Unde ergo, inquitis, tantum de vobis famae licuit, cuius testimonium suffecerit forsitan conditoribus legum? Quis, oro, sponsor aut illis tune aut exinde vobis de fide? Fama est. Nonne haec est, Fama malum, quo non aliud velocius ullum? Cur malum, si vera semper sit? Non mendacio, plurimumque ne tum quidem, cum vera defert, a libidine mendacii cessat, ut non falsa veris intexat adiciens, detrahens, varietate confundens. Quid? quod ea condicio illi, ut nonnisi quod mentitur perseveret. Tamdiu enim vivit quamdiu non probat quicquam; siquidem approbata cadit et quasi officio nuntiandi functa decedit; exinde res tenetur, res nominatur, (??)ec quisquam dicit verbi gratia: Hoc Romae aiunt factum, aut: Fama est illum provinciam sortitum, sed: Ille provinciam sortitus est, et; Hoc factum est Romae. Nemo famam nominat nisi incertus, quia nemo sit fama sed conscientia certus; nemo famae credit nisi stultus, quia sapiens non credit incerto. Fama quantacumque ambitione diffusa est, ab uno aliquando ore exorta sit necesse est, exinde in traduces quodammodo linguarum et aurium serpit et modicum originum vitium rumoris obscurat, ut nemo recogitet, ne primum illud os mendacia seminaverit, quod saepe fit aut aemulationis ingenio, aut suspicionis arbitrio, aut etiam nova mentiendi voluptate. Sed bene, quod omnia tempus revelat, testibus sententiis et proverbiis vestris ipsaque natura, quae ita ordinata est, ut nihil lateat, etiam quod fama non prodidit. Videte, qualem prodigiam adversus nos subornastis, quia quod semel detulit tantoque tempore ad fidem corroboravit usque adhuc probare non potuit. Principe Augusto nomen hoc ortum est, Tiberio disciplina eius inluxit, sub Nerone damnatio invaluit, ut iam hinc de persona persecutoris ponderetis: si pius ille princeps, impii Christiani, si iustus, si castus, iniusti et incesti Christiani, si non hostis publicus, nos publice hostes; quales simus damnator ipse demonstravit, utique aemula sibi puniens. Et tamen permansit erasis omnibus hoc solum institutum Neronianum, iustum denique ut dissimile sui auctoris. Igitur aetati nostrae nondum anni ccl. Tot iniqui interea, tot cruces divinitatem consecutae, tot infantiae trucidatae, tot panes cruentati, tot strages lucernarum, tot errores nuptiarum, et adhuc Christianis sola fama decernit. Habet quidem grande fundamentum de vitio ingenii humani: felicius in acerbis atrocibusque mentitur. Quanto enim proni ad malitiam, tanto ad mali fidem oportuni estis; facilius denique falso malo quam vero bono creditur. Si quem tamen apud vos prudentiae locum iniquitas reliquisset, ad explorandam famae fidem utique iustitia poscebat dispicere, a quibus potuisset fama in vulgus, et ita in totum orbem dari. Ab ipsis enim Christianis non opinor, cum vel ex forma ac lege omnium mysteriorum silentii fides debeatur. Quanto magis talium quae prodita non vitarent interim animadversione praesentanea supplicium? Si ergo non ipsi proditores sui, sequitur ut extranei. Oro vos, extraneis unde notitia, cum etiam iusta et licita mysteria omnem arbitrum extraneum caveant, nisi inlicita minus spernunt? Atquin extraneis tam ignorare quam confingere magis competit. Domesticorum curiositas furata est per rimulas et cavernas. Quid? cum domestici eas. vobis prodent res? Omnes a nullis magis prodimur, quanto magis, si atrocitas tanta sit, quae iustitia indignationis omnem familiaritatis fidem rumpit? Non potuerit continere quod horruit mens, quod expavit oculus. Hoc quoque mirum, si et ille, qui tanto impatientiae iure prosiluit deferre, non et probare gestiit, et ille, qui audiit, non et videre curavit; siquidem par fructus est et delatoris, si quod detulit probet, et auditoris, si quod audit etiam sibi credat. Tunc, inquitis, primo delatum et exhibitum est, auditum et inspectum est, atque exinde famae commendatum. Hoc quidem superscendit omnem admirationem, si semel deprehensum est quod semper admittitur; nisi desivimus iam talia factitare. Atquin et idem vocamur, et in isdem deputamur, et de die redundamus; quod plures, hoc pluribus odiosi. Magis increscit odium increscente materia: proficiente multitudine reorum quid ita non proficit multitudo nuntiatorum? Quod sciam, et conversatio notior facta est, scitis et dies conventuum nostrorum, itaque et obsidemur et opprimimur et in ipsis arcanis congregationibus detinemur. Quis unquam tamen semeso cadaveri supervenit? quis in cruentato pane vestigia dentium deprehendit? quis tenebris repentino lumine inruptis inmunda aliqua, ne dixerim incesta, indicia recognovit? Si praemio impetramus, ne tales in publicum extrahamur, quare et opprimimur? Possumus et omnino non extrahi. Quis enim proditionem criminis alicuius sine crimine