Adversus Judaeos Liber

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Sequitur itaque ut, quatenus circumcisionis carnalis et legis veteris abolitio expuncta suis temporibus demonstratur, ita sabbati quoque observatio temporaria fuisse demonstretur. Dicunt enim Iudaei quod a primordio sanctificaverit deus diem septimum, requiescendo in eo ab omnibus operibus suis quae fecit, et inde etiam Moysen dixisse ad populum, Mementote diem sabbatorum, sanctificare eum; omne opus servile non facietis in eo, praeterquam quod ad animam pertinet. Unde nos intellegimus magis sabbatizare nos ab omni opere servili semper debere, et non tantum septimo quoque die, sed per omne tempus. Ac per hoc quaerendum nobis quod sabbatum nos deus vellet custodire? Nam sabbatum aeternum et sabbatum temporale scripturae designant. Dicit enim Esaias propheta, Sabbata vestra odit anima mea; et alio loco dicit, Sabbata mea profanastis. Unde dinoscimus sabbatum temporale esse humanum, et sabbatum aeternum censeri divinum, de quo per Esaiam praedicat: Et erit, inquit, mensis ex mense et dies de die et sabbatum de sabbato, et veniet omnis caro adorare in Hierusalem, dicit dominus. Quod intellegimus adimpletum temporibus Christi, quando omnis caro, id est omnis gens, adorare in Hierusalem venit, deum patrem, per Iesum Christum filium eius, sicut per prophetam praedictum est: Ecce proselyti per me ad te ibunt. Sic igitur ante hoc sabbatum temporale erat et sabbatum aeternum praeostensum et praedictum, quomodo et ante circumcisionem carnalem fuit et spiritalis circumcisio praeostensa. Denique doceant, sicuti iam praelocuti sumus, Adam sabbatizasse, aut Abel hostiam deo sanctam offerentem sabbati religione placuisse, aut Enoch translatum sabbati cultorem fuisse, aut NoÃ«, arcae fabricatorem, propter diluvium immensum sabbatum observasse, aut Abraham in observatione sabbati Isaac filium suum obtulisse, aut Melchisedech in suo sacerdotio legem sabbati accepisse. Sed dicturi sunt Iudaei, ex quo hoc praeceptum datum est per Moysen, exinde observandum fuisse. Manifestum est itaque non aeternum nec spiritale, sed temporale fuisse praeceptum, quod quandoque cessaret. Denique adeo non in vacatione sabbati, id est diei septimi, haec sollemnitas celebranda est, ut Iesus Nave, eo tempore quo Hiericho civitatem debellabat, praeceptum sibi a deo diceret uti populo mandaret ut sacerdotes arcam testamenti dei septem diebus circumferrent in circuitu civitatis, atque ita septimi diei circuitu peracto sponte ruerent muri civitatis. Quod ita factum est, et finito spatio diei septimi, sicut praedictum erat, ruerunt muri civitatis. Ex quo manifeste ostenditur in numero istorum dierum septem incurrisse diem sabbati. Septem enim dies, undecunque initium acceperint, sabbati diem secum cencludant necesse est, quo die non tantum sacerdotes sint operati, sed et in ore gladii praeda facta sit civitas ab omni populo IsraÃ«l. Nec dubium est opus servile eos operatos, cum praedas belli agerent ex dei praecepto. Nam et temporibus Maccahaeorum sabbatis pugnando fortiter fecerunt, et hostes allophylos expugnaverunt, legemque paternam ad pristinum vitae statum pugnando sabbatis revocaverunt. Nec putem aliam legem eos defendisse nisi in qua de die sabbatorum meminerant esse praescriptum. Unde manifestum est ad tempus et praesentis causae necessitatem huiusmodi praecepta valuisse, et non ad perpetui temporis observationem huiusmodi legem eis deum ante dedisse.

sequor itaque ut quatenus circumcisio carnal et lex veto abolitio expuncta suus tempus demonstro ita sabbatum quoque observatio temporarius sum demonstro dico enim judaeus qui ab primordius sanctifico deus dies septimus requiescendo in is ab omnis opus suus qui facio et inde etiam moysen dico ad populus memini dies sabbator sanctificaris is omnis opus servilis non facio in is praeterquam qui ad anima pertineo unde nos intellego magis sabbatizaris nos ab omnis opus servilis semper debeo et non tantus septimus quoque dies sed per omnis tempus atque per hic quaero nos qui sabbata nos deus volo custodio nam sabbata aeternus et sabbata temporal scribo designo dico enim esaias propheta sabbata vester odi anima meus et alius locus dico sabbata meus profanastis unde dignosco sabbata temporal sum humanus et sabbata aeternus censeo divinus de quo per esaias praedico et sum inquam mensis ex mensis et dies de dies et sabbata de sabbatum et venio omnis carus adoro in hierusal dico dominus qui intellego adimpleo tempus christus quando omnis carus is sum omnis gens adoro in hierusal venio deus pater per iesus christus filius is sicut per propheta praedico sum ecce proselytus per ego ad tu eo sic igitur ante hic sabbata temporal sum et sabbata aeternus praeostensum et praedico quomodo et ante circumcisio carnal sum et spirital circumcisio praeostensa denique doceo sicut iam praeloquor sum adam sabbatizasse aut abel hostio deus sancio offertor sabbatum religio placeo aut enoch transfero sabbatum cultor sum aut noa arca fabricator propter diluvium immensus sabbata observo aut abraham in observatio sabbatum isaac filius suus offertor aut melchisedech in suus sacerdotium lex sabbatum accipio sed dico sum judaeus ex quo hic praeceptum do sum per moysen exinde observo sum manifestus sum itaque non aeternus neque spirital sed temporal sum praeceptum qui quandoque cesso denique adeo non in vacatio sabbatum is sum dies septimus hic sollemnitas celebro sum ut iesus navus is tempus quo hiericho civitas debello praeceptum sui ab deus dico uti populus mando ut sacerdos arca testamentum deus septem dies circumferrent in circuitus civitas atque ita septimus dies circuitus perago sponte ruo murus civitas qui ita facio sum et finio spatium dies septimus sicut praedico sum ruo murus civitas ex quo manifestus ostendo in numerus iste dies septem incurro dies sabbatum septem enim dies undecunque initium accipio sabbatum dies sui cencludant necesse sum quo dies non tantus sacerdos sum opero sed et in os gladius praeda facio sum civitas ab omnis populus israa l neque dubius sum opus servilis is opero cum praeda bellum ago ex deus praeceptum nam et tempus maccahaeorum sabbata pugno fortis facio et hostis allophylos expugno lego paternus ad pristinus vita status pugno sabbata revoco neque puto alius lex is defendo nisi in qui de dies sabbator memini sum praescribo unde manifestus sum ad tempus et praesum causa necessitas huiusmodi praecipio valeo et non ad perpetuus tempus observatio huiusmodi lex is deus ante do


