De idolatria

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Aeque benedici per deos nationum Christo initiatus non sustinebit, ut non semper reiciat immundam benedictionem, et eam sibi in deum convertens emundet. Benedici per deos nationum, maledici est per deum. Si dedero eleemosynam vel aliquid praestitero beneficii, et ille mihi deos suos vel coloniae genium propitios imprecetur, iam oblatio mea vel operatio idolorum honor erit, per quae benedictionis gratiam compensat. Cur autem non sciat me dei causa fecisse, ut et deus potius glorificetur et daemonia non honorentur in eo quod propter deum feci? Si deus videt, quoniam propter ipsum feci, pariter videt, quoniam propter ipsum fecisse me nolui ostendere, et praeceptum eius idolothytum quodammodo feci. Multi dicunt, Nemo se debet promulgare; puto autem nec negare. Negat enim quicumque dissimulat in quacumque causa pro ethnico habitus, et utique omnis negatio idololatria est, sicut omnis idololatria negatio, sive in factis sive in verbis.

aequus benedici per deus natio christus initio non sustineo ut non semper reicio immundam benedictio et is sui in deus converto emundo benedici per deus natio maledico sum per deus si do eleemosynam vel aliquis praesto beneficium et ille ego deus suus vel colonia genius propitius imprecor iam oblatio meus vel operatio idolum honor sum per qui benedictio gratia compenso cur autem non scio ego deus causa facio ut et deus potis glorifico et daemonium non honorentur in is qui propter deus facio si deus video quoniam propter ipse facio pariter video quoniam propter ipse facio ego nolo ostendo et praeceptum is idolothytus quodammodo facio multus dico nemo sui debeo promulgaris puto autem neque nego nego enim quicumque dissimulo in quicumque causa pro ethnico habitus et utique omnis negatio idololatria sum sicut omnis idololatria negatio sive in facio sive in verbum


