(CHREMES. MENEDEMUS.) CHREMES Quanquam haec inter nos nupera notitia admodum est, Inde adeo quod agrum in proximo hic mercatus es, Nec rei fere sane amplius quicquam fuit; Tamen vel virtus tua me, vel vicinitas, Quod ego in propinqua parte amicitiae puto, Facit ut te audacter moneam et familiariter, Quod mihi videre praeter aetatem tuam Facere, et praeter quam res te adhortatur tua. Nam proh Deum atque hominum fidem, quid vis tibi? Quid quaeris? annos sexaginta natus es, Aut plus eo ut coniicio: agrum in his regionibus Meliorem, neque preti maioris, nemo habet; Servos complures: proinde quasi nemo siet, Ita tute attente illorum officia fungere. Nunquam tam mane egredior, neque tam vesperi Domum revertor, quin te in fundo conspicer Fodere, aut arare, aut aliquid ferre. Denique Nullum remittis tempus, neque te respicis. Haec non voluptati tibi esse satis certo scio. At enim dices, Quantum hic operis fiat, poenitet. Quod in opere faciendo operae consumis tuae, Si sumas in illis exercendis, plus agas. MENEDEMUS Chreme, tantumne est ab re tua oti tibi Aliena ut cures, eaque nihil quae ad te attinent? CHREMES Homo sum: humani nihil a me alienum puto. Vel me monere hoc, vel percontari puta. Rectum est? ego ut faciam: non est? te ut deterream. MENEDEMUS Mihi sic est usus: tibi ut opus facto est, face. CHREMES An cuiquam est usus homini se ut cruciet? MENEDEMUS Mihi. CHREMES Si quid laboris est, nollem: sed quid istuc mali est, Quaeso? quid de te tantum meruisti? MENEDEMUS Eheu! CHREMES Ne lacrima: atque istuc quicquid est fac me ut sciam: Ne retice: ne verere: crede, inquam, mihi, Aut consolando, aut consilio, aut re iuvero. MENEDEMUS Scire hoc vis? CHREMES Hac quidem causa qua dixi tibi. MENEDEMUS Dicetur. CHREMES At istos rastros interea tamen Appone: ne labora. MENEDEMUS Minime. CHREMES Quam rem agis? MENEDEMUS Sine me vacivum tempus ne quod dem mihi Laboris. CHREMES Non sinam, inquam. MENEDEMUS Ah, non aequum facis. CHREMES Hui, tam graves hos, quaeso? MENEDEMUS Sic meritum est meum. CHREMES Nunc loquere. MENEDEMUS Filium unicum adolescentulum Habeo: ah, quid dixi habere me? immo habui, Chreme: Nunc habeam necne incertum est. CHREMES Quid ita istuc? MENEDEMUS Scies. Est e Corintho hic advena anus paupercula: Eius filiam ille amare coepit perdite, Prope iam ut pro uxore haberet: haec clam me omnia. Ubi rem rescivi coepi non humanitus, Neque ut animum decuit aegrotum adolescentuli, Tractare; sed vi, et via pervulgata patrum. Quotidie accusabam. Hem, tibine haec diutius Licere speras facere me vivo patre, Amicam ut habeas prope iam in uxoris loco? Erras, si id credis, et me ignoras, Clinia. Ego te meum esse dici tantisper volo, Dum, quod te dignum est, facies: sed si id non facis, Ego quod me in te sit facere dignum invenero. Nulla adeo ex re istuc fit nisi ex nimio otio. Ego istuc aetatis non amori operam dabam, Sed in Asiam hinc abii propter pauperiem; atque ibi Simul rem, et belli gloriam armis repperi. Postremo adeo res rediit: adolescentulus, Saepe eadem et graviter audiendo victus est, Et aetate putavit me et benevolentia Plus scire et providere quam se ipsum sibi. In Asiam ad regem militatum abiit, Chreme. CHREMES Quid ais? MENEDEMUS Clam me profectus, menses tres abest. CHREMES Ambo accusandi; etsi illud inceptum tamen Animi est pudentis signum, et non instrenui. MENEDEMUS Ubi comperi ex iis qui ei fuere conscii, Domum revertor moestus, atque animo fere Perturbato, atque incerto prae aegritudine: Assido; accurrunt servi, soccos detrahunt; Video alios festinare, lectos sternere, Coenam apparare: pro se quisque sedulo Faciebat quo illam mihi lenirent miseriam. Ubi video haec, coepi cogitare: Hem! tot mea Solius solliciti sint causa, ut me unum expleant? Ancillae tot me vestiant? sumtus domi Tantos ego solus faciam? sed gnatum unicum, Quem pariter uti his decuit, aut etiam amplius, Quod illa aetas magis ad haec utenda idonea est, Eum ego hinc eieci miserum iniustitia mea. Malo quidem me dignum quovis deputem, Si id faciam: nam usque dum ille vitam illam colet Inopem, carens patria ob meas iniurias, Interea usque illi de me supplicium dabo, Laborans, quaerens, parcens, illi serviens. Ita facio prorsus: nihil relinquo in aedibus Nec vas, nec vestimentum: conrasi omnia, Ancillas, servos, nisi eos qui opere rustico Faciundo facile sumtum exercerent suum: Omnes produxi ac vendidi: inscripsi ilico Aedes mercede; quasi talenta ad quindecim Coegi; agrum hunc mercatus sum; hic me exerceo. Decrevi tantisper me minus iniuriae, Chreme, meo gnato facere dum fiam miser; Nec fas esse ulla me voluptate hic frui, Nisi ubi ille huc salvus redierit meus particeps. CHREMES Ingenio te esse in liberos leni puto, Et illum obsequentem si quis recte aut commode Tractaret. Verum nec tu illum satis noveras, Nec te ille: hocque fit ubi non vere vivitur. Tu illum numquam ostendisti quanti penderes, Nec tibi ille est credere ausus quae est aequum patri; Quod si esset factum haec numquam evenissent tibi. MENEDEMUS Ita res est, fateor: peccatum a me maximum est. CHREMES Menedeme, at porro recte spero, et illum tibi Salvum affuturum esse hic confido propediem. MENEDEMUS Utinam ita Di faxint. CHREMES Facient: nunc, si commodum est, Dionysia hic sunt; hodie apud me sis volo. MENEDEMUS Non possum. CHREMES Cur non? quaeso, tandem aliquantulum Tibi parce: idem absens facere te hoc vult filius. MENEDEMUS Non convenit qui illum ad laborem impulerim Nunc me ipsum fugere. CHREMES Sicine est sententia? MENEDEMUS Sic. CHREMES Bene vale. MENEDEMUS Et tu. CHREMES Lacrimas excussit mihi, Miseretque me eius. Sed, ut diei tempus est, Monere oportet me hunc vicinum Phaniam, Ad coenam ut veniat. Ibo, visam si domi est. Nihil opus fuit monitore: iam dudum domi Praesto apud me esse aiunt: egomet convivas moror. Ibo adeo hinc intro: sed quid crepuerunt fores Hinc a me? quisnam egreditur? huc concessero.

