Interim Vitellius victoriae suae nescius ut ad integrum bellum reliquas Germanici exercitus viris trahebat. pauci veterum militum in hibernis relicti, festinatis per Gallias dilectibus, ut remanentium legionum nomina supplerentur. cura ripae Hordeonio Flacco permissa; ipse e Britannico exercitu delecta octo milia sibi adiunxit. et paucorum dierum iter progressus prosperas apud Bedriacum res ac morte Othonis concidisse bellum accepit: vocata contione virtutem militum laudibus cumulat. postulante exercitu ut libertum suum Asiaticum equestri dignitate donaret, inhonestam adulationem conpescit; dein mobilitate ingenii, quod palam abnuerat, inter secreta convivii largitur, honoravitque Asiaticum anulis, foedum mancipium et malis artibus ambitiosum.

interim vitellius victoria suus nescius ut ad integer bellum reliquus germanicus exercitus vis traho paucus vetus miles in hibernus relinquo festino per gallia delectus ut remaneo legio nomen suppleo cura ripa hordeonio flaccus permitto ipse e britannicus exercitus delecto octo mille sui adjungo et paucus dies iter progredior prosper apud bedriacum res atque mors otho concido bellum accipio voco contio virtus miles laus cumulo postulo exercitus ut libertus suus asiaticus equester dignitas dono inhonestus adulatio conpescit deinde mobilitas ingenium qui palam abnuo inter secerno convivium largior honoro asiaticus anulus foedus mancipium et malus ars ambitiosus


Ita promissis simul ac minis temptabantur, ut bello impares, in pace nihil amissuri; neque ideo praetorianorum fides mutata. sed insidiatores ab Othone in Germaniam, a Vitellio in urbem missi. utrisque frustra fuit, Vitellianis inpune, per tantam hominum multitudinem mutua ignorantia fallentibus: Othoniani novitate vultus, omnibus in vicem gnaris, prodebantur. Vitellius litteras ad Titianum fratrem Othonis composuit, exitium ipsi filioque eius minitans ni incolumes sibi mater ac liberi servarentur. et stetit domus utraque, sub Othone incertum an metu: Vitellius victor clementiae gloriam tulit.

ita promitto simul atque minae tento ut bellum imparis in pax nihil amitto neque ideo praetorianus fides muto sed insidiator ab otho in germania ab vitellius in urbs mitto uterque frustra sum vitellianus impunis per tantus homo multitudo mutuus ignoro fallo othonianus novitas vultus omnis in vicis gnaris prodo vitellius littera ad titianus frater otho compono exitium ipse filius is minito ni incolumis sui mater atque liber servo et sto domus uter sub otho incertus an metus vitellius victor clementia gloria fero


Plurimi auctores consentiunt orta per Aegyptum tabe quae corpora foedaret, regem Bocchorim adito Hammonis oraculo remedium petentem purgare regnum et id genus hominum ut invisum deis alias in terras avehere iussum. sic conquisitum collectumque vulgus, postquam vastis locis relictum sit, ceteris per lacrimas torpentibus, Moysen unum exulum monuisse ne quam deorum hominumve opem expectarent utrisque deserti, sed sibimet duce caelesti crederent, primo cuius auxilio praesentis miserias pepulissent. adsensere atque omnium ignari fortuitum iter incipiunt. sed nihil aeque quam inopia aquae fatigabat, iamque haud procul exitio totis campis procubuerant, cum grex asinorum agrestium e pastu in rupem nemore opacam concessit. secutus Moyses coniectura herbidi soli largas aquarum venas aperit. id levamen; et continuum sex dierum iter emensi septimo pulsis cultoribus obtinuere terras, in quis urbs et templum dicata.

plurimus auctor consentio orior per aegyptus tabeo qui corpus foedo rex bocchorim adeo ammon oraculum remedium peto purgaris regnum et is genus homo ut invideo deus alius in terra aveho jubeo sic conquaero colligo vulgus postquam vastus locus relinquo sum ceterus per lacrima torpeo moysen unus exsul moneo ne quam deus homo ops expectarent uterque desero sed sui dux caelestis credo primus qui auxilium praesum miseria pello adsentio atque omnis ignaris fortuitus iter incipio sed nihil aequus quam inopia aqua fatigo iam haud procul exitium totus campus procumbo cum grex asinus agrestis e pasco in rupes nemus opacus concedo sequor moyses conicio herbidus solus largus aqua vena aperio is levamen et continuus sex dies iter emetior septimus pello cultor obtineo terra in quis urbs et templum dico


Ipse aversus a consiliis belli 'hunc' inquit 'animum, hanc virtutem vestram ultra periculis obicere nimis grande vitae meae pretium puto. quanto plus spei ostenditis, si vivere placeret, tanto pulchrior mors erit. experti in vicem sumus ego ac fortuna. nec tempus conputaveritis: difficilius est temperare felicitati qua te non putes diu usurum. civile bellum a Vitellio coepit, et ut de principatu certaremus armis initium illic fuit: ne plus quam semel certemus penes me exemplum erit; hinc Othonem posteritas aestimet. fruetur Vitellius fratre, coniuge, liberis: mihi non ultione neque solaciis opus est. alii diutius imperium tenuerint, nemo tam fortiter reliquerit. an ego tantum Romanae pubis, tot egregios exercitus sterni rursus et rei publicae eripi patiar? eat hic mecum animus, tamquam perituri pro me fueritis, set este superstites. nec diu moremur, ego incolumitatem vestram, vos constantiam meam. plura de extremis loqui pars ignaviae est. praecipuum destinationis meae documentum habete quod de nemine queror; nam incusare deos vel homines eius est qui vivere velit.'

ipse averto ab consilium bellum hic inquam animus hic virtus vester ultra periculum obicio nimis grandis vita meus pretium puto quantus multus spes ostendo si vivo placeo tantus pulcher mors sum experior in vicis sum ego atque fortuna neque tempus conputo difficilis sum temperaris felicitas qui tu non puto diu utor civilis bellum ab vitellius coepio et ut de principatus certo arma initium illic sum ne multus quam semel certo penis ego exemplum sum hinc otho posteritas aestimo fruor vitellius frater coniunx liber ego non ultio neque solacium opus sum alius diu imperium teneo nemo tam fortis relinquo an ego tantus romanus pubes tot egregius exercitus sterno rursus et res publicus eripio patior eo hic ego animus tamquam pereo pro ego sum sed sum superstito neque diu moror ego incolumitas vester tu constantia meus multus de exter loquor pars ignavia sum praecipuus destinatio meus documentum habeo qui de nemo queror nam incuso deus vel homo is sum qui vivo volo


Certum erat Spurinnae (is enim Placentiam optinebat) necdum venisse Caecinam et, si propinquaret, coercere intra munimenta militem nec tris praetorias cohortis et mille vexillarios cum paucis equitibus veterano exercitui obicere: sed indomitus miles et belli ignarus correptis signis vexillisque ruere et retinenti duci tela intentare, spretis centurionibus tribunisque: quin prodi Othonem et accitum Caecinam clamitabant. fit temeritatis alienae comes Spurinna, primo coactus, mox velle simulans, quo plus auctoritatis inesset consiliis si seditio mitesceret.

certus sum spurinna is enim placentia obtineo necdum venio caecina et si propinquo coerceo intra munimentum miles neque tres praetorius cohors et mille vexillarii cum paucus eques veteranus exercitus obicio sed indomitus miles et bellum ignarus corripio signum vexillum ruo et retineo duco telum intentaris sperno centurio tribunus quin prodo otho et accio caecina clamito fio temeritas alienus comes spurinna primus cogo mox volo simulo quo multus auctoritas insum consilium si seditio mitesco


Dum hac totius orbis nutatione fortuna imperii transit, Primus Antonius nequaquam pari innocentia post Cremonam agebat, satis factum bello ratus et cetera ex facili, seu felicitas in tali ingenio avaritiam superbiam ceteraque occulta mala patefecit. ut captam Italiam persultare, ut suas legiones colere; omnibus dictis factisque viam sibi ad potentiam struere. utque licentia militem imbueret interfectorum centurionum ordines legionibus offerebat. eo suffragio turbidissimus quisque delecti; nec miles in arbitrio ducum, sed duces militari violentia trahebantur. quae seditiosa et corrumpendae disciplinae mox in praedam vertebat, nihil adventantem Mucianum veritus, quod exitiosius erat quam Vespasianum sprevisse.

dum hic totus orbis nutatio fortuna imperium transeo primus antonius nequaquam par innocens post cremona ago satis facio bellum reor et ceterus ex facilis seu felicitas in talis ingenium avaritia superbia ceter occulo malus patefacio ut capio italia persultaris ut suus legio colo omnis dictum facio via sui ad potentia struo ut licentia miles imbuo interfector centurio ordo legio offero is suffragium turbidus quisque deligo neque miles in arbitrium dux sed dux militaris violens traho qui seditiosus et corrumpo disciplina mox in praeda verto nihil advento mucianus vereor qui exitiosus sum quam vespasianus sperno


Opus adgredior † opimum casibus, atrox proeliis, discors seditionibus, ipsa etiam pace saevum. quattuor principes ferro interempti: trina bella civilia, plura externa ac plerumque permixta: prosperae in Oriente, adversae in Occidente res: turbatum Illyricum, Galliae nutantes, perdomita Britannia et statim omissa: coortae in nos Sarmatarum ac Sueborum gentes, nobilitatus cladibus mutuis Dacus, mota prope etiam Parthorum arma falsi Neronis ludibrio. iam vero Italia novis cladibus vel post longam saeculorum seriem repetitis adflicta. haustae aut obrutae urbes, fecundissima Campaniae ora; et urbs incendiis vastata, consumptis antiquissimis delubris, ipso Capitolio civium manibus incenso. pollutae caerimoniae, magna adulteria: plenum exiliis mare, infecti caedibus scopuli. atrocius in urbe saevitum: nobilitas, opes, omissi gestique honores pro crimine et ob virtutes certissimum exitium. nec minus praemia delatorum invisa quam scelera, cum alii sacerdotia et consulatus ut spolia adepti, procurationes alii et interiorem potentiam, agerent verterent cuncta odio et terrore. corrupti in dominos servi, in patronos liberti; et quibus deerat inimicus per amicos oppressi.

opus aggredior opimus casus atrox proelium discors seditio ipse etiam pax saevus quattuor princeps ferrum interimo trini bellum civile multus externus atque plerusque permisceo prosper in oriens adverro in occaedes res turbo illyricus gallia nuto perdomo britannia et statim omitto coorior in nos sarmataris atque suevi gens nobilito clades mutuus daci moueo prope etiam parthus arma fallo nero ludibrium iam verus italia novus clades vel post longus saeculum series repeto affligo haurio aut obruo urbs fecundus campania os et urbs incendium vasto consumo antiquus delubrum ipse capitolium civis manus incensum polluo caerimonia magnus adulterium plenus exsilium mare inficio caedes scopulus atrox in urbs saevio nobilitas ops omitto gero honor pro crimen et ob virtus certus exitium neque paruus praemium delator invideo quam scelus cum alius sacerdotium et consulatus ut spolium adipiscor procuratio alius et interior potentia ago verto cunctus odium et terror corrumpo in dominus servio in patronus libertus et qui desum inimicus per amicus opprimo


Isdem diebus crebrescentem cladis Germanicae famam nequaquam maesta civitas excipiebat; caesos exercitus, capta legionum hiberna, descivisse Gallias non ut mala loquebantur. id bellum quibus causis ortum, quanto externarum sociarumque gentium motu flagraverit, altius expediam. Batavi, donec trans Rhenum agebant, pars Chattorum, seditione domestica pulsi extrema Gallicae orae vacua cultoribus simulque insulam iuxta sitam occupavere, quam mare Oceanus a fronte, Rhenus amnis tergum ac latera circumluit. nec opibus (rarum in societate validiorum) attritis viros tantum armaque imperio ministrant, diu Germanicis bellis exerciti, mox aucta per Britanniam gloria, transmissis illuc cohortibus, quas vetere instituto nobilissimi popularium regebant. erat et domi delectus eques, praecipuo nandi studio, arma equosque retinens integris turmis Rhenum perrumpere

idem dies crebrescentem clades germanicus fama nequaquam maestus civitas excipio caedo exercitus capio legio hibernus descio gallia non ut malus loquor is bellum qui causa orior quantus externaris socia gens motus flagro altus expedio batavus donec trans rhenus ago pars chattor seditio domesticus pello exter gallicus ora vacuus cultor simul insula iuxta sino occupo quam mare oceanus ab frons rhenus amnis tergum atque latus circumluo neque ops raris in societas validus attero vir tantus armo imperium ministro diu germanicus bellum exerceo mox augeo per britannia gloria transmitto illic cohors qui veto instituo nobilis popularis rego sum et domus deligo eques praecipuus no studium arma equus retineo integer turma rhenus perrumpo