Sed luceant, inquit, opera vestra. At nunc lucent tabernae et ianuae nostrae. Plures iam invenias ethnicorum fores sine lucernis et laureis, quam Christianorum. De ista quoque specie quid videtur? Si idoli honor est, sine dubio idoli honor idololatria est. Si hominis causa est, recogitemus omnem idololatrian in hominis causam esse. Recogitemus omnem idololatrian in homines esse culturam, cum ipsos deos nationum homines retro fuisse etiam apud suos constet. Itaque nihil interest, superioris an huius saeculi viris superstitio ista praestetur. Idololatria non propter personas, quae opponuntur, sed propter officia ista damnata est, quae ad daemonas pertinent. Reddenda sunt Caesari quae sunt Caesaris. Bene quod apposuit: et quae sunt dei deo. Quae ergo sunt Caesaris? Scilicet de quibus tunc consultatio movebatur, praestandusne esset census Caesari, an non. Ideo et monetam ostendi sibi dominus postulavit, et de imagine, cuius esset, requisivit, et cum audisset Caesaris, Reddite, ait, quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt dei deo, id est imaginem Caesaris Caesari, quae in numo est, et imaginem dei deo, quae in homine est, ut Caesari quidem pecuniam reddas, deo temetipsum. Alioquin, quid erit dei, si omnia Caesaris? Ergo, inquis, honor dei est lucernae pro foribus et laurus in postibus? Non utique quod dei honor est, sed quod eius, qui pro deo eiusmodi officiis honoratur, quantum in manifesto est, salva operatione quae est in occulto, ad daemonia perveniens. Certi enim esse debemus, si quos latet per ignorantiam litteraturae saecularis, etiam ostiorum deos apud Romanos, Cardeam a cardinibus appellatam, et Forculum a foribus, et Limentinum a limine, et ipsum Ianum a ianua: et utique scimus, licet nomina inania atque conficta sint, cum tamen in superstitionem deducuntur, rapere ad se daemonia et omnem spiritum immundum per consecrationis obligamentum. Alioquin daemonia nullum habent nomen singillatim, sed ibi nomen inveniunt, ubi et pignus. Etiam apud Graecos Apollinem Θυραῖον et Antelios daemonas ostiorum praesides legimus. Haec igitur ab initio praevidens spiritus sanctus etiam ostia in superstitionem ventura praececinit per antiquissimum propheten Enoch. Nam et alia ostia in balneis adorari videmus. Si autem sunt qui in ostiis adorentur, ad eos et lucernae et laureae pertinebunt. Idolo feceris, quicquid ostio feceris. Hoc in loco ex auctoritate quoque dei contestor, quia nec tutum est subtrahere quodcumque uni fuerit ostensum utique omnium causa. Scio fratrem per visionem eadem nocte castigatum graviter, quod ianuam eius subito adnuntiatis gaudiis publicis servi coronassent. Et tamen non ipse coronaverat aut praeceperat; nam ante processerat, et regressus reprehenderat factum. Adeo apud deum in huiusmodi etiam de disciplina familiae nostrae aestimamur. Igitur quod attineat ad honores regum vel imperatorum, satis praescriptum habemus, in omni obsequio esse nos oportere secundum apostoli praeceptum subditos magistratibus et principibus et potestatibus, sed intra limites disciplinae, quousque ab idololatria separamur. Propterea enim et illud exemplum trium fratrum praecucurrit, qui, alias obsequentes erga regem Nabuchodonosor, honorem imaginis eius constantissime respuerunt, probantes idololatrian esse quicquid ultra humani honoris modum ad instar divinae sublimitalis extollitur. Sic et Daniel, cetera Dario subnixus, tamdiu fuit in officio, quamdiu a periculo disciplinae vacaret. Nam ne id subiret, non magis leones regios timuit, quam illi regios ignes. Accendant igitur quotidie lucernas, quibus lux nulla est, affigant postibus lauros postmodum arsuras, quibus ignes immi nent; illis competunt et testimonia tenebrarum et auspicia poenarum. Tu lumen es mundi et arbor virens semper. Si templis renuntiasti, ne feceris templum ianuam tuam. Minus dixi: si lupanaribus renuntiasti, ne indueris domui tuae faciem novi lupanaris.

