Tenebantur victore exercitu Treviri, cum Civilis et Classicus misere ad Cerialem epistulas, quarum haec sententia fuit: Vespasianum, quamquam nuntios occultarent, excessisse vita, urbem atque Italiam interno bello consumptam, Muciani ac Domitiani vana et sine viribus nomina: si Cerialis imperium Galliarum velit, ipsos finibus civitatium suarum contentos; si proelium mallet, ne id quidem abnuere. ad ea Cerialis Civili et Classico nihil: eum qui attulerat et ipsas epistulas ad Domitianum misit.

teneo victor exercitus treviri cum civilis et classicus mitto ad cerial epistula qui hic sententia sum vespasianus quamquam nuntius occulto excedo vito urbs atque italia internus bellum consumo mucianus atque domitianus vanus et sine vis nomen si cerial imperium galliaris volo ipse finis civitas suus contendo si proelium malo ne is quidem abnuo ad is cerial civilis et classicus nihil is qui affero et ipse epistula ad domitianus mitto


Antequam miscerentur acies, terga vertentibus Vitellianis, Celsus doli prudens repressit suos: Vitelliani temere exurgentes cedente sensim Celso longius secuti ultro in insidias praecipitantur; nam a lateribus cohortes, legionum adversa frons, et subito discursu terga cinxerant equites. signum pugnae non statim a Suetonio Paulino pediti datum: cunctator natura et cui cauta potius consilia cum ratione quam prospera ex casu placerent, compleri fossas, aperiri campum, pandi aciem iubebat, satis cito incipi victoriam ratus ubi provisum foret ne vincerentur. ea cunctatione spatium Vitellianis datum in vineas nexu traducum impeditas refugiendi; et modica silva adhaerebat, unde rursus ausi promptissimos praetorianorum equitum interfecere. vulneratur rex Epiphanes, impigre pro Othone pugnam ciens.

antequam misceo acies tergum verto vitellianus celsus dolus prudens reprimo suus vitellianus temere exurgeo cedo sensim celsus longus sequor ultro in insidiae praecipito nam ab later cohors legio adverso frons et subeo discursus tergum cingo eques signum pugna non statim ab suetonius paulinus pedes do cunctator natura et qui caveo potis consilium cum ratio quam prosper ex casus placeo compleo fossa aperio campus pando acies jubeo satis cito incipio victoria reor ubi provideo sum ne vinco is cunctatio spatium vitellianus do in vinea necto traducum impedio refugio et modicus silva adhaereo unde rursus audeo promptus praetorianus eques interfacio vulnero rex epiphanes impiger pro otho pugna cieo


Mira inter exercitum imperatoremque diversitas: instare miles, arma poscere, dum Galliae trepident, dum Hispaniae cunctentur: non obstare hiemem neque ignavae pacis moras: invadendam Italiam, occupandam urbem; nihil in discordiis civilibus festinatione tutius, ubi facto magis quam consulto opus esset. torpebat Vitellius et fortunam principatus inerti luxu ac prodigis epulis praesumebat, medio diei temulentus et sagina gravis, cum tamen ardor et vis militum ultro ducis munia implebat, ut si adesset imperator et strenuis vel ignavis spem metumve adderet. instructi intentique signum profectionis exposcunt. nomen Germanici Vitellio statim additum: Caesarem se appellari etiam victor prohibuit. laetum augurium Fabio Valenti exercituique, quem in bellum agebat, ipso profectionis die aquila leni meatu, prout agmen incederet, velut dux viae praevolavit, longum- que per spatium is gaudentium militum clamor, ea quies interritae alitis fuit ut haud dubium magnae et prosperae rei omen acciperetur.

mirus inter exercitus imperator diversitas insto miles arma posco dum gallia trepido dum hispania cuncto non obstaris hiems neque ignavus pax mora invado italia occupo urbs nihil in discordia civilis festinatio tueor ubi facio magis quam consultum opus sum torpeo vitellius et fortuna principatus iners luxus atque prodigo epulis praesumo medium dies temulentus et sagino gravis cum tamen ardor et volo miles ultro dux munia impleo ut si adsum imperator et strenuus vel ignavus spes metus addo instruo intendo signum profectio exposco nomen germanicus vitellius statim addo caesaris sui appello etiam victor prohibeo laetus augurium fabius valens exercitus qui in bellum ago ipse profectio dies aquila lenis meo prout agmen incedo velut dux via praevolo longus que per spatium is gaudeo miles clamor is quies interritus alo sum ut haud dubius magnus et prosper res omen accipio


Laeta interim Othoni principia belli, motis ad imperium eius e Dalmatia Pannoniaque exercitibus. fuere quattuor legiones, e quibus bina milia praemissa; ipsae modicis intervallis sequebantur, septima a Galba conscripta, veteranae undecima ac tertia decima et praecipui fama quartadecumani, rebellione Britanniae compressa. addiderat gloriam Nero eligendo ut potissimos, unde longa illis erga Neronem fides et erecta in Othonem studia. sed quo plus virium ac roboris e fiducia tarditas inerat. agmen legionum alae cohortesque praeveniebant; et ex ipsa urbe haud spernenda manus, quinque praetoriae cohortes et equitum vexilla cum legione prima, ac deforme insuper auxilium, duo milia gladiatorum, sed per civilia arma etiam severis ducibus usurpatum. his copiis rector additus Annius Gallus, cum Vestricio Spurinna ad occupandas Padi ripas praemissus, quoniam prima consiliorum frustra ceciderant, transgresso iam Alpis Caecina, quem sisti intra Gallias posse speraverat. ipsum Othonem comitabantur speculatorum lecta corpora cum ceteris praetoriis cohortibus, veterani e praetorio, classicorum ingens numerus. nec illi segne aut corruptum luxu iter, sed lorica ferrea usus est et ante signa pedes ire, horridus, incomptus famaeque dissimilis.

laetus interim otho principia bellum moveo ad imperium is e dalmatia pannonius exercitus sum quattuor legio e qui bini mille praemitto ipse modicus intervallum sequor septimus ab galba conscribo veteranus undecimus atque tertius decimus et praecipuus fama quartadecumani rebellio britannia comprimo addo gloria nero eligo ut potis unde longus ille erga nero fides et erigo in otho studium sed quo multus vis atque robur e fiducia tarditas insum agmen legio ala cohorto praevenio et ex ipse urbs haud sperno manus quinque praetorius cohors et eques vexillum cum legio primus atque deformis insuper auxilium duo mille gladiator sed per civile arma etiam sero dux usurpo hic copia rector addo annius gallus cum vestricio spurinna ad occupo padus ripa praemitto quoniam primus consilium frustra cado transgredior iam alpis caecina qui sino intra gallia possum spero ipse otho comito speculator lego corpus cum ceterus praetorius cohors veteranus e praetorius classicum ingens numerus neque ille segnis aut corrumpo luxus iter sed lorica ferreus utor sum et ante signum pes eo horridus incomis fama dissimilis


Per idem tempus expostulata ad supplicium Calvia Crispinilla variis frustrationibus et adversa dissimulantis principis fama periculo exempta est. magistra libidinum Neronis, transgressa in Africam ad instigandum in arma Clodium Macrum, famem populo Romano haud obscure molita, totius postea civitatis gratiam obtinuit, consulari matrimonio subnixa et apud Galbam Othonem Vitellium inlaesa, mox potens pecunia et orbitate, quae bonis malisque temporibus iuxta valent.

per idem tempus expostulo ad supplicium calvia crispinilla varius frustratio et adverso dissimulo princeps fama periculum eximo sum magistro libido nero transgredior in africa ad instigo in arma claudius macer fames populus romanus haud obscurus molio totus postea civitas gratia obtineo consularis matrimonium subnixus et apud galba otho vitellius illaesus mox possum pecunia et orbitas qui bonus malo tempus iuxta valeo


Ceterum ut transmittere in Italiam impune et usui foret, scriptum Aponio Saturnino, cum exercitu Moesico celeraret. ac ne inermes provinciae barbaris nationibus exponerentur, principes Sarmatarum Iazugum, penes quos civitatis regimen, in commilitium adsciti. plebem quoque et vim equitum, qua sola valent, offerebant: remissum id munus, ne inter discordias externa molirentur aut maiore ex diverso mercede ius fasque exuerent. trahuntur in partis Sido atque Italicus reges Sueborum, quis vetus obsequium erga Romanos et gens fidei † commissior† patientior. posita in latus auxilia, infesta Raetia, cui Porcius Septiminus procurator erat, incorruptae erga Vitellium fidei. igitur Sextilius Felix cum ala Auriana et octo cohortibus ac Noricorum iuventute ad occupandam ripam Aeni fluminis, quod Raetos Noricosque interfluit, missus. nec his aut illis proelium temptantibus, fortuna partium alibi transacta.

ceterum ut transmitto in italia impunis et usus sum scribo aponius saturninus cum exercitus moesicus celero atque ne inermis provincia barbaris natio expono princeps sarmataris iazugum penis qui civitas regimen in commilitium ascio plebs quoque et vis eques qui solus valeo offertor remitto is munus ne inter discordia externus molio aut magnus ex diverto merces ius for exuo traho in pars sido atque italicus rex suevi quis vetus obsequium erga romanus et gens fides committo patior pono in latus auxilium infestus raetia qui porcius septiminus procurator sum incorruptus erga vitellius fides igitur sextilis felix cum ala auriana et octo cohors atque noricum iuventus ad occupo ripa aenus flumen qui raeti norici interfluo mitto neque hic aut ille proelium tento fortuna pars alibi transigo


At Vespasianus bellum armaque et procul vel iuxta sitas viris circumspectabat. miles ipsi adeo paratus ut praeeuntem sacramentum et fausta Vitellio omnia precantem per silentium audierint; Muciani animus nec Vespasiano alienus et in Titum pronior; praefectus Aegypti Ti. Alexander consilia sociaverat; tertiam legionem, quod e Syria in Moesiam transisset, suam numerabat; ceterae Illyrici legiones secuturae sperabantur; namque omnis exercitus flammaverat adrogantia venientium a Vitellio militum, quod truces corpore, horridi sermone ceteros ut imparis inridebant. sed in tanta mole belli plerumque cunctatio; et Vespasianus modo in spem erectus, aliquando adversa reputabat: quis ille dies foret quo sexaginta aetatis annos et duos filios iuvenes bello permitteret? esse privatis cogitationibus progressum et, prout velint, plus minusve sumi ex fortuna: imperium cupientibus nihil medium inter summa aut praecipitia.

at vespasianus bellum armo et procul vel iuxta sino vis circumspecto miles ipse adeo paro ut praeeo sacramentum et faustus vitellius omnis preco per silentium audio mucianus animus neque vespasianus alienus et in titus pronus praefectus aegyptius tiberius alexander consilium socio tertius legio qui e syria in moesia transeo suus numero ceterus illyricus legio sequor spero namque omnis exercitus flammo arrogantia venio ab vitellius miles qui trux corpus horridus sermo ceterus ut imparis irrideo sed in tantus moles bellum plerusque cunctatio et vespasianus modo in spes erigo aliquando adverso reputo quis ille dies sum quo sexaginta aetas annus et duo filius juvenis bellum permitto sum privo cogitatio progredior et prout volo multus parvus sumo ex fortuna imperium cupio nihil medius inter summus aut praecipitium


Ingressis Novaesium sexta decima legio coniungitur. additus Voculae in partem curarum Herennius Gallus legatus; nec ausi ad hostem pergere(loco Gelduba nomen est) castra fecere. ibi struenda acie, muniendo vallandoque et ceteris belli meditamentis militem firmabant. utque praeda ad virtutem accenderetur, in proximos Cugernorum pagos, qui societatem Civilis acceperant, ductus a Vocula exercitus; pars cum Herennio Gallo permansit.

ingredior novaesium sextus decimus legio conjungo addo vocula in pars cura herennius gallus legatus neque audeo ad hostis pergo locus gelduba nomen sum castrum facio ibi struo acies munio vallo et ceterus bellum meditamentum miles firmo ut praeda ad virtus accendo in propior gugerni pagus qui societas civilis accipio duco ab vocula exercitus pars cum herennius gallus permaneo


Altior inde Vespasiano cupido adeundi sacram sedem ut super rebus imperii consuleret: arceri templo cunctos iubet. atque ingressus intentusque numini respexit pone tergum e primoribus Aegyptiorum nomine Basiliden, quem procul Alexandria plurium dierum itinere et aegro corpore detineri haud ignorabat. percontatur sacerdotes num illo die Basilides templum inisset, percontatur obvios num in urbe visus sit; denique missis equitibus explorat illo temporis momento octoginta milibus passuum afuisse: tunc divinam speciem et vim responsi ex nomine Basilidis interpretatus est.

