Erat uxor Silio Sosia Galla, caritate Agrippinae invisa principi. hos corripi dilato ad tempus Sabino placitum, immissusque Varro consul qui paternas inimicitias obtendens odiis Seiani per dedecus suum gratificabatur. precante reo brevem moram, dum accusator consulatu abiret, adversatus est Caesar: solitum quippe magistratibus diem privatis dicere: nec infringendum consulis ius, cuius vigiliis niteretur ne quod res publica detrimentum caperet. proprium id Tiberio fuit scelera nuper reperta priscis verbis obtegere. igitur multa adseveratione, quasi aut legibus cum Silio ageretur aut Varro consul aut illud res publica esset, coguntur patres, silente reo, vel si defensionem coeptaret, non occultante cuius ira premeretur. conscientia belli Sacrovir diu dissimulatus, victoria per avaritiam foedata et uxor socia arguebantur. nec dubie repetundarum criminibus haerebant, sed cuncta quaestione maiestatis exercita, et Silius imminentem damnationem voluntario fine praevertit.

sum uxor silius sosia gallus caritas agrippina invideo princeps hic corripio differo ad tempus sabinum placeo immitto varro consul qui paternus inimicitia obtendo odium sejanus per dedecus suus gratificor preco reor brevis mora dum accusator consulatus abeo adverso sum caesar soleo quippe magistratus dies privo dico neque infringo consul ius qui vigilia niteo ne qui res publicus detrimentum capio proprius is tiberius sum scelus nuper reperio priscus verbum obtego igitur multus adseveratio quasi aut lex cum silius ago aut varro consul aut ille res publicus sum cogo pater sileo reor vel si defensio coepto non occulto qui ira premo conscientia bellum sacrovir diu dissimulo victoria per avaritia foedo et uxor socio arguo neque dubius repeto crimen haereo sed cunctus quaestio maiestas exerceo et silus immineo damnatio voluntarius finis praeverto


At Cornelius Dolabella dum adulationem longius sequitur increpitis C. Silani moribus addidit ne quis vita probrosus et opertus infamia provinciam sortiretur, idque princeps diiudicaret. nam a legibus delicta puniri: quanto fore mitius in ipsos, melius in socios, provideri ne peccaretur? adversum quae disseruit Caesar: non quidem sibi ignara quae de Silano vulgabantur, sed non ex rumore statuendum. multos in provinciis contra quam spes aut metus de illis fuerit egisse: excitari quosdam ad meliora magnitudine rerum, hebescere alios. neque posse principem sua scientia cuncta complecti neque expedire ut ambitione aliena trahatur. ideo leges in facta constitui quia futura in incerto sint. sic a maioribus institutum ut, si antissent delicta, poenae sequerentur. ne verterent sapienter reperta et semper placita: satis onerum principibus, satis etiam potentiae. minui iura quotiens gliscat potestas, nec utendum imperio ubi legibus agi possit. quanto rarior apud Tiberium popularitas tanto laetioribus animis accepta. atque ille prudens moderandi, si propria ira non impelleretur, addidit insulam Gyarum immitem et sine cultu hominum esse: darent Iuniae familiae et viro quondam ordinis eiusdem ut Cythnum potius concederet. id sororem quoque Silani Torquatam, priscae sanctimoniae virginem, expetere. in hanc sententiam facta discessio.

at cornelius dolabella dum adulatio longus sequor increpo que silanus mos addo ne quis vito probrosus et operio infamia provincia sortio is princeps dijudico nam ab lex delictum punior quantus sum mitis in ipse bonus in socius provideo ne pecco adverro qui disseruio caesar non quidem sui ignarus qui de silanus vulgo sed non ex rumor statuo multus in provincia contra quam spes aut metus de ille sum ago excito quidam ad bonus magnitudo res hebesco alius neque possum princeps suus scientia cunctus complector neque expedio ut ambitio alienus traho ideo lex in facio constituo quia sum in incertum sum sic ab magnus institus ut si antissent delictum poena sequor ne verto sapienter reperio et semper placeo satis onus princeps satis etiam potentia minuo ius quotiens glisco potestas neque utor imperium ubi lex ago possum quantus rarus apud tiberis popularitas tantus laetus animus accipio atque ille prudens modero si proprius ira non impello addo insula gyaris immitis et sine cultus homo sum do junius familia et vir quondam ordo idem ut cythnos potis concedo is soror quoque silanus torquatus priscus sanctimonia virgo expeto in hic sententia facio discessio


Namque artissimo inter Europam Asiamque divortio Byzantium in extrema Europa posuere Graeci, quibus Pythium Apollinem consulentibus, ubi conderent urbem, redditum oraculum est, quaererent sedem caecorum terris adversam. ea ambage Chalcedonii monstrabantur, quod priores illuc advecti, praevisa locorum utilitate, peiora legissent. quippe Byzantium fertili solo, fecundo mari, quia vis piscium immensa Pontum erumpens et obliquis subter undas saxis exterrita omisso alterius litoris flexu hos ad portus defertur. unde primo quaestuosi et opulenti; post magnitudine onerum urgente finem aut modum orabant, adnitente principe, qui Thraecio Bosporanoque bello recens fessos iuvandosque rettulit. ita tributa in quinquennium remissa.

namque artus inter europa asia divortium byzantium in exter europa pono graecum qui pythius apollo consulo ubi condo urbs reddo oraculis sum quaero sedes caecus terra adverro is ambago chalcedonius monstro qui prior illic adveho praevideo locus utilitas malus lego quippe byzantium fertilis solum fecundus mare quia volo piscis immensus pontus erumpo et obliquus subter unda saxum exterreo omitto alter litor flecto hic ad portus defero unde primus quaestuosus et opulens post magnitudo onus urgeo finis aut modus oro annitor princeps qui thraecio bosporanus bellum recens fatisco juvo refero ita tribuo in quinquennium remitto


Igitur Romanus qui aderat exercitus sextum post cladis annum trium legionum ossa, nullo noscente alienas reliquias an suorum humo tegeret, omnis ut coniunctos, ut consanguineos, aucta in hostem ira, maesti simul et infensi condebant. primum extruendo tumulo caespitem Caesar posuit, gratissimo munere in defunctos et praesentibus doloris socius. quod Tiberio haud probatum, seu cuncta Germanici in deterius trahenti, sive exercitum imagine caesorum insepultorumque tardatum ad proelia et formidolosiorem hostium credebat; neque imperatorem auguratu et vetustissimis caerimoniis praeditum adtrectare feralia debuisse.

igitur romanus qui adsum exercitus sextus post clades annus tres legio os nullus nosco alienus reliquiae an suus humo tego omnis ut coniungo ut consanguineus augeo in hostis ira maestus simul et infensus condo primus extruendo tumulus caespes caesar pono gratus munus in defungor et praesens dolor socius qui tiberius haud probo seu cunctus germanicus in deterior traho sive exercitus imago caesor insepultus tardo ad proelio et formidulosus hostis credo neque imperator auguro et vetustus caerimonia praeditus adtrectaris feralis debeo


Otho sive amore incautus laudare formam elegantiamque uxoris apud principem, sive ut accenderet ac, si eadem femina potirentur, id quoque vinculum potentiam ei adiceret. saepe auditus est consurgens e convivio Caesaris, se quidem ire ad illam, sibi concessam dictitans nobilitatem pulchritudinem, vota omnium et gaudia felicium. his atque talibus inritamentis non longa cunctatio interponitur, sed accepto aditu Poppaea primum per blandimenta et artes valescere, imparem cupidini se et forma Neronis captam simulans; mox acri iam principis amore ad superbiam vertens, si ultra unam alteramque noctem attineretur, nuptam esse se dictitans nec posse matrimonium amittere, devinctam Othoni per genus vitae quod nemo adaequaret: illum animo et cultu magnificum; ibi se summa fortuna digna visere: at Neronem, paelice ancilla et adsuetudine Actes devinctum, nihil e contubernio servili nisi abiectum et sordidum traxisse. deicitur familiaritate sueta, post congressu et comitatu Otho, et ad postremum, ne in urbe aemulatus ageret, provinciae Lusitaniae praeficitur; ubi usque ad civilia arma non ex priore infamia, sed integre sancteque egit, procax otii et potestatis temperantior.

otho sive amor incautus laudo forma elegantia uxor apud princeps sive ut accendo atque si idem femina potio is quoque vinculis potentia is adicio saepe audio sum consurgo e convivium caesar sui quidem eo ad ille sui concedo dictito nobilitas pulchritudo veto omnis et gaudium felicium hic atque talis irritamentum non longus cunctatio interpono sed accipio aditus poppaea primus per blandimentum et ars valesco imparis cupido sui et forma nero capio simulo mox acer iam princeps amor ad superbia verto si ultra unus alter nox attineo nupta sum sui dictito neque possum matrimonium amitto devincio otho per genus vita qui nemo adaequo ille animus et cultus magnificus ibi sui summus fortuna dignus viso at nero paelice ancilla et adsuetudo acte devincio nihil e contubernium servilis nisi abicio et sordidus traho deicio familiaritas suesco post congredior et comito otho et ad posterus ne in urbs aemulo ago provincia lusitania praeficio ubi usque ad civile arma non ex prior infamia sed integer sancio ago procax otium et potestas tempero


Ceterum Paetus spretis ominibus necdum satis firmatis hibernaculis, nullo rei frumentariae provisu, rapit exercitum trans montem Taurum reciperandis, ut ferebat, Tigranocertis vastandisque regionibus quas Corbulo integras omisisset. et capta quaedam castella gloriaeque et praedae nonnihil partum, si aut gloriam cum modo aut praedam cum cura habuisset. longinquis itineribus percursando quae obtineri nequibant, corrupto qui captus erat commeatu et instante iam hieme, reduxit exercitum composuitque ad Caesarem litteras quasi confecto bello, verbis magnificis, rerum vacuas.

ceterum paetus sperno omen necdum satis firmo hibernaculis nullus res frumentarius provideo rapio exercitus trans mons taurus recipero ut fero tigranocerta vasto regio qui corbulo integer omitto et capio quidam castellum gloria et praeda nonnihil pario si aut gloria cum modo aut praeda cum cura habeo longinquus iter percurso qui obtineo nequeo corrumpo qui capio sum commeatus et insto iam hiems reduco exercitus compono ad caesaris littera quasi conficio bellum verbum magnificus res vacuus


Nec multo post Curtius Rufus eundem honorem adipiscitur, qui in agro Mattiaco recluserat specus quaerendis venis argenti; unde tenuis fructus nec in longum fuit: at legionibus cum damno labor, effodere rivos, quaeque in aperto gravia, humum infra moliri. quis subactus miles, et quia pluris per provincias similia tolerabantur, componit occultas litteras nomine exercituum, precantium imperatorem, ut, quibus permissurus esset exercitus, triumphalia ante tribueret.

neque multus post curtus rufus idem honor adipiscitur qui in ager mattiacus recludo specus quaero venio argentum unde tenuis fructus neque in longus sum at legio cum damnum labor effodio rivus quisque in aperio gravis humus infra molior quis subigo miles et quia multus per provincia similis tolero compono occulto littera nomen exercitus preco imperator ut qui permitto sum exercitus triumphalis ante tribuo


Igitur oram Lyciae ac Pamphyliae praelegentes, obviis navibus quae Agrippinam vehebant, utrimque infensi arma primo expediere: dein mutua formidine non ultra iurgium processum est, Marsusque Vibius nuntiavit Pisoni Romam ad dicendam causam veniret. ille eludens respondit adfuturum ubi praetor qui de veneficiis quaereret reo atque accusatoribus diem prodixisset. interim Domitius Laodiciam urbem Syriae adpulsus, cum hiberna sextae legionis peteret, quod eam maxime novis consiliis idoneam rebatur, a Pacuvio legato praevenitur. id Sentius Pisoni per litteras aperit monetque ne castra corruptoribus, ne provinciam bello temptet. quosque Germanici memores aut inimicis eius adversos cognoverat, contrahit, magnitudinem imperatoris identidem ingerens et rem publicam armis peti; ducitque validam manum et proelio paratam.

igitur ora lycia atque pamphylia praelego obvius navis qui agrippina veho utrimque infensus arma primus expedio deinde mutuus formido non ultra iurgium procedo sum marsus vibius nuntio piso roma ad dico causa venio ille eludo respondeo adsum ubi praetor qui de veneficium quaero reor atque accusator dies prodico interim domitius laodicia urbs syria appulsus cum hibernus sextus legio peto qui is magnus novus consilium idoneus reor ab pacuvius legatus praevenio is sentus piso per littera aperio moneo ne castrum corruptor ne provincia bellum tento quisque germanicus memor aut inimicus is adverro cognosco contraho magnitudo imperator identidem ingero et res publicus arma peto duco validus manus et proelium paro