sed luceo inquam opus vester at nunc luceo taberna et janua noster multus iam invenio ethnicorum foris sine lucerna et laureus quam christianorum de iste quoque species quis video si idolum honor sum sine dubius idolum honor idololatria sum si homo causa sum recogitemus omnis idololatrian in homo causa sum recogitemus omnis idololatrian in homo sum colo cum ipse deus natio homo retro sum etiam apud suus consto itaque nihil intersum superus an hic saeculis vis superstitio iste praesto idololatria non propter persono qui oppono sed propter officium iste damno sum qui ad daemonas pertineo reddo sum caesaris qui sum caesar bene qui applumbo et qui sum deus deus qui ergo sum caesar scilicet de qui tunc consultatio moveo praestandusne sum census caesaris an non ideo et monetam ostendo sui dominus postulo et de imago qui sum requaero et cum audio caesar reddo aio qui sum caesar caesaris et qui sum deus deus is sum imago caesar caesaris qui in nummus sum et imago deus deus qui in homo sum ut caesaris quidem pecunia reddo deus temetipsum alioqui quis sum deus si omnis caesar ergo inquam honor deus sum lucerna pro foris et laurus in postis non utique qui deus honor sum sed qui is qui pro deus eiusmodi officium honoro quantus in manifesto sum salvo operatio qui sum in occulo ad daemonium pervenio certus enim sum debeo si qui lateo per ignorantia litteratura saecularis etiam ostium deus apud romanus cardeam ab cardo appello et forculis ab foris et limentinum ab limen et ipse janus ab ianua et utique scio licet nomen inanis atque confingo sum cum tamen in superstitio deduco rapio ad sui daemonium et omnis spiritus immundus per consecratio obligamentum alioqui daemonium nullus habeo nomen singillatim sed ibi nomen invenio ubi et pignus etiam apud graeci apollo et antelios daemonas ostium praesideo lego hic igitur ab initium praevidens spiritus sancio etiam ostium in superstitio venio praecano per antiquus prophetes enoch nam et alius ostium in balnea adoraris video si autem sum qui in ostium adorentur ad is et lucerna et laurea pertineo idolum facio quisquis ostium facio hic in locus ex auctoritas quoque deus contestor quia neque tueor sum subtraho quicumque unus sum ostendo utique omnis causa scio frater per visio idem nox castigo gravis qui ianua is subeo adnuntio gaudium publicus servio corono et tamen non ipse coronaverat aut praecipio nam ante procedo et regredior reprehendo facio adeo apud deus in huiusmodi etiam de disciplina familia noster aestimamur igitur qui attineo ad honor rex vel imperator satis praescribo habeo in omnis obsequium sum nos oportet secundus apostolus praeceptum subdo magistratus et princeps et potestas sed intra limito disciplina quousque ab idololatria separamur propterea enim et ille exemplum tres frater praecurro qui alius obsequor erga rex nabuchodonosor honor imago is consto respuo probo idololatrian sum quisquis ultra humanus honor modus ad instar divina sublimital extollo sic et daniel ceterus dareus subnixus tamdiu sum in officium quamdiu ab periculum disciplina vaco nam ne is subeo non magis leo regius timeo quam ille regius ignis accendo igitur quotidie lucerna qui lux nullus sum affigant postis laurus postmodum ardeo qui ignis immi no ille competo et testimonium tenebraris et auspicium poena tu lumen sum mundus et arbor vireo semper si templum renuntio ne facio templum ianua tuus paruus dico si lupanaris renuntio ne induo domo tuus facies nosco lupanaris


Idolum aliquamdiu retro non erat. Priusquam huius monstri artifices ebullissent, sola templa et vacuae aedes erant, sicut in hodiernum quibusdam locis vetustatis vestigia permanent. Tamen idololatria agebatur, non in isto nomine, sed in isto opere. Nam et hodie extra templum et sine idolo agi potest. At ubi artifices statuarum et imaginum et omnis generis simulacrorum diabolus saeculo intulit, rude illud negotium humanae calamitatis et nomen de idolis consecutum est et profectum. Exinde iam caput facta est idololatriae ars omnis quae idolum quoquomodo edit. Neque enim interest, an plastes effingat, an caelator exsculpat, an phrygio detexat, quia nec de materia refert, an gypso, an coloribus, an lapide, an aere, an argento, an filo formetur idolum. Quando enim et sine idolo idololatria fiat, utique, cum adest idolum, nihil interest, quale sit, qua de materia, qua de effigie, ne qui putet id solum idolum habendum, quod humana effigie sit consecratum. Ad hoc necessaria est vocabuli interpretatio. Εῖδος Graece formam sonat; ab eo per deminutionem εἴδωλον deductum aeque apud nos formulam fecit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idololatria omnis circa omne idolum famulatus et servitus. Inde et omnis idoli artifex eiusdem et unius est criminis, nisi parum idololatrian populus admisit qui simulacrum vituli et non hominis sibi consecravit.

