Historiae

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Vixdum regresso in Capitolium Martiale furens miles aderat, nullo duce, sibi quisque auctor. cito agmine forum et imminentia foro templa praetervecti erigunt aciem per adversum collem usque ad primas Capitolinae arcis fores. erant antiquitus porticus in latere clivi dextrae subeuntibus, in quarum tectum egressi saxis tegulisque Vitellianos obruebant. neque illis manus nisi gladiis armatae, et arcessere tormenta aut missilia tela longum videbatur: faces in prominentem porticum iecere et sequebantur ignem ambustasque Capitolii fores penetrassent, ni Sabinus revulsas undique statuas, decora maiorum, in ipso aditu vice muri obiecisset. tum diversos Capitolii aditus invadunt iuxta lucum asyli et qua Tarpeia rupes centum gradibus aditur. improvisa utraque vis; propior atque acrior per asylum ingruebat. nec sisti poterant scandentes per coniuncta aedificia, quae ut in multa pace in altum edita solum Capitolii aequabant. hic ambigitur, ignem tectis obpugnatores iniecerint, an obsessi, quae crebrior fama, dum nitentis ac progressos depellunt. inde lapsus ignis in porticus adpositas aedibus; mox sustinentes fastigium aquilae vetere ligno traxerunt flammam alueruntque. sic Capitolium clausis foribus indefensum et indireptum conflagravit.

vixdum regredior in capitolium martial furo miles adsum nullus dux sui quisque auctor cito agmen forum et immineo forum templum praetervehor erigo acies per adverro collis usque ad primus capitolinus arx foris sum antiquus porticus in lateo clivus dexter subeo in qui tectum egredior saxum tegula vitelliani obruo neque ille manus nisi gladius armo et arcesso tormentum aut missile telum longus video fax in promineo porticus jacio et sequor ignis amburo capitolium foris penetro ni sabinus revello undique statua decus magnus in ipse aditus vicus murus objacio tum diverto capitolium aditus invado iuxta lucus asylum et qui tarpeius rupes centum gradus adeo improvide uter volo propior atque acer per asylum ingruo neque sino possum scando per conjungo aedificium qui ut in multus pax in altus edo solus capitolium aequo hic ambago ignis tectum obpugnator injacio an obsedeo qui creber fama dum niteo atque progredior depello inde labor ignis in porticus appono aedes mox sustineo fastigium aquila veto lignum traho flamma alo sic capitolium claudo foris indefensus et indireptus conflagro


Sed tum legionem in Africa regebat Valerius Festus, sumptuosae adulescentiae neque modica cupiens et adfinitate Vitellii anxius. is crebris sermonibus temptaveritne Pisonem ad res novas an temptanti restiterit, incertum, quoniam secreto eorum nemo adfuit, et occiso Pisone plerique ad gratiam interfectoris inclinavere. nec ambigitur provinciam et militem alienato erga Vespasianum animo fuisse; et quidam e Vitellianis urbe profugi ostentabant Pisoni nutantis Gallias, paratam Germaniam, pericula ipsius et in pace suspecto tutius bellum. inter quae Claudius Sagitta, praefectus alae Petrianae, prospera navigatione praevenit Papirium centurionem a Muciano missum, adseveravitque mandata interficiendi Pisonis centurioni data: cecidisse Galerianum consobrinum eius generumque; unam in audacia spem salutis, sed duo itinera audendi, seu mallet statim arma, seu petita navibus Gallia ducem se Vitellianis exercitibus ostenderet. nihil ad ea moto Pisone, centurio a Muciano missus, ut portum Carthaginis attigit, magna voce laeta Pisoni omnia tamquam principi continuare, obvios et subitae rei miraculo attonitos ut eadem adstreperent hortari. vulgus credulum ruere in forum, praesentiam Pisonis exposcere; gaudio clamoribusque cuncta miscebant, indiligentia veri et adulandi libidine. Piso indicio Sagittae vel insita modestia non in publicum egressus est neque se studiis vulgi permisit: centurionemque percontatus, postquam quaesitum sibi crimen caedemque comperit, animadverti in eum iussit, haud perinde spe vitae quam ira in percussorem, quod idem ex interfectoribus Clodii Macri cruentas legati sanguine manus ad caedem proconsulis rettulisset. anxio deinde edicto Carthaginiensibus increpitis, ne solita quidem munia usurpabat, clausus intra domum, ne qua motus novi causa vel forte oreretur.

sed tum legio in africanus rego valerius festus sumptuosus adulescentia neque modicus cupio et adfinitas vitellius anxius is creber sermo tento piso ad res novo an tento resto incertus quoniam secretum is nemo adsum et occido piso plerusque ad gratia interfector inclino neque ambago provincia et miles alieno erga vespasianus animus sum et quidam e vitellianus urbs profugio ostento piso nuto gallia paro germania periculum ipse et in pax suspicio tueor bellum inter qui claudus sagitta praefectus ala petrianae prosper navigatio praevenio papirius centurio ab mucianus mitto adseveravitque mandatum interficio piso centurio do cado galerianum consobrinus is gener unus in audacia spes salus sed duo iter audeo seu malo statim arma seu peto navis gallia dux sui vitellianus exercitus ostendo nihil ad is moveo piso centurio ab mucianus mitto ut portus carthago attigo magnus vox laetus piso omnis tamquam princeps continuo obvius et subeo res miraculum attono ut idem astrepo hortor vulgus credulus ruo in forum praesentia piso exposco gaudium clamor cunctus misceo indiligentia verus et adulo libido piso indicium sagitta vel inquiro modestia non in publicus egredior sum neque sui studium vulgus permitto centurio percontor postquam quaero sui crimen caedes comperio animadverto in is iubeo haud perinde spes vita quam ira in percussor qui idem ex interfector claudius macri cruento legatus sanguis manus ad caedes proconsulis refero anxius deinde edictum carthaginiensis increpo ne soleo quidem munia usurpo claudo intra domus ne qui moueo nosco causa vel fors orior


Batavi cum castris Bonnensibus propinquarent, praemisere qui Herennio Gallo mandata cohortium exponeret. nullum sibi bellum adversus Romanos, pro quibus totiens bellassent: longa atque inrita militia fessis patriae atque otii cupidinem esse. si nemo obsisteret, innoxium iter fore: sin arma occurrant, ferro viam inventuros. cunctantem legatum milites perpulerant fortunam proelii experiretur. tria milia legionariorum et tumultuariae Belgarum cohortes, simul paganorum lixarumque ignava sed procax ante periculum manus omnibus portis prorumpunt ut Batavos numero imparis circumfundant. illi veteres militiae in cuneos congregantur, densi undique et frontem tergaque ac latus tuti; sic tenuem nostrorum aciem perfringunt. cedentibus Belgis pellitur legio, et vallum portasque trepidi petebant. ibi plurimum cladis: cumulatae corporibus fossae, nec caede tantum et vulneribus, sed ruina et suis plerique telis interiere. victores colonia Agrippinensium vitata, nihil cetero in itinere hostile ausi, Bonnense proelium excusabant, tamquam petita pace, postquam negabatur, sibimet ipsi consuluissent.

batavus cum castrum bonnensis propinquo praemitto qui herennius gallus mandatum cohors expono nullus sui bellum adverro romanus pro qui totiens bellor longus atque irrito militia fatisco patria atque otium cupido sum si nemo obsisto innoxius iter sum sin arma occurro ferrum via invenio cunctor legatus miles perpello fortuna proelium experior tres mille legionarius et tumultuarius belgaris cohors simul paganus lixa ignavus sed procax ante periculum manus omnis porta prorumpo ut batavi numerus imparis circumfundo ille vetus militia in cuneus congrego densus undique et frons tergum atque latus tueor sic tenuis noster acies perfringo cedo belga pello legio et valles porto trepidus peto ibi multus clades cumulo corpus fodio neque caedes tantus et vulnus sed ruina et suus plerusque telum intereo victor colonia agrippinensium vito nihil ceterus in iter hostilis audeo bonnensis proelium excuso tamquam peto pax postquam nego sui ipse consulo


Profecto Brixellum Othone honor imperii penes Titianum fratrem, vis ac potestas penes Proculum praefectum; Celsus et Paulinus, cum prudentia eorum nemo uteretur, inani nomine ducum alienae culpae praetendebantur; tribuni centurionesque ambigui quod spretis melioribus deterrimi valebant; miles alacer, qui tamen iussa ducum interpretari quam exequi mallet. promoveri ad quartum a Bedriaco castra placuit, adeo imperite ut quamquam verno tempore anni et tot circum amnibus penuria aquae fatigarentur. ibi de proelio dubitatum, Othone per litteras flagitante ut maturarent, militibus ut imperator pugnae adesset poscentibus: plerique copias trans Padum agentis acciri postulabant. nec proinde diiudicari potest quid optimum factu fuerit, quam pessimum fuisse quod factum est.

profecto brixellum otho honor imperium penis titianus frater volo atque potestas penis proculis praeficio celsus et paulinus cum prudentia is nemo uto inanis nomen dux alienus culpa praetendo tribunus centurio ambiguus qui sperno bonus deterior valeo miles alacer qui tamen iubeo dux interpretaris quam exequio malo promoveo ad quartus ab bedriacum castrum placeo adeo imperitus ut quamquam vernus tempus annus et tot circum amnis penuria aqua fatigo ibi de proelium dubitas otho per littera flagito ut maturo miles ut imperator pugna adsum posco plerusque copia trans padus ago accio postulo neque proinde diiudicaris possum quis bonus factus sum quam malus sum qui facio sum


Tum Antonius inserens se manipulis, ubi aspectu et auctoritate silentium fecerat, non se decus neque pretium eripere tam bene meritis adfirmabat, sed divisa inter exercitum ducesque munia: militibus cupidinem pugnandi convenire, duces providendo, consultando, cunctatione saepius quam temeritate prodesse. ut pro virili portione armis ac manu victoriam iuverit, ratione et consilio, propriis ducis artibus, profuturum; neque enim ambigua esse quae occurrant, noctem et ignotae situm urbis, intus hostis et cuncta insidiis opportuna. non si pateant portae, nisi explorato, nisi die intrandum. an obpugnationem inchoaturos adempto omni prospectu, quis aequus locus, quanta altitudo moenium, tormentisne et telis an operibus et vineis adgredienda urbs foret? mox conversus ad singulos, num securis dolabrasque et cetera expugnandis urbibus secum attulissent, rogitabat. et cum abnuerent, 'gladiisne' inquit 'et pilis perfringere ac subruere muros ullae manus possunt? si aggerem struere, si pluteis cratibusve protegi necesse fuerit, ut vulgus improvidum inriti stabimus, altitudinem turrium et aliena munimenta mirantes? quin potius mora noctis unius, advectis tormentis machinisque, vim victoriamque nobiscum ferimus?' simul lixas calonesque cum recentissimis equitum Bedriacum mittit, copias ceteraque usui adlaturos.

tum antonius insero sui manipulis ubi aspectus et auctoritas silentium facio non sui decus neque pretium eripio tam bene meritum adfirmo sed divido inter exercitus duco munia miles cupido pugno convenio dux provideo consulto cunctatio saepis quam temeritas prosum ut pro virilis portio arma atque manus victoria juvo ratio et consilium proprius dux ars possum neque enim ambiguus sum qui occurro nox et ignosco sino urbs intus hostis et cunctus insidiae opportunus non si pateo porta nisi exploro nisi dies intro an obpugnatio incoho adimo omnis prospectus quis aequus locus quantus altitudo moenia tormentum et telum an opus et vinea aggredior urbs sum mox converro ad singuli num securis dolabra et ceterus expugno urbs sui affero rogito et cum abnuo gladius inquam et pila perfringo atque surruo murus ullus manus possum si aggero struo si pluteus cratis protego necesse sum ut vulgus improvidus irritus sto altitudo turris et alienus munimentum miror quin potis mora nox unus adveho tormentum machina vis victoria nos ferio simul lixa calo cum recens eques bedriacum mitto copia ceter usus affero


Praeposuerat praetorianis Publilium Sabinum a praefectura cohortis, Iulium Priscum tum centurionem: Priscus Valentis, Sabinus Caecinae gratia pollebant; inter discordis Vitellio nihil auctoritas. munia imperii Caecina ac Valens obibant, olim anxii odiis, quae bello et castris male dissimulata pravitas amicorum et fecunda gignendis inimicitiis civitas auxerat, dum ambitu comitatu et immensis salutantium agminibus contendunt comparanturque, variis in hunc aut illum Vitellii inclinationibus; nec umquam satis fida potentia, ubi nimia est: simul ipsum Vitellium, subitis offensis aut intempestivis blanditiis mutabilem, contemnebant metuebantque. nec eo segnius invaserant domos hortos opesque imperii, cum flebilis et egens nobilium turba, quos ipsos liberosque patriae Galba reddiderat, nulla principis misericordia iuvarentur. gratum primoribus civitatis etiam plebs adprobavit, quod reversis ab exilio iura libertorum concessisset, quamquam id omni modo servilia ingenia corrumpebant, abditis pecuniis per occultos aut ambitiosos sinus, et quidam in domum Caesaris transgressi atque ipsis dominis potentiores.

