Eadem largitione civitatum quoque ac provinciarum animos adgressus Hispalensibus et Emeritensibus familiarum adiectiones, Lingonibus universis civitatem Romanam, provinciae Baeticae Maurorum civitates dono dedit; nova iura Cappadociae, nova Africae, ostentata magis quam mansura. inter quae necessitate praesentium rerum et instantibus curis excusata ne tum quidem immemor amorum statuas Poppaeae per senatus consultum reposuit; creditus est etiam de celebranda Neronis memoria agitavisse spe vulgum adliciendi. et fuere qui imagines Neronis proponerent: atque etiam Othoni quibusdam diebus populus et miles, tamquam nobilitatem ac decus adstruerent, Neroni Othoni adclamavit. ipse in suspenso tenuit, vetandi metu vel agnoscendi pudore.

idem largitio civitas quoque atque provinciaris animus aggredior hispalensis et emeritensis familia adiectio lingones universus civitas romanus provincia baetica maurus civitas donum do novo ius cappadocia novo africa ostento magis quam maneo inter qui necessitas praesens res et insto cura excuso ne tum quidem immemor amor statua poppaea per senatus consulo repono credo sum etiam de celebro nero memoria agito spes vulgus adliciendi et sum qui imago nero propono atque etiam otho quidam dies populus et miles tamquam nobilitas atque decus astruo nero otho adclamo ipse in suspendo teneo veto metus vel agnosco pudor


Vespasianus acer militiae anteire agmen, locum castris capere, noctu diuque consilio ac, si res posceret, manu hostibus obniti, cibo fortuito, veste habituque vix a gregario milite discrepans; prorsus, si avaritia abesset, antiquis ducibus par. Mucianum e contrario magnificentia et opes et cuncta privatum modum supergressa extollebant; aptior sermone, dispositu provisuque civilium rerum peritus: egregium principatus temperamentum, si demptis utriusque vitiis solae virtutes miscerentur. ceterum hic Syriae, ille Iudaeae praepositus, vicinis provinciarum administrationibus invidia discordes, exitu demum Neronis positis odiis in medium consuluere, primum per amicos, dein praecipua concordiae fides Titus prava certamina communi utilitate aboleverat, natura atque arte compositus adliciendis etiam Muciani moribus. tribuni centurionesque et vulgus militum industria licentia, per virtutes per voluptates, ut cuique ingenium, adsciscebantur.

vespasianus acer militia anteeo agmen locus castrum capio nox diu consilium atque si res posco manus hostis obnitor cibus fortuitus vestis habeo vix ab gregarius miles discrepo prorsus si avaritia absum antiquus dux par mucianus e contrarius magnificentia et ops et cunctus privo modus supergredior extollo aptus sermo dispono provideo civilis res pereo egregius principatus temperamentum si deemo uterque vitium solus virtus misceo ceterum hic syria ille judaea praepono vicinus provinciaris administratio invidia discors exeo demum nero pono odium in medius consulo primus per amicus deinde praecipuus concordia fides titus pravus certamen communis utilitas aboleverat natura atque ars compono adliciendis etiam mucianus mos tribunus centurio et vulgus miles industria licentia per virtus per voluptas ut quisque ingenium adscisco


Caecina paucos in Helvetiis moratus dies dum sententiae Vitellii certior fieret, simul transitum Alpium parans, laetum ex Italia nuntium accipit alam Silianam circa Padum agentem sacramento Vitellii accessisse. pro consule Vitellium Siliani in Africa habuerant; mox a Nerone, ut in Aegyptum praemitterentur, exciti et ob bellum Vindicis revocati ac tum in Italia manentes, instinctu decurionum, qui Othonis ignari, Vitellio obstricti robur adventantium legionum et famam Germanici exercitus attollebant, transiere in partis et ut donum aliquod novo principi firmissima transpadanae regionis municipia, Mediolanum ac Novariam et Eporediam et Vercellas, adiunxere. id Caecinae per ipsos compertum. et quia praesidio alae unius latissima Italiae pars defendi nequibat, praemissis Gallorum Lusitanorumque et Britannorum cohortibus et Germanorum vexillis cum ala Petriana, ipse paulum cunctatus est num Raeticis iugis in Noricum flecteret adversus Petronium Vrbicum procuratorem, qui concitis auxiliis et interruptis fluminum pontibus fidus Othoni putabatur. sed metu ne amitteret praemissas iam cohortis alasque, simul reputans plus gloriae retenta Italia et, ubicumque certatum foret, Noricos in cetera victoriae praemia cessuros, Poenino itinere subsignanum militem et grave legionum agmen hibernis adhuc Alpibus transduxit.

caecina paucus in helvetius moror dies dum sententia vitellius certus fio simul transeo alpis paro laetus ex italia nuntius accipio alo silianus circa padus ago sacramentum vitellius accedo pro consul vitellius silianus in africanus habeo mox ab nero ut in aegyptus praemitto excio et ob bellum vindex revoco atque tum in italia maneo instinguo decurio qui otho ignaris vitellius obstringo robur advento legio et fama germanicus exercitus attollo transeo in pars et ut donum aliqui novo princeps firmus transpadanae regio municipium mediolanum atque novariam et eporedia et vercellae adjungo is caecina per ipse comperio et quia praesidium ala unus fero italia pars defendo nequeo praemitto gallus lusitanus et britannus cohors et germanus vexillum cum ala petriana ipse paulus cunctor sum num raeticus iugum in noricus flecto adverro petronius vrbicum procurator qui concieo auxilium et interrumpo flumen pons fidus otho puto sed metus ne amitto praemitto iam cohors alo simul reputo multus gloria retineo italia et ubicumque certas sum norici in ceterus victoria praemium cedo penninus iter subsignanus miles et gravis legio agmen hibernus adhuc alpis traduco


Non fallebat duces impetus militum, sed bellantibus aliis placuit expectari. bello civili victores victosque numquam solida fide coalescere, nec referre Vitellium an Othonem superstitem fortuna faceret. rebus secundis etiam egregios duces insolescere: discordia militis ignavia luxurie et suismet vitiis alterum bello, alterum victoria periturum. igitur arma in occasionem distulere, Vespasianus Mucianusque nuper, ceteri olim mixtis consiliis; optimus quisque amore rei publicae, multos dulcedo praedarum stimulabat, alios ambiguae domi res: ita boni malique causis diversis, studio pari, bellum omnes cupiebant.

non fallo dux impetus miles sed bellor alius placeo expecto bellum civilis victor vinco numquam solidus fides coalesco neque refero vitellius an otho superstito fortuna facio res secundus etiam egregius dux insolesco discordia miles ignavia luxuries et suo vitium alter bellum alter victoria pereo igitur arma in occasio differo vespasianus mucianus nuper ceterus olim misceo consilium bonus quisque amor res publicus multus dulcedo praedaris stimulo alius ambiguus domus res ita bonus malus causa diverto studium par bellum omnis cupio


Conversis ad civile bellum animis externa sine cura habebantur. eo audentius Rhoxolani, Sarmatica gens, priore hieme caesis duabus cohortibus, magna spe Moesiam inruperant, ad novem milia equitum, ex ferocia et successu praedae magis quam pugnae intenta. igitur vagos et incuriosos tertia legio adiunctis auxiliis repente invasit. apud Romanos omnia proelio apta: Sarmatae dispersi aut cupidine prae- dae graves onere sarcinarum et lubrico itinerum adempta equorum pernicitate velut vincti caedebantur. namque mirum dictu ut sit omnis Sarmatarum virtus velut extra ipsos. nihil ad pedestrem pugnam tam ignavum: ubi per turmas advenere vix ulla acies obstiterit. sed tum umido die et soluto gelu neque conti neque gladii, quos praelongos utraque manu regunt, usui, lapsantibus equis et catafractarum pondere. id principibus et nobilissimo cuique tegimen, ferreis lamminis aut praeduro corio consertum, ut adversus ictus impenetrabile ita impetu hostium provolutis inhabile ad resurgendum; simul altitudine et mollitia nivis hauriebantur. Romanus miles facilis lorica et missili pilo aut lanceis adsultans, ubi res posceret, levi gladio inermem Sarmatam (neque enim scuto defendi mos est) comminus fodiebat, donec pauci qui proelio superfuerant paludibus abderentur. ibi saevitia hiemis aut vulnerum absumpti. postquam id Romae compertum, M. Aponius Moesiam obtinens triumphali statua, Fulvus Aurelius et Iulianus Tettius ac Numisius Lupus, legati legionum, consularibus ornamentis donantur, laeto Othone et gloriam in se trahente, tamquam et ipse felix bello et suis ducibus suisque exercitibus rem publicam auxisset.

converro ad civilis bellum animus externus sine cura habeo is audeo rhoxolani sarmaticus gens prior hiems caedo duo cohors magnus spes moesia irrumpo ad novo mille eques ex ferocia et succedo praeda magis quam pugna intendo igitur vagus et incuriosus tertius legio adjungo auxilium repens invado apud romanus omnis proelium apto sarmata dispermulceo aut cupido prae dae gravis onus sarcinaris et lubricus iter adimo equus pernicitas velut vincio caedo namque mirus dico ut sum omnis sarmataris virtus velut extra ipse nihil ad pedestrem pugna tam ignavus ubi per turma advenio vix ullus acies obsto sed tum umidus dies et solvo gelus neque contus neque gladius qui praelongus uter manus rego usus lapso equus et catafractaris pondus is princeps et nobilis quisque tegimen ferreus lamminis aut praeduro corius consero ut adverro iacio impenetrabilis ita impetus hostis provolvo inhabilis ad resurgo simul altitudo et mollitia nix haurio romanus miles facilis lorica et missilis pilo aut lancea adsultans ubi res posco levis gladius inermis sarmata neque enim scutum defendo mos sum comminus fodio donec paucus qui proelium supersum palus abderentur ibi saevitia hiems aut vulnus absumo postquam is roma comperio m aponus moesia obtineo triumphal statua fulvus aurelius et julianus tettius atque numisius lupus legatus legio consularis ornamentum dono laeto otho et gloria in sui traho tamquam et ipse felix bellum et suus dux suo exercitus res publicus augeo


Haec dicta pariter probataque: de reliquiis Vitelliani exercitus dubitavere. plerique interficiendos censebant, turbidos, infidos, sanguine ducum pollutos: vicit ratio parcendi, ne sublata spe veniae pertinaciam accenderent: adliciendos potius in societatem. legatis tantum legionum interfectis, ceterum vulgus conscientia scelerum et spe impunitatis facile accessurum. ea primi concilii forma missique per Gallias concitores belli; simulatum ipsis obsequium quo incautiorem Voculam opprimerent. nec defuere qui Voculae nuntiarent, sed vires ad coercendum deerant, infrequentibus infidisque legionibus. inter ambiguos milites et occultos hostis optimum e praesentibus ratus mutua dissimulatione et isdem quibus petebatur grassari, in coloniam Agrippinensem descendit. illuc Claudius Labeo, quem captum et amendatum in Frisios diximus, corruptis custodibus perfugit; pollicitusque, si praesidium daretur, iturum in Batavos et potiorem civitatis partem ad societatem Romanam retracturum, accepta peditum equitumque modica manu nihil apud Batavos ausus quosdam Nerviorum Baetasiorumque in arma traxit, et furtim magis quam bello Canninefatis Marsacosque incursabat.

hic dictum pariter probo de reliquiae vitellianus exercitus dubito plerusque interfacio censeo turbidus infidus sanguis dux polluo vinco ratio parco ne tollo spes venia pertinacia accendo adliciendos potis in societas legatus tantus legio interficio ceterum vulgus conscientia scelus et spes impunitas facilis accedo is primus concilium forma mitto per gallia concitor bellum simulo ipse obsequium quo incautus vocula opprimo neque desum qui vocula nuntio sed vireo ad coerceo desum infrequentibus infidus legio inter ambiguus miles et occulo hostis bonus e praesens reor mutuus dissimulatio et idem qui peto grassaris in colonia agrippinensem descendo illic claudus labeo qui capio et amendatum in frisii dico corruptus custos perfugio polliceor si praesidium do eo in batavi et potis civitas pars ad societas romanus retraho accipio pedes equio modicus manus nihil apud batavi audeo quidam nervius baetasiorumque in arma traho et furtim magis quam bellum canninefatis marsaci incurso


Insignem illa die virum Sempronium Densum aetas nostra vidit. centurio is praetoriae cohortis, a Galba custodiae Pisonis additus, stricto pugione occurrens armatis et scelus exprobrans ac modo manu modo voce vertendo in se percussores quamquam vulnerato Pisoni effugium dedit. Piso in aedem Vestae pervasit, exceptusque misericordia publici servi et contubernio eius abditus non religione nec caerimo- niis sed latebra inminens exitium differebat, cum advenere missu Othonis nominatim in caedem eius ardentis Sulpicius Florus e Britannicis cohortibus, nuper a Galba civitate donatus, et Statius Murcus speculator, a quibus protractus Piso in foribus templi trucidatur.