alo inde vespasianus cupido adeo sacer sedes ut super res imperium consulo arceo templum cunctus iubeo atque ingredior intendo numen respicio pono tergum e primoris aegyptius nomen basiliden qui procul alexandrea multus dies iter et aeger corpus detineo haud ignoro perconto sacerdos num ille dies basilides templum ineo perconto obvius num in urbs video sum denique mitto eques exploro ille tempus momentum octoginta mille passus asum tunc divina species et vis respondeo ex nomen basilidis interpretor sum


Ac primo Valerius Festus legatus studia provincialium cum fide iuvit; mox nutabat, palam epistulis edictisque Vitellium, occultis nuntiis Vespasianum fovens et haec illave defensurus, prout invaluissent. deprehensi cum litteris edictisque Vespasiani per Raetiam et Gallias militum et centurionum quidam ad Vitellium missi necantur: plures fefellere, fide amicorum aut suomet astu occultati. ita Vitellii paratus noscebantur, Vespasiani consiliorum pleraque ignota, primum socordia Vitellii, dein Pannonicae Alpes praesidiis insessae nuntios retinebant. mare quoque etesiarum flatu in Orientem navigantibus secundum, inde adversum erat.

atque primus valerius festus legatus studium provincialis cum fides juvo mox nuto palam epistula edico vitellius occulo nuntius vespasianus foveo et hic ille defendo prout invalesco deprehendo cum littera edico vespasianus per raetia et gallia miles et centurio quidam ad vitellius mitto neco multus fallo fides amicus aut suo astus occultas ita vitellius paro nosco vespasianus consilium plerusque ignotus primus socordia vitellius deinde pannonicus alpis praesidium insessus nuntius retineo mare quoque etesiaris flo in oriens navigo secundus inde adverro sum


Haudquaquam erecto animo eas voces accipiebat, invalidus senecta; sed erant qui occultis suspicionibus incesserent, tamquam invidia et aemulatione fortunam fratris moraretur. namque Flavius Sabinus aetate prior privatis utriusque rebus auctoritate pecuniaque Vespasianum anteibat, et credebatur adfectam eius fidem parce iuvisse domo agrisque pignori acceptis; unde, quamquam manente in speciem concordia, offensarum operta metuebantur. melior interpretatio, mitem virum abhorrere a sanguine et caedibus, eoque crebris cum Vitellio sermonibus de pace ponendisque per condicionem armis agitare. saepe domi congressi, postremo in aede Apollinis, ut fama fuit, pepigere. verba vocesque duos testis habebant, Cluvium Rufum et Silium Italicum: vultus procul visentibus notabantur, Vitellii proiectus et degener, Sabinus non insultans et miseranti propior.

haudquaquam erigo animus is voco accipio invalidus senecta sed sum qui occulo suspicio incesso tamquam invidia et aemulatio fortuna frater moror namque flavus sabinus aetas prior privo uterque res auctoritas pecunia vespasianus anteeo et credo afficio is fides parco juvo domus ager pignus accipio unde quamquam maneo in species concordia offensaris operio metuo bonus interpretatio mitis vir abhorreo ab sanguis et caedes eo creber cum vitellius sermo de pax pono per condicio arma agito saepe domus congredior postremo in aedes apollo ut fama sum pepigere verbum voco duo testis habeo cluvius rufus et silius italicus vultus procul viso noto vitellius proicio et degener sabinus non insulto et misero propior


Et oratio ad perstringendos mulcendosque militum animos et severitatis modus (neque enim in pluris quam in duos animadverti iusserat) grate accepta compositique ad praesens qui coerceri non poterant. non tamen quies urbi redierat: strepitus telorum et facies belli, militibus ut nihil in commune turbantibus, ita sparsis per domos occulto habitu, et maligna cura in omnis, quos nobilitas aut opes aut aliqua insignis claritudo rumoribus obiecerat: Vitellianos quoque milites venisse in urbem ad studia partium noscenda plerique credebant: unde plena omnia suspicionum et vix secreta domuum sine formidine. sed plurimum trepidationis in publico, ut quemque nuntium fama attulisset, animum vultumque conversis, ne diffidere dubiis ac parum gaudere prosperis viderentur. coacto vero in curiam senatu arduus rerum omnium modus, ne contumax silentium, ne suspecta libertas; et privato Othoni nuper atque eadem dicenti nota adulatio. igitur versare sententias et huc atque illuc torquere, hostem et parricidam Vitellium vocantes, providen- tissimus quisque vulgaribus conviciis, quidam vera probra iacere, in clamore tamen et ubi plurimae voces, aut tumultu verborum sibi ipsi obstrepentes.

et oratio ad perstringo mulceo miles animus et severitas modus neque enim in multus quam in duo animadverto iubeo gratus accipio compono ad praesens qui coerceo non possum non tamen quies urbs redeo strepitus telum et facies bellum miles ut nihil in communis turbo ita spargo per domus occulo habitus et malignus cura in omnis qui nobilitas aut ops aut aliqui insignis claritudo rumor objacio vitelliani quoque miles venio in urbs ad studium pars nosco plerusque credo unde plenus omnis suspicio et vix secerno domus sine formido sed multus trepidatio in publicus ut quisque nuntius fama affero animus vultus converro ne diffido dubius atque parum gaudeo prosper video cogo verus in curia senatus arduus res omnis modus ne contumax silentium ne suspicio libertas et privo otho nuper atque idem dico nosco adulatio igitur versaris sententia et huc atque illic torqueo hostis et parricida vitellius voco providen tissimus quisque vulgaris convicium quidam verus probrum iacio in clamor tamen et ubi multus voco aut tumultus verbum sui ipse obstrepo


Inferioris tamen Germaniae legiones sollemni kalendarum Ianuariarum sacramento pro Galba adactae, multa cunctatione et raris primorum ordinum vocibus, ceteri silentio proximi cuiusque audaciam expectantes, insita mortalibus natura, propere sequi quae piget inchoare. sed ipsis legionibus inerat diversitas animorum: primani quintanique turbidi adeo ut quidam saxa in Galbae imagines iecerint: quinta decima ac sexta decima legiones nihil ultra fremitum et minas ausae initium erumpendi circumspectabant. at in superiore exercitu quarta ac duetvicensima legiones, isdem hibernis tendentes, ipso kalendarum Ianuariarum die dirumpunt imagines Galbae, quarta legio promptius, duetvicensima cunctanter, mox consensu. ac ne reverentiam imperii exuere viderentur, senatus populique Romani oblitterata iam nomina sacramento advocabant, nullo legatorum tribunorumve pro Galba nitente, quibusdam, ut in tumultu, notabilius turbantibus. non tamen quisquam in modum contionis aut suggestu locutus; neque enim erat adhuc cui imputaretur.

inferus tamen germania legio sollemnis kalendaris ianuariaris sacramentum pro galba adigo multus cunctatio et raris prima ordo vox ceterus silentium propior quisque audacia exspecto inquiro mortalis natura properus sequor qui pigeo inchoaris sed ipse legio insum diversitas animus primanus quintanus turbidus adeo ut quidam saxum in galba imago jacio quintus decimus atque sextus decimus legio nihil ultra fremo et minae audeo initium erumpo circumspecto at in superus exercitus quartus atque duetvicensima legio idem hibernus tendo ipse kalendaris ianuariaris dies dirumpo imago galba quartus legio promptus duetvicensima cunctanter mox consensus atque ne reverentia imperium exuo video senatus populus romanus oblittero iam nomen sacramentum advoco nullus legatus tribunus pro galba niteo quidam ut in tumultus notabilis turbo non tamen quisquam in modus contio aut suggero loquor neque enim sum adhuc qui imputo


Inumbrante vespera universum Flaviani exercitus robur advenit. utque cumulos super et recentia caede vestigia incessere, quasi debellatum foret, pergere Cremonam et victos in deditionem accipere aut expugnare deposcunt. haec in medio, pulchra dictu: illa sibi quisque, posse coloniam plano sitam impetu capi. idem audaciae per tenebras inrumpentibus et maiorem rapiendi licentiam. quod si lucem opperiantur, iam pacem, iam preces, et pro labore ac vulneribus clementiam et gloriam, inania, laturos, sed opes Cremonensium in sinu praefectorum legatorumque fore. expugnatae urbis praedam ad militem, deditae ad duces pertinere. spernuntur centuriones tribunique, ac ne vox cuiusquam audiatur, quatiunt arma, rupturi imperium ni ducantur.

inumbro vesperus universus flavianus exercitus robur advenio ut cumulus super et recens caedes vestigium incedo quasi debello sum pergo cremona et vinco in deditio accipio aut expugnaris deposco hic in medium pulcher dico ille sui quisque possum colonia planus sino impetus capio idem audacia per tenebrae irrumpo et magnus rapio licentia qui si lux opperior iam pax iam prex et pro labor atque vulnus clementia et gloria inanis fero sed ops cremonensis in sinus praefector lego sum expugno urbs praeda ad miles dedo ad dux pertineo sperno centurio tribunus atque ne vox quisquam audio quatio arma rumpo imperium ni duco


Sed vulgus et magnitudine nimia communium curarum expers populus sentire paulatim belli mala, conversa in militum usum omni pecunia, intentis alimentorum pretiis, quae motu Vindicis haud perinde plebem attriverant, secura tum urbe et provinciali bello, quod inter legiones Galliasque velut externum fuit. nam ex quo divus Augustus res Caesarum composuit, procul et in unius sollicitudinem aut decus populus Romanus bellaverat; sub Tiberio et Gaio tantum pacis adversa ad rem publicam pertinuere; Scriboniani contra Claudium incepta simul audita et coercita; Nero nuntiis magis et rumoribus quam armis depulsus: tum legiones classesque et, quod raro alias, praetorianus urbanusque miles in aciem deducti, Oriens Occidensque et quicquid utrimque virium est a tergo, si ducibus aliis bellatum foret, longo bello materia. fuere qui proficiscenti Othoni moras religionemque nondum conditorum ancilium adferrent: aspernatus est omnem cunctationem ut Neroni quoque exitiosam; et Caecina iam Alpes transgressus extimulabat.

sed vulgus et magnitudo nimius communis cura expers populus sentio paulatim bellum malus converro in miles usus omnis pecunia intendo alimentor pretium qui motus vindex haud perinde plebs attero securus tum urbs et provincial bellum qui inter legio gallia velut externus sum nam ex quo divus augustus res caesaris compono procul et in unus sollicitudo aut decus populus romanus bellor sub tiberius et gaius tantus pax adverso ad res publicus pertineo scriboniani contra claudius inceptum simul audio et coerceo nero nuntius magis et rumor quam arma depello tum legio classis et qui rarus alius praetorianus urbanus miles in acies deduco orior occaedes et quisquis utrimque vis sum ab tergum si dux alius bello sum longus bellum materia sum qui proficisco otho mora religio nondum conditor ancile affero aspernor sum omnis cunctatio ut nero quoque exitiosus et caecina iam alpis transgredior extimulabat


Hic exitus viri haud sane spernendi. quinque et triginta stipendia in re publica fecerat, domi militiaeque clarus. innocentiam iustitiamque eius non argueres; sermonis nimius erat: id unum septem annis quibus Moesiam, duodecim quibus praefecturam urbis obtinuit, calumniatus est rumor. in fine vitae alii segnem, multi moderatum et civium sanguinis parcum credidere. quod inter omnis constiterit, ante principatum Vespasiani decus domus penes Sabinum erat. caedem eius laetam fuisse Muciano accepimus. ferebant plerique etiam paci consultum dirempta aemulatione inter duos, quorum alter se fratrem imperatoris, alter consortem imperii cogitaret. sed Vitellius consulis supplicium poscenti populo restitit, placatus ac velut vicem reddens, quod interrogantibus quis Capitolium incendisset, se reum Atticus obtulerat eaque confessione, sive aptum tempori mendacium fuit, invidiam crimenque agnovisse et a partibus Vitellii amolitus videbatur.

hic exitus vir haud sanus sperno quinque et triginta stipendium in res publicus facio domus militia clarus innocentia justitia is non arguo sermo nimius sum is unus septem annus qui moesia duodecim qui praefectura urbs obtineo calumnior sum rumor in finis vita alius segnis multus modero et civis sanguis parcus credo qui inter omnis consto ante principatus vespasianus decus domus penis sabinus sum caedes is laetus sum mucianus accipio fero plerusque etiam pax consulo disredimo aemulatio inter duo qui alter sui frater imperator alter consors imperium cogito sed vitellius consul supplicium posco populus resto placo atque velut vicis reddo qui interrogo quis capitolium incendo sui reus atticus offero is confessio sive aptus tempus mendacium sum invidia crimen anosco et ab pars vitellius amolior video