praepono praetorianus publilius sabinus ab praeficio cohors julius priscus tum centurio priscus valens sabinus caecina gratia polleo inter discordis vitellius nihil auctoritas munia imperium caecina atque valens obeo olim anxius odium qui bellum et castrum malus dissimulo pravitas amicus et fecundus gigno inimicitia civitas augeo dum ambitus comito et immensus saluto agmen contendo comparo varius in hic aut ille vitellius inclinatio neque umquam satis fidus potentia ubi nimius sum simul ipse vitellius subeo offendo aut intempestivus blanditia mutabilis contemno metuo neque is segnis invado domus hortus ops imperium cum flebilis et egeo nobilis turba qui ipse liber patria galba reddo nullus princeps misericordia juvo gratus primoris civitas etiam plebs adprobo qui revorto ab exsilium ius libertus concedo quamquam is omnis modo servilis ingenium corrumpo abdo pecunia per occulo aut ambitiosus sinus et quidam in domus caesar transgredior atque ipse dominus potens


Sed Galba post nuntios Germanicae seditionis, quamquam nihil adhuc de Vitellio certum, anxius quonam exercituum vis erumperet, ne urbano quidem militi confisus, quod remedium unicum rebatur, comitia imperii transigit; adhibitoque super Vinium ac Laconem Mario Celso consule designato ac Ducenio Gemino praefecto urbis, pauca praefatus de sua senectute, Pisonem Licinianum accersiri iubet, seu propria electione sive, ut quidam crediderunt, Lacone instante, cui apud Rubellium Plautum exercita cum Pisone amicitia; sed callide ut ignotum fovebat, et prospera de Pisone fama consilio eius fidem addiderat. Piso M. Crasso et Scribonia genitus, nobilis utrimque, vultu habituque moris antiqui et aestimatione recta severus, deterius interpretantibus tristior habebatur: ea pars morum eius quo suspectior sollicitis adoptanti placebat.

sed galba post nuntius germanicus seditio quamquam nihil adhuc de vitellius certus anxius quonam exercitus volo erumpo ne urbanus quidem miles confido qui remedium unicus reor comitium imperium transigo adhibeo super vinium atque laco marius celsus consul designo atque ducenius geminus praeficio urbs paucus praefor de suus senectus piso licinianus arcesso iubeo seu proprius electio sive ut quidam credo laco insto qui apud rubellius plautus exerceo cum piso amicitia sed callidus ut ignotus foveo et prosper de piso fama consilium is fides addo piso m crassus et scribonia gigno nobilis utrimque vultus habeo mos antiquus et aestimatio recta severus deterior interpretor tristis habeo is pars mos is quo suspicio sollicitus adopto placeo


At Vitellius profecto Caecina, cum Fabium Valentem paucis post diebus ad bellum impulisset, curis luxum obtendebat: non parare arma, non adloquio exercitioque militem firmare, non in ore vulgi agere, sed umbraculis hortorum abditus, ut ignava animalia, quibus si cibum suggeras, iacent torpentque, praeterita instantia futura pari oblivione dimiserat. atque illum in nemore Aricino desidem et marcentem proditio Lucilii Bassi ac defectio classis Ravennatis perculit; nec multo post de Caecina adfertur mixtus gaudio dolor et descivisse et ab exercitu vinctum. plus apud socordem animum laetitia quam cura valuit. multa cum exultatione in urbem revectus frequenti contione pietatem militum laudibus cumulat; Publilium Sabinum praetorii praefectum ob amicitiam Caecinae vinciri iubet, substituto in locum eius Alfeno Varo.

at vitellius profecto caecina cum fabius valens paucus post dies ad bellum impello cura luxus obtendo non paro arma non alloquium exercitium miles firmaris non in os vulgus ago sed umbraculis hortor abdo ut ignavus animal qui si cibus suggero iaceo torpeo praetereo insto sum par oblivio dimitto atque ille in nemus aricinus desidem et marceo proditio lucilius bassus atque defectio classis ravennatis percello neque multus post de caecina affero misceo gaudium dolor et descio et ab exercitus vincio multus apud socordem animus laetitia quam cura valeo multus cum exultatio in urbs reveho frequens contio pietas miles laus cumulo publilius sabinus praetorius praeficio ob amicitia caecina vincio iubeo substituo in locus is alfenus varus


Sub idem tempus L. Piso pro consule interficitur. ea de caede quam verissime expediam, si pauca supra repetiero ab initio causisque talium facinorum non absurda. legio in Africa auxiliaque tutandis imperii finibus sub divo Augusto Tiberioque principibus proconsuli parebant. mox G. Caesar, turbidus animi ac Marcum Silanum obtinentem Africam metuens, ablatam proconsuli legionem misso in eam rem legato tradidit. aequatus inter duos beneficiorum numerus, et mixtis utriusque mandatis discordia quaesita auctaque pravo certamine. legatorum ius adolevit diuturnitate officii, vel quia minoribus maior aemulandi cura, proconsulum splendidissimus quisque securitati magis quam potentiae consulebant.

sub idem tempus l piso pro consul interfacio is de caedes quam verus expedio si paucus supra repeto ab initium causa talis facinus non absurdus legio in africanus auxilio tuto imperium finis sub divus augustus tiberius princeps proconsulis pareo mox g caesar turbidus animus atque marcus silanus obtineo africa metuo aufero proconsulis legio mitto in is res legatus trado aequo inter duo beneficus numerus et misceo uterque mandatum discordia quaero augeo pravus certamen legatus ius adolesco diuturnitas officium vel quia paruus magnus aemulo cura proconsulis splendidus quisque securitas magis quam potentia consulo


Trepidam urbem ac simul atrocitatem recentis sce- leris, simul veteres Othonis mores paventem novus insuper de Vitellio nuntius exterruit, ante caedem Galbae suppressus ut tantum superioris Germaniae exercitum descivisse crederetur. tum duos omnium mortalium impudicitia ignavia luxuria deterrimos velut ad perdendum imperium fataliter electos non senatus modo et eques, quis aliqua pars et cura rei publicae, sed vulgus quoque palam maerere. nec iam recentia saevae pacis exempla sed repetita bellorum civilium memoria captam totiens suis exercitibus urbem, vastitatem Italiae, direptiones provinciarum, Pharsaliam Philippos et Perusiam ac Mutinam, nota publicarum cladium nomina, loquebantur. prope eversum orbem etiam cum de principatu inter bonos certaretur, sed mansisse G. Iulio, mansisse Caesare Augusto victore imperium; mansuram fuisse sub Pompeio Brutoque rem publicam: nunc pro Othone an pro Vitellio in templa ituros? utrasque impias preces, utraque detestanda vota inter duos, quorum bello solum id scires, deteriorem fore qui vicisset. erant qui Vespasianum et arma Orientis augurarentur, et ut potior utroque Vespasianus, ita bellum aliud atque alias cladis horrebant. et ambigua de Vespasiano fama, solusque omnium ante se principum in melius mutatus est.

trepidus urbs atque simul atrocitas recens sce leris simul vetus otho mos paveo novus insuper de vitellius nuntius exterreo ante caedes galba supprimo ut tantus superus germania exercitus descio credo tum duo omnis mortalis impudicitia ignavia luxuria deterior velut ad perdo imperium fatalis eligo non senatus modo et eques quis aliqui pars et cura res publicus sed vulgus quoque palam maereo neque iam recens saevus pax exemplum sed repeto bellum civilis memoria capio totiens suus exercitus urbs vastitas italia direptio provinciaris pharsalia philippi et perusia atque mutina nosco publicaris cladium nomen loquor prope everro orbis etiam cum de principatus inter bonus certo sed maneo g julius maneo caesaris augustus victor imperium mando sum sub pompejus brutus res publicus nunc pro otho an pro vitellius in templum eo utrasque impius prex uter detesto veto inter duo qui bellum solus is scio deterior sum qui vinco sum qui vespasianus et arma oriens auguro et ut potis uterque vespasianus ita bellum alius atque alius clades horreo et ambiguus de vespasianus fama solus omnis ante sui princeps in bonus muto sum


Exacto per scelera die novissimum malorum fuit laetitia. vocat senatum praetor urbanus, certant adulationibus ceteri magistratus, adcurrunt patres: decernitur Othoni tribunicia potestas et nomen Augusti et omnes principum honores, adnitentibus cunctis abolere convicia ac probra, quae promisce iacta haesisse animo eius nemo sensit; omisisset offensas an distulisset brevitate imperii in incerto fuit. Otho cruento adhuc foro per stragem iacentium in Capitolium atque inde in Palatium vectus concedi corpora sepulturae cremarique permisit. Pisonem Verania uxor ac frater Scribonianus, Titum Vinium Crispina filia composuere, quaesitis redemptisque capitibus, quae venalia interfectores servaverant.

exigo per scelus dies novus malus sum laetitia voco senatus praetor urbanus certo adulatio ceterus magistratus adcurro pater decerno otho tribunicius potestas et nomen augustus et omnis princeps honor adnitendus cunctus aboleo convicior atque probrum qui promiscuus jacto haereo animus is nemo sentio omitto offendo an differo brevitas imperium in incertum sum otho cruento adhuc forum per strages jaceo in capitolium atque inde in palatium veho concedo corpus sepultura cremo permitto piso verania uxor atque frater scribonianus titus vinium crispinus filia compono quaero reemo caput qui venalis interfector servo


Viso comminus armatorum agmine vexillarius comitatae Galbam cohortis (Atilium Vergilionem fuisse tradunt) dereptam Galbae imaginem solo adflixit: eo signo manifesta in Othonem omnium militum studia, desertum fuga populi forum, destricta adversus dubitantis tela. iuxta Curtii lacum trepidatione ferentium Galba proiectus e sella ac provolutus est. extremam eius vocem, ut cuique odium aut admiratio fuit, varie prodidere. alii suppliciter interrogasse quid mali meruisset, paucos dies exolvendo donativo deprecatum: plures obtulisse ultro percussoribus iugulum: agerent ac ferirent, si ita e re publica videretur. non interfuit occidentium quid diceret. de percussore non satis constat: quidam Terentium evocatum, alii Laecanium; crebrior fama tradidit Camurium quintae decimae legionis militem impresso gladio iugulum eius hausisse. ceteri crura brachiaque (nam pectus tegebatur) foede laniavere; pleraque vulnera feritate et saevitia trunco iam corpori adiecta.

video comminus armator agmen vexillarius comitor galba cohors atilius vergilio sum trado deripio galba imago solum affligo is signum manifestus in otho omnis miles studium desertum fuga populus forum destringo adverro dubito telum iuxta curtius lacus trepidatio fero galba proicio e sella atque provolvo sum extremus is voco ut quisque odium aut admiratio sum varius prodo alius supplex interrogo quis malus mereo paucus dies exolvendo donativum deprecor multus offertor ultro percussor iugulum ago atque ferio si ita e res publicus video non intersum occaedes quis dico de percussor non satis consto quidam terentius evoco alius laecanium creber fama trado camurium quintus decimus legio miles imprimo gladius iugulum is haurio ceterus crus bracchium nam pectus tego foedus lanio plerusque vulnero feritas et saevitia trunco iam corpus adiicio


Civilis societate Agrippinensium auctus proximas civitates adfectare aut adversantibus bellum inferre statuit. occupatisque Sunucis et iuventute eorum per cohortis composita, quo minus ultra pergeret, Claudius Labeo Baetasiorum Tungrorumque et Nerviorum tumultuaria manu restitit, fretus loco, quia pontem Mosae fluminis anteceperat. pugnabaturque in angustiis ambigue donec Germani transnatantes terga Labeonis invasere; simul Civilis, ausus an ex composito, intulit se agmini Tungrorum, et clara voce 'non ideo' inquit 'bellum sumpsimus, ut Batavi et Treviri gentibus imperent: procul haec a nobis adrogantia. accipite societatem: transgredior ad vos, seu me ducem seu militem mavultis.' movebatur vulgus condebantque gladios, cum Campanus ac Iuvenalis e primoribus Tungrorum universam ei gentem dedidere; Labeo antequam circumveniretur profugit. Civilis Baetasios quoque ac Nervios in fidem acceptos copiis suis adiunxit, ingens rerum, perculsis civitatum animis vel sponte inclinantibus.