insignis ille dies vir sempronius densus aetas noster video centurio is praetorius cohors ab galba custodia piso addo stringo pugio occurro armo et scelus exprobro atque modo manus modo vox verto in sui percussor quamquam vulnero piso effugius do piso in aedes vesta pervado excipio misericordia publicus servio et contubernium is abdo non religio neque caerimo niis sed latebra inminens exitium differo cum advenio missus otho nominatim in caedes is ardeo sulpicius florus e britannicus cohors nuper ab galba civitas dono et sto murcus speculator ab qui protraho piso in foris templum trucido


Dum haec per provincias a Vespasiano ducibusque partium geruntur, Vitellius contemptior in dies segniorque, ad omnis municipiorum villarumque amoenitates resistens, gravi urbem agmine petebat. sexaginta milia armatorum sequebantur, licentia corrupta; calonum numerus amplior, procacissimis etiam inter servos lixarum ingeniis; tot legatorum amicorumque comitatus inhabilis ad parendum, etiam si summa modestia regeretur. onerabant multitudinem obvii ex urbe senatores equitesque, quidam metu, multi per adulationem, ceteri ac paulatim omnes ne aliis proficiscentibus ipsi remanerent. adgregabantur e plebe flagitiosa per obsequia Vitellio cogniti, scurrae, histriones, aurigae, quibus ille amicitiarum dehonestamentis mire gaudebat. nec coloniae modo aut municipia congestu copiarum, sed ipsi cultores arvaque maturis iam frugibus ut hostile solum vastabantur.

dum hic per provincia ab vespasianus dux pars gero vitellius contemno in dies segnis ad omnis municipium villa amoenitas resisto gravis urbs agmen peto sexaginta mille armator sequor licentia corrumpo calo numerus amplus procax etiam inter servus lixaris ingenium tot legatus amicus comitor inhabilis ad pareo etiam si summus modestia rego onero multitudo obvius ex urbs senator equito quidam metus multus per adulatio ceterus atque paulatim omnis ne alius proficisco ipse remaneo adgrego e plebs flagitiosus per obsequium vitellius cognosco scurra histrio auriga qui ille amicitiaris dehonestamentum mirus gaudeo neque colonia modo aut municipium congero copia sed ipse cultor arvum maturus iam frugis ut hostilis solus vasto


Opperiebatur Otho nuntium pugnae nequaquam trepidus et consilii certus. maesta primum fama, dein profugi e proelio perditas res patefaciunt. non expectavit militum ardor vocem imperatoris; bonum haberet animum iubebant: superesse adhuc novas viris, et ipsos extrema passuros ausurosque. neque erat adulatio: ire in aciem, excitare partium fortunam furore quodam et instinctu flagrabant. qui procul adstiterant, tendere manus, et proximi prensare ge- nua, promptissimo Plotio Firmo. is praetorii praefectus identidem orabat ne fidissimum exercitum, ne optime meritos milites desereret: maiore animo tolerari adversa quam relinqui; fortis et strenuos etiam contra fortunam insistere spei, timidos et ignavos ad desperationem formidine properare. quas inter voces ut flexerat vultum aut induraverat Otho, clamor et gemitus. nec praetoriani tantum, proprius Othonis miles, sed praemissi e Moesia eandem obstinationem adventantis exercitus, legiones Aquileiam ingressas nuntiabant, ut nemo dubitet potuisse renovari bellum atrox, lugubre, incertum victis et victoribus.

opperior otho nuntius pugna nequaquam trepidus et consilium certus maestus primus fama deinde profugio e proelium perdo res patefacio non expectavit miles ardor voco imperator bonus habeo animus jubeo supersum adhuc novo vis et ipse exter patior audeo neque sum adulatio eo in acies excitaris pars fortuna furor quidam et instinguo flagro qui procul assisto tendo manus et propior prensaris ge nua promptus plautius firmum is praetorius praefectus identidem oro ne fidus exercitus ne optume mereo miles desero magnus animus toleraris adverso quam relinquo fortis et strenuus etiam contra fortuna insisto spes timidus et ignavus ad desperatio formido properaris qui inter voco ut flecto vultus aut induro otho clamor et gemitus neque praetorianus tantus proprius otho miles sed praemitto e moesia idem obstinatio advento exercitus legio aquileia ingredior nuntio ut nemo dubito possum renovaris bellum atrox lugubris incertus vinco et victor


Profectus Novaesium Bonnamque ad visenda castra, quae hiematuris legionibus erigebantur, navibus remeabat disiecto agmine, incuriosis vigiliis. animadversum id Germanis et insidias composuere: electa nox atra nubibus, et prono amne rapti nullo prohibente vallum ineunt. prima caedes astu adiuta: incisis tabernaculorum funibus suismet tentoriis coopertos trucidabant. aliud agmen turbare classem, inicere vincla, trahere puppis; utque ad fallendum si- lentio, ita coepta caede, quo plus terroris adderent, cuncta clamoribus miscebant. Romani vulneribus exciti quaerunt arma, ruunt per vias, pauci ornatu militari, plerique circum brachia torta veste et strictis mucronibus. dux semisomnus ac prope intectus errore hostium servatur: namque praetoriam navem vexillo insignem, illic ducem rati, abripiunt. Cerialis alibi noctem egerat, ut plerique credidere, ob stuprum Claudiae Sacratae mulieris Vbiae. vigiles flagitium suum ducis dedecore excusabant, tamquam iussi silere ne quietem eius turbarent; ita intermisso signo et vocibus se quoque in somnum lapsos. multa luce revecti hostes captivis navibus, praetoriam triremem flumine Lupia donum Veledae traxere.

proficiscor novaesium bonna ad viso castrum qui hiemo legio erigo navis remeo disjecto agmen incuriosus vigilia animadverto is germanus et insidiae compono eligo nox ater nubis et pronus amnis rapio nullus prohibeo valles ineo primus caedes astus adjuvo incido tabernaculum funis suo tentorius cooperio trucido alius agmen turbo classis inicio vinclum traho puppis ut ad fallo si lentio ita coepio caedes quo multus terror addo cunctus clamor misceo romanus vulnus excio quaero arma ruo per via paucus orno militaris plerusque circum bracchium torqueo vestis et stringo mucro dux semisomnus atque prope intego error hostis servo namque praetorius navo vexillum insignis illic dux reor abripio cerial alibi nox ago ut plerusque credo ob stuprum claudia sacro mulier vbiae vigilis flagitium suus dux dedecor excuso tamquam iubeo sileo ne quies is turbo ita intermitto signum et vox sui quoque in somnus labor multus lux reveho hostis captivus navis praetorius triremis flumen lupia donum veleda traho


Agrippinenses sumpto consultandi spatio, quando neque subire condiciones metus futuri neque palam aspernari condicio praesens sinebat, in hunc modum respondent: 'quae prima libertatis facultas data est, avidius quam cautius sumpsimus, ut vobis ceterisque Germanis, consanguineis nostris, iungeremur. muros civitatis, congregantibus se cum maxime Romanorum exercitibus, augere nobis quam diruere tutius est. si qui ex Italia aut provinciis alienigenae in finibus nostris fuerant, eos bellum absumpsit vel in suas quisque sedis refugerunt. deductis olim et nobiscum per conubium sociatis quique mox provenerunt haec patria est; nec vos adeo iniquos existimamus ut interfici a nobis parentes fratres liberos nostros velitis. vectigal et onera commerciorum resolvimus: sint transitus incustoditi sed diurni et inermes, donec nova et recentia iura vetustate in consuetudinem vertuntur. arbitrum habebimus Civilem et Veledam, apud quos pacta sancientur.' sic lenitis Tencteris legati ad Civilem ac Veledam missi cum donis cuncta ex voluntate Agrippinensium perpetravere; sed coram adire adloquique Veledam negatum: arcebantur aspectu quo venerationis plus inesset. ipsa edita in turre; delectus e propinquis consulta responsaque ut internuntius numinis portabat.

agrippinenses sumo consulto spatium quando neque subeo condicio metus sum neque palam aspernaris condicio praesens sino in hic modus respondeo qui primus libertas facultas do sum avidus quam caveo sumo ut tu ceter germanus consanguineus noster jungo murus civitas congrego sui cum magnus romanus exercitus augeo nos quam diruo tueor sum si qui ex italia aut provincia alienigenus in finis noster sum is bellum absumo vel in suus quisque sedes refugio deduco olim et nos per conubium socio quisque mox provenio hic patria sum neque tu adeo iniquus existimo ut interficio ab nos parens frater liber noster volo vectigal et onus commercium resolvo sum transitus incustoditus sed diurnus et inermis donec novo et recens ius vetustas in consuetudo verto arbiter habeo civilis et veleda apud qui paciscor sancio sic lenio tencteris legatus ad civilis atque veleda mitto cum donum cunctus ex voluntas agrippinensium perpetro sed coram adeo alloquor veleda nego arceo aspectus quo veneratio multus insum ipse edo in turris deligo e propinquus consulo respondeo ut internuntius numen porto


Miles urbanus longo Caesarum sacramento imbutus et ad destituendum Neronem arte magis et impulsu quam suo ingenio traductus, postquam neque dari donativum sub nomine Galbae promissum neque magnis meritis ac praemiis eundem in pace quem in bello locum praeventamque gra- tiam intellegit apud principem a legionibus factum, pronus ad novas res scelere insuper Nymphidii Sabini praefecti imperium sibi molientis agitatur. et Nymphidius quidem in ipso conatu oppressus, set quamvis capite defectionis ablato manebat plerisque militum conscientia, nec deerant sermones senium atque avaritiam Galbae increpantium. laudata olim et militari fama celebrata severitas eius angebat aspernantis veterem disciplinam atque ita quattuordecim annis a Nerone adsuefactos ut haud minus vitia principum amarent quam olim virtutes verebantur. accessit Galbae vox pro re publica honesta, ipsi anceps, legi a se militem, non emi; nec enim ad hanc formam cetera erant.

milis urbanus longus caesaris sacramentum imbuo et ad destituo nero ars magis et impulsus quam suus ingenium traduco postquam neque do donativum sub nomen galba promitto neque magnus meritum atque praemium idem in pax qui in bellum locus praevenio gra tiam intellego apud princeps ab legio facio pronus ad novo res scelus insuper nymphidius sabinum praefectus imperium sui molior agito et nymphidius quidem in ipse conatus opprimo sed quivis caput defectio aufero maneo plerusque miles conscientia neque desum sermo senium atque avaritia galba increpo laudo olim et militaris fama celebro severitas is ango aspernor vetus disciplina atque ita quattuordecim annus ab nero assuefacio ut haud paruus vitio princeps amo quam olim virtus vereor accedo galba vox pro res publicus honestus ipse anceps lego ab sui miles non emo neque enim ad hic forma ceterus sum


Scriptores temporum, qui potiente rerum Flavia domo monimenta belli huiusce composuerunt, curam pacis et amorem rei publicae, corruptas in adulationem causas, tradidere: nobis super insitam levitatem et prodito Galba vilem mox fidem aemulatione etiam invidiaque, ne ab aliis apud Vitellium anteirentur, pervertisse ipsum Vitellium videntur. Caecina legiones adsecutus centurionum militumque animos obstinatos pro Vitellio variis artibus subruebat: Basso eadem molienti minor difficultas erat, lubrica ad mutandam fidem classe ob memoriam recentis pro Othone militiae.

scriptor tempus qui potio res flavius domus monumentum bellum hic compono cura pax et amor res publicus corruptus in adulatio causa trado nos super inquiro levitas et prodeo galba vilis mox fides aemulatio etiam invidia ne ab alius apud vitellius anteeo perverto ipse vitellius video caecina legio assequor centurio miles animus obstinatus pro vitellius varius ars surruo bassus idem molio paruus difficultas sum lubricus ad muto fides classis ob memoria recens pro otho militia


Aperuerat iam Italiam bellumque transmiserat, ut supra memoravimus, ala Siliana, nullo apud quemquam Othonis favore, nec quia Vitellium mallent, sed longa pax ad omne servitium fregerat facilis occupantibus et melioribus incuriosos. florentissimum Italiae latus, quantum inter Padum Alpisque camporum et urbium, armis Vitellii (namque et praemissae a Caecina cohortes advenerant) tenebatur. capta Pannoniorum cohors apud Cremonam; intercepti centum equites ac mille classici inter Placentiam Ticinumque. quo successu Vitellianus miles non iam flumine aut ripis arcebatur; inritabat quin etiam Batavos transrhenanosque Padus ipse, quem repente contra Placentiam transgressi raptis quibusdam exploratoribus ita ceteros terruere ut adesse omnem Caecinae exercitum trepidi ac falsi nuntiarent.