Igitur quoniam filii IsraÃ«l adfirmant nos errare recipiendo Christum, qui iam venit, praescribamus eis ex ipsis scripturis iam venisse Christum, qui praedicabatur. Quamvis ex temporibus Danielis praedicantis probaverimus iam venisse Christum, qui nuntiabatur. Nasci enim eum oportuit in Bethlehem Iudae. Sic enim scriptum est in propheta: Et tu, Bethlehem, non minima es in ducibus Iudae; ex te enim exiet dux qui pascet populum meum IsraÃ«l. Si autem adhuc natus non est, qui processurus dux de tribu Iuda ex Bethlehem nuntiabatur? Oportet enim eum de tribu Iuda et a Bethlehem procedere; animadvertimus autem nunc neminem de genere IsraÃ«l in civitate Bethlehem remansisse, et exinde quod interdictum est no in confinio ipsius regionis demoretur quisquam Iudaeorum, ut hoc quoque esset adimpletum per prophetam: Terra vestra deserta, civitates vestrae igni exustae, id est, quod belli tempore eis evenerit, regionem vestram in conspectu vestro exteri comedent, et deserta et subversa erit a populis alienis. Et alio loco sic per prophetam dicitur: Regem cum claritate videbitis, id est Christum, facientem virtutes in gloria dei patris, et oculi vestri videbunt terram de longinquo, quod vos pro meritis vestris post expuguationem Hierusalem prohibiti ingredi in terram vestram de longinquo eam oculis tantum videre permissum est. Anima, inquit, vestra meditabitur timorem, scilicet quo tempore excidium sui passi sunt. Quomodo igitur nascetur dux de Iudaea, et quatenus procedet de Bethlehem, sicuti divina prophetarum volumina enuntiant, cum nullus omnino sit illic in hodiernum derelictus ex IsraÃ«l, cuius ex stirpe possit nasci Christus? Si enim secundum Iudaeos adhuc non venit, cum venire coeperit, unde ungetur? Lex enim praecepit in captivitate non licere unctionem chrismatis regalis confici. Si autem iam nec unctio est illic, ut Daniel prophetavit (dicit enim, Exterminabitur unctio), ergo iam non est illis unctio, quia nec templum, ubi erat cornu de quo reges ungebantur. Si ergo non est unctio, unde ungetur dux qui nascetur in Bethlehem? aut quomodo procedet de Bethlehem, cum de semine IsraÃ«l nullus omnino sit in Bethlehem? Iterato denique ostendamus et venisse iam Christum per prophetas, et passum, et in caelis iam receptum, et inde venturum secundum praedicationes prophetarum. Nam post adventum eius secundum Danielem quod ipsa civitas exterminari haberet legimus, et ita factum recognoscimus. Dicit enim scriptura sic: Civitatem et sanctum simul exterminari cum duce, indubitate qui de Bethlehem et de tribu Iuda esset processurus. Unde et manifestum est quod civitas simul eo tempore exterminari deberet cum ducator eius in ea pati haberet, per scripturas prophetarum, dicentium: Expandi manus meas tota die ad populum contumacem et contradicentem mihi, qui ambulat in via non bona, sed post peccata sua. Et in psalmis dicit: Exterminaverunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea: Ipsi autem contemplati sunt et viderunt me, et in siti mea potaverunt me aceto. Haec David passus non est, ut de se merito dixisse videatur, sed Christus, qui crucifixus est. Manus autem et pedes non exterminantur, nisi eius qui in ligno suspenditur. Unde et ipse David regnaturum ex ligno dominum dicebat; nam et alibi propheta ligni huius fructum praedicat dicens, Terra dedit benedictiones suas. Utique illa terra virgo, nondum pluviis irrigata, nec imbribus fecundata, ex qua homo tunc primum plasmatus est, ex qua nunc Christus per carnem ex virgine natus est. Et lignum, inquit, attulit fructum suum, non illud lignum in paradiso quod mortem dedit protoplastis, sed lignum passionis Christi, unde vita pendens a vobis credita non est. Hoc enim lignum tunc in sacramento erat quo Moyses aquam amaram indulcavit, unde populus, qui siti peribat in eremo, bibendo revixit; sicuti nos, qui de saeculi calamitatibus extracti, in quo commorabamur siti pereuntes, id est verbo divino privati, ligni passionis Christi aquam baptismatis potantes fide, quae est in eum, reviximus, a qua fide IsraÃ«l excidit, per Hieremiam dicentem: Mittite, et interrogate nimis, si facta sunt talia, si mutabunt gentes deos suos, et isti non sunt dii; populus autem meus mutavit gloriam suam, ex que nihil proderit eis; expavit caelum super isto. Et quando expavit? Indubitate quando passus est Christus. Et horruit, inquit, plurimum nimis, et sol media die tenebricavit. Et quando horruit nimis, nisi in passione Christi, cum terra quoque contremuit, et velum templi scissum est, et monumenta dirupta sunt? Quoniam duo haec mala fecit populus meus: Me, inquit, dereliquerunt fontem aquae vitae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non poterunt aquam continere. Indubitate non recipiendo Christum, fontem aquae vitae, lacus contritos coeperunt habere, id est synagogas in dispersiones gentium, in quibus iam spiritus sanctus non immoratur, ut in praeteritum in templo commorabatur ante adventum Christi, qui est verum dei templum. Nam et istam sitim divini spiritus eos passuros dixerat propheta Esaias, dicens: Ecce, qui serviunt mihi, manducabunt, vos autem esurietis: servientes mihi potabuntur, vos autem sitietis, et a contribulatione spiritus ululabitis; remittetis enim nomen vestrum in satietatem electis meis, vos autem interficiet dominus; eis autem, qui serviunt mihi, nomen nominabitur novum, quod benedicetur in terris. Adhuc huius ligni sacramentum etiam in Regnorum legimus celebratum. Nam cum filii prophetarum super flumen Iordanem lignum securibus caederent, exsiliit ferrum, et mersum est in flumine, atque ita Helisaeo propheta superveniente petunt ab eo filii prophetarum uti ferrum flumini quod mersum fuerat erueret. Atque ita Helisaeus accepto ligno et misso in eum locum ubi submersum fuerat ferrum, statim supernatavit, et lignum mersum est, quod receperunt filii prophetarum. Ex quo intellexerunt quod Heliae spiritus in eum sit repraesentatus. Quid manifestius huius ligni sacramento, quod duritia huius saeculi mersa in profundo erroris, et a ligno Christi, id est passionis eius, in baptismo liberatur, ut quod perierat olim per lignum in Adam, id restitueretur per lignum Christi? nobis utique, qui successimus in loco prophetarum, ea sustinentibus hodie in saeculo quae semper passi sunt prophetae propter divinam religionem. Alios enim lapidaverunt, alios fugaverunt, plures vero ad mortis necem tradiderunt, quod negare non possunt. Hoc lignum sibi et Isaac, filius Abrahae, ad sacrificium ipse portabat, cum sibi eum deus hostiam fieri praecepisset. Sed quoniam haec fuerant sacramenta quae temporibus Christi perfificienda servabantur, et Isaac cum ligno reservatus est, ariete oblato in vepre cornibus haerente, et Christus suis temporibus lignum humeris suis portavit, inhaerens cornibus crucis, corona spinea in capite eius circumdata. Hunc enim oportebat pro omnibus gentibus fieri sacrificium, qui tanquam ovis ad victimam ductus est, et velut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum. Hic enim Pilato interrogante nihil locutus est; in humilitate enim iudicium eius sublatum est. Nativitatem autem eius quis enarrabit? quia nullus omnino hominum nativitatis Christi fuit conscius in conceptu, cum virgo Maria a verbo dei praegnans inveniretur, et quia tolleretur a terra vita eius. Cur itaque post resurrectionem eius a mortuis, quae die tertia effecta est, caeli eum receperunt? Secundum prophetiam Osee emissam huiusmodi. Ante lucem surgent ad me dicentes, Eamus et revertamur ad dominum deum nostrum, quoniam ipse eripiet et liberabit nos. Post biduum, in die tertia, quae est resurrectio eius gloriosa, de terra in caelos eum recepit, unde et venerat ipse spiritus ad virginem, cuius neque nativitatem neque passionem Iudaei agnoverunt. Igitur quoniam adhuc contendunt Iudaei necdum venisse Christum, quem tot modis approbavimus venisse, recognoscant Iudaei exitum suum, quem post adventum Christi relaturi praedicabantur ob impietatem qua eum et despexerunt et interfecerunt. Primo enim, ex qua die, secundum dictum Esaiae, proiecit homo abominamenta sua aurea et argentea, quae fecerunt adorare vanis et nocivis, id est, ex quo gentes nos dilucidato pectore per Christi veritatem proiecimus idola (videant Iudaei), et quod sequitur expunctum est. Abstulit enim dominus sabaoth in Iudaeis et ab Hierusalem inter cetera et sapientem architectum, qui aedificat ecclesiam dei templum et civitatem sanctam et domum domini. Nam exinde destitit apud illos dei gratia. Et mandatum est nubibus, ne pluerent imbrem super vineam Sorech, id est caelestibus beneficiis, ne provenirent domui IsraÃ«lis. Fecerat enim spinas, ex quibus Christum coronaverat, et non iustitiam, sed clamorem, quo in crucem eum extorserat. Et ita subtractis charismatis prioribus lex et prophetae usque ad Ioannem fuerunt; et piscina Bethsaida usque ad adventum Christi. Valetudines ab IsraÃ«le curare desiit deinde, cum ex perseverantia furoris sui nomen domini per ipsos blasphemaretur, sicut scriptum est: Propter vos nomen dei blasphematur in gentibus. Ab illis enim incepit infamia, et tempus medium a Tiberio usque ad Vespasianum. Qui cum ista commisissent, nec intellexissent Christum in tempore suae visitationis inveniendum, facta est terra eorum deserta, et civitates eorum igni exustae; regionem ipsorum in conspectu eorum extranei devorantes, derelicta est filia Sion tanquam specula in vinea vel ut in cucumerario casula, ex quo scilicet IsraÃ«l dominum non cognovit, et populus eum non intellexit, sed dereliquit magis et ad indignationem provocavit sanctum IsraÃ«l. Sic et machaerae condicionalis comminatio: Si nolueritis nec obaudieritis, gladius vos comedet, Ex quo probamus machaeram Christum fuisse, quem non audiendo perierunt, qui et in psalmo dispersionem eius postulat a patre dicens, Disperge illos in virtute tua. Qui et rursum per Esaiam exustionem eorum orat: Propter me, inquit, haec facta sunt vobis, in anxietate dormietis. Haec igitur cum pati praedicarentur Iudaei propter Christum, et passos eos esse inveniamus, et in dispersionem demorari cernamus, manifestum est propter Christum Iudaeis ista accidisse, conspirante sensu scripturarum cum exitu rerum et ordinis temporum. Aut si nondum venit Christus, propter quem haec passuri praedicabantur, cum venerit, ergo patientur. Et ubi tunc filia Sion relinquenda, quae nulla hodie est? ubi civitates exurendae, quae iam in tumulis exustae sunt? ubi dispersio gentis, quae iam extorris? Redde statum Iudaeae, quem Christus inveniat, et alium contende venire.

igitur quoniam filius israa l adfirmo nos erro recipio christus qui iam venio praescribamus is ex ipse scribo iam venio christus qui praedico quivis ex tempus danielis praedico probo iam venio christus qui nuntio nascor enim is oportet in bethlehem judas sic enim scribo sum in propheta et tu bethlehem non minimus sum in dux judas ex tu enim exeo dux qui pasco populus meus israa l si autem adhuc nascor non sum qui procedo dux de tribus judas ex bethlehem nuntio oportet enim is de tribus judas et ab bethlehem procedo animadverto autem nunc nemo de genus israa l in civitas bethlehem remaneo et exinde qui interdictum sum no in confinis ipse regio demoror quisquam judaeus ut hic quoque sum adimpleo per propheta terra vester desero civitas vester ignis exuro is sum qui bellum tempus is evenio regio vester in conspectus vester exter comedeor et desero et subverto sum ab populus alienus et alius locus sic per propheta dico rex cum claritas video is sum christus facio virtus in gloria deus pater et oculus vester video terra de longinquus qui tu pro meritum vester post expuguatio hierusal prohibeo ingredior in terra vester de longinquus is oculus tantus video permitto sum anima inquam vester meditor timor scilicet quo tempus excidium suus patior sum quomodo igitur nasco dux de judaeus et quatenus procedo de bethlehem sicut divino propheta volumen enuntio cum nullus omnino sum illic in hodiernus derelinquo ex israa l qui ex stirps possum nascor christus si enim secundus judaei adhuc non venio cum venio coepio unde ungetur lex enim praecipio in captivitas non licet unctio chrismatis regal conficio si autem iam neque unctio sum illic ut daniel prophetavit dico enim extermino unctio ergo iam non sum ille unctio quia neque templum ubi sum cornu de quo rex ungebantur si ergo non sum unctio unde ungetur dux qui nasco in bethlehem aut quomodo procedo de bethlehem cum de semen israa l nullus omnino sum in bethlehem itero denique ostendo et venio iam christus per propheta et patior et in caelis iam recipio et inde venio secundus praedicatio propheta nam post advenio is secundus danielis qui ipse civitas exterminaris habeo lego et ita facio recognosco dico enim scribo sic civitas et sancio simul exterminaris cum dux indubitas qui de bethlehem et de tribus judas sum procedo unde et manifestus sum qui civitas simul is tempus exterminaris debeo cum ducator is in is patior habeo per scribo propheta dico expando manus meus totus dies ad populus contumax et contradico ego qui ambulo in via non bonus sed post pecco suus et in psalmus dico extermino manus meus et pes dinumero omnis os meus ipse autem contemplo sum et video ego et in sitis meus poto ego acetum hic david patior non sum ut de sui mereo dico video sed christus qui crucifigo sum manus autem et pes non exterminantur nisi is qui in lignum suspendo unde et ipse david regno ex lignum dominus dico nam et alibi propheta lignum hic fructus praedico dico terra do benedictio suus utique ille terra virgo nondum pluvia irrigata neque imber fecundata ex qui homo tunc primus plasmo sum ex qui nunc christus per caro ex virgo nascor sum et lignum inquam affero fructus suus non ille lignum in paradisus qui mors do protoplastis sed lignum passio christus unde vito pendeo ab tu credo non sum hic enim lignum tunc in sacramentum sum quo moyses aqua amo indulcavit unde populus qui sitis pereo in eremus bibo revivo sicut nos qui de saeculis calamitas extraho in quo commorabamur sitis pereo is sum verbum divino privo lignum passio christus aqua baptisma poto fides qui sum in is reviximus ab qui fides israa l excido per hieremias dico mitto et interrogo nimis si facio sum talis si muto gens deus suus et iste non sum dius populus autem meus muto gloria suus ex que nihil prosum is expavesco caelum super iste et quando expavesco indubitas quando patior sum christus et horreo inquam multus nimis et sol medius dies tenebricavit et quando horreo nimis nisi in passio christus cum terra quoque contremisco et velis templum scissus sum et monumentum dirumpo sum quoniam duo hic malus facio populus meus ego inquam derelinquo fons aqua vita et fodio sui lacus contero qui non possum aqua contineo indubitas non recipio christus fons aqua vita lacus contero coepio habeo is sum synagoga in dispersio gens in qui iam spiritus sancio non immoror ut in praetereo in templum commoro ante advenio christus qui sum verus deus templum nam et iste sitis divinus spiritus is patior dico propheta esaias dico ecce qui servio ego manduco tu autem exsurio servio ego potabuntur tu autem sitio et ab contribulatio spiritus ululo remittetis enim nomen vester in satietas eligo meus tu autem interfacio dominus is autem qui servio ego nomen nomino novus qui benedico in terra adhuc hic lignum sacramentum etiam in regnum lego celebro nam cum filius propheta super flumen jordanes lignum securis caedo exsiliit ferrum et mergo sum in flumen atque ita helisaeo propheta supervenio peto ab is filius propheta uti ferrum flumen qui mergo sum eruo atque ita helisaeus accipio lignum et mitto in is locus ubi summersus sum ferrum statim supernatavit et lignum mergo sum qui recipio filius propheta ex quo intellego qui heliae spiritus in is sum repraesento quis manifestius hic lignum sacramentum qui duritia hic saeculis mergo in profundo error et ab lignum christus is sum passio is in baptismum libero ut qui pereo olim per lignum in adam is restituo per lignum christus nos utique qui succedo in locus propheta is sustineo hodie in saeculum qui semper patior sum propheta propter divina religio alii enim lapido alius fugo multus verus ad mors nex trado qui nego non possum hic lignum sui et isaac filius abrahae ad sacrificium ipse porto cum sui is deus hostio fio praecipio sed quoniam hic sum sacramentum qui tempus christus perfificienda servo et isaac cum lignum reservo sum aries offertor in vepre cornu haereo et christus suus tempus lignum humo suus porto inhaereo cornu crux corona spinea in caput is circumdo hic enim oportet pro omnis gens fio sacrificium qui tamquam ovum ad victima duco sum et velut agnus coram tondeo sui sine vox sic non aperio os suus hic enim pilatus interrogo nihil loquor sum in humilitas enim iudicium is tollo sum nativitas autem is quis enarro quia nullus omnino homo nativitas christus sum conscius in concipio cum virgo marium ab verbum deus praegno invenio et quia tollo ab terra vito is cur itaque post resurrectio is ab morior qui dies tertius efficio sum caelum is recipio secundus prophetia osee emitto huiusmodi ante lux surgo ad ego dico eo et revorto ad dominus deus nos quoniam ipse eripio et libero nos post biduus in dies tertius qui sum resurrectio is gloriosus de terra in caelus is recipio unde et venio ipse spiritus ad virgo qui neque nativitas neque passio judaeus anosco igitur quoniam adhuc contendo judaeus necdum venio christus qui tot modus approbavimus venio recognosco judaeus exitus suus qui post advenio christus refero praedicabantur ob impietas qui is et despicio et interfacio primus enim ex qui dies secundus dico esaias proicio homo abominamenta suus aureus et argenteus qui facio adoro vanus et nocivis is sum ex quo gens nos dilucidato pectus per christus veritas projacio idolum video judaeus et qui sequor expunctum sum aufero enim dominus sabaoth in judaeus et ab hierusal inter ceterus et sapio architectus qui aedifico ecclesia deus templum et civitas sancio et domus dominus nam exinde desisto apud ille deus gratia et mando sum nubis ne pluerent imber super vinea sorech is sum caelestis beneficium ne provenio domo israa lis facio enim spina ex qui christus coronaverat et non iustitia sed clamor quo in crux is extorqueo et ita subtraho charismatis prior lex et propheta usque ad ioannem sum et piscina bethsaida usque ad advenio christus valetudo ab israa le curo desino deinde cum ex persevero furor suus nomen dominus per ipse blasphemaretur sicut scribo sum propter tu nomen deus blasphemo in gens ab ille enim incipio infamia et tempus medius ab tiberius usque ad vespasianus qui cum iste committo neque intellego christus in tempus suus visitatio invenio facio sum terra is desero et civitas is ignis exuro regio ipse in conspectus is extraneus devoro derelinquo sum filia sion tamquam speculum in vinea vel ut in cucumerarium casula ex quo scilicet israa l dominus non cognosco et populus is non intellego sed derelinquo magis et ad indignatio provoco sancio israa l sic et machaera condicional comminatio si nolo neque obaudio gladius tu comedeor ex quo probo machaera christus sum qui non audio pereo qui et in psalmus dispersio is postulo ab pater dico dispergo ille in virtus tuus qui et rursum per esaias exustio is oro propter ego inquam hic facio sum tu in anxietas dormio hic igitur cum patior praedico judaeus propter christus et patior is sum invenio et in dispersio demoraris cerno manifestus sum propter christus judaeus iste accido conspiro sentio scripturaris cum exeo res et ordo tempus aut si nondum venio christus propter qui hic patior praedicabantur cum venio ergo patior et ubi tunc filia sion relinquo qui nullus hodie sum ubi civitas exurendae qui iam in tumulus exuro sum ubi dispersio gens qui iam extorris reddo status judaea qui christus invenio et alius contendo venio


