Tum potissimum quemque amicorum vocat, primumque rei frumentariae praefectum Turranium, post Lusium Getam praetorianis impositum percontatur. quis fatentibus certatim ceteri circumstrepunt, iret in castra, firmaret praetorias cohortis, securitati ante quam vindictae consuleret. satis constat eo pavore offusum Claudium ut identidem interrogaret an ipse imperii potens, an Silius privatus esset. at Messalina non alias solutior luxu, adulto autumno simulacrum vindemiae per domum celebrabat. urgeri prela, fluere lacus; et feminae pellibus accinctae adsultabant ut sacrificantes vel insanientes Bacchae; ipsa crine fluxo thyrsum quatiens, iuxtaque Silius hedera vinctus, gerere cothurnos, iacere caput, strepente circum procaci choro. ferunt Vettium Valentem lascivia in praealtam arborem conisum, interrogantibus quid aspiceret, respondisse tempestatem ab Ostia atrocem, sive coeperat ea species, seu forte lapsa vox in praesagium vertit.

tum potis quisque amicus voco primus res frumentarius praeficio turranius post lusius geta praetorianus impono perconto quis fateor certatim ceterus circumstrepunt eo in castrum firmo praetorius cohors securitas ante quam vindicta consulo satis consto is pavor offundo claudius ut identidem interrogo an ipse imperium possum an silus privo sum at messalina non alius solvo luxus adoleo auctumnus simulacrum vindemia per domus celebro urgeo prelum fluo lacus et femina pellis accingo adsultabant ut sacrifico vel insanio baccha ipse crinis fluo thyrsus quatio juxta silus hedera vincio gero cothurnus iacio caput strepo circum procax chorus fero vettius valens lascivia in praealtus arbor conitor interrogo quis aspicio respondeo tempestas ab ostium atrox sive coepio is species seu fors labor vox in praesagium verto


Fine anni vulgantur prodigia imminentium malorum nuntia: vis fulgurum non alias crebrior et sidus cometes, sanguine inlustri semper Neroni expiatum; bicipites hominum aliorumve animalium partus abiecti in publicum aut in sacrificiis, quibus gravidas hostias immolare mos est, reperti. et in agro Placentino viam propter natus vitulus cui caput in crure esset; secutaque haruspicum interpretatio, parari rerum humanarum aliud caput, sed non fore validum neque occultum, quia in utero repressum aut iter iuxta editum sit.

finis annus vulgo prodigium immineo malus nuntia volo fulgur non alius creber et sidus cometes sanguis illustris semper nero expio biceps homo alius animal pario abicio in publicus aut in sacrificium qui gravida hostio immolaris mos sum reperio et in ager placentinus via propter nascor vitulus qui caput in crus sum sequor haruspex interpretatio paro res humanus alius caput sed non sum validus neque occulo quia in uterus reprimo aut iter iuxta edo sum


Interim Piso classem haud procul opperientem adpugnare frustra temptavit; regressusque et pro muris, modo semet adflictando, modo singulos nomine ciens, praemiis vocans, seditionem coeptabat, adeoque commoverat ut signifer legionis sextae signum ad eum transtulerit. tum Sentius occanere cornua tubasque et peti aggerem, erigi scalas iussit ac promptissimum quemque succedere, alios tormentis hastas saxa et faces ingerere. tandem victa pertinacia Piso oravit ut traditis armis maneret in castello, dum Caesar cui Syriam permitteret consulitur. non receptae condiciones nec aliud quam naves et tutum in urbem iter concessum est.

interim piso classis haud procul opperior adpugnaris frustra tento regredior et pro murus modo sui afflicto modo singuli nomen cieo praemium voco seditio coepto adeo commoveo ut signifer legio sextus signum ad is transfero tum sentus occano cornu tuba et peto aggero erigo scala iubeo atque promptus quisque succedo alius tormentum hasta saxum et fax ingero tandem vinco pertinacia piso oro ut trado arma maneo in castellum dum caesar qui syria permitto consulo non recipio condicio neque alius quam navo et tueor in urbs iter concedo sum


Interea Romae, nullis palam neque cognitis mox causis, Cn. Nonius eques Romanus ferro accinctus reperitur in coetu salutantum principem. nam postquam tormentis dilaniabatur, de se non infitiatus conscios non edidit, incertum an occultans.

interea roma nullus palam neque cognosco mox causa cn nonus eques romanus ferrum accingo reperio in coitus salutantum princeps nam postquam tormentum dilanio de sui non infitior conscius non edo incertus an occulto


Eodem anno dilectus per Galliam Narbonensem Africamque et Asiam habiti sunt supplendis Illyrici legionibus, ex quibus aetate aut valetudine fessi sacramento solvebantur. cladem Lugdunensem quadragies sestertio solatus est princeps, ut amissa urbi reponerent; quam pecuniam Lugdunenses ante obtulerant urbis casibus.

eos annus delectus per gallia narbonensis africa et asia habeo sum suppleo illyricus legio ex qui aetas aut valetudo fatisco sacramentum solvo clades lugdunensis quadragies sestertius solo sum princeps ut amitto urbs repono quam pecunia lugdunensis ante offertor urbs casus


Incendebat haec fletu et pectus atque os manibus verberans. mox disiectis quorum per umeros sustinebatur, praeceps et singulorum pedibus advolutus tantum consternationis invidiaeque concivit, ut pars militum gladiatores, qui e servitio Blaesi erant, pars ceteram eiusdem familiam vincirent, alii ad quaerendum corpus effunderentur. ac ni propere neque corpus ullum reperiri, et servos adhibitis cruciatibus abnuere caedem, neque illi fuisse umquam fratrem pernotuisset, haud multum ab exitio legati aberant. tribunos tamen ac praefectum castrorum extrusere, sarcinae fugientium direptae, et centurio Lucilius interficitur cui militaribus facetiis vocabulum 'cedo alteram' indiderant, quia fracta vite in tergo militis alteram clara voce ac rursus aliam poscebat. ceteros latebrae texere, uno retento Clemente Iulio qui perferendis militum mandatis habebatur idoneus ob promptum ingenium. quin ipsae inter se legiones octava et quinta decuma ferrum parabant, dum centurionem cognomento Sirpicum illa morti deposcit, quintadecumani tuentur, ni miles nonanus preces et adversum aspernantis minas interiecisset.

incendo hic fleo et pectus atque os manus verbero mox disjacio qui per umerus sustineo praeceps et singulus pes advolvo tantus consternatio invidia concieo ut pars miles gladiator qui e servitium blaesus sum pars ceter idem familia vincio alius ad quaero corpus effundo atque ni properus neque corpus ullus reperio et servus adhibeo cruciatus abnuo caedes neque ille sum umquam frater pernotesco haud multus ab exitium legatus absum tribunus tamen atque praeficio castrum extrudo sarcina fugio disrepo et centurio lucilius interfacio qui militaris facetia vocabulis cedo alter indo quia frango vitis in tergum miles alter clarus vox atque rursus alius posco ceterus latebra tego unus retendo clemens julius qui perfero miles mandatum habeo idoneus ob promptus ingenium quin ipse inter sui legio octavus et quintus decimus ferrum paro dum centurio cognomentum sirpicus ille mors deposco quintadecumani tueor ni miles nonanus prex et adverro aspernor minae interjacio


Non attingo Graecos, quorum non modo libertas, etiam libido impunita; aut si quis advertit, dictis dicta ultus est. sed maxime solutum et sine obtrectatore fuit prodere de iis quos mors odio aut gratiae exemisset. num enim armatis Cassio et Bruto ac Philippensis campos optinentibus belli civilis causa populum per contiones incendo? an illi quidem septuagesimum ante annum perempti, quo modo imaginibus suis noscuntur, quas ne victor quidem abolevit, sic partem memoriae apud scriptores retinent? suum cuique decus posteritas rependit; nec deerunt, si damnatio ingruit, qui non modo Cassii et Bruti set etiam mei meminerint.' egressus dein senatu vitam abstinentia finivit. libros per aedilis cremandos censuere patres: set manserunt, occultati et editi. quo magis socordiam eorum inridere libet qui praesenti potentia credunt extingui posse etiam sequentis aevi memoriam. nam contra punitis ingeniis gliscit auctoritas, neque aliud externi reges aut qui eadem saevitia usi sunt nisi dedecus sibi atque illis gloriam peperere.

non attingo graeci qui non modo libertas etiam libido impunitus aut si quis adverto dictum dictum ulciscor sum sed magnus soluo et sine obtrectator sum prodo de is qui mors odium aut gratia eximo num enim armo casseius et brutus atque philippensis campus obtineo bellum civilis causa populus per contio incendo an ille quidem septuagesimus ante annus peremo quo modo imago suus nosco qui ne victor quidem abolevit sic pars memoria apud scriptor retineo suus quisque decus posteritas rependo neque desum si damnatio ingruo qui non modo casseius et brutus sed etiam meus memini egredior deinde senatus vita abstinentia finio liber per aedilis cremo censeo pater sed maneo occultas et edo quo magis socordia is irrideo libet qui praesens potentia credo extingui possum etiam sequor aevum memoria nam contra punior ingenium glisco auctoritas neque alius externus rex aut qui idem saevitia utor sum nisi dedecus sui atque ille gloria pario


Quae postquam L. Apronio (nam Camillo successerat) comperta, magis dedecore suorum quam gloria hostis anxius, raro ea tempestate et e vetere memoria facinore decumum quemque ignominiosae cohortis sorte ductos fusti necat. tantumque severitate profectum ut vexillum veteranorum, non amplius quingenti numero, easdem Tacfarinatis copias praesidium cui Thala nomen adgressas fude- rint. quo proelio Rufus Helvius gregarius miles servati civis decus rettulit donatusque est ab Apronio torquibus et hasta. Caesar addidit civicam coronam, quod non eam quoque Apronius iure proconsulis tribuisset questus magis quam offensus. sed Tacfarinas perculsis Numidis et obsidia aspernantibus spargit bellum, ubi instaretur cedens ac rursum in terga remeans. et dum ea ratio barbaro fuit, inritum fessumque Romanum impune ludificabatur: postquam deflexit ad maritimos locos, inligatus praeda stativis castris adhaerebat, missu patris Apronius Caesianus cum equite et cohortibus auxiliariis, quis velocissimos legionum addiderat, prosperam adversum Numidas pugnam facit pellitque in deserta.

qui postquam l apronius nam camillus succedo comperio magis dedecor suus quam gloria hostis anxius rarus is tempestas et e veto memoria facinus decimus quisque ignominiosus cohors sors duco fustis neco tantus severitas proficiscor ut vexillum veteranus non amplus quingenti numerus idem tacfarinatis copia praesidium qui thala nomen aggredior fude rint quo proelium rufus helvus gregarius miles servo civis decus refero dono sum ab apronius torquibus et hasta caesar addo civica corona qui non is quoque apronius ius proconsulis tribuo queror magis quam offendo sed tacfarinas percello numida et obsidium aspernor spargo bellum ubi insto cedo atque rursum in tergum remeo et dum is ratio barbarus sum irritus fatisco romanus impunis ludifico postquam deflecto ad maritimus locus inligo praeda stativus castrum adhaereo missus pater apronius caesianus cum eques et cohors auxiliarius quis velox legio addo prosper adverro numida pugna facio pello in desero


Saevitum tamen in bona, non ut stipendiariis pecuniae redderentur, quorum nemo repetebat, sed liberalitas Augusti avulsa, computatis singillatim quae fisco petebantur. ea prima Tiberio erga pecuniam alienam diligentia fuit. Sosia in exilium pellitur Asinii Galli sententia, qui partem bonorum publicandam, pars ut liberis relinqueretur censuerat. contra M'. Lepidus quartam accusatoribus secundum necessitudinem legis, cetera liberis concessit. hunc ego Lepidum temporibus illis gravem et sapientem virum fuisse comperior: nam pleraque ab saevis adulationibus aliorum in melius flexit. neque tamen temperamenti egebat, cum aequabili auctoritate et gratia apud Tiberium viguerit. unde dubitare cogor fato et sorte nascendi, ut cetera, ita principum inclinatio in hos, offensio in illos, an sit aliquid in nostris consiliis liceatque inter abruptam contumaciam et deforme obsequium pergere iter ambitione ac periculis vacuum. at Messalinus Cotta haud minus claris maioribus sed animo diversus censuit cavendum senatus consulto, ut quamquam insontes magistratus et culpae alienae nescii provincialibus uxorum criminibus proinde quam suis plecterentur.

