aliquando frangi

et nox quidem gaudium praeda laetus victor britannus palo misceo vir mulier ploro traho vulnero vocaris integer desero domus atque per ira ultro incendo eligo latebra et statim relinquo misceo in vicis consilium aliqui deinde separaris aliquando frango


verterentur. Ordovicum civitas haud multo ante adventum eius alam in finibus suis agentem prope universam obtriverat,

verto ordovices civitas haud multus ante advenio is alo in finis suus ago prope universus obtero


mari pulsantur. formam totius Britanniae Livius veterum, Fabius Rusticus recentium eloquentissimi auctores oblongae

mare pulso forma totus britannia livius vetus fabius rusticus recens eloquens auctor oblongus


et qui facilius dissimularet gaudium quam metum. satis constabat lecto testamento Agricolae, quo coheredem optimae uxori et piissimae filiae Domitianum scripsit, laetatum eum velut honore iudicioque. tam caeca et corrupta mens adsiduis adulationibus erat, ut nesciret a bono patre non scribi heredem nisi malum principem.

et qui facilis dissimulo gaudium quam metus satis consto lectus testamentum agricola quo coheres bonus uxor et pius filia domitianus scribo laetas is velut honor judicium tam caecus et corrumpo mens assiduus adulatio sum ut nescio ab bonus pater non scribo heres nisi malus princeps


memoria teneo solitum ipsum narrare se prima in iuventa studium philosophiae acrius, ultra quam concessum Romano ac senatori, hausisse, ni prudentia matris incensum ac flagrantem animum coercuisset.

memoria teneo soleo ipse narro sui primus in juventa studium philosophia acer ultra quam concedo romanus atque senator haurio ni prudentia mater incendo atque flagro animus coercuisset


virtusque. nam postquam silvis adpropinquaverunt, primos sequentium incautos collecti et locorum gnari circumveniebant. quod ni frequens ubique Agricola validas et expeditas cohortis indaginis modo et, sicubi artiora erant, partem equitum dimissis equis, simul rariores silvas equitem persultare iussisset, acceptum aliquod vulnus per nimiam fiduciam

virtus nam postquam silva appropinquo primus sequor incautus colligo et locus gnaris circumvenio qui ni frequens ubique agricola validus et expedio cohors indago modo et sicubi artus sum pars eques dimitto equus simul rarus silva eques persultaris iubeo accipio aliqui vulnus per nimius fiducia


artium cultum pueritiam adulescentiamque transegit. arcebat eum ab inlecebris peccantium praeter ipsius bonam integramque naturam, quod statim parvulus sedem ac magistram studiorum Massiliam habuit, locum Graeca comitate et provinciali parsimonia mixtum ac bene compositum.

ars cultus pueritia adulescentia transigo arceo is ab illecebra pecco praeter ipse bonus integer natura qui statim parvulus sedes atque magistra studium massilia habeo locus graecum comitas et provincial parsimonia misceo atque bene compono


sequerentur, causas bellorum statuit excidere. a se suisque orsus primum domum suam coe+rcuit, quod plerisque haud minus arduum est quam provinciam regere. nihil per libertos servosque publicae rei, non studiis privatis nec ex commendatione aut precibus centurionem militesve adscire,

sequor causa bellum statuo excido ab sui suo ordior primus domus suus coe rcuit qui plerusque haud paruus arduus sum quam provincia rego nihil per libertus servus publicus res non studium privo neque ex commendatio aut prex centurio milito adscio


in rubro mari viva ac spirantia saxis avelli, in Britannia, prout expulsa sint, colligi: ego facilius crediderim naturam margaritis deesse quam nobis avaritiam.

in rubrus mare vivus atque spiro saxum avello in britannia prout expello sum colligo ego facilis credo natura margarita desum quam nos avaritia


scilicet sublime et erectum ingenium pulchritudinem ac speciem magnae excelsaeque gloriae vehementius quam caute adpetebat. mox mitigavit ratio et aetas, retinuitque, quod est difficillimum, ex sapientia modum.