Discite nunc ex abundantia erroris vestri ducatum. Duos dicimus Christi habitus a prophetis demonstratos totidem adventus eius praenotatos. Unum in humilitate, utique primum, cum tanquam ovis ad victimam duci habebat, et tanquam agnus ante tondentem sine voce, sic non aperuit (??) suum, ne aspectu quidem honestus. Annuntiavimus enim, inquit, de illo sicut puerulus, sicut radix in terra sitienti, et non erat ei species neque gloria. Et vidimus eum, et non habebat speciem neque decorem, sed species eius inhonorata, deficiens citra filios hominum, homo in plaga, et sciens ferre rofirmitatem, scilicet ut positus a patre in lapidem offensionis, et minoratus ab eo modicum citra angelos, vermem se pronuntiat, et non hominem, ignominiam hominis et abiectionem populi. Quae ignobilitatis argumenta primo adventui competunt, sicut sublimitatis secundo, cum fiet, iam non lapis offensionis, nec petra scandali, sed lapis summus angularis post reprobationem adsumptus et sublimatus in consummationem, et petra sane illa apud Danielem de monte praecisa, quae imaginem saecularium regnorum comminuet et conteret. De quo secundo adventu eiusdem Daniel dixit: Et ecce cum nubibus caeli tanquam filius hominis veniens venit usque ad veterem dierum, et aderat in conspectu eius, et qui adsistebant, adduxerunt illum, et data est ei potestas regia, et omnes nationes terrae secundum genus et omnis gloria servient illi, et potestas illius aeterna, quae non auferetur, et regnum eius, quod non corrumpetur. Tunc scilicet speciem honorabilem et decorem habiturus est indeficientem ultra filios hominum, tempestivus enim decore citra filios hominum. Effusa est gratia, inquit, in labiis tuis, propterea benedixit te deus in aeternum. Accingere ensem tuum circa femur tuum, potentissime tempestivitate et pulchritudine tua; cum et pater postea, cum diminuit illum modicum quid citra angelos, gloria et honore coronavit illum, et subiecit omnia sub pedibus eius. Et tune cognoscent eum, qoem pupugerunt, et caedent pectora sua tribus ad tribum, utique quod retro non agnoverint eum in humilitate condicionis humanae constitutum. Hieremias inquit Homo est, et quis cognoscet illum? quia et nativitatem eius, inquit Esaias, quis enarrabit? Sic et apud Zachariam in persona ipsius, immo et in ipsius nominis sacramento, verissimus sacerdos patris Christus ipsius duplici habitu in duos adventus deliniatur. Primo sordibus indutus est, id est carnis passibilis et mortalis indignitate, cum et diabolus adversabatur ei, auctor scilicet Iudae traditoris, qui eum etiam post baptismum temptaverat. Dehinc spoliatus pristina sorde, exornatus podere et mitra et cidari munda, id est secundi adventus; quoniam gloriam et honorem adeptus demonstratur. Nec poteritis eum Iosedech filium dicere, qui nulla omnino veste sordida, sed semper sacerdotali fuit exornatus, nec unquam sacerdotali munere privatus. Sed Iesus iste Christus, dei patris summi sacerdos, qui primo adventu suo humana forma et passibilis venit in humilitate usque ad passionem, ipse etiam effectus hostia per omnia pro omnibus nobis, qui post resurrectionem suam indutus poderem sacerdos in aeternum dei patris nuncupatus est. Sic enim et duorum hircorum, qui ieiunio offerebantur, faciam interpretationem. Nonne et illi utrumque ordinem nominis Christi, qui iam venit, ostendunt? pares quidem atque consimiles propter eundem domini conspectum, quia non in alia venturus est forma, ut qui agnosci habet a quibus et laesus est. Unus autem eorum circumdatus coccino, maledictus et consputatus et convulsus et compunctus, a populo extra civitatem abiciebatur in perditionem, manifestis notatus insignibus Christi passionis, qui coccinea circumdatus veste et consputatus et omnibus contumeliis afflictus extra civitatem crucifixus est. Alter vero, pro delictis oblatus et sacerdotibus tantum templi in pabulum datus, secundae repraesentationis argumenta signabat, qua delictis omnibus expiatis sacerdotes templi spiritalis, id est ecclesiae, dominicae gratiae quasi visceratione quadam fruerentur, ieiunantibus ceteris a salute. Igitur quoniam primus adventus et plurimis figuris obscuratus et omni inhonestate prostratus canebatur, secundus vero et manifestus et deo condignus, idcirco quem facile et intellegere et credere potuerunt, eum solum intuentes, id est secundum, qui est in honore et gloria, non immerito decepti sunt circa obscuriorem, certe indigmorem, id est primum. Atque ita in hodiernum negant venisse Christum suum, quia non in sublimitate venerit, dum ignorant in humilitate primo fuisse venturum. Sufficit hucusque de his interim ordinem Christi decucurrisse, quo talis probatur qualis adnuntiabatur, ut iam ex ista consonantia scripturarum divinarum intellegamus et quae post Christum futura praedicabantur ex dispositione divina credantur expuncta. Nisi enim ille venisset post quem habebant expungi, nullo modo evenissent quae in adventum eius futura praedicabantur. Igitur si universas nationes de profundo erroris humani exinde emergentes ad deum creatorem et Christum eius cernitis (quod prophetatum non audetis negare, quia etsi negaretis, statim vobis in psalmis, sicuti iam praelocuti sumus, promissio patris occurreret, dicentis: Filius meus es tu, ego hodie genui te, pete a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessiouem tuam terminos terrae), nec poteritis in istam praedicationem magis David filium Salomonem vindicare quam Christum dei filium, nec terminos terrae David filio promissos, qui intra unicam Iudaeam regnavit, quam Christro filio dei, qui totum iam orbem evangelii sui radiis illuminavit. Denique et thronus in aevum magis Christo dei filio competit quam Salomoni, temporali scilicet regi, qui soli IsraÃ«li regnavit. Christum enim hodie invocant nationes, quae eum non sciebant, et populi hodie ad Christum confugiunt, quem retro ignorabant. Non potes futurum contendere quod vides fieri. Haec aut prophetata nega, cum coram videntur, aut adimpleta, cum leguntur, aut si non negas utrumque, in eo erunt adimpleta in quem sunt prophetata.