aperio iam italia bellus transmitto ut supra memoro ala silianus nullus apud quisquam otho favor neque quia vitellius malo sed longus pax ad omnis servitium frango facilis occupo et bonus incuriosus floreo italia latus quantus inter padus alpis campus et urbs arma vitellius namque et praemitto ab caecina cohors advenio teneo capio pannonius cohors apud cremona intercipio centum eques atque mille classicus inter placentia ticinus quo succedo vitellianus miles non iam flumen aut ripa arceo irrito quin etiam batavi transrhenanosque padus ipse qui repens contra placentia transgredior rapio quidam explorator ita ceterus terreo ut adsum omnis caecina exercitus trepidus atque fallo nuntio


Galbae corpus diu neglectum et licentia tenebrarum plurimis ludibriis vexatum dispensator Argius e prioribus servis humili sepultura in privatis eius hortis contexit. caput per lixas calonesque suffixum laceratumque ante Patrobii tumulum (libertus in Neronis punitus a Galba fuerat) postera demum die repertum et cremato iam corpori admixtum est. hunc exitum habuit Servius Galba, tribus et septuaginta annis quinque principes prospera fortuna emensus et alieno imperio felicior quam suo. vetus in familia nobilitas, magnae opes: ipsi medium ingenium, magis extra vitia quam cum virtutibus. famae nec incuriosus nec venditator; pecuniae alienae non adpetens, suae parcus, publicae avarus; amicorum libertorumque, ubi in bonos incidisset, sine reprehensione patiens, si mali forent, usque ad culpam ignarus. sed claritas natalium et metus temporum obtentui, ut, quod segnitia erat, sapientia vocaretur. dum vigebat aetas militari laude apud Germanias floruit. pro consule Africam moderate, iam senior citeriorem Hispaniam pari iustitia continuit, maior privato visus dum privatus fuit, et omnium consensu capax imperii nisi imperasset.

galba corpus diu neglego et licentia tenebraris multus ludibrium vexo dispensator argus e prior servio humilis sepelio in privo is hortus contego caput per lixa calo suffigo lacero ante patrobius tumulus libertus in nero punior ab galba sum posterus demum dies reperio et cremo iam corpus admisceo sum hic exitus habeo servus galba tres et septuaginta annus quinque princeps prosper fortuna emetior et alienus imperium felix quam suus vetus in familia nobilitas magnus ops ipse medius ingenium magis extra vitio quam cum virtus fama neque incuriosus neque venditator pecunia alienus non adpeto suus parcus publicus avarus amicus libertus ubi in bonus incido sine reprehensio patior si malus sum usque ad culpa ignarus sed claritas natalis et metus tempus obtentus ut qui segnitia sum sapientia voco dum vigeo aetas militaris laus apud germania floreo pro consul africa modero iam senex citer hispania par iustitia contineo magnus privo video dum privo sum et omnis consensus capax imperium nisi impero


At Civilis post malam in Treviris pugnam reparato per Germaniam exercitu apud Vetera castra consedit, tutus loco, et ut memoria prosperarum illic rerum augescerent barbarorum animi. secutus est eodem Cerialis, duplicatis copiis adventu secundae et tertiae decimae et quartae decimae legionum; cohortesque et alae iam pridem accitae post victoriam properaverant. neuter ducum cunctator, sed arcebat latitudo camporum suopte ingenio umentium; addiderat Civilis obliquam in Rhenum molem, cuius obiectu revolutus amnis adiacentibus superfunderetur. ea loci forma, incertis vadis subdola et nobis adversa: quippe miles Romanus armis gravis et nandi pavidus, Germanos fluminibus suetos levitas armorum et proceritas corporum attollit.

at civilis post malus in treviris pugna reparo per germania exercitus apud vetero castrum consido tueor locus et ut memoria prosperaris illic res augesco barbarus animus sequor sum idem cerial duplico copia advenio secundus et tertius decimus et quarta decimus legio cohorto et ala iam pridem accio post victoria propero neuter dux cunctator sed arceo latitudo campus suopte ingenium umeo addo civilis obliquus in rhenus moles qui objectus revolvo amnis adjaceo superfundo is locus forma incertus vado subdolus et nos adverso quippe miles romanus arma gravis et no pavidus germani flumen suesco levitas armus et proceritas corpus attollo


'Nobis nihil ultra adrogabo quam ne post Valentem et Caecinam numeremur: ne tamen Mucianum socium spreveris, quia aemulum non experiris. me Vitellio antepono, te mihi. tuae domui triumphale nomen, duo iuvenes, capax iam imperii alter et primis militiae annis apud Germanicos quoque exercitus clarus. absurdum fuerit non cedere imperio ei cuius filium adoptaturus essem, si ipse imperarem. ceterum inter nos non idem prosperarum adversarumque rerum ordo erit: nam si vincimus, honorem quem dederis habebo: discrimen ac pericula ex aequo patiemur. immo, ut melius est, tu tuos exercitus rege, mihi bellum et proeliorum incerta trade. acriore hodie disciplina victi quam victores agunt. hos ira, odium, ultionis cupiditas ad virtutem accendit: illi per fastidium et contumacia hebescunt. aperiet et recludet contecta et tumescentia victricium partium vulnera bellum ipsum; nec mihi maior in tua vigilantia parsimonia sapientia fiducia est quam in Vitellii torpore inscitia saevitia. sed me- liorem in bello causam quam in pace habemus; nam qui deliberant, desciverunt.'

nos nihil ultra adrogo quam ne post valens et caecina numero ne tamen mucianus socius sperno quia aemulis non experior ego vitellius antepono tu ego tuus domo triumphalis nomen duo juvenis capax iam imperium alter et primus militia annus apud germanicus quoque exercitus clarus absurdus sum non cedo imperium is qui filius adopto sum si ipse imperaris ceterum inter nos non idem prosperaris adverro res ordo sum nam si vincio honor qui do habeo discrimen atque periculum ex aequus patior immo ut bonus sum tu tuus exercitus rex ego bellum et proelium incertus trado acer hodie disciplina vinco quam victor ago hic ira odium ultio cupiditas ad virtus accendo ille per fastidium et contumacia hebesco aperio et recludo contego et tumesco victricium pars vulnero bellum ipse neque ego magnus in tuus vigilo parsimonia sapientia fiducia sum quam in vitellius torpor inscitia saevitia sed ego liorem in bellum causa quam in pax habeo nam qui delibero descio


Vt Sinopen venere, munera preces mandata regis sui Scydrothemidi adlegant. qui diversus animi modo numen pavescere, modo minis adversantis populi terreri; saepe donis promissisque legatorum flectebatur. atque interim triennio exacto Ptolemaeus non studium, non preces omittere: dignitatem legatorum, numerum navium, auri pondus augebat. tum minax facies Scydrothemidi offertur ne destinata deo ultra moraretur: cunctantem varia pernicies morbique et manifesta caelestium ira graviorque in dies fatigabat. advocata contione iussa numinis, suos Ptolemaeique visus, ingruentia mala exponit: vulgus aversari regem, invidere Aegypto, sibi metuere templumque circumsedere. maior hinc fama tradidit deum ipsum adpulsas litori navis sponte conscendisse: mirum inde dictu, tertio die tantum maris emensi Alexandriam adpelluntur. templum pro magnitudine urbis extructum loco cui nomen Rhacotis; fuerat illic sacellum Serapidi atque Isidi antiquitus sacratum. haec de origine et advectu dei celeberrima. nec sum ignarus esse quosdam qui Seleucia urbe Syriae accitum regnante Ptolemaeo, quem tertia aetas tulit; alii auctorem eundem Ptolemaeum, sedem, ex qua transierit, Memphim perhibent, inclutam olim et veteris Aegypti columen. deum ipsum multi Aesculapium, quod medeatur aegris corporibus, quidam Osirin, antiquissimum illis gentibus numen, plerique Iovem ut rerum omnium potentem, plurimi Ditem patrem insignibus, quae in ipso manifesta, aut per ambages coniectant.

vt sinope venio munus prex mandatum rex suus scydrothemidi adlego qui diverto animus modo numen pavesco modo minae adverso populus terreo saepe donum promitto legatus flecto atque interim triennium exigo ptolemaeus non studium non prex omitto dignitas legatus numerus navis aurum pondus augeo tum minax facies scydrothemidi offertor ne destino deus ultra moror cunctor vario pernicies morbus et manifestus caelestis ira gravis in dies fatigo advoco contio iubeo numen suus ptolemaeus video ingruo malus expono vulgus aversaris rex invideo aegyptus sui metuo templum circumsedeo magnus hinc fama trado deus ipse adpello litor navus sponte conscendo mirus inde dico tertius dies tantus mare emetior alexandrea adpello templum pro magnitudo urbs extructum locus qui nomen rhacotis sum illic sacellum serapis atque isidi antiquus sacro hic de origo et adveho deus celeber neque sum ignarus sum quidam qui seleucia urbs syria accio regno ptolemaeus qui tertius aetas fero alius auctor idem ptolemaeus sedes ex qui transeo memphis perhibeo inclutus olim et veto aegyptius columen deus ipse multus aesculapius qui medeor aeger corpus quidam osirin antiquus ille gens numen plerusque iuppiter ut res omnis potens plurimus dis pater insignis qui in ipse manifestus aut per ambages conjecto


Lectae deinde pro contione epistulae Antonii ad Civilem suspiciones militum inritavere, tamquam ad socium partium scriptae et de Germanico exercitu hostiliter. mox adlatis Geldubam in castra nuntiis eadem dicta factaque, et missus cum mandatis Montanus ad Civilem ut absisteret bello neve externa armis falsis velaret: si Vespasianum iuvare adgressus foret, satis factum coeptis. ad ea Civilis primo callide: post ubi videt Montanum praeferocem ingenio paratumque in res novas, orsus a questu periculisque quae per quinque et viginti annos in castris Romanis exhausisset, 'egregium' inquit 'pretium laborum recepi, necem fratris et vincula mea et saevissimas huius exercitus voces, quibus ad supplicium petitus iure gentium poenas reposco. vos autem Treviri ceteraeque servientium animae, quod praemium effusi totiens sanguinis expectatis nisi ingratam militiam, immortalia tributa, virgas, securis et dominorum ingenia? en ego praefectus unius cohortis et Canninefates Batavique, exigua Galliarum portio, vana illa castrorum spatia excidimus vel saepta ferro fameque premimus. denique ausos aut libertas sequetur aut victi idem erimus.' sic accensum, sed molliora referre iussum dimittit: ille ut inritus legationis redit, cetera dissimulans, quae mox erupere.

lego deinde pro contio epistula antonius ad civilis suspicio miles irrito tamquam ad socius pars scribo et de germanicus exercitus hostilis mox affero gelduba in castrum nuntius idem dictum facio et mitto cum mandatum montanus ad civilis ut absisto bellum neve externus arma falsum velo si vespasianus iuvaris aggredior sum satis facio coepio ad is civilis primus callidus post ubi video montani praeferox ingenium paro in res novo ordior ab questus periculum qui per quinque et viginti annus in castrum romanus exhaurio egregius inquam pretium labor recipio nex frater et vinculum meus et saevus hic exercitus voco qui ad supplicium peto ius gens poena reposco tu autem treviri ceter servio anima qui praemium effundo totiens sanguis expectas nisi ingratus militia immortalis tribuo virga securis et dominus ingenium en ego praefectus unus cohors et canninefates batavus exiguus galliaris portio vanus ille castrum spatior excido vel saeptum ferrum fames premo denique audeo aut libertas sequor aut vinco idem sum sic accendo sed mollis refero jubeo dimitto ille ut irritus legatio redeo ceterus dissimulo qui mox erumpo


Plurimum molis in obpugnatione castrorum fuit, quae acerrimus quisque ut novissimam spem retinebant. eo intentius victores, praecipuo veterum cohortium studio, cuncta validissimarum urbium excidiis reperta simul admovent, testudinem tormenta aggeres facesque, quidquid tot proeliis laboris ac periculi hausissent, opere illo consummari clamitantes. urbem senatui ac populo Romano, templa dis reddita: proprium esse militis decus in castris: illam patriam, illos penatis. ni statim recipiantur, noctem in armis agendam. contra Vitelliani, quamquam numero fatoque dispares, inquietare victoriam, morari pacem, domos arasque cruore foedare suprema victis solacia amplectebantur. multi semianimes super turris et propugnacula moenium expiravere: convulsis portis reliquus globus obtulit se victoribus, et ceci- dere omnes contrariis vulneribus, versi in hostem: ea cura etiam morientibus decori exitus fuit.