chremes menedemus chremes quamquam hic inter nos nupera notitia admodum sum indus adeo qui ager in propior hic mercor sum neque res fere sanus amplus quisquam sum tamen vel virtus tuus ego vel vicinitas qui ego in propinquus pars amicitia puto facio ut tu audacter moneo et familiaris qui ego video praeter aetas tuus facio et praeter quam res tu adhortor tuus nam proh deus atque homo fides quis volo tu quis quaero annus sexaginta nascor sum aut multus is ut coniicio ager in hic regio bonus neque pretium magnus nemo habeo servus complures proinde quasi nemo sum ita tueor attendo ille officium fungor numquam tam mane egredior neque tam vesperus domus revorto quin tu in fundo conspicor fodio aut araris aut aliquis fero denique nullus remitto tempus neque tu respicio hic non voluptas tu sum satis certus scio at enim dico quantus hic opus fio poenitet qui in opus facio opera consumo tuus si sumo in ille exerceo multus ago menedemus chreme tantus sum ab res tuus otium tu alienus ut curo is nihil qui ad tu attineo chremes homo sum humanus nihil ab ego alienus puto vel ego moneo hic vel percontaris puto recingo sum ego ut facio non sum tu ut deterreo menedemus ego sic sum utor tu ut opus facio sum fax chremes an quisquam sum utor homo sui ut crucio menedemus ego chremes si quis labor sum nolo sed quis iste malus sum quaeso quis de tu tantus mereo menedemus eheu chremes ne lacrimo atque iste quisquis sum facio ego ut scio ne reticeo ne vereor credo inquam ego aut consolo aut consilium aut res juvo menedemus scio hic volo chremes hic quidem causa qui dico tu menedemus dico chremes at iste rastri interea tamen appono ne laboro menedemus paruus chremes quam res ago menedemus sinis ego vacivum tempus ne qui do ego labor chremes non sino inquam menedemus ah non aequus facio chremes hui tam gravis hic quaeso menedemus sic mereo sum meus chremes nunc loquor menedemus filius unicus adolescentulis habeo ah quis dico habeo ego immo habeo chreme nunc habeo necne incertus sum chremes quis ita iste menedemus scio sum e corinthus hic advena anus pauperculus is filia ille amo coepio perdo prope iam ut pro uxor habeo hic clam ego omnis ubius res rescio coepio non humanitus neque ut animus decet aegrotus adolescentulis tractaris sed vis et via pervulgo pater quotidie accuso hem tibinus hic diu licet spero facio ego vivo pater amica ut habeo prope iam in uxor locus erro si is credo et ego ignoro clinia ego tu meus sum dico tantisper volo dum qui tu dignus sum facies sed si is non facio ego qui ego in tu sum facio dignus invenio nullus adeo ex res iste fio nisi ex nimius otium ego iste aetas non amor opera do sed in asia hinc abeo propter pauperies atque ibi simul res et bellum gloria arma reperio postremo adeo res redeo adulescentulus saepe idem et gravis audio vinco sum et aetas puto ego et benevolens multus scio et provideo quam sui ipse sui in asia ad rex militas abeo chreme chremes quis aio menedemus clam ego proficiscor mensis tres absum chremes ambo accuso etsi ille incipio tamen animus sum pudeo signum et non instrenuus menedemus ubius comperio ex is qui is sum conscius domus revorto moestus atque animus fere perturbo atque incertum prae aegritudo assido accurro servio soccus detraho video alius festino lectus sterno coenam appararis pro sui quisque sedulus facio quo ille ego lenio miseria ubius video hic coepio cogito hem tot meus solus sollicitus sum causa ut ego unus expleo ancilla tot ego vestio sumtus domus tantus ego solus facio sed nascor unicus qui pariter uti hic decet aut etiam amplus qui ille aetas magis ad hic uto idoneus sum eos ego hinc eicio miser injustitia meus malus quidem ego dignus quovis deputo si is facio nam usque dum ille vita ille colo inops careo patria ob meus injuria interea usque ille de ego supplicium do laboro quaero parco ille servio ita facio prorsus nihil relinquo in aedes neque vas neque vestimentum conrado omnis ancilla servus nisi is qui opus rusticus facio facilis sumtum exerceo suus omnis produco atque vendo inscribo ilico aedes merces quasi talentum ad quindecim cogo ager hic mercor sum hic ego exerceo decerno tantisper ego paruus iniuria chreme meus nascor facio dum fio miser neque fas sum ullus ego voluptas hic fruor nisus ubi ille huc salvus redeo meus particeps chremes ingenium tu sum in liber lenis puto et ille obsequor si quis rectus aut commodus tracto verus neque tu ille satis nosco neque tu ille hic fio ubi non verus vivo tu ille numquam ostendo quantus pendeo neque tu ille sum credo audeo qui sum aequus pater qui si sum facio hic numquam evenio tu menedemus ita res sum fateor peccatum ab ego magnus sum chremes menedemus at porro rectus spero et ille tu salvus adsum sum hic confido propediem menedemus utinam ita deus facio chremes facio nunc si commodus sum dionysia hic sum hodie apud ego sum volo menedemus non possum chremes cur non quaeso tandem aliquantulis tu parco idem absum facio tu hic volo filius menedemus non convenio qui ille ad labor impulerim nunc ego ipse fugio chremes sicine sum sententia menedemus sic chremes bene val menedemus et tu chremes lacrima excutio ego misero ego is sed ut dies tempus sum moneo oportet ego hic vicinus phania ad coenam ut venio eo video si domus sum nihil opus sum monitor iam dudum domus praesto apud ego sum aio nos convivo moror eo adeo hinc intro sed quis crepo foris hinc ab ego quisnam egredior huc concedo