civilis societas agrippinensium augeo propior civitas adfectaris aut adverso bellum infero statuo occupo sunuci et iuventus is per cohors compono quo paruus ultra pergo claudus labeo baetasiorum tungri et nervius tumultuarius manus resto fretus locus quia pons mosa flumen antecapio pugno in angustia ambiguus donec germanus transnato tergum labeo invado simul civilis audeo an ex compono infero sui agmen tungri et clarus vox non ideo inquam bellum sumo ut batavus et treviri gens impero procul hic ab nos arrogantia accipio societas transgredior ad tu seu ego dux seu miles malo moveo vulgus condo gladius cum campanus atque iuvenal e primoris tungri universus is gens dedo labeo antequam circumvenio profugio civilis baetasios quoque atque nervii in fides accipio copia suus adjungo ingens res percello civitas animus vel sponte inclino


Non tamen adeo virtutum sterile saeculum ut non et bona exempla prodiderit. comitatae profugos liberos matres, secutae maritos in exilia coniuges: propinqui audentes, constantes generi, contumax etiam adversus tormenta servorum fides; supremae clarorum virorum necessitates fortiter toleratae et laudatis antiquorum mortibus pares exitus. praeter multiplicis rerum humanarum casus caelo terraque prodigia et fulminum monitus et futurorum praesagia, laeta tristia, ambigua manifesta; nec enim umquam atrocioribus populi Romani cladibus magisve iustis indiciis adprobatum est non esse curae deis securitatem nostram, esse ultionem.

non tamen adeo virtus sterilis saeculis ut non et bonus exemplum prodo comitor profugus liber mater sequor maritus in exsilium coniunx propinquus audeo consto gener contumax etiam adverro tormentum servus fides superus clarus vir necessitas fortis tolero et laudo antiquus mors par exitus praeter multiplex res humanus casus caelum terra prodigium et fulmen moneo et sum praesagium laetus tristis ambiguus manifestus neque enim umquam atrox populus romanus clades magus iustus indicium approbo sum non sum cura deus securitas noster sum ultio


Hormine id ingenium, ut Messala tradit, an potior auctor sit C. Plinius, qui Antonium incusat, haud facile discreverim, nisi quod neque Antonius neque Hormus a fama vitaque sua quamvis pessimo flagitio degeneravere. non iam sanguis neque vulnera morabantur quin subruerent vallum quaterentque portas, innixi umeris et super iteratam testudinem scandentes prensarent hostium tela brachiaque. integri cum sauciis, semineces cum expirantibus volvuntur, varia pereuntium forma et omni imagine mortium.

horminum is ingenium ut messalla trado an potis auctor sum que plinius qui antonius incuso haud facilis discerno nisi qui neque antonius neque hormus ab fama vito suus quivis malus flagitium degenero non iam sanguis neque vulnero moror quin surruo valles quatio porta innitor umerus et super itero testudo scando prehenso hostis telum bracchium integer cum saucius seminecis cum expirantibus volvo vario pereo forma et omnis imago mors


Pisonem ferunt statim intuentibus et mox coniectis in eum omnium oculis nullum turbati aut exultantis animi motum prodidisse. sermo erga patrem imperatoremque reverens, de se moderatus; nihil in vultu habituque mutatum, quasi imperare posset magis quam vellet. consultatum inde, pro rostris an in senatu an in castris adoptio nuncuparetur. iri in castra placuit: honorificum id militibus fore, quorum favorem ut largitione et ambitu male adquiri, ita per bonas artis haud spernendum. circumsteterat interim Palatium publica expectatio, magni secreti impatiens; et male coercitam famam supprimentes augebant.

piso fero statim intueor et mox conicio in is omnis oculus nullus turbo aut exsulto animus motus prodo sermo erga pater imperator reverendus de sui moderor nihil in vultus habeo muto quasi impero possum magis quam volo consulto inde pro rostrum an in senatus an in castrum adoptio nuncupo eo in castrum placeo honorificus is miles sum qui favor ut largitio et ambitus malus acquiro ita per bonus ars haud sperno circumsto interim palatium publicus expectatio magnus secerno impatiens et malus coerceo fama supprimo augeo


Adversus has concurrentis belli minas legati legionum Munius Lupercus et Numisius Rufus vallum murosque firmabant. subversa longae pacis opera, haud procul castris in modum municipii extructa, ne hostibus usui forent. sed parum provisum ut copiae in castra conveherentur; rapi permisere: ita paucis diebus per licentiam absumpta sunt quae adversus necessitates in longum suffecissent. Civilis medium agmen cum robore Batavorum obtinens utramque Rheni ripam, quo truculentior visu foret, Germanorum catervis complet, adsultante per campos equite; simul naves in adversum amnem agebantur. hinc veteranarum cohortium signa, inde depromptae silvis lucisque ferarum imagines, ut cuique genti inire proelium mos est, mixta belli civilis externique facie obstupefecerant obsessos. et spem obpugnantium augebat amplitudo valli, quod duabus legionibus situm vix quinque milia armatorum Romanorum tuebantur; sed lixarum multitudo turbata pace illuc congregata et bello ministra aderat.

adverro hic concurro bellum minae legatus legio munis lupercus et numisius rufus valles murus firmo subverto longus pax opus haud procul castrum in modus municipium extructa ne hostis usus sum sed parum provideo ut copia in castrum conveho rapio permitto ita paucus dies per licentia absumo sum qui adverro necessitas in longus sufficio civilis medius agmen cum robur batavus obtineo uter rhenus ripa quo truculentus video sum germanus caterva compleo adsultante per campus eques simul navo in adverro amnis ago hinc veteranaris cohors signum inde depromptae silva lucus ferus imago ut quisque gens ineo proelium mos sum misceo bellum civilis externus facies obstupefacio obsedeo et spes obpugno augeo amplitudo valles qui duo legio sino vix quinque mille armator romanus tueor sed lixaris multitudo turbo pax illic congrego et bellum ministro adsum


Posito ubique bello magna pars senatus extremum discrimen adiit, profecta cum Othone ab urbe, dein Mutinae relicta. illuc adverso de proelio adlatum: sed milites ut falsum rumorem aspernantes, quod infensum Othoni senatum arbitrabantur, custodire sermones, vultum habitumque trahere in deterius; conviciis postremo ac probris causam et initium caedis quaerebant, cum alius insuper metus senatoribus instaret, ne praevalidis iam Vitellii partibus cunctanter excepisse victoriam crederentur. ita trepidi et utrimque anxii coeunt, nemo privatim expedito consilio, inter multos societate culpae tutior. onerabat paventium curas ordo Mutinensis arma et pecuniam offerendo, appellabatque patres conscriptos intempestivo honore.

pono ubique bellum magnus pars senatus exter discrimen adeo proficio cum otho ab urbs deinde mutina relinquo illic adverso de proelium affero sed miles ut falsus rumor aspernor qui infensus otho senatus arbitror custodio sermo vultus habeo traho in deterior convicium postremo atque probrum causa et initium caedes quaero cum alius insuper metus senator insto ne praevalidus iam vitellius pars cunctanter excipio victoria credo ita trepidus et utrimque anxius coeo nemo privatim expedio consilium inter multus societas culpa tueor onero paveo cura ordo mutinensis arma et pecunia offertor appello pater conscribo intempestivus honor


Ceterum Italia gravius atque atrocius quam bello adflictabatur. dispersi per municipia et colonias Vitelliani spoliare, rapere, vi et stupris polluere: in omne fas nefasque avidi aut venales non sacro, non profano abstinebant. et fuere qui inimicos suos specie militum interficerent. ipsique milites regionum gnari refertos agros, ditis dominos in praedam aut, si repugnatum foret, ad exitium destinabant, obnoxiis ducibus et prohibere non ausis. minus avaritiae in Caecina, plus ambitionis: Valens ob lucra et quaestus infamis eoque alienae etiam culpae dissimulator. iam pridem attritis Italiae rebus tantum peditum equitumque, vis damnaque et iniuriae aegre tolerabantur.

ceterum italia gravis atque atrox quam bellum afflicto dispermulceo per municipium et colonia vitellianus spolio rapio vis et stuprum polluo in omnis fas nefas avidus aut venal non sacro non profano abstineo et sum qui inimicus suus species miles interficio ipse miles regio gnaris refercio ager dis dominus in praeda aut si repugno sum ad exitium destino obnoxius dux et prohibeo non audeo paruus avaritia in caecina multus ambitio valens ob lucrum et quaestus infamis eo alienus etiam culpa dissimulator iam pridem attero italia res tantus pedes equio volo damno et iniuria aeger tolero


Imminere provinciae Narbonensi, in verba Vitellii adactae, classem Othonis trepidi nuntii Fabio Valenti attulere; aderant legati coloniarum auxilium orantes. duas Tungrorum cohortis, quattuor equitum turmas, universam Trevirorum alam cum Iulio Classico praefecto misit, e quibus pars in colonia Foroiuliensi retenta, ne omnibus copiis in terrestre iter versis vacuo mari classis adceleraret. duodecim equitum turmae et lecti e cohortibus adversus hostem iere, quibus adiuncta Ligurum cohors, vetus loci auxilium, et quingenti Pannonii, nondum sub signis. nec mora proelio: sed acies ita instructa ut pars classicorum mixtis paganis in collis mari propinquos exurgeret, quantum inter collis ac litus aequi loci praetorianus miles expleret, in ipso mari ut adnexa classis et pugnae parata conversa et minaci fronte praetenderetur: Vitelliani, quibus minor peditum vis, in equite robur, Alpinos proximis iugis, cohortis densis ordinibus post equitem locant. Trevirorum turmae obtulere se hosti incaute, cum exciperet contra veteranus miles, simul a latere saxis urgeret apta ad iaciendum etiam paganorum manus, qui sparsi inter milites, strenui ignavique, in victoria idem audebant. additus perculsis terror invecta in terga pugnantium classe: ita undique clausi, deletaeque omnes copiae forent ni victorem exercitum attinuisset obscurum noctis, obtentui fugientibus.

immineo provincia narbonensis in verbum vitellius adigo classis otho trepidus nuntius fabius valens affero adsum legatus colonia auxilium oro duo tungri cohors quattuor eques turma universus trevirorum alo cum julius classicus praeficio mitto e qui pars in colonia forojuliensis retineo ne omnis copia in terrestris iter verro vacuus mare classis adcelero duodecim eques turma et lego e cohors adverro hostis eo qui adjungo ligur cohors vetus locus auxilium et quingenti pannonius nondum sub signum neque mora proelium sed acies ita instruo ut pars classicum misceo paganus in collis mare propinquus exurgeo quantus inter collis atque litus aequum locus praetorianus miles expleo in ipse mare ut adnecto classis et pugna paro converro et minax frons praetendo vitellianus qui paruus pedes volo in eques robur alpinus propior iugum cohors densus ordo post eques loco trevirorum turma offertor sui hostis incautus cum excipio contra veteranus miles simul ab lateo saxum urgeo apto ad jacio etiam paganus manus qui spargo inter miles strenuus ignavus in victoria idem audeo addo percello terror inveho in tergum pugno classis ita undique claudo deleo omnis copia sum ni victor exercitus attineo obscurus nox obtentus fugio


Nihil eorum Vitellianos fallebat, crebris, ut in civili bello, transfugiis; et exploratores cura diversa sciscitandi sua non occultabant. quieti intentique Caecina ac Valens, quando hostis imprudentia rueret, quod loco sapientiae est, alienam stultitiam opperiebantur, inchoato ponte transitum Padi simulantes adversus obpositam gladiatorum manum, ac ne ipsorum miles segne otium tereret. naves pari inter se spatio, validis utrimque trabibus conexae, adversum in flumen dirigebantur, iactis super ancoris quae firmitatem pontis continerent, sed ancorarum funes non extenti fluitabant, ut augescente flumine inoffensus ordo navium attolleretur. claudebat pontem imposita turris et in extremam navem educta, unde tormentis ac machinis hostes propulsarentur. Othoniani in ripa turrim struxerant saxaque et faces iaculabantur.

nihil is vitelliani fallo creber ut in civilis bellum transfugium et explorator cura diverto sciscitor suus non occulto quiesco intendo caecina atque valens quando hostis imprudens ruo qui locus sapientia sum alienus stultitia opperior incoho pons transeo padus simulo adverro oppono gladiator manus atque ne ipse miles segnis otium tero navo par inter sui spatium validus utrimque trabs conecto adverro in flumen dirigo jacio super ancora qui firmitas pons contineo sed ancoraris funis non extendo fluito ut augesco flumen inoffensus ordo navis attollo claudeo pons impono turris et in extremus navo educo unde tormentum atque machina hostis propulso othonianus in ripa turris struo saxum et fax jaculor