Omnia deinde arbitrio militum acta: praetorii praefectos sibi ipsi legere, Plotium Firmum e manipularibus quondam, tum vigilibus praepositum et incolumi adhuc Galba partis Othonis secutum; adiungitur Licinius Proculus, intima familiaritate Othonis suspectus consilia eius fovisse. urbi Flavium Sabinum praefecere, iudicium Neronis secuti, sub quo eandem curam obtinuerat, plerisque Vespasianum fratrem in eo respicientibus. flagitatum ut vacationes praestari centurionibus solitae remitterentur; namque gregarius miles ut tributum annuum pendebat. quarta pars manipuli sparsa per commeatus aut in ipsis castris vaga, dum mercedem centurioni exolveret, neque modum oneris quisquam neque genus quaestus pensi habebat: per latrocinia et raptus aut servilibus ministeriis militare otium redimebant. tum locupletissimus quisque miles labore ac saevitia fatigari donec vacationem emeret. ubi sumptibus exhaustus socordia insuper elanguerat, inops pro locuplete et iners pro strenuo in manipulum redibat, ac rursus alius atque alius, eadem egestate ac licentia corrupti, ad seditiones et discordias et ad extremum bella civilia ruebant. sed Otho ne vulgi largitione centurionum animos averteret, fiscum suum vacationes annuas exoluturum promisit, rem haud dubie utilem et a bonis postea principibus perpetuitate disciplinae firmatam. Laco prae- fectus, tamquam in insulam seponeretur, ab evocato, quem ad caedem eius Otho praemiserat, confossus; in Marcianum Icelum ut in libertum palam animadversum.

omnis deinde arbitrium miles ago praetorius praeficio sui ipse lego plautius firmum e manipularis quondam tum vigilis praepono et incolumis adhuc galba pars otho sequor adjungo licinius proculus intimo familiaritas otho suspicio consilium is foveo urbs flavius sabinus praeficio iudicium nero sequor sub quo idem cura obtineo plerusque vespasianus frater in is respicio flagitas ut vacatio praestaris centurio soleo remitto namque gregarius miles ut tribuo annuus pendo quartus pars manipulis spargo per commeatus aut in ipse castrum vago dum merces centurio exolveret neque modus onus quisquam neque genus quaestus pensum habeo per latrocinium et rapio aut servilis ministerium militaris otium redimo tum locupletissimus quisque miles labor atque saevitia fatigo donec vacatio emo ubi sumptus exhaurio socordia insuper elanguesco inops pro locuples et iners pro strenuus in manipulis redeo atque rursus alius atque alius idem egestas atque licentia corrumpo ad seditio et discordia et ad exter bellum civile ruo sed otho ne vulgus largitio centurio animus averto fiscus suus vacatio annuo exoluturum promitto res haud dubius utilis et ab bonus postea princeps perpetuitas disciplina firmo laco prae fectus tamquam in insula sepono ab evoco qui ad caedes is otho praemitto confodio in marcianus icelis ut in libertus palam animadverto


Potuisse tunc opprimi legiones et voluisse Germanos, sed dolo a se flexos imputavit Civilis; neque abhorret vero, quando paucis post diebus deditio insecuta est. nam Cerialis per occultos nuntios Batavis pacem, Civili veniam ostentans, Veledam propinquosque monebat fortunam belli, tot cladibus adversam, opportuno erga populum Romanum merito mutare: caesos Treviros, receptos Vbios, ereptam Batavis patriam; neque aliud Civilis amicitia partum quam vulnera fugas luctus. exulem eum et extorrem recipientibus oneri, et satis peccavisse quod totiens Rhenum transcenderint. si quid ultra moliantur, inde iniuriam et culpam, hinc ultionem et deos fore.

possum tunc opprimo legio et volo germani sed dolus ab sui flecto imputo civilis neque abhorreo verus quando paucus post dies deditio insequor sum nam cerial per occulo nuntius batavus pax civilis venio ostento veleda propinquus moneo fortuna bellum tot clades adverro opportunus erga populus romanus mereo muto caedo treviros recipio vbios eripio batavus patria neque alius civilis amicitia pario quam vulnero fugo luctus exulis is et extorris recipio onus et satis pecco qui totiens rhenus transcendo si quis ultra molio inde iniuria et culpa hinc ultio et deus sum


At primores civitatis Flavium Sabinum praefectum urbis secretis sermonibus incitabant, victoriae famaeque partem capesseret: esse illi proprium militem cohortium urbanarum, nec defuturas vigilum cohortis, servitia ipsorum, fortunam partium, et omnia prona victoribus: ne Antonio Varoque de gloria concederet. paucas Vitellio cohortis et maestis undique nuntiis trepidas; populi mobilem animum et, si ducem se praebuisset, easdem illas adulationes pro Vespasiano fore; ipsum Vitellium ne prosperis quidem parem, adeo ruentibus debilitatum. gratiam patrati belli penes eum qui urbem occupasset: id Sabino convenire ut imperium fratri reservaret, id Vespasiano ut ceteri post Sabinum haberentur.

at primoris civitas flavius sabinus praeficio urbs secerno sermo incito victoria fama pars capesso sum ille proprius miles cohors urbanaris neque desum vigilis cohors servitium ipse fortuna pars et omnis pronus victor ne antonius varus de gloria concedo paucus vitellius cohors et maestus undique nuntius trepido populus mobilis animus et si dux sui praebeo idem ille adulatio pro vespasianus sum ipse vitellius ne prosper quidem par adeo ruo debilito gratia patro bellum penis is qui urbs occupo is sabinum convenio ut imperium frater reservo is vespasianus ut ceterus post sabinus habeo


Contionante Vitellio postulantur ad supplicium Asiaticus et Flavus et Rufinus duces Galliarum, quod pro Vindice bellassent. nec coercebat eius modi voces Vitellius: super insitam animo ignaviam conscius sibi instare donativum et deesse pecuniam omnia alia militi largiebatur. liberti principum conferre pro numero mancipiorum ut tributum iussi: ipse sola perdendi cura stabula aurigis extruere, circum gladiatorum ferarumque spectaculis opplere, tamquam in summa abundantia pecuniae inludere.

contionor vitellius postulo ad supplicium asiaticus et flavus et rufinus dux galliaris qui pro vindex bellor neque coerceo is modus voco vitellius super inquiro animus ignavio conscius sui insto donativum et desum pecunia omnis alius miles largior libertus princeps confero pro numerus mancipium ut tribuo iubeo ipse solus perdo cura stabulum auriga extruere circum gladiator fera spectaculis oppleo tamquam in summus abundantia pecunia illudo


Haec singuli, haec universi, ut quemque dolor impulerat, vociferantes, initio a quinta legione orto, repositis Vitellii imaginibus vincla Caecinae iniciunt; Fabium Fabullum quintae legionis legatum et Cassium Longum praefectum castrorum duces deligunt; forte oblatos trium Liburnicarum milites, ignaros et insontis, trucidant; relictis castris, abrupto ponte Hostiliam rursus, inde Cremonam pergunt, ut legionibus primae Italicae et unietvicensimae Rapaci iungerentur, quas Caecina ad obtinendam Cremonam cum parte equitum praemiserat.

hic singuli hic universus ut quisque dolor impello vocifero initium ab quintus legio orior repono vitellius imago vinclum caecina inicio fabius fabullus quintus legio legatus et casseius longus praeficio castrum dux deligo fors offertor tres liburnicaris miles ignarus et insons trucido relinquo castrum abrumpo pons hostilius rursus inde cremona pergo ut legio primus italica et unietvicensimae rapax jungo qui caecina ad obtineo cremona cum pars eques praemitto


Clara ea victoria in praesens, in posterum usui; armaque et navis, quibus indigebant, adepti magna per Germanias Galliasque fama libertatis auctores celebrabantur. Germaniae statim misere legatos auxilia offerentis: Galliarum societatem Civilis arte donisque adfectabat, captos cohortium praefectos suas in civitates remittendo, cohortibus, abire an manere mallent, data potestate. manentibus honorata militia, digredientibus spolia Romanorum offerebantur: simul secretis sermonibus admonebat malorum, quae tot annis perpessi miseram servitutem falso pacem vocarent. Batavos, quamquam tributorum expertis, arma contra communis dominos cepisse; prima acie fusum victumque Romanum. quid si Galliae iugum exuant? quantum in Italia reliquum? provinciarum sanguine provincias vinci. ne Vindicis aciem cogitarent: Batavo equite protritos Aeduos Arvernosque; fuisse inter Verginii auxilia Belgas, vereque reputantibus Galliam suismet viribus concidisse. nunc easdem omnium partis, addito si quid militaris disciplinae in castris Romanorum viguerit; esse secum veteranas cohortis, quibus nuper Othonis legiones procubuerint. servirent Syria Asiaque et suetus regibus Oriens: multos adhuc in Gallia vivere ante tributa genitos. nuper certe caeso Quintilio Varo pulsam e Germania servitutem, nec Vitellium principem sed Caesarem Augustum bello provocatum. libertatem natura etiam mutis animalibus datam, virtutem proprium hominum bonum; deos fortioribus adesse: proinde arriperent vacui occupatos, integri fessos. dum alii Vespasianum, alii Vitellium foveant, patere locum adversus utrumque. sic in Gallias Germaniasque intentus, si destinata provenissent, validissimarum ditissimarumque nationum regno imminebat.

clarus is victoria in praesens in posterus usus armo et navus qui indigeo adipiscor magnus per germania gallia fama libertas auctor celebro germania statim mitto legatus auxilium offertor galliaris societas civilis ars donum adfectabat capio cohors praeficio suus in civitas remitto cohors abeo an maneo malo do potestas maneo honoro militia digredior spolium romanus offertor simul secerno sermo admoneo malus qui tot annus perpetior miser servitus fallo pax voco batavi quamquam tributor experior arma contra communis dominus capio primus acies fundo vinco romanus quis si gallia iugum exuo quantus in italia reliquus provinciaris sanguis provincia vinco ne vindex acies cogito batavus eques protero aedui arverni sum inter verginii auxilium belga verus reputo gallia suo vis concido nunc idem omnis pars addo si quis militaris disciplina in castrum romanus vigesco sum sui veteranus cohors qui nuper otho legio procumbo servio syria asia et suesco rex orior multus adhuc in gallia vivo ante tribuo gigno nuper certus caedo quintilius varus pello e germania servitus neque vitellius princeps sed caesaris augustus bellum provoco libertas natura etiam mutus animal do virtus proprius homo bonus deus fortis adsum proinde arripio vacuus occupo integer fatisco dum alius vespasianus alius vitellius foveo pateo locus adverro uterque sic in gallia germania intendo si destino provenio validissimaris dives natio regnum immineo


Igitur lacessentibus Batavis ferocissimo cuique nostrorum coeptum certamen, deinde orta trepidatio, cum praealtis paludibus arma equi haurirentur. Germani notis vadis persultabant, omissa plerumque fronte latera ac terga circumvenientes. neque ut in pedestri acie comminus certabatur, sed tamquam navali pugna vagi inter undas aut, si quid stabile occurrebat, totis illic corporibus nitentes, vulnerati cum integris, periti nandi cum ignaris in mutuam perniciem implicabantur. minor tamen quam pro tumultu caedes, quia non ausi egredi paludem Germani in castra rediere. eius proelii eventus utrumque ducem diversis animi motibus ad maturandum summae rei discrimen erexit. Civilis instare fortunae, Cerialis abolere ignominiam: Germani prosperis feroces, Romanos pudor excitaverat. nox apud barbaros cantu aut clamore, nostris per iram et minas acta.

igitur lacesso batavus ferox quisque noster coepio certamen deinde orior trepidatio cum praealtus palus arma equus haurio germanus nosco vado persulto omitto plerusque frons latus atque tergum circumvenio neque ut in pedestri acies comminus certo sed tamquam naval pugno vagus inter unda aut si quis stabilis occurro totus illic corpus niteo vulnero cum integer pereo no cum ignaris in mutuus pernicies implico paruus tamen quam pro tumultus caedes quia non audeo egredior palus germanus in castrum redeo is proelium evenio uterque dux diverto animus motus ad maturo summa res discrimen erigo civilis insto fortuna cerial aboleo ignominia germanus prosper ferox romanus pudor excito nox apud barbarus cantus aut clamor noster per ira et minae ago