saevio tamen in bonus non ut stipendiarius pecunia reddo qui nemo repeto sed liberalitas augustus avello computas singillatim qui fiscus peto is primus tiberius erga pecunia alienus diligentia sum sosia in exsilium pello asinius gallus sententia qui pars bonus publico pars ut liber relinquo censeo contra m lepidus quartus accusator secundus necessitudo lex ceterus liber concedo hic ego lepidus tempus ille gravis et sapio vir sum comperio nam plerusque ab saevus adulatio alius in bonus flecto neque tamen temperamentum egeo cum aequabilis auctoritas et gratia apud tiberis vigesco unde dubitaris cogo fatum et sors nascor ut ceterus ita princeps inclinatio in hic offensio in ille an sum aliquis in noster consilium liceo inter abrumpo contumacia et deformis obsequium pergo iter ambitio atque periculum vacuus at messalinus cotta haud paruus claris magnus sed animus diverto censeo caveo senatus consultum ut quamquam insons magistratus et culpa alienus nescio provincial uxor crimen proinde quam suus plecto


Exim Cotta Messalinus, saevissimae cuiusque sententiae auctor eoque inveterata invidia, ubi primum facultas data arguitur pleraque in C. Caesarem quasi incestae virilitatis, et cum die natali Augustae inter sacerdotes epularetur, novendialem eam cenam dixisse; querensque de potentia M'. Lepidi ac L. Arruntii, cum quibus ob rem pecuniariam disceptabat, addidisse: 'illos quidem senatus, me autem tuebitur Tiberiolus meus.' quae cuncta a primoribus civitatis revincebatur iisque instantibus ad imperatorem provocavit. nec multo post litterae adferuntur quibus in modum defensionis, repetito inter se atque Cottam amicitiae principio crebrisque eius officiis commemoratis, ne verba prave detorta neu convivalium fabularum simplicitas in crimen duceretur postulavit.

exinde cotta messalinus saevus quisque sententia auctor eo invetero invidia ubi primus facultas do arguo plerusque in que caesaris quasi incesta virilitas et cum dies natalis augusta inter sacerdos epulor novendial is cena dico queror de potentia m lepidus atque l arruntius cum qui ob res pecuniarius discepto addo ille quidem senatus ego autem tueor tiberiolus meus qui cunctus ab primoris civitas revinco is insto ad imperator provoco neque multus post littera affero qui in modus defensio repeto inter sui atque cotta amicitia principium creber is officium commemoro ne verbum pravus detorqueo neu convivalis fabula simplicitas in crimen duco postulo


Sed Nero vocato senatu, oratione inter patres habita, edictum apud populum et conlata in libros indicia confessionesque damnatorum adiunxit. etenim crebro vulgi rumore lacerabatur, tamquam viros claros et insontis ob invidiam aut metum extinxisset. ceterum coeptam adultamque et revictam coniurationem neque tunc dubitavere quibus verum noscendi cura erat, et fatentur qui post interitum Neronis in urbem regressi sunt. at in senatu cunctis, ut cuique plurimum maeroris, in adulationem demissis, Iunium Gallionem, Senecae fratris morte pavidum et pro sua incolumitate supplicem, increpuit Salienus Clemens, hostem et parricidam vocans, donec consensu patrum deterritus est, ne publicis malis abuti ad occasionem privati odii videretur, neu composita aut oblitterata mansuetudine principis novam ad saevitiam retraheret.

sed nero voco senatus oratio inter pater habeo edictum apud populus et confero in liber indicium confessio damno adjungo etenim creber vulgus rumor lacero tamquam vir clarus et insons ob invidia aut metus extingo ceterum coepio adoleo et revinco coniuratio neque tunc dubito qui verus nosco cura sum et fateor qui post interitus nero in urbs regredior sum at in senatus cunctus ut quisque multus maeror in adulatio demitto junius gallio seneca frater mors pavidus et pro suus incolumitas supplex increpo salienus clemens hostis et parricida voco donec consensus pater deterreo sum ne publicus malus abutor ad occasio privo odium video neu compono aut oblittero mansuetudo princeps novus ad saevitia retraho


Tum ut quisque praecipuus turbator conquisiti, et pars, extra castra palantes, a centurionibus aut praetoriarum cohortium militibus caesi: quosdam ipsi manipuli documentum fidei tradidere. auxerat militum curas praematura hiems imbribus continuis adeoque saevis, ut non egredi tentoria, congregari inter se, vix tutari signa possent, quae turbine atque unda raptabantur. durabat et formido caelestis irae, nec frustra adversus impios hebescere sidera, ruere tempestates: non aliud malorum levamentum, quam si linquerent castra infausta temerataque et soluti piaculo suis quisque hibernis redderentur. primum octava, dein quinta decuma legio rediere: nonanus opperiendas Tiberii epistulas clamitaverat, mox desolatus aliorum discessione imminentem necessitatem sponte praevenit. et Drusus non exspectato legatorum regressu, quia praesentia satis consederant, in urbem rediit.

tum ut quisque praecipuus turbator conquaero et pars extra castrum palo ab centurio aut praetoriaris cohors miles caedo quidam ipse manipulis documentum fides trado augeo miles cura praematurus hiems imber continuus adeo saevus ut non egredior tentorius congregaris inter sui vix tutaris signum possum qui turbo atque unda rapto duro et formido caelestis ira neque frustra adverro impii hebesco sidus ruo tempestas non alius malus levamentum quam si linquo castrum infaustus temero et soluo piaculum suus quisque hibernus reddo primus octavus deinde quintus decimus legio redeo nonanus opperior tiberius epistula clamito mox desolo alius discessio immineo necessitas sponte praevenio et drusus non exspecto legatus regredior quia praesens satis consido in urbs redeo


Igitur haec et de Armenia quae supra memoravi apud patres disseruit, nec posse motum Orientem nisi Germanici sapientia conponi: nam suam aetatem vergere, Drusi nondum satis adolevisse. tunc decreto patrum permissae Germanico provinciae quae mari dividuntur, maiusque imperium, quoquo adisset, quam iis qui sorte aut missu principis obtinerent. sed Tiberius demoverat Syria Creticum Silanum, per adfinitatem conexum Germanico, quia Silani filia Neroni vetustissimo liberorum eius pacta erat, praefeceratque Cn. Pisonem, ingenio violentum et obsequii ignarum, insita ferocia a patre Pisone qui civili bello resurgentis in Africa partis acerrimo ministerio adversus Caesarem iuvit, mox Brutum et Cassium secutus concesso reditu petitione honorum abstinuit, donec ultro ambiretur delatum ab Augusto consulatum accipere. sed praeter paternos spiritus uxoris quoque Plancinae nobilitate et opibus accendebatur; vix Tiberio concedere, liberos eius ut multum infra despectare. nec dubium habebat se delectum qui Syriae imponeretur ad spes Germanici coercendas. credidere quidam data et a Tiberio occulta mandata; et Plancinam haud dubie Augusta monuit aemulatione muliebri Agrippinam insectandi. divisa namque et discors aula erat tacitis in Drusum aut Germanicum studiis. Tiberius ut proprium et sui sanguinis Drusum fovebat: Germanico alienatio patrui amorem apud ceteros auxerat, et quia claritudine materni generis anteibat, avum M. Antonium, avunculum Augustum ferens. contra Druso proavus eques Romanus Pomponius Atticus dedecere Claudiorum imagines videbatur: et coniunx Germanici Agrippina fecunditate ac fama Liviam uxorem Drusi praecellebat. sed fratres egregie concordes et proximorum certaminibus inconcussi.

igitur hic et de armenium qui supra memoro apud pater disseruio neque possum motus oriens nisi germanicus sapientia conpono nam suus aetas vergo drusus nondum satis adolesco tunc decretum pater permitto germanicus provincia qui mare divido magnus imperium quisquis adeo quam is qui sors aut missus princeps obtineo sed tiberis demoveo syria creticus silanus per adfinitas conecto germanicus quia silanus filia nero vetustus liberi is paciscor sum praeficio cn piso ingenium violentus et obsequium ignarus inquiro ferocia ab pater piso qui civilis bellum resurgo in africanus pars acer ministerium adverro caesaris juvo mox brutus et casseius sequor concedo reditus petitio honor abstineo donec ultro ambeo defero ab augustus consulatus accipio sed praeter paternus spiritus uxor quoque plancina nobilitas et ops accendo vix tiberius concedo liber is ut multus infra despectaris neque dubius habeo sui deligo qui syria impono ad spes germanicus coerceo credo quidam do et ab tiberius occulo mandatum et plancina haud dubius augustus moneo aemulatio muliebris agrippina insecto divido namque et discors aula sum taceo in drusus aut germanicus studium tiberis ut proprius et suus sanguis drusus foveo germanicus alienatio patruus amor apud ceterus augeo et quia claritudo maternus genus anteeo avus m antonius avunculis augustus fero contra drusus proavus eques romanus pomponius atticus dedecet claudius imago video et coniunx germanicus agrippina fecunditas atque fama livia uxor drusus praecello sed frater egregius concordo et proximum certamen inconcussus


Placitum dehinc non ultra cunctari, sed designatum consulem Mammium Pollionem ingentibus promissis inducunt sententiam expromere, qua oraretur Claudius despondere Octaviam Domitio, quod aetati utriusque non absurdum et maiora patefacturum erat. Pollio haud disparibus verbis ac nuper Vitellius censet; despondeturque Octavia, ac super priorem necessitudinem sponsus iam et gener Domitius aequari Britannico studiis matris, arte eorum quis ob accusatam Messalinam ultio ex filio timebatur.

placeo dehinc non ultra cunctaris sed designo consul mammium pollio ingens promitto induco sententia expromo qui oro claudus despondeo octavia domitius qui aetas uterque non absurdus et magnus patefacio sum pollio haud dispar verbum atque nuper vitellius censeo despondeo octavia atque super prior necessitudo sponsus iam et gener domitius aequaris britannicus studium mater ars is quis ob accuso messalina ultio ex filius timeo


Rettulit dein de immunitate Cois tribuenda multaque super antiquitate eorum memoravit: Argivos vel Coeum Latonae parentem vetustissimos insulae cultores; mox adventu Aesculapii artem medendi inlatam maximeque inter posteros eius celebrem fuisse, nomina singulorum referens et quibus quisque aetatibus viguissent. quin etiam dixit Xenophontem, cuius scientia ipse uteretur, eadem familia ortum, precibusque eius dandum ut omni tributo vacui in posterum Coi sacram et tantum dei ministram insulam colerent. neque dubium habetur multa eorundem in populum Romanum merita sociasque victorias potuisse tradi: set Claudius facilitate solita quod uni concesserat nullis extrinsecus adiumentis velavit.

refero deinde de immunitas cous tribuo multo super antiquitas is memoro argivus vel coeus latona parens vetustus insula cultor mox advenio aesculapius ars medeor infero magnus inter posterus is celebro sum nomen singulus refero et qui quisque aetas vigesco quin etiam dico xenophon qui scientia ipse uto idem familia orior prex is do ut omnis tribuo vacuus in posterus cos sacer et tantus deus minister insula colo neque dubius habeo multus idem in populus romanus mereo socio victoria possum trado sed claudus facilitas soleo qui unus concedo nullus extrinsecus adjumentum velo


Igitur Caesar repetitis adversum nepotem et nurum probris increpitaque per edictum plebe, questus apud patres quod fraude unius senatoris imperatoria maiestas elusa publice foret, integra tamen sibi cuncta postulavit. nec ultra deliberatum quo minus non quidem extrema decernerent (id enim vetitum), sed paratos ad ultionem vi principis impediri testarentur

igitur caesar repeto adverro nepos et nurum probrum increpo per edictum plebs queror apud pater qui fraus unus senator imperatorius maiestas eludo publicus sum integer tamen sui cunctus postulo neque ultra delibero quo paruus non quidem exter decerno is enim veto sed paro ad ultio vis princeps impedio testo


Igitur huc intendit, missis ad census Galliarum P. Vitellio et C. Antio. Silius et Anteius et Caecina fabricandae classi praeponuntur. mille naves sufficere visae properataeque, aliae breves, angusta puppi proraque et lato utero, quo facilius fluctus tolerarent; quaedam planae carinis, ut sine noxa siderent; plures adpositis utrimque gubernaculis, converso ut repente remigio hinc vel illinc adpellerent; multae pontibus stratae, super quas tormenta veherentur, simul aptae ferendis equis aut commeatui; velis habiles, citae remis augebantur alacritate militum in speciem ac terrorem. insula Batavorum in quam convenirent praedicta, ob facilis adpulsus accipiendisque copiis et transmit- tendum ad bellum opportuna. nam Rhenus uno alveo continuus aut modicas insulas circumveniens apud principium agri Batavi velut in duos amnis dividitur, servatque nomen et violentiam cursus, qua Germaniam praevehitur, donec Oceano misceatur: ad Gallicam ripam latior et placidior adfluens (verso cognomento Vahalem accolae dicunt), mox id quoque vocabulum mutat Mosa flumine eiusque inmenso ore eundem in Oceanum effunditur.