ipso aut vendit aut redimit? Sed quid extraneis speculatoribus et indicibus detractem, qui talia obiciatis quae non ab ipsis nobis cum maxima vociferatione publicentur, aut statim audita, si prius demonstrantur, aut postea reperta, si interim celantur? Sine dubio enim initiari volentibus mos est prius ad magistrum sacrorum vel patrem adire. Tum ille dicet: Infans tibi, qui ad hoc vadetur, necessarius, qui immoletur, et panis aliquantum, qui in sanguine infringatur; praeterea candelabra, quae canes annexi deturbent, et offulae, quae eosdem canes: sed et mater aut soror tibi necessaria est. Quid, si nullae erunt? Opinor, legitimus Christianus esse non poteris. Haec, oro vos, denuntiata ab aliis sustinent prodi? Diversum opus non est scire illos. Prius fallaciae negotium perpetratur: ignaris et dapes et nuptiae subiciuntur; nihil enim unquam retro de Christianis mysteriis audierant. Tamen postea cognoscant necesse est, vel aliis quos inducunt praeministranda. Ceterum quam vanum est profanes scire quod nesciat sacerdos? Tacent igitur et accepto ferunt, et nihil tragoediae Thyestae vel Oedipodis erumpunt, et non protrabunt ad populum. Fidei de ministris et magistris et de ipsis potiores morsus iam doctis nihil rapiunt. Si nihil tale probetur, grande nescio quid aestimari oportet, cuius compensatio tantarum atrocitatum tolerantia constat. Miserae atque miserandae nationes, ecce proponimus vobis disciplinae nostrae sponsionem. Vitam aeternam sectatoribus et conservatoribus suis spondet, e contrario profanis et aemulis supplicium aeternum aeterno igni comminatur; ad utramque causam mertuorum resurrectio praedicatur. Viderimus de fide istorum, dum suo loco digeruntur; interim credite, quemadmodum nos. Volo enim scire, si per talia scelera adire parati estis, quemadmodum nos? Veni, si quis es, demerge ferrum in infantem; vel si alterius officium est, tum modo specta morientem animam antequam vixit, certe excipe rudem sanguinem in quo panem tuum saties, vescere libenter; interea discumbe, dinumera loca, ubi mater aut soror torum presserit; nota diligenter, ut, cum tenebrae inruerint, temptantes scilicet diligentiam singulorum, non erres extraneam incursans: piaculum feceris, nisi incestum. Haec cum expunxeris, vives in aevum. Cupio respondeas, si tanti facis aeternitatem? Immo idcirco nec credis, etiam si credideris, nego te velle, etiam si velles, nego te posse. Cur autem alii possint, si vos non potestis? cur non possitis, si alii possunt? Inpunitatem, aeternitatem quanto constare vultis? An hae nobis omni modo redimendae videntur? an alii ordines dentium Christianorum, et alii specus faucium, et alii ad incesti libidinem nervi? Non opinor. Satis enim est nobis sola veritate a vestra positione discerni.

unde ergo inquam tantus de tu fama licet qui testimonium sufficio forsitan conditor lex quis oro sponsor aut ille tu aut exinde tu de fides fama sum nonne hic sum fama malus quo non alius velox ullus cur malus si verus semper sum non mendacium multus ne tum quidem cum verus defero ab libido mendacium cesso ut non fallo verus intexat adicio detraho varietas confundo quis qui is condicio ille ut nonnisi qui mentior persevero tamdiu enim vivo quamdiu non probo quisquam siquidem approbo cado et quasi officium nuntio fungor decedo exinde res teneo res nomino ec quisquam dico verbum gratia hic roma aio facio aut fama sum ille provincia sortio sed ille provincia sortior sum et hic facio sum roma nemo fama nomino nisi incertus quia nemo sum fama sed conscientia certus nemo fama credo nisi stultus quia sapio non credo incertum fama quantus ambitio diffundo sum ab unus aliquando os exorior sum necesse sum exinde in traduco quodammodo lingua et auris serpo et modicus origo vitium rumor obscuro ut nemo recogito ne primus ille os mendacium semino qui saepe fio aut aemulatio ingenium aut suspicio arbitrium aut etiam novo mentior voluptas sed bene qui omnis tempus revelo testis sententia et proverbium vester ipse natura qui ita ordino sum ut nihil lateo etiam qui fama non prodo video qual prodigiam adverro nos suborno quia qui semel defero tantus tempus ad fides corroboro usque adhuc probaris non possum princeps augustus nomen hic orior sum tiberius disciplina is inluceo sub nero damnatio invalesco ut iam hinc de persono persecutor ponderetis si pius ille princeps impius christianus si iustus si castus injustus et incestus christianus si non hostis publicus nos publicus hostis qualis sum damnator ipse demonstro utique aemulo sui punior et tamen permaneo erado omnis hic solus institus neronianus iustus denique ut dissimilis suus auctor igitur aetas noster nondum annus ccl tot iniquus interea tot crux divinitas consequor tot infantia