scilicet sublimis et erigo ingenium pulchritudo atque species magnus excello gloria vehemens quam caveo adpeto mox mitigo ratio et aetas retineo qui sum difficilis ex sapientia modus


Natus erat Agricola Gaio Caesare tertium consule idibus Iuniis: excessit quarto et quinquagesimo anno, decimum

nascor sum agricola gaius caesaris tertius consul idus junius excedo quartum et quinquagesimus annus decimus


spes. et terrorem statim intulit Petilius Cerialis, Brigantum civitatem, quae numerosissima provinciae totius perhibetur, adgressus. multa proelia, et aliquando non incruenta; magnamque Brigantum partem aut victoria amplexus est

spes et terror statim infero petilus cerial brigantes civitas qui numerosus provincia totus perhibeo aggredior multus proelio et aliquando non incruentus magnus brigantes pars aut victoria amplector sum


omnia sine dubio, optime parentum, adsidente amantissima uxore superfuere honori tuo: paucioribus tamen lacrimis comploratus es, et novissima in luce desideravere aliquid oculi tui.

omnis sine dubius optume parens assideo amo uxor supersum honor tuus paucus tamen lacrima comploro sum et novus in lux desidero aliquis oculus tuus


Clarorum virorum facta moresque posteris tradere, antiquitus usitatum, ne nostris quidem temporibus quamquam incuriosa suorum aetas omisit, quotiens magna aliqua ac nobilis virtus vicit ac supergressa est vitium parvis magnisque civitatibus commune, ignorantiam recti et invidiam.

claros vir facio mos posterus trado antiquus usitas ne noster quidem tempus quamquam incuriosus suus aetas omitto quotiens magnus aliqui atque nobilis virtus vinco atque supergredior sum vitium parvus magnus civitas communis ignorantia recingo et invidia


Crebro per eos dies apud Domitianum absens accusatus, absens absolutus est. causa periculi non crimen ullum aut querela laesi cuiusquam, sed infensus virtutibus princeps et

creber per is dies apud domitianus absum accuso absum absolvo sum causa periculum non crimen ullus aut querela laedo quisquam sed infensus virtus princeps et


virtutum fuerit. ne famam quidem, cui saepe etiam boni indulgent, ostentanda virtute aut per artem quaesivit: procul ab aemulatione adversus collegas, procul a contentione adversus procuratores, et vincere inglorium et atteri sordidum

virtus sum ne fama quidem qui saepe etiam bonus indulgeo ostento virtus aut per ars quaero procul ab aemulatio adverro collega procul ab contentio adverro procurator et vinco inglorius et attero sordidus


militari iactantia compararentur. Britannos quoque, ut ex captivis audiebatur, visa classis obstupefaciebat, tamquam aperto maris sui secreto ultimum victis perfugium clauderetur.

militaris jacto comparo britanni quoque ut ex captivus audio video classis obstupefacio tamquam aperio mare suus secretum ulter vinco perfugium claudeo


talibus curis exercitus, quodque saevae cogitationis indicium erat, secreto suo satiatus, optimum in praesentia statuit reponere odium, donec impetus famae et favor exercitus languesceret: nam etiam tum Agricola Britanniam obtinebat.

talis cura exercitus quisque saevus cogitatio indicium sum secretum suus satio bonus in praesens statuo repono odium donec impetus fama et favor exercitus languesco nam etiam tum agricola britannia obtineo


morte Atili Rufi consularis et maioribus reservatam. credidere plerique libertum ex secretioribus ministeriis missum ad Agricolam codicillos, quibus ei Syria dabatur, tulisse, cum eo praecepto ut, si in Britannia foret, traderentur; eumque libertum in ipso freto Oceani obvium Agricolae, ne appellato quidem eo ad Domitianum remeasse, sive verum istud, sive ex ingenio principis fictum ac compositum est.