Auditae dehinc Lacedaemoniorum et Messeniorum legationes de iure templi Dianae Limnatidis, quod suis a maioribus suaque in terra dicatum Lacedaemonii firmabant annalium memoria vatumque carminibus, sed Macedonis Philippi cum quo bellassent armis ademptum ac post C. Caesaris et M. Antonii sententia redditum. contra Messenii veterem inter Herculis posteros divisionem Peloponnesi protulere, suoque regi Denthaliatem agrum in quo id delubrum cessisse; monimentaque eius rei sculpta saxis et aere prisco manere. quod si vatum, annalium ad testimonia vocentur, pluris sibi ac locupletiores esse; neque Philippum potentia sed ex vero statuisse: idem regis Antigoni, idem imperatoris Mummii iudicium; sic Milesios permisso publice arbitrio, postremo Atidium Geminum praetorem Achaiae decrevisse. ita secundum Messenios datum. et Segestani aedem Veneris montem apud Erycum, vetustate dilapsam, restaurari postulavere, nota memorantes de origine eius et laeta Tiberio. suscepit curam libens ut consanguineus. tunc tractatae Massiliensium preces probatumque P. Rutilii exemplum; namque eum legibus pulsum civem sibi Zmyrnaei addiderant. quo iure Vulcacius Moschus exul in Massiliensis receptus bona sua rei publicae eorum et patriae reliquerat.

audio dehinc lacedaemonius et messenius legatio de ius templum diana limnatis qui suus ab magnus suum in terra dico lacedaemonius firmo annalis memoria vates carmen sed macedonis philippus cum quo bellor arma adimo atque post que caesar et m antonius sententia reddo contra messenius vetus inter hercules posterus divisio peloponnesius profero suo rex denthaliatem ager in quo is delubrum cedo monimentaque is res sculpo saxum et aer priscus maneo qui si vates annalis ad testimonium voco multus sui atque locupletiores sum neque philippus potentia sed ex verus statuo idem rex antigonus idem imperator mummius iudicium sic milesii permitto publicus arbitrium postremo atidius geminus praetor achaia decerno ita secundus messenii do et segestanus aedes venus mons apud erycus vetustas dilabor restauraris postulo nosco memoro de origo is et laetus tiberius suscipio cura libet ut consanguineus tunc tracto massiliensis prex probo p rutilius exemplum namque is lex pello civis sui smyrnaeus addo quo ius vulcacius moschus exul in massilienses recipio bonus suus res publicus is et patria relinquo


Traditus posthac Mithridates vectusque Romam per Iunium Cilonem, procuratorem Ponti, ferocius quam pro fortuna disseruisse apud Caesarem ferebatur, elataque vox eius in vulgum hisce verbis: 'non sum remissus ad te, sed reversus: vel si non credis, dimitte et quaere.' vultu quoque interrito permansit, cum rostra iuxta custodibus circumdatus visui populo praeberetur. consularia insignia Ciloni, Aquilae praetoria decernuntur.

trado posthac mithridates veho roma per junius cilo procurator pontus ferox quam pro fortuna disseruio apud caesaris fero effero vox is in vulgus hic verbum non sum remitto ad tu sed revorto vel si non credo dimitto et quaero vultus quoque interritus permaneo cum rostrum iuxta custos circumdo visus populus praebeo consularis insigne cilo aquila praetorius decerno


M. Licinio L. Calpurnio consulibus ingentium bellorum cladem aequavit malum improvisum: eius initium simul et finis extitit. nam coepto apud Fidenam amphitheatro Atilius quidam libertini generis, quo spectaculum gladiatorum celebraret, neque fundamenta per solidum subdidit neque firmis nexibus ligneam compagem superstruxit, ut qui non abundantia pecuniae nec municipali ambitione sed in sordidam mercedem id negotium quaesivisset. adfluxere avidi talium, imperitante Tiberio procul voluptatibus habiti, virile ac muliebre secus, omnis aetas, ob propinquitatem loci effusius; unde gravior pestis fuit, conferta mole, dein convulsa, dum ruit intus aut in exteriora effunditur immensamque vim mortalium, spectaculo intentos aut qui circum adstabant, praeceps trahit atque operit. et illi quidem quos principium stragis in mortem adflixerat, ut tali sorte, cruciatum effugere: miserandi magis quos abrupta parte corporis nondum vita deseruerat; qui per diem visu, per noctem ululatibus et gemitu coniuges aut liberos noscebant. iam ceteri fama exciti, hic fratrem, propinquum ille, alius parentes lamentari. etiam quorum diversa de causa amici aut necessarii aberant, pavere tamen; nequedum comperto quos illa vis perculisset, latior ex incerto metus.

m licinius l calpurnius consul ingens bellum clades aequo malus improvide is initium simul et finis extitit nam coepio apud fidena amphitheatrum atilius quidam libertinus genus quo spectaculum gladiator celebro neque fundamentum per solidus subdo neque firmus nexus ligneus compages superstruo ut qui non abundantia pecunia neque municipal ambitio sed in sordidus merces is negotium quaero affluo avidus talis imperito tiberius procul voluptas habeo virilis atque muliebris secus omnis aetas ob propinquitas locus effundo unde gravis pestis sum confercio moles deinde convulsus dum ruo intus aut in exter effundo immensus vis mortalis spectaculum intendo aut qui circum asto praeceps traho atque operio et ille quidem qui principium strages in mors affligo ut talis sors cruciatus effugio misero magis qui abrumpo pars corpus nondum vito desero qui per dies video per nox ululatus et gemitus coniunx aut liber nosco iam ceterus fama excio hic frater propinquus ille alius parens lamentaris etiam qui diverto de causa amicus aut necessarius absum pasco tamen nequedum comperio qui ille volo percello latus ex incertum metus


Fuere qui publici funeris pompam requirerent compararentque quae in Drusum patrem Germanici honora et magnifica Augustus fecisset. ipsum quippe asperrimo hiemis Ticinum usque progressum neque abscedentem a corpore simul urbem intravisse; circumfusas lecto Claudiorum Iuliorumque imagines; defletum in foro, laudatum pro rostris, cuncta a maioribus reperta aut quae posteri invenerint cumulata: at Germanico ne solitos quidem et cuicumque nobili debitos honores contigisse. sane corpus ob longinquitatem itinerum externis terris quoquo modo crematum: sed tanto plura decora mox tribui par fuisse quanto prima fors negavisset. non fratrem nisi unius diei via, non patruum saltem porta tenus obvium. ubi illa veterum instituta, propositam toro effigiem, meditata ad memoriam virtutis carmina et laudationes et lacrimas vel doloris imitamenta?

sum qui publicus funus pompa requiro comparo qui in drusus pater germanicus honoro et magnificus augustus facio ipse quippe asper hiems ticinus usque progredior neque abscedo ab corpus simul urbs intro circumfundo lectus claudius julius imago defleo in forum laudo pro rostrum cunctus ab magnus reperio aut qui posterus invenio cumulo at germanicus ne soleo quidem et quicumque nobilis debeo honor contingo sanus corpus ob longinquitas iter externus terra quisquis modo cremo sed tantus multus decus mox tribuo par sum quantus primus fors nego non frater nisi unus dies via non patruus saltem porto tenus obvius ubi ille vetus institutum propono torus effigies meditor ad memoria virtus carmen et laudatio et lacrima vel dolor imitamentum


Seneca missum ad se Natalem conquestumque no- mine Pisonis quod a visendo eo prohiberetur, seque rationem valetudinis et amorem quietis excusavisse respondit. cur salutem privati hominis incolumitati suae anteferret causam non habuisse; nec sibi promptum in adulationes ingenium. idque nulli magis gnarum quam Neroni, qui saepius libertatem Senecae quam servitium expertus esset. ubi haec a tribuno relata sunt Poppaea et Tigellino coram, quod erat saevienti principi intimum consiliorum, interrogat an Seneca voluntariam mortem pararet. tum tribunus nulla pavoris signa, nihil triste in verbis eius aut vultu deprensum confirmavit. ergo regredi et indicere mortem iubetur. tradit Fabius Rusticus non eo quo venerat itinere reditum sed flexisse ad Faenium praefectum, et expositis Caesaris iussis an obtemperaret interrogavisse, monitumque ab eo ut exequeretur, fatali omnium ignavia. nam et Silvanus inter coniuratos erat augebatque scelera in quorum ultionem consenserat. voci tamen et aspectui pepercit intromisitque ad Senecam unum ex centurionibus qui necessitatem ultimam denuntiaret.

seneco mitto ad sui natal conqueror no meus piso qui ab viso is prohibeo sequor ratio valetudo et amor quiesco excuso respondeo cur salus privo homo incolumitas suus antefero causa non habeo neque sui promptus in adulatio ingenium is nullus magis gnaris quam nero qui saepis libertas seneca quam servitium experior sum ubi hic ab tribunus refero sum poppaea et tigellinus coram qui sum saevio princeps intimus consilium interrogo an seneco voluntarius mors paro tum tribunus nullus pavor signum nihil tristis in verbum is aut vultus deprensum confirmo ergo regredior et indico mors jubeo trado fabius rusticus non is quo venio iter redeo sed flecto ad faenium praeficio et expono caesar iussum an obtempero interrogo moneo ab is ut exsequor fatal omnis ignavia nam et silvanus inter conjuro sum augeo scelus in qui ultio consentio vox tamen et aspectus parco intromitto ad seneca unus ex centurio qui necessitas ulter denuntio


P. Mario L. Afinio consulibus Antistius praetor, quem in tribunatu plebis licenter egisse memoravi, probrosa adversus principem carmina factitavit vulgavitque celebri convivio dum apud Ostorium Scapulam epulatur. exim a Cossutiano Capitone, qui nuper senatorium ordinem precibus Tigellini soceri sui receperat, maiestatis delatus est. tum primum revocata ea lex; credebaturque haud perinde exitium Antistio quam imperatori gloriam quaeri, ut condemnatum a senatu intercessione tribunicia morti eximeret. et cum Ostorius nihil audivisse pro testimonio dixisset, adversis testibus creditum; censuitque Iunius Marullus consul designatus adimendam reo praeturam necandumque more maiorum. ceteris inde adsentientibus Paetus Thrasea, multo cum honore Caesaris et acerrime increpito Antistio, non quidquid nocens reus pati mereretur, id egregio sub principe et nulla necessitate obstricto senatui statuendum disseruit: carnificem et laqueum pridem abolita et esse poenas legibus constitutas quibus sine iudicum saevitia et temporum infamia supplicia decernerentur. quin in insula publicatis bonis quo longius sontem vitam traxisset, eo privatim miseriorem et publicae clementiae maximum exemplum futurum.

p marius l afinio consul antistius praetor qui in tribunatus plebs licenter ago memoro probrosus adverro princeps carmen factito vulgo celeber convivium dum apud ostorius scapula epulor exinde ab cossutianus capito qui nuper senatorius ordo prex tigellinus socer suus recipio maiestas defero sum tum primus revoco is lex credo haud perinde exitium antistius quam imperator gloria quaero ut condemno ab senatus intercessio tribunicius mors eximo et cum ostorius nihil audio pro testimonium dico adverro testis credo censeo junius marullus consul designo adimo reor praetorqueo neco mos magnus ceterus inde adsentio paetus thrasea multus cum honor caesar et acer increpo antistius non quisquis noceo reus patior mereo is egregius sub princeps et nullus necessitas obstringo senatus statuo disseruio carnifex et laqueus pridem aboleo et sum poena lex constituo qui sine iudex saevitia et tempus infamia supplicium decerno quin in insula publico bonus quo longus sons vita traho is privatim miser et publicus clementia magnus exemplum sum


Non minus insignis eo anno impudicitia magnorum rei publicae malorum initium fecit. erat in civitate Sabina Poppaea, T. Ollio patre genita, sed nomen avi materni sumpserat, inlustri memoria Poppaei Sabini, consulari et triumphali decore praefulgentis; nam Ollium honoribus nondum functum amicitia Seiani pervertit. huic mulieri cuncta alia fuere praeter honestum animum. quippe mater eius, aetatis suae feminas pulchritudine supergressa, gloriam pariter et formam dederat; opes claritudini generis sufficiebant. sermo comis nec absurdum ingenium: modestiam praeferre et lascivia uti. rarus in publicum egressus, idque velata parte oris, ne satiaret aspectum, vel quia sic decebat. famae numquam pepercit, maritos et adulteros non distinguens; neque adfectui suo aut alieno obnoxia, unde utilitas ostenderetur, illuc libidinem transferebat. igitur agentem eam in matrimonio Rufri Crispini equitis Romani, ex quo filium genuerat, Otho pellexit iuventa ac luxu et quia flagrantissimus in amicitia Neronis habebatur: nec mora quin adulterio matrimonium iungeretur.