igitur huc intendo mitto ad census galliaris p vitellius et que antius silus et anteius et caecina fabrico classis praepono mille navo sufficio video propero alius brevis angustus puppis prora et fero uterus quo facilis fluctus tolero quidam plana carina ut sine noxa sido multus appono utrimque gubernaculis converro ut repens remigium hinc vel illinc adpello multus pons sterno super qui tormentum veho simul aptus fero equus aut commeatus velis habilis cieo remi augeo alacritas miles in species atque terror insula batavus in quam convenio praedico ob facilis appulsus accipio copia et transmit tendum ad bellum opportunus nam rhenus unus alveus continuus aut modicus insula circumvenio apud principium ager batavus velut in duo amnis divido servo nomen et violentia curro qui germania praevehor donec oceanus misceo ad gallicus ripa latus et placidus affluo verso cognomentum vahal accola dico mox is quoque vocabulis muto mosa flumen is immensus os idem in oceanus effundo


Ac forte illis diebus oblatum Caesari anceps periculum auxit vana rumoris praebuitque ipsi materiem cur amicitiae constantiaeque Seiani magis fideret. vescebantur in villa cui vocabulum Speluncae mare Amunclanum inter et Fundanos montis nativo in specu. eius os lapsis repente saxis obruit quosdam ministros: hinc metus in omnis et fuga eorum qui convivium celebrabant. Seianus genu vultuque et manibus super Caesarem suspensus opposuit sese incidentibus atque habitu tali repertus est a militibus qui subsidio venerant. maior ex eo et quamquam exitiosa suaderet ut non sui anxius cum fide audiebatur. adsimulabatque iudicis partis adversum Germanici stirpem, subditis qui accusatorum nomina sustinerent maximeque insectarentur Neronem proximum successioni et, quamquam modesta iuventa, plerumque tamen quid in praesentiarum conduceret oblitum, dum a libertis et clientibus, apiscendae potentiae properis, extimulatur ut erectum et fidentem animi ostenderet: velle id populum Romanum, cupere exercitus, neque ausurum contra Seianum qui nunc patientiam senis et segnitiam iuvenis iuxta insultet.

atque fors ille dies offertor caesaris anceps periculum augeo vanus rumor praebeo ipse materio cur amicitia constantia sejanus magis fido vesco in villa qui vocabulis spelunca mare amunclanum inter et fundanus mons nativus in specus is os labor repens saxum obruo quidam minister hinc metus in omnis et fuga is qui convivium celebro sejanus genu vultus et manus super caesaris suspendo oppono sui incido atque habitus talis reperio sum ab miles qui subsidium venio magnus ex is et quamquam exitiosus suadeo ut non suus anxius cum fides audio adsimulo judex pars adverro germanicus stirps subdo qui accusator nomen sustineo magnus insecto nero propior successio et quamquam modestus juventa plerusque tamen quis in praesentiaris conduco obliuiscor dum ab libertus et cliens apiscendae potentia properus exstimulo ut erigo et fido animus ostendo volo is populus romanus cupio exercitus neque audeo contra sejanus qui nunc patientia senex et segnitiam juvenis iuxta insulto


Caesennio Paeto et Petronio Turpiliano consulibus gravis clades in Britannia accepta; in qua neque A. Didius legatus, ut memoravi, nisi parta retinuerat, et successor Veranius modicis excursibus Siluras populatus, quin ultra bellum proferret, morte prohibitus est, magna, dum vixit, severitatis fama, supremis testamenti verbis ambitionis manifestus: quippe multa in Neronem adulatione addidit subiecturum ei provinciam fuisse, si biennio proximo vixisset. sed tum Paulinus Suetonius obtinebat Britannos, scientia militiae et rumore populi qui neminem sine aemulo sinit, Corbulonis concertator, receptaeque Armeniae decus aequare domitis perduellibus cupiens. igitur Monam insulam, incolis validam et receptaculum perfugarum, adgredi parat, navisque fabricatur plano alveo adversus breve et incertum. sic pedes: equites vado secuti aut altiores inter undas adnantes equis tramisere.

caesennius paetus et petronius turpilianus consul gravis clades in britannia accipio in qui neque ab didius legatus ut memoro nisi pario retineo et successor veranius modicus excursus siluras populo quin ultra bellum profero mors prohibeo sum magnus dum vivo severitas fama superus testamentum verbum ambitio manifestus quippe multus in nero adulatio addo subjacio is provincia sum si biennium propior vivo sed tum paulinus suetonius obtineo britanni scientia militia et rumor populus qui nemo sine aemulo sino corbulo concertator recipio armenia decus aequaris domo perduellis cupio igitur mona insula incolo validus et receptaculis perfugaris aggredior paro navus fabrico planus alveus adverro brevis et incertus sic pes eques vado sequor aut alo inter unda adnato equus transmitto


Fuere qui prodita coniuratione, dum auditur Milichus, dum dubitat Scaevinus, hortarentur Pisonem pergere in castra aut rostra escendere studiaque militum et populi temptare. si conatibus eius conscii adgregarentur, secuturos etiam integros; magnamque motae rei famam, quae plurimum in novis consiliis valeret. nihil adversum haec Neroni provisum. etiam fortis viros subitis terreri, nedum ille scaenicus, Tigellino scilicet cum paelicibus suis comitante, arma contra cieret. multa experiendo confieri quae segnibus ardua videantur. frustra silentium et fidem in tot consciorum animis et corporibus sperare: cruciatui aut praemio cuncta pervia esse. venturos qui ipsum quoque vincirent, postremo indigna nece adficerent. quanto laudabilius periturum, dum amplectitur rem publicam, dum auxilia libertati invocat. miles potius deesset et plebes desereret, dum ipse maioribus, dum posteris, si vita praeriperetur, mortem adprobaret. immotus his et paululum in publico versatus, post domi secretus, animum adversum suprema firmabat, donec manus militum adveniret quos Nero tirones aut stipendiis recentis delegerat: nam vetus miles timebatur tamquam favore imbutus. obiit abruptis brachiorum venis. testamentum foedis adversus Neronem adulationibus amori uxoris dedit, quam degenerem et sola corporis forma commendatam amici matrimonio abstulerat. nomen mulieri Satria Galla, priori marito Domitius Silus: hic patientia, illa impudicitia Pisonis infamiam propagavere.

sum qui prodeo coniuratio dum audio milichus dum dubito scaevinus horto piso pergo in castrum aut rostrum escendo studium miles et populus tento si conatus is conscius adgrego sequor etiam integer magnus moueo res fama qui multus in novus consilium valeo nihil adverro hic nero provideo etiam fortis vir subeo terreo nedum ille scaenicus tigellinus scilicet cum paelicibus suus comito arma contra cieo multus experior conficio qui segnis arduus video frustra silentium et fides in tot conscius animus et corpus spero cruciatus aut praemium cunctus pervius sum venio qui ipse quoque vincio postremo indignus nex afficio quantus laudabilis pereo dum amplector res publicus dum auxilium libertas invoco miles potis desum et plebs desero dum ipse magnus dum posterus si vito praeripio mors adprobo immotus hic et paululum in publicus verso post domus secerno animus adverro superus firmo donec manus miles advenio qui nero tiro aut stipendium recens deligo nam vetus miles timeo tamquam favor imbuo obeo abrumpo bracchium venio testamentum foedus adverro nero adulatio amor uxor do quam degenero et solus corpus forma commendo amicus matrimonium aufero nomen mulier satria gallus prior marito domitius silus hic patientia ille impudicitia piso infamia propago


Digressu centurionis velut custode exolutus praefectus hortari Mithridaten ad sanciendum foedus, coniunctionem fratrum ac priorem aetate Pharasmanen et cetera necessitudinum nomina referens, quod filiam eius in matrimonio haberet, quod ipse Radamisto socer esset: non abnuere pacem Hiberos, quamquam in tempore validiores; et satis cognitam Armeniorum perfidiam, nec aliud subsidii quam castellum commeatu egenum: ne dubia tentare armis quam incruentas condiciones mallet. cunctante ad ea Mithridate et suspectis praefecti consiliis, quod paelicem regiam polluerat inque omnem libidinem venalis habebatur, Casperius interim ad Pharasmanen pervadit, utque Hiberi obsidio decedant expostulat. ille propalam incerta et saepius molliora respondens, secretis nuntiis monet Radamistum obpugnationem quoquo modo celerare. augetur flagitii merces, et Pollio occulta corruptione impellit milites ut pacem flagitarent seque praesidium omissuros minitarentur. qua necessitate Mithridates diem locumque foederi accepit castelloque egreditur.

digressus centurio velut custos exolutus praefectus hortor mithridates ad sancio foedus coniunctio frater atque prior aetas pharasmanen et ceterus necessitudo nomen refero qui filia is in matrimonium habeo qui ipse radamisto socer sum non abnuo pax hiberi quamquam in tempus validus et satis cognosco armenius perfidia neque alius subsidium quam castellum commeatus egenus ne dubius tentaris arma quam incruentus condicio malo cunctor ad is mithridates et suspicio praefectus consilium qui paelicem regia polluo in omnis libido venal habeo casperius interim ad pharasmanen pervado ut hiberus obsidio decedo expostulo ille propalam incertus et saepis mollis respondeo secerno nuntius moneo radamistum obpugnatio quisquis modo celeraris augeo flagitium merces et pollio occulo corruptio impello miles ut pax flagito sequor praesidium omitto minitor qui necessitas mithridates dies locus foedus accipio castellum egredior


Immotum adversus eos sermones fixumque Tiberio fuit non omittere caput rerum neque se remque publicam in casum dare. multa quippe et diversa angebant: validior per Germaniam exercitus, propior apud Pannoniam; ille Galliarum opibus subnixus, hic Italiae inminens: quos igitur anteferret? ac ne postpositi contumelia incenderentur. at per filios pariter adiri maiestate salva, cui maior e longinquo reverentia. simul adulescentibus excusatum quaedam ad patrem reicere, resistentisque Germanico aut Druso posse a se mitigari vel infringi: quod aliud subsidium si imperatorem sprevissent? ceterum ut iam iamque iturus legit comites, conquisivit impedimenta, adornavit navis: mox hiemem aut negotia varie causatus primo prudentis, dein vulgum, diutissime provincias fefellit.

immotus adverro is sermo figo tiberius sum non omitto caput res neque sui res publicus in casus do multus quippe et diverto ango validus per germania exercitus propior apud pannonia ille galliaris ops subnixus hic italia inminens qui igitur antefero atque ne postpono contumelia incendo at per filius pariter adeo maiestas salvo qui magnus e longinquus reverendus simul adulescens excuso quidam ad pater reicio resisto germanicus aut drusus possum ab sui mitigaris vel infringo qui alius subsidium si imperator sperno ceterum ut iam iam eo lego comes conquaero impedimentum adorno navus mox hiems aut negotium varius causor primus prudens deinde vulgus diutissime provincia fallo


Per idem tempus Neronem e liberis Germanici iam ingressum iuventam commendavit patribus, utque munere capessendi vigintiviratus solveretur et quinquennio maturius quam per leges quaesturam peteret non sine inrisu audientium postulavit. praetendebat sibi atque fratri decreta eadem petente Augusto. sed neque tum fuisse dubitaverim qui eius modi preces occulti inluderent: ac tamen initia fastigii Caesaribus erant magisque in oculis vetus mos, et privignis cum vitrico levior necessitudo quam avo adversum nepotem. additur pontificatus et quo primum die forum ingressus est congiarium plebi admodum laetae quod Germanici stirpem iam puberem aspiciebat. auctum dehinc gaudium nuptiis Neronis et Iuliae Drusi filiae. utque haec secundo rumore ita adversis animis acceptum quod filio Claudii socer Seianus destinaretur. polluisse nobilitatem familiae videbatur suspectumque iam nimiae spei Seianum ultra extulisse.