idolum aliquamdiu retro non sum priusquam hic monstrum artifex ebullissent solus templum et vacuus aedes sum sicut in hodiernus quidam locus vetustas vestigium permaneo tamen idololatria ago non in iste nomen sed in iste opus nam et hodie extra templum et sine idolum ago possum at ubi artifex statua et imago et omnis genus simulacrum diabolus saeculum infero rudo ille negotium humanus calamitas et nomen de idolum consequor sum et proficiscor exinde iam caput facio sum idololatriae ars omnis qui idolum quoquomodo edo neque enim intersum an plastes effingo an caelator exsculpat an phrygio detexat quia neque de materia refero an gypso an color an lapis an aer an argentum an filum formo idolum quando enim et sine idolum idololatria fio utique cum adsum idolum nihil intersum qualis sum qui de materia qui de effigies ne qui puto is solus idolum habeo qui humanus effigies sum consecro ad hic necessarius sum vocabulis interpretatio graecum forma sono ab is per deminutio deduco aequus apud nos formula facio igitur omnis forma vel formula idolum sui dico exposco indus idololatria omnis circa omnis idolum famulo et servio indus et omnis idolum artifex idem et unus sum crimen nisi parum idololatrian populus admitto qui simulacrum vitulis et non homo sui consecro


Si nulla lex dei prohibuisset idola fieri a nobis, nulla vox spiritus sancti fabricatoribus idolorum non minus quam cultoribus comminaretur, de ipso sacramento nostro interpretaremur nobis adversas esse fidei eiusmodi artes. Quomodo enim renuntiavimus diabolo et angelis eius, si eos facimus? Quod repudium diximus his, non dico cum quibus, sed de quibus vivimus? Quam discor diam suscepimus in eos, quibus exhibitionis nostrae gratia obligati sumus? Potes lingua negasse quod manu confiteris? verbo destruere quod facto struis? unum deum praedicare qui tantos efficis? verum deum praedicare qui falsos facis? Facio, ait quidam, sed non colo: quasi ob aliquam causam colere non audeat, nisi ob quam et facere non debebat, scilicet ob dei offensam utrobique. Immo tu colis, qui facis, ut coli possint. Colis autem non spiritu vilissimi nidoris alicuius, sed tuo proprio, nec anima pecudis impensa, sed anima tua. Illis ingenium tuum immolas, illis sudorem tuum libas, illis prudentiam tuam accendis. Plus es illis quam sacerdos, cum per te habeant sacerdotem; diligentia tua numen illorum est. Negas te quod facis colere? Sed illi non negant, quibus hanc saginatiorem et maiorem hostiam caedis, salutem tuam.

si nullus lex deus prohibeo idolum fio ab nos nullus vox spiritus sanctus fabricator idolum non paruus quam cultor commino de ipse sacramentum noster interpretaremur nos adverso sum fides eiusmodi ars quomodo enim renuntiavimus diabolus et angelus is si is facio qui repudium dico hic non dico cum qui sed de qui vivo quam discor dius suscipio in is qui exhibitio noster gratia obligo sum possum lingua nego qui manus confiteor verbum destruo qui facio struo unus deus praedico qui tantus efficio verus deus praedico qui falsus facio facio aio quidam sed non colo quasi ob aliqui causa colo non audeo nisi ob quam et facio non debeo scilicet ob deus offendo utrobique immo tu colo qui facio ut colo possum colo autem non spiritus vilis nidor aliquis sed tuus proprius neque anima pecus impensa sed anima tuus ille ingenium tuus immolo ille sudor tuus libo ille prudentia tuus accendo multus sum ille quam sacerdos cum per tu habeo sacerdos diligentia tuus numen ille sum nego tu qui facio colo sed ille non nego qui hic saginatiorem et magnus hostio caedes salus tuus