non paruus insignis is annus impudicitia magnus res publicus malus initium facio sum in civitas sabinum poppaea t ollio pater gigno sed nomen avus maternus sumo illustris memoria poppaeus sabinum consularis et triumphal decus praefulgeo nam ollium honor nondum fungor amicitia sejanus perverto hic mulier cunctus alius sum praeter honestus animus quippe mater is aetas suus femina pulchritudo supergredior gloria pariter et forma do ops claritudo genus sufficio sermo como neque absurdus ingenium modestia praefero et lascivia uti rarus in publicus egredior is velo pars ora ne satio aspectus vel quia sic decet fama numquam parco maritus et adulter non distinguo neque affectus suus aut alienus obnoxius unde utilitas ostendo illic libido transfero igitur ago is in matrimonium rufri crispinus equio romanus ex quo filius gigno otho pellicio juventa atque luxus et quia flagro in amicitia nero habeo neque mora quin adulterium matrimonium jungo


Maroboduo undique deserto non aliud subsidium quam misericordia Caesaris fuit. transgressus Danuvium, qua Noricam provinciam praefluit, scripsit Tiberio non ut profugus aut supplex sed ex memoria prioris fortunae: nam multis nationibus clarissimum quondam regem ad se vocantibus Romanam amicitiam praetulisse. responsum a Caesare tutam ei honoratamque sedem in Italia fore, si maneret: sin rebus eius aliud conduceret, abiturum fide qua venisset. ceterum apud senatum disseruit non Philippum Atheniensibus, non Pyrrhum aut Antiochum populo Romano perinde metuendos fuisse. extat oratio qua magnitudinem viri, violentiam subiectarum ei gentium et quam propinquus Italiae hostis, suaque in destruendo eo consilia extulit. et Maroboduus quidem Ravennae habitus, si quando insolescerent Suebi quasi rediturus in regnum ostentabatur: sed non excessit Italia per duodeviginti annos consenuitque multum imminuta claritate ob nimiam vivendi cupidinem. idem Catualdae casus neque aliud perfugium. pulsus haud multo post Hermundurorum opibus et Vibilio duce receptusque, Forum Iulium, Narbonensis Galliae coloniam, mittitur. barbari utrumque comitati, ne quietas provincias immixti turbarent, Danuvium ultra inter flumina Marum et Cusum locantur, dato rege Vannio gentis Quadorum.

maroboduus undique desero non alius subsidium quam misericordia caesar sum transgredior danuvius qui noricus provincia praefluo scribo tiberius non ut profugus aut supplex sed ex memoria prior fortuna nam multus natio clarus quondam rex ad sui voco romanus amicitia praefero responsum ab caesaris tueor is honoro sedes in italia sum si maneo sin res is alius conduco abeo fides qui venio ceterum apud senatus disseruio non philippus atheniensis non pyrrhus aut antiochus populus romanus perinde metuo sum extat oratio qui magnitudo vir violentia subiectaris is gens et quam propinquus italia hostis suum in destruo is consilium effero et maroboduus quidem ravenna habitus si quando insolesco suevi quasi redeo in regnum ostento sed non excedo italia per duodeviginti annus consenesco multus imminuo claritas ob nimius vivo cupido idem catualdae casus neque alius perfugium pello haud multus post hermunduri ops et vibilio dux recipio forum julius narbonensis gallia colonia mitto barbaris uterque comitas ne quiesco provincia immisceo turbo danuvius ultra inter flumen maris et cusus loco do rex vannius gens quadi


At ex regulis prior Mithridates Pharasmanem perpulit dolo et vi conatus suos iuvare, repertique corruptores ministros Arsacis multo auro ad scelus cogunt; simul Hiberi magnis copiis Armeniam inrumpunt et urbe Artaxata potiuntur. quae postquam Artabano cognita, filium Oroden ultorem parat; dat Parthorum copias, mittit qui auxilia mercede facerent: contra Pharasmanes adiungere Albanos, accire Sarmatas, quorum sceptuchi utrimque donis acceptis more gentico diversa induere. sed Hiberi locorum potentes Caspia via Sarmatam in Armenios raptim effundunt. at qui Parthis adventabant, facile arcebantur, cum alios incessus hostis clausisset, unum reliquum mare inter et extremos Albanorum montis aestas impediret, quia flatibus etesiarum implentur vada: hibernus auster revolvit fluctus pulsoque introrsus freto brevia litorum nudantur.

at ex regulis prior mithridates pharasmanem perpello dolus et vis conor suus iuvaris reperio corruptor minister arsaces multus aurum ad scelus cogo simul hiberus magnus copia armenia irrumpo et urbs artaxata potio qui postquam artabanus cognosco filius orodes ultor paro do parthus copia mitto qui auxilium merces facio contra pharasmanes adiungo albani accio sarmata qui sceptuchus utrimque donum accipio mos genticus diverto induo sed hiberus locus potens caspia via sarmata in armenius raptim effundo at qui parthus advento facilis arceo cum alius incessus hostis claudo unus reliquus mare inter et extremus albanus mons aestas impedio quia flatus etesiaris impleo vado hibernus auster revolvo fluctus pello introrsum fretus brevio litor nudo


At Baream Soranum iam sibi Ostorius Sabinus eques Romanus poposcerat reum ex proconsulatu Asiae, in quo offensiones principis auxit iustitia atque industria, et quia portui Ephesiorum aperiendo curam insumpserat vimque civitatis Pergamenae prohibentis Acratum, Caesaris libertum, statuas et picturas evehere inultam omiserat. sed crimini dabatur amicitia Plauti et ambitio conciliandae provinciae ad spes novas. tempus damnationi delectum, quo Tiridates accipiendo Armeniae regno adventabat, ut ad externa rumoribus intestinum scelus obscuraretur, an ut magnitudinem imperatoriam caede insignium virorum quasi regio facinore ostentaret.

at barea soranus iam sui ostorius sabinus eques romanus posco reus ex proconsulatus asia in quo offensio princeps augeo iustitia atque industria et quia portus ephesius aperio cura insumo vis civitas pergamena prohibeo acra caesar libertus statua et pictura eveho inultus omitto sed crimen do amicitia plautius et ambitio concilio provincia ad spes novo tempus damnatio deligo quo tiridates accipio armenia regnum advento ut ad externus rumor intestinus scelus obscuro an ut magnitudo imperatorius caedes insignis vir quasi regius facinus ostento


Isdem consulibus atrox odii Agrippina ac Lolliae infensa, quod secum de matrimonio principis certavisset, molitur crimina et accusatorem qui obiceret Chaldaeos, magos interrogatumque Apollinis Clarii simulacrum super nuptiis imperatoris. exim Claudius inaudita rea multa de claritudine eius apud senatum praefatus, sorore L. Volusii genitam, maiorem ei patruum Cottam Messalinum esse, Memmio quondam Regulo nuptam (nam de G. Caesaris nuptiis consulto reticebat), addidit perniciosa in rem publicam consilia et materiem sceleri detrahendam: proin publicatis bonis cederet Italia. ita quinquagies sestertium ex opibus immensis exuli relictum. et Calpurnia inlustris femina pervertitur, quia formam eius laudaverat princeps, nulla libidine, sed fortuito sermone, unde ira Agrippinae citra ultima stetit. in Lolliam mittitur tribunus, a quo ad mortem adigeretur. damnatus et lege repetundarum Cadius Rufus accusantibus Bithynis.

idem consul atrox odium agrippina atque lollia infensus qui sui de matrimonium princeps certo molio crimen et accusator qui obicio chaldaei magus interrogo apollo clarius simulacrum super nuptiae imperator exinde claudus inaudio rea multus de claritudo is apud senatus praefor soror l volusius gigno magnus is patruus cotta messalinus sum memmius quondam regulus nupta nam de g caesar nuptiae consultum reticeo addo perniciosus in res publicus consilium et materio scelus detraho proinde publico bonus cedo italia ita quinquagies sestertius ex ops immensus exulis relinquo et calpurnius illustris femina perverto quia forma is laudo princeps nullus libido sed fortuitus sermo unde ira agrippina citer ulter sto in lollia mitto tribunus ab quo ad mors adigo damno et lex repeto cadius rufus accuso bithynus


Ac primo Radamistus in amplexus eius effusus simulare obsequium, socerum ac parentem appellare; adicit ius iurandum, non ferro, non veneno vim adlaturum; simul in lucum propinquum trahit, provisum illic sacrificii paratum dictitans, ut diis testibus pax firmaretur. mos est regibus, quoties in societatem coeant, implicare dextras pollicesque inter se vincire nodoque praestringere: mox ubi sanguis in artus se extremos suffuderit, levi ictu cruorem eliciunt atque invicem lambunt. id foedus arcanum habetur quasi mutuo cruore sacratum. sed tunc qui ea vincla admovebat, decidisse simulans genua Mithridatis invadit ipsumque prosternit; simulque concursu plurium iniciuntur catenae. ac compede, quod dedecorum barbaris, trahebatur; mox quia vulgus duro imperio habitum, probra ac verbera intentabat. et erant contra qui tantam fortunae commutationem misera- rentur; secutaque cum parvis liberis coniunx cuncta lamentatione complebat. diversis et contectis vehiculis abduntur, dum Pharasmanis iussa exquirerentur. illi cupido regni fratre et filia potior animusque sceleribus paratus; visui tamen consuluit, ne coram interficeret. et Radamistus, quasi iuris iurandi memor, non ferrum, non venenum in sororem et patruum expromit, sed proiectos in humum et veste multa gravique opertos necat. filii quoque Mithridatis quod caedibus parentum inlacrimaverant trucidati sunt.

atque primus radamistus in amplector is effundo simularis obsequium socer atque parens appello adicio ius iuro non ferrum non veneno vis affero simul in lucus propinquus traho provideo illic sacrificium paro dictito ut diuus testis pax firmo mos sum rex quotiens in societas coeo implicaris dexter polliceo inter sui vincio nodo praestringo mox ubi sanguis in artus sui extremus suffundo levis ictus cruor elicio atque invicem lambo is foedus arcanus habeo quasi mutuus cruor sacro sed tunc qui is vinclum admoveo decido simulo genu mithridates invado ipse prosterno simul concursus multus inicio catena atque compedes qui dedecor barbaris traho mox quia vulgus durus imperium habitus probrum atque verbero intento et sum contra qui tantus fortuna commutatio misero reor sequor cum parvus liber coniunx cunctus lamentatio compleo diverto et contego vehiculis abduntur dum pharasmanis iubeo exquiro ille cupido regnum frater et filia potis animus scelus paro visus tamen consulo ne coram interfacio et radamistus quasi ius iuro memor non ferrum non venenum in soror et patruus expromo sed projacio in humus et vestis multus gravis operio neco filius quoque mithridates qui caedes parens inlacrimo trucido sum


Rebusque turbatis malum extremum discordia accessit, his deditionem aliis mortem et mutuos inter se ictus parantibus; et erant qui non inultum exitium sed eruptionem suaderent. neque ignobiles tantum his diversi sententiis, verum e ducibus Dinis, provectus senecta et longo usu vim atque clementiam Romanam edoctus, ponenda arma, unum adflictis id remedium disserebat, primusque se cum coniuge et liberis victori permisit: secuti aetate aut sexu imbecilli et quibus maior vitae quam gloriae cupido. at iuventus Tarsam inter et Turesim distrahebatur. utrique destinatum cum libertate occidere, sed Tarsa properum finem, abrumpendas pariter spes ac metus clamitans, dedit exemplum demisso in pectus ferro; nec defuere qui eodem modo oppeterent. Turesis sua cum manu noctem opperitur haud nescio duce nostro. igitur firmatae stationes densioribus globis; et ingruebat nox nimbo atrox, hostisque clamore turbido, modo per vastum silentium, incertos obsessores effecerat, cum Sabinus circumire, hortari, ne ad ambigua sonitus aut simulationem quietis casum insidiantibus aperirent, sed sua quisque munia servarent immoti telisque non in falsum iactis.

res turbo malus exter discordia accedo hic deditio alius mors et mutuus inter sui iacio paro et sum qui non inultus exitium sed eruptio suadeo neque ignobilis tantus hic diverto sententia verus e dux dine proveho senecta et longus usus vis atque clementia romanus edoceo pono arma unus affligo is remedium dissero primus sui cum coniunx et liber victor permitto sequor aetas aut sexu imbecillis et qui magnus vita quam gloria cupido at juventus tarsam inter et turesim distraho uterque destino cum libertas occaedes sed tarsa properus finis abrumpo pariter spes atque metus clamito do exemplum demitto in pectus ferrum neque desum qui idem modo oppeto turesis suus cum manus nox opperior haud nescio dux noster igitur firmo statio densus globus et ingruo nox nimbus atrox hostis clamor turbidus modo per vastus silentium incertus obsessor efficio cum sabinus circumeo hortor ne ad ambiguus sono aut simulatio quiesco casus insidior aperio sed suus quisque munia servo immotus telum non in falsus jacio