multus molio in obpugnatio castrum sum qui acer quisque ut novus spes retineo is intendo victor praecipuus vetus cohors studium cunctus validissimaris urbs excidium reperio simul admoveo testudo tormentum aggero fax quisquis tot proelium labor atque periculum haurio opus ille consummaris clamito urbs senatus atque populus romanus templum deus reddo proprius sum miles decus in castrum ille patria ille penates ni statim recipio nox in arma ago contra vitellianus quamquam numerus for disparis inquietaris victoria moraris pax domus aro cruor foedaris superus vinco solacium amplector multus semianimis super turris et propugnaculum moenia expiravere convulsus porta reliquus globus offero sui victor et caecus do omnis contrarius vulnus verro in hostis is cura etiam morior decorus exitus sum


Antonius per Flaminiam ad Saxa rubra multo iam noctis serum auxilium venit. illic interfectum Sabinum, conflagrasse Capitolium, tremere urbem, maesta omnia accepit; plebem quoque et servitia pro Vitellio armari nuntiabatur. et Petilio Ceriali equestre proelium adversum fuerat; namque incautum et tamquam ad victos ruentem Vitelliani, interiectus equiti pedes, excepere. pugnatum haud procul urbe inter aedificia hortosque et anfractus viarum, quae gnara Vitellianis, incomperta hostibus metum fecerant. neque omnis eques concors, adiunctis quibusdam, qui nuper apud Narniam dediti fortunam partium speculabantur. capitur praefectus alae Iulius Flavianus; ceteri foeda fuga consternantur, non ultra Fidenas secutis victoribus.

antonius per flaminia ad saxa rubra multus iam nox serus auxilium venio illic interficio sabinus conflagro capitolium tremo urbs maestus omnis accipio plebs quoque et servitium pro vitellius armaris nuntio et petilius cerial equester proelium adverro sum namque incautus et tamquam ad vinco ruo vitellianus interjacio equio pes excipio pugno haud procul urbs inter aedificium hortus et anfractus viaris qui gnarus vitellianus incompertus hostis metus facio neque omnis eques concors adjungo quidam qui nuper apud narnia dedo fortuna pars speculor capio praefectus ala iulius flavianus ceterus foedus fuga consterno non ultra fidena sequor victor


Civilis et Classicus rebus secundis sublati, an coloniam Agrippinensem diripiendam exercitibus suis permitterent dubitavere. saevitia ingenii et cupidine praedae ad excidium civitatis trahebantur: obstabat ratio belli et novum imperium inchoantibus utilis clementiae fama; Civilem etiam beneficii memoria flexit, quod filium eius primo rerum motu in colonia Agrippinensi deprehensum honorata custodia ha- buerant. sed Transrhenanis gentibus invisa civitas opulentia auctuque; neque alium finem belli rebantur quam si promisca ea sedes omnibus Germanis foret aut disiecta Vbios quoque dispersisset.

civilis et classicus res secundus suffero an colonia agrippinensem diripio exercitus suus permitto dubito saevitia ingenium et cupido praeda ad excidium civitas traho obsto ratio bellum et novus imperium incoho utilis clementia fama civilis etiam beneficium memoria flecto qui filius is primus res motus in colonia agrippinensi deprehendo honoro custodia hic buerant sed transrhenani gens invideo civitas opulentia augeo neque alius finis bellum reor quam si promiscuus is sedes omnis germanus sum aut disjecto vbios quoque disperquiro


Nunc initia causasque motus Vitelliani expediam. caeso cum omnibus copiis Iulio Vindice ferox praeda gloriaque exercitus, ut cui sine labore ac periculo ditissimi belli victoria evenisset, expeditionem et aciem, praemia quam stipendia malebat. diu infructuosam et asperam militiam toleraverant ingenio loci caelique et severitate disciplinae, quam in pace inexorabilem discordiae civium resolvunt, pa- ratis utrimque corruptoribus et perfidia impunita. viri, arma, equi ad usum et ad decus supererant. sed ante bellum centurias tantum suas turmasque noverant; exercitus finibus provinciarum discernebantur: tum adversus Vindicem contractae legiones, seque et Gallias expertae, quaerere rursus arma novasque discordias; nec socios, ut olim, sed hostis et victos vocabant. nec deerat pars Galliarum, quae Rhenum accolit, easdem partis secuta ac tum acerrima instigatrix adversum Galbianos; hoc enim nomen fastidito Vindice indiderant. igitur Sequanis Aeduisque ac deinde, prout opulentia civitatibus erat, infensi expugnationes urbium, populationes agrorum, raptus penatium hauserunt animo, super avaritiam et adrogantiam, praecipua validiorum vitia, contumacia Gallorum inritati, qui remissam sibi a Galba quartam tributorum partem et publice donatos in ignominiam exercitus iactabant. accessit callide vulgatum, temere creditum, decimari legiones et promptissimum quemque centurionum dimitti. undique atroces nuntii, sinistra ex urbe fama; infensa Lugdunensis colonia et pertinaci pro Nerone fide fecunda rumoribus; sed plurima ad fingendum credendumque materies in ipsis castris, odio metu et, ubi viris suas respexerant, securitate.

nunc initium causa moueo vitellianus expedio caedo cum omnis copia julius vindex ferox praeda glorior exercitus ut qui sine labor atque periculum dives bellum victoria evenio expeditio et acies praemium quam stipendium malo diu infructuosus et asper militia tolero ingenium locus caelum et severitas disciplina quam in pax inexorabilis discordia civis resolvo pa ratis utrimque corruptor et perfidia impunitus vir arma equus ad usus et ad decus supersum sed ante bellum centurio tantus suus turma nosco exercitus finis provinciaris discerno tum adverro vindico contraho legio sequor et gallia experior quaero rursus arma novo discordia neque socius ut olim sed hostis et vinco voco neque desum pars galliaris qui rhenus accolo idem pars sequor atque tum acer instigatrix adverro galbianos hic enim nomen fastidio vindex indo igitur sequani aedui atque deinde prout opulentia civitas sum infensus expugnatio urbs populatio ager rapio penates haurio animus super avaritia et arrogantia praecipuus validus vitio contumacia gallus inritas qui remitto sui ab galba quartus tributor pars et publicus dono in ignominia exercitus jacto accedo callidus vulgo temere credo decimaris legio et promptus quisque centurio dimitto undique atrox nuntius sinistra ex urbs fama infensus lugdunensis colonia et pertinax pro nero fides fecundus rumor sed multus ad fingo credo materies in ipse castrum odium metus et ubi vis suus respicio securitas


In civitate discordi et ob crebras principum mutationes inter libertatem ac licentiam incerta parvae quoque res magnis motibus agebantur. Vibius Crispus, pecunia potentia ingenio inter claros magis quam inter bonos, Annium Faustum equestris ordinis, qui temporibus Neronis delationes factitaverat, ad cognitionem senatus vocabat; nam recens Galbae principatu censuerant patres, ut accusatorum causae noscerentur. id senatus consultum varie iactatum et, prout potens vel inops reus inciderat, infirmum aut validum, retinebat adhuc aliquid terroris. et propria vi Crispus incubuerat delatorem fratris sui pervertere, traxeratque magnam senatus partem, ut indefensum et inauditum dedi ad exitium postularent. contra apud alios nihil aeque reo proderat quam nimia potentia accusatoris: dari tempus, edi crimina, quam- vis invisum ac nocentem more tamen audiendum censebant. et valuere primo dilataque in paucos dies cognitio: mox damnatus est Faustus, nequaquam eo adsensu civitatis quem pessimis moribus meruerat: quippe ipsum Crispum easdem accusationes cum praemio exercuisse meminerant, nec poena criminis sed ultor displicebat.

in civitas discordi et ob creber princeps mutatio inter libertas atque licentia incertus parvus quoque res magnus motus ago vibius crispus pecunia potentia ingenium inter clarus magis quam inter bonus annius faustus equester ordo qui tempus nero delatio factito ad cognitio senatus voco nam recens galba principatus censeo pater ut accusator causa nosco is senatus consulo varius iactas et prout possum vel inops reus incido infirmus aut validus retineo adhuc aliquis terror et proprius vis crispus incubo delator frater suus perverto traho magnus senatus pars ut indefensus et inaudio do ad exitium postulo contra apud alius nihil aequus reor prosum quam nimius potentia accusator do tempus edo crimen quam volo invideo atque noceo mos tamen audio censeo et valeo primus differo in paucus dies cognitio mox damno sum faustus nequaquam is assensus civitas qui malus mos mereo quippe ipse crispus idem accusatio cum praemium exerceo memini neque poena crimen sed ultor displiceo


Miscebantur minis promissa; et concussa Transrhenanorum fide inter Batavos quoque sermones orti: non prorogandam ultra ruinam, nec posse ab una natione totius orbis servitium depelli. quid profectum caede et incendiis legionum nisi ut plures validioresque accirentur? si Vespasiano bellum navaverint, Vespasianum rerum potiri: sin populum Romanum armis vocent, quotam partem generis humani Batavos esse? respicerent Raetos Noricosque et ceterorum onera sociorum: sibi non tributa, sed virtutem et viros indici. proximum id libertati; et si dominorum electio sit, honestius principes Romanorum quam Germanorum feminas tolerari. haec vulgus, proceres atrociora: Civilis rabie semet in arma trusos; illum domesticis malis excidium gentis opposuisse. tunc infensos Batavis deos, cum obsiderentur legiones, interficerentur legati, bellum uni necessarium, ferale ipsis sumeretur. ventum ad extrema, ni resipiscere incipiant et noxii capitis poena paenitentiam fateantur.

misceo minae promitto et concutio transrhenani fides inter batavi quoque sermo orior non prorogo ultra ruina neque possum ab unus natio totus orbis servitium depello quis proficiscor caedes et incendium legio nisi ut multus validus accio si vespasianus bellum navo vespasianus res potior sin populus romanus arma voco quotus pars genus humanus batavi sum respicio raeti norici et ceterus onus socius sui non tribuo sed virtus et vir indico propior is libertas et si dominus electio sum honestus princeps romanus quam germanus femina toleraris hic vulgus proceres atrox civilis rabies sui in arma trudo ille domesticus malus excidium gens oppono tunc infensus batavus deus cum obsido legio interfacio legatus bellum unus necessarius feral ipse sumo venio ad exter ni resipiscere incipio et noxius capio poena paenitentia fateor


Apud civitatem cuncta interpretantem funesti ominis loco acceptum est quod maximum pontificatum adeptus Vitellius de caerimoniis publicis xv kalendas Augustas edixisset, antiquitus infausto die Cremerensi Alliensique cladibus: adeo omnis humani divinique iuris expers, pari libertorum amicorum socordia, velut inter temulentos agebat. sed comitia consulum cum candidatis civiliter celebrans omnem infimae plebis rumorem in theatro ut spectator, in circo ut fautor adfectavit: quae grata sane et popularia, si a virtutibus proficiscerentur, memoria vitae prioris indecora et vilia accipiebantur. ventitabat in senatum, etiam cum par- vis de rebus patres consulerentur. ac forte Priscus Helvidius praetor designatus contra studium eius censuerat. commotus primo Vitellius, non tamen ultra quam tribunos plebis in auxilium spretae potestatis advocavit; mox mitigantibus amicis, qui altiorem iracundiam eius verebantur, nihil novi accidisse respondit quod duo senatores in re publica dissentirent; solitum se etiam Thraseae contra dicere. inrisere plerique impudentiam aemulationis; aliis id ipsum placebat quod neminem ex praepotentibus, sed Thraseam ad exemplar verae gloriae legisset.

apud civitas cunctus interpretor funestus omen locus accipio sum qui magnus pontificatus adipiscor vitellius de caerimonia publicus xv kalendae augusta edico antiquus infaustus dies cremerensis alliensis clades adeo omnis humanus divinus ius expers par libertus amicus socordia velut inter temulenti ago sed comitium consul cum candido civilis celebro omnis infimae plebs rumor in theatrum ut spectator in circus ut fautor adfectavit qui gratus sanus et popularis si ab virtus proficisco memoria vita prior indecorus et vilis accipio ventito in senatus etiam cum par volo de res pater consulo atque fors priscus helvidius praetor designo contra studium is censeo commoueo primus vitellius non tamen ultra quam tribunus plebs in auxilium sperno potestas advoco mox mitigo amicus qui alo iracundia is vereor nihil nosco accido respondeo qui duo senator in res publicus dissentio soleo sui etiam thrasea contra dico irrideo plerusque impudentia aemulatio alius is ipse placeo qui nemo ex praepossum sed thrasea ad exemplar verus gloria lego