Sunt et aliae complurium artium species, quae, etsi non contingunt idolorum fabricationem, tamen ea, sine quibus idola nil possunt, eodem crimine expediunt. Nec enim differt, an extruas vel exornes, si templum, si aram, si aediculam eius instruxeris, si bratteam expresseris, aut insignia aut etiam domum fabricaveris. Maior est eiusmodi opera, quae non effigiem confert, sed auctoritatem. Si ita necessitas exhibitionis extenditur, habent et alias species, quae sine exorbitatione disciplinae, id est sine idoli confictura, opem victus praestent. Scit albarius tector et tecta sarcire et tectoria inducere et cisternam liare et cymatia distendere et multa alia ornamenta praeter simulacra parietibus incrispare. Scit et pictor et marmorarius et aerarius et quicumque caelator latitudines suas utique multo faciliores. Nam qui signum describit, quanto facilius abacum linit? Qui de tilia Martem exsculpit, quanto citius armarium compingit? Nulla ars non alterius artis aut propinqua est. Nihil alterius vacat. Tot sunt artium venae, quot hominum concupiscentiae. Sed de mercedibus et manus pretiis interest. Proinde interest et de labore. Minor merces frequentiore actu repensatur. Quot parietes signa desiderant? Quot templa et aedes idolis aedificantur? Domus vero et praetoria et balnea et insulae quantae? Soccus, et baxa quotidie deauratur, Mercurius et, Serapis non quotidie. Sufficiat ad quaestum artificiorum. Frequentior est omni superstitione luxuria et ambitio. Lances et scyphos facilius ambitio quam superstitio desiderabit. Coronas quoque magis luxuria, quam sollemnitas erogat. Cum igitur ad haec artificiorum genera cohortemur, quae idolum quidem et quae idolo competunt non adtingant, sint autem et hominibus communia saepe quae et idolis, hoc quoque cavere debemus, ne quid scientibus nobis ab aliquibus de manibus nostris (??) rem idolorum postuletur. Quod si concesserimus et non remediis tam usitatis egerimus, non puto nos a contagio idololatriae vacare, quorum manus non ignorantium in officio vel in honore et usu daemoniorum deprehenduntur.

sum et alius complures ars species qui etsi non contingo idolum fabricatio tamen is sine qui idolum nihil possum idem crimen expedio neque enim differo an extruas vel exorno si templum si ara si aedicula is instruo si bratteam exprimo aut insigne aut etiam domus fabricaveris magnus sum eiusmodi opus qui non effigies confero sed auctoritas si ita necessitas exhibitio extendo habeo et alius species qui sine exorbitatio disciplina is sum sine idolum confictura ops vinco praesto scio albarius tector et tectum sarcio et tectorium induco et cisterna liaris et cymatia distendo et multus alius ornamentum praeter simulacrum paries incrisparis scio et pictor et marmorarius et aerarius et quicumque caelator latitudo suus utique multus facilis nam qui signum describo quantus facilis abax linit qui de tilia mars exsculpit quantus cieo armarium compingo nullus ars non alter ars aut propinquus sum nihil alter vaco tot sum ars vena quot homo concupiscentia sed de merces et manus pretium intersum proinde intersum et de labor paruus merces frequens actus repensatur quot paries signum desidero quot templum et aedes idolum aedifico domus verus et praetorius et balneum et insula quantus soccus et baxa quotidie deauratur mercurius et serapias non quotidie sufficio ad quaestus artificium frequens sum omnis superstitio luxuria et ambitio lanx et scyphus facilis ambitio quam superstitio desidero coronae quoque magis luxuria quam sollemnitas erogo cos igitur ad hic artificium genus cohorto qui idolum quidem et qui idolum competo non adtingo sum autem et homo commune saepe qui et idolum hic quoque caveo debeo ne quis scio nos ab aliqui de manus noster res idolum postulo qui si concedo et non remedium tam usitas ago non puto nos ab contagio idololatriae vacaris qui manus non ignoro in officium vel in honor et usus daemonium deprehendo