Sed Germanicus nondum comperto profectionem eam incusari Nilo subvehebatur, orsus oppido a Canopo. condidere id Spartani ob sepultum illic rectorem navis Canopum, qua tempestate Menelaus Graeciam repetens diversum ad mare terramque Libyam deiectus est. inde proximum amnis os dicatum Herculi, quem indigenae ortum apud se et antiquissimum perhibent eosque, qui postea pari virtute fuerint, in cognomentum eius adscitos; mox visit veterum Thebarum magna vestigia. et manebant structis molibus litterae Aegyptiae, priorem opulentiam complexae: iussusque e senioribus sacerdotum patrium sermonem interpretari, referebat habitasse quondam septingenta milia aetate militari, atque eo cum exercitu regem Rhamsen Libya Aethiopia Medisque et Persis et Bactriano ac Scytha potitum quasque terras Suri Armeniique et contigui Cappadoces colunt, inde Bithynum, hinc Lycium ad mare imperio tenuisse. legebantur et indicta gentibus tributa, pondus argenti et auri, numerus armorum equorumque et dona templis ebur atque odores, quasque copias frumenti et omnium utensilium quaeque natio penderet, haud minus magnifica quam nunc vi Parthorum aut potentia Romana iubentur.

sed germanicus nondum comperio profectio is incusaris nilus subveho ordior oppidum ab canopus condo is spartanus ob sepelio illic rector navus canopus qui tempestas menelaus graecia repeto diverto ad mare terra libya deicio sum inde propior amnis os dico herculis qui indigena orior apud sui et antiquus perhibeo is qui postea par virtus sum in cognomentum is adscio mox viso vetus thebaris magnus vestigium et maneo struo moles littera aegyptius prior opulentia complector jubeo e senex sacerdos patrius sermo interpretaris refero habito quondam septingenti mille aetas militaris atque is cum exercitus rex rhamsen libya aethiopia medus et persa et bactrianus atque scytha potior quisque terra surus armenius et contiguus cappadoces colo inde bithynus hinc lycius ad mare imperium teneo lego et indico gens tribuo pondus argentum et aurum numerus armus equus et donum templum ebur atque odoro quisque copia frumentum et omnis utensilia quisque natio pendeo haud paruus magnificus quam nunc vis parthus aut potentia romanus jubeo


Fausto Sulla Salvio Othone consulibus Furius Scribonianus in exilium agitur, quasi finem principis per Chaldaeos scrutaretur. adnectebatur crimini Vibia mater eius, ut casus prioris (nam relegata erat) impatiens. pater Scriboniani Camillus arma per Dalmatiam moverat; idque ad clementiam trahebat Caesar, quod stirpem hostilem iterum conservaret. neque tamen exuli longa posthac vita fuit: morte fortuita an per venenum extinctus esset, ut quisque credidit, vulgavere. de mathematicis Italia pellendis factum senatus consultum atrox et inritum. laudati dehinc oratione principis qui ob angustias familiaris ordine senatorio sponte cederent, motique qui remanendo impudentiam paupertati adicerent.

faustus sulla salvius otho consul furius scribonianus in exsilium ago quasi finis princeps per chaldaei scrutor adnecto crimen vibia mater is ut casus prior nam relego sum impatiens pater scriboniani camillus arma per dalmatia moveo is ad clementia traho caesar qui stirps hostilis iterum conservo neque tamen exulis longus posthac vito sum mors fortuitus an per venenum exstinctus sum ut quisque credo vulgo de mathematicus italia pello facio senatus consulo atrox et irritus laudo dehinc oratio princeps qui ob angustiae familiaris ordo senatorius sponte cedo moveo qui remaneo impudentia paupertas adicio


Sed Corbuloni plus molis adversus ignaviam militum quam contra perfidiam hostium erat: quippe Syria transmotae legiones, pace longa segnes, munia castrorum aegerrime tolerabant. satis constitit fuisse in eo exercitu veteranos qui non stationem, non vigilias inissent, vallum fossamque quasi nova et mira viserent, sine galeis, sine loricis, nitidi et quaestuosi, militia per oppida expleta. igitur dimissis quibus senectus aut valetudo adversa erat supplementum petivit. et habiti per Galatiam Cappadociamque dilectus, adiectaque ex Germania legio cum equitibus alariis et peditatu cohortium. retentusque omnis exercitus sub pellibus, quamvis hieme saeva adeo ut obducta glacie nisi effossa humus tentoriis locum non praeberet. ambusti multorum artus vi frigoris et quidam inter excubias exanimati sunt. adnotatusque miles qui fascem lignorum gestabat ita praeriguisse manus, ut oneri adhaerentes truncis brachiis deciderent. ipse cultu levi, capite intecto, in agmine, in laboribus frequens adesse, laudem strenuis, solacium invalidis, exemplum omnibus ostendere. dehinc quia duritia caeli militiaeque multi abnuebant deserebantque, remedium severitate quaesitum est. nec enim, ut in aliis exercitibus, primum alterumque delictum venia prosequebatur, sed qui signa reliquerat, statim capite poenas luebat. idque usu salubre et misericordia melius adparuit: quippe pauciores illa castra deseruere quam ea in quibus ignoscebatur.

sed corbulo multus molio adverro ignavio miles quam contra perfidia hostis sum quippe syria transmoveo legio pax longus segnis munia castrum aeger tolero satis consto sum in is exercitus veteranus qui non statio non vigilia ineo valles fodio quasi novo et mirus viso sine galea sine lorica nitidus et quaestuosus militia per oppidum expleta igitur dimitto qui senectus aut valetudo adverso sum supplementum peto et habeo per galatia cappadocia delectus adicio ex germania legio cum eques alarius et pedito cohors retendo omnis exercitus sub pellis quivis hiems saevus adeo ut obduco glacies nisi effodio humus tentorius locus non praebeo amburo multus artus vis frigor et quidam inter excubiae exanimo sum adnoto miles qui fascis lignum gesto ita praerigesco manus ut onus adhaereo truncus bracchium decido ipse cultus levis caput intego in agmen in labor frequens adsum laus strenuus solacium invalidus exemplum omnis ostendo dehinc quia duritia caelum militia multus abnuo desero remedium severitas quaero sum neque enim ut in alius exercitus primus alter delinquo venia prosequor sed qui signum relinquo statim caput poena luo is usus salubris et misericordia bonus appareo quippe paucus ille castrum desero quam is in qui ignosco


Primi omnium Ephesii adiere, memorantes non, ut vulgus crederet, Dianam atque Apollinem Delo genitos: esse apud se Cenchreum amnem, lucum Ortygiam, ubi Latonam partu gravidam et oleae, quae tum etiam maneat, adnisam edidisse ea numina, deorumque monitu sacratum nemus, atque ipsum illic Apollinem post interfectos Cyclopas Iovis iram vitavisse. mox Liberum patrem, bello victorem, supplicibus Amazonum quae aram insiderant ignovisse. auctam hinc concessu Herculis, cum Lydia poteretur, caerimoniam templo neque Persarum dicione deminutum ius; post Macedonas, dein nos servavisse.

primus omnis ephesius adeo memoro non ut vulgus credo diana atque apollo delus gigno sum apud sui cenchreum amnis lucus ortygia ubi latona partus gravida et olea qui tum etiam maneo annitor edo is numen deus moneo sacro nemus atque ipse illic apollo post interfacio cyclopas iuppiter ira vito mox liber pater bellum victor supplex amazon qui ara insiderant ignosco augeo hinc concedo hercules cum lydion potior caerimonia templum neque persaris dicio deminuo ius post macedonas deinde nos servo


Primum facinus novi principatus fuit Postumi Agrippae caedes, quem ignarum inermumque quamvis firmatus animo centurio aegre confecit. nihil de ea re Tiberius apud senatum disseruit: patris iussa simulabat, quibus praescripsisset tribuno custodiae adposito ne cunctaretur Agrippam morte adficere quandoque ipse supremum diem explevisset. multa sine dubio saevaque Augustus de moribus adulescentis questus, ut exilium eius senatus consulto sanciretur perfecerat: ceterum in nullius umquam suorum necem duravit, neque mortem nepoti pro securitate privigni inlatam credibile erat. propius vero Tiberium ac Liviam, illum metu, hanc novercalibus odiis, suspecti et invisi iuvenis caedem festinavisse. nuntianti centurioni, ut mos militiae, factum esse quod imperasset, neque imperasse sese et rationem facti reddendam apud senatum respondit. quod postquam Sallustius Crispus particeps secretorum (is ad tribunum miserat codicillos) comperit, metuens ne reus subderetur, iuxta periculoso ficta seu vera promeret monuit Liviam ne arcana domus, ne consilia amicorum, ministeria militum vulgarentur, neve Tiberius vim principatus resolveret cuncta ad senatum vocando: eam condicionem esse imperandi ut non aliter ratio constet quam si uni reddatur.

primus facinus nosco principatus sum postumius agrippa caedes qui ignarus inermus quivis firmo animus centurio aeger confacio nihil de is res tiberis apud senatus disseruio pater iubeo simulo qui praescribo tribunus custodia appono ne cuncto agrippa mors afficio quandoque ipse superus dies expleo multus sine dubius saevus augustus de mos adulescens queror ut exsilium is senatus consultum sancio perficio ceterum in nullus umquam suus nex duro neque mors nepos pro securitas privignus infero credibilis sum propius verus tiberis atque livia ille metus hic novercal odium suspicio et invideo juvenis caedes festino nuntio centurio ut mos militia facio sum qui impero neque impero sui et ratio facio reddo apud senatus respondeo qui postquam sallustius crispus particeps secretor is ad tribunus mitto codicilli comperio metuo ne reus subdo iuxta periculosus fictum seu verus promo moneo livia ne arcanus domus ne consilium amicus ministerium miles vulgo neve tiberis vis principatus resolvo cunctus ad senatus voco is condicio sum impero ut non aliter ratio consto quam si unus reddo


At Romae nondum cognito qui fuisset exitus in Illyrico, et legionum Germanicarum motu audito, trepida civitas incusare Tiberium quod, dum patres et plebem, invalida et inermia, cunctatione ficta ludificetur, dissideat interim miles neque duorum adulescentium nondum adulta auctoritate comprimi queat. ire ipsum et opponere maiestatem imperatoriam debuisse cessuris ubi principem longa experientia eundemque severitatis et munificentiae summum vidissent. an Augustum fessa aetate totiens in Ger- manias commeare potuisse: Tiberium vigentem annis sedere in senatu, verba patrum cavillantem? satis prospectum urbanae servituti: militaribus animis adhibenda fomenta ut ferre pacem velint.

at roma nondum cognosco qui sum exitus in illyricus et legio germanicaris motus audio trepido civitas incuso tiberis qui dum pater et plebs invalidus et inermis cunctatio fictum ludifico dissideat interim miles neque duo adulescens nondum adolesco auctoritas comprimo queo eo ipse et oppono maiestas imperatorius debeo cedo ubi princeps longus experientia idem severitas et munificentia superus video an augustus fessus aetas totiens in ger mania commearis possum tiberis vigeo annus sedeo in senatus verbum pater cavillor satis prospicio urbanus servitus militaris animus adhibeo fomentum ut fero pax volo


Auditis Caesaris litteris remissa aedilibus talis cura; luxusque mensae a fine Actiaci belli ad ea arma quis Servius Galba rerum adeptus est per annos centum pro- fusis sumptibus exerciti paulatim exolevere. causas eius mutationis quaerere libet. dites olim familiae nobilium aut claritudine insignes studio magnificentiae prolabebantur. nam etiam tum plebem socios regna colere et coli licitum; ut quisque opibus domo paratu speciosus per nomen et clientelas inlustrior habebatur. postquam caedibus saevitum et magnitudo famae exitio erat, ceteri ad sapientiora convertere. simul novi homines e municipiis et coloniis atque etiam provinciis in senatum crebro adsumpti domesticam parsimoniam intulerunt, et quamquam fortuna vel industria plerique pecuniosam ad senectam pervenirent, mansit tamen prior animus. sed praecipuus adstricti moris auctor Vespasianus fuit, antiquo ipse cultu victuque. obsequium inde in principem et aemulandi amor validior quam poena ex legibus et metus. nisi forte rebus cunctis inest quidam velut orbis, ut quem ad modum temporum vices ita morum vertantur; nec omnia apud priores meliora, sed nostra quoque aetas multa laudis et artium imitanda posteris tulit. verum haec nobis in maiores certamina ex honesto maneant.