Ipse Vitellius a ponte Mulvio insigni equo, paludatus accinctusque, senatum et populum ante se agens, quo minus ut captam urbem ingrederetur, amicorum consilio deterritus, sumpta praetexta et composito agmine incessit. quattuor legionum aquilae per frontem totidemque circa e legionibus aliis vexilla, mox duodecim alarum signa et post peditum ordines eques; dein quattuor et triginta cohortes, ut nomina gentium aut species armorum forent, discretae. ante aquilas praefecti castrorum tribunique et primi centurionum candida veste, ceteri iuxta suam quisque centuriam, armis donisque fulgentes; et militum phalerae torquesque splendebant: decora facies et non Vitellio principe dignus exercitus. sic Capitolium ingressus atque ibi matrem complexus Augustae nomine honoravit.

ipse vitellius ab pons mulvius insignio equus paludatus accingo senatus et populus ante sui ago quo paruus ut capio urbs ingredior amicus consilium deterreo sumo praetexo et compono agmen incedo quattuor legio aquila per frons totidem circa e legio alius vexillum mox duodecim ala signum et post pedes ordo eques deinde quattuor et triginta cohors ut nomen gens aut species armus sum discerno ante aquila praefectus castrum tribunus et primus centurio candidus vestis ceterus iuxta suus quisque centuria arma donum fulgeo et miles phalerae torqueo splendeo decus facies et non vitellius princeps dignus exercitus sic capitolium ingredior atque ibi mater complexus augusta nomen honoro


Sed primus dies impetu magis quam veterani exercitus artibus transactus: aperti incautique muros subiere, cibo vinoque praegraves. in eo certamine pulcherrimum am- phitheatri opus, situm extra muros, conflagravit, sive ab obpugnatoribus incensum, dum faces et glandis et missilem ignem in obsessos iaculantur, sive ab obsessis, dum regerunt. municipale vulgus, pronum ad suspiciones, fraude inlata ignis alimenta credidit a quibusdam ex vicinis coloniis invidia et aemulatione, quod nulla in Italia moles tam capax foret. quocumque casu accidit, dum atrociora metuebantur, in levi habitum, reddita securitate, tamquam nihil gravius pati potuissent, maerebant. ceterum multo suorum cruore pulsus Caecina, et nox parandis operibus absumpta. Vitelliani pluteos cratisque et vineas subfodiendis muris protegendisque obpugnatoribus, Othoniani sudis et immensas lapidum ac plumbi aerisque molis perfringendis obruendisque hostibus expediunt. utrimque pudor, utrimque gloria et diversae exhortationes hinc legionum et Germanici exercitus robur, inde urbanae militiae et praetoriarum cohortium decus attollentium; illi ut segnem et desidem et circo ac theatris corruptum militem, hi peregrinum et externum increpabant. simul Othonem ac Vitellium celebrantes culpantesve uberioribus inter se probris quam laudibus stimulabantur.

sed primus dies impetus magis quam veteranus exercitus ars transigo aperio incautus murus subeo cibus vinum praegravo in is certamen pulcher am phitheatri opus sino extra murus conflagro sive ab obpugnator incendo dum fax et glandis et missilis ignis in obsedeo jaculor sive ab obsedeo dum regero municipal vulgus pronus ad suspicio fraus infero ignis alimentum credo ab quidam ex vicinus colonia invidia et aemulatio qui nullus in italia moles tam capax sum quicumque casus accido dum atrox metuo in levis habitus reddo securitas tamquam nihil gravis patior possum maereo ceterum multus suus cruor pello caecina et nox paro opus absumo vitellianus pluteus creo et vinea subfodio murus protego obpugnator othonianus sudis et immensus lapis atque plumbum aer molio perfringo obruo hostis expedio utrimque pudor utrimque gloria et diverto exhortatio hinc legio et germanicus exercitus robur inde urbanus militia et praetoriaris cohors decus attollo ille ut segnis et desidem et circus atque theatrum corrumpo miles hic peregrinus et externus increpo simul otho atque vitellius celebro culpo uber inter sui probrum quam laus stimulo


Invenio apud quosdam auctores pavore belli seu fastidio utriusque principis, quorum flagitia ac dedecus apertiore in dies fama noscebantur, dubitasse exercitus num posito certamine vel ipsi in medium consultarent, vel senatui permitterent legere imperatorem, atque eo duces Othonianos spatium ac moras suasisse, praecipua spe Paulini, quod vetustissimus consularium et militia clarus gloriam nomenque Britannicis expeditionibus meruisset. ego ut concesserim apud paucos tacito voto quietem pro discordia, bonum et innocentem principem pro pessimis ac flagitiosissimis expetitum, ita neque Paulinum, qua prudentia fuit, sperasse corruptissimo saeculo tantam vulgi moderationem reor ut qui pacem belli amore turbaverant, bellum pacis caritate deponerent, neque aut exercitus linguis moribusque dissonos in hunc consensum potuisse coalescere, aut legatos ac duces magna ex parte luxus egestatis scelerum sibi conscios nisi pollutum obstrictumque meritis suis principem passuros.

invenio apud quidam auctor pavor bellum seu fastidium uterque princeps qui flagitium atque dedecus aperio in dies fama nosco dubito exercitus num pono certamen vel ipse in medius consulto vel senatus permitto lego imperator atque is dux othonianus spatium atque mora suadeo praecipuus spes paulinus qui vetustus consularis et militia clarus gloria nomen britannicus expeditio mereo ego ut concedo apud paucus taceo veto quies pro discordia bonus et innocens princeps pro malus atque flagitiosus expeto ita neque paulinus qui prudentia sum spero corrumpo saeculum tantus vulgus moderatio reor ut qui pax bellum amor turbo bellum pax caritas depono neque aut exercitus lingua mos dissonus in hic consensus possum coalesco aut legatus atque dux magnus ex pars luxus egestas scelus sui conscius nisi polluo obstringo meritum suus princeps patior


Talia locutus, ut cuique aetas aut dignitas, comiter appellatos, irent propere neu remanendo iram victoris asperarent, iuvenes auctoritate, senes precibus movebat, placidus ore, intrepidus verbis, intempestivas suorum lacrimas coercens. dari navis ac vehicula abeuntibus iubet; libellos epistulasque studio erga se aut in Vitellium contumeliis insignis abolet; pecunias distribuit parce nec ut periturus. mox Salvium Cocceianum, fratris filium, prima iuventa, trepidum et maerentem ultro solatus est, laudando pietatem eius, castigando formidinem: an Vitellium tam inmitis animi fore ut pro incolumi tota domo ne hanc quidem sibi gratiam redderet? mereri se festinato exitu clementiam victoris; non enim ultima desperatione sed poscente proelium exercitu remisisse rei publicae novissimum casum. satis sibi nominis, satis posteris suis nobilitatis quaesitum. post Iulios Claudios Servios se primum in familiam novam imperium intulisse: proinde erecto animo capesseret vitam, neu patruum sibi Othonem fuisse aut oblivisceretur umquam aut nimium meminisset.

talis loquor ut quisque aetas aut dignitas comis appello eo properus neu remaneo ira victor aspero juvenis auctoritas senex prex moveo placidus os intrepidus verbum intempestivus suus lacrima coerceo do navus atque vehiculum abeo iubeo libellus epistula studium erga sui aut in vitellius contumelia insignis aboleo pecunia distribuo parco neque ut pereo mox salvius cocceianum frater filius primus juventa trepidus et maereo ultro solo sum laudo pietas is castigo formido an vitellius tam immitis animus sum ut pro incolumis totus domus ne hic quidem sui gratia reddo mereo sui festino exeo clementia victor non enim ulter desperatio sed posco proelium exercitus remitto res publicus novus casus satis sui nomen satis posterus suus nobilitas quaero post iulius claudius servius sui primus in familia novus imperium infero proinde erigo animus capesso vita neu patruus sui otho sum aut obliviscor umquam aut nimium memini


Adiuncto Britannico exercitu ingens viribus opibusque Vitellius duos duces, duo itinera bello destinavit: Fabius Valens adlicere vel, si abnuerent, vastare Gallias et Cottianis Alpibus Italiam inrumpere, Caecina propiore transitu Poeninis iugis degredi iussus. Valenti inferioris exercitus electi cum aquila quintae legionis et cohortibus alisque, ad quadraginta milia armatorum data; triginta milia Caecina e superiore Germania ducebat, quorum robur legio unaetvicensima fuit. addita utrique Germanorum auxilia, e quibus Vitellius suas quoque copias supplevit, tota mole belli secuturus.

adjungo britannicus exercitus ingens vis ops vitellius duo dux duo iter bellum destino fabius valens adliceo vel si abnuo vastaris gallia et cottianus alpis italia irrumpo caecina propior transeo penninus iugum degredior iubeo valens inferus exercitus eligo cum aquila quintus legio et cohors alo ad quadraginta mille armator do triginta mille caecina e superus germania duco qui robur legio unaetvicensima sum addo uterque germanus auxilium e qui vitellius suus quoque copia suppleo totus moles bellum sequor


Sepositus per eos dies Cornelius Dolabella in coloniam Aquinatem, neque arta custodia neque obscura, nullum ob crimen, sed vetusto nomine et propinquitate Galbae monstratus. multos e magistratibus, magnam consularium partem Otho non participes aut ministros bello, sed comitum specie secum expedire iubet, in quis et Lucium Vitellium, eodem quo ceteros cultu, nec ut imperatoris fratrem nec ut hostis. igitur motae urbis curae; nullus ordo metu aut periculo vacuus. primores senatus aetate invalidi et longa pace desides, segnis et oblita bellorum nobilitas, ignarus militiae eques, quanto magis occultare et abdere pavorem nitebantur, manifestius pavidi. nec deerant e contrario qui ambitione stolida conspicua arma, insignis equos, quidam luxuriosos apparatus conviviorum et inritamenta libidinum ut instrumen- tum belli mercarentur. sapientibus quietis et rei publicae cura; levissimus quisque et futuri improvidus spe vana tumens; multi adflicta fide in pace anxii, turbatis rebus alacres et per incerta tutissimi.

sepono per is dies cornelius dolabella in colonia aquinas neque artus custodia neque obscurus nullus ob crimen sed vetustus nomen et propinquitas galba monstro multus e magistratus magnus consularis pars otho non particeps aut minister bellum sed comes species sui expedio iubeo in quis et lucius vitellius idem quo ceterus cultus neque ut imperator frater neque ut hostis igitur moueo urbs cura nullus ordo metus aut periculum vacuus primoris senatus aetas invalidus et longus pax desideo segnis et obliviscor bellum nobilitas ignarus militia eques quantus magis occulto et abdo pavor niteo manifestius pavidus neque desum e contrarius qui ambitio stolidus conspicuus arma insignis equus quidam luxuriosus apparatus convivium et irritamentum libido ut instrumen tum bellum mercor sapio quiesco et res publicus cura levis quisque et sum improvidus spes vanus tumeo multus affligo fides in pax anxius turbo res alacer et per incertus tueor


Huc inclinavit Antonius cingique vallum corona iussit. primo sagittis saxisque eminus certabant, maiore Flavianorum pernicie, in quos tela desuper librabantur; mox vallum portasque legionibus attribuit, ut discretus labor fortis ignavosque distingueret atque ipsa contentione decoris accenderentur. proxima Bedriacensi viae tertiani septimanique sumpsere, dexteriora valli octava ac septima Claudiana; tertiadecimanos ad Brixianam portam impetus tulit. paulum inde morae, dum ex proximis agris ligones dolabras et alii falcis scalasque convectant: tum elatis super capita scutis densa testudine succedunt. Romanae utrimque artes: pondera saxorum Vitelliani provolvunt, disiectam fluitantemque testudinem lanceis contisque scrutantur, donec soluta compage scutorum exanguis aut laceros prosternerent multa cum strage. incesserat cunctatio, ni duces fesso militi et velut inritas exhortationes abnuenti Cremonam monstrassent.

huc inclino antonius cingo valles corona iubeo primus sagitta saxum eminus certo magnus flavianus pernicies in qui telum desuper libro mox valles porto legio attribuo ut discerno labor fortis ignavus distinguo atque ipse contentio decor accendo propior bedriacensis via tertianus septimani sumo dexter valles octavus atque septimus claudianus tertiadecimani ad brixianus porta impetus fero paulus inde mora dum ex propior ager ligo dolabra et alius falx scala convecto tum effero super caput scutum densus testudo succedo romanus utrimque ars pondero saxum vitellianus provolvo disjacio fluito testudo lancea contus scrutor donec solvo compages scutor exsanguis aut lacer prosterno multus cum strages incedo cunctatio ni dux fatisco miles et velut irrito exhortatio abnuo cremona monstro