Sub ipsas superioris anni kalendas Decembris Aulus Vitellius inferiorem Germaniam ingressus hiberna legionum cum cura adierat: redditi plerisque ordines, remissa ignominia, adlevatae notae; plura ambitione, quaedam iudicio, in quibus sordis et avaritiam Fontei Capitonis adimendis adsignandisve militiae ordinibus integre mutaverat. nec consula- ris legati mensura sed in maius omnia accipiebantur. et ut Vitellius apud severos humilis, ita comitatem bonitatemque faventes vocabant, quod sine modo, sine iudicio donaret sua, largiretur aliena; simul aviditate imperitandi ipsa vitia pro virtutibus interpretabantur. multi in utroque exercitu sicut modesti quietique ita mali et strenui. sed profusa cupidine et insigni temeritate legati legionum Alienus Caecina et Fabius Valens; e quibus Valens infensus Galbae, tamquam detectam a se Verginii cunctationem, oppressa Capitonis consilia ingrate tulisset, instigare Vitellium, ardorem militum ostentans: ipsum celebri ubique fama, nullam in Flacco Hordeonio moram; adfore Britanniam, secutura Germanorum auxilia: male fidas provincias, precarium seni imperium et brevi transiturum: panderet modo sinum et venienti Fortunae occurreret. merito dubitasse Verginium equestri familia, ignoto patre, imparem si recepisset imperium, tutum si recusasset: Vitellio tris patris consulatus, censuram, collegium Caesaris et imponere iam pridem imperatoris dignationem et auferre privati securitatem. quatiebatur his segne ingenium ut concupisceret magis quam ut speraret.

sub ipse superus annus kalendae december aulus vitellius inferus germania ingredior hibernus legio cum cura adeo reddo plerusque ordo remitto ignominia adlevo nosco multus ambitio quidam iudicium in qui sordes et avaritia fonteius capito adimo adsigno militia ordo integer muto neque consula rus legatus mensura sed in magnus omnis accipio et ut vitellius apud severus humilis ita comitas bonitas faveo voco qui sine modo sine iudicium dono suus largior alienus simul aviditas imperito ipse vitio pro virtus interpretor multus in uterque exercitus sicut modestus quiesco ita malus et strenuus sed profundo cupido et insignio temeritas legatus legio alienus caecina et fabius valens e qui valens infensus galba tamquam detego ab sui verginii cunctatio opprimo capito consilium ingratus fero instigaris vitellius ardor miles ostento ipse celeber ubique fama nullus in flaccus hordeonio mora adsum britannia sequor germanus auxilium malus fido provincia precarius senex imperium et brevis transeo pando modo sinum et venio fortuna occurro mereo dubito verginium equester familia ignosco pater imparis si recipio imperium tueor si recuso vitellius tres pater consulatus censeo collegium caesar et impono iam pridem imperator dignatio et aufero privo securitas quatio hic segnis ingenium ut concupisco magis quam ut spero


Iam legiones in testudinem glomerabantur, et alii tela saxaque incutiebant, cum languescere paulatim Vitellianorum animi. ut quis ordine anteibat, cedere fortunae, ne Cremona quoque excisa nulla ultra venia omnisque ira victoris non in vulgus inops, sed in tribunos centurionesque, ubi pretium caedis erat, reverteretur. gregarius miles futuri socors et ignobilitate tutior perstabat: vagi per vias, in domibus abditi pacem ne tum quidem orabant, cum bellum posuissent. primores castrorum nomen atque imagines Vitellii amoliuntur; catenas Caecinae (nam etiam tunc vinctus erat) exolvunt orantque ut causae suae deprecator adsistat. aspernantem tumentemque lacrimis fatigant, extremum malorum, tot fortissimi viri proditoris opem invocantes; mox velamenta et infulas pro muris ostentant. cum Antonius inhiberi tela iussisset, signa aquilasque extulere; maestum inermium agmen deiectis in terram oculis sequebatur. circumstiterant victores et primo ingerebant probra, intentabant ictus: mox, ut praeberi ora contumeliis et posita omni ferocia cuncta victi patiebantur, subit recordatio illos esse qui nuper Bedriaci victoriae temperassent. sed ubi Caecina praetexta lictoribusque insignis, dimota turba, consul incessit, exarsere victores: superbiam saevitiamque (adeo invisa scelera sunt), etiam perfidiam obiectabant. obstitit Antonius datisque defensoribus ad Vespasianum dimisit.

iam legio in testudo glomero et alius telum saxum incutio cum languesco paulatim vitellianus animus ut quis ordo anteeo cedo fortuna ne cremona quoque excaedo nullus ultra venia omne ira victor non in vulgus inops sed in tribunus centurio ubi pretium caedes sum revorto gregarius miles sum socors et ignobilitas tueor persto vagus per via in domus abdo pax ne tum quidem oro cum bellum pono primoris castrum nomen atque imago vitellius amolior cateno caecina nam etiam tunc vincio sum exolvunt oro ut causa suus deprecator assisto aspernor tumeo lacrima fatigo exter malus tot fortis vir proditor ops invoco mox velamentum et infula pro murus ostento cum antonius inhibeo telum iubeo signum aquila effero maestus inermis agmen deicio in terra oculus sequor circumsisto victor et primus ingero probrum intento iacio mox ut praebeo os contumelia et pono omnis ferocia cunctus vinco patior subeo recordatio ille sum qui nuper bedriacum victoria tempero sed ubi caecina praetexo lictor insignis dimoveo turba consul incedo exardeo victor superbia saevitia adeo invideo scelus sum etiam perfidia objecto obsto antonius do defensor ad vespasianus dimitto


Iam exterritus Piso fremitu crebrescentis seditionis et vocibus in urbem usque resonantibus, egressum interim Galbam et foro adpropinquantem adsecutus erat; iam Marius Celsus haud laeta rettulerat, cum alii in Palatium redire, alii Capitolium petere, plerique rostra occupanda censerent, plures tantum sententiis aliorum contra dicerent, utque evenit in consiliis infelicibus, optima viderentur quorum tempus effugerat. agitasse Laco ignaro Galba de occidendo Tito Vinio dicitur, sive ut poena eius animos militum mulceret, seu conscium Othonis credebat, ad postremum vel odio. haesitationem attulit tempus ac locus, quia initio caedis orto difficilis modus; et turbavere consilium trepidi nuntii ac proximorum diffugia, languentibus omnium studiis qui primo alacres fidem atque animum ostentaverant.

iam exterreo piso fremo crebrescentis seditio et vox in urbs usque resono egredior interim galba et forum appropinquo assequor sum iam marius celsus haud laetus refero cum alius in palatium redeo alius capitolium peto plerusque rostrum occupo censeo multus tantus sententia alius contra dico ut evenio in consilium infelix bonus video qui tempus effugio agito laco ignarus galba de occaedes titus vinio dico sive ut poena is animus miles mulceo seu conscius otho credo ad posterus vel odium haesitatio affero tempus atque locus quia initium caedes orior difficilis modus et turbo consilium trepidus nuntius atque proximum diffugium langueo omnis studium qui primus alacer fides atque animus ostento


Intellegebantur artes, sed pars obsequii in eo ne deprehenderentur: ita Lugudunum ventum. unde creditur Domitianus occultis ad Cerialem nuntiis fidem eius temptavisse an praesenti sibi exercitum imperiumque traditurus foret. qua cogitatione bellum adversus patrem agitaverit an opes virisque adversus fratrem, in incerto fuit: nam Cerialis salubri temperamento elusit ut vana pueriliter cupientem. Domitianus sperni a senioribus iuventam suam cernens modica quoque et usurpata antea munia imperii omittebat, simplicitatis ac modestiae imagine in altitudinem conditus studiumque litterarum et amorem carminum simulans, quo velaret animum et fratris se aemulationi subduceret, cuius disparem mitioremque naturam contra interpretabatur.

intellego ars sed pars obsequium in is ne deprehendo ita lugudunum venio unde credo domitianus occulo ad cerial nuntius fides is tento an praesens sui exercitus imperium trado sum qui cogitatio bellum adverro pater agito an ops vis adverro frater in incertum sum nam cerial salubris temperamentum eludo ut vanus puerilis cupio domitianus sperno ab senex juventa suus cerno modicus quoque et usurpo antea munia imperium omitto simplicitas atque modestia imago in altitudo condio studium litteraris et amor carmen simulo quo velo animus et frater sui aemulatio subduco qui disparis mitis natura contra interpretor


Dum quaeritur tempus locus quodque in re tali difficillimum est, prima vox, dum animo spes timor, ratio casus obversantur, egressum cubiculo Vespasianum pauci milites, solito adsistentes ordine ut legatum salutaturi, imperatorem salutavere: tum ceteri adcurrere, Caesarem et Augustum et omnia principatus vocabula cumulare. mens a metu ad fortunam transierat: in ipso nihil tumidum, adrogans aut in rebus novis novum fuit. ut primum tantae altitudinis obfusam oculis caliginem disiecit, militariter locutus laeta omnia et affluentia excepit; namque id ipsum opperiens Mucianus alacrem militem in verba Vespasiani adegit. tum Antiochensium theatrum ingressus, ubi illis consultare mos est, concurrentis et in adulationem effusos adloquitur, satis decorus etiam Graeca facundia, omniumque quae diceret atque ageret arte quadam ostentator. nihil aeque provinciam exercitumque accendit quam quod adseverabat Mucianus statuisse Vitellium ut Germanicas legiones in Syriam ad militiam opulentam quietamque transferret, contra Syriacis legionibus Germanica hiberna caelo ac laboribus dura mutarentur; quippe et provinciales sueto militum contubernio gaudebant, plerique necessitudinibus et propinquitatibus mixti, et militibus vetustate stipendiorum nota et familiaria castra in modum penatium diligebantur.

dum quaero tempus locus quisque in res talis difficilis sum primus vox dum animus spes timor ratio casus obverso egredior cubiculum vespasianus paucus miles soleo assisto ordo ut legatus saluto imperator saluto tum ceterus adcurro caesaris et augustus et omnis principatus vocabulum cumularis mens ab metus ad fortuna transeo in ipse nihil tumidus adrogo aut in res novus novus sum ut primus tantus altitudo offundo oculus caligo disjacio militaris loquor laetus omnis et affluo excipio namque is ipse opperior mucianus alacer miles in verbum vespasianus adigo tum antiochensis theatrum ingredior ubi ille consulto mos sum concurro et in adulatio effundo alloquor satis decorus etiam graecum facundia omne qui dico atque ago ars quidam ostentator nihil aequus provincia exerceo accendo quam qui assevero mucianus statuo vitellius ut germanicus legio in syria ad militia opulentus quiesco transfero contra syriacus legio germanicus hibernus caelum atque labor durus muto quippe et provincial suesco miles contubernium gaudeo plerusque necessitudo et propinquitas misceo et miles vetustas stipendium nosco et familiaris castrum in modus penates diligo


Nullam caedem Otho maiore laetitia excepisse, nullum caput tam insatiabilibus oculis perlustrasse dicitur, seu tum primum levata omni sollicitudine mens vacare gaudio coeperat, seu recordatio maiestatis in Galba, amicitiae in Tito Vinio quamvis immitem animum imagine tristi confuderat, Pisonis ut inimici et aemuli caede laetari ius fasque credebat. praefixa contis capita gestabantur inter signa cohortium iuxta aquilam legionis, certatim ostentantibus cruentas manus qui occiderant, qui interfuerant, qui vere qui falso ut pulchrum et memorabile facinus iactabant. plures quam centum viginti libellos praemium exposcentium ob aliquam notabilem illa die operam Vitellius postea invenit, omnisque conquiri et interfici iussit, non honori Galbae, sed tradito principibus more munimentum ad praesens, in posterum ultionem.

nullus caedes otho magnus laetitia excipio nullus caput tam insatiabilis oculus perlustro dico seu tum primus levo omnis sollicitudo mens vacaris gaudium coepio seu recordatio maiestas in galba amicitia in titus vinio quivis immitis animus imago tristis confundo piso ut inimicus et aemulis caedes laetor ius for credo praefigo contus caput gesto inter signum cohors iuxta aquila legio certatim ostento cruento manus qui occido qui intersum qui verus qui fallo ut pulcher et memorabilis facinus jacto multus quam centum viginti libellus praemium exposco ob aliqui notabilis ille dies opera vitellius postea invenio omne conquaero et interficio iubeo non honor galba sed trado princeps mos munimentum ad praesens in posterus ultio