Magnam eo die pietatis eloquentiaeque famam Vipstanus Messala adeptus est, nondum senatoria aetate, ausus pro fratre Aquilio Regulo deprecari. Regulum subversa Crassorum et Orfiti domus in summum odium extulerat: sponte accusationem subisse iuvenis admodum, nec depellendi periculi sed in spem potentiae videbatur; et Sulpicia Praetextata Crassi uxor quattuorque liberi, si cognosceret senatus, ultores aderant. igitur Messala non causam neque reum tueri, sed periculis fratris semet opponens flexerat quosdam. occurrit truci oratione Curtius Montanus, eo usque progressus ut post caedem Galbae datam interfectori Pisonis pecuniam a Regulo adpetitumque morsu Pisonis caput obiectaret. 'hoc certe' inquit 'Nero non coegit, nec dignitatem aut salutem illa saevitia redemisti. sane toleremus istorum defensiones qui perdere alios quam periclitari ipsi maluerunt: te securum reliquerat exul pater et divisa inter creditores bona, nondum honorum capax aetas, nihil quod ex te concupisceret Nero, nihil quod timeret. libidine sanguinis et hiatu praemiorum ignotum adhuc ingenium et nullis defensionibus expertum caede nobili imbuisti, cum ex funere rei publicae raptis consularibus spoliis, septuagiens sestertio saginatus et sacerdotio fulgens innoxios pueros, inlustris senes, conspicuas feminas eadem ruina prosterneres, cum segnitiam Neronis incusares, quod per singulas domos seque et delatores fatigaret: posse universum senatum una voce subverti. retinete, patres conscripti, et reservate hominem tam expediti consilii ut omnis aetas instructa sit, et quo modo senes nostri Marcellum, Crispum, iuvenes Regulum imitentur. invenit aemulos etiam infelix nequitia: quid si floreat vigeatque? et quem adhuc quaestorium offendere non audemus, praetorium et consularem ausuri sumus? an Neronem extremum dominorum putatis? idem crediderant qui Tiberio, qui Gaio superstites fuerunt, cum interim intestabilior et saevior exortus est. non timemus Vespasianum; ea principis aetas, ea moderatio: sed diutius durant exempla quam mores. elanguimus, patres conscripti, nec iam ille senatus sumus qui occiso Nerone delatores et ministros more maiorum puniendos flagitabat. optimus est post malum principem dies primus.'

magnus is dies pietas eloquentia fama vipstanus messalla adipiscor sum nondum senatorius aetas audeo pro frater aquilius regulus deprecor regulis subverto crassor et orfiti domus in superus odium effero sponte accusatio subeo juvenis admodum neque depello periculum sed in spes potentia video et sulpicius praetextatus crassus uxor quattuor liber si cognosco senatus ultor adsum igitur messalla non causa neque reus tueor sed periculum frater sui oppono flecto quidam occurro trux oratio curtus montanus is usque progredior ut post caedes galba do interfector piso pecunia ab regulus appetitus morsus piso caput objecto hic certus inquam nero non cogo neque dignitas aut salus ille saevitia reemo sanus tolero iste defensio qui perdo alius quam periclitaris ipse malo tu securus relinquo exul pater et divido inter creditor bonus nondum honor capax aetas nihil qui ex tu concupisco nero nihil qui timeo libido sanguis et hiatus praemium ignotus adhuc ingenium et nullus defensio experior caedes nobilis imbuo cum ex funus res publicus rapio consularis spolium septuagiens sestertius sagino et sacerdotium fulgeo innoxius puer illustris senex conspicuus femina idem ruina prosterno cum segnitiam nero incusaris qui per singulus domus sequor et delator fatigo possum universus senatus unus vox subverto retineo pater conscribo et reservo homo tam expedio consilium ut omnis aetas instruo sum et quo modo senex noster marcellus crispus juvenis regulis imito invenio aemulus etiam infelix nequitia quis si floreo vigeo et qui adhuc quaestorius offendo non audeo praetorium et consularis audeo sum an nero exter dominus puto idem credo qui tiberius qui gaius superstito sum cum interim intestabilis et saevus exorior sum non timeo vespasianus is princeps aetas is moderatio sed diu duro exemplum quam mos elanguesco pater conscribo neque iam ille senatus sum qui occido nero delator et minister mos magnus punior flagito bonus sum post malus princeps dies primus


Quod si tam facile suorum mentis flexisset Vitellius, quam ipse cesserat, incruentam urbem Vespasiani exercitus intrasset. ceterum ut quisque Vitellio fidus, ita pacem et condiciones abnuebant, discrimen ac dedecus ostentantes et fidem in libidine victoris. nec tantam Vespasiano superbiam ut privatum Vitellium pateretur, ne victos quidem laturos: ita periculum ex misericordia. ipsum sane senem et prosperis adversisque satiatum, sed quod nomen, quem statum filio eius Germanico fore? nunc pecuniam et familiam et beatos Campaniae sinus promitti: set ubi imperium Vespasianus invaserit, non ipsi, non amicis eius, non denique exercitibus securitatem nisi extincto aemulo redituram. Fabium illis Valentem, captivum et casibus dubiis reservatum, praegravem fuisse, nedum Primus ac Fuscus et specimen partium Mucianus ullam in Vitellium nisi occidendi licentiam habeant. non a Caesare Pompeium, non ab Augusto Antonium incolumis relictos, nisi forte Vespasianus altiores spiritus gerat, Vitellii cliens, cum Vitellius collega Claudio foret. quin, ut censuram patris, ut tris consulatus, ut tot egregiae domus honores deceret, desperatione saltem in audaciam accingeretur. perstare militem, superesse studia populi; denique nihil atrocius eventurum quam in quod sponte ruant. moriendum victis, moriendum deditis: id solum referre, novissimum spiritum per ludibrium et contumelias effundant an per virtutem.

qui si tam facilis suus mens flecto vitellius quam ipse cedo incruentus urbs vespasianus exercitus intro ceterum ut quisque vitellius fidus ita pax et condicio abnuo discrimen atque dedecus ostento et fides in libido victor neque tantus vespasianus superbia ut privo vitellius pateo ne vinco quidem fero ita periculum ex misericordia ipse sanus senex et prosper adverro satio sed qui nomen qui status filius is germanicus sum nunc pecunia et familia et beatus campania sinus promitto sed ubi imperium vespasianus invado non ipse non amicus is non denique exercitus securitas nisi extingo aemulo redeo fabius ille valens captivus et casus dubius reservo praegravo sum nedum primus atque fuscus et specimen pars mucianus ullus in vitellius nisi occaedes licentia habeo non ab caesaris pompejus non ab augustus antonius incolumis relinquo nisi fors vespasianus alo spiritus gero vitellius cliens cum vitellius collega claudius sum quin ut censeo pater ut tres consulatus ut tot egregius domus honor decet desperatio saltem in audacia accingo perstaris miles supersum studium populus denique nihil atrox evenio quam in qui sponte ruo morior vinco morior dedo is solus refero novus spiritus per ludibrium et contumelia effundo an per virtus


Isdem diebus L. Vitellius positis apud Feroniam castris excidio Tarracinae imminebat, clausis illic gladiatoribus remigibusque, qui non egredi moenia neque periculum in aperto audebant. praeerat, ut supra memoravimus, Iulianus gladiatoribus, Apollinaris remigibus, lascivia socordiaque gladiatorum magis quam ducum similes. non vigilias agere, non intuta moenium firmare: noctu dieque fluxi et amoena litorum personantes, in ministerium luxus dispersis militibus, de bello tantum inter convivia loquebantur. paucos ante dies discesserat Apinius Tiro donisque ac pecuniis acerbe per municipia conquirendis plus invidiae quam virium partibus addebat.

idem dies l vitellius pono apud feronia castrum excidium tarracina immineo claudo illic gladiator remex qui non egredior moenia neque periculum in aperio audeo praesum ut supra memoro julianus gladiator apollinaris remex lascivia socordia gladiator magis quam dux similis non vigilia ago non intutus moenia firmaris nox dius fluo et amoenus litor persono in ministerium luxus dispermulceo miles de bellum tantus inter convivium loquor paucus ante dies discedo apinius tiro donum atque pecunia acerbus per municipium conquaero multus invidia quam vis pars addo


Piso unum et tricensimum aetatis annum explebat, fama meliore quam fortuna. fratres eius Magnum Claudius, Crassum Nero interfecerant: ipse diu exul, quadriduo Caesar, properata adoptione ad hoc tantum maiori fratri praelatus est ut prior occideretur. Titus Vinius quinquaginta septem annos variis moribus egit. pater illi praetoria familia, maternus avus e proscriptis. prima militia infamis: legatum Calvisium Sabinum habuerat, cuius uxor mala cupidine visendi situm castrorum, per noctem militari habitu ingressa, cum vigilias et cetera militiae munia eadem lascivia temptasset, in ipsis principiis stuprum ausa, et criminis huius reus Titus Vinius arguebatur. igitur iussu G. Caesaris oneratus catenis, mox mutatione temporum dimissus, cursu honorum inoffenso legioni post praeturam praepositus probatusque servili deinceps probro respersus est tamquam scyphum aureum in convivio Claudii furatus, et Claudius postera die soli omnium Vinio fictilibus ministrari iussit. sed Vinius proconsulatu Galliam Narbonensem severe integreque rexit; mox Galbae amicitia in abruptum tractus, audax, callidus, promptus et, prout animum intendisset, pravus aut industrius, eadem vi. testamentum Titi Vinii magnitudine opum inritum, Pisonis supremam voluntatem paupertas firmavit.

piso unus et tricesimus aetas annus expleo fama bonus quam fortuna frater is magnus claudus crassus nero interficio ipse diu exul quadriduum caesar propero adoptio ad hic tantus magnus frater praefero sum ut prior occaedes titus vinius quinquaginta septem annus varius mos ago pater ille praetorius familia maternus avus e proscribo primus militia infamis legatus calvisius sabinus habeo qui uxor malus cupido viso sino castrum per nox militaris habitus ingredior cum vigilia et ceterus militia munia idem lascivia tento in ipse principia stuprum audeo et crimen hic reus titus vinius arguo igitur iussus g caesar onero catena mox mutatio tempus dimitto cursus honor inoffensus legio post praetorqueo praepono probo servilis deinceps probrum respergo sum tamquam scyphus aureus in convivium claudius furor et claudus posterus dies solus omnis vinio fictilis ministraris iubeo sed vinius proconsulatus gallia narbonensis sero integer rego mox galba amicitia in abrumpo traho audax callidus promptus et prout animus intendo pravus aut industrius idem vis testamentum titius vinii magnitudo opos irritus piso superus voluntas paupertas firmo


Inde Vitellius Cremonam flexit et spectato munere Caecinae insistere Bedriacensibus campis ac vestigia recentis victoriae lustrare oculis concupivit, foedum atque atrox spectaculum. intra quadragensimum pugnae diem lacera corpora, trunci artus, putres virorum equorumque formae, infecta tabo humus, protritis arboribus ac frugibus dira vastitas. nec minus inhumana pars viae quam Cremonenses lauru rosaque constraverant, extructis altaribus caesisque victimis regium in morem; quae laeta in praesens mox perniciem ipsis fecere. aderant Valens et Caecina, monstrabantque pugnae locos: hinc inrupisse legionum agmen, hinc equites coortos, inde circumfusas auxiliorum manus: iam tribuni praefectique, sua quisque facta extollentes, falsa vera aut maiora vero miscebant. vulgus quoque militum clamore et gaudio deflectere via, spatia certaminum recognoscere, aggerem armorum, strues corporum intueri mirari; et erant quos varia sors rerum lacrimaeque et misericordia subiret. at non Vitellius flexit oculos nec tot milia insepultorum civium exhorruit: laetus ultro et tam propinquae sortis ignarus instaurabat sacrum dis loci.

indus vitellius cremona flecto et specto munus caecina insisto bedriacensis campus atque vestigium recens victoria lustraris oculus concupio foedus atque atrox spectaculum intra quadragensimus pugna dies lacero corpus truncus artus putreo vir equus forma inficio to humus protero arbor atque frugis dirus vastitas neque paruus inhumanus pars via quam cremonensis lauru rodo consterno exstruo altar caedo victima regius in mos qui laetus in praesens mox pernicies ipse facio adsum valens et caecina monstro pugna locus hinc irrumpo legio agmen hinc eques coorior inde circumfundo auxilia manus iam tribunus praeficio suus quisque facio extollo fallo verus aut magnus verus misceo vulgus quoque miles clamor et gaudium deflecto via spatior certamen recognosco aggero armus struo corpus intueor miror et sum qui vario sors res lacrima et misericordia subeo at non vitellius flecto oculus neque tot mille insepultor civis exhorresco laetus ultro et tam propinqua sors ignarus instauro sacer deus locus


