type: header

title: Ad Scapulam

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: Grudelitas vestra gloria est nostra. Vide tantum, ne hoc ipso, quod talia sustinemus, ad hoc solum videamur erumpere, ut hoc ipsum probemus, nes haec non timere, sed ultro vocare. Arrius Antoninus in Asia cum persequeretur instanter, omnes illius civitatis Christiani ante tribunalia eius se manu facta obtulerunt. Tum ille paucis duci iussis reliquis ait, Ὦ δειλοὶ, εἰ θέλετε ἀποθνήσκειν, κρημνοὺς ἢ βρόχους ἔχετε. Hoc si placuerit et hic fieri, quid facies de tantis milibus hominum, tot viris ac feminis, omnis sexus, omnis aetatis, omnis dignitatis, offerentibus se tibi? Quantis ignibus, quantis gladiis opus erit? Quid ipsa Carthago passura est, decimanda a te, cum propinquos, cum contubernales suos illic unusquisque cognoverit, cum viderit illic fortasse et tui ordinis viros et matronas et principales quasque personas et amicorum tuorum vel propinquos vel amicos? Parce ergo tibi, si non nobis. Parce Carthagini, si non tibi. Parce provinciae, quae visa intentione tua obnoxia facta est concussionibus et militum et inimicorum suorum cuiusque. Magistrum neminem habemus, nisi deum solum. Hic ante te est nec abscondi potest, sed cui nihil facere possis. Ceterum quos putas tibi magistros, homines sunt, et ipsi morituri quandoque. Nec tamen deficiet haec secta, quam tunc magis aedificari scias, cum caedi videtur. Quisque enim tantam tolerantiam spectans, ut aliquo scrupulo percussus, et inquirere accenditur, quid sit in causa, et ubi cognoverit veritatem, et ipse statim sequitur.

lemmas: grudelitas vester gloria sum noster video tantus ne hic ipse qui talis sustineo ad hic solus video erumpo ut hic ipse probo no hic non timeo sed ultro vocaris arius antoninus in asia cum persequor instanter omnis ille civitas christianus ante tribunalia is sui manus facio offertor tum ille paucus duco iussum reliquus aio hic si placeo et hic fio quis facies de tantus mille homo tot vis atque femina omnis sexus omnis aetas omnis dignitas offertor sui tu quantus ignis quantus gladius opus sum quis ipse carthago patior sum decimanda ab tu cum propinquus cum contubernal suus illic unusquisque cognosco cum video illic fortasse et tuus ordo vir et matrona et principal quisque persono et amicus tuus vel propinquus vel amicus parco ergo tu si non nos parco carthago si non tu parco provincia qui video intentio tuus obnoxius facio sum concussio et miles et inimicus suus quisque magister nemo habeo nisi deus solus hic ante tu sum neque abscondo possum sed qui nihil facio possum ceterum qui puto tu magister homo sum et ipse morior quandoque neque tamen deficio hic seco quam tunc magis aedificaris scio cum caedo video quisque enim tantus tolerantia specto ut aliquis scrupulus percutio et inquiro accendo quis sum in causa et ubi cognosco veritas et ipse statim sequor