Duces partium ut Carsulas venere, paucos ad requiem dies sumunt, donec aquilae signaque legionum adsequerentur. et locus ipse castrorum placebat, late prospectans, tuto copiarum adgestu, florentissimis pone tergum municipiis; simul conloquia cum Vitellianis decem milium spatio distantibus et proditio sperabatur. aegre id pati miles et victoriam malle quam pacem; ne suas quidem legiones opperiebantur, ut praedae quam periculorum socias. vocatos ad contionem Antonius docuit esse adhuc Vitellio viris, ambiguas, si deliberarent, acris, si desperassent. initia bellorum civilium fortunae permittenda: victoriam consiliis et ratione perfici. iam Misenensem classem et pulcherrimam Campaniae oram descivisse, nec plus e toto terrarum orbe reliquum Vitellio quam quod inter Tarracinam Narniamque iaceat. satis gloriae proelio Cremonensi partum et exitio Cremonae nimium invidiae: ne concupiscerent Romam capere potius quam servare. maiora illis praemia et multo maximum decus, si incolumitatem senatui populoque Romano sine sanguine quaesissent. his ac talibus mitigati animi.

dux pars ut carsulae venio paucus ad requies dies sumo donec aquila signo legio assequor et locus ipse castrum placeo latus prospecto tueor copia aggestus floreo pono tergum municipium simul colloquium cum vitellianus decem mille spatium disto et proditio spero aeger is patior miles et victoria malo quam pax ne suus quidem legio opperior ut praeda quam periculum socio voco ad contio antonius doceo sum adhuc vitellius vis ambiguus si delibero acer si despero initium bellum civilis fortuna permitto victoria consilium et ratio perficio iam misenensis classis et pulcher campania ora descio neque multus e totus terra orbis reliquus vitellius quam qui inter tarracina narnia jaceo satis gloria proelium cremonensis pario et exitium cremona nimium invidia ne concupisco roma capio potis quam servaris magnus ille praemium et multus magnus decus si incolumitas senatus populo romanus sine sanguis quaero hic atque talis mitigo animus


Interea Othonem, cui compositis rebus nulla spes, omne in turbido consilium, multa simul extimulabant, luxuria etiam principi onerosa, inopia vix privato toleranda, in Galbam ira, in Pisonem invidia; fingebat et metum quo magis concupisceret: praegravem se Neroni fuisse, nec Lusitaniam rursus et alterius exilii honorem expectandum. suspectum semper invisumque dominantibus qui proximus destinaretur. nocuisse id sibi apud senem principem, magis nociturum apud iuvenem ingenio trucem et longo exilio efferatum: occidi Othonem posse. proinde agendum audendumque, dum Galbae auctoritas fluxa, Pisonis nondum coaluisset. opportunos magnis conatibus transitus rerum, nec cunctatione opus, ubi perniciosior sit quies quam temeritas. mortem omnibus ex natura aequalem oblivione apud posteros vel gloria distingui; ac si nocentem innocentemque idem exitus maneat, acrioris viri esse merito perire.

interea otho qui compono res nullus spes omnis in turbidus consilium multus simul exstimulo luxuria etiam princeps onerosus inopia vix privo tolero in galba ira in piso invidia fingo et metus quo magis concupisco praegravo sui nero sum neque lusitania rursus et alter exsilium honor exspecto suspicio semper invideo dominor qui proximus destino noceo is sui apud senex princeps magis noceo apud juvenis ingenium trux et longus exsilium effero occido otho possum proinde ago audeo dum galba auctoritas fluo piso nondum coalesco opportunus magnus conatus transitus res neque cunctatio opus ubi perniciosus sum quies quam temeritas mors omnis ex natura aequalis oblivio apud posterus vel gloria distinguo atque si noceo innocens idem exitus maneo acer vir sum mereo pereo


Ceterum propinqua hieme et umentibus Pado campis expeditum agmen incedere. signa aquilaeque victricium legionum, milites vulneribus aut aetate graves, plerique etiam integri Veronae relicti: sufficere cohortes alaeque et e legionibus lecti profligato iam bello videbantur. undecima legio sese adiunxerat, initio cunctata, sed prosperis rebus anxia quod defuisset; sex milia Dalmatarum, recens dilectus, comitabantur; ducebat Pompeius Silvanus consularis: vis consiliorum penes Annium Bassum legionis legatum. is Silvanum socordem bello et dies rerum verbis terentem specie obsequii regebat ad omniaque quae agenda forent quieta cum industria aderat. ad has copias e classicis Ravennatibus, legionariam militiam poscentibus, optimus quisque adsciti: classem Dalmatae supplevere. exercitus ducesque ad Fanum Fortunae iter sistunt, de summa rerum cunctantes, quod motas ex urbe praetorias cohortis audierant et teneri praesidiis Appenninum rebantur; et ipsos in regione bello attrita inopia et seditiosae militum voces terrebant, clavarium (donativi nomen est) flagitantium. nec pecuniam aut frumentum providerant, et festinatio atque aviditas praepediebant, dum quae accipi poterant rapiuntur.

ceterum propinquus hiems et umeo padus campus expedio agmen incedo signum aquila victricium legio miles vulnus aut aetas gravis plerusque etiam integer verona relinquo sufficio cohors ala et e legio lego profligo iam bellum video undecimus legio sui adjungo initium cuncto sed prosper res anxius qui desum sex mille dalmataris recens delectus comito duco pompejus silvanus consularis volo consilium penis annius bassus legio legatus is silvanus socordem bellum et dies res verbum tero species obsequium rego ad omne qui ago sum quietus cum industria adsum ad hic copia e classicus ravennatibus legionarius militia posco bonus quisque ascio classis dalmatae suppleo exercitus duco ad fanum fortuna iter sisto de summus res cuncto qui moveo ex urbs praetorius cohors audio et teneo praesidium apenninus reor et ipse in regio bellum attero inopia et seditiosus miles voco terreo clavarium donativum nomen sum flagito neque pecunia aut frumentum provideo et festinatio atque aviditas praepediebant dum qui accipio possum rapio


Nec quisquam adeo rerum humanarum immemor quem non commoveret illa facies, Romanum principem et generis humani paulo ante dominum relicta fortunae suae sede per populum, per urbem exire de imperio. nihil tale viderant, nihil audierant. repentina vis dictatorem Caesarem oppresserat, occultae Gaium insidiae, nox et ignotum rus fugam Neronis absconderant, Piso et Galba tamquam in acie cecidere: in sua contione Vitellius, inter suos milites, prospectantibus etiam feminis, pauca et praesenti maestitiae congruentia locutus—cedere se pacis et rei publicae causa, retinerent tantum memoriam sui fratremque et coniugem et innoxiam liberorum aetatem miserarentur—, simul filium protendens, modo singulis modo universis commendans, postremo fletu praepediente adsistenti consuli (Caecilius Simplex erat) exolutum a latere pugionem, velut ius necis vitaeque civium, reddebat. aspernante consule, reclamantibus qui in contione adstiterant, ut in aede Concordiae positurus insignia imperii domumque fratris petiturus discessit. maior hic clamor obsistentium penatibus privatis, in Palatium vocantium. interclusum aliud iter, idque solum quo in sacram viam pergeret patebat: tum consilii inops in Palatium redit.

neque quisquam adeo res humanus immemor qui non commoveo ille facies romanus princeps et genus humanus paulus ante dominus relinquo fortuna suus sedes per populus per urbs exeo de imperium nihil talis video nihil audio repentinus volo dictator caesaris opprimo occulo gaius insidiae nox et ignotus rus fuga nero abscondo piso et galba tamquam in acies cado in suus contio vitellius inter suus miles prospecto etiam femina paucus et praesens maestitia congruo loquor cedo sui pax et res publicus causa retineo tantus memoria suus frater et coniunx et innoxius liberi aetas misero simul filius protendo modo singuli modo universus commendo postremo fleo praepediente assisto consul caecilius simplex sum exolutum ab lateo pugio velut ius nex vita civis reddo aspernor consul reclamo qui in contio assisto ut in aedes concordia pono insigne imperium domus frater peto discedo magnus hic clamor obsisto penates privo in palatium voco intercludo alius iter is solus quo in sacer via pergo pateo tum consilium inops in palatium redeo


Patrem illi Luceriam. septimum et quinquagensimum aetatis annum explebat, consulatum, sacerdotia, nomen locumque inter primores nulla sua industria, sed cuncta patris claritudine adeptus. principatum ei detulere qui ipsum non noverant: studia exercitus raro cuiquam bonis artibus quaesita perinde adfuere quam huic per ignaviam. inerat tamen simplicitas ac liberalitas, quae, ni adsit modus, in exitium vertuntur. amicitias dum magnitudine munerum, non constantia morum contineri putat, meruit magis quam habuit. rei publicae haud dubie intererat Vitellium vinci, sed imputare perfidiam non possunt qui Vitellium Vespasiano prodidere, cum a Galba descivissent.

pater ille luceria septimus et quinquagensimum aetas annus expleo consulatus sacerdotium nomen locus inter primoris nullus suus industria sed cunctus pater claritudo adipiscor principatus is defero qui ipse non nosco studium exercitus rarus quisquam bonus ars quaero perinde adsum quam hic per ignavio insum tamen simplicitas atque liberalitas qui ni adsum modus in exitium verto amicitia dum magnitudo munus non constantia mos contineo puto mereo magis quam habeo res publicus haud dubius intersum vitellius vinco sed imputo perfidia non possum qui vitellius vespasianus prodo cum ab galba descio


Hi ritus quoquo modo inducti antiquitate defenduntur: cetera instituta, sinistra foeda, pravitate valuere. nam pessimus quisque spretis religionibus patriis tributa et stipes illuc congerebant, unde auctae Iudaeorum res, et quia apud ipsos fides obstinata, misericordia in promptu, sed adversus omnis alios hostile odium. separati epulis, discreti cubilibus, proiectissima ad libidinem gens, alienarum concubitu abstinent; inter se nihil inlicitum. circumcidere genitalia in- stituerunt ut diversitate noscantur. transgressi in morem eorum idem usurpant, nec quicquam prius imbuuntur quam contemnere deos, exuere patriam, parentes liberos fratres vilia habere. augendae tamen multitudini consulitur; nam et necare quemquam ex agnatis nefas, animosque proelio aut suppliciis peremptorum aeternos putant: hinc generandi amor et moriendi contemptus. corpora condere quam cremare e more Aegyptio, eademque cura et de infernis persuasio, caelestium contra. Aegyptii pleraque animalia effigiesque compositas venerantur, Iudaei mente sola unumque numen intellegunt: profanos qui deum imagines mortalibus materiis in species hominum effingant; summum illud et aeternum neque imitabile neque interiturum. igitur nulla simulacra urbibus suis, nedum templis sistunt; non regibus haec adulatio, non Caesaribus honor. sed quia sacerdotes eorum tibia tympanisque concinebant, hedera vinciebantur vitisque aurea templo reperta, Liberum patrem coli, domitorem Orientis, quidam arbitrati sunt, nequaquam congruentibus institutis. quippe Liber festos laetosque ritus posuit, Iudaeorum mos absurdus sordidusque.

hic ritus quisquis modo induco antiquitas defendo ceterus institutum sinistra foedus pravitas valeo nam malus quisque sperno religio patrius tribuo et stipo illic congero unde augeo judaeus res et quia apud ipse fides obstinatus misericordia in promptus sed adverro omnis alius hostilis odium separo epulis discerno cubilis projacio ad libido gens alienaris concubo abstineo inter sui nihil illicitus circumcido genitale in stituerunt ut diversitas nosco transgredior in mos is idem usurpo neque quisquam prior imbuo quam contemno deus exuo patria parens liber frater vilis habeo augeo tamen multitudo consulo nam et neco quisquam ex agnascor nefas animus proelium aut supplicium peremptor aeternus puto hinc genero amor et morior contemno corpus condo quam cremaris e mos aegyptius idem cura et de infernus persuasio caelestis contra aegyptius plerusque animal effigio compono veneror judaeus mens solus unus numen intellego profanus qui deus imago mortalis materia in species homo effingo superus ille et aeternus neque imitabilis neque intereo igitur nullus simulacrum urbs suus nedum templum sisto non rex hic adulatio non caesaris honor sed quia sacerdos is tibia tympanum concino hedera vincio vita aureus templum reperio liber pater colo domitor oriens quidam arbitror sum nequaquam congruo institus quippe liber festus laetus ritus pono judaeus mos absurdus sordidus