mors atilis rufus consularis et magnus reservo credo plerusque libertus ex secerno ministerium mitto ad agricola codicilli qui is syria do fero cum is praeceptum ut si in britannia sum trado is libertus in ipse fretus oceanus obvius agricola ne appello quidem is ad domitianus remeo sive verus iste sive ex ingenium princeps fingo atque compono sum


eoque initio erecta provincia. et quibus bellum volentibus erat, probare exemplum ac recentis legati animum opperiri, cum Agricola, quamquam transvecta aestas, sparsi per provinciam numeri, praesumpta apud militem illius anni quies, tarda et contraria bellum incohaturo, et plerisque custodiri suspecta potius videbatur, ire obviam discrimini statuit; contractisque legionum vexillis et modica auxiliorum manu, quia in aequum degredi Ordovices non audebant, ipse ante agmen, quo ceteris par animus simili periculo esset, erexit

eo initium erigo provincia et qui bellum volo sum probaris exemplum atque recens legatus animus opperior cum agricola quamquam transveho aestas spargo per provincia numerus praesumo apud miles ille annus quies tardus et contrarius bellum incoho et plerusque custodio suspicio potis video eo obvius discrimen statuo contraho legio vexillum et modicus auxilia manus quia in aequus degredior ordovices non audeo ipse ante agmen quo ceterus par animus similis periculum sum erigo


iam vero principum filios liberalibus artibus erudire, et ingenia Britannorum studiis Gallorum anteferre, ut qui modo linguam Romanam abnuebant, eloquentiam

iam verus princeps filius liberal ars erudio et ingenium britannus studium gallus antefero ut qui modo lingua romanus abnuo eloquentia


aut alia est. paucos numero, trepidos ignorantia, caelum ipsum ac mare et silvas, ignota omnia circumspectantis, clausos quodam modo ac vinctos di nobis tradiderunt. ne terreat vanus aspectus et auri fulgor atque argenti, quod

aut alius sum paucus numerus trepidus ignoro caelum ipse atque mare et silva ignotus omnis circumspecto claudo quidam modo atque vincio deus nos trado ne terreo vanus aspicio et aurum fulgor atque argentum qui


annuis copiis firmabantur. ita intrepida ibi hiems, crebrae eruptiones et sibi quisque praesidio, inritis hostibus eoque desperantibus, quia soliti plerumque damna aestatis hibernis eventibus pensare tum aestate atque hieme iuxta pellebantur.

annuus copia firmo ita intrepidus ibi hiems creber eruptio et sui quisque praesidium irritus hostis eo despero quia soleo plerusque damno aestas hibernus eventus pensaris tum aestas atque hiems iuxta pello


haud semper errat fama; aliquando et eligit. consul egregiae tum spei filiam iuveni mihi despondit ac post consulatum collocavit, et statim Britanniae praepositus est, adiecto pontificatus sacerdotio.

haud semper erro fama aliquando et eligo consul egregius tum spes filia juvenis ego despondeo atque post consulatus colloco et statim britannia praepono sum adicio pontificatus sacerdotium


brevi deinde Britannia consularem Petilium Cerialem accepit. habuerunt virtutes spatium exemplorum, sed primo Cerialis labores modo et discrimina, mox et gloriam communicabat: saepe parti exercitus in experimentum, aliquando maioribus copiis ex eventu

brevis deinde britannia consularis petilius cerial accipio habeo virtus spatium exemplum sed primus cerial labor modo et discrimino mox et gloria communico saepe pario exercitus in experimentum aliquando magnus copia ex evenio


'Quotiens causas belli et necessitatem nostram intueor, magnus mihi animus est hodiernum diem consensumque vestrum initium libertatis toti Britanniae fore: nam et universi coistis et servitutis expertes, et nullae ultra terrae ac ne mare quidem securum inminente nobis classe Romana.