Per eos mensis quibus Vespasianus Alexandriae statos aestivis flatibus dies et certa maris opperiebatur, multa miracula evenere, quis caelestis favor et quaedam in Vespasianum inclinatio numinum ostenderetur. e plebe Alexandrina quidam oculorum tabe notus genua eius advolvitur, remedium caecitatis exposcens gemitu, monitu Serapidis dei, quem dedita superstitionibus gens ante alios colit; precabaturque principem ut genas et oculorum orbis dignaretur respergere oris excremento. alius manum aeger eodem deo auctore ut pede ac vestigio Caesaris calcaretur orabat. Vespasianus primo inridere, aspernari; atque illis instantibus modo famam vanitatis metuere, modo obsecratione ipsorum et vocibus adulantium in spem induci: postremo aestimari a medicis iubet an talis caecitas ac debilitas ope humana superabiles forent. medici varie disserere: huic non exesam vim luminis et redituram si pellerentur obstantia; illi elapsos in pravum artus, si salubris vis adhibeatur, posse integrari. id fortasse cordi deis et divino ministerio principem electum; denique patrati remedii gloriam penes Caesarem, inriti ludibrium penes miseros fore. igitur Vespasianus cuncta fortunae suae patere ratus nec quicquam ultra incredibile, laeto ipse vultu, erecta quae adstabat multitudine, iussa exequitur. statim conversa ad usum manus, ac caeco reluxit dies. utrumque qui interfuere nunc quoque memorant, postquam nullum mendacio pretium.

per is mensis qui vespasianus alexandrea sto aestivus flatus dies et certus mare opperior multus miraculum evenio quis caelestis favor et quidam in vespasianus inclinatio numen ostendo e plebs alexandrinus quidam oculus tabeo notus genu is advolvo remedium caecitas exposco gemitus moneo serapis deus qui dedo superstitio gens ante alius colo preco princeps ut gena et oculus orbis digno respergo ora excrementum alius manus aeger idem deus auctor ut pes atque vestigium caesar calceo oro vespasianus primus irrideo aspernaris atque ille insto modo fama vanitas metuo modo obsecratio ipse et vox adulo in spes induco postremo aestimaris ab medicus iubeo an talis caecitas atque debilito ops humanus superabilis sum medicus varius dissero hic non exedo vis lumen et redeo si pello obsto ille elabor in pravus artus si salubris volo adhibeo possum integraris is fortasse chordus deus et divino ministerium princeps eligo denique patro remedium gloria penis caesaris irritus ludibrium penis miser sum igitur vespasianus cunctus fortuna suus pateo reor neque quisquam ultra incredibilis laeto ipse vultus erigo qui asto multitudo iubeo exequio statim converro ad usus manus atque caecus reluceo dies uterque qui intersum nunc quoque memoro postquam nullus mendacium pretium


Mucianus cum expedita manu, socium magis imperii quam ministrum agens, non lento itinere, ne cunctari videretur, neque tamen properans, gliscere famam ipso spatio sinebat, gnarus modicas viris sibi et maiora credi de absentibus; sed legio sexta et tredecim vexillariorum milia ingenti agmine sequebantur. classem e Ponto Byzantium adigi iusserat, ambiguus consilii num omissa Moesia Dyrrachium pedite atque equite, simul longis navibus versum in Italiam mare clauderet, tuta pone tergum Achaia Asiaque, quas inermis exponi Vitellio, ni praesidiis firmarentur; atque ipsum Vitellium in incerto fore quam partem Italiae protegeret, si sibi Brundisium Tarentumque et Calabriae Lucaniaeque litora infestis classibus peterentur.

mucianus cum expedio manus socius magis imperium quam minister ago non lentus iter ne cunctaris video neque tamen propero glisco fama ipse spatium sino gnarus modicus vis sui et magnus credo de absum sed legio sextus et tredecim vexillarii mille ingens agmen sequor classis e pontus byzantium adigo iubeo ambiguus consilium num omitto moesia dyrrachium pedo atque eques simul longus navis verro in italia mare claudeo tueor pono tergum achaia asia qui inermis expono vitellius ni praesidium firmo atque ipse vitellius in incertum sum quam pars italia protego si sui brundisium tarentus et calabria lucania litus infestus classis peto


Ante Flacci Hordeonii caedem nihil prorupit quo coniuratio intellegeretur: interfecto Hordeonio commeavere nuntii inter Civilem Classicumque praefectum alae Trevirorum. Classicus nobilitate opibusque ante alios: regium illi genus et pace belloque clara origo, ipse e maioribus suis hostis populi Romani quam socios iactabat. miscuere sese Iulius Tutor et Iulius Sabinus, hic Trevir, hic Lingonus, Tutor ripae Rheni a Vitellio praefectus; Sabinum super insitam vanitatem falsae stirpis gloria incendebat: proaviam suam divo Iulio per Gallias bellanti corpore atque adulterio placuisse. hi secretis sermonibus animos ceterorum scrutari, ubi quos idoneos rebantur conscientia obstrinxere, in colonia Agrippinensi in domum privatam conveniunt; nam publice civitas talibus inceptis abhorrebat; ac tamen interfuere quidam Vbiorum Tungrorumque. sed plurima vis penes Treviros ac Lingonas, nec tulere moras consultandi. certatim proclamant furere discordiis populum Romanum, caesas legiones, vastatam Italiam, capi cum maxime urbem, omnis exercitus suis quemque bellis distineri: si Alpes praesidiis firmentur, coalita libertate disceptaturas Gallias quem virium suarum terminum velint.

ante flaccus hordeonii caedes nihil prorumpo quo coniuratio intellego interficio hordeonio conmeo nuntius inter civilis classicus praeficio ala trevirorum classicus nobilitas ops ante alius regius ille genus et pax bellus clarus origo ipse e magnus suus hostis populus romanus quam socius iacto misceo sui iulius tuto et iulius sabinus hic trevir hic lingonus tuto ripa rhenus ab vitellius praefectus sabinus super inquiro vanitas fallo stirps gloria incendo proavia suus divus julius per gallia bellor corpus atque adulterium placeo hic secerno sermo animus ceterus scrutor ubi qui idoneus reor conscientia obstringo in colonia agrippinensi in domus privo convenio nam publicus civitas talis inceptum abhorreo atque tamen intersum quidam vbiorum tungri sed multus volo penis treviros atque lingonas neque fero mora consulto certatim proclamo furo discordia populus romanus caedo legio vasto italia capio cum magnus urbs omnis exercitus suus quisque bellum distineo si alpis praesidium firmo coalo libertas discepto gallia qui vis suus terminus volo


Haud dubiae iam in castris omnium mentes tantusque ardor ut non contenti agmine et corporibus in suggestu, in quo paulo ante aurea Galbae statua fuerat, medium inter signa Othonem vexillis circumdarent. nec tribunis aut centurionibus adeundi locus: gregarius miles caveri insuper praepositos iubebat. strepere cuncta clamoribus et tumultu et exhortatione mutua, non tamquam in populo ac plebe, variis segni adulatione vocibus, sed ut quemque adfluentium militum aspexerant, prensare manibus, complecti armis, conlocare iuxta, praeire sacramentum, modo imperatorem militibus, modo milites imperatori commendare. nec deerat Otho protendens manus adorare vulgum, iacere oscula et omnia serviliter pro dominatione. postquam universa classicorum legio sacramentum eius accepit, fidens viribus, et quos adhuc singulos extimulaverat, accendendos in commune ratus pro vallo castrorum ita coepit.

haud dubius iam in castrum omnis mens tantus ardor ut non contendo agmen et corpus in suggero in quo paulus ante aureus galba statua sum medius inter signum otho vexillum circumdo neque tribunus aut centurio adeo locus gregarius miles caveri insuper praepono jubeo strepere cunctus clamor et tumultus et exhortatio mutuus non tamquam in populus atque plebs varius segnis adulatio vox sed ut quisque affluo miles aspicio prensaris manus complector arma conlocaris iuxta praeeo sacramentum modo imperator miles modo miles imperator commendaris neque desum otho protendo manus adoro vulgus iacio osculum et omnis servilis pro dominatio postquam universus classicum legio sacramentum is accipio fido vis et qui adhuc singuli extimulaverat accendo in communis reor pro vallo castrum ita coepio


Superior exercitus legatum Hordeonium Flaccum spernebat, senecta ac debilitate pedum invalidum, sine constantia, sine auctoritate: ne quieto quidem milite regimen; adeo furentes infirmitate retinentis ultro accendebantur. inferioris Germaniae legiones diutius sine consulari fuere, donec missu Galbae A. Vitellius aderat, censoris Vitellii ac ter consulis filius: id satis videbatur. in Britannico exercitu nihil irarum. non sane aliae legiones per omnis civilium bellorum motus innocentius egerunt, seu quia procul et Oceano divisae, seu crebris expeditionibus doctae hostem potius odisse. quies et Illyrico, quamquam excitae a Nerone legiones, dum in Italia cunctantur, Verginium legationibus adissent: sed longis spatiis discreti exercitus, quod saluberrimum est ad continendam militarem fidem, nec vitiis nec viribus miscebantur.

superus exercitus legatus hordeonius flaccus sperno senecta atque debilitas pes invalidus sine constantia sine auctoritas ne quiesco quidem miles regimen adeo furo infirmitas retineo ultro accendo inferus germania legio diu sine consularis sum donec missus galba ab vitellius adsum censor vitellius atque ter consul filius is satis video in britannicus exercitus nihil ira non sanus alius legio per omnis civilis bellum moueo innocens egero seu quia procul et oceanus divido seu creber expeditio doceo hostis potis odi quies et illyricus quamquam excio ab nero legio dum in italia cunctor verginium legatio adeo sed longus spatium discerno exercitus qui saluber sum ad contineo militaris fides neque vitium neque vis misceo


Proxima Cornelii Fusci procuratoris auctoritas. is quoque inclementer in Vitellium invehi solitus nihil spei sibi inter adversa reliquerat. Tampius Flavianus, natura ac senecta cunctator, suspiciones militum inritabat, tamquam adfinitatis cum Vitellio meminisset; idemque, quod coeptante legionum motu profugus, dein sponte remeaverat, perfidiae locum quaesisse credebatur. nam Flavianum, omissa Pannonia ingressum Italiam et discrimini exemptum, rerum novarum cupido legati nomen resumere et misceri civilibus armis impulerat, suadente Cornelio Fusco, non quia industria Flaviani egebat, sed ut consulare nomen surgentibus cum maxime partibus honesta specie praetenderetur.

propior cornelius fuscus procurator auctoritas is quoque inclemens in vitellius inveho soleo nihil spes sui inter adverso relinquo tampius flavianus natura atque senecta cunctator suspicio miles irrito tamquam adfinitas cum vitellius memini idem qui coepto legio motus profugus deinde sponte remeo perfidia locus quaero credo nam flavianus omitto pannonius ingredior italia et discrimen eximo res novaris cupido legatus nomen resumo et misceo civilis arma impello suadeo cornelius fuscus non quia industria flavianus egeo sed ut consularis nomen surgo cum magnus pars honestus species praetendo


Nec diutius Galba cunctatus speciosiora suadentibus accessit. praemissus tamen in castra Piso, ut iuvenis magno nomine, recenti favore et infensus Tito Vinio, seu quia erat seu quia irati ita volebant; et facilius de odio creditur. vixdum egresso Pisone occisum in castris Othonem vagus primum et incertus rumor: mox, ut in magnis mendaciis, interfuisse se quidam et vidisse adfirmabant, credula fama inter gaudentis et incuriosos. multi arbitrabantur compositum auctumque rumorem mixtis iam Othonianis, qui ad evocandum Galbam laeta falso vulgaverint.

neque diu galba cunctor speciosus suadeo accedo praemitto tamen in castrum piso ut juvenis magnus nomen recens favor et infensus titus vinio seu quia sum seu quia irascor ita volo et facilis de odium credo vixdum egredior piso occido in castrum otho vagus primus et incertus rumor mox ut in magnus mendacium intersum sui quidam et video adfirmo credulus fama inter gaudeo et incuriosus multus arbitror compono augeo rumor misceo iam othonianus qui ad evoco galba laetus fallo vulgo


Sed quoniam famosae urbis supremum diem tradituri sumus, congruens videtur primordia eius aperire.

sed quoniam famosus urbs superus dies trado sum congruo video primordius is aperio