audio caesar littera remitto aedilis talis cura luxus metior ab finis actiaci bellum ad is arma quis servus galba res adipiscor sum per annus centum pro fundo sumptus exerceo paulatim exolevere causa is mutatio quaero libet dives olim familia nobilis aut claritudo insignis studium magnificentia prolabor nam etiam tum plebs socius regnum colo et colo liceo ut quisque ops domus paro speciosus per nomen et clientela illustris habeo postquam caedes saevio et magnitudo fama exitium sum ceterus ad sapio converto simul nosco homo e municipium et colonia atque etiam provincia in senatus creber adsumo domesticus parsimonia infero et quamquam fortuna vel industria plerusque pecuniosus ad senecta pervenio maneo tamen prior animus sed praecipuus adstringo mos auctor vespasianus sum antiquus ipse cultus vinco obsequium inde in princeps et aemulo amor validus quam poena ex lex et metus nisi fors res cunctus insum quidam velut orbis ut qui ad modus tempus vicis ita mos verto neque omnis apud prior bonus sed noster quoque aetas multus laus et ars imito posterus fero verus hic nos in magnus certamen ex honestus maneo


Hic rerum urbanarum status erat, cum Pannonicas legiones seditio incessit, nullis novis causis nisi quod mutatus princeps licentiam turbarum et ex civili bello spem praemiorum ostendebat. castris aestivis tres simul legiones habebantur, praesidente Iunio Blaeso, qui fine Augusti et initiis Tiberii auditis ob iustitium aut gaudium intermiserat solita munia. eo principio lascivire miles, discordare, pessimi cuiusque sermonibus praebere auris, denique luxum et otium cupere, disciplinam et laborem aspernari. erat in castris Percennius quidam, dux olim theatralium operarum, dein gregarius miles, procax lingua et miscere coetus histrionali studio doctus. is imperitos animos et quaenam post Augustum militiae condicio ambigentis inpellere paulatim nocturnis conloquiis aut flexo in vesperam die et dilapsis melioribus deterrimum quemque congregare.

hic res urbanaris status sum cum pannonicus legio seditio incedo nullus novus causa nisi qui muto princeps licentia turba et ex civilis bellum spes praemium ostendo castrum aestivus tres simul legio habeo praesideo junius blaesus qui finis augustus et initium tiberius audio ob justitium aut gaudium intermitto soleo munia is principium lascivire miles discordaris malus quisque sermo praebeo auris denique luxus et otium cupio disciplina et labor aspernaris sum in castrum percennius quidam dux olim theatralis operaris deinde gregarius miles procax lingua et misceo coitus histrional studium doceo is imperitus animus et quisnam post augustus militia condicio ambago inpello paulatim nocturnus colloquium aut flecto in vespera dies et dilabor bonus deterior quisque congrego


Haud defuere qui certatim, si cunctaretur Caesar, vi acturos testificantes erumperent curia. conglobatur promisca multitudo populumque Romanum eadem orare clamitat. nec Claudius ultra expectato obvius apud forum praebet se gratantibus, senatumque ingressus decretum postulat quo iustae inter patruos fratrumque filias nuptiae etiam in posterum statuerentur. nec tamen repertus est nisi unus talis matrimonii cupitor, Alledius Severus eques Romanus, quem plerique Agrippinae gratia impulsum ferebant. versa ex eo civitas et cuncta feminae oboediebant, non per lasciviam, ut Messalina, rebus Romanis inludenti. adductum et quasi virile servitium: palam severitas ac saepius superbia; nihil domi impudicum, nisi dominationi expediret. cupido auri immensa obtentum habebat, quasi subsidium regno pararetur.

haud desum qui certatim si cuncto caesar vis ago testificor erumpo curia conglobo promiscuus multitudo populus romanus idem oro clamito neque claudus ultra expectato obvius apud forum praebeo sui grator senatus ingredior decretum postulo quo iustus inter patruus frater filia nuptiae etiam in posterus statuo neque tamen reperio sum nisi unus talis matrimonium cupitor alledius severus eques romanus qui plerusque agrippina gratia impello fero verso ex is civitas et cunctus femina oboedio non per lascivia ut messalina res romanus illudo adduco et quasi virilis servitium palam severitas atque saepis superbia nihil domus impudicus nisi dominatio expedio cupido aurum immensus obtendo habeo quasi subsidium regnum paro


Haud minus inquies Germanus spe, cupidine et diversis ducum sententiis agebat, Arminio sinerent egredi egressosque rursum per umida et inpedita circumvenirent suadente, atrociora Inguiomero et laeta barbaris, ut vallum armis ambirent: promptam expugnationem, plures captivos, incorruptam praedam fore. igitur orta die proruunt fossas, iniciunt cratis, summa valli prensant, raro super milite et quasi ob metum defixo. postquam haesere munimentis, datur cohortibus signum cornuaque ac tubae concinuere. exim clamore et impetu tergis Germanorum circumfunduntur, exprobrantes non hic silvas nec paludes, sed aequis locis aequos deos. hosti facile excidium et paucos ac semermos cogitanti sonus tubarum, fulgor armorum, quanto inopina tanto maiora offunduntur, cadebantque, ut rebus secundis avidi, ita adversis incauti. Arminius integer, Inguiomerus post grave vulnus pugnam deseruere: vulgus trucidatum est, donec ira et dies permansit. nocte demum reversae legiones, quamvis plus vulnerum, eadem ciborum egestas fatigaret, vim sanitatem copias, cuncta in victoria habuere.

haud paruus inquam germanus spes cupido et diverto dux sententia ago arminius sino egredior egredior rursum per umidus et inpedito circumvenio suadeo atrox inguiomerus et laetus barbaris ut valles arma ambio promptus expugnatio multus captivus incorruptus praeda sum igitur orior dies proruo fossa inicio creo summus valles prehenso rarus super miles et quasi ob metus defigo postquam haereo munimentum do cohors signum cornu atque tuba concino exinde clamor et impetus tergeo germanus circumfundo exprobro non hic silva neque palus sed aequus locus aequus deus hostis facilis excidium et paucus atque semermos cogito sonus tubaris fulgor armus quantus inopinus tantus magnus offundo cado ut res secundus avidus ita adverro incautus arminius integer inguiomerus post gravis vulnus pugna desero vulgus trucido sum donec ira et dies permaneo nox demum revorto legio quivis multus vulnus idem cibus egestas fatigo vis sanitas copia cunctus in victoria habeo


Prorogatur Poppaeo Sabino provincia Moesia, additis Achaia ac Macedonia. id quoque morum Tiberii fuit, continuare imperia ac plerosque ad finem vitae in isdem exercitibus aut iurisdictionibus habere. causae variae traduntur: alii taedio novae curae semel placita pro aeternis servavisse, quidam invidia, ne plures fruerentur; sunt qui existiment, ut callidum eius ingenium, ita anxium iudicium; neque enim eminentis virtutes sectabatur, et rursum vitia oderat: ex optimis periculum sibi, a pessimis dedecus publicum metuebat. qua haesitatione postremo eo provectus est ut mandaverit quibusdam provincias, quos egredi urbe non erat passurus.

prorogo poppaeus sabinum provincia moesia addo achaia atque macedonius is quoque mos tiberius sum continuo imperium atque plerus ad finis vita in idem exercitus aut iurisdictio habeo causa varia trado alius taedium novus cura semel placeo pro aeternus servo quidam invidia ne multus fruor sum qui existimo ut callidus is ingenium ita anxius iudicium neque enim emineo virtus sector et rursum vitio odi ex bonus periculum sui ab malus dedecus publicus metuo qui haesitatio postremo is proveho sum ut mando quidam provincia qui egredior urbs non sum patior


Inclinatio senatus incitamentum Tiberio fuit quo promptius adversaretur, his ferme verbis usus: 'si quantum pauperum est venire huc et liberis suis petere pecunias coeperint, singuli numquam exsatiabuntur, res publica deficiet. nec sane ideo a maioribus concessum est egredi aliquando relationem et quod in commune conducat loco sententiae proferre, ut privata negotia et res familiaris nostras hic augeamus, cum invidia senatus et principum, sive indulserint largitionem sive abnuerint. non enim preces sunt istud, sed efflagitatio, intempestiva quidem et inprovisa, cum aliis de rebus convenerint patres, consurgere et numero atque aetate liberum suorum urgere modestiam senatus, eandem vim in me transmittere ac velut perfringere aerarium, quod si ambitione exhauserimus, per scelera supplendum erit. dedit tibi, Hortale, divus Augustus pecuniam, sed non conpellatus nec ea lege ut semper daretur. languescet alioqui industria, intendetur socordia, si nullus ex se metus aut spes, et securi omnes aliena subsidia expectabunt, sibi ignavi, nobis graves.' haec atque talia, quamquam cum adsensu audita ab iis quibus omnia principum, honesta atque inhonesta, laudare mos est, plures per silentium aut occultum murmur excepere. sensitque Tiberius; et cum paulum reticuisset, Hortalo se respondisse ait: ceterum si patribus videretur, daturum liberis eius ducena sestertia singulis, qui sexus virilis essent. egere alii grates: siluit Hortalus, pavore an avitae nobilitatis etiam inter angustias fortunae retinens. neque miseratus est posthac Tiberius, quamvis domus Hortensii pudendam ad inopiam delaberetur.

inclinatio senatus incitamentum tiberius sum quo promptus adverso hic ferme verbum utor si quantus pauper sum venio huc et liber suus peto pecunia coepio singuli numquam exsatio res publicus deficio neque sanus ideo ab magnus concedo sum egredior aliquando relatio et qui in communis conduco locus sententia profero ut privo negotium et res familiaris noster hic augeo cum invidia senatus et princeps sive indulgeo largitio sive abnuo non enim prex sum iste sed efflagitatio intempestivus quidem et improvide cum alius de res convenio pater consurgo et numerus atque aetas liber suus urgeo modestia senatus idem vis in ego transmitto atque velut perfringo aerarius qui si ambitio exhaurio per scelus suppleo sum do tu hortal divus augustus pecunia sed non conpellatus neque is lex ut semper do languesco alioqui industria intendo socordia si nullus ex sui metus aut spes et securus omnis alienus subsidium expecto sui ignavus nos gravis hic atque talis quamquam cum assensus audio ab is qui omnis princeps honestus atque inhonestus laudo mos sum multus per silentium aut occulo murmur excipio sentio tiberis et cum paulus reticeo hortalus sui respondeo aio ceterum si pater video do liber is duceni sestertium singuli qui sexus virilis sum ago alius grates sileo hortalus pavor an avitus nobilitas etiam inter angustiae fortuna retineo neque miseror sum posthac tiberis quivis domus hortensius pudeo ad inopia delabor


Accitur legio duodecima et unde famam aucti exercitus speraverat, prodita infrequentia: qua tamen retineri castra et eludi Parthus tractu belli poterat, si Paeto aut in suis aut in alienis consiliis constantia fuisset: verum ubi a viris militaribus adversus urgentis casus firmatus erat, rursus ne alienae sententiae indigens videretur in diversa ac deteriora transibat. et tunc relictis hibernis non fossam neque vallum sibi sed corpora et arma in hostem data clamitans, duxit legiones quasi proelio certaturus. deinde amisso centurione et paucis militibus quos visendis hostium copiis praemiserat trepidus remeavit. et quia minus acriter Vologeses institerat, vana rursus fiducia tria milia delecti peditis proximo Tauri iugo imposuit quo transitum regis arcerent; alaris quoque Pannonios, robur equitatus, in parte campi locat. coniunx ac filius castello, cui Arsamosata nomen est, abditi, data in praesidium cohorte ac disperso milite qui in uno habitus vagum hostem promptius sustentavisset. aegre compulsum ferunt ut instantem Corbuloni fateretur. nec a Corbulone properatum quo gliscentibus periculis etiam subsidii laus augeretur. expediri tamen itineri singula milia ex tribus legionibus et alarios octingentos, parem numerum e cohortibus iussit.

accio legio duodecimus et unde fama augeo exercitus spero prodeo infrequentia qui tamen retineo castrum et eludo parthus traho bellum possum si paetus aut in suus aut in alienus consilium constantia sum verus ubi ab vis militaris adverro urgeo casus firmo sum rursus ne alienus sententia indigeo video in diverto atque deterior transeo et tunc relinquo hibernus non fodio neque valles sui sed corpus et arma in hostis do clamito duco legio quasi proelium certo deinde amitto centurio et paucus miles qui viso hostis copia praemitto trepidus remeo et quia paruus acer vologeses insto vanus rursus fiducia tres mille deligo pedo propior taurus iugum impono quo transeo rex arceo alaris quoque pannonius robur equito in pars campus loco coniunx atque filius castellum qui armosata nomen sum abdo do in praesidium cohors atque dispermulceo miles qui in unus habitus vagus hostis promptus sustento aeger compello fero ut insto corbulo fateor neque ab corbulo propero quo glisco periculum etiam subsidium laus augeo expedio tamen iter singulus mille ex tres legio et alarius octingenti par numerus e cohors iubeo