Vt Cremonam venere, novum immensumque opus occurrit. Othoniano bello Germanicus miles moenibus Cremonensium castra sua, castris vallum circumiecerat eaque munimenta rursus auxerat. quorum aspectu haesere victores, incertis ducibus quid iuberent. incipere obpugnationem fesso per diem noctemque exercitu arduum et nullo iuxta subsidio anceps: sin Bedriacum redirent, intolerandus tam longi itineris labor, et victoria ad inritum revolvebatur: munire castra, id quoque propinquis hostibus formidolosum, ne dispersos et opus molientis subita eruptione turbarent. quae super cuncta terrebat ipsorum miles periculi quam morae patientior: quippe ingrata quae tuta, ex temeritate spes; omnisque caedes et vulnera et sanguis aviditate praedae pensabantur.

vt cremona venio novus immensus opus occurro othonianus bellum germanicus miles moenia cremonensis castrum suus castrum valles circumjacio is munimentum rursus augeo qui aspectus haereo victor incertus dux quis iubeo incipio obpugnatio fatisco per dies nox exercitus arduus et nullus iuxta subsidium anceps sin bedriacum redeo intolero tam longus iter labor et victoria ad irritus revolvo munio castrum is quoque propinquus hostis formidulosus ne dispermulceo et opus molior subeo eruptio turbo qui super cunctus terreo ipse miles periculum quam mora patior quippe ingratus qui tueor ex temeritas spes omne caedes et vulnero et sanguis aviditas praeda penso


Duravit tamen patientia Iudaeis usque ad Gessium Florum procuratorem: sub eo bellum ortum. et comprimere coeptantem Cestium Gallum Syriae legatum varia proelia ac saepius adversa excepere. qui ubi fato aut taedio occidit, missu Neronis Vespasianus fortuna famaque et egregiis ministris intra duas aestates cuncta camporum omnisque praeter Hierosolyma urbis victore exercitu tenebat. proximus annus civili bello intentus quantum ad Iudaeos per otium transiit. pace per Italiam parta et externae curae rediere: augebat iras quod soli Iudaei non cessissent; simul manere apud exercitus Titum ad omnis principatus novi eventus casusve utile videbatur.

duro tamen patientia judaeus usque ad gessius florus procurator sub is bellum orior et comprimo coepto cestius gallus syria legatus vario proelio atque saepis adverso excipio qui ubi fatum aut taedium occido missus nero vespasianus fortuna fama et egregius minister intra duo aestas cunctus campus omne praeter hierosolyma urbs victor exercitus teneo proximus annus civilis bellum intendo quantus ad judaei per otium transeo pax per italia pario et externus cura redeo augeo ira qui solus judaeus non cedo simul maneo apud exercitus titus ad omnis principatus nosco evenio cado utilis video


Quartum idus Ianuarias, foedum imbribus diem, tonitrua et fulgura et caelestes minae ultra solitum turbaverunt. observatum id antiquitus comitiis dirimendis non terruit Galbam quo minus in castra pergeret, contemptorem talium ut fortuitorum; seu quae fato manent, quamvis significata, non vitantur. apud frequentem militum contionem imperatoria brevitate adoptari a se Pisonem exemplo divi Augusti et more militari, quo vir virum legeret, pronuntiat. ac ne dissimulata seditio in maius crederetur, ultro adseverat quartam et duoetvicensimam legiones, paucis seditionis auctoribus, non ultra verba ac voces errasse et brevi in officio fore. nec ullum orationi aut lenocinium addit aut pretium. tribuni tamen centurionesque et proximi militum grata auditu respondent: per ceteros maestitia ac silentium, tamquam usurpatam etiam in pace donativi necessitatem bello perdidissent. constat potuisse conciliari animos quantulacumque parci senis liberalitate: nocuit antiquus rigor et nimia severitas, cui iam pares non sumus.

quartus idus januarius foedus imber dies tonitruum et fulgur et caelestis minae ultra soleo turbo observo is antiquus comitium dirimo non terreo galba quo paruus in castrum pergo contemptor talis ut fortuitus seu qui fatum maneo quivis significo non vito apud frequens miles contio imperatorius brevitas adopto ab sui piso exemplum divus augustus et mos militaris quo vir vir lego pronuntio atque ne dissimulo seditio in magnus credo ultro assero quartus et duoetvicensimam legio paucus seditio auctor non ultra verbum atque voco erro et brevis in officium sum neque ullus oratio aut lenocinium addo aut pretium tribunus tamen centurio et propior miles gratus auditus respondeo per ceterus maestitia atque silentium tamquam usurpo etiam in pax donativum necessitas bellum perdo consto possum concilio animus quantuluscumque parcus senex liberalitas noceo antiquus rigor et nimius severitas qui iam par non sum


Proxima legionis primae hiberna erant et promptissimus e legatis Fabius Valens. is die postero coloniam Agrippinensem cum equitibus legionis auxiliariorumque ingressus imperatorem Vitellium consalutavit. secutae ingenti certamine eiusdem provinciae legiones; et superior exercitus, speciosis senatus populique Romani nominibus relictis, tertium nonas Ianuarias Vitellio accessit: scires illum priore biduo non penes rem publicam fuisse. ardorem exercituum Agrippinenses, Treviri, Lingones aequabant, auxilia equos, arma pecuniam offerentes, ut quisque corpore opibus ingenio validus. nec principes modo coloniarum aut castrorum, quibus praesentia ex affluenti et parta victoria magnae spes, sed manipuli quoque et gregarius miles viatica sua et balteos phalerasque, insignia armorum argento decora, loco pecuniae tradebant, instinctu et impetu et avaritia.

propior legio primus hibernus sum et promo e legatus fabius valens is dies posterus colonia agrippinensem cum eques legio auxiliaris ingredior imperator vitellius consaluto sequor ingens certamen idem provincia legio et superus exercitus speciosus senatus populus romanus nomen relinquo tertius nona januarius vitellius accedo scio ille prior biduus non penis res publicus sum ardor exercitus agrippinenses treviri lingones aequo auxilium equus arma pecunia offertor ut quisque corpus ops ingenium validus neque princeps modo colonia aut castrum qui praesens ex affluo et pario victoria magnus spes sed manipulis quoque et gregarius miles viaticus suus et balteus phalero insigne armus argentum decus locus pecunia trado instinguo et impetus et avaritia


Igitur Galba, adprehensa Pisonis manu, in hunc modum locutus fertur: 'si te privatus lege curiata apud pontifices, ut moris est, adoptarem, et mihi egregium erat Cn. Pompei et M. Crassi subolem in penatis meos adsciscere, et tibi insigne Sulpiciae ac Lutatiae decora nobilitati tuae adiecisse: nunc me deorum hominumque consensu ad imperium vocatum praeclara indoles tua et amor patriae impulit ut principatum, de quo maiores nostri armis certabant, bello adeptus quiescenti offeram, exemplo divi Augusti qui sororis filium Marcellum, dein generum Agrippam, mox nepotes suos, postremo Tiberium Neronem privignum in proximo sibi fastigio conlocavit. sed Augustus in domo successorem quaesivit, ego in re publica, non quia propinquos aut socios belli non habeam, sed neque ipse imperium ambitione accepi, et iudicii mei documentum sit non meae tantum necessitudines, quas tibi postposui, sed et tuae. est tibi frater pari nobilitate, natu maior, dignus hac fortuna nisi tu potior esses. ea aetas tua quae cupiditates adulescentiae iam effugerit, ea vita in qua nihil praeteritum excusandum habeas. fortunam adhuc tantum adversam tulisti: secundae res acrioribus stimulis animos explorant, quia miseriae tolerantur, felicitate corrumpimur. fidem, libertatem, amicitiam, praecipua humani animi bona, tu quidem eadem constantia retinebis, sed alii per obsequium imminuent: inrumpet adulatio, blanditiae et pessimum veri adfectus venenum, sua cuique utilitas. etiam si ego ac tu simplicissime inter nos hodie loquimur, ceteri libentius cum fortuna nostra quam nobiscum; nam suadere principi quod oporteat multi laboris, adsentatio erga quemcumque principem sine adfectu peragitur.'

igitur galba adprehendo piso manus in hic modus loquor fero si tu privo lex curiatus apud pontifex ut mos sum adopto et ego egregius sum cn pompejus et m crassus suboles in penates meus ascisco et tu insignis sulpicia atque lutatius decus nobilitas tuus adiicio nunc ego deus homo consensus ad imperium voco praeclarus indoles tuus et amor patria impello ut principatus de quo magnus noster arma certo bellum adipiscor quiesco offero exemplum divus augustus qui soror filius marcellus deinde gener agrippa mox nepos suus postremo tiberis nero privignus in propior sui fastigium conloco sed augustus in domus successor quaero ego in res publicus non quia propinquus aut socius bellum non habeo sed neque ipse imperium ambitio accipio et iudicium meus documentum sum non meus tantus necessitudo qui tu postpono sed et tuus sum tu frater par nobilitas natus magnus dignus hic fortuna nisi tu potis sum is aetas tuus qui cupiditas adulescentia iam effugio is vito in qui nihil praetereo excuso habeo fortuna adhuc tantus adverro fero secundus res acer stimulus animus exploro quia miseria tolero felicitas corrumpo fides libertas amicitia praecipuus humanus animus bonus tu quidem idem constantia retineo sed alius per obsequium imminuo irrumpo adulatio blanditia et malus verus affectus venenum suus quisque utilitas etiam si ego atque tu simplex inter nos hodie loquor ceterus libet cum fortuna noster quam nos nam suadeo princeps qui oportet multus labor assentatio erga quicumque princeps sine affectus perago


At Romae nihil trepidationis; Ceriales ludi ex more spectabantur. ut cessisse Othonem et a Flavio Sabino praefecto urbis quod erat in urbe militum sacramento Vitellii adactum certi auctores in theatrum attulerunt, Vitellio plausere; populus cum lauru ac floribus Galbae imagines circum templa tulit, congestis in modum tumuli coronis iuxta lacum Curtii, quem locum Galba moriens sanguine infecerat. in senatu cuncta longis aliorum principatibus composita statim decernuntur; additae erga Germanicum exercitum laudes gratesque et missa legatio quae gaudio fungeretur. recitatae Fabii Valentis epistulae ad consules scriptae haud immoderate: gratior Caecinae modestia fuit quod non scripsisset.

at roma nihil trepidatio cerial ludo ex mos specto ut cedo otho et ab flavius sabinum praeficio urbs qui sum in urbs miles sacramentum vitellius adigo certus auctor in theatrum affero vitellius plaudo populus cum lauru atque flos galba imago circum templum fero congero in modus tumulis corona iuxta lacus curtius qui locus galba morior sanguis inficio in senatus cunctus longus alius principatus compono statim decerno addo erga germanicus exercitus laus grates et mitto legatio qui gaudium fungor recito fabius valens epistula ad consul scribo haud immoderatus gratus caecina modestia sum qui non scribo


Surdae ad fortia consilia Vitellio aures: obruebatur animus miseratione curaque, ne pertinacibus armis minus placabilem victorem relinqueret coniugi ac liberis. erat illi et fessa aetate parens; quae tamen paucis ante diebus opportuna morte excidium domus praevenit, nihil principatu filii adsecuta nisi luctum et bonam famam. XV kalendas Ianuarias audita defectione legionis cohortiumque, quae se Narniae dediderant, pullo amictu Palatio degreditur, maesta circum familia; ferebatur lecticula parvulus filius velut in funebrem pompam: voces populi blandae et intempestivae, miles minaci silentio.

surdus ad fortis consilium vitellius auris obruo animus miseratio curo ne pertinax arma paruus placabilis victor relinquo conjunx atque liber sum ille et fessus aetas parens qui tamen paucus ante dies opportunus mors excidium domus praevenio nihil principatus filius adsequor nisi luctus et bonus fama xv kalendae januarius audio defectio legio cohors qui sui narnia dedo pullo amictus palatium degredior maestus circum familia fero lecticula parvulus filius velut in funebris pompa voco populus blandus et intempestivus miles minax silentium


Invalidum senem Titus Vinius et Cornelius Laco, alter deterrimus mortalium, alter ignavissimus, odio flagitiorum oneratum contemptu inertiae destruebant. tardum Galbae iter et cruentum, interfectis Cingonio Varrone consule designato et Petronio Turpiliano consulari: ille ut Nymphidii socius, hic ut dux Neronis, inauditi atque indefensi tamquam innocentes perierant. introitus in urbem trucidatis tot milibus inermium militum infaustus omine atque ipsis etiam qui occiderant formidolosus. inducta legione Hispana, remanente ea quam e classe Nero conscripserat, plena urbs exercitu insolito; multi ad hoc numeri e Germania ac Britannia et Illyrico, quos idem Nero electos praemissosque ad claustra Caspiarum et bellum, quod in Albanos parabat, opprimendis Vindicis coeptis revocaverat: ingens novis rebus materia, ut non in unum aliquem prono favore ita audenti parata.