Vixdum orto die plena propugnatoribus moenia, fulgentes armis virisque campi: densum legionum agmen, sparsa auxiliorum manus altiora murorum sagittis aut saxis incessere, neglecta aut aevo fluxa comminus adgredi. ingerunt desuper Othoniani pila librato magis et certo ictu adversus temere subeuntis cohortis Germanorum, cantu truci et more patrio nudis corporibus super umeros scuta quatientium. legionarius pluteis et cratibus tectus subruit muros, instruit ag- gerem, molitur portas: contra praetoriani dispositos ad id ipsum molaris ingenti pondere ac fragore provolvunt. pars subeuntium obruti, pars confixi et exangues aut laceri: cum augeret stragem trepidatio eoque acrius e moenibus vulnerarentur, rediere infracta partium fama. et Caecina pudore coeptae temere obpugnationis, ne inrisus ac vanus isdem castris adsideret, traiecto rursus Pado Cremonam petere intendit. tradidere sese abeunti Turullius Cerialis cum compluribus classicis et Iulius Briganticus cum paucis equitum, hic praefectus alae in Batavis genitus, ille primipilaris et Caecinae haud alienus, quod ordines in Germania duxerat.

vixdum orior dies plenus propugnator moenia fulgeo arma vis campus densus legio agmen spargo auxilia manus alo murus sagitta aut saxum incedo neglego aut aevum fluo comminus aggredior ingero desuper othonianus pilum libro magis et certus ictus adverro temere subeo cohors germanus cantus trux et mos patrius nudus corpus super umerus scutum quatio legionarius pluteus et cratis tego surruo murus instruo ag gerem molio porta contra praetorianus dispono ad is ipse molaris ingens pondus atque fragor provolvo pars subeo obruo pars configo et exsanguis aut lacer cum augeo strages trepidatio eo acer e moenia vulnero redeo infringo pars fama et caecina pudor coepio temere obpugnatio ne irrideo atque vanus idem castrum assideo traicio rursus padus cremona peto intendo trado sui abeo turullius cerial cum complures classicus et iulius briganticus cum paucus eques hic praefectus ala in batavus gigno ille primipilaris et caecina haud alienus qui ordo in germania duco


Erat Othoni celebre convivium primoribus feminis virisque; qui trepidi, fortuitusne militum furor an dolus imperatoris, manere ac deprehendi an fugere et dispergi periculosius foret, modo constantiam simulare, modo formidine detegi, simul Othonis vultum intueri; utque evenit inclinatis ad suspicionem mentibus, cum timeret Otho, timebatur. sed haud secus discrimine senatus quam suo territus et praefectos praetorii ad mitigandas militum iras statim miserat et abire propere omnis e convivio iussit. tum vero passim magistratus proiectis insignibus, vitata comitum et servorum frequentia, senes feminaeque per tenebras diversa urbis itinera, rari domos, plurimi amicorum tecta et ut cuique humillimus cliens, incertas latebras petivere.

sum otho celeber convivium primoris femina vis qui trepidus fortuitus miles furor an dolus imperator maneo atque deprehendo an fugio et dispergo periculosus sum modo constantia simularis modo formido detego simul otho vultus intueor ut evenio inclino ad suspicio mens cum timeo otho timeo sed haud secus discrimen senatus quam suus terreo et praeficio praetorius ad mitigo miles ira statim mitto et abeo properus omnis e convivium iubeo tum verus passim magistratus proicio insignis vito comes et servus frequentia senex femina per tenebrae diverto urbs iter raris domus plurimus amicus tectum et ut quisque humilis cliens incertus latebra peto


Nec finem labori nox attulit: congestis circum lignis accensisque, simul epulantes, ut quisque vino incaluerat, ad pugnam temeritate inani ferebantur. quippe ipsorum tela per tenebras vana: Romani conspicuam barbarorum aciem, et si quis audacia aut insignibus effulgens, ad ictum destinabant. intellectum id Civili et restincto igne misceri cuncta tenebris et armis iubet. tum vero strepitus dissoni, casus incerti, neque feriendi neque declinandi providentia: unde clamor acciderat, circumagere corpora, tendere artus; nihil prodesse virtus, fors cuncta turbare et ignavorum saepe telis fortissimi cadere. apud Germanos inconsulta ira: Romanus miles periculorum gnarus ferratas sudis, gravia saxa non forte iaciebat. ubi sonus molientium aut adpositae scalae hostem in manus dederant, propellere umbone, pilo sequi; multos in moenia egressos pugionibus fodere. sic exhausta nocte novam aciem dies aperuit.

neque finis labor nox affero congero circum lignum accendo simul epulor ut quisque vinum incaleo ad pugna temeritas inanis fero quippe ipse telum per tenebrae vanus romanus conspicuus barbarus acies et si quis audacia aut insignis effulgeo ad ictus destino intellego is civilis et restinguo ignis misceo cunctus tenebrae et arma iubeo tum verus strepitus dissonus casus incertus neque ferio neque declino provideo unde clamor accido circumago corpus tendo artus nihil prosum virtus fors cunctus turbo et ignavus saepe telum fortis cado apud germani inconsultus ira romanus miles periculum gnarus ferratus sudis gravis saxum non fors jacio ubi sonus molio aut appono scala hostis in manus do propello umbo pilo sequor multus in moenia egredior pugio fodio sic exhaurio nox novus acies dies aperio


Blandiebatur coeptis fortuna, possessa per mare et navis maiore Italiae parte penitus usque ad initium mariti- marum Alpium, quibus temptandis adgrediendaeque provinciae Narbonensi Suedium Clementem, Antonium Novellum, Aemilium Pacensem duces dederat. sed Pacensis per licentiam militum vinctus, Antonio Novello nulla auctoritas: Suedius Clemens ambitioso imperio regebat, ut adversus modestiam disciplinae corruptus, ita proeliorum avidus. non Italia adiri nec loca sedesque patriae videbantur: tamquam externa litora et urbes hostium urere, vastare, rapere eo atrocius quod nihil usquam provisum adversum metus. pleni agri, apertae domus; occursantes domini iuxta coniuges et liberos securitate pacis et belli malo circumveniebantur. maritimas tum Alpis tenebat procurator Marius Maturus. is concita gente (nec deest iuventus) arcere provinciae finibus Othonianos intendit: sed primo impetu caesi disiectique montani, ut quibus temere collectis, non castra, non ducem noscitantibus, neque in victoria decus esset neque in fuga flagitium.

blandio coepio fortuna possessus per mare et navus magnus italia pars penitus usque ad initium maritus mas alpis qui tento aggredior provincia narbonensis suedium clemens antonius novellus aemilius pacensis dux do sed pacensis per licentia miles vincio antonius novellus nullus auctoritas suedius clemens ambitiosus imperium rego ut adverro modestia disciplina corrumpo ita proelium avidus non italia adeo neque locum sedeo patria video tamquam externus litus et urbs hostis uro vastaris rapio is atrox qui nihil usquam provideo adverro metus plenus ager aperio domus occurso dominus iuxta coniunx et liber securitas pax et bellum malus circumvenio maritimus tum alpis teneo procurator marius maturus is concito gens neque desum juventus arceo provincia finis othonianus intendo sed primus impetus caedo disjacio montanus ut qui temere colligo non castrum non dux noscito neque in victoria decus sum neque in fuga flagitium


Accedebat sententiae Paulini Marius Celsus; idem placere Annio Gallo, paucos ante dies lapsu equi adflicto, missi qui consilium eius sciscitarentur rettulerant. Otho pronus ad decertandum; frater eius Titianus et praefectus praetorii Proculus, imperitia properantes, fortunam et deos et numen Othonis adesse consiliis, adfore conatibus testabantur, neu quis obviam ire sententiae auderet, in adulationem concesserant. postquam pugnari placitum, interesse pugnae imperatorem an seponi melius foret dubitavere. Paulino et Celso iam non adversantibus, ne principem obiectare periculis viderentur idem illi deterioris consilii auctores perpulere ut Brixellum concederet ac dubiis proeliorum exemptus summae rerum et imperii se ipsum reservaret. is primus dies Othonianas partis adflixit; namque et cum ipso praetoriarum cohortium et speculatorum equitumque valida manus discessit, et remanentium fractus animus, quando suspecti duces et Otho, cui uni apud militem fides, dum et ipse non nisi militibus credit, imperia ducum in incerto reliquerat.

accedo sententia paulinus marius celsus idem placeo annius gallus paucus ante dies lapsus equus affligo mitto qui consilium is sciscitor refero otho pronus ad decerto frater is titianus et praefectus praetorius proculus imperitia propero fortuna et deus et numen otho adsum consilium adsum conatus testo neu quis obvius eo sententia audeo in adulatio concedo postquam pugno placeo intersum pugna imperator an sepono bonus sum dubito paulinus et celsus iam non adverso ne princeps obiectaris periculum video idem ille deterior consilium auctor perpello ut brixellum concedo atque dubius proelium eximo summa res et imperium sui ipse reservo is primus dies othonianus pars affligo namque et cum ipse praetoriaris cohors et speculator equio validus manus discedo et remaneo frango animus quando suspicio dux et otho qui unus apud miles fides dum et ipse non nisi miles credo imperium dux in incertum relinquo


At in Pannonia tertia decima legio ac septima Galbiana, dolorem iramque Bedriacensis pugnae retinentes, haud cunctanter Vespasiano accessere, vi praecipua Primi Antonii. is legibus nocens et tempore Neronis falsi damnatus inter alia belli mala senatorium ordinem reciperaverat. praepositus a Galba septimae legioni scriptitasse Othoni credebatur, ducem se partibus offerens; a quo neglectus in nullo Otho- niani belli usu fuit. labantibus Vitellii rebus Vespasianum secutus grande momentum addidit, strenuus manu, sermone promptus, serendae in alios invidiae artifex, discordiis et seditionibus potens, raptor, largitor, pace pessimus, bello non spernendus. iuncti inde Moesici ac Pannonici exercitus Dalmaticum militem traxere, quamquam consularibus legatis nihil turbantibus. Tampius Flavianus Pannoniam, Pompeius Silvanus Dalmatiam tenebant, divites senes; sed procurator aderat Cornelius Fuscus, vigens aetate, claris natalibus. prima iuventa quietis cupidine senatorium ordinem exuerat; idem pro Galba dux coloniae suae, eaque opera procurationem adeptus, susceptis Vespasiani partibus acerrimam bello facem praetulit: non tam praemiis periculorum quam ipsis periculis laetus pro certis et olim partis nova ambigua ancipitia malebat. igitur movere et quatere, quidquid usquam aegrum foret, adgrediuntur. scriptae in Britanniam ad quartadecimanos, in Hispaniam ad primanos epistulae, quod utraque legio pro Othone, adversa Vitellio fuerat; sparguntur per Gallias litterae; momentoque temporis flagrabat ingens bellum, Illyricis exercitibus palam desciscentibus, ceteris fortunam secuturis.

at in pannonius tertius decimus legio atque septimus galbiana dolor ira bedriacensis pugna retineo haud cunctanter vespasianus accedo vis praecipuus primus antonius is lex noceo et tempus nero fallo damno inter alius bellum malus senatorius ordo recipero praepono ab galba septimus legio scriptito otho credo dux sui pars offertor ab quo neglego in nullus otho niani bellum usus sum labo vitellius res vespasianus sequor grandis momentum addo strenuus manus sermo promptus sero in alius invidia artifex discordia et seditio possum raptor largitor pax malus bellum non sperno jungo inde moesicus atque pannonicus exercitus dalmaticus miles traho quamquam consularis legatus nihil turbo tampius flavianus pannonia pompejus silvanus dalmatia teneo dives senex sed procurator adsum cornelius fuscus vigeo aetas claris natal primus juventa quiesco cupido senatorius ordo exuo idem pro galba dux colonia suus is opus procuratio adipiscor suscipio vespasianus pars acer bellum fax praefero non tam praemium periculum quam ipse periculum laetus pro certus et olim pars novo ambiguus ancipitia malo igitur moveo et quatio quisquis usquam aeger sum aggredior scribo in britannia ad quartadecimanos in hispania ad primani epistula qui uter legio pro otho adverso vitellius sum spargo per gallia littera momentum tempus flagro ingens bellum illyricus exercitus palam descisco ceterus fortuna sequor