Fine anni Clutorium Priscum equitem Romanum, post celebre carmen quo Germanici suprema defleverat, pecunia donatum a Caesare, corripuit delator, obiectans aegro Druso composuisse quod, si extinctus foret, maiore praemio vulgaretur. id Clutorius in domo P. Petronii socru eius Vitellia coram multisque inlustribus feminis per vaniloquentiam legerat. ut delator extitit, ceteris ad dicendum testimonium exterritis, sola Vitellia nihil se audivisse adseveravit. sed arguentibus ad perniciem plus fidei fuit, sententiaque Haterii Agrippae consulis designati indictum reo ultimum supplicium.

finis annus clutorium priscus eques romanus post celeber carmen quo germanicus superus defleo pecunia dono ab caesaris corripio delator objecto aeger drusus compono qui si exstinctus sum magnus praemium vulgo is clutorius in domus p petronius socrus is vitellius coram multa illustris femina per vaniloquentia lego ut delator extitit ceterus ad dico testimonium exterreo solus vitellius nihil sui audio adseveravit sed arguo ad pernicies multus fides sum sententia haterii agrippa consul designo indico reor ulter supplicium


Interea manipuli ante coeptam seditionem Nauportum missi ob itinera et pontes et alios usus, postquam turbatum in castris accepere, vexilla convellunt direptisque proximis vicis ipsoque Nauporto, quod municipii instar erat, retinentis centuriones inrisu et contumeliis, postremo verberibus insectantur, praecipua in Aufidienum Rufum praefectum castrorum ira, quem dereptum vehiculo sarcinis gravant aguntque primo in agmine per ludibrium rogitantes an tam immensa onera, tam longa itinera libenter ferret. quippe Rufus diu manipularis, dein centurio, mox castris praefectus, antiquam duramque militiam revocabat, vetus operis ac laboris et eo inmitior quia toleraverat.

interea manipulis ante coepio seditio nauportum mitto ob iter et pons et alius utor postquam turbo in castrum accipio vexillum convello disrepo propior vicus ipse nauportum qui municipium instar sum retineo centurio irrideo et contumelia postremo verber insecto praecipuus in aufidienum rufus praeficio castrum ira qui deripio vehiculum sarcina gravo ago primus in agmen per ludibrium rogito an tam immensus onus tam longus iter libet fero quippe rufus diu manipularis deinde centurio mox castrum praefectus antiquus durus militia revoco vetus opus atque labor et is immitis quia tolero


At Nero praefectum in spem sociandae classis corruptum et incusatae paulo ante sterilitatis oblitus, abactos partus conscientia libidinum, eaque sibi comperta edicto memorat insulaque Pandateria Octaviam claudit. non alia exul visentium oculos maiore misericordia adfecit. meminerant adhuc quidam Agrippinae a Tiberio, recentior Iuliae memoria obversabatur a Claudio pulsae: sed illis robur aetatis adfuerat; laeta aliqua viderant et praesentem saevitiam melioris olim fortunae recordatione adlevabant. huic primum nuptiarum dies loco funeris fuit, deductae in domum in qua nihil nisi luctuosum haberet, erepto per venenum patre et statim fratre; tum ancilla domina validior et Poppaea non nisi in perniciem uxoris nupta, postremo crimen omni exitio gravius.

at nero praeficio in spes socio classis corrumpo et incuso paulus ante sterilitas obliuiscor abigo pario conscientia libido is sui comperio edictum memoro insula pandateria octavia claudo non alius exul viso oculus magnus misericordia afficio memini adhuc quidam agrippina ab tiberius recens julius memoria obverso ab claudius pello sed ille robur aetas adsum laetus aliqui video et praesens saevitia bonus olim fortuna recordatio adlevo hic primus nuptiae dies locus funus sum deduco in domus in qui nihil nisi luctuosus habeo eripio per venenum pater et statim frater tum ancilla domina validus et poppaea non nisi in pernicies uxor nubo postremo crimen omnis exitium gravis


Dein iussu Augusti inpositus Artavasdes et non sine clade nostra deiectus. tum Gaius Caesar componendae Armeniae deligitur. is Ariobarzanen, origine Medum, ob insignem corporis formam et praeclarum animum volentibus Armeniis praefecit. Ariobarzane morte fortuita absumpto stirpem eius haud toleravere; temptatoque feminae imperio, cui nomen Erato, eaque brevi pulsa, incerti solutique et magis sine domino quam in libertate profugum Vononen in regnum accipiunt. sed ubi minitari Artabanus et parum subsidii in Armeniis, vel, si nostra vi defenderetur, bellum adversus Parthos sumendum erat, rector Syriae Creticus Silanus excitum custodia circumdat, manente luxu et regio nomine. quod ludibrium ut effugere agitaverit Vonones in loco reddemus.

deinde iussus augustus inpono artavasdes et non sine clades noster deicio tum gaius caesar compono armenia deligo is ariobarzanes origo medus ob insignis corpus forma et praeclaris animus volo armenius praeficio ariobarzanes mors fortuitus absumo stirps is haud tolero tento femina imperium qui nomen eremus is brevis pello incertus solvo et magis sine dominus quam in libertas profugus vonones in regnum accipio sed ubi minitaris artabanus et parum subsidium in armenius vel si noster vis defendo bellum adverro parthus sumo sum rector syria creticus silanus excio custodia circumdo maneo luxus et regius nomen qui ludibrium ut effugio agito vonones in locus reddo


Rettulit deinde ad senatum super collegio haruspicum, ne vetustissima Italiae disciplina per desidiam exolesceret: saepe adversis rei publicae temporibus accitos, quorum monitu redintegratas caerimonias et in posterum rectius habitas; primoresque Etruriae sponte aut patrum Romanorum impulsu retinuisse scientiam et in familias propagasse: quod nunc segnius fieri publica circa bonas artes socordia, et quia externae superstitiones valescant. et laeta quidem in praesens omnia, sed benignitati deum gratiam referendam, ne ritus sacrorum inter ambigua culti per prospera oblitterarentur. factum ex eo senatus consultum, viderent pontifices quae retinenda firmandaque haruspicum.

refero deinde ad senatus super collegium haruspex ne vetustus italia disciplina per desidia exolesco saepe adverro res publicus tempus accio qui moneo redintegro caerimonia et in posterus rectus habito primoris etruria sponte aut pater romanus impulsus retineo scientia et in familia propago qui nunc segnis fio publicus circa bonus ars socordia et quia externus superstitio valesco et laetus quidem in praesens omnis sed benignitas deus gratia refero ne ritus sacer inter ambiguus colo per prosper oblittero facio ex is senatus consulo video pontifex qui retineo firmo haruspex


Per idem tempus Clitarum natio Cappadoci Archelao subiecta, quia nostrum in modum deferre census, pati tributa adigebatur, in iuga Tauri montis abscessit locorumque ingenio sese contra imbellis regis copias tutabatur, donec M. Trebellius legatus, a Vitellio praeside Syriae cum quattuor milibus legionariorum et delectis auxiliis missus, duos collis quos barbari insederant (minori Cadra, alteri Davara nomen est) operibus circumdedit et erumpere ausos ferro, ceteros siti ad deditionem coegit.

per idem tempus clitaris natio cappadocus archelaus subiectum quia nos in modus defero census patior tribuo adigo in iugum taurus mons abscedo locus ingenium sui contra imbellis rex copia tuto donec m trebellius legatus ab vitellius praeses syria cum quattuor mille legionarius et deligo auxilium mitto duo collis qui barbaris insedeo parvus cadra alter davara nomen sum opus circumdo et erumpo audeo ferrum ceterus sitis ad deditio cogo


Eo in tempore Nero Antii agens non ante in urbem regressus est quam domui eius, qua Palatium et Maecenatis hortos continuaverat, ignis propinquaret. neque tamen sisti potuit quin et Palatium et domus et cuncta circum haurirentur. sed solacium populo exturbato ac profugo campum Martis ac monumenta Agrippae, hortos quin etiam suos patefecit et subitaria aedificia extruxit quae multitudinem inopem acciperent; subvectaque utensilia ab Ostia et propinquis municipiis pretiumque frumenti minutum usque ad ternos nummos. quae quamquam popularia in inritum cadebant, quia pervaserat rumor ipso tempore flagrantis urbis inisse eum domesticam scaenam et cecinisse Troianum excidium, praesentia mala vetustis cladibus adsimulantem.

eos in tempus nero antius ago non ante in urbs regredior sum quam domo is qui palatium et maecenas hortus continuo ignis propinquo neque tamen sino possum quin et palatium et domus et cunctus circum haurio sed solacium populus exturbo atque profugus campus mars atque monumentum agrippa hortus quin etiam suus patefacio et subitarius aedificium exstruo qui multitudo inops accipio subveho utensilia ab ostium et propinquus municipium pretium frumentum minuo usque ad terni nummus qui quamquam popularis in irritus cado quia pervado rumor ipse tempus flagro urbs ineo is domesticus scaena et cano trojanus excidium praesens malus vetustus clades adsimulo


Haec plures ut formidine regis et Corbulonis minis patrata ac magnifica extollebant: alii occulte pepigisse interpretabantur ut omisso utrimque bello et abeunte Vologese Tigranes quoque Armenia abscederet. cur enim exercitum Romanum a Tigranocertis deductum? cur deserta per otium quae bello defenderant? an melius hibernavisse in extrema Cappadocia, raptim erectis tuguriis, quam in sede regni modo retenti? dilata prorsus arma ut Vologeses cum alio quam cum Corbulone certaret, Corbulo meritae tot per annos gloriae non ultra periculum faceret. nam, ut rettuli, proprium ducem tuendae Armeniae poposcerat, et adventare Caesennius Paetus audiebatur. iamque aderat, copiis ita divisis ut quarta et duodecima legiones addita quinta, quae recens e Moesis excita erat, simul Pontica et Galatarum Cappadocumque auxilia Paeto oboedirent, tertia et sexta et decima legiones priorque Syriae miles apud Corbulonem manerent; cetera ex rerum usu sociarent partirenturve. sed neque Corbulo aemuli patiens, et Paetus, cui satis ad gloriam erat si proximus haberetur, despiciebat gesta, nihil caedis aut praedae, usurpatas nomine tenus urbium expugnationes dictitans: se tributa ac leges et pro umbra regis Romanum ius victis impositurum.

hic multus ut formido rex et corbulo minae patro atque magnificus extollo alius occulte pepigisse interpretor ut omitto utrimque bellum et abeo vologeses tigranes quoque armenium abscedo cur enim exercitus romanus ab tigranocerta deduco cur desero per otium qui bellum defendo an bonus hiberno in exter cappadocia raptim erigo tugurium quam in sedes regnum modo retendo differo prorsus arma ut vologeses cum alius quam cum corbulo certo corbulo mereo tot per annus gloria non ultra periculum facio nam ut rettulis proprius dux tueor armenia posco et adventaris caesennius paetus audio iam adsum copia ita divido ut quartus et duodecimus legio addo quintus qui recens e moesi excio sum simul ponticus et galataris cappadocus auxilium paetus oboedio tertius et sextus et decimus legio prior syria miles apud corbulo maneo ceterus ex res usus socio partio sed neque corbulo aemulis patior et paetus qui satis ad gloria sum si proximus habeo despicio gero nihil caedes aut praeda usurpo nomen tenus urbs expugnatio dictito sui tribuo atque lex et pro umbra rex romanus ius vinco impono


De origine Curtii Rufi, quem gladiatore genitum quidam prodidere, neque falsa prompserim et vera exequi pudet. postquam adolevit, sectator quaestoris, cui Africa obtigerat, dum in oppido Adrumeto vacuis per medium diei porticibus secretus agitat, oblata ei species muliebris ultra modum humanum et audita est vox 'tu es, Rufe, qui in hanc provinciam pro consule venies.' tali omine in spem sublatus degressusque in urbem largitione amicorum, simul acri ingenio quaesturam et mox nobilis inter candidatos praeturam principis suffragio adsequitur, cum hisce verbis Tiberius dedecus natalium eius velavisset: 'Curtius Rufus videtur mihi ex se natus.' longa post haec senecta, et adversus superiores tristi adulatione, adrogans minoribus, inter pares difficilis, consulare imperium, triumphi insignia ac postremo Africam obtinuit; atque ibi defunctus fatale praesagium implevit.