invalidus senex titus vinius et cornelius laco alter deterior mortalis alter ignavus odium flagitium onero contemptus inertia destruo tardus galba iter et cruentus interficio cingonius varro consul designo et petronius turpilianus consularis ille ut nymphidius socius hic ut dux nero inauditus atque indefensus tamquam innocens pereo introitus in urbs trucido tot mille inermis miles infaustus omen atque ipse etiam qui occido formidulosus induco legio hispanus remaneo is quam e classis nero conscribo plenus urbs exercitus insolitus multus ad hic numerus e germania atque britannia et illyricus qui idem nero eligo praemitto ad claustra caspiaris et bellum qui in albani paro opprimo vindex coepio revoco ingens novus res materia ut non in unus aliquis pronus favor ita audeo paro


Haud procul inde campi quos ferunt olim uberes magnisque urbibus habitatos fulminum iactu arsisse; et manere vestigia, terramque ipsam, specie torridam, vim frugiferam perdidisse. nam cuncta sponte edita aut manu sata, sive herba tenus aut flore seu solitam in speciem adolevere, atra et inania velut in cinerem vanescunt. ego sicut inclitas quondam urbis igne caelesti flagrasse concesserim, ita halitu lacus infici terram, corrumpi superfusum spiritum, eoque fetus segetum et autumni putrescere reor, solo caeloque iuxta gravi. et Belius amnis Iudaico mari inlabitur, circa cuius os lectae harenae admixto nitro in vitrum excoquuntur. modicum id litus et egerentibus inexhaustum.

haud procul inde campus qui fero olim uber magnus urbs habito fulmen iactus ardeo et maneo vestigium terra ipse species torridus vis frugifer perdo nam cunctus sponte edo aut manus sero sive herba tenus aut floreo seu soleo in species adolesco ater et inanis velut in cinis vanesco ego sicut inclutus quondam urbs ignis caelestis flagro concedo ita halitus lacus inficio terra corrumpo superfundo spiritus eo fetus seges et auctumnus putrescere reor solum caelo iuxta gravis et belius amnis judaicus mare inlabor circa qui os lego harena admisceo nitrum in vitrum excoquo modicus is litus et egero inexhaustus


Praecipiti in occasum die ob pavorem magistratuum senatorumque, qui dilapsi ex urbe aut per domos clientium semet occultabant, vocari senatus non potuit. Domitianum, postquam nihil hostile metuebatur, ad duces partium progressum et Caesarem consalutatum miles frequens utque erat in armis in paternos penatis deduxit.

praeceps in occasus dies ob pavor magistratus senator qui dilabor ex urbs aut per domus cliens sui occulto vocaris senatus non possum domitianus postquam nihil hostilis metuo ad dux pars progredior et caesaris consalutas miles frequens ut sum in arma in paternus penates deduco


Media acies Vbiis Lingonibusque data; dextro cornu cohortes Batavorum, sinistro Bructeri Tencterique. pars montibus, alii viam inter Mosellamque flumen tam improvisi adsiluere ut in cubiculo ac lectulo Cerialis (neque enim noctem in castris egerat) pugnari simul vincique suos audierit, increpans pavorem nuntiantium, donec universa clades in oculis fuit: perrupta legionum castra, fusi equites, medius Mosellae pons, qui ulteriora coloniae adnectit, ab hostibus insessus. Cerialis turbidis rebus intrepidus et fugientis manu retrahens, intecto corpore promptus inter tela, felici temeritate et fortissimi cuiusque adcursu reciperatum pontem electa manu firmavit. mox in castra reversus palantis captarum apud Novaesium Bonnamque legionum manipulos et rarum apud signa militem ac prope circumventas aquilas videt. incensus ira 'non Flaccum' inquit, 'non Voculam deseritis: nulla hic proditio; neque aliud excusandum habeo quam quod vos Gallici foederis oblitos redisse in memoriam Romani sacramenti temere credidi. adnumerabor Numisiis et Herenniis, ut omnes legati vestri aut militum manibus aut hostium ceciderint. ite, nuntiate Vespasiano vel, quod propius est, Civili et Classico, relictum a vobis in acie ducem: venient legiones quae neque me inultum neque vos impunitos patiantur.'

medius acies vbiis lingones do dexter cornu cohors batavus sinister bructerus tencterique pars mons alius via inter mosella flumen tam improvide adsileo ut in cubiculum atque lectulus cerial neque enim nox in castrum ago pugno simul vinco suus audio increpo pavor nuntio donec universus clades in oculus sum perrumpo legio castrum fundo eques medius mosella pons qui ulteriora colonia adnecto ab hostis insessus cerial turbidus res intrepidus et fugio manus retraho intego corpus promptus inter telum felix temeritas et fortis quisque accursus recipero pons eligo manus firmo mox in castrum revorto palo captaris apud novaesium bonna legio manipulus et raris apud signum miles atque prope circumvenio aquila video incendo ira non flaccus inquam non vocula desero nullus hic proditio neque alius excuso habeo quam qui tu gallicus foedo obliuiscor redeo in memoria romanus sacramentum temere credo adnumero numisius et herennius ut omnis legatus vester aut miles manus aut hostis cado eo nuntio vespasianus vel qui propius sum civilis et classicus relinquo ab tu in acies dux venio legio qui neque ego inultus neque tu impunis patior


Isdem diebus accessisse partibus utramque Mauretaniam, interfecto procuratore Albino, nuntii venere. Lucceius Albinus a Nerone Mauretaniae Caesariensi praepositus, ad- dita per Galbam Tingitanae provinciae administratione, haud spernendis viribus agebat. decem novem cohortes, quinque alae, ingens Maurorum numerus aderat, per latrocinia et raptus apta bello manus. caeso Galba in Othonem pronus nec Africa contentus Hispaniae angusto freto diremptae imminebat. inde Cluvio Rufo metus, et decimam legionem propinquare litori ut transmissurus iussit; praemissi centuriones qui Maurorum animos Vitellio conciliarent. neque arduum fuit, magna per provincias Germanici exercitus fama; spargebatur insuper spreto procuratoris vocabulo Albinum insigne regis et Iubae nomen usurpare.

idem dies accedo pars uter mauretania interficio procurator albinus nuntius venio lucceius albinus ab nero mauretania caesariensis praepono ad dito per galba tingitanus provincia administratio haud sperno vis ago decem novo cohors quinque ala ingens maurus numerus adsum per latrocinium et rapio apto bellum manus caedo galba in otho pronus neque africanus contineo hispania angustus fretus disredimo immineo inde cluvius rufus metus et decimus legio propinquaris litor ut transmitto iubeo praemitto centurio qui maurus animus vitellius concilio neque arduus sum magnus per provincia germanicus exercitus fama spargo insuper sperno procurator vocabulum albinus insignis rex et juba nomen usurparis


Ignarus interim Galba et sacris intentus fatigabat alieni iam imperii deos, cum adfertur rumor rapi in castra incertum quem senatorem, mox Othonem esse qui raperetur, simul ex tota urbe, ut quisque obvius fuerat, alii formidine augentes, quidam minora vero, ne tum quidem obliti adulationis. igitur consultantibus placuit pertemptari animum cohortis, quae in Palatio stationem agebat, nec per ipsum Galbam, cuius integra auctoritas maioribus remediis servabatur. Piso pro gradibus domus vocatos in hunc modum adlocutus est: 'sextus dies agitur, commilitones, ex quo igna- rus futuri, et sive optandum hoc nomen sive timendum erat, Caesar adscitus sum. quo domus nostrae aut rei publicae fato in vestra manu positum est, non quia meo nomine tristiorem casum paveam, ut qui adversas res expertus cum maxime discam ne secundas quidem minus discriminis habere: patris et senatus et ipsius imperii vicem doleo, si nobis aut perire hodie necesse est aut, quod aeque apud bonos miserum est, occidere. solacium proximi motus habebamus incruentam urbem et res sine discordia translatas: provisum adoptione videbatur ut ne post Galbam quidem bello locus esset.'

ignarus interim galba et sacrum intendo fatigo alienus iam imperium deus cum affero rumor rapio in castrum incertus qui senator mox otho sum qui rapio simul ex totus urbs ut quisque obvius sum alius formido augeo quidam parvus verus ne tum quidem obliuiscor adulatio igitur consulto placeo pertemptaris animus cohors qui in palatium statio ago neque per ipse galba qui integer auctoritas magnus remedium servo piso pro gradus domus voco in hic modus alloquor sum sextus dies ago commilito ex quo igna rus sum et sive opto hic nomen sive timeo sum caesar ascitus sum quo domus noster aut res publicus fatum in vester manus pono sum non quia meus nomen tristis casus paveo ut qui adverso res experior cum magnus disco ne secundus quidem paruus discrimen habeo pater et senatus et ipse imperium vicis doleo si nos aut pereo hodie necesse sum aut qui aequus apud bonus miser sum occaedes solacium propior moueo habeo incruentus urbs et res sine discordia transfero provideo adoptio video ut ne post galba quidem bellum locus sum


Igitur repentino incursu Antonius stationes hostium inrupit; temptatisque levi proelio animis ex aequo discessum. mox Caecina inter Hostiliam, vicum Veronensium, et paludes Tartari fluminis castra permuniit, tutus loco, cum terga flumine, latera obiectu paludis tegerentur. quod si adfuisset fides, aut opprimi universis Vitellianorum viribus duae legiones, nondum coniuncto Moesico exercitu, potuere, aut retro actae deserta Italia turpem fugam conscivissent. sed Caecina per varias moras prima hostibus prodidit tempora belli, dum quos armis pellere promptum erat, epistulis increpat, donec per nuntios pacta perfidiae firmaret. interim Aponius Saturninus cum legione septima Claudiana advenit. legioni tribunus Vipstanus Messala praeerat, claris maioribus, egregius ipse et qui solus ad id bellum artis bonas attulisset. has ad copias nequaquam Vitellianis paris (quippe tres adhuc legiones erant) misit epistulas Caecina, temeritatem victa arma tractantium incusans. simul virtus Germanici exercitus laudibus attollebatur, Vitellii modica et vulgari mentione, nulla in Vespasianum contumelia: nihil prorsus quod aut corrumperet hostem aut terreret. Flavianarum partium duces omissa prioris fortunae defensione pro Vespasiano magnifice, pro causa fidenter, de exercitu securi, in Vitellium ut inimici praesumpsere, facta tribunis centurionibusque retinendi quae Vitellius indulsisset spe; atque ipsum Caecinam non obscure ad transitionem hortabantur. recitatae pro contione epistulae addidere fiduciam, quod submisse Caecina, velut offendere Vespasianum timens, ipsorum duces contemptim tamquam insultantes Vitellio scripsissent.

igitur repentinus incursus antonius statio hostis irrumpo tento levis proelium animus ex aequus discedo mox caecina inter hostilius vicus veronensis et palus tartaris flumen castrum permunio tueor locus cum tergum flumen latus objectus palus tego qui si adsum fides aut opprimo universus vitellianus vis duo legio nondum conjungo moesicus exercitus possum aut retro ago desero italia turpis fuga conscio sed caecina per vario mora primus hostis prodo tempus bellum dum qui arma pello promptus sum epistula increpo donec per nuntius paciscor perfidia firmo interim aponus saturninus cum legio septimus claudianus advenio legio tribunus vipstanus messalla praesum claris magnus egregius ipse et qui solus ad is bellum ars bonus affero hic ad copia nequaquam vitellianus paris quippe tres adhuc legio sum mitto epistula caecina temeritas vinco arma tracto incuso simul virtus germanicus exercitus laus attollo vitellius modicus et vulgaris mentio nullus in vespasianus contumelia nihil prorsus qui aut corrumpo hostis aut terreo flavianaris pars dux omitto prior fortuna defensio pro vespasianus magnificus pro causa fidenter de exercitus securus in vitellius ut inimicus praesumo facio tribunus centurio retineo qui vitellius indulgeo spes atque ipse caecina non obscurus ad transitio horto recito pro contio epistula addo fiducia qui summitto caecina velut offendo vespasianus timeo ipse dux contemptim tamquam insulto vitellius scribo