disco nunc ex abundantia error vester ducatus duo dico christus habitus ab propheta demonstro totidem advenio is praenoto unus in humilitas utique primus cum tamquam ovum ad victima duco habeo et tamquam agnus ante tondentem sine vox sic non aperio suus ne aspectus quidem honestus annuntiavimus enim inquam de ille sicut puerulus sicut radix in terra sitio et non sum is species neque gloria et video is et non habeo species neque decoro sed species is inhonoro deficio citer filius homo homo in plaga et scio fero rofirmitas scilicet ut pono ab pater in lapis offensio et minoro ab is modicus citer angelus vermis sui pronuntio et non homo ignominia homo et abiectio populus qui ignobilitas argumentum primus adventus competo sicut sublimitas secundus cum fio iam non lapis offensio neque petra scandal sed lapis summus angularis post reprobatio adsumo et sublimo in consummatio et petra sanus ille apud danielis de mons praecido qui imago saecularis regnum comminuo et contero de quo secundus advenio idem daniel dico et ecce cum nubis caelum tamquam filius homo venio venio usque ad vetus dies et adsum in conspectus is et qui assisto adduco ille et do sum is potestas regius et omnis natio terra secundus genus et omnis gloria servio ille et potestas ille aeternus qui non aufero et regnum is qui non corrumpo tunc scilicet species honorabilis et decoro habeo sum indeficientem ultra filius homo tempestivus enim decus citer filius homo effundo sum gratia inquam in labium tuus propterea benedico tu deus in aeternus accingo ensis tuus circa femur tuus potens tempestivitas et pulchritudo tuus cum et pater postea cum diminuit ille modicus quis citer angelus gloria et honor corono ille et subicio omnis sub pes is et tu cognosco is qoem pungo et caedo pectus suus tres ad tribus utique qui retro non anosco is in humilitas condicio humanus constituo hieremias inquam homo sum et quis cognosco ille quia et nativitas is inquam esaias quis enarro sic et apud zachariam in persono ipse immo et in ipse nomen sacramentum verus sacerdos pater christus ipse duplex habitus in duo advenio deliniatur primus sordes induo sum is sum caro passibilis et mortalis indignitas cum et diabolus adverso is auctor scilicet judas traditor qui is etiam post baptismum tento dehinc spolio pristinus sordeo exorno poderes et mitra et cidaris mundo is sum secundus advenio quoniam gloria et honor adipiscor demonstro neque possum is iosedech filius dico qui nullus omnino vestis sordidus sed semper sacerdotal sum exorno neque umquam sacerdotal munus privo sed iesus iste christus deus pater superus sacerdos qui primus advenio suus humanus forma et passibilis venio in humilitas usque ad passio ipse etiam efficio hostia per omnis pro omnis nos qui post resurrectio suus induo poderes sacerdos in aeternus deus pater nuncupo sum sic enim et duo hircorum qui jejunium offertor facio interpretatio nonne et ille uterque ordo nomen christus qui iam venio ostendo par quidem atque consimilis propter idem dominus conspectus quia non in alius venio sum forma ut qui agnosco habeo ab qui et laedo sum unus autem is circumdo coccinum maledico et consputatus et convulsus et compunctus ab populus extra civitas abicio in perditio manifestus noto insignis christus passio qui coccineus circumdo vestis et consputatus et omnis contumelia afflictus extra civitas crucifigo sum alter verus pro delinquo offertor et sacerdos tantus templum in pabulis do secundus repraesentatio argumentum signo qui delinquo omnis expio sacerdos templum spirital is sum ecclesia dominicus gratia quasi visceratio quidam fruor jejuno ceterus ab salus igitur quoniam primus advenio et multus figura obscuro et omnis inhonestas prosterno caneo secundus verus et manifestus et deus condignus idcirco qui facilis et intellego et credo possum is solus intueor is sum secundus qui sum in honor et gloria non immeritus decipio sum circa obscurus certus indigmorem is sum primus atque ita in hodiernus nego venio christus suus quia non in sublimitas venio dum ignoro in humilitas primus sum venio sufficio hucusque de hic interim ordo christus decurro quo talis probo qualis adnuntiabatur ut iam ex iste consono scripturaris divinaris intellego et qui post christus sum praedicabantur ex dispositio divino credo expuncta nisus enim ille venio post qui habeo expungi nullus modo evenio qui in advenio is sum praedicabantur igitur si universus natio de profundo error humanus exinde emergo ad deus creator et christus is cerno qui prophetas non audeo nego quia etsi nego statim tu in psalmus sicut iam praeloquor sum promissio pater occurro dico filius meus sum tu ego hodie gigno tu peto ab ego et do tu gens haereditas tuus et possessiouem tuus terminus terra neque possum in iste praedicatio magis david filius salomon vindicaris quam christus deus filius neque terminus terra david filius promitto qui intra unicus judaea regno quam christro filius deus qui totus iam orbis evangelium suus radius illuminavit denique et sedes in aevum magis christus deus filius competo quam salomon temporal scilicet rex qui solus israa li regno christus enim hodie invoco natio qui is non scio et populus hodie ad christus confugio qui retro ignoro non possum sum contendo qui video fio hic aut prophetata nego cum coram video aut adimpleo cum lego aut si non nego uterque in is sum adimpleo in qui sum prophetata


Sed Abraham, inquis, circumcisus est. Sed ante deo placuit quam circumcideretur, nec tamen sabbatizavit. Acceperat enim circumcisionem, sed quae esset in signum temporis illius, non in salutis praerogativam. Denique sequentes patriarchae incircumcisi fuerunt, ut Melchisedech, qui ipsi Abrahae iam circumciso, revertenti de proelio, panem et vinum obtulit incircumcisus. Sed et filius, inquit, Moysi tum ab angelo praefocatus fuisset, si non Seffora mater eius calculo praeputium infantis circumcidisset. Unde, inquit, maximum periculum est, si praeputium carnis quis non circumciderit. Atquin si salutem circumcisio omnimodo afferret, etiam ipse Moyses in filio suo non intermisisset quo minus octava die circumcideret eum, cum constet Sefforam coactam ab angelo id fecisse in itinere. Consideremus itaque quod non potuerit unius infantis coacta circumcisio omni populo praescribere et quasi legem huius praecepti condere. Nam providens deus quod hanc circumcisionem in signum, non in salutem, esset daturus populo IsraÃ«l, idcirco filium Moysi, ducis futuri, instigat circumcidi, ut, cum coepisset per eum populo dare praeceptum circumcisionis, non aspernaretur populus, videns exemplum istud in ducis filio iam celebratum. Dari enim habebat circumcisio, sed in signum, unde IsraÃ«l in novissimo tempore dinosci haberet, quando secundum sua merita in sanctam civitatem ingredi prohiberetur, per verba prophetarum dicentium: Terra vestra deserta, civitates vestrae igni exustae, regionem vestram in conspectu vestro extranei comedent, et deserta et subversa a populis extraneis derelinquetur filia Sion, sicut casa in vinea, et sicut custodiarium in cucumerario, et quasi civitas, quae expugnatur. Cur ita? Quoniam subsequens sermo prophetae exprobrat eis dicens: Filios genui et exaltavi, ipsi autem reprobaverunt me. Et iterum: Et si extenderitis manus, avertam faciem meam a vobis; et si multiplicaveritis preces, non exaudiam vos; manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Et iterum: Vae gens peccatrix, populus plenus peccatis, filii scelesti, dereliquistis deum, et ad indignationem provocastis sanctum IsraÃ«l. Haec igitur dei providentia fuit, dandi circumcisionem IsraÃ«l in signum unde dinosci possent, cum adveniret tempus, quo meritis suis supradictis in Hierusalem admitti prohiberentur; quod et quia futurum erat, nuntiabatur, et quia factum videmus, recognoscimus. Sicut enim circumcisio carnalis, quae temporalis erat, imbuta est in signum populo contumaci, ita spiritalis data est in salutem populo obaudienti, dicente propheta Hieremia, Innovate vobis, et ne seminaveritis in spinis: circumcidimini deo, et circumcidite praeputium cordis vestri. Et alio loco dicit, Ecce enim dies venient, dicit dominus, et disponam domui Iudae et domui Iacob testamentum novum, non tale quale iam dedi patribus eorum in die quo eos eduxi de terra Aegypti. Unde intellegimus et priorem circumcisionem tunc datam cessaturam, et novam legem non talem, qualem iam dederat patribus, processuram annuntiari, sicut Esaias praedicavit, dicens quod in novissimis diebus manifestus futurus esset mons domini et domus dei super vertices montium: et exaltabitur, inquit, super colles, et venient super illum omnes gentes, et ambulabunt multi et dicent: venite, ascendamus in montem domini et in domum dei Iacob, non in Esau prioris filii, sed in Iacob sequentis, id est populi nostri, cuius mons Christus est, sine manibus concidentium praecisus, implens omnem terram, apud Danielem ostensus. Denique ex hac domo dei Iacob etiam legem novam processuram sequentibus verbis annuntiat Esaias, dicens, De Sion enim exiet lex et verbum domini ex Hierusalem, et iudicabit inter gentes, id est inter nos, qui ex gentibus sumus vocati: et concident, inquit, gladios suos in aratra et lanceas suas in falces, et non accipiet gens super gentem gladium, et iam non discent pugnare. Qui igitur intelleguntur alii quam nos, qui nova lege edocti ista observamus, obliterate veteri lege, cuius abolitionem futuram actus ipse demonstrat? Nam vetus lex ultione gladii se vindicabat, et oculum pro oculo eruebat, et vindictam iniuriae retribuebat, nova autem lex clementiam designabat, et pristinam ferocitatem gladiorum et lancearum ad tranquillitatem convertebat, et belli pristinam in aemulos legis et hostes exsecutionem in pacificos actus arandae et colendae terrae reformabat. Igitur, sicut supra ostendimus, quod vetus lex et circumcisio carnalis cessatura pronuntiata est, ita et novae legis et spiritalis circumcisionis observantia in pacis obsequia eluxit. Populus enim, inquit, quem non noveram, servivit mihi, in obauditu auris obaudivit mihi. Prophetae annuntiaverunt. Quis autem populus qui deum ignorabat, nisi noster, qui retro deum nesciebamus? et quis in auditu auris audiit ei, nisi nos, qui relictis idolis ad deum conversi sumus? Nam IsraÃ«l, qui deo fuerat cognitus, quique ab eo in Aegypto exaltatus fuerat, et per Erythraeum pelagum transvectus est, quique in eremo manna cibatus XL annis ad instar aeternitatis redactus, nec humanis passionibus contaminatus aut saeculi huius cibis pastus, sed angelorum panibus manna cibatus satisque beneficiis deo obligatus, domini et dei sui oblitus est, dicens ad Aaron, Fac nobis deos, qui nos antecedant; Moyses enim ille, qui nos eiecit de terra Aegypti, dereliquit nos, et quid illi acciderit, nescimus. Et ideo nos, qui non populus dei retro, facti sumus populus eius accipiendo novam legem, supra dictam, et novam circumcisionem, ante praedictam.

sed abraham inquam circumcido sum sed ante deus placeo quam circumcido neque tamen sabbatizo accipio enim circumcisio sed qui sum in signum tempus ille non in salus praerogativa denique sequor patriarcha incircumcisus sum ut melchisedech qui ipse abrahae iam circumcido revorto de proelium panis et vinum offero incircumcisus sed et filius inquam moysi tum ab angelus praefocatus sum si non seffora mater is calculus praeputium infer circumcidisset unde inquam magnus periculum sum si praeputium caro quis non circumcido atqui si salus circumcisio omnimodus affero etiam ipse moyses in filius suus non intermitto quo paruus octavus dies circumcido is cum consto sefforam cogo ab angelus is facio in iter considero itaque qui non possum unus infer cogo circumcisio omnis populus praescribo et quasi lex hic praecipio condo nam provideo deus qui hic circumcisio in signum non in salus sum do populus israa l idcirco filius moysi dux sum instigo circumcido ut cum coepio per is populus do praeceptum circumcisio non aspernor populus video exemplum iste in dux filius iam celebro daris enim habeo circumcisio sed in signum unde israa l in novus tempus dignosco habeo quando secundus suus mereo in sancio civitas ingredior prohibeo per verbum propheta dico terra vester desero civitas vester ignis exuro regio vester in conspectus vester extraneus comedeor et desero et subverto ab populus extraneus derelinquo filia sion sicut cado in vinea et sicut custodiarium in cucumerarium et quasi civitas qui expugno cur ita quoniam subsequor sermo propheta exprobro is dico filius gigno et exalto ipse autem reprobo ego et iterum et si extendo manus averto facies meus ab tu et si multiplico prex non exaudio tu manus enim vester sanguis plenus sum et iterum vae gens peccatrix populus plenus peccatum filius scelestus derelinquo deus et ad indignatio provoco sancio israa l hic igitur deus provideo sum do circumcisio israa l in signum unde dignosco possum cum advenio tempus quo meritum suus supradictis in hierusal admitto prohibeo qui et quia sum sum nuntio et quia facio video recognosco sicut enim circumcisio carnal qui temporal sum imbuo sum in signum populus contumax ita spirital do sum in salus populus obaudienti dico propheta hieremias innovo tu et ne seminaveritis in spina circumcido deus et circumcido praeputium chordus vester et alius locus dico ecce enim dies venio dico dominus et dispono domo judas et domo jacob testamentum novus non talis qualis iam do pater is in dies quo is educo de terra aegyptius unde intellego et prior circumcisio tunc do cesso et novus lex non talis qual iam do pater procedo annuntiaris sicut esaias praedico dico qui in novus dies manifestus sum sum mons dominus et domus deus super vertex mons et exalto inquam super collis et venio super ille omnis gens et ambulo multus et dico venio ascendo in mons dominus et in domus deus jacob non in esau prior filius sed in jacob sequor is sum populus noster qui mons christus sum sine manus concidentium praecido impleo omnis terra apud danielis ostendo denique ex hic domus deus jacob etiam lex novus procedo sequor verbum annuntio esaias dico de sion enim exeo lex et verbum dominus ex hierusal et iudico inter gens is sum inter nos qui ex gens sum voco et concaedes inquam gladius suus in aratrum et lancea suus in falx et non accipio gens super gens gladius et iam non disco pugno qui igitur intellego alius quam nos qui novo lex edoceo iste observo obliterate vetus lex qui abolitio sum ago ipse demonstro nam vetus lex ultio gladius sui vindico et oculus pro oculus eruebat et vindicta iniuria retribuebat novo autem lex clementia designo et pristinus ferocitas gladius et lancearis ad tranquillitas converto et bellum pristinus in aemulus lex et hostis exsecutio in pacificos ago aro et colo terra reformabat igitur sicut supra ostendo qui vetus lex et circumcisio carnal cesso pronuntio sum ita et novus lex et spirital circumcisio observo in pax obsequium eluceo populus enim inquam qui non nosco servio ego in obauditu auris obaudivit ego propheta annuntiaverunt quis autem populus qui deus ignoro nisi noster qui retro deus nescio et quis in auditus auris audio is nisi nos qui relinquo idolum ad deus converro sum nam israa l qui deus sum cognosco quisque ab is in aegyptus exalto sum et per erythraeus pelagus transveho sum quisque in eremus manna cibo xl annus ad instar aeternitas redigo neque humanus passio contamino aut saeculis hic cibus pasco sed angelus panis manna cibo sero beneficium deus obligo dominus et deus suus obliuiscor sum dico ad aaro facio nos deus qui nos antecedo moyses enim ille qui nos eicio de terra aegyptius derelinquo nos et quis ille accido nescio et ideo nos qui non populus deus retro facio sum populus is accipio novus lex supra dico et novus circumcisio ante praedico