(CLINIA. CLITIPHO.) CLINIA Si mihi secundae res de amore meo essent, iamdudum, scio, Venissent: sed vereor ne mulier me absente hic corrupta sit. Concurrunt multae opiniones quae mihi animum exaugeant; Occasio, locus, aetas, mater cuius sub imperio est mala; Cui nihil iam praeter pretium dulce est. CLITIPHO Clinia. CLINIA Hei misero mihi! CLITIPHO Etiam caves ne videat forte hinc te a patre aliquis exiens? CLINIA Faciam: sed nescio quid profecto mihi animus praesagit mali. CLITIPHO Pergin istuc prius diiudicare quam scis quid veri siet? CLINIA Si nihil mali esset, iam hic adessent. CLITIPHO Iam aderunt. CLINIA Quando istuc erit? CLITIPHO Non cogitas hinc longule esse? et nosti mores mulierum: Dum moliuntur, dum conantur, annus est. CLINIA O Clitipho, Timeo. CLITIPHO Respira: eccum Dromonem cum Syro: una adsunt tibi.

clinia clitipho clinia si ego secundus res de amor meus sum jamdudum scio venio sed vereor ne mulier ego absum hic corrumpo sum concurro multus opinio qui ego animus exaugeo occasio locus aetas mater qui sub imperium sum malus qui nihil iam praeter pretium dulcis sum clitipho clinia clinia hei mitto ego clitipho etiam caveo ne video fors hinc tu ab pater aliquis exeo clinia facio sed nescio quis profecto ego animus praesagio malus clitipho pergus iste prior diiudicaris quam scio quis verus sum clinia si nihil malus sum iam hic adsum clitipho iam adeo clinia quando iste sum clitipho non cogito hinc longulis sum et nosco mos mulier dum molio dum conor annus sum clinia o clitipho timeo clitipho respiro ecce dromo cum syrus unus adsum tu


(CLINIA. SYRUS.) CLINIA Nulla mihi res posthac potest iam intervenire tanta Quae mihi aegritudinem afferat: tanta haec laetitia oborta est. Dedo patri me nunc iam ut frugalior sim quam vult. SYRUS Nihil me fefellit: cognita est, quantum audio huius verba. Istuc tibi ex sententia tua obtigisse laetor. CLINIA O mi Syre, audistine obsecro? SYRUS Quidni, qui usque una adfuerim? CLINIA Cuiquam aeque audisti commodius quicquam evenisse? SYRUS Nulli. CLINIA Atque ita me Di ament ut ego nunc non tam meapte causa Laetor quam illius quam ego scio esse honore quovis dignam. SYRUS Ita credo: sed nunc, Clinia, age, da te mihi vicissim: Nam amici quoque res est videnda in tuto ut collocetur; Ne quid de amica nunc senex. CLINIA O Iupiter! SYRUS Quiesce. CLINIA Antiphila mea nubet mihi. SYRUS Sicine mihi interloquere? CLINIA Quid faciam, Syre mi? gaudeo: fer me. SYRUS Fero hercle vero. CLINIA Deorum vitam apti sumus. SYRUS Frustra operam, opinor, sumo. CLINIA Loquere; audio. SYRUS At iam hoc non ages. CLINIA Agam. SYRUS Videndum est, inquam, Amici quoque res, Clinia, tui in tuto ut collocetur: Nam si nunc a nobis abis, et Bacchidem hic relinquis, Noster resciscet ilico esse amicam hanc Clitiphonis: Si abduxeris, celabitur itidem ut celata adhuc est. CLINIA At enim istoc nihil est magis, Syre, meis nuptiis adversum: Nam quo ore appellabo patrem? Tenes quid dicam? SYRUS Quidni? CLINIA Quid dicam? quam causam afferam? SYRUS Quin nolo mentiare. Aperte ita ut res sese habet narrato. CLINIA Quid ais? SYRUS Iubeo; Illam te amare et velle uxorem: hanc esse Clitiphonis. CLINIA Bonam atque iustam rem oppido imperas, et factu facilem; Et scilicet iam me hoc voles patrem exorare ut celet Senem vestrum. SYRUS Immo, ut recta via rem narret ordine omnem. CLINIA Hem, Satin sanus es, aut sobrius? tu quidem illum plane prodis. Nam qui ille poterit esse in tuto? dic mihi. SYRUS Huic equidem consilio palmam do: hic me magnifice effero, Qui vim tantam in me et potestatem habeam tantae astutiae, Vera dicendo ut eos ambos fallam; ut quum narret senex Vester nostro istam esse amicam gnati, non credat tamen. CLINIA At enim spem istoc pacto rursum nuptiarum omnem eripis: Nam, dum amicam hanc meam esse credet, non committet filiam. Tu fortasse quid me fiat parvi pendis dum illi consulas. SYRUS Quid, malum, me aetatem censes velle id assimularier? Unus est dies, dum argentum eripio: pax: nihil amplius. CLINIA Tantum sat habes? quid tum, quaeso, si hoc pater resciverit? SYRUS Quid si redeo ad illos qui aiunt, Quid si nunc coelum ruat? CLINIA Metuo quid agam. SYRUS Metuis? quasi non ea potestas sit tua, Quo velis in tempore ut te exsolvas, rem facias palam. CLINIA Age, age, traducatur Bacchis. SYRUS Optime ipsa exit foras.