text: Non te terremus, qui nec timemus, sed velim, ut omnes salvos facere possimus monendo μὴ θεομαχεῖν. Potes et officio iurisdictionis tuae fungi et humanitatis meminisse, vel quia et vos sub gladio estis. Quid enim amplius tibi mandatur quam nocentes confessos damnare, negantes autem ad tormenta revocare? Videtis ergo, quomodo ipsi vos contra mandata faciatis, ut confessos negare cogatis. Adeo confitemini innocentes esse nos, quos damnare statim ex confessione non vultis. Si autem contenditis ad elidendos nos, iam ergo innocentiam expugnatis. Quanti autem praesides et constantiores et crudeliores dissimulaverunt ab huiusmodi causis? ut Cincius Severus, qui Thysdri ipse dedit remedium, quomodo responderent Christiani, ut dimitti possent: ut Vespronius Candidus, qui Christianum quasi tumultuosum civibus suis satisfacere dimisit: ut Asper, qui modice vexatum hominem et statim deiectum nec sacrificium compulit facere, ante professus inter advocatos et adsessores dolere se incidisse in hanc causam. Pudens etiam missum ad se Christianum in elogio concussione eius intellecta dimisit, scisso eodem elogio, aine accusatore negans se auditurum hominem secundum mandatum. Haec omnia tibi et de officio suggeri possunt et ab eisdem advocatis, qui et ipsi beneficia habent Christianorum, licet acclament quae volunt. Nam et cuiusdam notarius, cum a daemone praecipitaretur, liberatus est, et quorundam propinquus et puerulus, et quanti honesti viri (de vulgaribus enim non dicimus) aut a daemoniis aut valetudinibus remediati sunt? Ipse etiam Severus, pater Antonini, Christianorum memor fuit. Nam et Proculum Christianum, qui Torpacion cognominabatur, Euhodiae procuratorem, qui eum par oleum aliquando curaverat, requisivit et in palatio suo habuit usque ad mortem eius; quem et Anto(??)s optime noverat lacte Christiano educatus. Sed et clarissimas feminas et clarissimes viros Severus, sciens huius sectae esse, non modo non laesit, verum et testimonio exornavit et populo furenti in nos pala(??) restitit. Marcus quoque Aurelius in Gemanica expeditione Christianorum militum orationibus ad deum fectis imbres in siti illa impetrarit Quande non geniculationibus et ieiunationibus nostris etiam siccitates sunt depulsae? Tunc et populus adclamans duo deorum, qui solus potens, in Ievis nomine deo nostre testimonium reddidit. Praeter haec depositum non abnegamus, matrimonium nullius adulteramus, pupilles pie tractamus, indigentibus refrigeramus, nulli malum pro male reddimus. Viderint qui sectam mentiuntur, quos et ipsi recusamus. Quis denique de nobis alio nomine queritur? Quod aliud negotium patitur Christianus, nisi suae sectae, quam incestam, quam crudelem tanto tempore nemo probavit? Pro tanta innocentia, pro tanta probitate, pro iustitia, pro pudicitia, pro fide, pro veritate, pro deo vivo cremamur, quod nec sacrilegi nec hostes publici veri nec tot maiestatis rei pati solent. Nam et nunc a praeside Legionis et a praeside Mauritaniae vexatur hoc nomen, sed gladio tenus, sicut et a primordio mandatum est animadverti in huiusmodi. Sed maiora certamina, maiora praemia.

lemmas: non tu terreo qui neque timeo sed volo ut omnis salvus facio possum moneo possum et officium iurisdictio tuus fungor et humanitas memini vel quia et tu sub gladius sum quis enim amplus tu mando quam noceo confiteor damnaris nego autem ad tormentum revocaris video ergo quomodo ipse tu contra mandatum facio ut confiteor nego cogo adeo confiteor innocens sum nos qui damnaris statim ex confessio non volo si autem contendo ad elidendos nos iam ergo innocentia expugno quantus autem praesideo et consto et crudelis dissimulaverunt ab huiusmodi causa ut cincius severus qui thysdri ipse do remedium quomodo respondeo christianus ut dimitto possum ut vespronius candidus qui christianus quasi tumultuosus civis suus satisfacere dimitto ut asper qui modicus vexo homo et statim deicio neque sacrificium compello facio ante profiteor inter advoco et adsessor doleo sui incido in hic causa pudeo etiam mitto ad sui christianus in elogium concussio is intellego dimitto scissus idem elogium aine accusator nego sui audio homo secundus mando hic omnis tu et de officium suggero possum et ab idem advoco qui et ipse beneficium habeo christianorum licet acclament qui volo nam et quidam notarius cum ab daemon praecipito libero sum et quidam propinquus et puerulus et quantus honestus vir de vulgaris enim non dico aut ab daemonium aut valetudo remedio sum ipse etiam severus pater antoninus christianorum memor sum nam et proculis christianus qui torpacion cognomino euhodiae procurator qui is par oleum aliquando curo requaero et in palatium suus habeo usque ad mors is qui et anto senatus optume nosco lac christianus educo sed et clarus femina et clarissimes vir severus scio hic secta sum non modo non laedo verus et testimonium exorno et populus furo in nos palo resto marcus quoque aurelius in gemanica expeditio christianorum miles oratio ad deus fectis imber in sitis ille impetro quande non geniculatio et ieiunatio noster etiam siccitas sum depello tunc et populus adclamans duo deus qui solus possum in ievis nomen deus nostre testimonium reddo praeter hic depono non abnegamus matrimonium nullus adulteramus pupilles pius tracto indigeo refrigeramus nullus malus pro malus reddo video qui seco mentior qui et ipse recuso quis denique de nos alius nomen queror qui alius negotium patior christianus nisi suus secta quam incesta quam crudelis tantus tempus nemo probo pro tantus innocens pro tantus probitas pro iustitia pro pudicitia pro fides pro veritas pro deus vivo cremamur qui neque sacrilegus neque hostis publicus verus neque tot maiestas res patior soleo nam et nunc ab praeses legio et ab praeses mauretania vexo hic nomen sed gladius tenus sicut et ab primordius mando sum animadverto in huiusmodi sed magnus certamen magnus praemium