Nec in longum quies militi data. orabant auxilium Agrippinenses offerebantque uxorem ac sororem Civilis et filiam Classici, relicta sibi pignora societatis. atque interim dispersos in domibus Germanos trucidaverant; unde metus et iustae preces invocantium, antequam hostes reparatis viribus ad spem vel ad ultionem accingerentur. namque et Civilis illuc intenderat, non invalidus, flagrantissima cohortium suarum integra, quae e Chaucis Frisiisque composita Tolbiaci in finibus Agrippinensium agebat: sed tristis nuntius avertit, deletam cohortem dolo Agrippinensium, qui largis epulis vinoque sopitos Germanos, clausis foribus, igne iniecto cremavere; simul Cerialis propero agmine subvenit. circumsteterat Civilem et alius metus, ne quarta decima legio adiuncta Britannica classe adflictaret Batavos, qua Oceano ambiuntur. sed legionem terrestri itinere Fabius Priscus legatus in Nervios Tungrosque duxit, eaeque civitates in deditionem acceptae: classem ultro Canninefates adgressi sunt maiorque pars navium depressa aut capta. et Nerviorum multitudinem, sponte commotam ut pro Romanis bellum capesseret, idem Canninefates fudere. Classicus quoque adversus equites Novaesium a Ceriale praemissos secundum proelium fecit: quae modica sed crebra damna famam victoriae nuper partae lacerabant.

neque in longus quies miles do oro auxilium agrippinenses offertor uxor atque soror civilis et filia classicus relinquo sui pignus societas atque interim dispermulceo in domus germani trucido unde metus et iustus prex invoco antequam hostis reparo vis ad spes vel ad ultio accingo namque et civilis illic intendo non invalidus flagro cohors suus integer qui e chauci frisii compono tolbiaci in finis agrippinensium ago sed tristis nuntius averto deleo cohors dolus agrippinensium qui largior epulis vinum sopio germani claudo foris ignis injecto cremo simul cerial propero agmen subvenio circumsto civilis et alius metus ne quartus decimus legio adjungo britannicus classis afflicto batavi qui oceanus ambiuntur sed legio terrestris iter fabius priscus legatus in nervii tungri duco is civitas in deditio accipio classis ultro canninefates aggredior sum magnus pars navis deprimo aut capio et nervius multitudo sponte commoveo ut pro romanus bellum capesso idem canninefates fundo classicus quoque adverro eques novaesium ab cerial praemitto secundus proelium facio qui modicus sed creber damno fama victoria nuper pario lacero


Mox senatum composita in magnificentiam oratione adlocutus, exquisitis patrum adulationibus attollitur. initium atrocis in Caecinam sententiae a L. Vitellio factum; dein ceteri composita indignatione, quod consul rem publicam, dux imperatorem, tantis opibus tot honoribus cumulatus amicum prodidisset, velut pro Vitellio conquerentes, suum dolorem proferebant. nulla in oratione cuiusquam erga Flavianos duces obtrectatio: errorem imprudentiamque exercituum culpantes, Vespasiani nomen suspensi et vitabundi circumibant, nec defuit qui unum consulatus diem (is enim in locum Cae- cinae supererat) magno cum inrisu tribuentis accipientisque eblandiretur. pridie kalendas Novembris Rosius Regulus iniit eiuravitque. adnotabant periti numquam antea non abrogato magistratu neque lege lata alium suffectum; nam consul uno die et ante fuerat Caninius Rebilus C. Caesare dictatore, cum belli civilis praemia festinarentur.

mox senatus compono in magnificentia oratio alloquor exquaero pater adulatio attollo initium atrox in caecina sententia ab l vitellius facio deinde ceterus compono indignatio qui consul res publicus dux imperator tantus ops tot honor cumulo amicus prodo velut pro vitellius conqueror suus dolor profero nullus in oratio quisquam erga flavianus dux obtrectatio error imprudentia exercitus culpo vespasianus nomen suspendo et vitabundus circumeo neque desum qui unus consulatus dies is enim in locus cae cinae supersum magnus cum irrideo tribuo accipio eblandior pridie kalendae november rodo regulus ineo exjuro adnoto pereo numquam antea non abrogo magistratus neque lex fero alius sufficio nam consul unus dies et ante sum caninus rebilus que caesaris dictator cum bellum civilis praemium festino


In funere eius novata luctu ac dolore militum seditio, nec erat qui coerceret. ad Verginium versi, modo ut reciperet imperium, nunc ut legatione apud Caecinam ac Valentem fungeretur, minitantes orabant: Verginius per aversam domus partem furtim digressus inrumpentis frustratus est. earum quae Brixelli egerant cohortium preces Rubrius Gallus tulit, et venia statim impetrata, concedentibus ad victorem per Flavium Sabinum iis copiis quibus praefuerat.

in funus is novo luctus atque dolor miles seditio neque sum qui coerceo ad verginium verro modo ut recipio imperium nunc ut legatio apud caecina atque valens fungor minito oro verginius per averto domus pars furtim digredior irrumpo frustro sum is qui brixellum ago cohors prex rubrius gallus fero et venia statim impetro concedo ad victor per flavius sabinus is copia qui praesum


Tum vero non populus tantum et imperita plebs in plausus et immodica studia sed equitum plerique ac senatorum, posito metu incauti, refractis Palatii foribus ruere intus ac se Galbae ostentare, praereptam sibi ultionem querentes, ignavissimus quisque et, ut res docuit, in periculo non ausurus, nimii verbis, linguae feroces; nemo scire et omnes adfirmare, donec inopia veri et consensu errantium victus sumpto thorace Galba inruenti turbae neque aetate neque corpore resistens sella levaretur. obvius in Palatio Iulius Atticus speculator, cruentum gladium ostentans, occisum a se Othonem exclamavit; et Galba 'commilito', inquit, 'quis iussit?' insigni animo ad coercendam militarem licentiam, minantibus intrepidus, adversus blandientis incorruptus.

tum verus non populus tantus et imperitus plebs in plaudo et immodicus studium sed eques plerusque atque senator pono metus incautus refringo palatium foris ruo intus atque sui galba ostentaris praeripio sui ultio queror ignavus quisque et ut res doceo in periculum non audeo nimius verbum lingua ferox nemo scio et omnis adfirmaris donec inopia verus et consensus erro vinco sumo thorace galba inruo turba neque aetas neque corpus resisto sella levo obvius in palatium iulius atticus speculator cruentus gladius ostento occido ab sui otho exclamo et galba commilito inquam quis iubeo insignio animus ad coerceo militaris licentia mino intrepidus adverro blandio incorruptus


Exercitum itinere terrestri pergere iubet: ipse Arare flumine devehitur, nullo principali paratu, sed vetere egestate conspicuus, donec Iunius Blaesus Lugudunensis Galliae rector, genere inlustri, largus animo et par opibus, circumdaret principi ministeria, comitaretur liberaliter, eo ipso ingratus, quamvis odium Vitellius vernilibus blanditiis velaret. praesto fuere Luguduni victricium victarumque partium duces. Valentem et Caecinam pro contione laudatos curuli suae circumposuit. mox universum exercitum occurrere infanti filio iubet, perlatumque et paludamento opertum sinu retinens Germanicum appellavit cinxitque cunctis fortunae principalis insignibus. nimius honos inter secunda rebus adversis in solacium cessit.

exercitus iter terrestris pergo iubeo ipse araris flumen deveho nullus principal paro sed veto egestas conspicuus donec junius blaesus lugudunensis gallia rector genus illustris largus animus et par ops circumdo princeps ministerium comito liberalis is ipse ingratus quivis odium vitellius vernilis blanditia velo praesto sum luguduni victricium vinco pars dux valens et caecina pro contio laudo curulis suus circumpono mox universus exercitus occurro infans filius iubeo perfero et paludamentum operio sinus retineo germanicus appello cingo cunctus fortuna principal insignis nimius honor inter secundus res adverro in solacium cedo


Dilapsis speculatoribus cetera cohors non aspernata contionantem, ut turbidis rebus evenit, forte magis et nullo adhuc consilio rapit signa quam, quod postea creditum est, insidiis et simulatione. missus et Celsus Marius ad electos Illyrici exercitus, Vipsania in porticu tendentis; praeceptum Amullio Sereno et Domitio Sabino primipilaribus, ut Germanicos milites e Libertatis atrio accerserent. legioni classicae diffidebatur, infestae ob caedem commilitonum, quos primo statim introitu trucidaverat Galba. pergunt etiam in castra praetorianorum tribuni Cetrius Severus, Subrius Dexter, Pompeius Longinus, si incipiens adhuc et necdum adulta seditio melioribus consiliis flecteretur. tribunorum Subrium et Cetrium adorti milites minis, Longinum manibus coercent exarmantque, quia non ordine militiae, sed e Galbae amicis, fidus principi suo et desciscentibus suspectior erat. legio classica nihil cunctata praetorianis adiungitur; Illyrici exercitus electi Celsum infestis pilis proturbant. Germanica vexilla diu nutavere, invalidis adhuc corporibus et placatis animis, quod eos a Nerone Alexandriam praemissos atque inde rursus longa navigatione aegros impensiore cura Galba refovebat.

dilabor speculator ceterus cohors non aspernor contionor ut turbidus res evenio fors magis et nullus adhuc consilium rapio signum quam qui postea credo sum insidiae et simulatio mitto et celsus marius ad eligo illyricus exercitus vipsania in porticus tendo praeceptum amullio serenus et domitius sabinum primipilaris ut germanicus miles e libertas atrium arcesso legio classicus diffido infestus ob caedes commilito qui primus statim introeo trucido galba pergo etiam in castrum praetorianus tribunus cetrius severus subrius dexter pompejus longinus si incipio adhuc et necdum adolesco seditio bonus consilium flecto tribunus subrium et cetrium adorior miles minae longo manus coerceo exarmo quia non ordo militia sed e galba amicus fidus princeps suus et descisco suspicio sum legio classicus nihil cuncto praetorianus adjungo illyricus exercitus eligo celsus infestus pila proturbo germanicus vexillum diu nuto invalidus adhuc corpus et placo animus qui is ab nero alexandrea praemitto atque inde rursus longus navigatio aeger impendo cura galba refoveo


Haec in Germania ante Cremonense proelium gesta, cuius eventum litterae Primi Antonii docuere, addito Caecinae edicto; et praefectus cohortis e victis, Alpinius Montanus, fortunam partium praesens fatebatur. diversi hinc motus animorum: auxilia e Gallia, quis nec amor neque odium in partis, militia sine adfectu, hortantibus praefectis statim a Vitellio desciscunt: vetus miles cunctabatur. sed adigente Hordeonio Flacco, instantibus tribunis, dixit sacramentum, non vultu neque animo satis adfirmans: et cum cetera iuris iurandi verba conciperent, Vespasiani nomen haesitantes aut levi murmure et plerumque silentio transmittebant.

hic in germania ante cremonensis proelium gero qui evenio littera primus antonius doceo addo caecina edictum et praefectus cohors e vinco alpinus montanus fortuna pars praesens fateor diverto hinc moueo animus auxilium e gallia quis neque amor neque odium in pars militia sine affectus hortor praefectus statim ab vitellius descisco vetus miles cuncto sed adigo hordeonio flaccus insto tribunus dico sacramentum non vultus neque animus satis adfirmo et cum ceterus ius iuro verbum concipio vespasianus nomen haesito aut levis murmur et plerusque silentium transmitto


Sane ante utriusque exitum, quo egregiam Otho famam, Vitellius flagitiosissimam meruere, minus Vitellii ignavae voluptates quam Othonis flagrantissimae libidines timebantur: addiderat huic terrorem atque odium caedes Galbae, contra illi initium belli nemo imputabat. Vitellius ventre et gula sibi inhonestus, Otho luxu saevitia audacia rei publicae exitiosior ducebatur.

sanus ante uterque exitus quo egregius otho fama vitellius flagitiosus mereo paruus vitellius ignavus voluptas quam otho flagro libido timeo addo hic terror atque odium caedes galba contra ille initium bellum nemo imputo vitellius venter et gula sui inhonestus otho luxus saevitia audacia res publicus exitiosus duco


Initium ferendi ad Vespasianum imperii Alexandriae coeptum, festinante Tiberio Alexandro, qui kalendis Iuliis sacramento eius legiones adegit. isque primus principatus dies in posterum celebratus, quamvis Iudaicus exercitus quinto nonas Iulias apud ipsum iurasset, eo ardore ut ne Titus quidem filius expectaretur, Syria remeans et consiliorum inter Mucianum ac patrem nuntius. cuncta impetu militum acta non parata contione, non coniunctis legionibus.