per idem tempus nero e liber germanicus iam ingredior juventa commendo pater ut munus capesso vigintiviratus solvo et quinquennium maturus quam per lex quaestura peto non sine irrideo audio postulo praetendo sui atque frater decretum idem peto augustus sed neque tum sum dubito qui is modus prex occulo illudo atque tamen initium fastigium caesaris sum magus in oculus vetus mos et privignus cum vitricus levis necessitudo quam avus adverro nepos addo pontificatus et quo primus dies forum ingredior sum congiarium plebs admodum laetus qui germanicus stirps iam pubes aspicio augeo dehinc gaudium nuptiae nero et julius drusus filia ut hic secundus rumor ita adverro animus accipio qui filius claudius socer sejanus destino polluo nobilitas familia video suspicio iam nimius spes sejanus ultra effero


Sed Tiberius, vim principatus sibi firmans, imaginem antiquitatis senatui praebebat postulata provinciarum ad disquisitionem patrum mittendo. crebrescebat enim Graecas per urbes licentia atque impunitas asyla statuendi; complebantur templa pessimis servitiorum; eodem subsidio obaerati adversum creditores suspectique capitalium criminum receptabantur, nec ullum satis validum imperium erat coercendis seditionibus populi flagitia hominum ut caerimonias deum protegentis. igitur placitum ut mitterent civitates iura atque legatos. et quaedam quod falso usurpaverant sponte omisere; multae vetustis superstitioni- bus aut meritis in populum Romanum fidebant. magnaque eius diei species fuit quo senatus maiorum beneficia, sociorum pacta, regum etiam qui ante vim Romanam valuerant decreta ipsorumque numinum religiones introspexit, libero, ut quondam, quid firmaret mutaretve.

sed tiberis vis principatus sui firmo imago antiquitas senatus praebeo postulo provinciaris ad disquisitio pater mitto crebrescebat enim graece per urbs licentia atque impunis asylum statuo compleo templum malus servio idem subsidium obaeratus adverro creditor suspicio capitalis crimen recepto neque ullus satis validus imperium sum coerceo seditio populus flagitium homo ut caerimonia deus protego igitur placeo ut mitto civitas ius atque legatus et quidam qui fallo usurpo sponte omitto multus vetustus superstitio bus aut meritum in populus romanus fido magnus is dies species sum quo senatus magnus beneficium socius paciscor rex etiam qui ante vis romanus valeo decretum ipse numen religio introspicio liber ut quondam quis firmo muto


Damnatus isdem consulibus Tarquitius Priscus repetundarum Bithynis interrogantibus, magno patrum gaudio quia accusatum ab eo Statilium Taurum pro consule ipsius meminerant. census per Gallias a Q. Volusio et Sextio Africano Trebellioque Maximo acti sunt, aemulis inter se per nobilitatem Volusio atque Africano: Trebellium dum uterque dedignatur, supra tulere.

damno idem consul tarquitius priscus repeto bithynus interrogo magnus pater gaudium quia accuso ab is statilius taurus pro consul ipse memini census per gallia ab q volusius et sestius africanus trebellius maximus ago sum aemulis inter sui per nobilitas volusius atque africanus trebellius dum uterque dedigno supra fero


Sic compositis praesentibus haud minor moles supererat ob ferociam quintae et unetvicesimae legionum, sexagesimum apud lapidem (loco Vetera nomen est) hibernantium. nam primi seditionem coeptaverant: atrocissimum quodque facinus horum manibus patratum; nec poena commilitonum exterriti nec paenitentia conversi iras retinebant. igitur Caesar arma classem socios demittere Rheno parat, si imperium detrectetur, bello certaturus.

sic compono praesens haud paruus moles supersum ob ferocio quintus et unetvicesimus legio sexagesimus apud lapis locus vetero nomen sum hiberno nam primus seditio coepto atrox quisque facinus hic manus patro neque poena commilito exterreo neque paenitentia converro ira retineo igitur caesar arma classis socius demitto rhenus paro si imperium detrectetur bellum certo


Qua causa C. Silium et Titium Sabinum adgreditur. amicitia Germanici perniciosa utrique, Silio et quod ingentis exercitus septem per annos moderator partisque apud Germaniam triumphalibus Sacroviriani belli victor, quanto maiore mole procideret, plus formidinis in alios dispergebatur. credebant plerique auctam offensionem ipsius intemperantia, immodice iactantis suum militem in obsequio duravisse cum alii ad seditiones prolaberentur; neque mansurum Tiberio imperium si iis quoque legionibus cupido novandi fuisset. destrui per haec fortunam suam Caesar imparemque tanto merito rebatur. nam beneficia eo usque laeta sunt dum videntur exolvi posse: ubi multum antevenere pro gratia odium redditur.

qui causa que silius et titius sabinus aggredior amicitia germanicus perniciosus uterque silius et qui ingens exercitus septem per annus moderator pario apud germania triumphalis sacrovirianus bellum victor quantus magnus moles procaedo multus formido in alius dispergo credo plerusque augeo offensio ipse intemperantia immodicus jacto suus miles in obsequium duro cum alius ad seditio prolabor neque mando tiberius imperium si is quoque legio cupido novo sum destruo per hic fortuna suus caesar impar tantus mereo reor nam beneficium is usque laetus sum dum video exolvi possum ubi multus antevenio pro gratia odium reddo


Sed qui remotis e municipiis severaque adhuc et antiqui moris retinente Italia, quique per longinquas provincias lascivia inexperti officio legationum aut privata utilitate advenerant, neque aspectum illum tolerare neque labori inhonesto sufficere, cum manibus nesciis fatiscerent, turbarent gnaros ac saepe a militibus verberarentur, qui per cuneos stabant ne quod temporis momentum impari clamore aut silentio segni praeteriret. constitit plerosque equitum, dum per angustias aditus et ingruentem multitudinem enituntur, obtritos, et alios, dum diem noctemque sedilibus continuant, morbo exitiabili correptos. quippe gravior inerat metus, si spectaculo defuissent, multis palam et pluribus occultis, ut nomina ac vultus, alacritatem tristitiamque coeuntium scrutarentur. unde tenuioribus statim inrogata supplicia, adversum inlustris dissimulatum ad praesens et mox redditum odium. ferebantque Vespasianum, tamquam somno coniveret, a Phoebo liberto increpitum aegreque meliorum precibus obtectum, mox imminentem perniciem maiore fato effugisse.

sed qui remoueo e municipium severus adhuc et antiquus mos retineo italia quisque per longinquus provincia lascivia inexpertus officium legatio aut privo utilitas advenio neque aspectus ille tolero neque labor inhonestus sufficio cum manus nescius fatisco turbo gnarus atque saepe ab miles verbero qui per cuneus sto ne qui tempus momentum imparis clamor aut silentium segnis praetereo consto plerus eques dum per angustiae aditus et ingruo multitudo enitor obtero et alius dum dies nox sedile continuo morbus exitiabilis corripio quippe gravis insum metus si spectaculum desum multus palam et multus occulo ut nomen atque vultus alacritas tristitia coeo scrutor unde tenuis statim inrogo supplicium adverro illustris dissimulo ad praesens et mox reddo odium fero vespasianus tamquam somnus conivit ab phoebus libertus increpo aeger bonus prex obtego mox immineo pernicies magnus fatum effugio


Funus sine imaginibus et pompa per laudes ac memoriam virtutum eius celebre fuit. et erant qui formam, aetatem, genus mortis ob propinquitatem etiam locorum in quibus interiit, magni Alexandri fatis adaequarent. nam utrumque corpore decoro, genere insigni, haud multum triginta annos egressum, suorum insidiis externas inter gentis occidisse: sed hunc mitem erga amicos, modicum voluptatum, uno matrimonio, certis liberis egisse, neque minus proeliatorem, etiam si temeritas afuerit praepeditusque sit perculsas tot victoriis Germanias servitio premere. quod si solus arbiter rerum, si iure et nomine regio fuisset, tanto promptius adsecuturum gloriam militiae quantum clementia, temperantia, ceteris bonis artibus praestitisset. corpus antequam cremaretur nudatum in foro Antiochensium, qui locus sepulturae destinabatur, praetuleritne veneficii signa parum constitit; nam ut quis misericordia in Germanicum et praesumpta suspicione aut favore in Pisonem pronior, diversi interpretabantur.

funus sine imago et pompa per laus atque memoria virtus is celeber sum et sum qui forma aetas genus mors ob propinquitas etiam locus in qui intereo magnus alexander fatum adaequo nam uterque corpus decoro genus insignio haud multus triginta annus egredior suus insidiae externus inter gens occido sed hic mitis erga amicus modicus voluptas unus matrimonium certus liber ago neque paruus proeliator etiam si temeritas asum praepeditusque sum percello tot victoria germania servitium premo qui si solus arbiter res si ius et nomen regius sum tantus promptus adsequor gloria militia quantus clemens tempero ceterus bonus ars praesto corpus antequam cremo nudo in forum antiochensis qui locus sepultura destino praefero veneficium signum parum consto nam ut quis misericordia in germanicus et praesumo suspicio aut favor in piso pronus diverto interpretor


Pulso Tarquinio adversum patrum factiones multa populus paravit tuendae libertatis et firmandae concordiae, creatique decemviri et accitis quae usquam egregia compositae duodecim tabulae, finis aequi iuris. nam secutae leges etsi aliquando in maleficos ex delicto, saepius tamen dissensione ordinum et apiscendi inlicitos honores aut pellendi claros viros aliaque ob prava per vim latae sunt. hinc Gracchi et Saturnini turbatores plebis nec minor largitor nomine senatus Drusus; corrupti spe aut inlusi per intercessionem socii. ac ne bello quidem Italico, mox civili omissum quin multa et diversa sciscerentur, donec L. Sulla dictator abolitis vel conversis prioribus, cum plura addidisset, otium eius rei haud in longum paravit, statim turbidis Lepidi rogationibus neque multo post tribunis reddita licentia quoquo vellent populum agitandi. iamque non modo in commune sed in singulos homines latae quaestiones, et corruptissima re publica plurimae leges.

pulso tarquinius adverro pater factio multus populus paro tueor libertas et firmo concordia creo decemviri et accio qui usquam egregius compono duodecim tabula finis aequum ius nam sequor lex etsi aliquando in maleficus ex delinquo saepis tamen dissensio ordo et apiscendi illicitus honor aut pello clarus vir alius ob pravus per vis fero sum hinc gracchus et saturninus turbator plebs neque paruus largitor nomen senatus drusus corrumpo spes aut illudo per intercessio socius atque ne bellum quidem italicus mox civilis omitto quin multus et diverto scisco donec l sulla dictator abolitis vel converro prior cum multus addo otium is res haud in longus paro statim turbidus lepidus rogatio neque multus post tribunus reddo licentia quisquis volo populus agito iam non modo in communis sed in singuli homo fero quaestio et corrumpo res publicus multus lex


Tamen cunctari in oppidis Campaniae, quonam modo urbem ingrederetur, an obsequium senatus, an studia plebis reperiret anxius: contra deterrimus quisque, quorum non alia regia fecundior extitit, invisum Agrippinae nomen et morte eius accensum populi favorem disserunt: iret intrepidus et venerationem sui coram experiretur; simul praegredi exposcunt. et promptiora quam promiserant inveniunt, obvias tribus, festo cultu senatum, coniugum ac liberorum agmina per sexum et aetatem disposita, extructos, qua incederet, spectaculorum gradus, quo modo triumphi visuntur. hinc superbus ac publici servitii victor Capitolium adiit, grates exolvit seque in omnis libidines effudit quas male coercitas qualiscumque matris reverentia tardaverat.

tamen cunctaris in oppidum campania quonam modo urbs ingredior an obsequium senatus an studium plebs reperio anxius contra deterior quisque qui non alius regius fecundus extitit invideo agrippina nomen et mors is accendo populus favor dissero eo intrepidus et veneratio suus coram experior simul praegredior exposco et promptus quam promitto invenio obvius tres festus cultus senatus conjunx atque liberi agmen per sexus et aetas dispono extructos qui incedo spectaculum gradus quo modo triumphus viso hinc superbus atque publicus servitium victor capitolium adeo grates exolvit sequor in omnis libido effundo qui malus coerceo qualiscumque mater reverendus tardo


Ceterum peractis tristitiae imitamentis curiam ingressus et de auctoritate patrum et consensu militum praefatus, consilia sibi et exempla capessendi egregie imperii memora- vit, neque iuventam armis civilibus aut domesticis discordiis imbutam; nulla odia, nullas iniurias nec cupidinem ultionis adferre. tum formam futuri principatus praescripsit, ea maxime declinans quorum recens flagrabat invidia. non enim se negotiorum omnium iudicem fore, ut clausis unam intra domum accusatoribus et reis paucorum potentia grassaretur; nihil in penatibus suis venale aut ambitioni pervium; discretam domum et rem publicam. teneret antiqua munia senatus, consulum tribunalibus Italia et publicae provinciae adsisterent: illi patrum aditum praeberent, se mandatis exercitibus consulturum.