Igitur cum manifestum sit et sabbatum temporale ostensum et sabbatum aeternum praedictum, circumcisionem quoque carnalem praedictam et circumcisionem spiritalem praeindicatam, legem quoque temporalem et legem aeternalem denuntiatam, sacrificia carnalia et sacrificia spiritalia praeostensa, sequitur ut praecedenti tempore datis omnibus istis praeceptis carnaliter populo IsraÃ«li superveniret tempus quo legis antiquae et ceremoniarum veterum praecepta cessarent, et novae legis promissio et spiritalium sacrificiorum agnitio et novi testamenti pollicitatio superveniret, fulgente nobis lumine ex alto, qui sedebamus in tenebris et in umbra mortis detinebamur. Itaque necessitas nobis incumbit ut, quoniam praedicatam novam legem a prophetis praediximus, et eam non talem qualis iam data esset patribus eorum eo tempore quo eos de terra Aegypti produxit, ostendere et probare debeamus tam legem illam veterem cessasse quam legem novam promissam nunc operari. Et quidem primum quaerendum, an expectetur novae legis lator, et novi testamenti haeres, et novorum sacrificiorum sacerdos, et novae circumcisionis purgator et aeterni sabbati cultor, qui legem veterem compescat, et novum testamentum statuat, et nova sacrificia offerat, et ceremonias antiquas reprimat, et circumcisionem veterem cum suo sibi sabbato compescat, et novum regnum, quod non corrumpatur, adnuntiet. Hic, inquam, novae legis lator, sabbati spiritalis cultor, sacrificiorum aeternorum antistes, regni aeterni aeternus dominator, quaerendum an iam venerit nec ne, ut, si iam venit, serviendum sit illi, si necdum venit, sustinendus sit, dummodo manifestum sit adventu eius comprimi legis veteris praecepta, et oriri debere novae legis exordia. Et in primis definiendum est non potuisse cessare legem antiquam et prophetas nisi venisset is qui per eandem legem et per eosdem prophetas venturus adnuntiabatur.

igitur cum manifestus sum et sabbata temporal ostendo et sabbata aeternus praedico circumcisio quoque carnal praedico et circumcisio spirital praeindicatam lex quoque temporal et lex aeternal denuntio sacrificium carnalia et sacrificium spiritalis praeostensa sequor ut praecedo tempus do omnis iste praecipio carnalis populus israa li supervenio tempus quo lex antiquus et ceremoniaris vetus praecipio cesso et novus lex promissio et spiritalis sacrificus agnitio et nosco testamentum pollicitatio supervenio fulgeo nos lumen ex altus qui sedeo in tenebrae et in umbra mors detineo itaque necessitas nos incumbo ut quoniam praedico novus lex ab propheta praedico et is non talis qualis iam do sum pater is is tempus quo is de terra aegyptius produco ostendo et probaris debeo tam lex ille vetus cesso quam lex novus promitto nunc operaris et quidem primus quaero an expecto novus lex lator et nosco testamentum haereo et novum sacrificus sacerdos et novus circumcisio purgator et aeternus sabbatum cultor qui lex vetus compesco et novus testamentum statuo et novo sacrificium offertor et ceremonias antiquus reprimo et circumcisio vetus cum suus sui sabbatum compesco et novus regnum qui non corrumpo adnuntio hic inquam novus lex lator sabbatum spirital cultor sacrificus aeternus antistes regnum aeternus aeternus dominator quaero an iam venio neque ne ut si iam venio servio sum ille si necdum venio sustineo sum dummodo manifestus sum advenio is comprimo lex veto praecipio et orior debeo novus lex exordium et in primus definio sum non possum cessaris lex antiquus et propheta nisi venio is qui per idem lex et per idem propheta venio adnuntiabatur


Incipiamus igitur probare nativitatem Christi a prophetis esse nuntiatam. Sicut Esaias praedicat: Audite domus David, non pusillum vobis certamen cum hominibus, quoniam deus praestat agonem, propter hoc ipse deus dabit vobis signum. Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitis nomen eius Emmanuel, quod interpretatur Nobiscum deus. Butyrum et mel manducabit, quoniam, priusquam cognoscat infans vocare patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci, et spolia Samariae adversus regem Assyriorum. Itaque dicunt Iudaei: Provocemus istam praedicationem Esaiae, et faciamus comparationem, an Christo qui iam venit competat illi primo nomen quod Esaias praedicavit, et signa eius quae de eo nuntiavit. Equidem Esaias praedicat eum Emmanuel vocitari oportere, dehinc virtutem sumpturum Damasci et spolia Samariae adversus regem Assyriorum. Porro, inquiunt, iste, qui venit, neque sub eiusmodi nomine est dictus neque re bellica functus. At nos e contrario admonendos eos existimavimus, uti cohaerentia quoque huius capituli recognoscant. Subiuncta est enim et interpretatio Emmanuel, Nobiscum deus, uti non solum sonum nominis spectes, sed et sensum. Sonus enim Hebraicus, quod est Emmanuel, interpretationem habet, quod est Nobiscum deus. Quaere ergo an ista vox, Nobiscum deus, quod est Emmanuel, exinde quo Christus inluxit agitetur in Christo. Et puto, non negabis. Nam qui ex ludaismo credunt in Christum, ex quo in eum credunt, Emmanuel cum volent dicere, nobiscum deum esse significant, atque ita constat iam venisse illum qui praedicabatur Emmanuel, quia quod significat Emmanuel venit, id est Nobiscum deus. Aeque sono nominis inducuntur, cum virtutem Damasci et spolia Samariae et regnum Assyriorum sic accipiunt, quasi bellatorem portendant Christum, non animadvertentes quia scriptura praemittat, Quoniam prius quam cognoscat puer vocare patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci et spolia Samariae adversus regem Assyriorum. Ante est enim inspicias aetatis demonstrationem, an virum iam Christum exhibere ista aetas possit, nedum imperatorem. Scilicet vagitu ad arma esset convocaturus infans, et signum belli non tuba, sed crepitaculo daturus, nec ex equo vel de muro, sed de nutricis et gerulae suae dorso sive collo hostem designaturus, atque ita Damascum et Samariam pro mammis subacturus. Aliud est si penes vos infantes in proelium erumpunt, credo ad solem uncti prius, dehinc pannis armati et butyro stipendiati, qui ante norint lanceare quam lancinare. Enimvero si nusquam hoc natura concedit, ante militare quam virum facere, ante virtutem Damasci sumere quam patrem nosse, sequitur ut figurate pronuntiatum videatur. Sed et virginem, inquiunt, parere natura non patitur, et tamen credendum est prophetae. Et merito. Praestruxit enim fidem incredibili rei, dicendo quod signum esset futurum. Propterea, inquit, dabitur vobis signum. Ecce virgo concipiet in utero et pariet filium. Signum autem a deo, nisi novitas aliqua monstruosa fuisset, signum non videretur. Denique si, quando ad deiciendos aliquos ab hac divina praedicatione vel convertere simplices quosque gestitis, mentiri audetis, quasi non virginem, sed iuvenculam concepturam et parituram scriptura contineat, hinc quoque revincimini, quod nihil signi videri possit res cotidiana, iuvenculae scilicet praegnatus et partus. Et signum ergo nobis posita virgo mater merito creditur, infans vero bellator non aeque. Non enim et hic signi ratio versaretur, sed signo nativitatis novae adscripto exinde post signum alius iam ordo infantis edicitur, mel et butyrum manducaturi. Nec hoc utique in signum. Est infantiae. Sed accepturum virtutem Damasci et spolia Samariae adversus regem Assyriorum, hoc est mirabile signum. Servate modum aetatis, et quaerite sensum praedicationis, immo reddite veritati quae credere non vultis, et intellegitur prophetia qua renuntiatur expuncta. Credantur orientales illi Magi infantiam Christi ut regem auro et ture munerantes, et accepit infans virtutem Damasci sine proelio et armis. Nam praeter quod omnibus notum est Orientis virtutem, id est enim vires, auro et odoribus pollere solitam, certe est divinis scripturis virtutem quoque ceterarum gentium aurum constituere. Sicut per Zachariam dicit: Et Iudas praetendit apud Hierusalem, et congregabit omnem valentiam populorum per circuitum, aurum et argentum. Nam de hoc auri munere etiam David dixit: Et dabitur illi de auro Arabiae. Et iterum: Reges Arabum et Saba munera adferent illi. Nam et Magos reges fere habuit Oriens, et Damascus Arabiae retro deputabatur, antequam transscripta esset in Syrophoenicen ex distinctione Syriarum, cuius tunc virtutem Christus accepit, accipiendo insignia eius, aurum scilicet et odores, spolia autem Samariae, ipsos Magos, qui cum illum cognovissent et muneribus honorassent et genu posito adorassent, quasi dominum et regem, sub testimonio ducis et indicia stellae, spolia sunt facti Samariae, id est idololatriae, credentes videlicet in Christum. Idololatriam enim Samariae nomine notavit, ut ignominiosae oh idololatriam, quae desciverat tune a deo sub rege Hieroboam. Nec hoc enim novum scripturis divinis, figurate uti translatione nominum ex comparatione criminum. Nam et archontas Sodomorum appellat archontas vestros, et populum vestrum populum Gomorrae vocat, cum iam olim essent civitates istae extinctae. Et aiibi per prophetam ad populum IsraÃ«l, Pater, inquit, tuus Amorraeus et mater tua Cethaea, quorum ex genere procreati non sunt, sed ob consimilem impietatem, quos aliquando etiam filios suos dixerat per Esaiam prophetam: Filios generavi et exaltavi. Sic et Aegyptus nonnunquam totus orbis intellegitur apud illum superstitionis et maledictionis elogio. Sic et Babylon apud Ioannem nostrum Romae urbis figura est, proinde et magnae et regno superbae et sanctorum debellatricis. Hoc itaque modo Magos quoque Samaritanorum appellatione titulavit, despoliatos, quod habuerant cum Samaritis, ut diximus, idololatriam adversus dominum. Adversus regem autem Assyriorum, adversus diabolum, qui ad hoc se regnare putat, si sanctos a religione dei deturbat. Adiuvabitur autem haec nostra interpretatio, dum et alibi bellatorem Christum scripturae designant ob armorum quorundam vocabula et eiusmodi verba. Sed ex reliquorum sensuum comparatione convincentur Iudaei. Accingere, inquit David, ensem super femur. Sed quid supra legis de Christo? Tempestivus decore super filios hominum, effusa est gratia in labiis tuis. Valde autem absurdum est si, quem ad bellum ense cingebat, ei de tempestivitate decoris et labiorum gratia blandiebatur, de quo subiungens dicebat, Extende et prospera, procede et regna. Et adiecit: Propter lenitatem et iustitiam tuam. Quis ense operabitur, et non contraria lenitati et iustitiae exercet, id est dolum et asperitatem et iniustitiam, propriam scilicet negotii proeliorum? Videamus ergo an alius sit ensis ille cuius est alius, id est dei sermo divinus, bis acutus duobus testamentis legis antiquae et legis novae, acutus sapientiae suae aequitate, reddens unicuique secundum actum suum. Licuit ergo et Christo dei in psalmis sine bellicis rebus ense sermonis dei praecingi figurato, cui praedicta tempestivitas congruat cum gratia labiorum, quem tunc cingebatur super femur apud David, quando venturus in terras ex dei patris decreto nuntiabatur. Deducet, inquit, te magnitudo dexterae tuae, virtus scilicet gratiae spiritalis, de qua Christi agnitio deducitur. Sagittae tuae, inquit, acutae, pervolantia ubique dei praecepta, minantes traductionem uniuscuiusque cordis, et compungentes et transfigentes conscientiam quamque. Populi sub te cadent, utique aderantes. Sic bellipotens et armiger Christus est; sic accipiet spolia non solius Samariae, verum et omnium gentium. Agnosce et spolia figurata, cuius et arma allegerica didicisti. Atque ita in tantum Christus, qui venit, non fuit bellator, quia non talis ab Esaia praedicabatur. Sed si Christus, inquiunt, qui venturus creditur, non Iesus dicitur, quare is qui venit Iesus Christus appellatur? Constabit autem utrumque nomen in Christo dei, in quo invenitur etiam Iesus appellatus. Disce erroris tui morem. Dum Moysi successor destinaretur, Auses filius Nave transfertur certo de pristino nomine, et incipit vocari Iesus. Certe, inquis. Hanc prius dicimus figuram futuri fuisse. Nam quia Iesus Christus secundum populum, quod sumus nos nationes in saeculo desertae commorantes antea, introducturus esset in terram repromissionis melle et lacte manantem, id est in vitae aeternae possessionem, qua nihil dulcius, idque non per Moysen, id est non per legis disciplinam, sed per Iesum, id est per novae legis gratiam, provenire habebat, circumcisis nobis petrina acie, id est Christi praeceptis (petra enim Christus multis modis et figuris praedicatus est), ideo is vir, qui in huius sacramenti imagines parabatur, etiam nominis dominici inauguratus est figura, ut Iesus nominaretur. Nam qui ad Moysen loquebatur, ipse erat dei filius, qui et semper videbatur. Deum enim patrem nemo vidit unquam, et vixit. Et ideo constat ipsum dei filium Moysi esse locutum, et dixisse ad populum: Ecce, ego mitto angelum meum ante faciem tuam, id est populi, qui te custodiat in itinere, et introducat te in terram, quam praeparavi tibi; intende illi et audi cum, et ne inobaudiens fueris ei, non enim celavit te, quoniam nomen meum super illum est. Populum enim introducturus erat Iesus in terram repromissionis, non Moyses. Angelum quidem dixit eum ob magnitudinem virtutum, quas erat editurus (quas virtutes fecit Iesus Nave et ipsi legitis), et ob officium prophetae, nuntiantis scilicet divinam voluntatem; sicuti et praecursorem Christi, Ioannem, futurum angelum appellat per prophetam spiritus dices ex persona patris: Ecce, mitto angelum meum ante faciem tuam, id est Christi, qui praeparabit viam tuam ante te. Nec novum est spiritui sancto angelos appellare eos quos ministros suae virtutis deus praefecit. Idem enim Ioannes non tantum angelus Christi vocatus est, sed et lucerna lucens ante Christum. Paravi enim lucernam Christo meo, David praedicat; quem ipse Christus, veniens adimplere prophetas, dicit ad Iudaeos. Ille fuit, inquit, lucerna ardens et lucens, utpote qui non tantum vias eius parabat in cremo, sed et agnum dei demonstrande illuminabat mentes hominum praeconio suo, ut eum esse intellegerent agnum quem Moyses passurum nuntiabat. Sic et Iesus ob nominis sui futurum sacramentum; id enim nomen suum confirmavit quod ipse ei indiderat, quia non angelum nec Ausen, sed Iesum eum iusserat exinde vocari. Sic igitur utrumque nomen competit Christo dei, ut et Iesus appellaretur. Et quoniam ex semine David genus trahere deberet virgo ex qua nasci oportuit Christum, ut supra memoravimus, evidenter propheta in sequentibus dicit: Et nascetur, inquit, virga de radice Iesse, quod est Maria, et flos de radice eius ascendet, et requiescet super illum spiritus dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus agnitionis et pietatis, spiritus consilii et veritatis, spiritus dei timoris implebit illum. Neque enim ulli hominum universitas spiritalium documentorum competebat nisi in Christum, flori quidem ob gloriam, ob gratiam adaequatum, ex stirpe autem Iesse deputatum, per Mariam scilicet inde censendum. Fuit enim de patria Bethlehem et de domo David, sicut apud Romanos in censu descripta est Maria, ex qua nascitur Christus. Expostulo etiam, ut qui a prophetis praedicabatur ex Iesse genere venturus et omnem humilitatem et patientiam et tranquillitatem esset exhibiturus, an venerit. Aeque ita is homo, qui talis ostenditur, ipse erit Christus, qui venit. De hoc enim propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem, qui tanquam ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente se non aperuit os suum. Si neque contendit, neque clamavit, neque audita est foris vox eius qui arundinem contusam, IsraÃ«lis fidem, non comminuit, qui linum ardens, id est momentaneum ardorem gentium, non extinxit, sed lucere magis fecit ortu luminis sui, non potest alius esse quam qui praedicabatur. Oportet itaque actum Christi eius, qui venit, ad scripturarum regulam recognosci. Duplici enim, nisi fallor, operatione distinctum eum legimus, praedicationis et virtutis. Sed de utroque titulo sit dispositum. Itaque specialiter dispungamus ordinem coeptum, docentes praedicaterem adnuntiatum Christum, ut per Esaiam: Exclama, inquit, in vigore, et ne peperceris, exalta ut tuba vocem tuam, et adnuntia plebi meae facinora ipsorum, et domui Iacob delicta eorum: Me de die in diem quaerunt, et cognoscere vias meas cupiunt; quasi populus, qui iustitiam fecerit, et iudicium dei non dereliquerit, et reliqua. Virtutes autem facturum a patre: Ecce deus noster iudicium retribuet, ipse veniet et salvos faciet nos; tunc infirmi curabuntur, et oculi caecorum videbunt, et aures surdorum audient, et mutorum linguae solventur, et claudus saliet, velut cervus, et cetera. Quae operatum Christum nec vos diffitemini, utpote qui dicebatis quod propter opera eum non lapidaretis, sed quoniam ista sabbatis faciebat.