Ante idus Iulias Syria omnis in eodem sacramento fuit. accessere cum regno Sohaemus haud spernendis viribus, Antiochus vetustis opibus ingens et servientium regum ditissimus. mox per occultos suorum nuntios excitus ab urbe Agrippa, ignaro adhuc Vitellio, celeri navigatione properaverat. nec minore animo regina Berenice partis iuvabat, florens aetate formaque et seni quoque Vespasiano magnificentia munerum grata. quidquid provinciarum adluitur mari Asia atque Achaia tenus, quantumque introrsus in Pontum et Armenios patescit, iuravere; sed inermes legati regebant, nondum additis Cappadociae legionibus. consilium de summa rerum Beryti habitum. illuc Mucianus cum legatis tribunisque et splendidissimo quoque centurionum ac militum venit, et e Iudaico exercitu lecta decora: tantum simul peditum equitumque et aemulantium inter se regum paratus speciem fortunae principalis effecerant.

ante idus julius syria omnis in idem sacramentum sum accedo cum regnum sohaemus haud sperno vis antiochus vetustus ops ingens et servio rex dives mox per occulo suus nuntius excio ab urbs agrippa ignarus adhuc vitellius celer navigatio propero neque paruus animus regina berenice pars juvo floreo aetas formo et senex quoque vespasianus magnificentia munus gratus quisquis provinciaris adluo mare asia atque achaia tenus quantus introrsum in pontus et armenius patesco juro sed inermis legatus rego nondum addo cappadocia legio consilium de summus res berytus habitus illic mucianus cum legatus tribunus et splendidus quoque centurio atque miles venio et e judaicus exercitus lego decus tantus simul pedes equio et aemulo inter sui rex paro species fortuna principal efficio


Dux uterque pari culpa meritus adversa prosperis defuere. nam Civilis si maioribus copiis instruxisset aciem, circumiri a tam paucis cohortibus nequisset castraque perrupta excidisset: Vocula nec adventum hostium exploravit, eoque simul egressus victusque; dein victoriae parum confisus, tritis frustra diebus castra in hostem movit, quem si statim impellere cursumque rerum sequi maturasset, solvere obsidium legionum eodem impetu potuit. temptaverat interim Civilis obsessorum animos, tamquam perditae apud Romanos res et suis victoria provenisset: circumferebantur signa vexillaque, ostentati etiam captivi. ex quibus unus, egregium facinus ausus, clara voce gesta patefecit, confossus illico a Germanis: unde maior indici fides; simul vastatione incendiisque flagrantium villarum venire victorem exercitum intellegebatur. in conspectu castrorum constitui signa fossamque et vallum circumdari Vocula iubet: depositis impedimentis sarcinisque expediti certarent. hinc in ducem clamor pugnam poscentium; et minari adsueverant. ne tempore quidem ad ordinandam aciem capto incompositi fessique proelium sumpsere; nam Civilis aderat, non minus vitiis hostium quam virtute suorum fretus. varia apud Romanos fortuna et seditiosissimus quisque ignavus: quidam recentis victoriae memores retinere locum, ferire hostem, seque et proximos hortari et redintegrata acie manus ad obsessos tendere ne tempori deessent. illi cuncta e muris cernentes omnibus portis prorumpunt. ac forte Civilis lapsu equi prostratus, credita per utrumque exercitum fama vulneratum aut interfectum, immane quantum suis pavoris et hostibus alacritatis indidit: sed Vocula omissis fugientium tergis vallum turrisque castrorum augebat, tamquam rursus obsidium immineret, corrupta totiens victoria non falso suspectus bellum malle.

dux uterque par culpa mereor adverso prosper desum nam civilis si magnus copia instruo acies circumeo ab tam paucus cohors nequeo castro perrumpo excido vocula neque advenio hostis exploro eo simul egredior vinco deinde victoria parum confido tero frustra dies castrum in hostis moveo qui si statim impello curro res sequor maturo solvo obsidium legio idem impetus possum tento interim civilis obsessor animus tamquam perdo apud romanus res et suus victoria provenio circumfero signum vexillum ostentas etiam captivus ex qui unus egregius facinus audeo clarus vox gero patefacio confodio ilico ab germanus unde magnus indico fides simul vastatio incendium flagro villaris venio victor exercitus intellego in conspectus castrum constituo signum fodio et valles circumdaris vocula iubeo depono impedimentum sarcina expedio certo hinc in dux clamor pugna posco et mino assuesco ne tempus quidem ad ordino acies capio incompositus fatisco proelium sumo nam civilis adsum non paruus vitium hostis quam virtus suus fretus vario apud romanus fortuna et seditiosus quisque ignavus quidam recens victoria memor retineo locus ferio hostis sequor et propior hortor et redintegro acies manus ad obsedeo tendo ne tempus desum ille cunctus e murus cerno omnis porta prorumpo atque fors civilis lapsus equus prosterno credo per uterque exercitus fama vulnero aut interficio immanis quantus suus pavor et hostis alacritas indo sed vocula omitto fugio tergeo valles turris castrum augeo tamquam rursus obsidium immineo corrumpo totiens victoria non fallo suspicio bellum malo


Erant quibus adpetentior famae videretur, quando etiam sapientibus cupido gloriae novissima exuitur. ruina soceri in exilium pulsus, ut Galbae principatu rediit, Marcellum Eprium, delatorem Thraseae, accusare adgreditur. ea ultio, incertum maior an iustior, senatum in studia diduxerat: nam si caderet Marcellus, agmen reorum sternebatur. primo minax certamen et egregiis utriusque orationibus testatum; mox dubia voluntate Galbae, multis senatorum deprecantibus, omisit Priscus, variis, ut sunt hominum ingenia, sermonibus moderationem laudantium aut constantiam requirentium.

sum qui adpeto fama video quando etiam sapio cupido gloria novus exuo ruina socer in exsilium pello ut galba principatus redeo marcellus eprium delator thrasea accuso aggredior is ultio incertus magnus an justus senatus in studium diduco nam si cado marcellus agmen reus sterno primus minax certamen et egregius uterque oratio testas mox dubius voluntas galba multus senator deprecor omitto priscus varius ut sum homo ingenium sermo moderatio laudo aut constantia requiro


Spectator flagitii Hordeonius Flaccus consularis legatus aderat, non compescere ruentis, non retinere dubios, non cohortari bonos ausus, sed segnis pavidus et socordia innocens. quattuor centuriones duetvicensimae legionis, Nonius Receptus, Donatius Valens, Romilius Marcellus, Calpurnius Repentinus, cum protegerent Galbae imagines, impetu militum abrepti vinctique. nec cuiquam ultra fides aut memoria prioris sacramenti, sed quod in seditionibus accidit, unde plures erant omnes fuere.

spectator flagitium hordeonius flaccus consularis legatus adsum non compesco ruo non retineo dubius non cohortor bonus audeo sed segnis pavidus et socordia innocens quattuor centurio duetvicensimae legio nonus recipio dono valens romulius marcellus calpurnius repentinus cum protego galba imago impetus miles arrepo vincio neque quisquam ultra fides aut memoria prior sacramentum sed qui in seditio accido unde multus sum omnis sum


Interim ad L. Vitellium servus Vergilii Capitonis perfugit pollicitusque, si praesidium acciperet, vacuam arcem traditurum, multa nocte cohortis expeditas summis montium iugis super caput hostium sistit: inde miles ad caedem magis quam ad pugnam decurrit. sternunt inermos aut arma capientis et quosdam somno excitos, cum tenebris, pavore, sonitu tubarum, clamore hostili turbarentur. pauci gladiatorum resistentes neque inulti cecidere: ceteri ad navis ruebant, ubi cuncta pari formidine implicabantur, permixtis paganis, quos nullo discrimine Vitelliani trucidabant. sex Liburnicae inter primum tumultum evasere, in quis praefectus classis Apollinaris; reliquae in litore captae, aut nimio ruentium onere pressas mare hausit. Iulianus ad L. Vitellium perductus et verberibus foedatus in ore eius iugulatur. fuere qui uxorem L. Vitellii Triariam incesserent, tamquam gladio militari cincta inter luctum cladisque expugnatae Tarracinae superbe saeveque egisset. ipse lauream gestae prospere rei ad fratrem misit, percontatus statim regredi se an perdomandae Campaniae insistere iuberet. quod salutare non modo partibus Vespasiani, sed rei publicae fuit. nam si recens victoria miles et super insitam pervicaciam secundis ferox Romam contendisset, haud parva mole certatum nec sine exitio urbis foret. quippe L. Vitellio quamvis infami inerat industria, nec virtutibus, ut boni, sed quo modo pessimus quisque, vitiis valebat.

interim ad l vitellius servus vergilius capito perfugio polliceor si praesidium accipio vacuus arx trado multus nox cohors expedio summus mons iugum super caput hostis sisto inde miles ad caedes magis quam ad pugna decurro sterno inermus aut arma capio et quidam somnus excio cum tenebrae pavor sonitus tubaris clamor hostilis turbo paucus gladiator resisto neque inultus cado ceterus ad navus ruo ubi cunctus par formido implico permisceo paganus qui nullus discrimen vitellianus trucido sex liburnica inter primus tumultus evado in quis praefectus classis apollinaris reliquus in litus capio aut nimius ruo onus premo mare haurio julianus ad l vitellius perduco et verber foedo in os is jugulo sum qui uxor l vitellius triariam incesso tamquam gladius militaris cingo inter luctus clades expugno tarracina superbus saevus ago ipse laurea gero prosperus res ad frater mitto percontor statim regredior sui an perdomo campania insisto iubeo qui salutaris non modo pars vespasianus sed res publicus sum nam si recens victoria miles et super inquiro pervicacia secundus ferox roma contendo haud parvus moles certas neque sine exitium urbs sum quippe l vitellius quivis infamis insum industria neque virtus ut bonus sed quo modo malus quisque vitium valeo


Haec ac talia flagrans oculis, truci voce, quo latius audiretur (etenim se centuriones et quidam militum consilio miscuerant), ita effudit ut cautos quoque ac providos permoveret, vulgus et ceteri unum virum ducemque, spreta aliorum segnitia, laudibus ferrent. hanc sui famam ea statim contione commoverat, qua recitatis Vespasiani epistulis non ut plerique incerta disseruit, huc illuc tracturus interpreta- tione, prout conduxisset: aperte descendisse in causam videbatur, eoque gravior militibus erat culpae vel gloriae socius.

hic atque talis flagro oculus trux vox quo fero audio etenim sui centurio et quidam miles consilium misceo ita effundo ut caveo quoque atque providus permoveo vulgus et ceterus unus vir dux sperno alius segnitia laus fero hic suus fama is statim contio commoveo qui recitas vespasianus epistula non ut plerusque incertus disseruio huc illic traho interpreta tio prout conduco apertus descendo in causa video eo gravis miles sum culpa vel gloria socius


Namque circumiectas civitates procurator Valerius Paulinus, strenuus militiae et Vespasiano ante fortunam ami- cus, in verba eius adegerat; concitisque omnibus, qui exauctorati a Vitellio bellum sponte sumebant, Foroiuliensem coloniam, claustra maris, praesidio tuebatur, eo gravior auctor, quod Paulino patria Forum Iulii et honos apud praetorianos, quorum quondam tribunus fuerat, ipsique pagani favore municipali et futurae potentiae spe iuvare partis adnitebantur. quae ut paratu firma et aucta rumore apud varios Vitellianorum animos increbruere, Fabius Valens cum quattuor speculatoribus et tribus amicis, totidem centurionibus, ad navis regreditur; Maturo ceterisque remanere et in verba Vespasiani adigi volentibus fuit. ceterum ut mare tutius Valenti quam litora aut urbes, ita futuri ambiguus et magis quid vitaret quam cui fideret certus, adversa tempestate Stoechadas Massiliensium insulas adfertur. ibi eum missae a Paulino Liburnicae oppressere.

namque circumjacio civitas procurator valerius paulinus strenuus militia et vespasianus ante fortuna ami cus in verbum is adigo concieo omnis qui exauctoro ab vitellius bellum sponte sumo forojuliensis colonia claustra mare praesidium tueor is gravis auctor qui paulinus patria forum julius et honor apud praetoriani qui quondam tribunus sum ipse paganus favor municipal et sum potentia spes iuvaris pars adnitendus qui ut paro firmo et augeo rumor apud varius vitellianus animus increbruere fabius valens cum quattuor speculator et tres amicus totidem centurio ad navus regredior maturo ceter remaneo et in verbum vespasianus adigo volo sum ceterum ut mare tueor valens quam litus aut urbs ita sum ambiguus et magis quis vito quam qui fido certus adverso tempestas stoechadas massiliensis insula affero ibi is mitto ab paulinus liburnica opprimo