text: Tamen, sicut supra diximus, doleamus necesse est, quod nulla civitas impune latura sit sanguinis nostri effusionem; sicut et sub Hilariano praeside, cum de areis sepulturarum nostrarum adclamassent: Areae non sint! areae ipsorum non fuerunt! Messes enim suas non egerunt. Ceterum et imbres anni praeteriti quid commemoraverint genus humanum apparuit, cataclysmum scilicet et retro fuisse propter incredulitates et iniquitates hominum, et ignes, qui super moenia Carthaginis proxime pependerunt per noctem, quid minati sint, sciunt qui viderunt, et pristina tonitrua quid sonaverint, sciunt qui obduruerunt. Omnia haec signa sunt imminentis irae dei, quam necesse est, quoquo modo possumus, ut et nuntiemus et praedicemus et deprecemur interim localem esse. Universalem enim et supremam suo tempore sentient qui exempla eius aliter interpretantur. Nam et sol ille in conventu Uticensi extincto paene lumine adeo portentum fuit, ut non potuerit ex ordinario deliquio hoc pati positus in suo hypsomate et domicilio. Habetis astrologos. Possumus aeque et exitus quorundam praesidum tibi proponere, qui in fine vitae suae recordati sunt deliquisse, quod vexassent Christianos. Vigellius Saturninus, qui primus hic gladium in nos egit, lumina amisit. Claudius Lucius Herminianus in Cappadocia, cum, indigne ferens uxorem suam ad hanc sectam transisse, Christianos crudeliter tractasset, solusque in praetorio suo vastatus peste convivis vermibus ebullisset, Nemo sciat, aiebat, ne gaudeant Christiani aut sperent Christianae. Postea cognito errore suo, quod tormentis quosdam a proposito sue excidere fecisset, paene Christianus decessit. Caecilius Capella in illo exitu By(??)mtinor, Christiani gaudete (??) exclamavit. Sed qui videntur sibi impune tulisse, venient in diem divini iudicii. Tibi quoque optamus admonitionem solam fuisse, quod cum Adrumeticum Mavilum ad bestias damnasses, et statim hace vexatio subsecuta est et (??)nc en eadem causa interpellatio sanguinis. Sed memento de cetere.

lemmas: tamen sicut supra dico doleo necesse sum qui nullus civitas impunis fero sum sanguis noster effusio sicut et sub hilariano praeses cum de areis sepulturaris nostraris adclamassent areae non sum areae ipse non sum messis enim suus non egero ceterum et imber annus praetereo quis commemoraverint genus humanus appareo cataclysmos scilicet et retro sum propter incredulitas et iniquitas homo et ignis qui super moenia carthago propior pendeo per nox quis mino sum scio qui video et pristinus tonitruum quis sonaverint scio qui obduresco omnis hic signum sum immineo ira deus quam necesse sum quisquis modo possum ut et nuntio et praedico et deprecor interim local sum universal enim et superus suus tempus sentio qui exemplum is aliter interpretor nam et sol ille in convenio uticensis extingo paene lumen adeo portendo sum ut non possum ex ordinarius deliquium hic patior pono in suus hypsomate et domicilium habeo astrologus possum aequus et exitus quidam praesidum tu propono qui in finis vita suus recordor sum delinquo qui vexo christianus vigellius saturninus qui primus hic gladius in nos ago lumen amitto claudus lucius herminianus in cappadocia cum indignus fero uxor suus ad hic seco transeo christianus crudeliter tracto solus in praetorius suus vasto pestis convivo vermis ebullisset nemo scio aio ne gaudeo christianus aut spero christianus postea cognosco error suus qui tormentum quidam ab propono sus excido facio paene christianus decedo caecilius capella in ille exeo by mtinor christianus gaudeo exclamo sed qui video sui impunis fero venio in dies divinus iudicium tu quoque opto admonitio solus sum qui cum adrumeticum mavilis ad bestia damnasses et statim hace vexatio subsequor sum et nc en idem causa interpellatio sanguis sed memento de cetere