incipio igitur probaris nativitas christus ab propheta sum nuntio sicut esaias praedico audio domus david non pusillus tu certamen cum homo quoniam deus praesto agon propter hic ipse deus do tu signum ecce virgo concipio et pario filius et voco nomen is emmanuel qui interpretor nos deus butyrum et mel manduco quoniam priusquam cognosco infer vocaris pater aut mater accipio virtus damascus et spolium samaria adverro rex assyrius itaque dico judaeus provoco iste praedicatio esaias et facio comparatio an christus qui iam venio competo ille primus nomen qui esaias praedico et signum is qui de is nuntio equidem esaias praedico is emmanuel vocitaris oportet dehinc virtus sumo damascus et spolium samaria adverro rex assyrius porro inquam iste qui venio neque sub eiusmodi nomen sum dico neque res bellicus fungor at nos e contrarius admoneo is existimo uti cohaereo quoque hic capitulis recognosco subjungo sum enim et interpretatio emmanuel nos deus uti non solus sonus nomen specto sed et sensus sonus enim hebraicus qui sum emmanuel interpretatio habeo qui sum nos deus quaero ergo an iste vox nos deus qui sum emmanuel exinde quo christus inluceo agito in christus et puto non nego nam qui ex ludaismo credo in christus ex quo in is credo emmanuel cum volo dico nos deus sum significo atque ita consto iam venio ille qui praedico emmanuel quia qui significo emmanuel venio is sum nos deus aequus sonus nomen induco cum virtus damascus et spolium samaria et regnum assyrius sic accipio quasi bellator portendo christus non animadvertentes quia scribo praemitto quoniam prior quam cognosco puer vocaris pater aut mater accipio virtus damascus et spolium samaria adverro rex assyrius ante sum enim inspicio aetas demonstratio an vir iam christus exhibeo iste aetas possum nedum imperator scilicet vagitus ad arma sum convocaturus infer et signum bellum non tuba sed crepitaculo do neque ex equus vel de murus sed de nutrix et gerula suus dorsum sive collum hostis designaturus atque ita damascus et samaria pro mamma subigo alius sum si penis tu infer in proelium erumpo credo ad sol ungo prior dehinc pannus armatus et butyrum stipendiati qui ante norint lancearis quam lancinaris enimvero si nusquam hic natura concedo ante militaris quam vir facio ante virtus damascus sumo quam pater nosco sequor ut figuro pronuntio video sed et virgo inquam pareo natura non patior et tamen credo sum propheta et mereo praestruxit enim fides incredibilis res dico qui signum sum sum propterea inquam do tu signum ecce virgo concipio in uterus et pario filius signum autem ab deus nisi novitas aliqui monstruosus sum signum non video denique si quando ad deiciendos aliquis ab hic divino praedicatio vel converto simplex quisque gestitis mentior audeo quasi non virgo sed iuvenculam concepturam et pareo scribo contineo hinc quoque revincimini qui nihil signum video possum res cottidianus juvencula scilicet praegnatus et pario et signum ergo nos pono virgo mater mereo credo infer verus bellator non aequus non enim et hic signum ratio verso sed signum nativitas novus adscribo exinde post signum alius iam ordo infer edico mel et butyrum manducaturi neque hic utique in signum sum infantia sed accipio virtus damascus et spolium samaria adverro rex assyrius hic sum mirabilis signum servo modus aetas et quaero sensus praedicatio immo reddo veritas qui credo non volo et intellego prophetia qui renuntio expuncta credo oriental ille magius infantia christus ut rex aurum et tus munerantes et accipio infer virtus damascus sine proelium et arma nam praeter qui omnis notus sum oriens virtus is sum enim vireo aurum et odor polleo soleo certus sum divinus scribo virtus quoque ceteraris gens aurum constituo sicut per zachariam dico et judas praetendo apud hierusal et congrego omnis valentia populus per circumeo aurum et argentum nam de hic aurum munus etiam david dico et do ille de aurum arabia et iterum rex arabus et saba munus affero ille nam et magus rex fere habeo orior et damascus arabia retro deputo antequam transscribo sum in syrophoenicen ex distinctio syriaris qui tunc virtus christus accipio accipio insigne is aurum scilicet et odoro spolium autem samaria ipse magus qui cum ille cognosco et munus honorassent et genu pono adoro quasi dominus et rex sub testimonium dux et indicium stella spolium sum facio samaria is sum idololatriae credo videlicet in christus idololatriam enim samaria nomen noto ut ignominiosus oh idololatriam qui descio tu ab deus sub rex hieroboam neque hic enim novus scribo divinus figuro uti translatio nomen ex comparatio crimen nam et archontas sodoma appello archontas vester et populus vester populus gomorra voco cum iam olim sum civitas iste extingo et aiibi per propheta ad populus israa l pater inquam tuus amorraeus et mater tuus cethaea qui ex genus procreo non sum sed ob consimilis impietas qui aliquando etiam filius suus dico per esaias propheta filius generavi et exalto sic et aegyptus nonnunquam totus orbis intellego apud ille superstitio et maledictio elogium sic et babylon apud ioannem nos roma urbs figuro sum proinde et magnus et regnum superbus et sancio debellatrix hic itaque modo magus quoque samaritanus appellatio titulavit despoliatos qui habeo cum samaritis ut dico idololatriam adverro dominus adverro rex autem assyrius adverro diabolus qui ad hic sui regno puto si sancio ab religio deus deturbo adjuvo autem hic noster interpretatio dum et alibi bellator christus scribo designo ob armus quidam vocabulum et eiusmodi verbum sed ex reliquus sensus comparatio convincentur judaeus accingo inquam david ensis super femur sed quis supra lex de christus tempestivus decus super filius homo effundo sum gratia in labium tuus validus autem absurdus sum si qui ad bellum ensis cingo is de tempestivitas decor et labium gratia blandio de quo subiungens dico extendo et prosper procedo et regnum et adiicio propter lenitas et iustitia tuus quis ensis opero et non contrarius lenitas et justitia exerceo is sum dolus et asperitas et injustitia proprius scilicet negotium proelium video ergo an alius sum ensis ille qui sum alius is sum deus sermo divinus bis acutus duo testamentum lex antiquus et lex novus acutus sapientia suus aequitas reddo uniquique secundus ago suus licet ergo et christus deus in psalmus sine bellicus res ensis sermo deus praecingo figuro qui praedico tempestivitas congruo cum gratia labium qui tunc cingo super femur apud david quando venio in terra ex deus pater decretum nuntio deduco inquam tu magnitudo dexter tuus virtus scilicet gratia spirital de qui christus agnitio deduco sagitta tuus inquam acuo pervolo ubique deus praecipio mino traductio uniuscuiusque chordus et compungentes et transfigentes conscientia quisque populis sub tu cado utique aderantes sic bellipotens et armiger christus sum sic accipio spolium non solus samaria verus et omnis gens agnosco et spolium figuro qui et arma allegerica disco atque ita in tantus christus qui venio non sum bellator quia non talis ab esaias praedico sed si christus inquam qui venio credo non iesus dico quare is qui venio iesus christus appello consto autem uterque nomen in christus deus in quo invenio etiam iesus appello discus error tuus mos dum moysi successor destino auses filius navus transfero certus de pristinus nomen et incipio vocaris iesus certus inquam hic prior dico figura sum sum nam quia iesus christus secundus populus qui sum nos natio in saeculum desero commoro antea introduco sum in terra repromissio mel et lac mano is sum in vita aeternus possessio qui nihil dulcis is non per moysen is sum non per lex disciplina sed per iesus is sum per novus lex gratia provenio habeo circumcido nos petrina acies is sum christus praecipio petra enim christus multus modus et figura praedico sum ideo is vir qui in hic sacramentum imago paro etiam nomen dominicus inauguro sum figuro ut iesus nomino nam qui ad moysen loquor ipse sum deus filius qui et semper video deus enim pater nemo video umquam et vivo et ideo consto ipse deus filius moysi sum loquor et dico ad populus ecce ego mitto angelus meus ante facies tuus is sum populus qui tu custodio in iter et introduco tu in terra quam praeparo tu intendo ille et audio cum et ne inobaudiens sum is non enim celo tu quoniam nomen meus super ille sum populis enim introduco sum iesus in terra repromissio non moyses angelis quidem dico is ob magnitudo virtus qui sum edo qui virtus facio iesus navus et ipse lego et ob officium propheta nuntio scilicet divina voluntas sicut et praecursor christus ioannem sum angelus appello per propheta spiritus dico ex persono pater ecce mitto angelus meus ante facies tuus is sum christus qui praeparo via tuus ante tu neque novus sum spiritus sancio angelus appello is qui minister suus virtus deus praeficio idem enim joannis non tantus angelus christus voco sum sed et lucerna luceo ante christus paro enim lucerna christus meus david praedico qui ipse christus venio adimpleo propheta dico ad judaei ille sum inquam lucerna ardeo et luceo utpote qui non tantus via is paro in cremo sed et agnos deus demonstrande illuminabat mens homo praeconium suus ut is sum intellego agnos qui moyses patior nuntio sic et iesus ob nomen suus sum sacramentum is enim nomen suus confirmo qui ipse is indo quia non angelus neque ausen sed iesus is iubeo exinde vocaris sic igitur uterque nomen competo christus deus ut et iesus appello et quoniam ex semen david genus traho debeo virgo ex qui nascor oportet christus ut supra memoro evidens propheta in sequor dico et nasco inquam virga de radix iesse qui sum marium et flos de radix is ascendo et requiesco super ille spiritus deus spiritus sapientia et intellego spiritus agnitio et pietas spiritus consilium et veritas spiritus deus timor impleo ille neque enim ullus homo universitas spiritalis documentor competo nisi in christus florus quidem ob gloria ob gratia adaequatum ex stirps autem iesse deputas per maria scilicet inde censeo sum enim de patria bethlehem et de domus david sicut apud romanus in census describo sum marium ex qui nascor christus expostulo etiam ut qui ab propheta praedico ex iesse genus venio et omnis humilitas et patientia et tranquillitas sum exhibeo an venio aequus ita is homo qui talis ostendo ipse sum christus qui venio de hic enim propheta dico homo in plaga pono et scio fero imbecillitas qui tamquam ovum ad victima duco sum et sicut agnus coram tondeo sui non aperio os suus si neque contendo neque clamo neque audio sum foris vox is qui arundo contundo israa lis fides non comminuo qui linum ardeo is sum momentaneus ardor gens non extingo sed luceo magis facio ortus lumen suus non possum alius sum quam qui praedico oportet itaque ago christus is qui venio ad scripturaris regula recognosco duplex enim nisi fallo operatio distinguo is lego praedicatio et virtus sed de uterque titulus sum dispono itaque specialis dispungamus ordo coepio doceo praedicaterem adnuntio christus ut per esaias exclamo inquam in vigor et ne parco exalto ut tuba voco tuus et adnuntio plebs meus facinus ipse et domo jacob delictum is ego de dies in dies quaero et cognosco via meus cupio quasi populus qui iustitia facio et iudicium deus non derelinquo et reliquus virtus autem facio ab pater ecce deus noster iudicium retribuo ipse venio et salvus facio nos tunc infirmis curo et oculus caecus video et auris surdus audio et mutor lingua solvo et claudus salio velut cervus et ceterus qui opero christus neque tu diffitemini utpote qui dico qui propter opus is non lapidaretis sed quoniam iste sabbata facio