Trepidanti inter scelus metumque, ne dilata Blaesi mors maturam perniciem, palam iussa atrocem invidiam ferret, placuit veneno grassari; addidit facinori fidem notabili gaudio, Blaesum visendo. quin et audita est saevissima Vitellii vox qua se (ipsa enim verba referam) pavisse oculos spectata inimici morte iactavit. Blaeso super claritatem natalium et elegantiam morum fidei obstinatio fuit. integris quoque rebus a Caecina et primoribus partium iam Vitellium aspernantibus ambitus abnuere perseveravit. sanctus, inturbidus, nullius repentini honoris, adeo non principatus adpetens, parum effugerat ne dignus crederetur.

trepido inter scelus metus ne differo blaesus mors maturus pernicies palam iubeo atrox invidia fero placeo veneno grassaris addo facinus fides notabilis gaudium blaesus viso quin et audio sum saevus vitellius vox qui sui ipse enim verbum refero pasco oculus specto inimicus mors jacto blaesus super claritas natalis et elegantia mos fides obstinatio sum integer quoque res ab caecina et primoris pars iam vitellius aspernor ambitus abnuo persevero sancio inturbidus nullus repentinus honor adeo non principatus adpeto parum effugio ne dignus credo


Quadraginta armatorum milia inrupere, calonum lixarumque amplior numerus et in libidinem ac saevitiam corruptior. non dignitas, non aetas protegebat quo minus stupra caedibus, caedes stupris miscerentur. grandaevos senes, exacta aetate feminas, vilis ad praedam, in ludibrium trahebant: ubi adulta virgo aut quis forma conspicuus incidisset, vi manibusque rapientium divulsus ipsos postremo direptores in mutuam perniciem agebat. dum pecuniam vel gravia auro templorum dona sibi quisque trahunt, maiore aliorum vi truncabantur. quidam obvia aspernati verberibus tormentisque dominorum abdita scrutari, defossa eruere: faces in manibus, quas, ubi praedam egesserant, in vacuas domos et inania templa per lasciviam iaculabantur; utque exercitu vario linguis moribus, cui cives socii externi interessent, diversae cupidines et aliud cuique fas nec quicquam inlicitum. per quadriduum Cremona suffecit. cum omnia sacra profanaque in igne considerent, solum Mefitis templum stetit ante moenia, loco seu numine defensum.

quadraginta armator mille irrumpo calo lixa amplus numerus et in libido atque saevitia corrumpo non dignitas non aetas protego quo paruus stuprum caedes caedes stuprum misceo grandaevus senex exigo aetas femina vilis ad praeda in ludibrium traho ubi adolesco virgo aut quis forma conspicuus incido vis manus rapio divello ipse postremo direptor in mutuus pernicies ago dum pecunia vel gravis aurum templum donum sui quisque traho magnus alius vis trunco quidam obvius aspernor verber tormentum dominus abdo scrutor defodio eruo fax in manus qui ubi praeda egero in vacuus domus et inanis templum per lascivia jaculor ut exercitus vario lingua mos qui civis socius externus intersum diverto cupido et alius quisque fas neque quisquam illicitus per quadriduum cremona sufficio cum omnis sacer profano in ignis considero solus mefitis templum sto ante moenia locus seu numen defendo


Versabatur ante oculos Germanici exercitus robur, notum viro militari: suas legiones civili bello inexpertas, Vitellii victricis, et apud victos plus querimoniarum quam virium. fluxam per discordias militum fidem et periculum ex singulis: quid enim profuturas cohortis alasque, si unus al- terve praesenti facinore paratum ex diverso praemium petat? sic Scribonianum sub Claudio interfectum, sic percussorem eius Volaginium e gregario ad summa militiae provectum: facilius universos impelli quam singulos vitari.

verso ante oculus germanicus exercitus robur notus vir militaris suus legio civilis bellum inexpertus vitellius victrix et apud vinco multus querimoniaris quam vis fluo per discordia miles fides et periculum ex singuli quis enim possum cohors alo si unus al ter praesens facinus paro ex diverto praemium peto sic scribonianum sub claudius interficio sic percussor is volaginium e gregarius ad summus militia proveho facilis universi impello quam singuli vitaris


Et erat insula amne medio, in quam gladiatores navibus molientes, Germani nando praelabebantur. ac forte pluris transgressos completis Liburnicis per promptissimos gladiatorum Macer adgreditur: sed neque ea constantia gladiatoribus ad proelia quae militibus, nec proinde nutantes e navibus quam stabili gradu e ripa vulnera derigebant. et cum variis trepidantium inclinationibus mixti remiges propugnatoresque turbarentur, desilire in vada ultro Germani, retentare puppis, scandere foros aut comminus mergere: quae cuncta in oculis utriusque exercitus quanto laetiora Vitellianis, tanto acrius Othoniani causam auctoremque cladis detestabantur.

et sum insula amnis medium in quam gladiator navis molio germanus no praelabor atque fors multus transgredior compleo liburnica per promptus gladiator macer aggredior sed neque is constantia gladiator ad proelio qui miles neque proinde nuto e navis quam stabilis gradus e ripa vulnero derigeo et cum varius trepido inclinatio misceo remex propugnator turbo desilire in vado ultro germanus retentaris puppis scando fori aut comminus mergo qui cunctus in oculus uterque exercitus quantus laetus vitellianus tantus acer othonianus causa auctoro clades detesto


Audita interim per Gallias Germaniasque mors Vitellii duplicaverat bellum. nam Civilis omissa dissimulatione in populum Romanum ruere, Vitellianae legiones vel externum servitium quam imperatorem Vespasianum malle. Galli sustulerant animos, eandem ubique exercituum nostrorum fortunam rati, vulgato rumore a Sarmatis Dacisque Moesica ac Pannonica hiberna circumsederi; paria de Britannia finge- bantur. sed nihil aeque quam incendium Capitolii, ut finem imperio adesse crederent, impulerat. captam olim a Gallis urbem, sed integra Iovis sede mansisse imperium: fatali nunc igne signum caelestis irae datum et possessionem rerum humanarum Transalpinis gentibus portendi superstitione vana Druidae canebant. incesseratque fama primores Galliarum ab Othone adversus Vitellium missos, antequam digrederentur, pepigisse ne deessent libertati, si populum Romanum continua civilium bellorum series et interna mala fregissent.

audio interim per gallia germania mors vitellius duplico bellum nam civilis omitto dissimulatio in populus romanus ruo vitellianus legio vel externus servitium quam imperator vespasianus malo gallus tollo animus idem ubique exercitus noster fortuna reor vulgo rumor ab sarmata dacus moesicus atque pannonicus hibernus circumsedeo par de britannia fingo bantur sed nihil aequus quam incendium capitolium ut finis imperium adsum credo impello capio olim ab gallus urbs sed integer iuppiter sedes maneo imperium fatal nunc ignis signum caelestis ira do et possessio res humanus transalpinus gens portendo superstitio vanus druidae caneo incedo fama primoris galliaris ab otho adverro vitellius mitto antequam digredior pepigisse ne desum libertas si populus romanus continuo civilis bellum series et internus malus frango


Vagus inde an consilio ducis subditus rumor, advenisse Mucianum, exercitus in vicem salutasse. gradum inferunt quasi recentibus auxiliis aucti, rariore iam Vitellianorum acie, ut quos nullo rectore suus quemque impetus vel pavor contraheret diduceretve. postquam impulsos sensit Antonius, denso agmine obturbabat. laxati ordines abrumpuntur, nec restitui quivere impedientibus vehiculis tormentisque. per limitem viae sparguntur festinatione consectandi victores. eo notabilior caedes fuit, quia filius patrem interfecit. rem nominaque auctore Vipstano Messala tradam. Iulius Mansuetus ex Hispania, Rapaci legioni additus, impubem filium domi liquerat. is mox adultus, inter septimanos a Galba conscriptus, oblatum forte patrem et vulnere stratum dum semianimem scrutatur, agnitus agnoscensque et exanguem amplexus, voce flebili precabatur placatos patris manis, neve se ut parricidam aversarentur: publicum id facinus; et unum militem quotam civilium armorum partem? simul attollere corpus, aperire humum, supremo erga parentem officio fungi. advertere proximi, deinde plures: hinc per omnem aciem miraculum et questus et saevissimi belli execratio. nec eo segnius propinquos adfinis fratres trucidant spoliant: factum esse scelus loquuntur faciuntque.

vagus inde an consilium dux subdo rumor advenio mucianus exercitus in vicis saluto gradus infero quasi recens auxilium augeo rarus iam vitellianus acies ut qui nullus rector suus quisque impetus vel pavor contraho diduco postquam impello sentio antonius densus agmen obturbo laxo ordo abrumpo neque restituo queo impedio vehiculis tormentum per limito via spargo festinatio consector victor is notabilis caedes sum quia filius pater interfacio res nomino auctor vipstano messalla trado iulius mansuetus ex hispania rapax legio addo impubes filius domus linquo is mox adoleo inter septimani ab galba conscribo offertor fors pater et vulnus sterno dum semianimis scrutor agnitus agnosco et exsanguis amplector vox flebilis preco placo pater manes neve sui ut parricida aversor publicus is facinus et unus miles quotus civilis armus pars simul attollo corpus aperio humus superus erga parens officium fungor adverto propior deinde multus hinc per omnis acies miraculis et queror et saevus bellum exsecratio neque is segnis propinquus affinis frater trucido spolio facio sum scelus loquor facio


Inter magnorum virorum discrimina, pudendum dictu, Mariccus quidam, e plebe Boiorum, inserere sese fortunae et provocare arma Romana simulatione numinum ausus est. iamque adsertor Galliarum et deus (nam id sibi indiderat) concitis octo milibus hominum proximos Aeduorum pagos trahebat, cum gravissima civitas electa iuventute, adiectis a Vitellio cohortibus, fanaticam multitudinem disiecit. captus in eo proelio Mariccus; ac mox feris obiectus quia non laniabatur, stolidum vulgus inviolabilem credebat, donec spectante Vitellio interfectus est.

inter magnus vir discrimino pudeo dico mariccus quidam e plebs boii insero sui fortuna et provocaris arma romanus simulatio numen audeo sum iam assertor galliaris et deus nam is sui indo concieo octo mille homo propior aedui pagus traho cum gravis civitas eligo iuventus adicio ab vitellius cohors fanaticus multitudo disjacio capio in is proelium mariccus atque mox fera objectus quia non lanio stolidus vulgus inviolabilis credo donec specto vitellius interficio sum


Aegyptum copiasque, quibus coerceretur, iam inde a divo Augusto equites Romani obtinent loco regum: ita visum expedire, provinciam aditu difficilem, annonae fecundam, superstitione ac lascivia discordem et mobilem, insciam legum, ignaram magistratuum, domi retinere. regebat tum Tiberius Alexander, eiusdem nationis. Africa ac legiones in ea interfecto Clodio Macro contenta qualicumque principe post experimentum domini minoris. duae Mauretaniae, Raetia, Noricum, Thraecia et quae aliae procuratoribus cohibentur, ut cuique exercitui vicinae, ita in favorem aut odium contactu valentiorum agebantur. inermes provinciae atque ipsa in primis Italia, cuicumque servitio exposita, in pretium belli cessurae erant. hic fuit rerum Romanarum status, cum Servius Galba iterum Titus Vinius consules inchoavere annum sibi ultimum, rei publicae prope supremum.

aegyptus copia qui coerceo iam inde ab divus augustus eques romanus obtineo locus rex ita video expedio provincia aditus difficilis annona fecundus superstitio atque lascivia discordo et mobilis inscius lex ignarus magistratus domus retineo rego tum tiberis alexander idem natio africanus atque legio in is interficio claudius macer contineo qualiscumque princeps post experimentum dominus paruus duo mauretania raetia noricus thracia et qui alius procurator cohibeo ut quisque exercitus vicina ita in favor aut odium contactus valeo ago inermis provincia atque ipse in primus italia quicumque servitium expono in pretium bellum cedo sum hic sum res romanaris status cum servus galba iterum titus vinius consul incoho annus sui ulter res publicus prope superus


Initium mihi operis Servius Galba iterum Titus Vinius consules erunt. nam post conditam urbem octingentos et viginti prioris aevi annos multi auctores rettulerunt, dum res populi Romani memorabantur pari eloquentia ac libertate: postquam bellatum apud Actium atque omnem potentiam ad unum conferri pacis interfuit, magna illa ingenia cessere; simul veritas pluribus modis infracta, primum inscitia rei publicae ut alienae, mox libidine adsentandi aut rursus odio adversus dominantis: ita neutris cura posteritatis inter infensos vel obnoxios. sed ambitionem scriptoris facile averseris, obtrectatio et livor pronis auribus accipiuntur; quippe adulationi foedum crimen servitutis, malignitati falsa species libertatis inest. mihi Galba Otho Vitellius nec beneficio nec iniuria cogniti. dignitatem nostram a Vespasiano inchoatam, a Tito auctam, a Domitiano longius provectam non abnuerim: sed incorruptam fidem professis neque amore quisquam et sine odio dicendus est. quod si vita suppeditet, principatum divi Nervae et imperium Traiani, uberiorem securioremque materiam, senectuti seposui, rara temporum felicitate ubi sentire quae velis et quae sentias dicere licet.