ceterum perago tristitia imitamentum curia ingredior et de auctoritas pater et consensus miles praefor consilium sui et exemplum capesso egregius imperium memoro vit neque juventa arma civilis aut domesticus discordia imbuo nullus odium nullus injuria neque cupido ultio affero tum forma sum principatus praescribo is magnus declino qui recens flagro invidia non enim sui negotium omnis judico sum ut claudo unus intra domus accusator et redeo paucus potentia grassor nihil in penates suus venal aut ambitio pervius discerno domus et res publicus teneo antiquus munia senatus consul tribunal italia et publicus provincia assisto ille pater aditus praebeo sui mandatum exercitus consulo


Igitur domus principis inhorruerat, maximeque quos penes potentia et, si res verterentur, formido, non iam secretis conloquiis, sed aperte fremere, dum histrio cubiculum principis insultaverit, dedecus quidem inlatum, sed excidium procul afuisse: nunc iuvenem nobilem dignitate formae, vi mentis ac propinquo consulatu maiorem ad spem accingi; nec enim occultum quid post tale matrimonium superesset. subibat sine dubio metus reputantis hebetem Claudium et uxori devinctum multasque mortes iussu Messalinae patratas: rursus ipsa facilitas imperatoris fiduciam dabat, si atrocitate criminis praevaluissent, posse opprimi damnatam ante quam ream; sed in eo discrimen verti, si defensio audiretur, utque clausae aures etiam confitenti forent.

igitur domus princeps inhorreo magnus qui penis potentia et si res verto formido non iam secerno colloquium sed apertus fremo dum histrio cubiculum princeps insulto dedecus quidem infero sed excidium procul asum nunc juvenis nobilis dignitas forma vis mens atque propinquo consulatus magnus ad spes accingo neque enim occulo quis post talis matrimonium supersum subeo sine dubius metus reputo hebeto claudius et uxor devincio multo mors iussus messalina patro rursus ipse facilitas imperator fiducia do si atrocitas crimen praevaleo possum opprimo damno ante quam reor sed in is discrimen verto si defensio audio ut claudo auris etiam confiteor sum


Tunc medio diei tertium ante Idus Octobris, foribus palatii repente diductis, comitante Burro Nero egreditur ad cohortem, quae more militiae excubiis adest. ibi monente praefecto faustis vocibus exceptus inditur lecticae. dubitavisse quosdam ferunt, respectantis rogitantisque ubi Britannicus esset: mox nullo in diversum auctore quae offerebantur secuti sunt. inlatusque castris Nero et congruentia tempori praefatus, promisso donativo ad exemplum paternae largitionis, imperator consalutatur. sententiam militum secuta patrum consulta, nec dubitatum est apud provincias. caelestesque honores Claudio decernuntur et funeris sollemne perinde ac divo Augusto celebratur, aemulante Agrippina proaviae Liviae magnificentiam. testamentum tamen haud recitatum, ne antepositus filio privignus iniuria et invidia animos vulgi turbaret.

tunc medium dies tertius ante idus october foris palatium repens diduco comito burrus nero egredior ad cohors qui mos militia excubiae adsum ibi moneo praeficio faustus vox excipio indo lectica dubito quidam fero respecto rogito ubi britannicus sum mox nullus in diverto auctor qui offertor sequor sum infero castrum nero et congruo tempus praefor promitto donativum ad exemplum paternus largitio imperator consaluto sententia miles sequor pater consulo neque dubitas sum apud provincia caelestis honor claudius decerno et funus sollemnis perinde atque divus augustus celebro aemulo agrippina proavia livia magnificentia testamentum tamen haud recitas ne antepono filius privignus iniuria et invidia animus vulgus turbo


'Si quanta nobilitas et fortuna mihi fuit, tanta rerum prosperarum moderatio fuisset, amicus potius in hanc urbem quam captus venissem, neque dedignatus esses claris maioribus ortum, plurimis gentibus imperitantem foedere in pacem accipere. praesens sors mea ut mihi informis, sic tibi magnifica est. habui equos viros, arma opes: quid mirum si haec invitus amisi? nam si vos omnibus imperitare vultis, sequitur ut omnes servitutem accipiant? si statim deditus traderer, neque mea fortuna neque tua gloria inclaruisset; et supplicium mei oblivio sequeretur: at si incolumem servaveris, aeternum exemplar clementiae ero.' ad ea Caesar veniam ipsique et coniugi et fratribus tribuit. atque illi vinclis absoluti Agrippinam quoque, haud procul alio suggestu conspicuam, isdem quibus principem laudibus gratibusque venerati sunt. novum sane et moribus veterum insolitum, feminam signis Romanis praesidere: ipsa semet parti a maioribus suis imperii sociam ferebat.

si quantus nobilitas et fortuna ego sum tantus res prosperaris moderatio sum amicus potis in hic urbs quam capio venio neque dedigno sum claris magnus orior multus gens imperito foedus in pax accipio praesens sors meus ut ego informis sic tu magnificus sum habeo equus vir arma ops quis mirus si hic invitus amitto nam si tu omnis imperitaris volo sequor ut omnis servitus accipio si statim dedo trado neque meus fortuna neque tuus gloria inclaresco et supplicium meus oblivio sequor at si incolumis servo aeternus exemplar clementia sum ad is caesar venio ipse et conjunx et frater tribuo atque ille vinclum absolvo agrippina quoque haud procul alius suggero conspicuus idem qui princeps laus grates veneror sum novus sanus et mos vetus insolitus femina signum romanus praesideo ipse sui pario ab magnus suus imperium socia fero


Pluribus ipsa licentia placebat, ac tamen honesta nomina praetendebant. maiores quoque non abhorruisse spectaculorum oblectamentis pro fortuna quae tum erat, eoque a Tuscis accitos histriones, a Thuriis equorum certamina; et possessa Achaia Asiaque ludos curatius editos, nec quemquam Romae honesto loco ortum ad theatralis artes degeneravisse, ducentis iam annis a L. Mummii triumpho qui primus id genus spectaculi in urbe praebuerit. sed et consultum parsimoniae quod perpetua sedes theatro locata sit potius quam immenso sumptu singulos per annos consurgeret ac destrueretur. nec perinde magistratus rem familiarem exhausturos aut populo efflagitandi Graeca certamina a magistratibus causam fore, cum eo sumptu res publica fungatur. oratorum ac vatum victorias incitamentum ingeniis adlaturas; nec cuiquam iudici grave auris studiis honestis et voluptatibus concessis impertire. laetitiae magis quam lasciviae dari paucas totius quinquennii noctes, quibus tanta luce ignium nihil inlicitum occultari queat. sane nullo insigni dehonestamento id spectaculum transiit; ac ne modica quidem studia plebis exarsere, quia redditi quamquam scaenae pantomimi certaminibus sacris prohibebantur. eloquentiae primas nemo tulit, sed victorem esse Caesarem pronuntiatum. Graeci amictus quis per eos dies plerique incesserant tum exoleverunt.

multus ipse licentia placeo atque tamen honestus nomen praetendo magnus quoque non abhorreo spectaculum oblectamentum pro fortuna qui tum sum eo ab tuscus accio histrio ab thurium equus certamen et possessus achaia asia ludus curo edo neque quisquam roma honestus locus orior ad theatralis ars degenero ducenti iam annus ab l mummius triumphus qui primus is genus spectaculum in urbs praebeo sed et consulo parsimonia qui perpetuus sedes theatrum loco sum potis quam immensus sumo singuli per annus consurgo atque destruo neque perinde magistratus res familiaris exhaurio aut populus efflagito graecum certamen ab magistratus causa sum cum is sumo res publicus fungor orator atque vates victoria incitamentum ingenium affero neque quisquam judicium gravis auris studium honestus et voluptas concedo impertio laetitia magis quam lascivia do paucus totus quinquennium nox qui tantus lux ignis nihil illicitus occultaris queo sanus nullus insignio dehonestamentum is spectaculum transeo atque ne modicus quidem studium plebs exardeo quia reddo quamquam scaena pantomimus certamen sacrum prohibeo eloquentia primus nemo fero sed victor sum caesaris pronuntio graecum amicio quis per is dies plerusque incedo tum exoleverunt


Flaccus in Thraeciam transgressus per ingentia promissa quamvis ambiguum et scelera sua reputantem perpulit ut praesidia Romana intraret. circumdata hinc regi specie honoris valida manus, tribunique et centuriones monendo, suadendo, et quanto longius abscedebatur, apertiore custodia, postremo gnarum necessitatis in urbem traxere. accusatus in senatu ab uxore Cotyis damnatur, ut procul regno teneretur. Thraecia in Rhoemetalcen filium, quem paternis consiliis adversatum constabat, inque liberos Cotyis dividitur; iisque nondum adultis Trebellenus Rufus praetura functus datur qui regnum interim tractaret, exemplo quo maiores M. Lepidum Ptolemaei liberis tutorem in Aegyptum miserant. Rhescuporis Alexandriam devectus atque illic fugam temptans an ficto crimine interficitur.

flaccus in thraeciam transgredior per ingens promitto quivis ambiguus et scelus suus reputo perpello ut praesidium romanus intro circumdo hinc rex species honor validus manus tribunus et centurio moneo suadeo et quantus longus abscedo aperio custodia postremo gnaris necessitas in urbs traho accuso in senatus ab uxor cotyis damno ut procul regnum teneo thracia in rhoemetalcen filius qui paternus consilium adverso consto in liber cotyis divido is nondum adoleo trebellenus rufus praetura fungor do qui regnum interim tracto exemplum quo magnus m lepidus ptolemaeus liber tutor in aegyptus mitto rhescuporis alexandrea deveho atque illic fuga tempto an fingo crimen interfacio


Haec atque talia audienti nihil quidem pravae cogitationis, sed interdum voces procedebant contumaces et inconsultae, quas adpositi custodes exceptas auctasque cum deferrent neque Neroni defendere daretur, diversae insuper sollicitudinum formae oriebantur. nam alius occursum eius vitare, quidam salutatione reddita statim averti, plerique inceptum sermonem abrumpere, insistentibus contra inridentibusque qui Seiano fautores aderant. enimvero Tiberius torvus aut falsum renidens vultu: seu loqueretur seu taceret iuvenis, crimen ex silentio, ex voce. ne nox quidem secura, cum uxor vigilias somnos suspiria matri Liviae atque illa Seiano patefaceret; qui fratrem quoque Neronis Drusum traxit in partis, spe obiecta principis loci si priorem aetate et iam labefactum demovisset. atrox Drusi ingenium super cupidinem potentiae et solita fratribus odia accendebatur invidia quod mater Agrippina promptior Neroni erat. neque tamen Seianus ita Drusum fovebat ut non in eum quoque semina futuri exitii meditaretur, gnarus praeferocem et insidiis magis opportunum.

hic atque talis audio nihil quidem pravus cogitatio sed interdum voco procedo contumax et inconsultus qui appono custos excipio augeo cum defero neque nero defendo do diverto insuper sollicitudo forma orior nam alius occurro is vitaris quidam salutatio reddo statim averto plerusque incipio sermo abrumpo insisto contra irrideo qui sejanus fautor adsum enimvero tiberis torvus aut falsus renideo vultus seu loquor seu taceo juvenis crimen ex silentium ex vox ne nox quidem securus cum uxor vigilia somnus suspirium mater livia atque ille sejanus patefacio qui frater quoque nero drusus traho in pars spes objecto princeps locus si prior aetas et iam labefacio demoveo atrox drusus ingenium super cupido potentia et soleo frater odium accendo invidia qui mater agrippina promptus nero sum neque tamen sejanus ita drusus foveo ut non in is quoque semen sum exitium meditor gnarus praeferox et insidiae magis opportunus


Tunc primum fortunam suam introspexit ferrumque accepit, quod frustra iugulo aut pectori per trepidationem admovens ictu tribuni transigitur. corpus matri concessum. nuntiatumque Claudio epulanti perisse Messalinam, non distincto sua an aliena manu. nec ille quaesivit, poposcitque poculum et solita convivio celebravit. ne secutis quidem diebus odii gaudii, irae tristitiae, ullius denique humani adfectus signa dedit, non cum laetantis accusatores aspiceret, non cum filios maerentis. iuvitque oblivionem eius senatus censendo nomen et effigies privatis ac publicis locis demovendas. decreta Narcisso quaestoria insignia, levissimum fastidii eius, cum super Pallantem et Callistum ageret, †honesta quidem, sed ex quis deterrima orerentur .