de origo curtius rufus qui gladiator gigno quidam prodo neque fallo promo et verus exequio pudeo postquam adolesco sectator quaestor qui africanus obtingo dum in oppidum hadrumetum vacuus per medius dies porticus secerno agito offertor is species muliebris ultra modus humanus et audio sum vox tu sum rufus qui in hic provincia pro consul venio talis omen in spes tollo degredior in urbs largitio amicus simul acer ingenium quaestura et mox nobilis inter candido praetorqueo princeps suffragium assequor cum hic verbum tiberis dedecus natalis is velo curtus rufus video ego ex sui nascor longus post hic senecta et adverro superus tristis adulatio adrogo paruus inter par difficilis consularis imperium triumphus insigne atque postremo africa obtineo atque ibi defungor fatalis praesagium impleo


Eodem anno ex inlustribus Asiae urbibus Laodicea tremore terrae prolapsa nullo a nobis remedio propriis opibus revaluit. at in Italia vetus oppidum Puteoli ius coloniae et cognomentum a Nerone apiscuntur. veterani Tarentum et Antium adscripti non tamen infrequentiae locorum subvenere, dilapsis pluribus in provincias in quibus stipendia expleverant; neque coniugiis suscipiendis neque alendis liberis sueti orbas sine posteris domos relinquebant. non enim, ut olim, universae legiones deducebantur cum tribunis et centurionibus et sui cuiusque ordinis militibus ut consensu et caritate rem publicam efficerent, sed ignoti inter se, diversis manipulis, sine rectore, sine adfectibus mutuis, quasi ex alio genere mortalium repente in unum collecti, numerus magis quam colonia.

eos annus ex illustris asia urbs laodicea tremor terra prolabor nullus ab nos remedium proprius ops revalesco at in italia vetus oppidum puteoli ius colonia et cognomentum ab nero apiscuntur veteranus tarentus et antius adscribo non tamen infrequentia locus subvenio dilabor multus in provincia in qui stipendium expleo neque conjugium suscipio neque alo liber suesco orbo sine posterus domus relinquo non enim ut olim universus legio deduco cum tribunus et centurio et suus quisque ordo miles ut consensus et caritas res publicus efficio sed ignosco inter sui diverto manipulis sine rector sine affectus mutuus quasi ex alius genus mortalis repens in unus colligo numerus magis quam colonia


Ad ea Vologeses nihil pro causa sed opperiendos sibi fratres Pacorum ac Tiridaten rescripsit; illum locum tempusque consilio destinatum quid de Armenia cernerent; adiecisse deos dignum Arsacidarum, simul ut de legionibus Romanis statuerent. missi posthac Paeto nuntii et regis conloquium petitum, qui Vasacen praefectum equitatus ire iussit. tum Paetus Lucullos Pompeios et si qua Caesares obtinendae donandaeve Armeniae egerant, Vasaces imaginem retinendi largiendive penes nos, vim penes Parthos memorat. et multum in vicem disceptato, Monobazus Adiabenus in diem posterum testis iis quae pepigissent adhibetur. placuitque liberari obsidio legiones et decedere omnem militem finibus Armeniorum castellaque et commeatus Parthis tradi; quibus perpetratis copia Vologesi fieret mittendi ad Neronem legatos.

ad is vologeses nihil pro causa sed opperior sui frater pacorus atque tiridates rescribo ille locus tempus consilium destino quis de armenium cerno adiicio deus dignus arsacidaris simul ut de legio romanus statuo mitto posthac paetus nuntius et rex colloquium peto qui vasacen praeficio equito eo iubeo tum paetus lucullus pompeji et si qui caesaris obtineo dono armenia ago vasaces imago retineo largior penis nos vis penis parthus memoro et multus in vicis discepto monobazus adiabenus in dies posterus testis is qui pepigissent adhibeo placeo liberaris obsidio legio et decedo omnis miles finis armenius castellum et commeatus parthus trado qui perpetro copia vologeses fio mitto ad nero legatus


Sequitur clades, forte an dolo principis incertum (nam utrumque auctores prodidere), sed omnibus quae huic urbi per violentiam ignium acciderunt gravior atque atrocior. initium in ea parte circi ortum quae Palatino Caelioque montibus contigua est, ubi per tabernas, quibus id mercimonium inerat quo flamma alitur, simul coeptus ignis et statim validus ac vento citus longitudinem circi corripuit. neque enim domus munimentis saeptae vel templa muris cincta aut quid aliud morae interiacebat. impetu pervagatum incendium plana primum, deinde in edita adsurgens et rursus inferiora populando, antiit remedia velocitate mali et obnoxia urbe artis itineribus hucque et illuc flexis atque enormibus vicis, qualis vetus Roma fuit. ad hoc lamenta paventium feminarum, fessa aetate aut rudis pueritiae , quique sibi quique aliis consulebant, dum trahunt invalidos aut opperiuntur, pars mora, pars festinans, cuncta impediebant. et saepe dum in tergum respectant lateribus aut fronte circumveniebantur, vel si in proxima evaserant, illis quoque igni correptis, etiam quae longinqua crediderant in eodem casu reperiebant. postremo, quid vitarent quid peterent ambigui, complere vias, sterni per agros; quidam amissis omnibus fortunis, diurni quoque victus, alii caritate suorum, quos eripere nequiverant, quamvis patente effugio interiere. nec quisquam defendere audebat, crebris multorum minis restinguere prohibentium, et quia alii palam faces iaciebant atque esse sibi auctorem vociferabantur, sive ut raptus licentius exercerent seu iussu.

sequor clades fors an dolus princeps incertus nam uterque auctor prodo sed omnis qui hic urbs per violentia ignis accido gravis atque atrox initium in is pars circos orior qui palatinus caelius mons contiguus sum ubi per taberna qui is mercimonium insum quo flamma alo simul coepio ignis et statim validus atque venio cieo longitudo circos corripio neque enim domus munimentum saepio vel templum murus cingo aut quis alius mora interjaceo impetus pervagor incendium planum primus deinde in edo assurgo et rursus inferus populo antiit remedio velocitas malus et obnoxius urbs ars iter huc et illic flecto atque enormis vicus qualis vetus roma sum ad hic lamento paveo femina fessus aetas aut rudis pueritia quisque sui quisque alius consulo dum traho invalidus aut opperior pars mora pars festino cunctus impedio et saepe dum in tergum respecto later aut frons circumvenio vel si in propior evado ille quoque ignis corripio etiam qui longinquus credo in idem casus reperio postremo quis vito quis peto ambiguus compleo via sterno per ager quidam amitto omnis fortuna diurnus quoque vinco alius caritas suus qui eripio nequeo quivis pateo effugio intereo neque quisquam defendo audeo creber multus minae restinguo prohibeo et quia alius palam fax jacio atque sum sui auctor vocifero sive ut rapio licet exerceo seu iussus


Haud pigebit referre in Falanio et Rubrio, modicis equitibus Romanis, praetemptata crimina, ut quibus initiis, quanta Tiberii arte gravissimum exitium inrepserit, dein repressum sit, postremo arserit cunctaque corripuerit, noscatur. Falanio obiciebat accusator, quod inter cultores Augusti, qui per omnis domos in modum collegiorum habebantur, Cassium quendam mimum corpore infamem adscivisset, quodque venditis hortis statuam Augusti simul mancipasset. Rubrio crimini dabatur violatum periurio numen Augusti. quae ubi Tiberio notuere, scripsit consulibus non ideo decretum patri suo caelum, ut in perniciem civium is honor verteretur. Cassium histrionem solitum inter alios eiusdem artis interesse ludis, quos mater sua in memoriam Augusti sacrasset; nec contra religiones fieri quod effigies eius, ut alia numinum simulacra, venditionibus hortorum et domuum accedant. ius iurandum perinde aestimandum quam si Iovem fefellisset: deorum iniurias dis curae.

haud pigeo refero in falanius et rubrius modicus eques romanus praetempto crimen ut qui initium quantus tiberius ars gravis exitium inrepo deinde reprimo sum postremo ardeo cuncto corripio nosco falanius obicio accusator qui inter cultor augustus qui per omnis domus in modus collegium habeo casseius quidam mimus corpus infamo adscio quisque vendo hortus statua augustus simul mancipo rubrius crimen do violo periurium numen augustus qui ubi tiberius notesco scribo consul non ideo decretum pater suus caelum ut in pernicies civis is honor verto casseius histrio soleo inter alius idem ars intersum ludus qui mater suus in memoria augustus sacro neque contra religio fio qui effigio is ut alius numen simulacrum venditio hortor et domus accedo ius iuro perinde aestimo quam si iuppiter fallo deus injuria deus cura


Cornelio Cosso Asinio Agrippa consulibus Cremutius Cordus postulatur novo ac tunc primum audito crimine, quod editis annalibus laudatoque M. Bruto C. Cassium Romanorum ultimum dixisset. accusabant Satrius Secundus et Pinarius Natta, Seiani clientes. id perniciabile reo et Caesar truci vultu defensionem accipiens, quam Cremutius relinquendae vitae certus in hunc modum exorsus est: 'verba mea, patres conscripti, arguuntur: adeo factorum innocens sum. sed neque haec in principem aut principis parentem, quos lex maiestatis amplectitur: Brutum et Cassium laudavisse dicor, quorum res gestas cum plurimi composuerint, nemo sine honore memoravit. Titus Livius, eloquentiae ac fidei praeclarus in primis, Cn. Pompeium tantis laudibus tulit ut Pompeianum eum Augustus appellaret; neque id amicitiae eorum offecit. Scipionem, Afranium, hunc ipsum Cassium, hunc Brutum nusquam latrones et parricidas, quae nunc vocabula imponuntur, saepe ut insignis viros nominat. Asinii Pollionis scripta egregiam eorundem memoriam tradunt; Messala Corvinus imperatorem suum Cassium praedicabat: et uterque opibusque atque honoribus perviguere. Marci Ciceronis libro quo Catonem caelo aequavit, quid aliud dictator Caesar quam rescripta oratione velut apud iudices respondit? Antonii epistulae Bruti contiones falsa quidem in Augustum probra set multa cum acerbitate habent; carmina Bibaculi et Catulli referta contumeliis Caesarum leguntur: sed ipse divus Iulius, ipse divus Augustus et tulere ista et reliquere, haud facile dixerim, moderatione magis an sapientia. namque spreta exolescunt: si irascare, adgnita videntur.

cornelius cossus asinius agrippa consul cremutius cordus postulo novo atque tunc primus audio crimen qui edo annal laudo m brutus que casseius romanus ulter dico accuso satrius secundus et pinarius natta sejanus cliens is perniciabilis reor et caesar trux vultus defensio accipio quam cremutius relinquo vita certus in hic modus exordior sum verbum meus pater conscribo arguo adeo factor innocens sum sed neque hic in princeps aut princeps parens qui lex maiestas amplector brutus et casseius laudo dico qui res gero cum plurimus compono nemo sine honor memoro titus livius eloquentia atque fides praeclarus in primus cn pompejus tantus laus fero ut pompejanus is augustus appello neque is amicitia is officio scipio afranius hic ipse casseius hic brutus nusquam latro et parricida qui nunc vocabulum impono saepe ut insignis vir nomino asinius pollio scribo egregius idem memoria trado messalla corvinus imperator suus casseius praedico et uterque ops atque honor pervigeo marcius cicero liber quo cato caelum aequo quis alius dictator caesar quam rescribo oratio velut apud iudex respondeo antonius epistula brutus contio fallo quidem in augustus probrum sed multus cum acerbitas habeo carmen bibaculis et catullus refercio contumelia caesaris lego sed ipse divus iulius ipse divus augustus et fero iste et relinquo haud facilis dico moderatio magis an sapientia namque sperno exolescunt si irascaris adgnita video


Ne tamen adhuc publico theatro dehonestaretur, instituit ludos Iuvenalium vocabulo, in quos passim nomina data. non nobilitas cuiquam, non aetas aut acti honores impedimento, quo minus Graeci Latinive histrionis artem exercerent usque ad gestus modosque haud virilis. quin et feminae inlustres deformia meditari; extructaque apud nemus, quod navali stagno circumposuit Augustus, conventicula et cauponae et posita veno inritamenta luxui. dabanturque stipes quas boni necessitate, intemperantes gloria consumerent. inde gliscere flagitia et infamia, nec ulla moribus olim corruptis plus libidinum circumdedit quam illa conluvies. vix artibus honestis pudor retinetur, nedum inter certamina vitiorum pudicitia aut modestia aut quicquam probi moris reservaretur. postremus ipse scaenam incedit, multa cura temptans citharam et praemeditans adsistentibus phonascis. accesserat cohors militum, centuriones tribunique et maerens Burrus ac laudans. tuncque primum conscripti sunt equites Romani cognomento Augustianorum, aetate ac robore conspicui et pars ingenio procaces, alii in spem potentiae. ii dies ac noctes plausibus personare, formam principis vocemque deum vocabulis appellantes; quasi per virtutem clari honoratique agere.