initium ego opus servus galba iterum titus vinius consul sum nam post condo urbs octingenti et viginti prior aevum annus multus auctor refero dum res populus romanus memoro par eloquentia atque libertas postquam bello apud actius atque omnis potentia ad unus confero pax intersum magnus ille ingenium cedo simul vereor multus modus infringo primus inscitia res publicus ut alienus mox libido assentor aut rursus odium adverro dominor ita neuter cura posteritas inter infensus vel obnoxius sed ambitio scriptor facilis aversor obtrectatio et livor pronus auris accipio quippe adulatio foedus crimen servitus malignitas fallo species libertas insum ego galba otho vitellius neque beneficium neque iniuria cognosco dignitas noster ab vespasianus incoho ab titus augeo ab domitianus longus proveho non abnuo sed incorruptus fides profiteor neque amor quisquam et sine odium dico sum qui si vito suppedito principatus divus nerva et imperium trajanus uber securus materia senectus sepono rarus tempus felicitas ubi sentio qui velis et qui sentio dico licet


Eo successu studia populi aucta; vulgus urbanum arma cepit. paucis scuta militaria, plures raptis quod cuique obvium telis signum pugnae exposcunt. agit grates Vitellius et ad tuendam urbem prorumpere iubet. mox vocato senatu deliguntur legati ad exercitus ut praetexto rei publicae concordiam pacemque suaderent. varia legatorum sors fuit. qui Petilio Ceriali occurrerant extremum discrimen adiere, aspernante milite condiciones pacis. vulneratur praetor Arulenus Rusticus: auxit invidiam super violatum legati praetorisque nomen propria dignatio viri. pulsantur comites, occiditur proximus lictor, dimovere turbam ausus: et ni dato a duce praesidio defensi forent, sacrum etiam inter exteras gentis legatorum ius ante ipsa patriae moenia civilis rabies usque in exitium temerasset. aequioribus animis accepti sunt qui ad Antonium venerant, non quia modestior miles, sed duci plus auctoritatis.

eos succedo studium populus augeo vulgus urbanus arma capio paucus scutum militaris multus rapio qui quisque obvius telum signum pugna exposco ago grates vitellius et ad tueor urbs prorumpo iubeo mox voco senatus deligo legatus ad exercitus ut praetexo res publicus concordia pax suadeo vario legatus sors sum qui petilius cerial occurro exter discrimen adeo aspernor miles condicio pax vulnero praetor arulenus rusticus augeo invidia super violo legatus praetor nomen proprius dignatio vir pulso comes occaedes proximus lictor dimoveo turba audeo et ni do ab dux praesidium defendo sum sacer etiam inter exter gens legatus ius ante ipse patria moenia civilis rabio usque in exitium temero aequus animus accipio sum qui ad antonius venio non quia modestus miles sed duco multus auctoritas


Tali rerum statu, cum discordia inter patres, ira apud victos, nulla in victoribus auctoritas, non leges, non princeps in civitate essent, Mucianus urbem ingressus cuncta simul in se traxit. fracta Primi Antonii Varique Arrii potentia, male dissimulata in eos Muciani iracundia, quamvis vultu tegeretur. sed civitas rimandis offensis sagax verterat se transtuleratque: ille unus ambiri, coli. nec deerat ipse, stipatus armatis domos hortosque permutans, apparatu incessu excubiis vim principis amplecti, nomen remittere. plurimum terroris intulit caedes Calpurnii Galeriani. is fuit filius Gai Pisonis, nihil ausus: sed nomen insigne et decora ipsius iuventa rumore vulgi celebrabantur, erantque in civitate adhuc turbida et novis sermonibus laeta qui principatus inanem ei famam circumdarent. iussu Muciani custodia militari cinctus, ne in ipsa urbe conspectior mors foret, ad quadragensimum ab urbe lapidem Appia via fuso per venas sanguine extinguitur. Iulius Priscus praetoriarum sub Vitellio cohortium praefectus se ipse interfecit, pudore magis quam necessitate. Alfenus Varus ignaviae infamiaeque suae superfuit. Asiaticus (is enim libertus) malam potentiam servili supplicio expiavit.

tal res status cum discordia inter pater ira apud vinco nullus in victor auctoritas non lex non princeps in civitas sum mucianus urbs ingredior cunctus simul in sui traho frango primus antonius varius arius potentia malus dissimulo in is mucianus iracundia quivis vultus tego sed civitas rimo offendo sagax verto sui transfero ille unus ambeo colo neque desum ipse stipo armo domus hortus permuto apparatus incedo excubiae vis princeps amplector nomen remitto multus terror infero caedes calpurnius galeriani is sum filius gaius piso nihil audeo sed nomen insignis et decus ipse juventa rumor vulgus celebro sum in civitas adhuc turbidus et novus sermo laetus qui principatus inanis is fama circumdo iussus mucianus custodia militaris cingo ne in ipse urbs conspicio mors sum ad quadragensimus ab urbs lapis appius via fundo per vena sanguis extinguitur iulius priscus praetoriaris sub vitellius cohors praefectus sui ipse interfacio pudor magis quam necessitas alfenus varus ignavia infamia suus supersum asiaticus is enim libertus malus potentia servilis supplicium expio


Reconciliavit paulisper studia patrum habita in senatu cognitio secundum veterem morem. Manlius Patruitus senator pulsatum se in colonia Seniensi coetu multitudinis et iussu magistratuum querebatur; nec finem iniuriae hic stetisse: planctum et lamenta et supremorum imaginem praesenti sibi circumdata cum contumeliis ac probris, quae in senatum universum iacerentur. vocati qui arguebantur, et cognita causa in convictos vindicatum, additumque senatus consultum quo Seniensium plebes modestiae admoneretur. isdem diebus Antonius Flamma accusantibus Cyrenensibus damnatur lege repetundarum et exilio ob saevitiam.

reconcilio paulisper studium pater habeo in senatus cognitio secundus vetus mos manlius patruitus senator pulso sui in colonia seniensi coitus multitudo et iussus magistratus queror neque finis iniuria hic sto plango et lamento et superus imago praesens sui circumdo cum contumelia atque probrum qui in senatus universus jaceo voco qui arguo et cognosco causa in convinco vindico addo senatus consulo quo seniensium plebs modestia admoneo idem dies antonius flamma accuso cyrenensis damno lex repeto et exsilium ob saevitia


Hic exitus Cremonae anno ducentesimo octogesimo sexto a primordio sui. condita erat Ti. Sempronio P. Cornelio consulibus, ingruente in Italiam Annibale, propugnaculum adversus Gallos trans Padum agentis et si qua alia vis per Alpis rueret. igitur numero colonorum, opportunitate fluminum, ubere agri, adnexu conubiisque gentium adolevit floruitque, bellis externis intacta, civilibus infelix. Antonius pudore flagitii, crebrescente invidia, edixit ne quis Cremonensem captivum detineret. inritamque praedam militibus effecerat consensus Italiae, emptionem talium mancipiorum aspernantis: occidi coepere; quod ubi enotuit, a propinquis adfinibusque occulte redemptabantur. mox rediit Cremonam reliquus populus: reposita fora templaque magnificentia municipum; et Vespasianus hortabatur.

hic exitus cremona annus ducentesimo octogesimus sextus ab primordius suus condio sum tiberius sempronius p cornelius consul ingruo in italia annibal propugnaculis adverro galli trans padus ago et si qui alius volo per alpis ruo igitur numerus colonus opportunitas flumen uber ager adnecto conubium gens adolesco floreo bellum externus intactus civilis infelix antonius pudor flagitium crebrescente invidia edico ne quis cremonensis captivus detineo irritus praeda miles efficio consentio italia emptio talis mancipium aspernor occido coepio qui ubi enotesco ab propinquus affinis occulte redempto mox redeo cremona reliquus populus repono foro templum magnificentia municipum et vespasianus hortor


Tum invectus est Musonius Rufus in P. Celerem, a quo Baream Soranum falso testimonio circumventum arguebat. ea cognitione renovari odia accusationum videbantur. sed vilis et nocens reus protegi non poterat: quippe Sorani sancta memoria; Celer professus sapientiam, dein testis in Baream, proditor corruptorque amicitiae cuius se magistrum ferebat. proximus dies causae destinatur; nec tam Musonius aut Publius quam Priscus et Marcellus ceterique, motis ad ultionem animis, expectabantur.

tum inveho sum musonius rufus in p celer ab quo barea soranus fallo testimonium circumvenio arguo is cognitio renovaris odium accusatio video sed vilis et noceo reus protego non possum quippe soranus sancio memoria celer profiteor sapientia deinde testis in barea proditor corruptor amicitia qui sui magister fero proximus dies causa destino neque tam musonius aut publius quam priscus et marcellus ceter moveo ad ultio animus expectabantur


Conditorem templi regem Aeriam vetus memoria, quidam ipsius deae nomen id perhibent. fama recentior tradit a Cinyra sacratum templum deamque ipsam conceptam mari huc adpulsam; sed scientiam artemque haruspicum accitam et Cilicem Tamiram intulisse, atque ita pactum ut familiae utriusque posteri caerimoniis praesiderent. mox, ne honore nullo regium genus peregrinam stirpem antecelleret, ipsa quam intulerant scientia hospites cessere: tantum Cinyrades sacerdos consulitur. hostiae, ut quisque vovit, sed mares deliguntur: certissima fides haedorum fibris. sanguinem arae obfundere vetitum: precibus et igne puro altaria adolentur, nec ullis imbribus quamquam in aperto madescunt. simulacrum deae non effigie humana, continuus orbis latiore initio tenuem in ambitum metae modo exurgens, set ratio in obscuro.

conditor templum rex aerius vetus memoria quidam ipse dea nomen is perhibeo fama recens trado ab cinyras sacro templum dea ipse concipio mare huc adpello sed scientia arto haruspex accio et cilicem tamiram infero atque ita paciscor ut familia uterque posterus caerimonia praesideo mox ne honor nullus regius genus peregrinus stirps antecello ipse quam infero scientia hospes cedo tantus cinyrades sacerdos consulo hostia ut quisque voveo sed maris deligo certus fides haedus fibra sanguis ara offundo veto prex et ignis purus altare adoleo neque ullus imber quamquam in aperio madesco simulacrum dea non effigies humanus continuus orbis fero initium tenuis in ambitus meta modo exurgeo sed ratio in obscurum


Quinta ferme hora diei erat, cum citus eques adventare hostis, praegredi paucos, motum fremitumque late audiri nuntiavit. dum Antonius quidnam agendum consultat, aviditate navandae operae Arrius Varus cum promptissimis equitum prorupit impulitque Vitellianos modica caede; nam plurium adcursu versa fortuna, et acerrimus quisque sequentium fugae ultimus erat. nec sponte Antonii properatum, et fore quae acciderant rebatur. hortatus suos ut magno animo capesserent pugnam, diductis in latera turmis vacuum medio relinquit iter quo Varum equitesque eius reciperet; iussae armari legiones; datum per agros signum ut, qua cuique proximum, omissa praeda proelio occurreret. pavidus interim Varus turbae suorum miscetur intulitque formidinem. pulsi cum sauciis integri suomet ipsi metu et angustiis viarum conflictabantur.

quintus ferme hora dies sum cum cieo eques adventaris hostis praegredior paucus motus fremo latus audio nuntio dum antonius quisnam ago consulto aviditas navo opera arius varus cum promptus eques prorumpo impello vitelliani modicus caedes nam multus accursus verso fortuna et acer quisque sequor fuga ulter sum neque sponte antonius propero et sum qui accido reor hortor suus ut magnus animus capesso pugna diduco in latus turma vacuus medium relinquo iter quo varis equito is recipio jubeo armaris legio do per ager signum ut qui quisque propior omitto praeda proelium occurro pavidus interim varus turba suus misceo infero formido pello cum saucius integer suo ipse metus et angustia viaris conflicto


Inritatus eo proelio Othonis miles vertit iras in municipium Albintimilium. quippe in acie nihil praedae, inopes agrestes et vilia arma; nec capi poterant, pernix genus et gnari locorum: sed calamitatibus insontium expleta avaritia. auxit invidiam praeclaro exemplo femina Ligus, quae filio abdito, cum simul pecuniam occultari milites credidissent eoque per cruciatus interrogarent ubi filium occuleret, uterum ostendens latere respondit, nec ullis deinde terroribus aut morte constantiam vocis egregiae mutavit.