clinia syrus clinia nullus ego res posthac possum iam intervenio tantus qui ego aegritudo affero tantus hic laetitia oborior sum dedo pater ego nunc iam ut frugalis sum quam volo syrus nihil ego fallo cognosco sum quantus audio hic verbum iste tu ex sententia tuus obtingo laeto clinia o ego syrus audio obsecro syrus quis qui usque unus adsum clinia quisquam aequus audio commodus quisquam evenio syrus nullus clinia atque ita ego deus amo ut ego nunc non tam meapte causa laeto quam ille quam ego scio sum honor quovis dignus syrus ita credo sed nunc clinia ago do tu ego vicissim nam amicus quoque res sum video in tueor ut colloco ne quis de amicus nunc senex clinia o iupiter syrus quiesco clinia antiphila meus nubo ego syrus sicine ego interloquor clinia quis facio syrus ego gaudeo fero ego syrus fero hercules verus clinia deus vita aptus sum syrus frustra opera opinor sumo clinia loquor audio syrus at iam hic non ago clinia ago syrus video sum inquam amicus quoque res clinia tuus in tueor ut colloco nam si nunc ab nos abeo et bacchis hic relinquo noster rescisco ilico sum amica hic clitiphonis si abduco celo itidem ut celo adhuc sum clinia at enim istoc nihil sum magis syrus meus nuptiae adverro nam quo os appello pater teneo quis dico syrus quis clinia quis dico quam causa affero syrus quin nolo mentiaris apertus ita ut res sui habeo narro clinia quis aio syrus iubeo ille tu amo et volo uxor hic sum clitiphonis clinia bonus atque iustus res oppidum impero et factus facilis et scilicet iam ego hic volo pater exoraris ut celo senex vester syrus immo ut recta via res narro ordo omnis clinia hem sero sanus sum aut sobrius tu quidem ille planus prodeo nam qui ille possum sum in tueor dico ego syrus hic equidem consilium palma do hic ego magnificus effero qui vis tantus in ego et potestas habeo tantus astutia verus dico ut is ambo fallo ut qui narro senex vester noster iste sum amica nascor non credo tamen clinia at enim spes istoc pacisco rursum nuptiae omnis eripio nam dum amica hic meus sum credo non committo filia tu fortasse quis ego fio parvus pendo dum ille consulo syrus quis malus ego aetas censeo volo is assimularier unus sum dies dum argentum eripio pax nihil amplus clinia tantus satis habeo quis tum quaeso si hic pater rescio syrus quis si redeo ad ille qui aio quis si nunc coelis ruo clinia metuo quis ago syrus metuo quasi non is potestas sum tuus quo velis in tempus ut tu exsolvo res facio palam clinia ago ago traduco bacchus syrus optume ipse exeo foras


(CLITIPHO.) CLITIPHO Quam iniqui sunt patres in omnes adolescentes iudices, Qui aequum esse censent nos iam a pueris ilico nasci senes, Neque illarum affines esse rerum quas fert adolescentia. Ex sua libidine moderantur, nunc quae est, non quae olim fuit. Mihi si unquam filius erit, nae ille facili me utetur patre; Nam et cognoscendi et ignoscendi dabitur peccati locus; Non ut meus, qui mihi per alium ostendit suam sententiam. Perii! is mihi, ubi adbibit plus paulo, sua quae narrat facinora! Nunc ait, Periculum ex aliis facito, tibi quod ex usu siet: Astutus: nae ille haud scit quam mihi nunc surdo narret fabulam. Magis nunc me amicae dicta stimulant: Da mihi, atque affer mihi; Cui quid respondeam nihil habeo; neque me quisquam est miserior: Nam hic Clinia, etsi is quoque suarum rerum satagit, attamen Habet bene ac pudice eductam, ignaram artis meretriciae. Mea est potens, procax, magnifica, sumtuosa, nobilis. Tum quod dem ei recte est; nam, nihil esse mihi, religio est dicere. Hoc ego mali non pridem inveni; neque etiamdum scit pater.

clitipho clitipho quam iniquus sum pater in omnis adolesco iudex qui aequus sum censeo nos iam ab puer ilico nascor senex neque ille affinis sum res qui fero adolesco ex suus libido modero nunc qui sum non qui olim sum ego si umquam filius sum nautilus ille facilis ego uto pater nam et cognosco et ignosco do pecco locus non ut meus qui ego per alius ostendo suus sententia pereo is ego ubi adbibo multus paulus suus qui narro facinus nunc aio periculis ex alius facio tu qui ex usus sum astutus nautilus ille haud scio quam ego nunc surdus narro fabula magis nunc ego amica dictum stimulo do ego atque affero ego qui quis respondeo nihil habeo neque ego quisquam sum miser nam hic clinia etsi is quoque suus res satagit attamen habeo bene atque pudicus educo ignarus ars meretricius meus sum possum procax magnificus sumtuosa nobilis tum qui do is rectus sum nam nihil sum ego religio sum dico hic ego malus non pridem invenio neque etiamdum scio pater