ne tamen adhuc publicus theatrum dehonesto instituo ludus juvenalis vocabulum in qui passim nomen do non nobilitas quisquam non aetas aut ago honor impedimentum quo paruus graecum latinum histrio ars exerceo usque ad gero modus haud virilis quin et femina illustris deformis meditaris exstruo apud nemus qui naval stagnum circumpono augustus conventiculum et caupona et pono venum irritamentum luxus do stipo qui bonus necessitas intempero gloria consumo inde glisco flagitium et infamia neque ullus mos olim corruptus multus libido circumdo quam ille conluvies vix ars honestus pudor retineo nedum inter certamen vitium pudicitia aut modestia aut quisquam probus mos reservo posterus ipse scaena incedo multus cura tempto cithara et praemeditor assisto phonascus accedo cohors miles centurio tribunus et maereo burrus atque laudo tunc primus conscribo sum eques romanus cognomentum augustianorum aetas atque robur conspicuus et pars ingenium procax alius in spes potentia is dies atque nox plausibus personaris forma princeps voco deus vocabulis appello quasi per virtus clarus honoro ago


Sed Caesar quo famam averteret adesse frequens senatui legatosque Asiae ambigentis quanam in civitate templum statueretur pluris per dies audivit. undecim urbes certabant, pari ambitione, viribus diversae. neque multum distantia inter se memorabant de vetustate generis, studio in populum Romanum per bella Persi et Aristonici aliorumque regum. verum Hypaepeni Trallianique Laodicenis ac Magnetibus simul tramissi ut parum validi; ne Ilienses quidem, cum parentem urbis Romae Troiam referrent, nisi antiquitatis gloria pollebant. paulum addubitatum quod Halicarnasii mille et ducentos per annos nullo motu terrae nutavisse sedes suas vivoque in saxo fundamenta templi adseveraverant. Pergamenos (eo ipso nitebantur) aede Augusto ibi sita satis adeptos creditum. Ephesii Milesiique, hi Apollinis, illi Dianae caerimonia occupavisse civitates visi. ita Sardianos inter Zmyrnaeosque deliberatum. Sardiani decretum Etruriae recitavere ut consanguinei: nam Tyrrhenum Lydumque Atye rege genitos ob multitudinem divisisse gentem; Lydum patriis in terris resedisse, Tyrrheno datum novas ut conderet sedes; et ducum e nominibus indita vocabula illis per Asiam, his in Italia; auctamque adhuc Lydorum opulentiam missis in Graeciam populis cui mox a Pelope nomen. simul litteras imperatorum et icta nobiscum foedera bello Macedonum ubertatemque fluminum suorum, temperiem caeli ac ditis circum terras memorabant.

sed caesar quo fama averto adsum frequens senatus lego asia ambago quisnam in civitas templum statuo multus per dies audio undecim urbs certo par ambitio vis diverto neque multus disto inter sui memoro de vetustas genus studium in populus romanus per bellum perses et aristonicus alius rex verus hypaepenus tralliani laodiceni atque magnes simul transmitto ut parum validus ne ilienses quidem cum parens urbs roma troius refero nisi antiquitas gloria polleo paulus addubitas qui halicarnasii mille et ducenti per annus nullus motus terra nuto sedes suus vivo in saxum fundamentum templum adseveraverant pergameni is ipse niteo aedes augustus ibi sino satis adeptos credo ephesius milesius hic apollo ille diana caerimonia occupo civitas video ita sardiani inter smyrnaei delibero sardianus decretum etruria recito ut consanguineus nam tyrrhenus lydi atys rex gigno ob multitudo divido gens lydi patrius in terra resedeo tyrrhenus do novo ut condo sedes et dux e nomen indo vocabulum ille per asia hic in italia augeo adhuc lydi opulentia mitto in graecia populus qui mox ab pelops nomen simul littera imperator et iacio nos foedero bellum macedones ubertas flumen suus temperies caelum atque dis circum terra memoro


Sexto demum die apud imas Esquilias finis incendio factus, prorutis per immensum aedificiis ut continuae violentiae campus et velut vacuum caelum occurreret. necdum positus metus aut redierat plebi spes: rursum grassatus ignis patulis magis urbis locis; eoque strages hominum minor, delubra deum et porticus amoenitati dicatae latius procidere. plusque infamiae id incendium habuit quia praediis Tigellini Aemilianis proruperat videbaturque Nero condendae urbis novae et cognomento suo appellandae gloriam quaerere. quippe in regiones quattuordecim Roma dividitur, quarum quattuor integrae manebant, tres solo tenus deiectae: septem reliquis pauca tectorum vestigia supererant, lacera et semusta.

sextus demum dies apud imus esquiliae finis incendium facio proruo per immensus aedificium ut continuus violentia campus et velut vacuus caelum occurro necdum pono metus aut redeo plebs spes rursum grassor ignis patulis magis urbs locus eo strages homo paruus delubrum deus et porticus amoenitas dico fero procaedo multus infamia is incendium habeo quia praedium tigellinus aemilianus prorumpo video nero condo urbs novus et cognomentum suus appello gloria quaero quippe in regio quattuordecim roma divido qui quattuor integer maneo tres solum tenus deicio septem reliquus paucus tector vestigium supersum lacero et semustus


Vt satis testium et qui servi eadem noscerent repperit, aditum ad principem postulat, demonstrato crimine et reo per Flaccum Vescularium equitem Romanum, cui propior cum Tiberio usus erat. Caesar indicium haud aspernatus congressus abnuit: posse enim eodem Flacco internuntio sermones commeare. atque interim Libonem ornat praetura, convictibus adhibet, non vultu alienatus, non verbis commotior (adeo iram condiderat); cunctaque eius dicta factaque, cum prohibere posset, scire malebat, donec Iunius quidam, temptatus ut infernas umbras carminibus eliceret, ad Fulcinium Trionem indicium detulit. celebre inter accusatores Trionis ingenium erat avidumque famae malae. statim corripit reum, adit consules, cognitionem senatus poscit. et vocantur patres, addito consultandum super re magna et atroci.

vt satis testis et qui servio idem nosco reperio aditus ad princeps postulo demonstro crimen et reor per flaccus vescularium eques romanus qui propior cum tiberius utor sum caesar indicium haud aspernor congredior abnuo possum enim idem flaccus internuntius sermo commearis atque interim libo orno praetura convictus adhibeo non vultus alieno non verbum commoveo adeo ira condo cuncto is dictum facio cum prohibeo possum scio malo donec junius quidam tento ut infernus umbra carmen elices ad fulcinius trio indicium defero celeber inter accusator trio ingenium sum avidus fama malus statim corripio reus adeo consul cognitio senatus posco et voco pater addo consulto super res magnus et atrox


Orationem principis secuto patrum consulto primi Aedui senatorum in urbe ius adepti sunt. datum id foederi antiquo et quia soli Gallorum fraternitatis nomen cum populo Romano usurpant.

oratio princeps sequor pater consultum primus aedui senator in urbs ius adipiscor sum do is foedus antiquus et quia solus gallus fraternitas nomen cum populus romanus usurpo


Responsum est ut senatum rogaret. cingebatur interim milite domus, strepebant etiam in vestibulo ut audiri, ut aspici possent, cum Libo ipsis quas in novissimam voluptatem adhibuerat epulis excruciatus vocare percussorem, prensare servorum dextras, inserere gladium. atque illis, dum trepidant, dum refugiunt, evertentibus adpositum cum mensa lumen, feralibus iam sibi tenebris duos ictus in viscera derexit. ad gemitum conlabentis adcurrere liberti, et caede visa miles abstitit. accusatio tamen apud patres adseveratione eadem peracta, iuravitque Tiberius petiturum se vitam quamvis nocenti, nisi voluntariam mortem properavisset.

responsum sum ut senatus rogo cingo interim miles domus strepebant etiam in vestibulum ut audio ut aspicio possum cum libo ipse qui in novus voluptas adhibeo epulis excrucio vocaris percussor prensaris servus dexter insero gladius atque ille dum trepido dum refugio everto appono cum mensa lumen feral iam sui tenebrae duo iacio in viscera derego ad gemitus collabor adcurro libertus et caedes video miles absisto accusatio tamen apud pater adseveratio idem perago juro tiberis peto sui vita quivis noceo nisi voluntarius mors propero


Haud fuerit absurdum tradere montem eum antiquitus Querquetulanum cognomento fuisse, quod talis silvae frequens fecundusque erat, mox Caelium appellitatum a Caele Vibenna, qui dux gentis Etruscae cum auxilium tulisset sedem eam acceperat a Tarquinio Prisco, seu quis alius regum dedit: nam scriptores in eo dissentiunt. cetera non ambigua sunt, magnas eas copias per plana etiam ac foro propinqua habitavisse, unde Tuscum vicum e vocabulo advenarum dictum.

haud sum absurdus trado mons is antiquus querquetulani cognomentum sum qui talis silva frequens fecundus sum mox caelius appellitas ab caelis vibenna qui dux gens etruscus cum auxilium fero sedes is accipio ab tarquinius priscus seu quis alius rex do nam scriptor in is dissentio ceterus non ambiguus sum magnus is copia per planum etiam atque forum propinquus habito unde tuscus vicus e vocabulum advenaris dico


Sub idem tempus G. Caesar, discedenti Capreas avo comes, Claudiam, M. Silani filiam, coniugio accepit, immanem animum subdola modestia tegens, non damnatione matris, non exitio fratrum rupta voce; qualem diem Tiberius induisset, pari habitu, haud multum distantibus verbis. unde mox scitum Passieni oratoris dictum percrebuit neque meliorem umquam servum neque deteriorem dominum fuisse.

sub idem tempus g caesar discedo capreae avus comes claudia m silanus filia conjugium accipio immanis animus subdolus modestia tego non damnatio mater non exitium frater rumpo vox qual dies tiberis induo par habitus haud multus disto verbum unde mox scio passienus orator dico percrebuit neque bonus umquam servus neque deterior dominus sum


Fine anni arcus propter aedem Saturni ob recepta signa cum Varo amissa ductu Germanici, auspiciis Tiberii, et aedes Fortis Fortunae Tiberim iuxta in hortis, quos Caesar dictator populo Romano legaverat, sacrarium genti Iuliae effigiesque divo Augusto apud Bovillas dicantur.

finis annus arcus propter aedes saturnus ob recipio signum cum varus amitto ductus germanicus auspicium tiberius et aedes fortis fortuna tiberis iuxta in hortus qui caesar dictator populus romanus lego sacrarium gens julius effigio divus augustus apud bovilla dico


'Cur enim primo contionis die ferrum illud, quod pectori meo infigere parabam, detraxistis, o inprovidi amici? melius et amantius ille qui gladium offerebat. cecidissem certe nondum tot flagitiorum exercitu meo conscius; legissetis ducem, qui meam quidem mortem inpunitam sineret, Vari tamen et trium legionum ulcisceretur. neque enim di sinant ut Belgarum quamquam offerentium decus istud et claritudo sit subvenisse Romano nomini, compressisse Germaniae populos. tua, dive Auguste, caelo recepta mens, tua, pater Druse, imago, tui memoria isdem istis cum militibus, quos iam pudor et gloria intrat, eluant hanc maculam irasque civilis in exitium hostibus vertant. vos quoque, quorum alia nunc ora, alia pectora contueor, si legatos senatui, obsequium imperatori, si mihi coniugem et filium redditis, discedite a contactu ac dividite turbidos: id stabile ad paenitentiam, id fidei vinculum erit.'

cur enim primus contio dies ferrum ille qui pector meus infigo paro detraho o improvide amicus bonus et amo ille qui gladius offero cado certus nondum tot flagitium exercitus meus conscius lego dux qui meus quidem mors impunis sino varis tamen et tres legio ulciscor neque enim deus sino ut belgaris quamquam offertor decus iste et claritudo sum subvenio romanus nomen comprimo germania populus tuus divus augustus caelum recipio mens tuus pater drusus imago tuus memoria idem iste cum miles qui iam pudor et gloria intro eluo hic macula ira civilis in exitium hostis verto tu quoque qui alius nunc os alius pectus contueor si legatus senatus obsequium imperator si ego coniunx et filius reddo discedo ab contactus atque divido turbidus is stabilis ad paenitentia is fides vinculis sum