initium fero ad vespasianus imperium alexandrea coepio festino tiberius alexander qui kalendae julius sacramentum is legio adigo eo primus principatus dies in posterus celebro quivis judaicus exercitus quintus nona julius apud ipse juro is ardor ut ne titus quidem filius expectaretur syria remeo et consilium inter mucianus atque pater nuntius cunctus impetus miles ago non paro contio non conjungo legio


Otho interim contra spem omnium non deliciis neque desidia torpescere: dilatae voluptates, dissimulata luxuria et cuncta ad decorem imperii composita, eoque plus formidinis adferebant falsae virtutes et vitia reditura. Marium Celsum consulem designatum, per speciem vinculorum saevitiae militum subtractum, acciri in Capitolium iubet; clementiae titulus e viro claro et partibus inviso petebatur. Celsus constanter servatae erga Galbam fidei crimen confessus, exemplum ultro imputavit. nec Otho quasi ignosceret sed deos testis mutuae reconciliationis adhibens, statim inter intimos amicos habuit et mox bello inter duces delegit, mansitque Celso velut fataliter etiam pro Othone fides integra et infelix. laeta primoribus civitatis, celebrata in vulgus Celsi salus ne militibus quidem ingrata fuit, eandem virtutem admirantibus cui irascebantur.

otho interim contra spes omnis non deliciae neque desidia torpesco differo voluptas dissimulo luxuria et cunctus ad decoro imperium compono eo multus formido affero fallo virtus et vitio redeo marius celsus consul designo per species vinculum saevitia miles subtraho accio in capitolium iubeo clementia titulus e vir clarus et pars invideo peto celsus consto servo erga galba fides crimen confiteor exemplum ultro imputo neque otho quasi ignosco sed deus testis mutuus reconciliatio adhibeo statim inter intimus amicus habeo et mox bellum inter dux deligo maneo celsus velut fatalis etiam pro otho fides integer et infelix laetus primoris civitas celebro in vulgus celsus salus ne miles quidem ingratus sum idem virtus admiror qui irasco


Primus Othoni fiduciam addidit ex Illyrico nuntius iurasse in eum Dalmatiae ac Pannoniae et Moesiae legiones. idem ex Hispania adlatum laudatusque per edictum Cluvius Rufus: set statim cognitum est conversam ad Vitellium Hispaniam. ne Aquitania quidem, quamquam ab Iulio Cordo in verba Othonis obstricta, diu mansit. nusquam fides aut amor: metu ac necessitate huc illuc mutabantur. eadem formido provinciam Narbonensem ad Vitellium vertit, facili transitu ad proximos et validiores. longinquae provinciae et quidquid armorum mari dirimitur penes Othonem manebat, non partium studio, sed erat grande momentum in nomine urbis ac praetexto senatus, et occupaverat animos prior auditus. Iudaicum exercitum Vespasianus, Syriae legiones Mucianus sacramento Othonis adegere; simul Aegyptus omnesque versae in Orientem provinciae nomine eius tenebantur. idem Africae obsequium, initio Carthagine orto neque expectata Vipstani Aproniani proconsulis auctoritate: Crescens Neronis libertus (nam et hi malis temporibus partem se rei publicae faciunt) epulum plebi ob laetitiam recentis imperii obtulerat, et populus pleraque sine modo festinavit. Carthaginem ceterae civitates secutae.

primus otho fiducia addo ex illyricus nuntius iuro in is dalmatia atque pannonia et moesia legio idem ex hispania affero laudo per edictum cluvius rufus sed statim cognosco sum converro ad vitellius hispania ne aquitania quidem quamquam ab julius chordus in verbum otho obstringo diu maneo nusquam fides aut amor metus atque necessitas huc illic muto idem formido provincia narbonensis ad vitellius verto facilis transeo ad propior et validus longinquus provincia et quisquis armus mare dirimo penis otho maneo non pars studium sed sum grandis momentum in nomen urbs atque praetexo senatus et occupo animus prior audio judaicus exercitus vespasianus syria legio mucianus sacramentum otho adigo simul aegyptus omnes verro in oriens provincia nomen is teneo idem africa obsequium initium carthago orior neque expecto vipstani apronianus proconsulis auctoritas cresco nero libertus nam et hic malus tempus pars sui res publicus facio epulum plebs ob laetitia recens imperium offero et populus plerusque sine modo festino carthago ceterus civitas sequor


Notabile iurgium fuit quo Licinius Caecina Marcellum Eprium ut ambigua disserentem invasit. nec ceteri sententias aperiebant: sed invisum memoria delationum expositumque ad invidiam Marcelli nomen inritaverat Caecinam, ut novus adhuc et in senatum nuper adscitus magnis inimicitiis claresceret. moderatione meliorum dirempti. et rediere omnes Bononiam, rursus consiliaturi; simul medio temporis plures nuntii sperabantur. Bononiae, divisis per itinera qui recentissimum quemque percontarentur, interrogatus Othonis libertus causam digressus habere se suprema eius mandata respondit; ipsum viventem quidem relictum, sed sola posteritatis cura et abruptis vitae blandimentis. hinc admiratio et plura interrogandi pudor, atque omnium animi in Vitellium inclinavere.

notabilis iurgium sum quo licinius caecina marcellus eprium ut ambiguus dissero invado neque ceterus sententia aperio sed invideo memoria delatio expono ad invidia marcellus nomen irrito caecina ut novus adhuc et in senatus nuper ascitus magnus inimicitia claresco moderatio bonus disredimo et redeo omnis bononia rursus consilior simul medium tempus multus nuntius spero bononia divido per iter qui recens quisque perconto interrogo otho libertus causa digredior habeo sui superus is mandatum respondeo ipse vivo quidem relinquo sed solus posteritas cura et abrumpo vita blandimentum hinc admiratio et multus interrogo pudor atque omnis animus in vitellius inclino


Isdem diebus Mucianus Vitellii filium interfici iubet, mansuram discordiam obtendens, ni semina belli restinxisset. neque Antonium Primum adsciri inter comites a Domitiano passus est, favore militum anxius et superbia viri aequalium quoque, adeo superiorum intolerantis. profectus ad Vespasianum Antonius ut non pro spe sua excipitur, ita neque averso imperatoris animo. trahebatur in diversa, hinc meritis Antonii, cuius ductu confectum haud dubie bellum erat, inde Muciani epistulis: simul ceteri ut infestum tumidumque insectabantur, adiunctis prioris vitae criminibus. neque ipse deerat adrogantia vocare offensas, nimius commemorandis quae meruisset: alios ut imbellis, Caecinam ut captivum ac dediticium increpat. unde paulatim levior viliorque haberi, manente tamen in speciem amicitia.

idem dies mucianus vitellius filius interficio iubeo mando discordia obtendo ni semen bellum restinguo neque antonius primus adscio inter comes ab domitianus patior sum favor miles anxius et superbia vir aequalis quoque adeo superus intolero proficiscor ad vespasianus antonius ut non pro spes suus excipio ita neque averto imperator animus traho in diverto hinc meritum antonius qui ductus conficio haud dubius bellum sum inde mucianus epistula simul ceterus ut infestus tumidus insecto adjungo prior vita crimen neque ipse desum arrogantia vocaris offendo nimius commemoro qui mereo alius ut imbellis caecina ut captivus atque dediticius increpo unde paulatim levis vilis habeo maneo tamen in species amicitia


Abrupta undique spe Vitellianus miles transiturus in partis, id quoque non sine decore, sed sub signis vexillisque in subiectos Narniae campos descendere. Flavianus exercitus, ut ad proelium intentus armatusque, densis circa viam ordinibus adstiterat. accepti in medium Vitelliani, et circumdatos Primus Antonius clementer adloquitur: pars Narniae, pars Interamnae subsistere iussi. relictae simul e victricibus legiones, neque quiescentibus graves et adversus contumaciam validae. non omisere per eos dies Primus ac Varus crebris nuntiis salutem et pecuniam et secreta Campaniae offerre Vitellio, si positis armis seque ac liberos suos Vespasiano permisisset. in eundem modum et Mucianus composuit epistulas; quibus plerumque fidere Vitellius ac de numero servorum, electione litorum loqui. tanta torpedo invaserat animum ut, si principem eum fuisse ceteri non meminissent, ipse oblivisceretur.

abrumpo undique spes vitellianus miles transeo in pars is quoque non sine decus sed sub signum vexillum in subicio narnia campus descendo flavianus exercitus ut ad proelium intendo armo densus circa via ordo assisto accipio in medius vitellianus et circumdo primus antonius clemens alloquor pars narnia pars interamna subsisto iubeo relinquo simul e victrix legio neque quiesco gravis et adverro contumacia validus non omitto per is dies primus atque varus creber nuntius salus et pecunia et secerno campania offero vitellius si pono arma sequor atque liber suus vespasianus permitto in idem modus et mucianus compono epistula qui plerusque findo vitellius atque de numerus servus electio litor loquor tantus torpedo invado animus ut si princeps is sum ceterus non memini ipse obliviscor


Tum interfecti centuriones promptissimi Othonianorum, unde praecipua in Vitellium alienatio per Illyricos exercitus; simul ceterae legiones contactu et adversus Germanicos milites invidia bellum meditabantur. Suetonium Paulinum ac Licinium Proculum tristi mora squalidos tenuit, donec auditi necessariis magis defensionibus quam honestis uterentur. proditionem ultro imputabant, spatium longi ante proelium itineris, fatigationem Othonianorum, permixtum vehiculis agmen ac pleraque fortuita fraudi suae adsignantes. et Vitellius credidit de perfidia et fidem absolvit. Salvius Titianus Othonis frater nullum discrimen adiit, pietate et ignavia excusatus. Mario Celso consulatus servatur: sed creditum fama obiectumque mox in senatu Caecilio Simplici, quod eum honorem pecunia mercari, nec sine exitio Celsi, voluisset: restitit Vitellius deditque postea consulatum Simplici innoxium et inemptum. Trachalum adversus criminantis Galeria uxor Vitellii protexit.

tum interfacio centurio promptus othonianus unde praecipuus in vitellius alienatio per illyricus exercitus simul ceterus legio contactus et adverro germanicus miles invidia bellum meditor suetonius paulinus atque licinius proculis tristis mora squalidus teneo donec audio necessarius magis defensio quam honestus uto proditio ultro imputo spatium longus ante proelium iter fatigatio othonianus permisceo vehiculis agmen atque plerusque fortuitus fraus suus adsigno et vitellius credo de perfidia et fides absolvo salvus titianus otho frater nullus discrimen adeo pietas et ignavia excuso marius celsus consulatus servo sed credo fama objectus mox in senatus caecilius simplex qui is honor pecunia mercor neque sine exitium celsus volo resto vitellius do postea consulatus simplex innoxius et inemptus trachal adverro crimino galeria uxor vitellius protego


'Vos quidem istud pro me: sed in discursu ac tenebris et rerum omnium confusione patefieri occasio etiam adversus me potest. si Vitellio et satellitibus eius eligendi facultas detur, quem nobis animum, quas mentis imprecentur, quid aliud quam seditionem et discordiam optabunt? ne miles centurioni, ne centurio tribuno obsequatur, ut confusi pedites equitesque in exitium ruamus. parendo potius, commilitones, quam imperia ducum sciscitando res militares continentur, et fortissimus in ipso discrimine exercitus est qui ante discrimen quietissimus. vobis arma et animus sit: mihi consilium et virtutis vestrae regimen relinquite. paucorum culpa fuit, duorum poena erit: ceteri abolete memoriam foedissimae noctis. nec illas adversus senatum voces ullus usquam exercitus audiat. caput imperii et decora omnium provinciarum ad poenam vocare non hercule illi, quos cum maxime Vitellius in nos ciet, Germani audeant. ulline Italiae alumni et Romana vere iuventus ad sanguinem et caedem depoposcerit ordinem, cuius splendore et gloria sordis et obscuritatem Vitellianarum partium praestringimus? nationes aliquas occupavit Vitellius, imaginem quandam exercitus habet, senatus nobiscum est: sic fit ut hinc res publica, inde hostes rei publicae constiterint. quid? vos pulcherrimam hanc urbem domibus et tectis et congestu lapidum stare creditis? muta ista et inanima intercidere ac reparari promisca sunt: aeternitas rerum et pax gentium et mea cum vestra salus incolumitate senatus firmatur. hunc auspicato a parente et conditore urbis nostrae institutum et a regibus usque ad principes continuum et immortalem, sicut a maioribus accepimus, sic posteris tradamus; nam ut ex vobis senatores, ita ex senatoribus principes nascuntur.'