quotiens causa bellum et necessitas noster intueor magnus ego animus sum hodiernus dies consentio vester initium libertas totus britannia sum nam et universus coistis et servitus expers et nullus ultra terra atque ne mare quidem securus inminente nos classis romanus


iam vero tempora curarum remissionumque divisa: ubi conventus ac iudicia poscerent, gravis intentus, severus et saepius misericors: ubi officio satis factum, nulla ultra potestatis persona; tristitiam et adrogantiam et avaritiam exuerat.

iam verus tempus cura remissio divido ubi convenio atque iudicium posco gravis intendo severus et saepis misericors ubi officium satis facio nullus ultra potestas persono tristitia et arrogantia et avaritia exuo


Sed ubi cum cetero orbe Vespasianus et Britanniam recuperavit, magni duces, egregii exercitus, minuta hostium

sed ubi cum ceterus orbis vespasianus et britannia recipero magnus dux egregius exercitus minuo hostis


annum extinctus est. Suetonius hinc Paulinus biennio prosperas res habuit, subactis nationibus firmatisque praesidiis; quorum fiducia Monam insulam ut vires rebellibus ministrantem adgressus terga occasioni patefecit.

annus exstinctus sum suetonius hinc paulinus biennium prosper res habeo subigo natio firmo praesidium qui fiducia mona insula ut vireo rebellis ministro aggredior tergum occasio patefacio


insulas, quas Orcadas vocant, invenit domuitque. dispecta est et Thule, quia hactenus iussum, et hiems adpetebat. sed mare pigrum et grave remigantibus perhibent ne ventis quidem perinde attolli, credo quod rariores terrae montesque, causa ac materia tempestatum, et profunda moles continui

insula qui orcadas voco invenio domo dispicio sum et thulis quia hactenus jubeo et hiems adpeto sed mare piger et gravis remigo perhibeo ne venio quidem perinde attollo credo qui rarus terra mons causa atque materia tempestas et profundus moles contineo


tum electus a Galba ad dona templorum recognoscenda diligentissima conquisitione effecit, ne cuius alterius sacrilegium res publica quam Neronis sensisset.

tum eligo ab galba ad donum templum recognosco diligens conquisitio efficio ne qui alter sacrilegium res publicus quam nero sentio


qui paratus simulatione, in adrogantiam compositus, et audiit preces excusantis et, cum adnuisset, agi sibi gratias passus est, nec erubuit beneficii invidia. salarium tamen proconsulare solitum offerri et quibusdam a se ipso concessum Agricolae non dedit, sive offensus non petitum, sive ex conscientia, ne quod vetuerat

qui paro simulatio in arrogantia compono et audio prex excuso et cum annuo ago sui gratia patior sum neque erubesco beneficium invidia salarius tamen proconsularis soleo offertor et quidam ab sui ipse concedo agricola non do sive offendo non peto sive ex conscientia ne qui veto


'Liberos cuique ac propinquos suos natura carissimos esse voluit: hi per dilectus alibi servituri auferuntur; coniuges sororesque etiam si hostilem libidinem effugerunt,

liber quisque atque propinquus suus natura carus sum volo hic per delectus alibi servio aufero coniunx soror etiam si hostilis libido effugio


et spectabilem victoriam ederetis. transigite cum expeditionibus, imponite quinquaginta annis magnum diem, adprobate rei publicae numquam exercitui imputari potuisse aut moras belli aut causas rebellandi.'

et spectabilis victoria edo transigo cum expeditio impono quinquaginta annus magnus dies adprobo res publicus numquam exercitus imputaris possum aut mora bellum aut causa rebello


Aderat iam annus, quo proconsulatum Africae et Asiae sortiretur, et occiso Civica nuper nec Agricolae consilium deerat nec Domitiano exemplum. accessere quidam cogitationum principis periti, qui iturusne esset in provinciam ultro Agricolam interrogarent.