(BACCHIS. CLINIA. SYRUS. DROMO. PHRYGIA.) BACCHIS Satis pol proterve me Syri promissa huc induxerunt; Decem minas quas mihi dare pollicitus est. Quod si is nunc Me deceperit, saepe obsecrans me ut veniam frustra veniet. Aut quum venturam dixero et constituero; quum is certo Renuntiarit; Clitipho cum in spe pendebit animi; Decipiam, ac non veniam: Syrus mihi tergo poenas pendet. CLINIA Satis scite promittit tibi. SYRUS Atqui tu hanc iocari credis? Faciet, nisi caveo. BACCHIS Dormiunt: ego pol istos commovebo. Mea Phrygia, audisti modo iste homo quam villam demonstravit Charini? PHRYGIA Audivi. BACCHIS Proximam esse huic fundo ad dextram? PHRYGIA Memini. BACCHIS Curriculo percurre: apud eum miles Dionysia agitat. SYRUS Quid inceptat? BACCHIS Dic me hic oppido esse invitam, atque asservari; Verum aliquo pacto verba me his daturam esse, et venturam. SYRUS Perii hercle. Bacchis, mane, mane: quo mittis istanc quaeso? Iube maneat. BACCHIS I. SYRUS Quin est paratum argentum. BACCHIS Quin ego maneo. SYRUS Atqui iam dabitur. BACCHIS Ut libet: num ego insto? SYRUS At scin quid, sodes? BACCHIS Quid? SYRUS Transeundum nunc tibi ad Menedemum est, et tua pompa Eo traducenda est. BACCHIS Quam rem agis, scelus? SYRUS Egone? argentum cudo Quod tibi dem. BACCHIS Dignam me putas quam illudas? SYRUS Non est temere. BACCHIS Etiamne tecum res hic mihi est? SYRUS Minime: tuum tibi reddo. BACCHIS Eatur. SYRUS Sequere hac. Heus, Dromo. DROMO Quis me vult? SYRUS Syrus. DROMO Quid est rei? SYRUS Ancillas omnes Bacchidis traduce huc ad vos propere. DROMO Quamobrem? SYRUS Ne quaeras: efferant quae secum huc attulerunt. Sperabit sumtum tibi senex levatum esse harum abitu. Nae ille haud scit paullum lucri quantum ei damni apportet. Tu nescis id quod scis, Dromo, si sapies. DROMO Mutum dices.

bacchis clinia syrus dromos phrygia bacchis satis pol protervus ego syrus promitto huc induco decem minae qui ego do polliceor sum qui si is nunc ego decipio saepe obsecro ego ut venio frustra venio aut qui venio dico et constituo qui is certus renuntio clitipho cum in spes pendeo animus decipio atque non venio syrus ego tergum poena pendeo clinia satis scio promitto tu syrus atqui tu hic iocor credo facio nisi caveo bacchis dormio ego pol iste commoveo meus phrygius audio modo iste homo quam villa demonstro charini phrygia audio bacchis propior sum hic fundo ad dexter phrygia memini bacchis curriculum percurro apud is miles dionysia agito syrus quis incepto bacchis dico ego hic oppidum sum invitus atque asservaris verus aliquis pacisco verbum ego hic do sum et venio syrus pereo hercules bacchus mane mane quo mitto iste quaeso jubeo maneo bacchis eo syrus quin sum paro argentum bacchis quin ego maneo syrus atqui iam do bacchis ut libet num ego insto syrus at scio quis sodes bacchis quis syrus transeo nunc tu ad menedemus sum et tuus pompa eos traduco sum bacchis quam res ago scelus syrus ego argentum cudo qui tu do bacchis dignus ego puto quam illudas syrus non sum temere bacchis etiam tu res hic ego sum syrus paruus tuus tu reddo bacchis eatur syrus sequor hic heus dromo dromos quis ego volo syrus syrus dromos quis sum res syrus ancilla omnis bacchis traduco huc ad tu properus dromos quamobrem syrus ne quaero effero qui sui huc affero spero sumtum tu senex levo sum haris abeo nautilus ille haud scio paulus lucrum quantus is damnum apporto tu nescio is qui scio dromo si sapio dromos mutus dico