tunc primus fortuna suus introspicio ferrum accipio qui frustra jugulo aut pector per trepidatio admoveo ictus tribunus transigo corpus mater concedo nuntio claudius epulor pereo messalina non distinguo suus an alienus manus neque ille quaero posco poculum et soleo convivium celebro ne sequor quidem dies odium gaudium ira tristitia ullus denique humanus affectus signum do non cum laeto accusator aspicio non cum filius maereo juvo oblivio is senatus censeo nomen et effigio privo atque publicus locus demoveo decretum narcissus quaestorius insigne levis fastidio is cum super pallas et callistum ago honestus quidem sed ex quis deterior orerentur


Tum interrogante accusatore an cultus dotalis, an detractum cervici monile venum dedisset, quo pecuniam faciendis magicis sacris contraheret, primum strata humi longoque fletu et silentio, post altaria et aram complexa 'nullos' inquit 'impios deos, nullas devotiones, nec aliud infelicibus precibus invocavi quam ut hunc optimum patrem tu, Caesar, vos, patres, servaretis incolumem. sic gemmas et vestis et dignitatis insignia dedi, quo modo si sanguinem et vitam poposcissent. viderint isti, antehac mihi ignoti, quo nomine sint, quas artes exerceant: nulla mihi principis mentio nisi inter numina fuit. nescit tamen miserrimus pater et, si crimen est, sola deliqui.'

tum interrogo accusator an cultus dotal an detraho cervix monilis venum do quo pecunia facio magicus sacrum contraho primus sterno humus longus fleo et silentium post altare et ara complector nullus inquam impii deus nullus devotio neque alius infelix prex invoco quam ut hic bonus pater tu caesar tu pater servo incolumis sic gemma et vestio et dignitas insigne do quo modo si sanguis et vita posco video iste antehac ego ignosco quo nomen sum qui ars exerceo nullus ego princeps mentior nisi inter numen sum nescio tamen miser pater et si crimen sum solus delinquo


Relatum inde ad patres a Quintiliano tribuno plebei de libro Sibullae, quem Caninius Gallus quindecimvirum recipi inter ceteros eiusdem vatis et ea de re senatus consultum postulaverat. quo per discessionem facto misit litteras Caesar, modice tribunum increpans ignarum antiqui moris ob iuventam. Gallo exprobrabat quod scientiae caerimoniarumque vetus incerto auctore ante sententiam collegii, non, ut adsolet, lecto per magistros aestimatoque carmine, apud infrequentem senatum egisset. simul commonefecit, quia multa vana sub nomine celebri vulgabantur, sanxisse Augustum quem intra diem ad praetorem urbanum deferrentur neque habere privatim liceret. quod a maioribus quoque decretum erat post exustum sociali bello Capitolium, quaesitis Samo, Ilio, Erythris, per Africam etiam ac Siciliam et Italicas colonias carminibus Sibullae, una seu plures fuere, datoque sacerdotibus negotio quantum humana ope potuissent vera discernere. igitur tunc quoque notioni quindecimvirum is liber subicitur.

refero inde ad pater ab quintilianus tribunus plebes de liber sibylla qui caninus gallus quindecimvirum recipio inter ceterus idem vates et is de res senatus consulo postulo quo per discessio facio mitto littera caesar modicus tribunus increpo ignarus antiquus mos ob juventa gallus exprobro qui scientia caerimonia vetus incertum auctor ante sententia collegium non ut assoleo lectus per magister aestimo carmen apud infrequenter senatus ago simul commonefacio quia multus vanus sub nomen celeber vulgo sancio augustus qui intra dies ad praetor urbanus defero neque habeo privatim licet qui ab magnus quoque decretum sum post exuro social bellum capitolium quaero samos ilium erythras per africa etiam atque sicilia et italica colonia carmen sibylla unus seu multus sum do sacerdos negotium quantus humanus ops possum verus discerno igitur tunc quoque notio quindecimvirum is liber subicio


Quae cuncta non quidem comi via sed horridus ac plerumque formidatus retinebat tamen, donec morte Drusi verterentur: nam dum superfuit mansere, quia Seianus incipiente adhuc potentia bonis consiliis notescere volebat, et ultor metuebatur non occultus odii set crebro querens incolumi filio adiutorem imperii alium vocari. et quantum superesse ut collega dicatur? primas dominandi spes in arduo: ubi sis ingressus, adesse studia et ministros. extructa iam sponte praefecti castra, datos in manum milites; cerni effigiem eius in monimentis Cn. Pompei; communis illi cum familia Drusorum fore nepotes: precandam post haec modestiam ut contentus esset. neque raro neque apud paucos talia iaciebat, et secreta quoque eius corrupta uxore prodebantur.

qui cunctus non quidem como via sed horridus atque plerusque formido retineo tamen donec mors drusus verto nam dum supersum maneo quia sejanus incipio adhuc potentia bonus consilium notesco volo et ultor metuo non occulo odium sed creber queror incolumis filius adiutor imperium alius vocaris et quantus supersum ut collega dico primus dominor spes in arduus ubi sum ingredior adsum studium et minister extructa iam sponte praefectus castrum do in manus miles cerno effigies is in monumentum cn pompejus communis ille cum familia drusor sum nepos preco post hic modestia ut contineo sum neque rarus neque apud paucus talis jacio et secerno quoque is corrumpo uxor prodo


Sequitur Tiberi quartus, Drusi secundus consulatus, patris atque filii collegio insignis. nam triennio ante Germanici cum Tiberio idem honor neque patruo laetus neque natura tam conexus fuerat. eius anni principio Tiberius quasi firmandae valetudini in Campaniam concessit, longam et continuam absentiam paulatim meditans, sive ut amoto patre Drusus munia consulatus solus impleret. ac forte parva res magnum ad certamen progressa praebuit iuveni materiem apiscendi favoris. Domitius Corbulo praetura functus de L. Sulla nobili iuvene questus est apud senatum quod sibi inter spectacula gladiatorum loco non decessisset. pro Corbulone aetas, patrius mos, studia seniorum erant: contra Mamercus Scaurus et L. Arruntius aliique Sullae propinqui nitebantur. certabantque orationibus et memorabantur exempla maiorum qui iuventutis inreverentiam gravibus decretis notavissent, donec Drusus apta temperandis animis disseruit; et satisfactum Corbuloni per Mamercum qui patruus simul ac vitricus Sullae et oratorum ea aetate uberrimus erat. idem Corbulo plurima per Italiam itinera fraude mancipum et incuria magistratuum interrupta et impervia clamitando, executionem eius negotii libens suscepit; quod haud perinde publice usui habitum quam exitiosum multis quorum in pecuniam atque famam damnationibus et hasta saeviebat.

sequor tiberis quartus drusus secundus consulatus pater atque filius collegium insignis nam triennium ante germanicus cum tiberius idem honor neque patruus laetus neque natura tam conecto sum is annus principium tiberis quasi firmo valetudo in campania concedo longus et continuus absentia paulatim meditor sive ut amoueo pater drusus munia consulatus solus impleo atque fors parvus res magnus ad certamen progredior praebeo juvenis materio apiscendi favor domitius corbulo praetura fungor de l sulla nobilis juvenis queror sum apud senatus qui sui inter spectaculum gladiator locus non decedo pro corbulo aetas patrius mos studium senex sum contra mamercus scaurus et l arruntius alius sulla propinquus niteo certo oratio et memoro exemplum magnus qui iuventus irreverentia gravis decretum noto donec drusus apto tempero animus disseruio et satisfactum corbulo per mamercus qui patruus simul atque vitricus sulla et orator is aetas uber sum idem corbulo multus per italia iter fraus manceps et incuria magistratus interrumpo et impervius clamito executio is negotium libet suscipio qui haud perinde publicus usus habitus quam exitiosus multus qui in pecunia atque fama damnatio et hasta saevio


Inter quae ab rege Parthorum Artabano legati venere. miserat amicitiam ac foedus memoraturos, et cupere novari dextras, daturumque honori Germanici ut ripam Euphratis accederet: petere interim ne Vonones in Syria haberetur neu proceres gentium propinquis nuntiis ad discordias traheret. ad ea Germanicus de societate Romanorum Parthorumque magnifice, de adventu regis et cultu sui cum decore ac modestia respondit. Vonones Pompeiopolim, Ciliciae maritimam urbem, amotus est. datum id non modo precibus Artabani, sed contumeliae Pisonis cui gratissimus erat ob plurima officia et dona quibus Plancinam devinxerat.

inter qui ab rex parthus artabanus legatus venio mitto amicitia atque foedus memoro et cupio novaris dexter do honor germanicus ut ripa euphrates accedo peto interim ne vonones in syria habeo neu proceres gens propinquus nuntius ad discordia traho ad is germanicus de societas romanus parthus magnificus de advenio rex et cultus suus cum decus atque modestia respondeo vonones pompejopolis cilicia maritimus urbs amoveo sum do is non modo prex artabanus sed contumelia piso qui gratus sum ob multus officium et donum qui plancina devincio


Tot facinoribus foedum annum etiam dii tempestatibus et morbis insignivere. vastata Campania turbine ventorum, qui villas arbusta fruges passim disiecit pertulitque violentiam ad vicina urbi; in qua omne mortalium genus vis pestilentiae depopulabatur, nulla caeli intemperie quae occurreret oculis. sed domus corporibus exanimis, itinera funeribus complebantur; non sexus, non aetas periculo vacua; servitia perinde et ingenua plebes raptim extingui, inter coniugum et liberorum lamenta, qui dum adsident, dum deflent, saepe eodem rogo cremabantur. equitum senatorumque interitus quamvis promisci minus flebiles erant, tamquam communi mortalitate saevitiam principis praevenirent.

tot facinus foedus annus etiam dius tempestas et morbus insignio vasto campaneus turbo ventor qui villa arbustus frugis passim disjacio perfero violentia ad vicinum urbs in qui omnis mortalis genus volo pestilentia depopulor nullus caelum intemperies qui occurro oculus sed domus corpus exanimus iter funus compleo non sexus non aetas periculum vacuus servitium perinde et ingenuus plebs raptim extingui inter conjunx et liberi lamento qui dum assideo dum defleo saepe idem rogo cremo eques senator intereo quivis promiscuus paruus flebilis sum tamquam communis mortalitas saevitia princeps praevenio


Isdem ferme diebus isdem causis Germanicae legiones turbatae, quanto plures tanto violentius, et magna spe fore ut Germanicus Caesar imperium alterius pati nequiret daretque se legionibus vi sua cuncta tracturis. duo apud ripam Rheni exercitus erant: cui nomen superiori sub C. Silio legato, inferiorem A. Caecina curabat. regimen summae rei penes Germanicum agendo Galliarum censui tum intentum. sed quibus Silius moderabatur, mente ambigua fortunam seditionis alienae speculabantur: inferioris exercitus miles in rabiem prolapsus est, orto ab unetvicesimanis quintanisque initio, et tractis prima quoque ac vicesima legionibus: nam isdem aestivis in finibus Vbiorum habebantur per otium aut levia munia. igitur audito fine Augusti vernacula multitudo, nuper acto in urbe dilectu, lasciviae sueta, laborum intolerans, implere ceterorum rudes animos: venisse tempus quo veterani maturam missionem, iuvenes largiora stipendia, cuncti modum miseriarum exposcerent saevitiamque centurionum ulciscerentur. non unus haec, ut Pannonicas inter legiones Percennius, nec apud trepidas militum auris, alios validiores exercitus respicientium, sed multa seditionis ora vocesque: sua in manu sitam rem Romanam, suis victoriis augeri rem publicam, in suum cognomentum adscisci imperatores.

idem ferme dies idem causa germanicus legio turbo quantus multus tantus violens et magnus spes sum ut germanicus caesar imperium alter patior nequiret do sui legio vis suus cunctus traho duo apud ripa rhenus exercitus sum qui nomen superus sub que silius legatus inferus ab caecina curo regimen summa res penis germanicus ago galliaris censeo tum intentus sed qui silus modero mens ambiguus fortuna seditio alienus speculor inferus exercitus miles in rabies prolabor sum orior ab unetvicesimani quintana initium et traho primus quoque atque vicesimus legio nam idem aestivus in finis vbiorum habeo per otium aut levis munia igitur audio finis augustus vernaculus multitudo nuper ago in urbs delectus lascivia suesco labor intolero impleo ceterus rudo animus venio tempus quo veteranus maturus missio juvenis largus stipendium cunctus modus miseriaris exposco saevitia centurio ulciscor non unus hic ut pannonicus inter legio percennius neque apud trepido miles auris alius validus exercitus respicio sed multus seditio os voco suus in manus sino res romanus suus victoria augeo res publicus in suus cognomentum adscisco imperator