Sed plus pavoris obsessis quam obsessoribus intulit. quippe Vitellianus miles neque astu neque constantia inter dubia indigebat: ex diverso trepidi milites, dux segnis et velut captus animi non lingua, non auribus competere, neque alienis consiliis regi neque sua expedire, huc illuc clamoribus hostium circumagi, quae iusserat vetare, quae vetuerat iubere: mox, quod in perditis rebus accidit, omnes praecipere, nemo exequi; postremo abiectis armis fugam et fallendi artis circumspectabant. inrumpunt Vitelliani et cuncta sanguine ferro flammisque miscent. pauci militarium virorum, inter quos maxime insignes Cornelius Martialis, Aemilius Pacensis, Casperius Niger, Didius Scaeva, pugnam ausi obtruncantur. Flavium Sabinum inermem neque fugam coeptantem circumsistunt, et Quintium Atticum consulem, umbra honoris et suamet vanitate monstratum, quod edicta in populum pro Vespasiano magnifica, probrosa adversus Vitellium iecerat. ceteri per varios casus elapsi, quidam servili habitu, alii fide clientium contecti et inter sarcinas abditi. fuere qui excepto Vitellianorum signo, quo inter se noscebantur, ultro rogitantes respondentesve audaciam pro latebra haberent.

sed multus pavor obsedeo quam obsessor infero quippe vitellianus miles neque astus neque constantia inter dubius indigeo ex diverto trepidus miles dux segnis et velut capio animus non lingua non auris competo neque alienus consilium rex neque suus expedio huc illic clamor hostis circumago qui iubeo vetaris qui veto iubeo mox qui in perdo res accido omnis praecipio nemo exequio postremo abicio arma fuga et fallo ars circumspecto irrumpo vitellianus et cunctus sanguis ferrum flamma misceo paucus militaris vir inter qui magnus insignis cornelius martial aemilius pacensis casperius niger didius scaeva pugna audeo obtrunco flavius sabinus inermis neque fuga coepto circumsisto et quintius atticus consul umbra honor et suus vanitas monstro qui edico in populus pro vespasianus magnificus probrosus adverro vitellius jacio ceterus per varius casus elabor quidam servilis habitus alius fides cliens contego et inter sarcina abdo sum qui excipio vitellianus signum quo inter sui nosco ultro rogito respondeo audacia pro latebra habeo


Quin et natalem Vitellii diem Caecina ac Valens editis tota urbe vicatim gladiatoribus celebravere, ingenti paratu et ante illum diem insolito. laetum foedissimo cuique apud bonos invidiae fuit quod extructis in campo Martio aris inferias Neroni fecisset. caesae publice victimae cremataeque; facem Augustales subdidere, quod sacerdotium, ut Romulus Tatio regi, ita Caesar Tiberius Iuliae genti sacravit. nondum quartus a victoria mensis, et libertus Vitellii Asiaticus Polyclitos Patrobios et vetera odiorum nomina aequabat. nemo in illa aula probitate aut industria certavit: unum ad potentiam iter, prodigis epulis et sumptu ganeaque satiare inexplebilis Vitellii libidines. ipse abunde ratus si praesentibus frueretur, nec in longius consultans, noviens miliens sestertium paucissimis mensibus intervertisse creditur. magna et misera civitas, eodem anno Othonem Vitellium passa, inter Vinios Fabios Icelos Asiaticos varia et pudenda sorte agebat, donec successere Mucianus et Marcellus et magis alii homines quam alii mores.

quin et natal vitellius dies caecina atque valens edo totus urbs vicatim gladiator celebro ingens paro et ante ille dies insolitus laetus foedus quisque apud bonus invidia sum qui exstruo in campus martius ara inferiae nero facio caedo publicus victima cremo fax augustal subdo qui sacerdotium ut romulus tatius rex ita caesar tiberis julius gens sacro nondum quartus ab victoria mensis et libertus vitellius asiaticus polyclitus patrobius et vetero odium nomen aequo nemo in ille aula probitas aut industria certo unus ad potentia iter prodigo epulis et sumo ganea satiaris inexplebilis vitellius libido ipse abunde reor si praesens fruor neque in longus consulto noviens millies sestertius paucus mensis interverto credo magnus et misero civitas idem annus otho vitellius patior inter vinios fabius icelos asiaticus vario et pudeo sors ago donec succedo mucianus et marcellus et magis alius homo quam alius mos


Vitellius ut e somno excitus Iulium Priscum et Alfenum Varum cum quattuordecim praetoriis cohortibus et omnibus equitum alis obsidere Appenninum iubet; secuta e classicis legio. tot milia armatorum, lecta equis virisque, si dux alius foret, inferendo quoque bello satis pollebant. ceterae cohortes ad tuendam urbem L. Vitellio fratri datae: ipse nihil e solito luxu remittens et diffidentia properus festinare comitia, quibus consules in multos annos destinabat; foedera sociis, Latium externis dilargiri; his tributa dimittere, alios immunitatibus iuvare; denique nulla in posterum cura lacerare imperium. sed vulgus ad magnitudinem beneficiorum hiabat, stultissimus quisque pecuniis mercabatur, apud sapientis cassa habebantur quae neque dari neque accipi salva re publica poterant. tandem flagitante exercitu, qui Mevaniam insederat, magno senatorum agmine, quorum multos ambitione, pluris formidine trahebat, in castra venit, incertus animi et infidis consiliis obnoxius.

vitellius ut e somnus excio julius priscus et alfenus varis cum quattuordecim praetorius cohors et omnis eques ala obsido apenninus iubeo sequor e classicus legio tot mille armator lego equus vis si dux alius sum infero quoque bellum satis polleo ceterus cohors ad tueor urbs l vitellius frater do ipse nihil e soleo luxus remitto et diffido properus festino comitium qui consul in multus annus destino foedero socius latius externus dilargior hic tribuo dimitto alius immunitas iuvaris denique nullus in posterus cura lacero imperium sed vulgus ad magnitudo beneficus hio stultus quisque pecunia mercor apud sapio cassus habeo qui neque do neque accipio salvo res publicus possum tandem flagito exercitus qui mevania insedeo magnus senator agmen qui multus ambitio multus formido traho in castrum venio incertus animus et infidus consilium obnoxius


Isdem diebus Fabius Valens Vrbini in custodia interficitur. caput eius Vitellianis cohortibus ostentatum ne quam ultra spem foverent; nam pervasisse in Germanias Valentem et veteres illic novosque exercitus ciere credebant: visa caede in desperationem versi. et Flavianus exercitus immane quantum aucto animo exitium Valentis ut finem belli accepit. natus erat Valens Anagniae equestri familia. procax moribus neque absurdus ingenio famam urbanitatis per lasciviam petere. ludicro Iuvenalium sub Nerone velut ex necessitate, mox sponte mimos actitavit, scite magis quam probe. legatus legionis et fovit Verginium et infamavit; Fonteium Capitonem corruptum, seu quia corrumpere nequiverat, interfecit: Galbae proditor, Vitellio fidus et aliorum perfidia inlustratus.

idem dies fabius valens vrbini in custodia interfacio caput is vitellianus cohors ostentas ne quam ultra spes foveo nam pervado in germania valens et vetus illic novi exercitus cieo credo video caedes in desperatio verro et flavianus exercitus immanis quantus augeo animus exitium valens ut finis bellum accipio nascor sum valens anagnia equester familia procax mos neque absurdus ingenium fama urbanitas per lascivia peto ludicer juvenalis sub nero velut ex necessitas mox sponte mimus actito scio magis quam probus legatus legio et foveo verginium et infamo fonteius capito corrumpo seu quia corrumpo nequeo interfacio galba proditor vitellius fidus et alius perfidia inlustro


Interea Vespasianus iterum ac Titus consulatum absentes inierunt, maesta et multiplici metu suspensa civitate, quae super instantia mala falsos pavores induerat, descivisse Africam res novas moliente L. Pisone. is pro consule provinciae nequaquam turbidus ingenio; sed quia naves saevitia hiemis prohibebantur, vulgus alimenta in dies mercari solitum, cui una ex re publica annonae cura, clausum litus, retineri commeatus, dum timet, credebat, augentibus famam Vitellianis, qui studium partium nondum posuerant, ne victoribus quidem ingrato rumore, quorum cupiditates externis quoque bellis inexplebilis nulla umquam civilis victoria satiavit.

interea vespasianus iterum atque titus consulatus absum ineo maestus et multiplex metus suspendo civitas qui super insto malus falsus pavor induo descio africa res novo molio l piso is pro consul provincia nequaquam turbidus ingenium sed quia navo saevitia hiems prohibeo vulgus alimentum in dies mercor soleo qui unus ex res publicus annona cura claudo litus retineo commeatus dum timeo credo augeo fama vitellianus qui studium pars nondum pono ne victor quidem ingratus rumor qui cupiditas externus quoque bellum inexplebilis nullus umquam civilis victoria satio


Multae et atroces inter se militum caedes, post seditionem Ticini coeptam manente legionum auxiliorumque discordia; ubi adversus paganos certandum foret, consensu. sed plurima strages ad septimum ab urbe lapidem. singulis ibi militibus Vitellius paratos cibos ut gladiatoriam saginam dividebat; et effusa plebes totis se castris miscuerat. incuriosos milites—vernacula utebantur urbanitate—quidam spoliavere, abscisis furtim balteis an accincti forent rogitantes. non tulit ludibrium insolens contumeliarum animus: inermem populum gladiis invasere. caesus inter alios pater militis, cum filium comitaretur; deinde agnitus et vulgata caede temperatum ab innoxiis. in urbe tamen trepidatum praecurrentibus passim militibus; forum maxime petebant, cupidine visendi locum in quo Galba iacuisset. nec minus saevum spectaculum erant ipsi, tergis ferarum et ingentibus telis horrentes, cum turbam populi per inscitiam parum vitarent, aut ubi lubrico viae vel occursu alicuius procidissent, ad iurgium, mox ad manus et ferrum transirent. quin et tribuni praefectique cum terrore et armatorum catervis volitabant.

multus et atrox inter sui miles caedes post seditio ticinus coepio maneo legio auxilia discordia ubi adverro paganus certo sum consensus sed multus strages ad septimus ab urbs lapis singuli ibi miles vitellius paro cibus ut gladiatorius sagina divido et effundo plebs totus sui castrum misceo incuriosus miles vernaculus uto urbanitas quidam spolio abscido furtim balteus an accingo sum rogito non fero ludibrium insoleo contumeliaris animus inermis populus gladius invado caedo inter alius pater miles cum filius comito deinde agnitus et vulgo caedes tempero ab innoxius in urbs tamen trepido praecurro passim miles forum magnus peto cupido viso locus in quo galba jaceo neque paruus saevus spectaculum sum ipse tergeo ferus et ingens telum horreo cum turba populus per inscitia parum vito aut ubi lubricus via vel occurro aliquis procidissent ad iurgium mox ad manus et ferrum transeo quin et tribunus praeficio cum terror et armator caterva volito


Origo dei nondum nostris auctoribus celebrata: Aegyptiorum antistites sic memorant, Ptolemaeo regi, qui Macedonum primus Aegypti opes firmavit, cum Alexandriae recens conditae moenia templaque et religiones adderet, oblatum per quietem decore eximio et maiore quam humana specie iuvenem, qui moneret ut fidissimis amicorum in Pontum missis effigiem suam acciret; laetum id regno magnamque et inclutam sedem fore quae excepisset: simul visum eundem iuvenem in caelum igne plurimo attolli. Ptolemaeus omine et miraculo excitus sacerdotibus Aegyptiorum, quibus mos talia intellegere, nocturnos visus aperit. atque illis Ponti et externorum parum gnaris, Timotheum Atheniensem e gente Eumolpidarum, quem ut antistitem caerimoniarum Eleusine exciverat, quaenam illa superstitio, quod numen, interrogat. Timotheus quaesitis qui in Pontum meassent, cognoscit urbem illic Sinopen, nec procul templum vetere inter accolas fama Iovis Ditis: namque et muliebrem effigiem adsistere quam plerique Proserpinam vocent. sed Ptolemaeus, ut sunt ingenia regum, pronus ad formidinem, ubi securitas rediit, voluptatum quam religionum adpetens neglegere paulatim aliasque ad curas animum vertere, donec eadem species terribilior iam et instantior exitium ipsi regnoque denuntiaret ni iussa patrarentur. tum legatos et dona Scydrothemidi regi (is tunc Sinopensibus imperitabat) expediri iubet praecepitque navigaturis ut Pythicum Apollinem adeant. illis mare secundum, sors oraculi haud ambigua: irent simulacrumque patris sui reveherent, sororis relinquerent.