text: Nos quidem neque expavescimus neque pertimescimus ea quae ab ignorantibus patimur, cum ad hanc sectam utique suscepta condicione eius pacti venerimus, ut etiam animas nostras auctorati in has pugnas accedamus, ea quae deus repromittit consequi optantes et ea quae diversae vitae comminatur pati timentes. Denique cum omni saevitia vestra concertamus etiam ultro erumpentes, magisque damnati quam absoluti gaudemus. Itaque hunc libellum non nobis timentes misimus, sed vobis et omnibus inimicis nostris, nedum amicis. Ita enim disciplina iubemur diligere inimicos quoque et orare pro iis qui nos persequuntur, ut haec sit perfecta et propria bonitas nostra, non communis. Amicos enim diligere omnium est, inimicos autem solorum Christianorum. Qui ergo dolemus de ignorantia vestra, et miseremur erroris humani, et futura prospicimus, et signa eorum cottidie intentari videmus, necesse est vel hoc modo erumpere ad proponenda vobis ea quae palam non vultis audire.

lemmas: nos quidem neque expavesco neque pertimesco is qui ab ignoro patior cum ad hic seco utique suscipio condicio is paciscor venio ut etiam anima noster auctorati in hic pugna accedo is qui deus repromitto consequor opto et is qui diverto vita commino patior timeo denique cum omnis saevitia vester concertamus etiam ultro erumpo magus damno quam absolvo gaudeo itaque hic libellus non nos timeo mitto sed tu et omnis inimicus noster nedum amicus ita enim disciplina iubeo diligo inimicus quoque et oro pro is qui nos persequor ut hic sum perficio et proprius bonitas noster non communis amicus enim diligo omnis sum inimicus autem solus christianorum qui ergo doleo de ignoro vester et misero error humanus et sum prospicio et signum is cottidie intentaris video necesse sum vel hic modo erumpo ad propono tu is qui palam non volo audio