Civilis adventu veteranarum cohortium iusti iam exercitus ductor, sed consilii ambiguus et vim Romanam reputans, cunctos qui aderant in verba Vespasiani adigit mittitque legatos ad duas legiones, quae priore acie pulsae in Vetera castra concesserant, ut idem sacramentum acciperent. redditur responsum: neque proditoris neque hostium se consiliis uti; esse sibi Vitellium principem, pro quo fidem et arma usque ad supremum spiritum retenturos: proinde perfuga Batavus arbitrium rerum Romanarum ne ageret, sed meritas sceleris poenas expectaret. quae ubi relata Civili, incensus ira universam Batavorum gentem in arma rapit; iunguntur Bructeri Tencterique et excita nuntiis Germania ad praedam famamque.

civilis advenio veteranaris cohors justus iam exercitus ducto sed consilium ambiguus et vis romanus reputo cunctus qui adsum in verbum vespasianus adigo mitto legatus ad duo legio qui prior acies pello in vetero castrum concedo ut idem sacramentum accipio reddo responsum neque proditor neque hostis sui consilium uti sum sui vitellius princeps pro quo fides et arma usque ad superus spiritus retendo proinde perfuga batavus arbitrium res romanaris ne ago sed mereo scelus poena expectaret qui ubi refero civilis incendo ira universus batavus gens in arma rapio jungo bructerus tencterique et excio nuntius germania ad praeda fama


Flagrantibus iam militum animis velut faces addiderat Maevius Pudens, e proximis Tigellini. is mobilissimum quemque ingenio aut pecuniae indigum et in novas cupiditates praecipitem adliciendo eo paulatim progressus est ut per speciem convivii, quotiens Galba apud Othonem epularetur, cohorti excubias agenti viritim centenos nummos divideret; quam velut publicam largitionem Otho secretioribus apud singulos praemiis intendebat, adeo animosus corruptor ut Cocceio Proculo speculatori, de parte finium cum vicino ambigenti, universum vicini agrum sua pecunia emptum dono dederit, per socordiam praefecti, quem nota pariter et occulta fallebant.

flagro iam miles animus velut fax addo maevius pudeo e propior tigellinus is mobilis quisque ingenium aut pecunia indigus et in novo cupiditas praecipito adliciendo is paulatim progredior sum ut per species convivium quotiens galba apud otho epulor cohors excubiae ago viritim centeni nummus divido quam velut publicus largitio otho secerno apud singuli praemium intendo adeo animosus corruptor ut cocceius proculus speculator de pars finis cum vicinus ambago universus vicinus ager suus pecunia emo donum do per socordia praefectus qui nosco pariter et occulo fallo


Nihil aeque exercitus nostros quam egestas copiarum fatigabat. impedimenta legionum cum imbelli turba Novaesium missa ut inde terrestri itinere frumentum adveherent; nam flumine hostes potiebantur. primum agmen securum incessit, nondum satis firmo Civile. qui ubi rursum missos Novaesium frumentatores datasque in praesidium cohortis velut multa pace ingredi accepit, rarum apud signa militem, arma in vehiculis, cunctos licentia vagos, compositus invadit, praemissis qui pontis et viarum angusta insiderent. pugnatum longo agmine et incerto Marte, donec proelium nox dirimeret. cohortes Geldubam perrexere, manentibus, ut fuerant, castris, quae relictorum illic militum praesidio tenebantur. non erat dubium quantum in regressu discriminis adeundum foret frumentatoribus onustis perculsisque. addit exercitui suo Vocula mille delectos e quinta et quinta decima legionibus apud Vetera obsessis, indomitum militem et ducibus infensum. plures quam iussum erat profecti palam in agmine fremebant, non se ultra famem, insidias legatorum toleraturos: at qui remanserant, desertos se abducta parte legionum querebantur. duplex hinc seditio, aliis revocantibus Voculam, aliis redire in castra abnuentibus.

nihil aequus exercitus noster quam egestas copia fatigo impedimentum legio cum imbellis turba novaesium mitto ut inde terrestris iter frumentum adveho nam flumen hostis potio primus agmen securus incedo nondum satis firmus civilis qui ubi rursum mitto novaesium frumentator do in praesidium cohors velut multus pax ingredior accipio raris apud signum miles arma in vehiculis cunctus licentia vagus compono invado praemitto qui pons et viaris angustus insideo pugno longus agmen et incertum mars donec proelium nox dirimo cohors gelduba pergo maneo ut sum castrum qui relictor illic miles praesidium teneo non sum dubius quantus in regredior discrimen adeo sum frumentator onustus percello addo exercitus suus vocula mille deligo e quintus et quintus decimus legio apud vetero obsedeo indomitus miles et dux infensus multus quam jubeo sum proficiscor palam in agmen fremo non sui ultra fames insidiae legatus tolero at qui remaneo desero sui abduco pars legio queror duplex hinc seditio alius revoco vocula alius redeo in castrum abnuo


Militum impetus ne foribus quidem Palatii coercitus quo minus convivium inrumperent, ostendi sibi Othonem expostulantes, vulnerato Iulio Martiale tribuno et Vitellio Saturnino praefecto legionis, dum ruentibus obsistunt. undique arma et minae, modo in centuriones tribunosque, modo in senatum universum, lymphatis caeco pavore animis, et quia neminem unum destinare irae poterant, licentiam in omnis poscentibus, donec Otho contra decus imperii toro insistens precibus et lacrimis aegre cohibuit, redieruntque in castra inviti neque innocentes. postera die velut capta urbe clausae domus, rarus per vias populus, maesta plebs; deiecti in terram militum vultus ac plus tristitiae quam paenitentiae. manipulatim adlocuti sunt Licinius Proculus et Plotius Firmus praefecti, ex suo quisque ingenio mitius aut horridius. finis sermonis in eo ut quina milia nummum singulis militibus numerarentur: tum Otho ingredi castra ausus. atque illum tribuni centurionesque circumsistunt, abiectis militiae insignibus otium et salutem flagitantes. sensit invidiam miles et compositus in obsequium auctores seditionis ad supplicium ultro postulabat.

miles impetus ne foris quidem palatium coerceo quo paruus convivium irrumpo ostendo sui otho expostulo vulnero julius martial tribunus et vitellius saturninus praeficio legio dum ruo obsisto undique arma et minae modo in centurio tribunus modo in senatus universus lympho caecus pavor animus et quia nemo unus destinaris ira possum licentia in omnis posco donec otho contra decus imperium torus insisto prex et lacrima aeger cohibeo redeo in castrum invitus neque innocens posterus dies velut capio urbs claudo domus rarus per via populus maestus plebs deicio in terra miles vultus atque multus tristitia quam paenitentia manipulatim alloquor sum licinius proculus et plautius firmus praefectus ex suus quisque ingenium mitis aut horridus finis sermo in is ut quini mille nummus singuli miles numero tum otho ingredior castrum audeo atque ille tribunus centurio circumsisto abicio militia insignis otium et salus flagito sentio invidia miles et compono in obsequium auctor seditio ad supplicium ultro postulo


Crebrae interim et muliebribus blandimentis infectae ab Othone ad Vitellium epistulae offerebant pecuniam et gratiam et quemcumque e quietis locis prodigae vitae legis- set. paria Vitellius ostentabat, primo mollius, stulta utrimque et indecora simulatione, mox quasi rixantes stupra ac flagitia in vicem obiectavere, neuter falso. Otho, revocatis quos Galba miserat legatis, rursus ad utrumque Germanicum exercitum et ad legionem Italicam easque quae Lugduni agebant copias specie senatus misit. legati apud Vitellium remansere, promptius quam ut retenti viderentur; praetoriani, quos per simulationem officii legatis Otho adiunxerat, remissi antequam legionibus miscerentur. addidit epistulas Fabius Valens nomine Germanici exercitus ad praetorias et urbanas cohortis de viribus partium magnificas et concordiam offerentis; increpabat ultro quod tanto ante traditum Vitellio imperium ad Othonem vertissent.

creber interim et muliebris blandimentum inficio ab otho ad vitellius epistula offertor pecunia et gratia et quicumque e quiesco locus prodigus vita lex sed par vitellius ostento primus mollis stultus utrimque et indecorus simulatio mox quasi rixor stuprum atque flagitium in vicis objecto neuter fallo otho revoco qui galba mitto legatus rursus ad uterque germanicus exercitus et ad legio italica eo qui lugdunum ago copia species senatus mitto legatus apud vitellius remaneo promptus quam ut retendo video praetorianus qui per simulatio officium legatus otho adjungo remitto antequam legio misceo addo epistula fabius valens nomen germanicus exercitus ad praetorius et urbanus cohors de vis pars magnifico et concordia offertor increpo ultro qui tantus ante trado vitellius imperium ad otho verto


Digresso Valente trepidos, qui Ariminum tenebant, Cornelius Fuscus, admoto exercitu et missis per proxima litorum Liburnicis, terra marique circumvenit: occupantur plana Vmbriae et qua Picenus ager Hadria adluitur, omnisque Italia inter Vespasianum ac Vitellium Appennini iugis dividebatur. Fabius Valens e sinu Pisano segnitia maris aut adversante vento portum Herculis Monoeci depellitur. haud procul inde agebat Marius Maturus Alpium maritimarum procurator, fidus Vitellio, cuius sacramentum cunctis circa hostilibus nondum exuerat. is Valentem comiter exceptum, ne Galliam Narbonensem temere ingrederetur, monendo terruit; simul ceterorum fides metu infracta.

digredior valens trepidus qui ariminum teneo cornelius fuscus admoueo exercitus et mitto per propior litor liburnica terra mare circumvenio occupo planum vmbriae et qui picenus ager hadria adluo omne italia inter vespasianus atque vitellius apenninus iugum divido fabius valens e sinus pisanus segnitia mare aut adverso venio portus hercules monoecus depello haud procul inde ago marius maturus alpis maritimaris procurator fidus vitellius qui sacramentum cunctus circa hostilis nondum exuo is valens comis excipio ne gallia narbonensis temere ingredior moneo terreo simul ceterus fides metus infringo


Ac rursus nova laborum facies: ardua urbis moenia, saxeae turres, ferrati portarum obices, vibrans tela miles, frequens obstrictusque Vitellianis partibus Cremonensis populus, magna pars Italiae stato in eosdem dies mercatu congregata, quod defensoribus auxilium ob multitudinem, obpugnantibus incitamentum ob praedam erat. rapi ignis Antonius inferrique amoenissimis extra urbem aedificiis iubet, si damno rerum suarum Cremonenses ad mutandam fidem traherentur. propinqua muris tecta et altitudinem moenium egressa fortissimo quoque militum complet; illi trabibus tegulisque et facibus propugnatores deturbant.

atque rursus novo labor facies arduus urbs moenia saxeus turris ferratus portaris obices vibro telum miles frequens obstringo vitellianus pars cremonensis populus magnus pars italia sto in idem dies mercor congrego qui defensor auxilium ob multitudo obpugno incitamentum ob praeda sum rapio ignis antonius infero amoenus extra urbs aedificium iubeo si damnum res suus cremonensis ad muto fides traho propinquus murus tectum et altitudo moenia egredior fortis quoque miles compleo ille trabs tegula et fax propugnator deturbo


Isdem diebus Lucilius Bassus cum expedito equite ad componendam Campaniam mittitur, discordibus municipiorum animis magis inter semet quam contumacia adversus principem. viso milite quies et minoribus coloniis impunitas: Capuae legio tertia hiemandi causa locatur et domus inlustres adflictae, cum contra Tarracinenses nulla ope iuvarentur. tanto proclivius est iniuriae quam beneficio vicem exolvere, quia gratia oneri, ultio in quaestu habetur. solacio fuit servus Vergilii Capitonis, quem proditorem Tarracinensium diximus, patibulo adfixus in isdem anulis quos acceptos a Vitellio gestabat. at Romae senatus cuncta principibus solita Vespasiano decernit, laetus et spei certus, quippe sumpta per Gallias Hispaniasque civilia arma, motis ad bellum Ger- maniis, mox Illyrico, postquam Aegyptum Iudaeam Syriamque et omnis provincias exercitusque lustraverant, velut expiato terrarum orbe cepisse finem videbantur: addidere alacritatem Vespasiani litterae tamquam manente bello scriptae. ea prima specie forma; ceterum ut princeps loquebatur, civilia de se, et rei publicae egregia. nec senatus obsequium deerat: ipsi consulatus cum Tito filio, praetura Domitiano et consulare imperium decernuntur.

idem dies lucilius bassus cum expedio eques ad compono campania mitto discordibus municipium animus magis inter sui quam contumacia adverro princeps video miles quies et paruus colonia impunis capua legio tertius hiemo causa loco et domus illustris affligo cum contra tarracinensis nullus ops juvo tantus proclivis sum iniuria quam beneficium vicis exolvere quia gratia onus ultio in quaestus habeo solacium sum servus vergilius capito qui proditor tarracinensis dico patibulus affigo in idem anulus qui accipio ab vitellius gesto at roma senatus cunctus princeps soleo vespasianus decerno laetus et spes certus quippe sumo per gallia hispania civile arma moveo ad bellum ger maniis mox illyricus postquam aegyptus judaea syria et omnis provincia exerceo lustro velut expio terra orbis capio finis video addo alacritas vespasianus littera tamquam maneo bellum scribo is primus species forma ceterum ut princeps loquor civile de sui et res publicus egregius neque senatus obsequium desum ipse consulatus cum titus filius praetura domitianus et consularis imperium decerno