origo deus nondum noster auctor celebro aegyptius antistes sic memoro ptolemaeus rex qui macedones primus aegyptius ops firmo cum alexandrea recens condio moenia templum et religio addo offertor per quies decus eximius et magnus quam humanus species juvenis qui moneo ut fidus amicus in pontus mitto effigies suus accio laetus is regnum magnus et inclutus sedes sum qui excipio simul video idem juvenis in caelum ignis multus attollo ptolemaeus omen et miraculum excio sacerdos aegyptius qui mos talis intellego nocturnus video aperio atque ille pontus et externus parum gnaris timotheus atheniensis e gens eumolpidaris qui ut antistes caerimoniaris eleusinus excio quisnam ille superstitio qui numen interrogo timotheus quaero qui in pontus meo cognosco urbs illic sinope neque procul templum veto inter accolo fama iuppiter dis namque et muliebris effigies assisto quam plerusque proserpina voco sed ptolemaeus ut sum ingenium rex pronus ad formido ubi securitas redeo voluptas quam religio adpeto neglego paulatim alius ad cura animus verto donec idem species terribilis iam et insto exitium ipse regno denuntio ni iubeo patro tum legatus et donum scydrothemidi rex is tunc sinopensis imperito expedio iubeo praecipio navigo ut pythicus apollo adeo ille mare secundus sors oraculis haud ambiguus eo simulacrum pater suus reveho soror relinquo


Caecina e complexu Vitellii multo cum honore digressus partem equitum ad occupandam Cremonam praemisit. mox vexilla primae, quartae, quintaedecimae, sextaedecimae legionum, dein quinta et duoetvicensima secutae; postremo agmine unaetvicensima Rapax et prima Italica incessere cum vexillariis trium Britannicarum legionum et electis auxiliis. profecto Caecina scripsit Fabius Valens exercitui, quem ipse ductaverat, ut in itinere opperiretur: sic sibi cum Caecina convenisse. qui praesens eoque validior mutatum id consilium finxit ut ingruenti bello tota mole occurreretur. ita adcelerare legiones Cremonam, pars Hostiliam petere iussae: ipse Ravennam devertit praetexto classem adloquendi; mox Patavii secretum componendae proditionis quaesitum. namque Lucilius Bassus post praefecturam alae Ravennati simul ac Misenensi classibus a Vitellio praepositus, quod non statim praefecturam praetorii adeptus foret, iniquam iracundiam flagitiosa perfidia ulciscebatur. nec sciri potest traxeritne Caecinam, an, quod evenit inter malos ut et similes sint, eadem illos pravitas impulerit.

caecina e complexus vitellius multus cum honor digredior pars eques ad occupo cremona praemitto mox vexillum primus quarta quintaedecimae sextaedecimae legio deinde quintus et duoetvicensima sequor postremo agmen unaetvicensima rapax et primus italicus incedo cum vexillarii tres britannicaris legio et eligo auxilium profecto caecina scribo fabius valens exercitus qui ipse ducto ut in iter opperior sic sui cum caecina convenio qui praesens eo validus muto is consilium fingo ut ingruo bellum totus moles occurro ita adceleraris legio cremona pars hostilius peto jubeo ipse ravenna deverto praetexo classis alloquor mox patavium secerno compono proditio quaero namque lucilius bassus post praefectura ala ravennati simul atque misenensis classis ab vitellius praepono qui non statim praefectura praetorius adipiscor sum iniquus iracundia flagitiosus perfidia ulciscor neque scio possum traho caecina an qui evenio inter malus ut et similis sum idem ille pravitas impello


Senatus inchoantibus primoribus ius iurandum concepit quo certatim omnes magistratus, ceteri, ut sententiam rogabantur, deos testis advocabant, nihil ope sua factum quo cuiusquam salus laederetur, neque se praemium aut honorem ex calamitate civium cepisse, trepidis et verba iuris iurandi per varias artis mutantibus, quis flagitii conscientia inerat. probabant religionem patres, periurium arguebant; eaque velut censura in Sariolenum Voculam et Nonium Attianum et Cestium Severum acerrime incubuit, crebris apud Neronem delationibus famosos. Sariolenum et recens crimen urgebat, quod apud Vitellium molitus eadem foret: nec destitit senatus manus intentare Voculae, donec curia excederet. ad Paccium Africanum transgressi eum quoque proturbant, tamquam Neroni Scribonios fratres concordia opibusque insignis ad exitium monstravisset. Africanus neque fateri audebat neque abnuere poterat: in Vibium Crispum, cuius interrogationibus fatigabatur, ultro conversus, miscendo quae defendere nequibat, societate culpae invidiam declinavit.

senatus incoho primoris ius iuro concipio quo certatim omnis magistratus ceterus ut sententia rogo deus testis advoco nihil ops suus facio quo quisquam salus laedo neque sui praemium aut honor ex calamitas civis capio trepidus et verbum ius iuro per vario ars muto quis flagitium conscientia insum probo religio pater perjurium arguo is velut censeo in sariolenum vocula et nonius attianus et cestius severus acer incumbo creber apud nero delatio famosus sariolenum et recens crimen urgeo qui apud vitellius molio idem sum neque desisto senatus manus intentaris vocula donec curia excedo ad paccius africanus transgredior is quoque proturbo tamquam nero scribonius frater concordia ops insignis ad exitium monstro africanus neque fateor audeo neque abnuo possum in vibius crispus qui interrogatio fatigo ultro converro misceo qui defendo nequeo societas culpa invidia declino


Vniversa iam plebs Palatium implebat, mixtis servitiis et dissono clamore caedem Othonis et coniuratorum exitium poscentium ut si in circo aut theatro ludicrum aliquod postularent: neque illis iudicium aut veritas, quippe eodem die diversa pari certamine postulaturis, sed tradito more quemcumque principem adulandi licentia adclamationum et studiis inanibus.

vniversa iam plebs palatium impleo misceo servitium et dissonus clamor caedes otho et coniurati exitium posco ut si in circus aut theatrum ludicrum aliqui postulo neque ille iudicium aut vereor quippe idem dies diverto par certamen postulo sed trado mos quicumque princeps adulo licentia adclamatio et studium inanis


Absumptis quae iaciuntur et ardescente pugna procursum ab hoste infestius: immensis corporibus et praelongis hastis fluitantem labantemque militem eminus fodiebant; simul e mole, quam eductam in Rhenum rettulimus, Bructerorum cuneus transnatavit. turbata ibi res et pellebatur sociarum cohortium acies, cum legiones pugnam excipiunt suppressaque hostium ferocia proelium aequatur. inter quae perfuga Batavus adiit Cerialem, terga hostium promittens, si extremo paludis eques mitteretur: solidum illa et Cugernos, quibus custodia obvenisset, parum intentos. duae alae cum perfuga missae incauto hosti circumfunduntur. quod ubi clamore cognitum, legiones a fronte incubuere, pulsique Germani Rhenum fuga petebant. debellatum eo die foret, si Romana classis sequi maturasset: ne eques quidem institit, repente fusis imbribus et propinqua nocte.

absumo qui jacio et ardescente pugno procursus ab hostis infestus immensus corpus et praelongus hasta fluito labo miles eminus fodio simul e moles quam educo in rhenus refero bructerus cuneus transnato turbo ibi res et pello socius cohors acies cum legio pugna excipio supprimo hostis ferocia proelium aequo inter qui perfuga batavus adeo cerial tergum hostis promitto si exter palus eques mitto solidus ille et gugerni qui custodia obvenio parum intendo duo ala cum perfuga mitto incautus hostis circumfundo qui ubi clamor cognosco legio ab frons incubo pello germanus rhenus fuga peto debello is dies sum si romanus classis sequor maturo ne eques quidem insto repens fundo imber et propinquus nox


Quo die senatum ingressus est Domitianus, de absentia patris fratrisque ac iuventa sua pauca et modica disseruit, decorus habitu; et ignotis adhuc moribus crebra oris confusio pro modestia accipiebatur. referente Caesare de restituendis Galbae honoribus, censuit Curtius Montanus ut Pisonis quoque memoria celebraretur. patres utrumque iussere: de Pisone inritum fuit. tum sorte ducti per quos redderentur bello rapta, quique aera legum vetustate delapsa noscerent figerentque, et fastos adulatione temporum foedatos exonerarent modumque publicis impensis facerent. redditur Tettio Iuliano praetura, postquam cognitus est ad Vespasianum confugisse: Grypo honor mansit. repeti inde cognitionem inter Musonium Rufum et Publium Celerem placuit, damnatusque Publius et Sorani manibus satis factum. insignis publica severitate dies ne privatim quidem laude caruit. iustum iudicium explesse Musonius videbatur, diversa fama Demetrio Cynicam sectam professo, quod manifestum reum ambitiosius quam honestius defendisset: ipsi Publio neque animus in periculis neque oratio suppeditavit. signo ultionis in accusatores dato, petit a Caesare Iunius Mauricus ut commentariorum principalium potestatem senatui faceret, per quos nosceret quem quisque accusandum poposcisset. consulendum tali super re principem respondit.

quo dies senatus ingredior sum domitianus de absentia pater frater atque juventa suus paucus et modicus disseruio decorus habitus et ignosco adhuc mos creber ora confusio pro modestia accipio refero caesaris de restituo galba honor censeo curtus montanus ut piso quoque memoria celebro pater uterque jubeo de piso irritus sum tum sors duco per qui reddo bellum rapio quisque aes lex vetustas delabor nosco figo et fasti adulatio tempus foedo exonero modus publicus impendo facio reddo tettius julianus praetura postquam cognosco sum ad vespasianus confugio grypus honor maneo repeto inde cognitio inter musonius rufus et publius celer placeo damno publius et soranus manus satis facio insignis publicus severitas dies ne privatim quidem laus careo iustus iudicium expleo musonius video diverto fama demetrius cynice seco profiteor qui manifestus reus ambitiosus quam honestus defendo ipse publius neque animus in periculum neque oratio suppedito signum ultio in accusator do peto ab caesaris junius mauricus ut commentarius principalis potestas senatus facio per qui nosco qui quisque accuso posco consulo talis super res princeps respondeo


Eodem die ad Caecinam operi pontis intentum duo praetoriarum cohortium tribuni, conloquium eius postulantes, venerunt: audire condiciones ac reddere parabat, cum praecipites exploratores adesse hostem nuntiavere. interruptus tribunorum sermo, eoque incertum fuit insidias an proditionem vel aliquod honestum consilium coeptaverint. Caecina dimissis tribunis revectus in castra datum iussu Fabii Valentis pugnae signum et militem in armis invenit. dum legiones de ordine agminis sortiuntur, equites prorupere; et mirum dictu, a paucioribus Othonianis quo minus in vallum inpingerentur, Italicae legionis virtute deterriti sunt: ea strictis mucronibus redire pulsos et pugnam resumere coegit. disposita Vitellianarum legionum acies sine trepidatione: etenim quamquam vicino hoste aspectus armorum densis arbustis prohibebatur. apud Othonianos pavidi duces, miles ducibus infensus, mixta vehicula et lixae, et praeruptis utrimque fossis via quieto quoque agmini angusta. circumsistere alii signa sua, quaerere alii; incertus undique clamor adcurrentium, vocantium: ut cuique audacia vel formido, in primam postremamve aciem prorumpebant aut relabebantur.

eos dies ad caecina operio pons intentus duo praetoriaris cohors tribunus colloquium is postulo venio audio condicio atque reddo paro cum praeceps explorator adsum hostis nuntio interrumpo tribunus sermo eo incertus sum insidiae an proditio vel aliqui honestus consilium coepto caecina dimitto tribunus reveho in castrum do iussus fabius valens pugna signum et miles in arma invenio dum legio de ordo agmen sortio eques prorumpo et mirus dico ab paucus othonianus quo paruus in valles inpingo italica legio virtus deterreo sum is stringo mucro redeo pello et pugna resumo cogo dispono vitellianaris legio acies sine trepidatio etenim quamquam vicinus hostis aspicio armus densus arbustus prohibeo apud othonianus pavidus dux miles dux infensus misceo vehiculum et lixa et praerumpo utrimque fodio via quiesco quoque agmen angustus circumsisto alius signum suus quaero alius incertus undique clamor adcurro voco ut quisque audacia vel formido in primus posterus acies prorumpo aut relabor


Vitellius capta urbe per aversam Palatii partem Aventinum in domum uxoris sellula defertur, ut si diem latebra vitavisset, Tarracinam ad cohortis fratremque perfugeret. dein mobilitate ingenii et, quae natura pavoris est, cum omnia metuenti praesentia maxime displicerent, in Palatium regreditur vastum desertumque, dilapsis etiam infimis servitiorum aut occursum eius declinantibus. terret solitudo et tacentes loci; temptat clausa, inhorrescit vacuis; fessusque misero errore et pudenda latebra semet occultans ab Iulio Placido tribuno cohortis protrahitur. vinctae pone tergum manus; laniata veste, foedum spectaculum, ducebatur, multis increpantibus, nullo inlacrimante: deformitas exitus misericordiam abstulerat. obvius e Germanicis militibus Vitellium infesto ictu per iram, vel quo maturius ludibrio eximeret, an tribunum adpetierit, in incerto fuit: aurem tribuni amputavit ac statim confossus est.