irrito is proelium otho miles verto ira in municipium albintimilium quippe in acies nihil praeda inops agrestis et vilis arma neque capio possum pernix genus et gnaris locus sed calamitas insons expleta avaritia augeo invidia praeclarus exemplum femina ligus qui filius abdo cum simul pecunia occultaris miles credo eo per cruciatus interrogo ubi filius occulo uterus ostendo lateo respondeo neque ullus deinde terror aut mors constantia vox egregius muto


Inter quae militaris seditio prope exarsit. praetorianam militiam repetebant a Vitellio dimissi, pro Vespasiano congregati; et lectus in eandem spem e legionibus miles promissa stipendia flagitabat. ne Vitelliani quidem sine multa caede pelli poterant: sed immensa pecunia tanta vis hominum retinenda erat. ingressus castra Mucianus, quo rectius stipendia singulorum spectaret, suis cum insignibus armisque victores constituit, modicis inter se spatiis discretos. tum Vitelliani, quos apud Bovillas in deditionem acceptos memoravimus, ceterique per urbem et urbi vicina conquisiti producuntur prope intecto corpore. eos Mucianus diduci et Germanicum Britannicumque militem, ac si qui aliorum exercituum, separatim adsistere iubet. illos primus statim aspectus obstupefecerat, cum ex diverso velut aciem telis et armis trucem, semet clausos nudosque et inluvie deformis aspicerent: ut vero huc illuc distrahi coepere, metus per omnis et praecipua Germanici militis formido, tamquam ea separatione ad caedem destinaretur. prensare commanipularium pectora, cervicibus innecti, suprema oscula petere, ne desererentur soli neu pari causa disparem fortunam paterentur; modo Mucianum, modo absentem principem, postremum caelum ac deos obtestari, donec Mucianus cunctos eiusdem sacramenti, eiusdem imperatoris milites appellans, falso timori obviam iret; namque et victor exercitus clamore lacrimas eorum iuvabat. isque finis illa die. paucis post diebus adloquentem Domitianum firmati iam excepere: spernunt oblatos agros, militiam et stipendia orant. preces erant, sed quibus contra dici non posset; igitur in praetorium accepti. dein quibus aetas et iusta stipendia, dimissi cum honore, alii ob culpam, sed carptim ac singuli, quo tutissimo remedio consensus multitudinis extenuatur.

inter qui militaris seditio prope exardeo praetorianus militia repeto ab vitellius dimitto pro vespasianus congrego et lego in idem spes e legio miles promitto stipendium flagito ne vitellianus quidem sine multus caedes pello possum sed immensus pecunia tantus volo homo retineo sum ingredior castrum mucianus quo rectus stipendium singulus specto suus cum insignis armus victor constituo modicus inter sui spatium discerno tum vitellianus qui apud bovilla in deditio accipio memoro ceter per urbs et urbs vicinum conquaero produco prope intego corpus is mucianus diduco et germanicus britannicus miles atque si qui alius exercitus separatim assisto iubeo ille primus statim aspicio obstupefacio cum ex diverto velut acies telum et arma trux sui claudo nudus et illuvies deformis aspicio ut verus huc illic distraho coepio metus per omnis et praecipuus germanicus miles formido tamquam is separatio ad caedes destino prensaris commanipularis pectus cervix innecto superus osculum peto ne desero solus neu par causa disparis fortuna pateo modo mucianus modo absum princeps posterus caelum atque deus obtestaris donec mucianus cunctus idem sacramentum idem imperator miles appello fallo timor obvius eo namque et victor exercitus clamor lacrima is juvo eo finis ille dies paucus post dies alloquor domitianus firmo iam excipio sperno offertor ager militia et stipendium oro prex sum sed qui contra dico non possum igitur in praetorium accipio deinde qui aetas et iustus stipendium dimitto cum honor alius ob culpa sed carptim atque singuli quo tueor remedium consentio multitudo extenuo


Adventu deinde duarum legionum, e quibus tertiam Dillius Aponianus, octavam Numisius Lupus ducebant, ostentare viris et militari vallo Veronam circumdare placuit. forte Galbianae legioni in adversa fronte valli opus cesserat, et visi procul sociorum equites vanam formidinem ut hostes fecere. rapiuntur arma metu proditionis. ira militum in Tampium Flavianum incubuit, nullo criminis argumento, sed iam pridem invisus turbine quodam ad exitium poscebatur: propinquum Vitellii, proditorem Othonis, interceptorem donativi clamitabant. nec defensioni locus, quamquam supplicis manus tenderet, humi plerumque stratus, lacera veste, pectus atque ora singultu quatiens. id ipsum apud infensos incitamentum erat, tamquam nimius pavor conscientiam argueret. obturbabatur militum vocibus Aponius, cum loqui coeptaret; fremitu et clamore ceteros aspernantur. uni Antonio apertae militum aures; namque et facundia aderat mulcendique vulgum artes et auctoritas. ubi crudescere seditio et a conviciis ac probris ad tela et manus transibant, inici catenas Flaviano iubet. sensit ludibrium miles, disiectisque qui tribunal tuebantur extrema vis parabatur. opposuit sinum Antonius stricto ferro, aut militum se manibus aut suis moriturum obtestans, ut quemque notum et aliquo militari decore insignem aspexerat, ad ferendam opem nomine ciens. mox conversus ad signa et bellorum deos, hostium potius exercitibus illum furorem, illam discordiam inicerent orabat, donec fatisceret seditio et extremo iam die sua quisque in tentoria dilaberentur. profectus eadem nocte Flavianus obviis Vespasiani litteris discrimini exemptus est.

advenio deinde duaris legio e qui tertius dillius aponianus octava numisius lupus duco ostentaris vis et militaris vallo verona circumdo placeo fors galbianae legio in adverso frons valles opus cedo et video procul socius eques vanus formido ut hostis facio rapio arma metus proditio ira miles in tampium flavianus incumbo nullus crimen argumentum sed iam pridem invideo turbo quidam ad exitium posco propinquus vitellius proditor otho interceptor donativum clamito neque defensio locus quamquam supplex manus tendo humus plerusque sterno lacero vestis pectus atque os singultus quatio is ipse apud infensus incitamentum sum tamquam nimius pavor conscientia arguo obturbo miles vox aponus cum loquor coepto fremo et clamor ceterus aspernor unus antonius aperio miles auris namque et facundia adsum mulceo vulgus ars et auctoritas ubi crudesco seditio et ab convicium atque probrum ad telum et manus transeo inicio cateno flavianus iubeo sentio ludibrium miles disjacio qui tribunal tueor exter volo paro oppono sinum antonius stringo ferrum aut miles sui manus aut suus morior obtestor ut quisque notus et aliquis militaris decus insignis aspicio ad fero ops nomen cieo mox converro ad signum et bellum deus hostis potis exercitus ille furor ille discordia inicio oro donec fatisco seditio et exter iam dies suus quisque in tentorius dilabor proficiscor idem nox flavianus obvius vespasianus littera discrimen eximo sum


Pridie idus Martias commendata patribus re publica reliquias Neronianarum sectionum nondum in fiscum conversas revocatis ab exilio concessit, iustissimum donum et in speciem magnificum, sed festinata iam pridem exactione usu sterile. mox vocata contione maiestatem urbis et consensum populi ac senatus pro se attollens, adversum Vitellianas partis modeste disseruit, inscitiam potius legionum quam audaciam increpans, nulla Vitellii mentione, sive ipsius ea moderatio, seu scriptor orationis sibi metuens contumeliis in Vitellium abstinuit, quando, ut in consiliis militiae Suetonio Paulino et Mario Celso, ita in rebus urbanis Galeri Trachali ingenio Othonem uti credebatur; et erant qui genus ipsum orandi noscerent, crebro fori usu celebre et ad implendas populi auris latum et sonans. clamor vocesque vulgi ex more adulandi nimiae et falsae: quasi dictatorem Caesarem aut imperatorem Augustum prosequerentur, ita studiis votisque certabant, nec metu aut amore, sed ex libidine servitii: ut in familiis, privata cuique stimulatio, et vile iam decus publicum. profectus Otho quietem urbis curasque imperii Salvio Titiano fratri permisit.

pridie idus martius commendo pater res publicus reliquiae neronianaris sectio nondum in fiscus converro revoco ab exsilium concedo iustus donum et in species magnificus sed festino iam pridem exactio usus sterilis mox voco contio maiestas urbs et consensus populus atque senatus pro sui attollo adverro vitellianus pars modestus disseruio inscitia potis legio quam audacia increpo nullus vitellius mentio sive ipse is moderatio seu scriptor oratio sui metuo contumelia in vitellius abstineo quando ut in consilium militia suetonius paulinus et marius celsus ita in res urbanus galerus trachal ingenium otho uti credo et sum qui genus ipse oro nosco creber forum usus celeber et ad impleo populus auris latus et sono clamor voco vulgus ex mos adulo nimius et fallo quasi dictator caesaris aut imperator augustus prosequor ita studium voveo certo neque metus aut amor sed ex libido servitium ut in familia privo quisque stimulatio et vilis iam decus publicus proficiscor otho quies urbs curo imperium salvius titianus frater permitto


Temptavit tamen Antonius vocatas ad contionem legiones mitigare, ut castris iuxta pontem Mulvium positis postera die urbem ingrederentur. ratio cunctandi, ne asperatus proelio miles non populo, non senatui, ne templis quidem ac delubris deorum consuleret. sed omnem prolationem ut inimicam victoriae suspectabant; simul fulgentia per collis vexilla, quamquam imbellis populus sequeretur, speciem hostilis exercitus fecerant. tripertito agmine pars, ut adstiterat, Flaminia via, pars iuxta ripam Tiberis incessit; tertium agmen per Salariam Collinae portae propinquabat. plebs invectis equitibus fusa; miles Vitellianus trinis et ipse praesidiis occurrit. proelia ante urbem multa et varia, sed Flavianis consilio ducum praestantibus saepius prospera. ii tantum conflictati sunt qui in partem sinistram urbis ad Sallustianos hortos per angusta et lubrica viarum flexerant. superstantes maceriis hortorum Vitelliani ad serum usque diem saxis pilisque subeuntis arcebant, donec ab equitibus, qui porta Collina inruperant, circumvenirentur. concurrere et in campo Martio infestae acies. pro Flavianis fortuna et parta totiens victoria: Vitelliani desperatione sola ruebant, et quamquam pulsi, rursus in urbe congregabantur.

tento tamen antonius voco ad contio legio mitigaris ut castrum iuxta pons mulvius pono posterus dies urbs ingredior ratio cuncto ne aspero proelium miles non populus non senatus ne templum quidem atque delubrum deus consulo sed omnis prolatio ut inimica victoria suspecto simul fulgeo per collis vexillum quamquam imbellis populus sequor species hostilis exercitus facio tripertito agmen pars ut assisto flaminius via pars iuxta ripa tiberis incedo tertius agmen per salarius collina porta propinquo plebs inveho eques fundo miles vitellianus terni et ipse praesidium occurro proelio ante urbs multus et vario sed flavianus consilium dux praesto saepis prosper is tantus conflictas sum qui in pars sinistra urbs ad sallustianus hortus per angustus et lubricus viaris flecto supersto maceria hortor vitellianus ad serus usque dies saxum pilus subeo arceo donec ab eques qui porto collina irrumpo circumvenio concurro et in campus martius infestus acies pro flavianus fortuna et pario totiens victoria vitellianus desperatio solus ruo et quamquam pello rursus in urbs congrego


Advertit ea res Vespasiani animum ut vexillarios e legionibus ducemque Virdium Geminum spectatae militiae deligeret. ille incompositum et praedae cupidine vagum hostem adortus coegit in navis; effectisque raptim Liburnicis adsequitur Anicetum in ostio fluminis Chobi, tutum sub Sedochezorum regis auxilio, quem pecunia donisque ad societatem perpulerat. ac primo rex minis armisque supplicem tueri: postquam merces proditionis aut bellum ostendebatur, fluxa, ut est barbaris, fide pactus Aniceti exitium perfugas tradidit, belloque servili finis impositus.

adverto is res vespasianus animus ut vexillarii e legio dux virdium geminus specto militia deligo ille incompositus et praeda cupido vagus hostis adorior cogo in navus efficio raptim liburnica assequor anicetum in ostium flumen chobi tueor sub sedochezorum rex auxilium qui pecunia donum ad societas perpello atque primus rex minae armus supplex tueor postquam merces proditio aut bellum ostendo fluo ut sum barbaris fides paciscor aniceti exitium perfuga trado bellus servilis finis impono