(CLITIPHO. CHREMES.) CLITIPHO Nihil adhuc est quod vereare, Clinia: haudquaquam etiam cessant: Et illam simul cum nuntio tibi hic ego affuturam hodie scio: Proin tu sollicitudinem istam falsam quae te excruciat mittas. CHREMES Quicum loquitur filius? CLITIPHO Pater adest quem volui: adibo. Pater, opportune advenis. CHREMES Quid id est? CLITIPHO Hunc Menedemum nostin nostrum vicinum? CHREMES Probe. CLITIPHO Huic filium scis esse? CHREMES Audivi esse in Asia. CLITIPHO Non est, pater: Apud nos est. CHREMES Quid ais? CLITIPHO Advenientem, e navi egredientem, ilico Adduxi ad coenam: nam mihi magna cum eo iam inde usque a pueritia Fuit semper familiaritas. CHREMES Voluptatem magnam nuntias. Quam vellem Menedemum invitatum ut nobiscum esset hodie amplius; Ut hanc laetitiam nec opinanti primus ei obiicerem domi: Atque etiam nunc tempus est. CLITIPHO Cave faxis: non opus est, pater. CHREMES Quapropter? CLITIPHO Quia enim incertum est etiam, quid se faciat. Modo venit; Timet omnia, patris iram et animum amicae se erga ut siet suae: Eam misere amat: propter eam haec turba atque abitio evenit. CHREMES Scio. CLITIPHO Nunc servulum ad eam in urbem misit, et ego nostrum una Syrum. CHREMES Quid narrat? CLITIPHO Quid ille? miserum se esse. CHREMES Miserum? quem minus crederes? Quid reliqui est quin habeat quae quidem in homine dicuntur bona; Parentes, patriam incolumem, amicos, genus, cognatos, divitias? Atque haec perinde sunt ut illius animus qui ea possidet: Qui uti scit ei bona; illi qui non utitur recte mala. CLITIPHO Immo ille fuit senex importunus semper: et nunc nihil magis Vereor quam ne quid in illum iratus plus satis faxit, pater. CHREMES Illene? sed reprimam me: nam in metu esse hunc illi est utile. CLITIPHO Quid tute tecum? CHREMES Dicam: ut ut erat, mansum tamen oportuit. Fortasse aliquantum iniquior erat praeter eius libidinem: Pateretur; nam quem ferret, si parentem non ferret suum? Huncine erat aequum ex illius more, an illum ex huius vivere? Et quod illum insimulat durum, id non est: nam parentum iniuriae Uniusmodi sunt ferme, paulo qui est homo tolerabilis. Scortari crebro nolunt; nolunt crebro convivarier: Praebent exigue sumtum: atque haec sunt tamen ad virtutem omnia. Verum ubi animus semel se cupiditate devinxit mala, Necesse est, Clitipho, consilia consequi consimilia: hoc Scitum est; periculum ex aliis facere, tibi quod ex usu siet. CLITIPHO Ita credo. CHREMES Ego ibo hinc intro, ut videam nobis quid coenae siet. Tu, ut tempus est diei, vide sis ne quo hinc abeas longius.

clitipho chremes clitipho nihil adhuc sum qui verearis clinia haudquaquam etiam cesso et ille simul cum nuntio tu hic ego affuturam hodie scio proinde tu sollicitudo iste falsus qui tu excrucio mitto chremes qui loquor filius clitipho pater adsum qui volo adeo pater opportunus advenio chremes quis is sum clitipho hic menedemus nosco nos vicinus chremes probus clitipho hic filius scio sum chremes audio sum in asia clitipho non sum pater apud nos sum chremes quis aio clitipho advenio e no egredior ilico adduco ad coenam nam ego magnus cum is iam inde usque ab pueritia sum semper familiaritas chremes voluptas magnus nuntio quam volo menedemus invitas ut nos sum hodie amplus ut hic laetitia neque opinor primus is obiicerem domus atque etiam nunc tempus sum clitipho caveo facio non opus sum pater chremes quapropter clitipho quia enim incertus sum etiam quis sui facio modo venio timeo omnis pater ira et animus amica sui erga ut sum suus is mitto amo propter is hic turba atque abitio evenio chremes scio clitipho nunc servulis ad is in urbs mitto et ego nos unus syrus chremes quis narro clitipho quis ille miser sui sum chremes miser qui paruus credo quis reliquus sum quin habeo qui quidem in homo dico bonus parens patria incolumis amicus genus cognatus divitiae atque hic perinde sum ut ille animus qui is possideo qui uti scio is bonus ille qui non uto rectus malus clitipho immo ille sum senex importunus semper et nunc nihil magis vereor quam ne quis in ille irascor multus satis facio pater chremes ille sed reprimo ego nam in metus sum hic ille sum utilis clitipho quis tueor tu chremes dico ut ut sum mando tamen oportet fortasse aliquantus iniquus sum praeter is libido pateo nam qui fero si parens non fero suus huncine sum aequus ex ille mos an ille ex hic vivo et qui ille insimulo durus is non sum nam parens iniuria uniusmodi sum ferme paulus qui sum homo tolerabilis scortaris creber nolo nolo creber convivor praebeo exiguus sumtum atque hic sum tamen ad virtus omnis verus ubi animus semel sui cupiditas devincio malus necesse sum clitipho consilium consequor consimilia hic scio sum periculum ex alius facio tu qui ex usus sum clitipho ita credo chremes ego eo hinc intro ut video nos quis coenae sum tu ut tempus sum dies video sum ne quo hinc abeo longus