vitellius capio urbs per averto palatium pars aventinus in domus uxor sellula defero ut si dies latebra vito tarracina ad cohors frater perfugio deinde mobilitas ingenium et qui natura pavor sum cum omnis metuo praesens magnus displiceo in palatium regredior vastus desero dilabor etiam infimus servio aut occurro is declino terreo solitudo et taceo locus tento claudo inhorresco vacuus fatisco mitto error et pudeo latebra sui occulto ab julius placidus tribunus cohors protraho vincio pono tergum manus lanio vestis foedus spectaculum duco multus increpo nullus inlacrimo deformitas exitus misericordia aufero obvius e germanicus miles vitellius infesto ictus per ira vel quo maturus ludibrium eximo an tribunus adpeto in incertum sum auris tribunus amputo atque statim confodio sum


Capto Valente cuncta ad victoris opes conversa, initio per Hispaniam a prima Adiutrice legione orto, quae memoria Othonis infensa Vitellio decimam quoque ac sextam traxit. nec Galliae cunctabantur. et Britanniam inditus erga Vespasianum favor, quod illic secundae legioni a Claudio praepositus et bello clarus egerat, non sine motu adiunxit ceterarum, in quibus plerique centuriones ac milites a Vitellio provecti expertum iam principem anxii mutabant.

capio valens cunctus ad victor ops converro initium per hispania ab primus adiutrix legio orior qui memoria otho infensus vitellius decimus quoque atque sextus traho neque gallia cuncto et britannia indo erga vespasianus favor qui illic secundus legio ab claudius praepono et bellum clarus ago non sine motus adjungo ceteraris in qui plerusque centurio atque miles ab vitellius proveho experior iam princeps anxius muto


Acerrimum tertiae septimaeque legionum certamen; et dux Antonius cum delectis auxiliaribus eodem incubuerat. obstinatos inter se cum sustinere Vitelliani nequirent et superiacta tela testudine laberentur, ipsam postremo ballistam in subeuntis propulere, quae ut ad praesens disiecit obruitque quos inciderat, ita pinnas ac summa valli ruina sua traxit; simul iuncta turris ictibus saxorum cessit, qua septimani dum nituntur cuneis, tertianus securibus gladiisque portam perfregit. primum inrupisse C. Volusium tertiae legionis militem inter omnis auctores constat. is in vallum egressus, deturbatis qui restiterant, conspicuus manu ac voce capta castra conclamavit; ceteri trepidis iam Vitellianis seque e vallo praecipitantibus perrupere. completur caede quantum inter castra murosque vacui fuit.

acer tertius septimus legio certamen et dux antonius cum deligo auxiliaris idem incubo obstinatus inter sui cum sustineo vitellianus nequeo et superjacto telum testudo labor ipse postremo ballista in subeo propello qui ut ad praesens disjacio obruo qui incido ita pinnas atque summus valles ruina suus traho simul iungo turris ictus saxum cedo qui septimani dum nitor cuneus tertianus securis gladius porta perfringo primus irrumpo que volusius tertius legio miles inter omnis auctor consto is in valles egredior deturbo qui resto conspicuus manus atque vox capio castrum conclamo ceterus trepidus iam vitellianus sequor e vallo praecipito perrumpo compleo caedes quantus inter castrum murus vacuus sum


Aegre id pati Antonius et culpam in Mucianum conferre, cuius criminationibus eviluissent pericula sua; nec sermonibus temperabat, immodicus lingua et obsequii insolens. litteras ad Vespasianum composuit iactantius quam ad principem, nec sine occulta in Mucianum insectatione: se Pannonicas legiones in arma egisse; suis stimulis excitos Moesiae duces, sua constantia perruptas Alpis, occupatam Italiam, intersepta Germanorum Raetorumque auxilia. quod discordis dispersasque Vitellii legiones equestri procella, mox peditum vi per diem noctemque fudisset, id pulcherrimum et sui operis. casum Cremonae bello imputandum: maiore damno, plurium urbium excidiis veteres civium discordias rei publicae stetisse. non se nuntiis neque epistulis, sed manu et armis imperatori suo militare; neque officere gloriae eorum qui Daciam interim composuerint: illis Moesiae pacem, sibi salutem securitatemque Italiae cordi fuisse; suis exhortationibus Gallias Hispaniasque, validissimam terrarum par- tem, ad Vespasianum conversas. sed cecidisse in inritum labores si praemia periculorum soli adsequantur qui periculis non adfuerint. nec fefellere ea Mucianum; inde graves simultates, quas Antonius simplicius, Mucianus callide eoque implacabilius nutriebat.

aeger is patior antonius et culpa in mucianus confero qui criminatio evilesco periculum suus neque sermo tempero immodicus lingua et obsequium insoleo littera ad vespasianus compono jacto quam ad princeps neque sine occulo in mucianus insectatio sui pannonicus legio in arma ago suus stimulus excio moesia dux suus constantia perrumpo alpis occupo italia intersepta germanus raetus auxilium qui discordis dispermulceo vitellius legio equester procella mox pedes vis per dies nox fundo is pulcher et suus opus casus cremona bellum imputo magnus damnum multus urbs excidium vetus civis discordia res publicus sto non sui nuntius neque epistula sed manus et arma imperator suus militaris neque officio gloria is qui dacia interim compono ille moesia pax sui salus securitas italia chordus sum suus exhortatio gallia hispania validus terra par tem ad vespasianus converro sed cado in irritus labor si praemium periculum solus assequor qui periculum non adsum neque fallo is mucianus inde gravis simultas qui antonius simplicius mucianus callidus eo implacabilis nutrio


Stationem in castris agebat Iulius Martialis tribunus. is magnitudine subiti sceleris, an corrupta latius castra et, si contra tenderet, exitium metuens, praebuit plerisque suspicionem conscientiae; anteposuere ceteri quoque tribuni centurionesque praesentia dubiis et honestis, isque habitus animorum fuit ut pessimum facinus auderent pauci, plures vellent, omnes paterentur.

statio in castrum ago iulius martial tribunus is magnitudo subeo scelus an corrumpo fero castrum et si contra tendo exitium metuo praebeo plerusque suspicio conscientia antepono ceterus quoque tribunus centurio praesens dubius et honestus eo habitus animus sum ut malus facinus audeo paucus multus volo omnis pateo


Antonio vexillarios e cohortibus et partem equitum ad invadendam Italiam rapienti comes fuit Arrius Varus, strenuus bello, quam gloriam et dux Corbulo et prosperae in Armenia res addiderant. idem secretis apud Neronem sermonibus ferebatur Corbulonis virtutes criminatus; unde infami gratia primum pilum adepto laeta ad praesens male parta mox in perniciem vertere. sed Primus ac Varus occupata Aquileia per proxima quaeque et Opitergii et Altini laetis animis accipiuntur. relictum Altini praesidium adversus classis Ravennatis conatus, nondum defectione eius audita. inde Patavium et Ateste partibus adiunxere. illic cognitum tris Vitellianas cohortis et alam, cui Sebosianae nomen, ad Forum Alieni ponte iuncto consedisse. placuit occasio invadendi incuriosos; nam id quoque nuntiabatur. luce prima inermos plerosque oppressere. praedictum ut paucis interfectis ceteros pavore ad mutandam fidem cogerent. et fuere qui se statim dederent: plures abrupto ponte instanti hosti viam abstulerunt. principia belli secundum Flavianos data.

antonius vexillarii e cohors et pars eques ad invado italia rapio comes sum arius varus strenuus bellum quam gloria et dux corbulo et prosper in armenium res addo idem secerno apud nero sermo fero corbulo virtus crimino unde infamis gratia primus pilis adepto laetus ad praesens malus pario mox in pernicies verto sed primus atque varus occupo aquileia per propior quisque et opitergium et altinus laetus animus accipio relinquo altinus praesidium adverro classis ravennatis conor nondum defectio is audio inde patavium et ateste pars adjungo illic cognosco tres vitellianus cohors et alo qui sebosianae nomen ad forum alienus pons jungo consido placeo occasio invado incuriosus nam is quoque nuntio lux primus inermus plerus opprimo praedico ut paucus interficio ceterus pavor ad muto fides cogo et sum qui sui statim dedo multus abrumpo pons insto hostis via aufero principia bellum secundus flavianus do


Tum Othonianus pedes erupit; protrita hostium acie versi in fugam etiam qui subveniebant; nam Caecina non simul cohortis sed singulas acciverat, quae res in proelio trepidationem auxit, cum dispersos nec usquam validos pavor fugientium abriperet. orta et in castris seditio quod non universi ducerentur: vinctus praefectus castrorum Iulius Gratus, tamquam fratri apud Othonem militanti proditionem ageret, cum fratrem eius, Iulium Frontonem tribunum, Othoniani sub eodem crimine vinxissent. ceterum ea ubique formido fuit apud fugientis occursantis, in acie pro vallo, ut deleri cum universo exercitu Caecinam potuisse, ni Suetonius Paulinus receptui cecinisset, utrisque in partibus percrebruerit. timuisse se Paulinus ferebat tantum insuper la- boris atque itineris, ne Vitellianus miles recens e castris fessos adgrederetur et perculsis nullum retro subsidium foret. apud paucos ea ducis ratio probata, in vulgus adverso rumore fuit.

tum othonianus pes erumpo protero hostis acies verro in fuga etiam qui subvenio nam caecina non simul cohors sed singulus accio qui res in proelium trepidatio augeo cum dispermulceo neque usquam validus pavor fugio abripio orior et in castrum seditio qui non universus duco vincio praefectus castrum iulius gratus tamquam frater apud otho milito proditio ago cum frater is julius fronto tribunus othonianus sub idem crimen vincio ceterum is ubique formido sum apud fugio occurso in acies pro vallo ut deleo cum universus exercitus caecina possum ni suetonius paulinus receptus cano uterque in pars percrebresco timeo sui paulinus fero tantus insuper la boris atque iter ne vitellianus miles recens e castrum fatisco aggredior et percello nullus retro subsidium sum apud paucus is dux ratio probo in vulgus adverso rumor sum


Angebat Vitellium victarum legionum haudquaquam fractus animus. sparsae per Italiam et victoribus permixtae hostilia loquebantur, praecipua quartadecimanorum ferocia, qui se victos abnuebant: quippe Bedriacensi acie vexillariis tantum pulsis viris legionis non adfuisse. remitti eos in Britanniam, unde a Nerone exciti erant, placuit atque interim Batavorum cohortis una tendere ob veterem adversus quartadecimanos discordiam. nec diu in tantis armatorum odiis quies fuit: Augustae Taurinorum, dum opificem quendam Batavus ut fraudatorem insectatur, legionarius ut hospitem tuetur, sui cuique commilitones adgregati a conviciis ad caedem transiere. et proelium atrox arsisset, ni duae praetoriae cohortes causam quartadecimanorum secutae his fiduciam et metum Batavis fecissent: quos Vitellius agmini suo iungi ut fidos, legionem Grais Alpibus traductam eo flexu itineris ire iubet quo Viennam vitarent; namque et Viennenses timebantur. nocte, qua proficiscebatur legio, relictis passim ignibus pars Taurinae coloniae ambusta, quod damnum, ut pleraque belli mala, maioribus aliarum urbium cladibus oblitteratum. quartadecimani postquam Alpibus degressi sunt, seditiosissimus quisque signa Viennam ferebant: consensu meliorum conpressi et legio in Britanniam transvecta.

ango vitellius victaris legio haudquaquam frango animus spargo per italia et victor permisceo hostilis loquor praecipuus quartadecimanorum ferocia qui sui vinco abnuo quippe bedriacensis acies vexillarii tantus pello vis legio non adsum remitto is in britannia unde ab nero excio sum placeo atque interim batavus cohors unus tendo ob vetus adverro quartadecimanos discordia neque diu in tantus armator odium quies sum augusta taurinus dum opifex quidam batavus ut fraudator insecto legionarius ut hospes tueor suus quisque commilito adgrego ab convicium ad caedes transeo et proelium atrox ardeo ni duo praetorius cohors causa quartadecimanorum sequor hic fiducia et metus batavus facio qui vitellius agmen suus jungo ut fidus legio graii alpis traduco is flecto iter eo iubeo quo vienna vito namque et viennensis timeo nox qui proficisco legio relinquo passim ignis pars taurinus colonia amburo qui damnum ut plerusque bellum malus magnus alius urbs clades oblittero quartadecimani postquam alpis degredior sum seditiosus quisque signum vienna fero consensus bonus conpremo et legio in britannia transveho