Exim Calpurnia (id paelici nomen), ubi datum secretum, genibus Caesaris provoluta nupsisse Messalinam Silio exclamat; simul Cleopatram, quae id opperiens adstabat, an comperisset interrogat, atque illa adnuente cieri Narcissum postulat. is veniam in praeteritum petens quod ei Vettios, Plautios dissimulavisset, nec nunc adulteria obiecturum ait, ne domum servitia et ceteros fortunae paratus reposceret. frueretur immo his set redderet uxorem rumperetque tabulas nuptialis. 'an discidium' inquit 'tuum nosti? nam matrimonium Silii vidit populus et senatus et miles; ac ni propere agis, tenet urbem maritus.'

exinde calpurnius is paelici nomen ubi do secerno genu caesar provolvo nubo messalina silius exclamo simul cleopatra qui is opperior asto an comperio interrogo atque ille annuo cieo narcissus postulo is venio in praetereo peto qui is vettius plautius dissimulo neque nunc adulterium objacio aio ne domus servitium et ceterus fortuna paro reposco fruor immo hic sed reddo uxor rumpo tabula nuptial an discidium inquam tuus nosco nam matrimonium silius video populus et senatus et miles atque ni properus ago teneo urbs maritus


Eodem anno Tacfarinas, quem priore aestate pulsum a Camillo memoravi, bellum in Africa renovat, vagis primum populationibus et ob pernicitatem inultis, dein vicos excindere, trahere gravis praedas; postremo haud procul Pagyda flumine cohortem Romanam circumsedit. praeerat castello Decrius impiger manu, exercitus militia et illam obsidionem flagitii ratus. is cohortatus milites, ut copiam pugnae in aperto faceret aciem pro castris instruit. primoque impetu pulsa cohorte promptus inter tela occursat fugientibus, increpat signiferos quod inconditis aut desertoribus miles Romanus terga daret; simul exceptat vulnera et quamquam transfosso oculo adversum os in hostem intendit neque proelium omisit donec desertus suis caderet.

eos annus tacfarinas qui prior aestas pello ab camillus memoro bellum in africanus renovo vagus primus populatio et ob pernicitas inultus deinde vicus excindere traho gravis praeda postremo haud procul pagyda flumen cohors romanus circumsedeo praesum castellum decrius impiger manus exercitus militia et ille obsidio flagitium reor is cohortor miles ut copia pugna in aperio facio acies pro castrum instruo primus impetus pello cohors promptus inter telum occurso fugio increpo signifer qui inconditus aut desertor miles romanus tergum do simul excepto vulnero et quamquam transfodio oculus adverro os in hostis intendo neque proelium omitto donec desero suus cado


Consultatum ibi de remedio; etenim nuntiabatur parari legatos qui superiorem exercitum ad causam eandem traherent; destinatum excidio Vbiorum oppidum, imbutasque praeda manus in direptionem Galliarum erupturas. augebat metum gnarus Romanae seditionis et, si omitteretur ripa, invasurus hostis: at si auxilia et socii adversum abscedentis legiones armarentur, civile bellum suscipi. periculosa severitas, flagitiosa largitio: seu nihil militi sive omnia concedentur in ancipiti res publica. igitur volutatis inter se rationibus placitum ut epistulae nomine principis scriberentur: missionem dari vicena stipendia meritis, exauctorari qui sena dena fecissent ac retineri sub vexillo ceterorum inmunes nisi propulsandi hostis, legata quae petiverant exsolvi duplicarique.

consultas ibi de remedium etenim nuntio paro legatus qui superus exercitus ad causa idem traho destino excidium vbiorum oppidum imbuo praeda manus in direptio galliaris erumpo augeo metus gnarus romanus seditio et si omitto ripa invado hostis at si auxilium et socius adverro abscedo legio armo civilis bellum suscipio periculosus severitas flagitiosus largitio seu nihil miles sive omnis concedo in anceps res publicus igitur volutas inter sui ratio placeo ut epistula nomen princeps scribo missio do viceni stipendium meritum exauctoraris qui seni deni facio atque retineo sub vexillum ceterus inmunes nisi propulso hostis lego qui peto exsolvo duplico


Die senatus Caesar orationem habuit meditato tem- peramento. patris sui legatum atque amicum Pisonem fuisse adiutoremque Germanico datum a se auctore senatu rebus apud Orientem administrandis. illic contumacia et certaminibus asperasset iuvenem exituque eius laetatus esset an scelere extinxisset, integris animis diiudicandum. 'nam si legatus officii terminos, obsequium erga imperatorem exuit eiusdemque morte et luctu meo laetatus est, odero seponamque a domo mea et privatas inimicitias non vi principis ulciscar: sin facinus in cuiuscumque mortalium nece vindicandum detegitur, vos vero et liberos Germanici et nos parentes iustis solaciis adficite. simulque illud reputate, turbide et seditiose tractaverit exercitus Piso, quaesita sint per ambitionem studia militum, armis repetita provincia, an falsa haec in maius vulgaverint accusatores, quorum ego nimiis studiis iure suscenseo. nam quo pertinuit nudare corpus et contrectandum vulgi oculis permittere differrique etiam per externos tamquam veneno interceptus esset, si incerta adhuc ista et scrutanda sunt? defleo equidem filium meum semperque deflebo: sed neque reum prohibeo quo minus cuncta proferat, quibus innocentia eius sublevari aut, si qua fuit iniquitas Germanici, coargui possit, vosque oro ne, quia dolori meo causa conexa est, obiecta crimina pro adprobatis accipiatis. si quos propinquus sanguis aut fides sua patronos dedit, quantum quisque eloquentia et cura valet, iuvate periclitantem: ad eundem laborem, eandem constantiam accusatores hortor. id solum Germanico super leges praestiterimus, quod in curia potius quam in foro, apud senatum quam apud iudices de morte eius anquiritur: cetera pari modestia tractentur. nemo Drusi lacrimas, nemo maestitiam meam spectet, nec si qua in nos adversa finguntur.'

dies senatus caesar oratio habeo meditor tem peramento pater suus legatus atque amicus piso sum adjutor germanicus do ab sui auctor senatus res apud oriens administro illic contumacia et certamen aspero juvenis exeo is laeto sum an scelus extingo integer animus dijudico nam si legatus officium terminus obsequium erga imperator exuo idem mors et luctus meus laeto sum odi sepono ab domus meus et privo inimicitia non vis princeps ulciscor sin facinus in quicumque mortalis nex vindico detego tu verus et liber germanicus et nos parens iustus solacium afficio simul ille reputas turbidus et seditiosus tracto exercitus piso quaero sum per ambitio studium miles arma repeto provincia an fallo hic in magnus vulgo accusator qui ego nimius studium ius suscenseo nam quo pertineo nudaris corpus et contrecto vulgus oculus permitto differo etiam per externus tamquam veneno intercipio sum si incertus adhuc iste et scrutor sum defleo equidem filius meus semper defleo sed neque reus prohibeo quo paruus cunctus profero qui innocens is sublevaris aut si qui sum iniquitas germanicus coarguo possum tu oro ne quia dolor meus causa conecto sum objecto crimen pro adprobo accipio si qui propinquus sanguis aut fides suus patronus do quantus quisque eloquentia et cura valeo juvo periclitor ad idem labor idem constantia accusator hortor is solus germanicus super lex praesto qui in curia potis quam in forum apud senatus quam apud iudex de mors is anquiro ceterus par modestia tracto nemo drusus lacrima nemo maestitia meus specto neque si qui in nos adverso fingo


Auditae aliarum quoque civitatium legationes. quorum copia fessi patres, et quia studiis certabatur, consulibus permisere ut perspecto iure, et si qua iniquitas involveretur, rem integram rursum ad senatum referrent. consules super eas civitates quas memoravi apud Pergamum Aesculapii compertum asylum rettulerunt: ceteros obscuris ob vetustatem initiis niti. nam Zmyrnaeos oraculum Apollinis, cuius imperio Stratonicidi Veneri templum dicaverint, Tenios eiusdem carmen referre, quo sacrare Neptuni effigiem aedemque iussi sint. propiora Sardianos: Alexandri victoris id donum. neque minus Milesios Dareo rege niti; set cultus numinum utrisque Dianam aut Apollinem venerandi. petere et Cretenses simulacro divi Augusti. factaque senatus consulta quis multo cum honore modus tamen praescribebatur, iussique ipsis in templis figere aera sacrandam ad memoriam, neu specie religionis in ambitionem delaberentur.

audio alius quoque civitas legatio qui copia fatisco pater et quia studium certo consul permitto ut perspicio ius et si qui iniquitas involvo res integer rursum ad senatus refero consul super is civitas qui memoro apud pergamum aesculapius comperio asylum refero ceterus obscurus ob vetustas initium nitor nam smyrnaei oraculis apollo qui imperium stratonicis venus templum dico tenios idem carmen refero quo sacraris neptunius effigies aedes iubeo sum propiora sardiani alexander victor is donum neque paruus milesii dareo rex nitor sed cultus numen uterque diana aut apollo veneror peto et cretensis simulacrum divus augustus facio senatus consulo quis multus cum honor modus tamen praescribo jubeo ipse in templum figo aes sacro ad memoria neu species religio in ambitio delabor


Eodem anno libertorum potissimos veneno interfecisse creditus est, Doryphorum quasi adversatum nuptiis Poppaeae, Pallantem, quod immensam pecuniam longa senecta detineret. Romanus secretis criminationibus incusaverat Senecam ut C. Pisonis socium, sed validius a Seneca eodem crimine perculsus est. unde Pisoni timor et orta insidiarum in Neronem magna moles et improspera.

eos annus libertus potis veneno interfacio credo sum doryphorus quasi adverso nuptiae poppaea pallas qui immensus pecunia longus senecta detineo romanus secerno criminatio incuso seneca ut que piso socius sed validus ab seneco idem crimen percello sum unde piso timor et orior insidiaris in nero magnus moles et inprospero


Contra Domitius Celer, ex intima eius amicitia, disseruit utendum eventu: Pisonem, non Sentium Syriae praepositum; huic fascis et ius praetoris, huic legiones datas. si quid hostile ingruat, quem iustius arma oppositurum quam qui legati auctoritatem et propria mandata acceperit? relinquendum etiam rumoribus tempus quo senescant: plerumque innocentis recenti invidiae imparis. at si teneat exercitum, augeat viris, multa quae provideri non possint fortuito in melius casura. 'an festinamus cum Germanici cineribus adpellere, ut te inauditum et indefensum planctus Agrippinae ac vulgus imperitum primo rumore rapiant? est tibi Augustae conscientia, est Caesaris favor, sed in occulto; et perisse Germanicum nulli iactantius maerent quam qui maxime laetantur.'

contra domitius celer ex intimo is amicitia disseruio utor evenio piso non sentius syria praepono hic fascis et ius praetor hic legio do si quis hostilis ingruo qui iustus arma oppono quam qui legatus auctoritas et proprius mandatum accipio relinquo etiam rumor tempus quo senesco plerusque innocens recens invidia imparis at si teneo exercitus augeo vis multus qui provideo non possum fortuitus in bonus cado an festino cum germanicus cinis appello ut tu inaudio et indefensus plango agrippina atque vulgus imperitus primus rumor rapio sum tu augusta conscientia sum caesar favor sed in occulo et pereo germanicus nullus jacto maereo quam qui magnus laeto


Addidit gloriae Corbulo comitatem epulasque; et rogitante rege causas, quoties novum aliquid adverterat, ut initia vigiliarum per centurionem nuntiari, convivium bucina dimitti et structam ante augurale aram subdita face accendi, cuncta in maius attollens admiratione prisci moris adfecit. postero die spatium oravit quo tantum itineris aditurus fratres ante matremque viseret; obsidem interea filiam tradit litterasque supplices ad Neronem.

addo gloria corbulo comitas epulae et rogito rex causa quotiens novus aliquis adverto ut initium vigiliaris per centurio nuntiaris convivium bucina dimitto et struo ante augural ara subdo fax accendo cunctus in magnus attollo admiratio priscus mos afficio posterus dies spatium oro quo tantus iter adeo frater ante mater viso obsidem interea filia trado littera supplex ad nero