tu quidem iste pro ego sed in discursus atque tenebrae et res omnis confusio patefieri occasio etiam adverro ego possum si vitellius et satelles is eligo facultas do qui nos animus qui mens imprecor quis alius quam seditio et discordia opto ne miles centurio ne centurio tribunus obsequor ut confundo pedito equito in exitium ruo pareo potis commilito quam imperium dux sciscitor res militaris contineo et fortis in ipse discrimen exercitus sum qui ante discrimen quiesco tu arma et animus sum ego consilium et virtus vester regimen relinquo paucus culpa sum duo poena sum ceterus aboleo memoria foedus nox neque ille adverro senatus voco ullus usquam exercitus audio caput imperium et decus omnis provinciaris ad poena vocaris non herculis ille qui cum magnus vitellius in nos cieo germanus audeo ullus italia alumnus et romanus verus juventus ad sanguis et caedes deposco ordo qui splendor et gloria sordes et obscuritas vitellianaris pars praestringo natio aliqui occupo vitellius imago quidam exercitus habeo senatus nos sum sic fio ut hinc res publicus inde hostis res publicus consto quis tu pulcher hic urbs domus et tectum et congero lapis sto credo muto iste et inanimus intercisi atque repararis promiscuus sum aeternitas res et pax gens et meus cum vester salus incolumitas senatus firmo hic auspico ab pareo et conditor urbs noster institus et ab rex usque ad princeps continuus et immortal sicut ab magnus accipio sic posterus trado nam ut ex tu senator ita ex senator princeps nascor


Sub idem tempus Achaia atque Asia falso exterritae velut Nero adventaret, vario super exitu eius rumore eoque pluribus vivere eum fingentibus credentibusque. ceterorum casus conatusque in contextu operis dicemus: tunc servus e Ponto sive, ut alii tradidere, libertinus ex Italia, citharae et cantus peritus, unde illi super similitudinem oris propior ad fallendum fides, adiunctis desertoribus, quos inopia vagos ingentibus promissis corruperat, mare ingreditur; ac vi tempestatum Cythnum insulam detrusus et militum quosdam ex Oriente commeantium adscivit vel abnuentis interfici iussit, et spoliatis negotiatoribus mancipiorum valentissimum quemque armavit. centurionemque Sisennam dextras, concordiae insignia, Syriaci exercitus nomine ad praetorianos ferentem variis artibus adgressus est, donec Sisenna clam relicta insula trepidus et vim metuens aufugeret. inde late terror: multi ad celebritatem nominis erecti rerum novarum cupidine et odio praesentium. gliscentem in dies famam fors discussit.

sub idem tempus achaia atque asia fallo exterreo velut nero advento vario super exeo is rumor eo multus vivo is fingo credo ceterus casus conor in contexo opus dico tunc servus e pontus sive ut alius trado libertinus ex italia cithara et cantus pereo unde ille super similitudo ora propior ad fallo fides adjungo desertor qui inopia vagus ingens promitto conrumpo mare ingredior atque vis tempestas cythnos insula detrudo et miles quidam ex oriens conmeo adscio vel abnuo interficio iubeo et spolio negotiator mancipium valeo quisque armo centurio sisenna dexter concordia insigne syriacus exercitus nomen ad praetoriani fero varius ars aggredior sum donec sisenna clam relinquo insula trepidus et vis metuo aufugio inde latus terror multus ad celebritas nomen erigo res novaris cupido et odium praesens glisco in dies fama fors discutio


Octavo decimo kalendas Februarias sacrificanti pro aede Apollinis Galbae haruspex Vmbricius tristia exta et instantis insidias ac domesticum hostem praedicit, audiente Othone (nam proximus adstiterat) idque ut laetum e contra- rio et suis cogitationibus prosperum interpretante. nec multo post libertus Onomastus nuntiat expectari eum ab architecto et redemptoribus, quae significatio coeuntium iam militum et paratae coniurationis convenerat. Otho, causam digressus requirentibus, cum emi sibi praedia vetustate suspecta eoque prius exploranda finxisset, innixus liberto per Tiberianam domum in Velabrum, inde ad miliarium aureum sub aedem Saturni pergit. ibi tres et viginti speculatores consalutatum imperatorem ac paucitate salutantium trepidum et sellae festinanter impositum strictis mucronibus rapiunt; totidem ferme milites in itinere adgregantur, alii conscientia, plerique miraculo, pars clamore et gladiis, pars silentio, animum ex eventu sumpturi.

octavus decimus kalendae februarius sacrifico pro aedes apollo galba haruspex vmbricius tristis exta et insto insidiae atque domesticus hostis praedico audio otho nam proximus assisto is ut laetus e contra rio et suus cogitatio prosper interpretor neque multus post libertus onomastus nuntio expecto is ab architectus et redemptor qui significatio coeo iam miles et paro coniuratio convenio otho causa digredior requiro cum emo sui praedium vetustas suspicio eo prior exploro fingo innitor libertus per tiberianus domus in velabrum inde ad miliarium aureus sub aedes saturnus pergo ibi tres et viginti speculator consalutas imperator atque paucitas saluto trepidus et sella festinanter impono stringo mucro rapio totidem ferme miles in iter adgrego alius conscientia plerusque miraculum pars clamor et gladius pars silentium animus ex evenio sumo


Civilis parte copiarum retenta veteranas cohortis et quod e Germanis maxime promptum adversus Voculam exercitumque eius mittit, Iulio Maximo et Claudio Victore, soro- ris suae filio, ducibus. rapiunt in transitu hiberna alae Asciburgii sita; adeoque improvisi castra involavere ut non adloqui, non pandere aciem Vocula potuerit: id solum ut in tumultu monuit, subsignano milite media firmare: auxilia passim circumfusa sunt. eques prorupit, exceptusque compositis hostium ordinibus terga in suos vertit. caedes inde, non proelium. et Nerviorum cohortes, metu seu perfidia, latera nostrorum nudavere: sic ad legiones perventum, quae amissis signis intra vallum sternebantur, cum repente novo auxilio fortuna pugnae mutatur. Vasconum lectae a Galba cohortes ac tum accitae, dum castris propinquant, audito proeliantium clamore intentos hostis a tergo invadunt latioremque quam pro numero terrorem faciunt, aliis a Novaesio, aliis a Mogontiaco universas copias advenisse credentibus. is error Romanis addit animos, et dum alienis viribus confidunt, suas recepere. fortissimus quisque e Batavis, quantum peditum erat, funduntur: eques evasit cum signis captivisque, quos prima acie corripuerant. caesorum eo die in partibus nostris maior numerus et imbellior, e Germanis ipsa robora.

civilis pars copia retineo veteranus cohors et qui e germanus magnus promptus adverro vocula exerceo is mitto julius maximus et claudius victor soro rus suus filius dux rapio in transeo hibernus ala asciburgium sino adeo improvide castrum involo ut non alloquor non pando acies vocula possum is solus ut in tumultus moneo subsignanus miles medius firmaris auxilium passim circumfundo sum eques prorumpo excipio compono hostis ordo tergum in suus verto caedes inde non proelium et nervius cohors metus seu perfidia latus noster nudo sic ad legio pervenio qui amitto signum intra valles sterno cum repens novo auxilium fortuna pugna muto vascones lego ab galba cohors atque tum accio dum castrum propinquo audio proelio clamor intendo hostis ab tergum invado fero quam pro numerus terror facio alius ab novaesio alius ab mogontiacum universus copia advenio credo is error romanus addo animus et dum alienus vis confido suus recipio fortis quisque e batavus quantus pedes sum fundo eques evado cum signum captivus qui primus acies corripio caesor is dies in pars noster magnus numerus et imbellis e germanus ipse robur


Tandem inruptione hostium atrocibus undique nuntiis exterritus Caecinam ac Valentem expedire ad bellum iubet. praemissus Caecina, Valentem e gravi corporis morbo tum primum adsurgentem infirmitas tardabat. longe alia proficiscentis ex urbe Germanici exercitus species: non vigor corporibus, non ardor animis; lentum et rarum agmen, fluxa arma, segnes equi; impatiens solis pulveris tempestatum, quantumque hebes ad sustinendum laborem miles, tanto ad discordias promptior. accedebat huc Caecinae ambitio vetus, torpor recens, nimia fortunae indulgentia soluti in luxum, seu perfidiam meditanti infringere exercitus virtutem inter artis erat. credidere plerique Flavii Sabini consiliis concussam Caecinae mentem, ministro sermonum Rubrio Gallo: rata apud Vespasianum fore pacta transitionis. simul odiorum invidiaeque erga Fabium Valentem admonebatur ut impar apud Vitellium gratiam virisque apud novum principem pararet.

tandem inruptio hostis atrox undique nuntius exterreo caecina atque valens expedio ad bellum iubeo praemitto caecina valens e gravis corpus morbus tum primus assurgo infirmitas tardo longus alius proficisco ex urbs germanicus exercitus species non vigor corpus non ardor animus lentus et raris agmen fluo arma segnis equus impatiens sol pulvis tempestas quantus hebeo ad sustineo labor miles tantus ad discordia promptus accedo huc caecina ambitio vetus torpor recens nimius fortuna indulgeo soluo in luxus seu perfidia meditor infringo exercitus virtus inter ars sum credo plerusque flavius sabinum consilium concutio caecina mens ministro sermo rubrius gallus reor apud vespasianus sum paciscor transitio simul odium invidia erga fabius valens admoneo ut impar apud vitellius gratia vis apud novus princeps paro


Veterem inter Lugdunensis et Viennensis discordiam proximum bellum accenderat. multae in vicem clades, crebrius infestiusque quam ut tantum propter Neronem Galbamque pugnaretur. et Galba reditus Lugdunensium occasione irae in fiscum verterat; multus contra in Viennensis honor: unde aemulatio et invidia et uno amne discretis conexum odium. igitur Lugdunenses extimulare singulos militum et in eversionem Viennensium impellere, obsessam ab illis coloniam suam, adiutos Vindicis conatus, conscriptas nuper legiones in praesidium Galbae referendo. et ubi causas odiorum praetenderant, magnitudinem praedae ostendebant, nec iam secreta exhortatio, sed publicae preces: irent ultores, excinderent sedem Gallici belli: cuncta illic externa et hostilia: se, coloniam Romanam et partem exercitus et prosperarum adversarumque rerum socios, si fortuna contra daret, iratis ne relinquerent.

vetus inter lugdunensis et viennensis discordia propior bellum accendo multus in vicis clades creber infestus quam ut tantus propter nero galba pugno et galba redeo lugdunensis occasio ira in fiscus verto multus contra in viennensis honor unde aemulatio et invidia et unus amnis discerno conecto odium igitur lugdunensis extimularis singuli miles et in eversio viennensis impello obsedeo ab ille colonia suus adjuvo vindex conor conscribo nuper legio in praesidium galba refero et ubi causa odium praetendo magnitudo praeda ostendo neque iam secerno exhortatio sed publicus prex eo ultor excinderent sedes gallicus bellum cunctus illic externus et hostilis sui colonia romanus et pars exercitus et prosperaris adverro res socius si fortuna contra do irascor ne relinquo


Praeerat Trebellius Maximus, per avaritiam ac sordis contemptus exercitui invisusque. accendebat odium eius Roscius Coelius legatus vicensimae legionis, olim discors, sed occasione civilium armorum atrocius proruperant. Trebellius seditionem et confusum ordinem disciplinae Coelio, spoliatas et inopes legiones Coelius Trebellio obiectabat, cum interim foedis legatorum certaminibus modestia exercitus corrupta eoque discordiae ventum ut auxiliarium quoque militum conviciis proturbatus et adgregantibus se Coelio cohortibus alisque desertus Trebellius ad Vitellium perfugerit. quies provinciae quamquam remoto consulari mansit: rexere legati legionum, pares iure, Coelius audendo potentior.

praesum trebellius magnus per avaritia atque sordes contemno exercitus invideo accendo odium is roscius caelius legatus vicesimus legio olim discors sed occasio civilis armus atrox prorumpo trebellius seditio et confundo ordo disciplina caelius spolio et inops legio caelius trebellius objecto cum interim foedus legatus certamen modestia exercitus corrumpo eo discordia venio ut auxiliaris quoque miles convicium proturbo et adgrego sui caelius cohors alo desero trebellius ad vitellius perfugio quies provincia quamquam removeo consularis maneo rego legatus legio par ius caelius audeo possum