adsum iam annus quo proconsulatus africa et asia sortio et occido civica nuper neque agricola consilium desum neque domitianus exemplum accedo quidam cogitatio princeps pereo qui eo sum in provincia ultro agricola interrogo


sibi patriam coniuges parentes, illis avaritiam et luxuriam causas belli esse. recessuros, ut divus Iulius recessisset, modo virtutem maiorum suorum aemularentur. neve proelii unius aut alterius eventu pavescerent: plus impetus felicibus, maiorem constantiam penes miseros esse.

sui patria coniunx parens ille avaritia et luxuria causa bellum sum recedo ut divus iulius recedo modo virtus magnus suus aemulo neve proelium unus aut alter evenio pavesco multus impetus felix magnus constantia penis miser sum


tanto maior laus, quanto in mala plus culpae est. sors quaesturae provinciam Asiam, pro consule Salvium Titianum dedit, quorum neutro corruptus est, quamquam et provincia dives ac parata peccantibus, et pro consule in omnem aviditatem pronus quantalibet facilitate redempturus esset

tantus magnus laus quantus in malus multus culpa sum sors quaestura provincia asia pro consul salvius titianus do qui neuter corrumpo sum quamquam et provincia dives atque paro pecco et pro consul in omnis aviditas pronus quantus facilitas reemo sum


'Si novae gentes atque ignota acies constitisset, aliorum exercituum exemplis vos hortarer: nunc vestra decora recensete, vestros oculos interrogate. hi sunt, quos proximo anno unam legionem furto noctis adgressos clamore debellastis; hi ceterorum Britannorum fugacissimi ideoque tam

si novus gens atque ignotus acies consto alius exercitus exemplum tu horto nunc vester decus recenseo vester oculus interrogo hic sum qui propior annus unus legio furtum nox aggredior clamor debello hic ceterus britannus fugax ideo tam


igitur praemissa classe, quae pluribus locis praedata magnum et incertum terrorem faceret, expedito exercitu, cui ex Britannis fortissimos et longa pace exploratos addiderat, ad montem Graupium pervenit, quem iam hostis

igitur praemitto classis qui multus locus praedor magnus et incertus terror facio expedio exercitus qui ex britannus fortis et longus pax exploro addo ad mons graupium pervenio qui iam hostis


haud minus quam bellum timebatur. sed ubi aestas advenit, contracto exercitu multus in agmine, laudare modestiam, disiectos coe+rcere; loca castris ipse capere, aestuaria ac silvas ipse praetemptare; et nihil interim apud hostis quietum pati, quo minus subitis excursibus popularetur; atque ubi satis terruerat, parcendo rursus invitamenta pacis

haud paruus quam bellum timeo sed ubi aestas advenio contraho exercitus multus in agmen laudo modestia disjacio coe rcere locum castrum ipse capio aestuarium atque silva ipse praetemptaris et nihil interim apud hostis quiesco patior quo paruus subeo excursus populo atque ubi satis terreo parco rursus invitamentum pax


kalendas Septembris Collega Priscinoque consulibus. quod si habitum quoque eius posteri noscere velint, decentior quam sublimior fuit; nihil impetus in vultu: gratia oris supererat. bonum virum facile crederes, magnum libenter.

kalendae september collega priscinoque consul qui si habitus quoque is posterus nosco volo decet quam sublimis sum nihil impetus in vultus gratia ora supersum bonus vir facilis credo magnus libet


fremebant. atque illi modo cauti ac sapientes prompti post eventum ac magniloqui erant. iniquissima haec bellorum condicio est: prospera omnes sibi vindicant,

fremo atque ille modo caveo atque sapio promptus post evenio atque magniloquus sum iniquus hic bellum condicio sum prosper omnis sui vindico


idem praeturae tenor et silentium; nec enim iurisdictio obvenerat. ludos et inania honoris medio rationis atque abundantiae duxit, uti longe a luxuria ita famae propior.

idem praetura tenor et silentium neque enim jurisdictio obvenio ludus et inanis honor medium ratio atque abundantia duco uti longus ab luxuria ita fama propior