trucidatae tot panis cruentas tot strages lucernaris tot error nuptiae et adhuc christianus solus fama decerno habeo quidem grandis fundamentum de vitio ingenium humanus felix in acerbus atrocibusque mentior quantus enim pronus ad malitia tantus ad malus fides oportuni sum facilis denique fallo malus quam verus bonus credo si qui tamen apud tu prudentia locus iniquitas relinquo ad exploro fama fides utique iustitia posco dispicio ab qui possum fama in vulgus et ita in totus orbis do ab ipse enim christianus non opinor cum vel ex forma atque lex omnis mysterium silentium fides debeo quantus magis talis qui prodeo non vito interim animadversio praesentaneus supplicium si ergo non ipse proditor suus sequor ut extraneus oro tu extraneus unde notitia cum etiam iustus et liceo mysterium omnis arbiter extraneus caveant nisi illicitus paruus sperno atqui extraneus tam ignoro quam confingo magis competo domesticus curiositas furor sum per rimula et caverna quis cum domesticus is tu prodo res omnis ab nullus magis prodeo quantus magis si atrocitas tantus sum qui iustitia indignatio omnis familiaritas fides rumpo non possum contineo qui horreo mens qui expavesco oculus hic quoque mirus si et ille qui tantus impatientiae ius prosilio defero non et probaris gestiit et ille qui audio non et video curo siquidem par fructus sum et delator si qui defero probo et auditor si qui audio etiam sui credo tunc inquam primus defero et exhibeo sum audio et inspicio sum atque exinde fama commendo hic quidem superscendit omnis admiratio si semel deprehendo sum qui semper admitto nisi desino iam talis factitaris atqui et idem voco et in idem deputamur et de dies redundamus qui multus hic multus odiosus magis incresco odium incresco materia proficio multitudo reus quis ita non proficio multitudo nuntiator qui scio et conversatio nosco facio sum scio et dies conventuum noster itaque et obsido et opprimimur et in ipse arcanus congregatio detineo quis umquam tamen semeso cadaver supervenio quis in cruento panis vestigium dens deprehendo quis tenebrae repentinus lumen inruptis immundus aliqui ne dico incesto indicium recognosco si praemium impetro ne talis in publicus extrahamur quare et opprimimur possum et omnino non extraho quis enim proditio crimen aliquis sine crimen ipse aut vendo aut redimo sed quis extraneus speculator et indicibus detractem qui talis obicio qui non ab ipse nos cum maximus vociferatio publico aut statim audio si prior demonstro aut postea reperio si interim celo sinis dubius enim initiaris volo mos sum prior ad magister sacer vel pater adeo tum ille dico infer tu qui ad hic vadetur necessarius qui immolo et panis aliquantus qui in sanguis infringo praeterea candelabrum qui canis annexi deturbo et offula qui idem canis sed et mater aut soror tu necessarius sum quis si nullus sum opinor legitimus christianus sum non possum hic oro tu denuntio ab alius sustineo prodo diverto opus non sum scio ille prior fallacia negotium perpetro ignaris et daps et nuptiae subicio nihil enim umquam retro de christianus mysterium audio tamen postea cognosco necesse sum vel alius qui induco praeministranda ceterum quam vanus sum profano scio qui nescio sacerdos taceo igitur et accipio fero et nihil tragoedia thyestes vel oedipodes erumpo et non protro ad populus fides de minister et magister et de ipse potis mordeo iam doceo nihil rapio si nihil talis probo grandis nescio quis aestimaris oportet qui compensatio tantaris atrocitas tolero consto miser atque misero natio ecce propono tu disciplina noster sponsio vita aeternus sectator et conservator suus spondeo e contrarius profanus et aemulis supplicium aeternus aeternus ignis commino ad uter causa mertuorum resurrectio praedico video de fides iste dum suus locus digero interim credo quemadmodum nos volo enim scio si per talis scelus adeo paro sum quemadmodum nos venio si quis sum demergo ferrum in infer vel si alter officium sum tum modo specto morior anima antequam vivo certus excipio rudis sanguis in quo panis tuus satio vesco libet interea discumbe dinumero locum ubi mater aut soror torus premo nosco diligenter ut cum tenebra inruo tento scilicet diligentia singulus non erro extraneus incursans piaculum facio nisi incestus hic cum expunxeris vivo in aevum cupio respondeo si tantus facio aeternitas immo idcirco neque credo etiam si credo nego tu volo etiam si volo nego tu possum cur autem alius possum si tu non possum cur non possum si alius possum inpunitas aeternitas quantus constaris volo an hic nos omnis modo redimo video an alius ordo dens christianorum et alius specus fauces et alius ad incestus libido nervus non opinor satis enim sum nos solus veritas ab vester positio discerno