Igitur gradum conferamus, et summam quaestionis ipsius certis lineis determinemus. Cur etenim deus, universitatis conditor, mundi totius gubernator, hominis plasmator, universarum gentium sator, legem per Moysen uni populo dedisse credatur, et non omnibus gentibus attribuisse dicatur? Nisi enim omnibus eam dedisset, nullo pacto ad eam etiam proselytos ex gentibus accessum habere permitteret. Sed ut congruit bonitati dei et aequitati ipsius, utpote plasmatoris generis humani, omnibus gentibus eandem legem dedit, quam certis et statutis temporibus observari praecepit, quando voluit, et per quos voluit, et sicut voluit. Namque in principio mundi ipsi Adae et Evae legem dedit, ne de fructu arboris plantatae in medio paradisi ederent, quod si contra fecissent, morte morerentur. Quae lex eis sufficeret, si esset custodita. In hac enim lege Adae data omnia praecepta condita recognoscimus quae postea pullulaverunt data per Moysen, id est, Diliges dominum deum tuum de toto corde tuo et ex tota anima tua, et, Diliges proximum tibi tanquam te, et, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Falsum testimonium non dices, Honora patrem tuum et matrem, et, Alienum non concupisces. Primordialis enim lex est data Adae et Evae in paradiso, quasi matrix omnium praeceptorum dei. Denique si dominum deum suum dilexissent, contra praeceptum eius non fecissent; si proximum diligerent, id est semetipsos, persuasioni serpentis non credidissent, atque ita in semetipsos homicidium non commisissent, excidendo de immortalitate, faciendo contra dei praeceptum; a furto quoque abstinuissent, si de fructu arboris clam non degustassent, nec a conspectu domini dei sui sub arbore delitescere gestissent, nec falsum asseveranti diabolo participes efficerentur, credendo ei quod similes dei essent futuri, atque ita nec deum offendissent, ut patrem, qui eos de limo terrae quasi ex utero matris figuraverat; si alienum non concupissent, de fructu inlicito non degustassent. Igitur in hac generali et primordiali dei lege, quam in arboris fructu observari deus sanxerat, omnia praecepta legis posterioris specialiter indita fuisse cognoscimus, quae suis temporibus edita germinaverunt. Eiusdem est enim postea superducere legem qui ante praemiserat praeceptum, quoniam et ipsius est erudire postea qui antea iustos formare instituerat. Quid enim mirum, si is auget disciplinam qui instituit, si is proficit qui coepit? Denique ante legem Moysi scriptam in tabulis lapideis legem fuisse contendo nou scriptam, quae naturaliter intellegebatur et a patribus custodiebatur. Nam unde NoÃ« iustus inventus, si non illi naturalis legis iustitia praecedebat? unde Abraham amicus dei deputatus, si non de aequitate et iustitia legis naturalis? unde Melchisedech sacerdos dei summi nuncupatus, si non ante Leviticae legis sacerdotium Levitae fuerunt, qui sacrificia deo offerebant? Sic enim post supra scriptos patriarchas data lex est Moysi, eo tempore postea quam ab Aegypto excesserunt, post intervallum multorum temporum et spatia. Denique post quadringentos et triginta annos Abrahae data est lex. Unde intellegimus dei legem etiam ante Moysen, nec in Choreb tantum aut in Sina et in eremo primum, sed antiquiorem, primum in paradiso, deinde patriarchis, atque ita et Iudaeis certis temporibus reformatam, ut non iam ad Moysi legem ita attendamus, quasi ad principalem legem, sed ad subsequentem, quam certo tempore deus et gentibus exhibuit et repromissam per prophetas in melius reformavit, et praemonuit futurum ut, sicuti certo tempore data est lex per Moysen, ita temporaliter observata et custodita credatur. Nec adimamus hanc dei potestatem pro temporum condicione legis praecepta reformantem in hominis salutem. Denique qui contendit et sabbatum adhuc observandum quasi salutis medelam et circumcisionem octavi diei propter mortis comminationem, doceat in praeteritum iustos sabbatizasse aut circumcidisse, et sic amicos dei effectos. Nam si circumcisio purgat hominem, deus Adam incircumcisum cum faceret, cur eum non circumcidit, vel postea quam deliquit, si purgat circumcisio? Certe in paradiso constituens eum incircumcisum colonum paradisi praefecit. Igitur cum neque circumcisum neque sabbatizantem deus Adam instituerit, consequenter quoque sobolem eius, Abel, offerentem sibi sacrificia, incircumcisum nec sabbatizantem laudavit, accepto ferens quae offerebat in simplicitate cordis, et reprobans sacrificium fratris eius Cain, qui quod offerebat non recte dividebat. NoÃ« quoque incircumcisum deus, sed et non sabbatizantem, de diluvio liberavit. Nam et Enoch iustissimum, non circumcisum nec sabbatizantem, de hoc mundo transtulit, qui necdum mortem gustavit, ut aeternitatis candidatus iam nobis ostenderet nos quoque sine legis onere Moysis deo posse placere. Melchisedech quoque, summi dei sacerdos, incircumcisus et non sabbatizans ad sacerdotium dei allectus est. Probat et Loth, frater Abrahae, quod pro meritis iustitiae sine legis observatione de Sodomitarum incendio sit liberatus.