Nocte coepta egressus augurali per occulta et vigilibus ignara, comite uno, contectus umeros ferina pelle, adit castrorum vias, adsistit tabernaculis fruiturque fama sui, cum hic nobilitatem ducis, decorem alius, plurimi patientiam, comitatem, per seria per iocos eundem animum laudibus ferrent reddendamque gratiam in acie faterentur, simul perfidos et ruptores pacis ultioni et gloriae mactandos. inter quae unus hostium, Latinae linguae sciens, acto ad vallum equo voce magna coniuges et agros et stipendii in dies, donec bellaretur, sestertios centenos, si quis transfugisset, Arminii nomine pollicetur. intendit ea contumelia legionum iras: veniret dies, daretur pugna; sumpturum militem Germanorum agros, tracturum coniuges; accipere omen et matrimonia ac pecunias hostium praedae destinare. tertia ferme vigilia adsultatum est castris sine coniectu teli, postquam crebras pro munimentis cohortes et nihil remissum sensere.

nox coepio egredior augural per occulo et vigilis ignarus comes unus contego umerus ferina pello adeo castrum via assisto tabernaculis fruor fama suus cum hic nobilitas dux decoro alius plurimus patientia comitas per seria per iocus idem animus laus fero reddo gratia in acies fateor simul perfidus et ruptor pax ultio et gloria macto inter qui unus hostis latinus lingua scio ago ad valles equus vox magnus coniunx et ager et stipendium in dies donec bellor sestertius centeni si quis transfugio arminius nomen polliceor intendo is contumelia legio ira venio dies do pugno sumo miles germanus ager traho coniunx accipio omen et matrimonium atque pecunia hostis praeda destinaris tertius ferme vigil adsultas sum castrum sine conicio telis postquam creber pro munimentum cohors et nihil remitto sentio


Interim Messalina Lucullianis in hortis prolatare vitam, componere preces, non nulla spe et aliquando ira: tantum inter extrema superbiae gerebat. ac ni caedem eius Narcissus properavisset, verterat pernicies in accusatorem. nam Claudius domum regressus et tempestivis epulis delenitus, ubi vino incaluit, iri iubet nuntiarique miserae (hoc enim verbo usum ferunt) dicendam ad causam postera die adesset. quod ubi auditum et languescere ira, redire amor ac, si cunctarentur, propinqua nox et uxorii cubiculi memoria timebantur, prorumpit Narcissus denuntiatque centurionibus et tribuno, qui aderat, exequi caedem: ita imperatorem iubere. custos et exactor e libertis Euodus datur; isque raptim in hortos praegressus repperit fusam humi, adsidente matre Lepida, quae florenti filiae haud concors supremis eius necessitatibus ad miserationem evicta erat suadebatque ne percussorem opperiretur: transisse vitam neque aliud quam morti decus quaerendum. sed animo per libidines corrupto nihil honestum inerat; lacrimaeque et questus inriti ducebantur, cum impetu venientium pulsae fores adstititque tribunus per silentium, at libertus increpans multis et servilibus probris.

interim messalina lucullianus in hortus prolataris vita compono prex non nullus spes et aliquando ira tantus inter exter superbia gero atque ni caedes is narcissus propero verto pernicies in accusator nam claudus domus regredior et tempestivus epulis delenio ubi vinum incaleo eo iubeo nuntio miser hic enim verbum usus fero dico ad causa posterus dies adsum qui ubi audio et languesco ira redeo amor atque si cuncto propinquus nox et uxorius cubiculum memoria timeo prorumpo narcissus denuntio centurio et tribunus qui adsum exequio caedes ita imperator iubeo custos et exactor e libertus euodus do eo raptim in hortus praegredior reperio fundo humus assideo mater lepidus qui floreo filia haud concors superus is necessitas ad miseratio evinco sum suadeo ne percussor opperior transeo vita neque alius quam mors decus quaero sed animus per libido corrumpo nihil honestus insum lacrima et queror irritus duco cum impetus venio pello foris assisto tribunus per silentium at libertus increpo multus et servilis probrum


Isdem consulibus P. Dolabella censuit spectaculum gladiatorum per omnis annos celebrandum pecunia eorum qui quaesturam adipiscerentur. apud maiores virtutis id praemium fuerat, cunctisque civium, si bonis artibus fiderent, licitum petere magistratus; ac ne aetas quidem distinguebatur quin prima iuventa consulatum et dictaturas inirent. sed quaestores regibus etiam tum imperantibus instituti sunt, quod lex curiata ostendit ab L. Bruto repetita. mansitque consulibus potestas deligendi, donec eum quoque honorem populus mandaret. creatique primum Valerius Potitus et Aemilius Mamercus sexagesimo tertio anno post Tarquinios exactos, ut rem militarem comitarentur. dein gliscentibus negotiis duo additi qui Romae curarent: mox duplicatus numerus, stipendiaria iam Italia et accedentibus provinciarum vectigalibus: post lege Sullae viginti creati supplendo senatui, cui iudicia tradiderat. et quamquam equites iudicia reciperavissent, quaestura tamen ex dignitate candidatorum aut facilitate tribuentium gratuito concedebatur, donec sententia Dolabellae velut venundaretur.

idem consul p dolabella censeo spectaculum gladiator per omnis annus celebro pecunia is qui quaestura adipiscerentur apud magnus virtus is praemium sum cunctus civis si bonus ars fido liceo peto magistratus atque ne aetas quidem distinguo quin primus juventa consulatus et dicto ineo sed quaestor rex etiam tum impero institus sum qui lex curiatus ostendo ab l brutus repeto maneo consul potestas deligo donec is quoque honor populus mando creo primus valerius potitus et aemilius mamercus sexagesimus tertius annus post tarquinii exigo ut res militaris comito deinde glisco negotium duo addo qui roma curo mox duplico numerus stipendiarius iam italia et accedo provinciaris vectigal post lex sulla viginti creo suppleo senatus qui iudicium trado et quamquam eques iudicium recipero quaestura tamen ex dignitas candidator aut facilitas tribuo gratuitus concedo donec sententia dolabella velut venundaretur


Flumen Visurgis Romanos Cheruscosque interfluebat. eius in ripa cum ceteris primoribus Arminius adstitit, quaesitoque an Caesar venisset, postquam adesse responsum est, ut liceret cum fratre conloqui oravit. erat is in exercitu cognomento Flavus, insignis fide et amisso per vulnus oculo paucis ante annis duce Tiberio. tum permissuprogressusque salutatur ab Arminio; qui amotis stipatoribus, ut sagittarii nostra pro ripa dispositi abscederent postulat, et postquam digressi, unde ea deformitas oris interrogat fratrem. illo locum et proelium referente, quodnam praemium recepisset exquirit. Flavus aucta stipendia, torquem et coronam aliaque militaria dona memorat, inridente Arminio vilia servitii pretia.

flumen visurgis romanus cherusci interfluo is in ripa cum ceterus primoris arminius asto quaero an caesar venio postquam adsum responsum sum ut licet cum frater colloquium oro sum is in exercitus cognomentum flavus insignis fides et amitto per vulnus oculus paucus ante annus dux tiberius tum permissuprogressusque saluto ab arminius qui amoueo stipator ut sagittarius noster pro ripa dispono abscedo postulo et postquam digredior unde is deformitas ora interrogo frater ille locus et proelium refero quisnam praemium recipio exquiro flavus augeo stipendium torquem et corona alius militaris donum memoro irrideo arminius vilis servitium pretium


Et proximo senatus die Tiberius per litteras, castigatis oblique patribus quod cuncta curarum ad principem reicerent, M'. Lepidum et Iunium Blaesum nominavit ex quis pro consule Africae legeretur. tum audita amborum verba, intentius excusante se Lepido, cum valetudinem corporis, aetatem liberum, nubilem filiam obtenderet, intellegereturque etiam quod silebat, avunculum esse Seiani Blaesum atque eo praevalidum. respondit Blaesus specie recusantis sed neque eadem adseveratione et consensu adulantium adiutus est.

et propior senatus dies tiberis per littera castigo obliquus pater qui cunctus cura ad princeps reicio m lepidus et junius blaesus nomino ex quis pro consul africa lego tum audio ambo verbum intendo excuso sui lepidus cum valetudo corpus aetas liber nubilis filia obtendo intellego etiam qui sileo avunculis sum sejanus blaesus atque is praevalidus respondeo blaesus species recuso sed neque idem adseveratio et consensus adulo adiutus sum


Interim anni principio Drusus ex Germanici liberis togam virilem sumpsit quaeque fratri eius Neroni decreverat senatus repetita. addidit orationem Caesar multa cum laude filii sui quod patria benevolentia in fratris liberos foret. nam Drusus, quamquam arduum sit eodem loci potentiam et concordiam esse, aequus adulescentibus aut certe non adversus habebatur. exim vetus et saepe simulatum proficiscendi in provincias consilium refertur. multitudinem veteranorum praetexebat imperator et dilectibus supplendos exercitus: nam voluntarium militem deesse, ac si suppeditet, non eadem virtute ac modestia agere, quia plerumque inopes ac vagi sponte militiam sumant. percensuitque cursim numerum legionum et quas provincias tutarentur. quod mihi quoque exequendum reor, quae tunc Romana copia in armis, qui socii reges, quanto sit angustius imperitatum.

interim annus principium drusus ex germanicus liber toga virilis sumo quisque frater is nero decerno senatus repeto addo oratio caesar multus cum laus filius suus qui patria benevolens in frater liber sum nam drusus quamquam arduus sum idem locus potentia et concordia sum aequus adulescens aut certus non adverro habeo exinde vetus et saepe simulo proficisco in provincia consilium refero multitudo veteranus praetexo imperator et delectus suppleo exercitus nam voluntarius miles desum atque si suppedito non idem virtus atque modestia ago quia plerusque inops atque vagus sponte militia sumo percenseo cursim numerus legio et qui provincia tuto qui ego quoque exequendum reor qui tunc romanus copia in arma qui socius rex quantus sum angustus imperitas


Sed ut studia procerum et largitio principis adversum casus solacium tulerant, ita accusatorum maior in dies et infestior vis sine levamento grassabatur; corripueratque Varum Quintilium, divitem et Caesari propinquum, Domitius Afer, Claudiae Pulchrae matris eius condemnator, nullo mirante quod diu egens et parto nuper praemio male usus plura ad flagitia accingeretur. Publium Dolabellam socium delationis extitisse miraculo erat, quia claris maioribus et Varo conexus suam ipse nobilitatem, suum sanguinem perditum ibat. restitit tamen senatus et opperiendum imperatorem censuit, quod unum urgentium malorum suffugium in tempus erat.

sed ut studium procerus et largitio princeps adverro casus solacium fero ita accusator magnus in dies et infestus volo sine levamentum grassor corripio varis quintilius dives et caesaris propinquus domitius afor claudia pulchra mater is condemnator nullus miro qui diu egeo et pario nuper praemium malus utor multus ad flagitium accingo publius dolabella socius delatio extitisse miraculum sum quia claris magnus et varus conecto suus ipse nobilitas suus sanguis perdo eo resto tamen senatus et opperior imperator censeo qui unus urgeo malus suffugium in tempus sum


Sed fama classis amissae ut Germanos ad spem belli, ita Caesarem ad coercendum erexit. C. Silio cum triginta peditum, tribus equitum milibus ire in Chattos imperat; ipse maioribus copiis Marsos inrumpit, quorum dux Mallovendus nuper in deditionem acceptus propinquo luco defossam Varianae legionis aquilam modico praesidio servari indicat. missa extemplo manus quae hostem a fronte eliceret, alii qui terga circumgressi recluderent humum; et utrisque adfuit fortuna. eo promptior Caesar pergit introrsus, populatur, excindit non ausum congredi hostem aut, sicubi restiterat, statim pulsum nec umquam magis, ut ex captivis cognitum est, paventem. quippe invictos et nullis casibus superabilis Romanos praedicabant, qui perdita classe, amissis armis, post constrata equorum virorumque corporibus litora eadem virtute, pari ferocia et velut aucti numero inrupissent.

sed fama classis amitto ut germani ad spes bellum ita caesaris ad coerceo erigo que silius cum triginta pedes tres eques mille eo in chatti impero ipse magnus copia marsi irrumpo qui dux mallovendus nuper in deditio accipio propinquo lucus defodio varianus legio aquila modicus praesidium servaris indico mitto extemplo manus qui hostis ab frons elices alius qui tergum circumgredior recludo humus et uterque adsum fortuna is promptus caesar pergo introrsum populo excindit non audeo congredior hostis aut sicubi resto statim pello neque umquam magis ut ex captivus cognosco sum paveo quippe invictus et nullus casus superabilis romanus praedico qui perdo classis amitto arma post consterno equus vir corpus litus idem virtus par ferocia et velut augeo numerus irrumpo