(SYRUS. CHREMES.) SYRUS Hac illac circumcursa: inveniendum est tamen Argentum: intendenda in senem est fallacia. CHREMES Num me fefellit hosce id struere? Videlicet Cliniae ille servus tardiusculus est, Idcirco huic nostro tradita est provincia. SYRUS Quis hic loquitur? Perii. Numnam haec audivit? CHREMES Syre. SYRUS Hem. CHREMES Quid tu istic? SYRUS Recte equidem: sed te miror, Chreme, Tam mane qui heri tantum biberis. CHREMES Nihil nimis. SYRUS Nihil narras? visa vero est, quod dici solet, Aquilae senectus. CHREMES Heia. SYRUS Mulier commoda et Faceta haec meretrix. CHREMES Sane, idem visa est mihi. SYRUS Et quidem hercle forma luculenta. CHREMES Sic satis. SYRUS Ita non ut olim; sed uti nunc, sane bona: Minimeque miror Clinia hanc si deperit. Sed habet patrem quendam avidum, miserum, atque aridum, Vicinum hunc: nostine? At quasi is non divitiis Abundet, gnatus eius profugit inopia. Scis esse factum ut dico? CHREMES Quid ego nesciam? Hominem pistrino dignum. SYRUS Quem? CHREMES Istunc servulum Dico adolescentis. SYRUS Syre, tibi timui male. CHREMES Qui passus est id fieri. SYRUS Quid faceret? CHREMES Rogas? Aliquid reperiret, fingeret fallacias, Unde esset adolescenti amicae quod daret; Atque hunc difficilem invitum servaret senem. SYRUS Garris. CHREMES Haec facta ab illo oportebat, Syre. SYRUS Eho quaeso, laudas qui heros fallunt? CHREMES In loco Ego vero laudo. SYRUS Recte sane. CHREMES Quippe quia Magnarum saepe id remedium aegritudinum est. Huic iam mansisset unicus gnatus domi. SYRUS Iocone an serio illaec dicat, nescio; Nisi mihi quidem addit animum, quo lubeat magis. CHREMES Et nunc quid exspectat, Syre? an dum hinc denuo Abeat, cum tolerare huius sumtus non queat? Nonne ad senem aliquam fabricam fingit? SYRUS Stolidus est. CHREMES At te adiutare oportet adolescentuli Causa. SYRUS Facile equidem facere possum, si iubes: Etenim quo pacto id fieri soleat calleo. CHREMES Tanto hercle melior. SYRUS Non est mentiri meum. CHREMES Fac ergo. SYRUS At heus tu, facitodum eadem haec memineris, Si quid huius simile forte aliquando evenerit, Ut sunt humana, tuus ut faciat filius. CHREMES Non usus veniet, spero. SYRUS Spero hercle ego quoque. Neque eo nunc dico, quo quicquam illum senserim: Sed si quid, ne quid. Quae sit eius aetas vides. Et nae ego te, si usus veniat, magnifice, Chreme, Tractare possim. CHREMES De istoc, quum usus venerit, Videbimus quid opus sit: nunc istuc age. SYRUS Nunquam commodius unquam herum audivi loqui, Nec quum male facerem crederem mihi impunius Licere. Quisnam a nobis egreditur foras?

syrus chremes syrus hic illac circumcurso invenio sum tamen argentum intendo in senex sum fallacia chremes num ego fallo hic is struo videlicet clinia ille servus tardiusculus sum idcirco hic noster trado sum provincia syrus quis hic loquor pereo numnam hic audio chremes syrus syrus hem chremes quis tu istic syrus rectus equidem sed tu miro chreme tam mane qui heri tantus bibo chremes nihil nimis syrus nihil narro video verus sum qui dico soleo aquila senectus chremes heia syrus mulier commodus et facetus hic meretrix chremes sanus idem video sum ego syrus et quidem hercules forma luculentus chremes sic satis syrus ita non ut olim sed uti nunc sanus bonus minimus miro clinia hic si depereo sed habeo pater quidam avidus miser atque aridus vicinus hic nosco at quasi is non divitiae abundo nascor is profugio inopia scio sum facio ut dico chremes quis ego nescio homo pistrinum dignus syrus qui chremes iste servulis dico adolesco syrus syrus tu timeo malus chremes qui patior sum is fio syrus quis facio chremes rogo aliquis reperio fingo fallacia unde sum adolesco amica qui do atque hic difficilis invitus servo senex syrus garrio chremes hic facio ab ille oportet syrus syrus eho quaeso laudo qui heros fallo chremes in locus ego verus laudo syrus rectus sanus chremes quippe quia magnaris saepe is remedium aegritudo sum hic iam maneo unicus nascor domus syrus jocus an serius illic dico nescio nisus ego quidem addo animus quo lubet magis chremes et nunc quis exspecto syrus an dum hinc denuo abeo cum tolero hic sumtus non queo nonne ad senex aliqui fabrica fingo syrus stolidus sum chremes at tu adiutaris oportet adolescentulis causa syrus facilis equidem facio possum si iubeo etenim quo pacisco is fio soleo calleo chremes tantus hercules bonus syrus non sum mentior meus chremes facio ergo syrus at heus tu facitodum idem hic memini si quis hic similis fors aliquando evenio ut sum humanus tuus ut facio filius chremes non utor venio spero syrus spero hercules ego quoque neque is nunc dico quo quisquam ille sentio sed si quis ne quis qui sum is aetas video et nautilus ego tu si utor venio magnificus chreme tractaris possum chremes de istoc qui utor venio video quis opus sum nunc iste ago syrus numquam commodus umquam erus audio loquor neque qui malus facio credo ego impunis licet quisnam ab nos egredior foras