igitur gradus confero et summa quaestio ipse certus linea determino cur etenim deus universitas conditor mundus totus gubernator homo plasmator universaris gens sator lex per moysen unus populus do credo et non omnis gens attribuisse dico nisus enim omnis is do nullus pacisco ad is etiam proselytus ex gens accedo habeo permitto sed ut congruo bonitas deus et aequitas ipse utpote plasmator genus humanus omnis gens idem lex do quam certus et status tempus observaris praecipio quando volo et per qui volo et sicut volo namque in principium mundus ipse adae et evae lex do ne de fructus arbor plantatae in medium paradisus edo qui si contra facio mors morior qui lex is sufficio si sum custodio in hic enim lex adae do omnis praecipio condio recognosco qui postea pullulaverunt do per moysen is sum diligo dominus deus tuus de totus cor tuus et ex totus anima tuus et diligo propior tu tamquam tu et non occaedes non moechor non furor falsus testimonium non dico honoro pater tuus et mater et alienus non concupisco primordial enim lex sum do adae et evae in paradisus quasi matrix omnis praeceptor deus denique si dominus deus suus diligo contra praeceptum is non facio si propior diligo is sum semetipsos persuasio serpens non credo atque ita in semetipsos homicidium non committo excido de immortalitas facio contra deus praeceptum ab furtum quoque abstineo si de fructus arbor clam non degustassent neque ab conspectus dominus deus suus sub arbor delitesco gestissent neque falsus asseveranti diabolus particeps efficio credo is qui similis deus sum sum atque ita neque deus offendo ut pater qui is de limus terra quasi ex uterus mater figuraverat si alienus non concupio de fructus illicitus non degustassent igitur in hic general et primordial deus lex quam in arbor fructus observaris deus sancio omnis praecipio lex posterus specialis indo sum cognosco qui suus tempus edo germino idem sum enim postea superducere lex qui ante praemitto praeceptum quoniam et ipse sum erudio postea qui antea iustus formo instituo quis enim mirus si is augeo disciplina qui instituo si is proficio qui coepio denique ante lex moysi scribo in tabula lapideus lex sum contendo nou scribo qui naturalis intellego et ab pater custodio nam unde noa iustus invenio si non ille natural lex iustitia praecedo unde abraham amicus deus deputo si non de aequitas et iustitia lex natural unde melchisedech sacerdos deus superus nuncupo si non ante leviticae lex sacerdotium levites sum qui sacrificium deus offertor sic enim post supra scribo patriarcha do lex sum moysi is tempus postea quam ab aegyptus excedo post intervallum multus tempus et spatior denique post quadringenti et triginta annus abrahae do sum lex unde intellego deus lex etiam ante moysen neque in choreb tantus aut in sinum et in eremus primus sed antiquus primus in paradisus deinde patriarchis atque ita et judaeus certus tempus reformatam ut non iam ad moysi lex ita attendo quasi ad principal lex sed ad subsequor quam certus tempus deus et gens exhibeo et repromitto per propheta in bonus reformo et praemoneo sum ut sicut certus tempus do sum lex per moysen ita temporaliter observo et custodio credo neque adimamus hic deus potestas pro tempus condicio lex praecipio reformantem in homo salus denique qui contendo et sabbata adhuc observo quasi salus medela et circumcisio octavus dies propter mors comminatio doceo in praetereo iustus sabbatizasse aut circumcido et sic amicus deus efficio nam si circumcisio purgo homo deus adam incircumcisum cum facio cur is non circumcido vel postea quam delinquo si purgo circumcisio certus in paradisus constituo is incircumcisum colonus paradisus praeficio igitur cum neque circumcido neque sabbatizantem deus adam instituo consequenter quoque suboles is abel offertor sui sacrificium incircumcisum neque sabbatizantem laudo accipio fero qui offero in simplicitas chordus et reprobo sacrificium frater is cain qui qui offero non rectus divido noa quoque incircumcisum deus sed et non sabbatizantem de diluvium libero nam et enoch iustus non circumcido neque sabbatizantem de hic mundus transfero qui necdum mors gusto ut aeternitas candido iam nos ostendo nos quoque sine lex onus moses deus possum placeo melchisedech quoque superus deus sacerdos incircumcisus et non sabbatizans ad sacerdotium deus allicio sum probo et loth frater abrahae qui pro meritum justitia sine lex observatio de sodomitaris incendium sum libero


Nam et pro istis meritis vestris cladem vestram futuram Ezechiel nuntiat, et non solum in isto saeculo, quae iam evenit, sed in die retributionis, quae subsequetur. Qua clade nemo liberabitur, nisi qui passione Christi, quem respuitis, fuerit obsignatus. Sic enim scriptum est: Et dixit dominus ad me, fili hominis, vidisti quae seniores IsraÃ«l faciunt: unusquisque eorum in tenebris, unusquisque in cubiculo absconso; quoniam dixerunt, non videt nos dominus, dereliquit dominus terram; et dixit ad me adhuc conversus videbis facinora maiora, quae isti faciunt; et introduxit me ad limina ianuae domus domini quae aspicit ad aquilonem, et ecce illic mulieres sedentes et plangentes Thammuz; et dixit dominus ad me: fili hominis, vidisti? numquid modica domus Iuda, ut faciant facinora quae fecerunt? et adhuc visurus es affectiones maiores eorum; et introduxit me in aedem domus domini interiorem, et ecoe in liminibus domus domini inter medium clam et inter medium altaris, quasi viginti et quinque viri posteriora sua dederunt ad templum domini, et facies suas contra Orientem, hi adorabant solem; et dixit ad me: vides, fili hominis? numquid pusilla domui Iudae, ut faciant faci nora quae fecerunt hi? quoniam impleverunt impietates suas, et ecce ipsi quasi subsannantes; ego faciam cum indignatione mea, non parcet oculus meus, neque miserebor; exclamabunt ad aures meas voce magna, et non exaudiam eos, sed neque miserebor, et clamavit in aures meas voce magna dicens: adproximavit vindicta civitatis huius, et unusquisque habuit vasa exterminii in manu sua; et ecce sex viri veniebant ad viam portae altae quae respiciebat ad aquilonem, et uniuscuiusque bipennis dispersionis erat in manu eius, et unus vir in medio eorum indutus podere et zona saphiri circa lumbos eius, et introierunt et steterunt proxime altaris aerei, et claritas dei IsraÃ«l ascendit a Cherubin, quae fuit super eam in subdivali domus, et vocavit hominem qui indutus erat podere, qui habuit super lumbos suos zonam, et dixit ad eum dominus: transi per mediam Hierusalem, et scribe signum Tau in frontibus virorum qui gemunt et dolent super omnia facinora quae fiunt in medio eorum; et in bis dixit ad audientem: ite post eum in civitatem et concidite, et nolite parcere oculis vestris, et ne misereamini senioris aut iuvenis aut virginis, et parvulos et mulieres interficite omnes, ut perdeleantur, omnes autem, super quos est Tau signum, ne accesseritis, et a sanctis meis incipite. Huius autem signi sacramentum variis modis praedicatum eat, in quo vita hominibus praestruebatur, in quo Iudaei non essent credituri; sicut Moyses ante nuntiabat in Exedo, dicens, Eiciemini de terra in quam introibitis, et in nationibus illis non eritis in requiem, et erit instabilitas vestigii pedis tui, et dabit deus tibi cor taedians et tabescentem animam et oculos deficientes, ut non videant, et erit vita tua pendens in ligno ante oculos tuos, et non creles vitae tuae. Itaque quoniam impleta est prophetia per adventum eius, id(??)est per nativitatem, quam supra memoravimus, et passionem, quam evidenter ediximus, propterea et Daniel signati visionem et propheten dicebat, quoniam Christus est signaculum omnium prophetarum, adimplens omnia quae retro erant de eo nuntiata; post enim adventum eius et passionem ipsius iam non visio neque prophetes. Unde firmissime dicit adventum eius signare visum et prophetiam. Itaque ostendentes et numerum annorum et tempus LXII et dimidiae hebdomadarum adimpletarum probavimus tunc venisse Christum, id est natum, et septem et dimidiae hebdomadarum, quae sunt subdivisae in abscisionem priorum hebdomadarum, intra quae tempora passum ostendimus Christum, atque ita LXX hebdomadibus conclusis et civitate exterminata et sacrificium et unctionem exinde cessare. Sufficit hucusque de his interim ordinem Christi decucurrisse, quo talis probatur qualis adnuntiabatur, etiam ex ista consonantia scripturarum, qua ex praeiudicio maioris partis adversum Iudaeos elocuti sumus. Neque enim in dubium deducant vel negent quae scripta proferimus; ut ex hoc quoque paria esse scripturis divinis negare non possint, ut quae post Christum futura praecanebantur adimpleta cognoscantur. Aut, nisi ille venisset post quem habebant expungi quae nuntiabantur, quae completa sunt etiam probarentur?

nam et pro iste meritum vester clades vester sum ezechiel nuntio et non solus in iste saeculum qui iam evenio sed in dies retributio qui subsequor qui clades nemo libero nisi qui passio christus qui respuitis sum obsignatus sic enim scribo sum et dico dominus ad ego filis homo video qui senex israa l facio unusquisque is in tenebrae unusquisque in cubiculum absconso quoniam dico non video nos dominus derelinquo dominus terra et dico ad ego adhuc converro video facinus magnus qui iste facio et introduco ego ad limen janua domus dominus qui aspicio ad aquilo et ecce illic mulier sedeo et plango thammuz et dico dominus ad ego filis homo video numquid modicus domus judas ut facio facinus qui facio et adhuc video sum affectio magnus is et introduco ego in aedes domus dominus interior et ecoe in limen domus dominus inter medius clam et inter medius altar quasi viginti et quinque vir posterus suus do ad templum dominus et facies suus contra oriens hic adoro sol et dico ad ego video filis homo numquid pusillus domo judas ut facio facio nora qui facio hic quoniam impleo impietas suus et ecce ipse quasi subsannantes ego facio cum indignatio meus non parco oculus meus neque misereo exclamo ad auris meus vox magnus et non exaudio is sed neque misereo et clamo in auris meus vox magnus dico adproximavit vindicta civitas hic et unusquisque habeo vasum exterminium in manus suus et ecce sex vir venio ad via porta alo qui respicio ad aquilo et uniuscuiusque bipennis dispersio sum in manus is et unus vir in medium is induo poderes et zona saphiri circa lumbus is et introeo et sto propior altar aereus et claritas deus israa l ascendo ab cherubin qui sum super is in subdival domus et voco homo qui induo sum poderes qui habeo super lumbus suus zona et dico ad is dominus transeo per medius hierusal et scribo signum tau in frons vir qui gemo et doleo super omnis facinus qui fio in medium is et in bis dico ad audio eo post is in civitas et concaedes et nolo parco oculus vester et ne misereor seni aut juvenis aut virgo et parvulus et mulier interfacio omnis ut perdeleantur omnis autem super qui sum tau signum ne accesseritis et ab sanctus meus incipio hic autem signum sacramentum varius modus praedico eo in quo vito homo praestruebatur in quo judaeus non sum credo sicut moyses ante nuntio in exedo dico eiciemini de terra in quam introibitis et in natio ille non sum in requies et sum instabilitas vestigium pes tuus et do deus tu cor taedians et tabesco anima et oculus deficio ut non video et sum vito tuus pendeo in lignum ante oculus tuus et non crelis vita tuus itaque quoniam impleo sum prophetia per advenio is is sum per nativitas quam supra memoro et passio quam evidens ediximus propterea et daniel signo visio et prophetes dico quoniam christus sum signaculis omnis propheta adimplens omnis qui retro sum de is nuntio post enim advenio is et passio ipse iam non visio neque prophetes unde firmus dico advenio is signo video et prophetia itaque ostendo et numerus annus et tempus lxii et dimidia hebdomadaris adimpletaris probo tunc venio christus is sum natus et septem et dimidia hebdomadaris qui sum subdivisae in abscisio prior hebdomadaris intra qui tempus patior ostendo christus atque ita lxx hebdomas concludo et civitas extermino et sacrificium et unctio exinde cessaris sufficio hucusque de hic interim ordo christus decurro quo talis probo qualis adnuntiabatur etiam ex iste consono scripturaris qui ex praejudicium magnus pars adverro judaei exloquor sum neque enim in dubius deduco vel nego qui scribo profero ut ex hic quoque par sum scribo divinus nego non possum ut qui post christus sum praecanebantur adimpleo cognosco aut nisi ille venio post qui habeo expungi qui nuntio qui compleo sum etiam probo