text: Nos unum deum colimus, quem omnes naturaliter nostis, ad cuius fulgura et tonitrua contremiscitis, ad cuius beneficia gaudetis. Ceteros et ipsi putatis deos esse quos nos daemonas scimus. Tamen humani iuris et naturalis potestatis est unicuique quod putaverit colere, nec alii obest aut prodest alterius religio. Sed nec religionis est cogere religionem, quae sponte suscipi debeat, non vi, cum et hostiae ab animo libenti expostulentur. Ita etsi nos compuleritis ad sacrificandum, nihil praestabitis diis vestris. Ab invitis enim sacrificia non desiderabunt, nisi si contentiosi sunt; contentiosus autem deus non est. Denique qui est verus, omnia sua ex aequo et profanis et suis praestat, ideoque et iudicium constituit aeternum de gratis et ingratis. Tamen nos, quos sacrilegos existimatis, nec in furto umquam deprehendistis, nedum in sacrilegio. Omnes autem, qui templa dispoliant et per deos iurant et eosdem colunt, et Christiani non sunt et sacrilegi tamen deprehenduntur. Longum est, si retexamus, quibus aliis modis et derideantur et contemnantur omnes dii ab ipsis cultoribus suis. Sic et circa maiestatem imperatoris infamamur, tamen numquam Albiniani nee Nigriani vel Cassiani inveniri potuerunt Christiani, sed idem ipsi qui per genios eorum in pridie usque iuraverant, qui pro salute eorum hostias et fecerant et voverant, qui Christianos saepe damnaverant, hostes eorum sunt reperti. Christianus nullius est hostis, nedum imperatoris, quem sciens a deo suo constitui necesse est ut et ipsum diligat et revereatur et honoret et salvum velit cum toto Romano imperio, quousque saeculum stabit: tamdiu enim stabit. Colimus ergo et imperatorem sic quomodo et nobis licet et ipsi expedit, ut hominem a deo secundum et quicquid est a deo consecutum et solo deo minorem. Hoc et ipse volet. Sic enim omnibus maior est, dum solo vero deo minor est. Sic et ipsis diis maior eat, dum et ipsi in potestate sunt eius. Itaque et sacrificamus pro salute imperatoris, sed deo nostro et ipsius, sed quomodo praecepit deus, pura prece. Non enim eget deus, conditor universitatis, odoris aut sanguinis alicuius. Haec enim daemoniorum pabula sunt. Daemones autem non tantum respuimus, verum et revincimus et cottidie traducimus et de hominibus expellimus, sicut plurimis notum est. Ita nos magis oramus pro salute imperatoris, ab eo eam postulantes qui praestare potest. Et utique ex disciplina patientiae divinae agere nos satis manifestum esse vobis potest, cum tanta hominum multitudo, pars paene maior civitatis cuiusque, in silentio et modestia agimus, singuli forte noti magis quam omnes, nec aliunde noscibiles quam de emendatione vitiorum pristinorum. Absit enim, ut indigne feramus ea nos pati quae optamus, aut ultionem a nobis aliquam machinemur, quam a deo expectamus.

lemmas: nos unus deus colo qui omnis naturalis nosco ad qui fulgur et tonitruum contremiscitis ad qui beneficium gaudeo ceterus et ipse puto deus sum qui nos daemonas scio tamen humanus ius et natural potestas sum uniquique qui puto colo neque alius obsum aut prodo alter religio sed neque religio sum cogo religio qui sponte suscipio debeo non vis cum et hostia ab animus libet expostulentur ita etsi nos compuleritis ad sacrifico nihil praesto diuus vester ab invitus enim sacrificium non desidero nisi si contentiosus sum contentiosus autem deus non sum denique qui sum verus omnis suus ex aequus et profanus et suus praesto ideo et iudicium constituo aeternus de gratus et ingratus tamen nos qui sacrilegus existimo neque in furtum umquam deprehendo nedum in sacrilegium omnis autem qui templum dispoliant et per deus juro et idem colo et christianus non sum et sacrilegus tamen deprehendo longus sum si retexamus qui alius modus et derideo et contemno omnis dius ab ipse cultor suus sic et circa maiestas imperator infamamur tamen numquam albinianus nee nigriani vel cassiani invenio possum christianus sed idem ipse qui per genius is in pridie usque juro qui pro salus is hostio et facio et voveo qui christianus saepe damno hostis is sum reperio christianus nullus sum hostis nedum imperator qui scio ab deus suus constituo necesse sum ut et ipse diligo et reverendus et honoro et salvus volo cum totus romanus imperium quousque saeculis sto tamdiu enim sto colo ergo et imperator sic quomodo et nos licet et ipse expedio ut homo ab deus secundus et quisquis sum ab deus consequor et solum deus paruus hic et ipse volo sic enim omnis magnus sum dum solum verus deus paruus sum sic et ipse diuus magnus eo dum et ipse in potestas sum is itaque et sacrifico pro salus imperator sed deus noster et ipse sed quomodo praecipio deus purus prex non enim egeo deus conditor universitas odor aut sanguis aliquis hic enim daemonium pabulum sum daemon autem non tantus respuo verus et revincimus et cottidie traduco et de homo expellimus sicut multus notus sum ita nos magis oro pro salus imperator ab is is postulo qui praesto possum et utique ex disciplina patientia divina ago nos satis manifestus sum tu possum cum tantus homo multitudo pars paene magnus civitas quisque in silentium et modestia ago singuli fors nosco magis quam omnis neque aliunde noscibilis quam de emendatio vitium pristinus absum enim ut indignus fero is nos patior qui opto aut ultio ab nos aliqui machinemur quam ab deus exspecto