(MENEDEMUS. CHREMES.) MENEDEMUS Multo omnium nunc me fortunatissimum Factum puto esse, gnate, quum te intelligo Resipisse. CHREMES Ut errat. MENEDEMUS Te ipsum quaerebam, Chreme. Serva, quod in te est, filium et me et familiam. CHREMES Cedo quid vis faciam? MENEDEMUS Invenisti hodie filiam. CHREMES Quid tum? MENEDEMUS Hanc sibi uxorem dari vult Clinia. CHREMES Quaeso quid tu hominis es? MENEDEMUS Quid est? CHREMES Iamne oblitus es Inter nos quid sit dictum de fallacia, Ut ea via abs te argentum auferretur? MENEDEMUS Scio. CHREMES Ea res nunc agitur ipsa. MENEDEMUS Quid dixti, Chreme? Immo haec quidem, quae apud me est, Clitiphonis est Amica. CHREMES Ita aiunt: et tu credis omnia: Et illum aiunt velle uxorem, ut, quum desponderim, Des qui aurum ac vestem atque alia quae opus sunt comparet. MENEDEMUS Id est profecto: id amicae dabitur. CHREMES Scilicet Daturum. MENEDEMUS Vah, frustra sum igitur gavisus miser. Quidvis tamen iam malo quam hunc amittere. Quid nunc renuntiem abs te responsum, Chreme, Ne sentiat me sensisse, atque aegre ferat? CHREMES Aegre? nimium illi, Menedeme, indulges. MENEDEMUS Sine. Inceptum est: perfice hoc mihi perpetuo, Chreme. CHREMES Dic convenisse; egisse te de nuptiis. MENEDEMUS Dicam: quid deinde? CHREMES Me facturum esse omnia; Generum placere: postremo etiam, si voles, Desponsam quoque esse dicito. MENEDEMUS Hem, istuc volueram. CHREMES Tanto ocius te ut poscat, et tu id quod cupis Quam ocissime ut des. MENEDEMUS Cupio. CHREMES Nae tu propediem, Ut istam rem video, istius obsaturabere. Sed haec ut ut sunt, cautim et paulatim dabis, Si sapies. MENEDEMUS Faciam. CHREMES Abi intro; vide quid postulet. Ego domi ero, si quid me voles. MENEDEMUS Sane volo: Nam te sciente faciam, quicquid egero.

menedemus chremes menedemus multus omnis nunc ego fortuno facio puto sum nascor qui tu intelligo resipisse chremes ut erro menedemus tu ipse quaero chreme servo qui in tu sum filius et ego et familia chremes cedo quis volo facio menedemus invenio hodie filia chremes quis tum menedemus hic sui uxor do volo clinia chremes quaeso quis tu homo sum menedemus quis sum chremes jam obliuiscor sum inter nos quis sum dico de fallacia ut is via abs tu argentum aufero menedemus scio chremes is res nunc ago ipse menedemus quis dixti chreme immo hic quidem qui apud ego sum clitiphonis sum amicus chremes ita aio et tu credo omnis et ille aio volo uxor ut qui desponderim desum qui aurum atque vestis atque alius qui opus sum comparo menedemus is sum profecto is amica do chremes scilicet do menedemus vah frustra sum igitur gaudeo miser quivis tamen iam malus quam hic amitto quis nunc renuntio abs tu responsum chreme ne sentio ego sentio atque aeger fero chremes aeger nimium ille menedemus indulgeo menedemus sinis incipio sum perficio hic ego perpetuus chreme chremes dico convenio ago tu de nuptiae menedemus dico quis deinde chremes ego facio sum omnis gener placeo postremo etiam si volo despondeo quoque sum dico menedemus hem iste volo chremes tantus ocior tu ut posco et tu is qui cupio quam ocior ut do menedemus cupio chremes nautilus tu propediem ut iste res video iste obsaturo sed hic ut ut sum cautim et paulatim do si sapio menedemus facio chremes abeo intro video quis postulo ego domus sum si quis ego volo menedemus sanus volo nam tu scio facio quisquis ago


This play is remarkable for a supposed irregularity in its construction, which has made it the subject of an animated controversy among advocates of the Unities. It is clear that the opening scene of the play is laid at evening, when Menedemus is just finishing his day’s work. The Third Act commences with the following morning, and in the interval the supper at Chremes’ house takes place. This in itself, though an exception to the general arrangement of Terence’s plays, is not a very important matter. The theory of the Unities is not to be received as an absolute law for the Drama: and there is nothing in this case which is not abundantly justified by many other instances. Upon this point turns a theory which was first mooted by Scaliger, and afterwards maintained by Madame Dacier,—that this play was acted in two portions: the first two Acts at night, after sunset; and the three remaining Acts the next morning at break of day; the interval between the two parts being taken up with the supper at Chremes’ house. This idea proceeds entirely upon the supposed necessity of filling up the interval between the Second and Third Acts; and is, as far as we are informed, entirely gratuitous. Colman has shown the absurdity of the idea very well in his remarks on this subject. Any one who considers that the Roman Drama was performed in the open air, will at once see the improbability of such a mode of representation. The Roman Amphitheatre was at any time a disadvantageous arena for the Drama. What must have been the success of a play, acted partly at night-fall, partly before breakfast next morning? Nothing but a devotion to the Unities could have led to such an idea; and it will be dismissed without any further discussion, now that a more artistic idea of Dramatic Unity is generally recognized.

this play is remarkable for ab supposed irregularity in its construction which hic made eo thos subject of an animated controversy among advocates of thos unities eo is clear that thos opening scene of thos play is laid at evening when menedemus is just finishing hic day senatus work thos third act commences with thos following morning and in thos interval thos supper at chremes house takes placeo this in itself though an exceptio to thos general arrangement of terence senatus plays is not ab very importo matter thos theory of thos unities is not to be received as an absolvo law for thos drama and there is nothing in this case which is not abundantly justified by many other instances upon this point turns ab theory which was first mooted by scaliger and afterwards maintained by madame dacier that this play was acted in two portions thos first two acts at night after sunset and thos three remaining acts thos next morning at break of day thos interval between thos two parts being taken up with thos supper at chremes house this idea proceeds entirely upon thos supposed necessity of filling up thos interval between thos second and third acts and is as far as we aris informed entirely gratuitous colman hic shown thos absurdity of thos idea very well in hic remarks os this subject any o who considers that thos roma drama was performed in thos open air will at once see thos improbability of such ab modus of representation thos roma amphitheatre was at any timeo ab disadvantageous harena for thos drama what mus ha been thos success of ab play acted partly at night fall partly before breakfast next morning nothing but ab devotion to thos unities could ha led to such an idea and eo will be dismissed without any further discussion now that ab mos artistic idea of dramatic unity is generally recognized