Igitur Civilis desciscendi certus, occultato interim altiore consilio, cetera ex eventu iudicaturus, novare res hoc modo coepit. iussu Vitellii Batavorum iuventus ad dilectum vocabatur, quem suapte natura gravem onerabant ministri avaritia ac luxu, senes aut invalidos conquirendo, quos pretio dimitterent: rursus impubes et forma conspicui (et est plerisque procera pueritia) ad stuprum trahebantur. hinc invidia, et compositae seditionis auctores perpulere ut dilectum abnuerent. Civilis primores gentis et promptissimos vulgi specie epularum sacrum in nemus vocatos, ubi nocte ac laetitia incaluisse videt, a laude gloriaque gentis orsus iniurias et raptus et cetera servitii mala enumerat: neque enim societatem, ut olim, sed tamquam mancipia haberi: quando legatum, gravi quidem comitatu et superbo, cum imperio venire? tradi se praefectis centurionibusque: quos ubi spoliis et sanguine expleverint, mutari, exquirique novos sinus et varia praedandi vocabula. instare dilectum quo liberi a parentibus, fratres a fratribus velut supremum dividantur. numquam magis adflictam rem Romanam nec aliud in hibernis quam praedam et senes: attollerent tantum oculos et inania legionum nomina ne pavescerent. at sibi robur peditum equitumque, consanguineos Germanos, Gallias idem cupientis. ne Romanis quidem ingratum id bellum, cuius ambiguam fortunam Vespasiano imputaturos: victoriae rationem non reddi.

igitur civilis descisco certus occulto interim alo consilium ceterus ex evenio judico novaris res hic modo coepio iussus vitellius batavus juventus ad dilectus voco qui suapte natura gravis onero minister avaritia atque luxus senex aut invalidus conquaero qui pretium dimitto rursus impubes et forma conspicuus et sum plerusque procerus pueritia ad stuprum traho hinc invidia et compono seditio auctor perpello ut dilectus abnuo civilis primoris gens et promptus vulgus species epularis sacer in nemus voco ubi nox atque laetitia incaleo video ab laus glorior gens ordior injuria et rapio et ceterus servitium malus enumero neque enim societas ut olim sed tamquam mancipium habeo quando legatus gravis quidem comito et superbus cum imperium venio trado sui praefectus centurio qui ubi spolium et sanguis expleo muto exquiro novi sinus et vario praedor vocabulum insto dilectus quo liber ab parens frater ab frater velut superus divido numquam magis affligo res romanus neque alius in hibernus quam praeda et senex attollo tantus oculus et inanis legio nomen ne pavesco at sui robur pedes equio consanguineus germani gallia idem cupio ne romanus quidem ingratus is bellum qui ambiguus fortuna vespasianus imputo victoria ratio non reddo


At Vitellius fractis apud Cremonam rebus nuntios cladis occultans stulta dissimulatione remedia potius malorum quam mala differebat. quippe confitenti consultantique supererant spes viresque: cum e contrario laeta omnia fingeret, falsis ingravescebat. mirum apud ipsum de bello silentium; prohibiti per civitatem sermones, eoque plures ac, si liceret, vere narraturi, quia vetabantur, atrociora vulgaverant. nec duces hostium augendae famae deerant, captos Vitellii exploratores circumductosque, ut robora victoris exercitus noscerent, remittendo; quos omnis Vitellius secreto percontatus interfici iussit. notabili constantia centurio Iulius Agrestis post multos sermones, quibus Vitellium ad virtutem frustra accendebat, perpulit ut ad viris hostium spectandas quaeque apud Cremonam acta forent ipse mitteretur. nec exploratione occulta fallere Antonium temptavit, sed mandata imperatoris suumque animum professus, ut cuncta viseret postulat. missi qui locum proelii, Cremonae vestigia, captas legiones ostenderent. Agrestis ad Vitellium remeavit abnuentique vera esse quae adferret, atque ultro corruptum arguenti 'quando quidem' inquit 'magno documento opus est, nec alius iam tibi aut vitae aut mortis meae usus, dabo cui credas.' atque ita digressus voluntaria morte dicta firmavit. quidam iussu Vitellii interfectum, de fide constantiaque eadem tradidere.

at vitellius frango apud cremona res nuntius clades occulto stultus dissimulatio remedio potis malus quam malus differo quippe confiteor consulto supersum spes vireo cum e contrarius laetus omnis fingo falsum ingravesco mirus apud ipse de bellum silentium prohibeo per civitas sermo eo multus atque si licet verus narro quia veto atrox vulgo neque dux hostis augeo fama desum capio vitellius explorator circumduco ut robur victor exercitus nosco remitto qui omnis vitellius secretum percontor interficio iubeo notabilis constantia centurio iulius agrestis post multus sermo qui vitellius ad virtus frustra accendo perpello ut ad vis hostis specto quisque apud cremona ago sum ipse mitto neque exploratio occulo fallo antonius tento sed mandatum imperator suum animus profiteor ut cunctus viso postulo mitto qui locus proelium cremona vestigium capio legio ostendo agrestis ad vitellius remeo abnuo verus sum qui affero atque ultro corrumpo arguo quando quidem inquam magnus documentum opus sum neque alius iam tu aut vita aut mors meus utor do qui credo atque ita digredior voluntarius mors dictum firmo quidam iussus vitellius interficio de fides consto idem trado


Romanorum primus Cn. Pompeius Iudaeos domuit templumque iure victoriae ingressus est: inde vulgatum nulla intus deum effigie vacuam sedem et inania arcana. muri Hierosolymorum diruti, delubrum mansit. mox civili inter nos bello, postquam in dicionem M. Antonii provinciae cesserant, rex Parthorum Pacorus Iudaea potitus interfectusque a P. Ventidio, et Parthi trans Euphraten redacti: Iudaeos C. Sosius subegit. regnum ab Antonio Herodi datum victor Augustus auxit. post mortem Herodis, nihil expectato Caesare, Simo quidam regium nomen invaserat. is a Quintilio Varo obtinente Syriam punitus, et gentem coercitam liberi Herodis tripertito rexere. sub Tiberio quies. dein iussi a C. Caesare effigiem eius in templo locare arma potius sumpsere, quem motum Caesaris mors diremit. Claudius, defunctis regibus aut ad modicum redactis, Iudaeam provinciam equitibus Romanis aut libertis permisit, e quibus Antonius Felix per omnem saevitiam ac libidinem ius regium servili ingenio exercuit, Drusilla Cleopatrae et Antonii nepte in matrimonium accepta, ut eiusdem Antonii Felix progener, Claudius nepos esset.

romanus primus cn pompejus judaei domo templum ius victoria ingredior sum inde vulgo nullus intus deus effigies vacuus sedes et inanis arcanus murus hierosolyma diruo delubrum maneo mox civilis inter nos bellum postquam in dicio m antonius provincia cedo rex parthus pacorus judaeus potior interfacio ab p ventidius et parthus trans euphrates redigo judaei que sosius subigo regnum ab antonius herodes do victor augustus augeo post mors herodes nihil expectato caesaris simo quidam regius nomen invado is ab quintilius varus obtineo syria punior et gens coerceo liber herodes tripertito rego sub tiberius quies deinde iubeo ab que caesaris effigies is in templum locaris arma potis sumo qui motus caesar mors disredimo claudus defungor rex aut ad modicus redigo judaea provincia eques romanus aut libertus permitto e qui antonius felix per omnis saevitia atque libido ius regius servilis ingenium exerceo drusilla cleopatra et antonius neptis in matrimonium accipio ut idem antonius felix progener claudus nepos sum


Non erat Othonis mollis et corpori similis animus. et intimi libertorum servorumque, corruptius quam in privata domo habiti, aulam Neronis et luxus, adulteria, matrimonia ceterasque regnorum libidines avido talium, si auderet, ut sua ostentantes, quiescenti ut aliena exprobrabant, urgentibus etiam mathematicis, dum novos motus et clarum Othoni annum observatione siderum adfirmant, genus hominum potentibus infidum, sperantibus fallax, quod in civitate nostra et vetabitur semper et retinebitur. multos secreta Poppaeae mathematicos, pessimum principalis matrimonii instrumentum, habuerant: e quibus Ptolemaeus Othoni in Hispania comes, cum superfuturum eum Neroni promisisset, postquam ex eventu fides, coniectura iam et rumore senium Galbae et iuventam Othonis computantium persuaserat fore ut in imperium adscisceretur. sed Otho tamquam peritia et monitu fatorum praedicta accipiebat, cupidine ingenii humani libentius obscura credendi. nec deerat Ptolemaeus, iam et sceleris instinctor, ad quod facillime ab eius modi voto transitur.

non sum otho mollio et corpus similis animus et intimus libertus servus corrumpo quam in privo domus habeo aula nero et luxus adulterium matrimonium ceter regnum libido avidus talis si audeo ut suus ostento quiesco ut alienus exprobro urgeo etiam mathematicus dum novi moueo et clarus otho annus observatio sidus adfirmo genus homo possum infidus spero fallax qui in civitas noster et veto semper et retineo multus secerno poppaea mathematicus malus principal matrimonium instrumentum habeo e qui ptolemaeus otho in hispania comes cum supersum is nero promitto postquam ex evenio fides conicio iam et rumor senium galba et juventa otho computo persuadeo sum ut in imperium adscisco sed otho tamquam peritia et moneo fatum praedico accipio cupido ingenium humanus libet obscurus credo neque desum ptolemaeus iam et scelus instinctor ad qui facilis ab is modus veto transeo


Sic mitigatis animis Bonnam, hiberna primae legionis, ventum. infensior illic miles culpam cladis in Hordeonium vertebat: eius iussu derectam adversus Batavos aciem, tamquam a Mogontiaco legiones sequerentur; eiusdem proditione caesos, nullis supervenientibus auxiliis: ignota haec ceteris exercitibus neque imperatori suo nuntiari, cum adcursu tot provinciarum extingui repens perfidia potuerit. Hordeonius exemplaris omnium litterarum, quibus per Gallias Britanniamque et Hispanias auxilia orabat, exercitui recitavit instituitque pessimum facinus, ut epistulae aquiliferis legionum traderentur, a quis ante militi quam ducibus legebantur. tum e seditiosis unum vinciri iubet, magis usurpandi iuris, quam quia unius culpa foret. motusque Bonna exercitus in coloniam Agrippinensem, adfluentibus auxiliis Gallorum, qui primo rem Romanam enixe iuvabant: mox valescentibus Germanis pleraeque civitates adversum nos arma sumpsere spe libertatis et, si exuissent servitium, cupidine imperitandi. gliscebat iracundia legionum, nec terrorem unius militis vincula indiderant: quin idem ille arguebat ultro conscientiam ducis, tamquam nuntius inter Civilem Flaccumque falso crimine testis veri opprimeretur. conscendit tribunal Vocula mira constantia, prensumque militem ac vociferantem duci ad supplicium iussit: et dum mali pavent, optimus quisque iussis paruere. exim consensu ducem Voculam poscentibus, Flaccus summam rerum ei permisit.

sic mitigo animus bonna hibernus primus legio venio infensus illic miles culpa clades in hordeonius verto is iussus derecingo adverro batavi acies tamquam ab mogontiacum legio sequor idem proditio caedo nullus supervenio auxilium ignotus hic ceterus exercitus neque imperator suus nuntiaris cum accursus tot provinciaris extingui repo perfidia possum hordeonius exemplaris omnis litteraris qui per gallia britannia et hispania auxilium oro exercitus recito instituo malus facinus ut epistula aquiliferis legio trado ab quis ante miles quam dux lego tum e seditiosus unus vincio iubeo magis usurpo ius quam quia unus culpa sum moveo bonna exercitus in colonia agrippinensem affluo auxilium gallus qui primus res romanus enitor juvo mox valesco germanus plerus civitas adverro nos arma sumo spes libertas et si exuo servitium cupido imperito glisco iracundia legio neque terror unus miles vinculum indo quin idem ille arguo ultro conscientia dux tamquam nuntius inter civilis flaccus fallo crimen testis verus opprimo conscendo tribunal vocula mirus constantia prensumque miles atque vocifero duco ad supplicium iubeo et dum malus paveo bonus quisque iussum pareo exinde consensus dux vocula posco flaccus summa res is permitto