Tantumque belli superfuit ut praesidia cohortium alarum legionum uno die Civilis quadripertito invaserit, decimam legionem Arenaci, secundam Batavoduri et Grinnes Vadamque, cohortium alarumque castra, ita divisis copiis ut ipse et Verax, sorore eius genitus, Classicusque ac Tutor suam quisque manum traherent, nec omnia patrandi fiducia, sed multa ausis aliqua in parte fortunam adfore: simul Cerialem neque satis cautum et pluribus nuntiis huc illuc cursantem posse medio intercipi. quibus obvenerant castra decimanorum, obpugnationem legionis arduam rati egressum militem et caedendis materiis operatum turbavere, occiso praefecto castrorum et quinque primoribus centurionum paucisque militibus: ceteri se munimentis defendere. in- terim Germanorum manus Batavoduri interrumpere inchoatum pontem nitebantur: ambiguum proelium nox diremit.

tantus bellum supersum ut praesidium cohors ala legio unus dies civilis quadripertito invado decimus legio arenacum secundus batavodurum et grinnes vada cohors ala castrum ita divido copia ut ipse et verax soror is gigno classicus atque tuto suus quisque manus traho neque omnis patro fiducia sed multus audeo aliqui in pars fortuna adsum simul cerial neque satis caueo et multus nuntius huc illic curso possum medium intercipio qui obvenio castrum decimanus obpugnatio legio arduus reor egredior miles et caedo materia opero turbo occido praeficio castrum et quinque primoris centurio paucus miles ceterus sui munimentum defendo in terim germanus manus batavodurum interrumpo incoho pons niteo ambiguus proelium nox disredimo


Miserat et Mucianus epistulas ad senatum, quae materiam sermonibus praebuere. si privatus esset, cur publice loqueretur? potuisse eadem paucos post dies loco sententiae dici. ipsa quoque insectatio in Vitellium sera et sine libertate: id vero erga rem publicam superbum, erga principem contumeliosum, quod in manu sua fuisse imperium donatumque Vespasiano iactabat. ceterum invidia in occulto, adulatio in aperto erant: multo cum honore verborum Muciano triumphalia de bello civium data, sed in Sarmatas expeditio fingebatur. adduntur Primo Antonio consularia, Cornelio Fusco et Arrio Varo praetoria insignia. mox deos respexere; restitui Capitolium placuit. eaque omnia Valerius Asiaticus consul designatus censuit: ceteri vultu manuque, pauci, quibus conspicua dignitas aut ingenium adulatione exercitum, compositis orationibus adsentiebantur. ubi ad Helvidium Priscum praetorem designatum ventum, prompsit sententiam ut honorificam in bonum principem,falsa aberant, et studiis senatus attollebatur. isque praecipuus illi dies magnae offensae initium et magnae gloriae fuit.

mitto et mucianus epistula ad senatus qui materia sermo praebeo si privo sum cur publicus loquor possum idem paucus post dies locus sententia dico ipse quoque insectatio in vitellius serus et sine libertas is verus erga res publicus superbus erga princeps contumeliosus qui in manus suus sum imperium dono vespasianus iacto ceterum invidia in occulo adulatio in aperio sum multus cum honor verbum mucianus triumphalis de bellum civis do sed in sarmata expeditio fingo addo primus antonius consularis cornelius fuscus et arius varus praetorius insigne mox deus respicio restituo capitolium placeo is omnis valerius asiaticus consul designo censeo ceterus vultus manus paucus qui conspicuus dignitas aut ingenium adulatio exercitus compono oratio adsentio ubi ad helvidius priscus praetor designo venio promo sententia ut honorificus in bonus princeps fallo absum et studium senatus attollo eo praecipuus ille dies magnus offendo initium et magnus gloria sum


Iudaeos Creta insula profugos novissima Libyae insedisse memorant, qua tempestate Saturnus vi Iovis pulsus cesserit regnis. argumentum e nomine petitur: inclutum in Creta Idam montem, accolas Idaeos aucto in barbarum cognomento Iudaeos vocitari. quidam regnante Iside exundantem per Aegyptum multitudinem ducibus Hierosolymo ac Iuda proximas in terras exoneratam; plerique Aethiopum prolem, quos rege Cepheo metus atque odium mutare sedis perpulerit. sunt qui tradant Assyrios convenas, indigum agrorum populum, parte Aegypti potitos, mox proprias urbis Hebraeasque terras et propiora Syriae coluisse. clara alii Iudaeorum initia, Solymos, carminibus Homeri celebratam gentem, conditae urbi Hierosolyma nomen e suo fecisse.

judaei creta insula profugus novus libya insedeo memoro qui tempestas saturnus vis iuppiter pello cedo regnum argumentum e nomen peto inclutus in creta idas mons accolo idaeus augeo in barbaris cognomentum judaei vocitaris quidam regno iside exundo per aegyptus multitudo dux hierosolymo atque judas propior in terra exonero plerusque aethiopus proles qui rex cepheus metus atque odium muto sedes perpello sum qui trado assyrii convena indigus ager populus pars aegyptius potior mox proprius urbs hebraeasque terra et propiora syria colo clarus alius judaeus initium solymi carmen homerus celebro gens condio urbs hierosolyma nomen e suus facio


Proxima pecuniae cura; et cuncta scrutantibus iustissimum visum est inde repeti ubi inopiae causa erat. bis et viciens miliens sestertium donationibus Nero effuderat: appellari singulos iussit, decima parte liberalitatis apud quemque eorum relicta. at illis vix decimae super portiones erant, isdem erga aliena sumptibus quibus sua prodegerant, cum rapacissimo cuique ac perditissimo non agri aut faenus sed sola instrumenta vitiorum manerent. exactioni triginta equites Romani praepositi, novum officii genus et ambitu ac numero onerosum: ubique hasta et sector, et inquieta urbs actionibus. ac tamen grande gaudium quod tam pauperes forent quibus donasset Nero quam quibus abstulisset. exauctorati per eos dies tribuni, e praetorio Antonius Taurus et Antonius Naso, ex urbanis cohortibus Aemilius Pacensis, e vigilibus Iulius Fronto. nec remedium in ceteros fuit, sed metus initium, tamquam per artem et formidine singuli pellerentur, omnibus suspectis.

propior pecunia cura et cunctus scrutor iustus video sum inde repeto ubi inopia causa sum bis et viciens millies sestertius donatio nero effundo appello singuli iubeo decimus pars liberalitas apud quisque is relinquo at ille vix decimus super portio sum idem erga alienus sumptus qui suus prodigo cum rapax quisque atque perdo non ager aut faenus sed solus instrumentum vitium maneo exactio triginta eques romanus praepono novus officium genus et ambitus atque numerus onerosus ubique hasta et sector et inquietus urbs actio atque tamen grandis gaudium qui tam pauper sum qui dono nero quam qui aufero exauctoro per is dies tribunus e praetorius antonius taurus et antonius naso ex urbanus cohors aemilius pacensis e vigilis iulius fronto neque remedium in ceterus sum sed metus initium tamquam per ars et formido singuli pello omnis suspicio


His pavoribus nutantem et alii legati amicique firmabant et Mucianus, post multos secretosque sermones iam et coram ita locutus: 'omnes, qui magnarum rerum consilia suscipiunt, aestimare debent an quod inchoatur rei publicae utile, ipsis gloriosum, promptum effectu aut certe non arduum sit; simul ipse qui suadet considerandus est, adiciatne consilio periculum suum, et, si fortuna coeptis adfuerit, cui summum decus adquiratur. ego te, Vespasiane, ad imperium voco, quam salutare rei publicae, quam tibi magnificum, iuxta deos in tua manu positum est. nec speciem adulantis expaveris: a contumelia quam a laude propius fuerit post Vitellium eligi. non adversus divi Augusti acerrimam mentem nec adversus cautissimam Tiberii senectutem, ne contra Gai quidem aut Claudii vel Neronis fundatam longo imperio domum exurgimus; cessisti etiam Galbae imaginibus: torpere ultra et polluendam perdendamque rem publicam relinquere sopor et ignavia videretur, etiam si tibi quam inhonesta, tam tuta servitus esset. abiit iam et transvectum est tempus quo posses videri non cupisse: confugiendum est ad imperium. an excidit trucidatus Corbulo? splendidior origine quam nos sumus, fateor, sed et Nero nobilitate natalium Vitellium anteibat. satis clarus est apud timentem quisquis timetur. et posse ab exercitu principem fieri sibi ipse Vitellius documento, nullis stipendiis, nulla militari fama, Galbae odio provectus. ne Othonem quidem ducis arte aut exercitus vi, sed praepropera ipsius desperatione victum, iam desiderabilem et magnum principem fecit, cum interim spargit legiones, exarmat cohortis, nova cotidie bello semina ministrat. si quid ardoris ac ferociae miles habuit, popinis et comissationibus et principis imitatione deteritur: tibi e Iudaea et Syria et Aegypto novem legiones integrae, nulla acie exhaustae, non discordia corruptae, sed firmatus usu miles et belli domitor externi: classium alarum cohortium robora et fidissimi reges et tua ante omnis experientia.'

hic pavor nuto et alius legatus amicus firmo et mucianus post multus secerno sermo iam et coram ita loquor omnis qui magnaris res consilium suscipio aestimaris debeo an qui incoho res publicus utilis ipse gloriosus promptus effectus aut certus non arduus sum simul ipse qui suadeo considero sum adicio consilium periculum suus et si fortuna coepio adsum qui superus decus acquiro ego tu vespasianus ad imperium voco quam salutaris res publicus quam tu magnificus iuxta deus in tuus manus pono sum neque species adulo expavesco ab contumelia quam ab laus propius sum post vitellius eligo non adverro divus augustus acer mens neque adverro caveo tiberius senectus ne contra gaius quidem aut claudius vel nero fundo longus imperium domus exurgimus cedo etiam galba imago torpeo ultra et polluo perdo res publicus relinquo sopor et ignavia video etiam si tu quam inhonestus tam tueor servio sum abeo iam et transveho sum tempus quo possum video non cupio confugio sum ad imperium an excido trucido corbulo splendidus origo quam nos sum fateor sed et nero nobilitas natalis vitellius anteeo satis clarus sum apud timeo quisquis timeo et possum ab exercitus princeps fio sui ipse vitellius documentum nullus stipendium nullus militaris fama galba odium proveho ne otho quidem dux ars aut exercitus vis sed praeproperus ipse desperatio vinco iam desiderabilis et magnus princeps facio cum interim spargo legio exarmo cohors novo cottidie bellum semen ministro si quis ardor atque ferocia miles habeo popina et comissatio et princeps imitatio detero tu e judaeus et syria et aegyptus novo legio integer nullus acies exhaurio non discordia corrumpo sed firmo usus miles et bellum domito externus classis ala cohors robur et fidus rex et tuus ante omnis experientia


Prima belli cura agere dilectus, revocare veteranos; destinantur validae civitates exercendis armorum officinis; apud Antiochensis aurum argentumque signatur, eaque cuncta per idoneos ministros suis quaeque locis festinabantur. ipse Vespasianus adire, hortari, bonos laude, segnis exemplo incitare saepius quam coercere, vitia magis amicorum quam virtutes dissimulans. multos praefecturis et procurationibus, plerosque senatorii ordinis honore percoluit, egregios viros et mox summa adeptos; quibusdam fortuna pro virtutibus fuit. donativum militi neque Mucianus prima contione nisi modice ostenderat, ne Vespasianus quidem plus civili bello obtulit quam alii in pace, egregie firmus adversus militarem largitionem eoque exercitu meliore. missi ad Par- thum Armeniumque legati, provisumque ne versis ad civile bellum legionibus terga nudarentur. Titum instare Iudaeae, Vespasianum obtinere claustra Aegypti placuit: sufficere videbantur adversus Vitellium pars copiarum et dux Mucianus et Vespasiani nomen ac nihil arduum fatis. ad omnis exercitus legatosque scriptae epistulae praeceptumque ut praetorianos Vitellio infensos reciperandae militiae praemio invitarent.

primus bellum cura ago delectus revocaris veteranus destino validus civitas exerceo armus officina apud antiochensis aurum argentum signo is cunctus per idoneus minister suus quisque locus festino ipse vespasianus adeo hortor bonus laus segnis exemplum incitaris saepis quam coerceo vitio magis amicus quam virtus dissimulo multus praeficio et procuratio plerus senatorius ordo honor percolo egregius vir et mox summus adeptos quidam fortuna pro virtus sum donativum miles neque mucianus primus contio nisi modicus ostendo ne vespasianus quidem multus civilis bellum offero quam alius in pax egregius firmus adverro militaris largitio eo exercitus bonus mitto ad par thos armenius legatus provideo ne verro ad civilis bellum legio tergum nudo titus insto judaea vespasianus obtineo claustra aegyptius placeo sufficio video adverro vitellius pars copia et dux mucianus et vespasianus nomen atque nihil arduus fatum ad omnis exercitus lego scribo epistula praecipio ut praetoriani vitellius infensus recipero militia praemium invito