De generationibus si cetera delictorum recogitemus, inprimis cupiditatem radicem omnium malorum qua quidam irretiti circa fidem naufragium sunt passi (quamvis et idololatria ab eodem apostolo dicta sit cupiditas), tum mendacium cupiditatis ministrum (taceo de periurio, quando ne iurare quidem liceat) — negotiatio servo dei apta est? Ceterum si cupiditas abscedat, quae est causa adquirendi? Cessante causa adquirendi non erit necessitas negotiandi. Sit nunc aliqua iustitia quaestus, secura de cupiditatis et mendacii observatione, in crimen offendere idololatriae eam opinor, quae ad ipsam idolorum animam et spiritum pertinet, quae omne daemonium saginat. Sane, non illa principalis idololatria? Viderint, si eaedem merces, tura dico et cetera peregrinitatis sacrificium idolorum etiam hominibus ad pigmenta medicinalia, nobis quoque insuper ad solatia sepulturae usui sunt. Certe cum pompae, cum sacerdotia, cum sacrificia idolorum de periculis, de damnis, de incommodis, de cogitationibus, de discursibus negotiationibusve instruuntur, quid aliud quam procurator idolorum demonstraris? Nemo contendat posse hoc modo omnibus negotiationibus controversiam fieri. Graviora delicta quaeque pro magnitudine periculi diligentiam extendunt observationis, ut non ab his tantum abscedamus, sed et ab iis per quae fiunt. Licet enim ab aliis fiat, non interest, si per me. In nullo necessarius esse debeo alii, cum facit quod mihi non licet. Ex hoc, quod vetor facere, intellegere debeo curandum mihi esse, ne fiat per me. Denique in alia causa non levioris reatus praeiudicium istud observo. Nam quod mihi de stupro interdictum sit, aliis ad eam rem nihil aut operae aut conscientiae exhibeo. Nam quod ipsam carnem meam a lupanaribus segregavi, agnosco me neque lenocinium neque id genus locorum alterius causa exercere posse. Sic et homicidii interdictio ostendit mihi lanistam quoque ab ecclesia arceri: nec per se non faciet quod faciendum alio subministrat. Ecce magis proximum praeiudicium. Si publicarum victimarum redemptor ad fidem accedat, permittes ei in eo negotio permanere? Aut si iam fidelis id agere susceperit, retinendum in ecclesia putabis? Non opinor, nisi si quis et de turario dissimulabit. Scilicet ad alios pervenit procuratio sanguinis, ad alios odorum. Si, antequam idola in saeculo essent, his mercibus adhuc informis idololatria transigebatur, si et nunc fere sine idolo opus idololatriae incendiis odorum perpetratur, et quid maioris operae et erga daemonia turarius. Nam facilius sine idolo idololatria, quam sine turarii merce. Ipsius fidei conscientiam perrogemus. Quo ore Christianus turarius, si per templa transibit, quo ore fumantes aras despuet et exsufflabit, quibus ipse prospexit? Qua constantia exorcizabit alumnos suos, quibus domum suam cellarium praestat? Ille quidem si excluserit daemonium, non sibi placeat de fide. Neque enim inimicum exclusit. Facile debuit de eo impetrare, quem quotidie pascit. Nulla igitur ars, nulla professio, nulla negotiatio, quae quid aut instruendis aut formandis idolis administrat, carere poterit titulo idololatriae; nisi si aliud omnino interpretemur idololatrian, quam famulatum idolorum colendorum.

de generatio si ceterus delictum recogitemus imprimis cupiditas radix omnis malus qui quidam irretiti circa fides naufragium sum patior quivis et idololatria ab idem apostolus dictum sum cupiditas tum mendacium cupiditas minister taceo de periurium quando ne iuro quidem licet negotiatio servo deus apto sum ceterum si cupiditas abscedo qui sum causa acquiro cesso causa acquiro non sum necessitas negotior sum nunc aliqui iustitia quaestus securus de cupiditas et mendacium observatio in crimen offendo idololatriae is opinor qui ad ipse idolum anima et spiritus pertineo qui omnis daemonium sagino sanus non ille principal idololatria video si idem merces tus dico et ceterus peregrinitas sacrificium idolum etiam homo ad pigmentum medicinalis nos quoque insuper ad solacium sepultura usus sum certus cum pompa cum sacerdotium cum sacrificium idolum de periculum de damnum de incommodus de cogitatio de discursus negotiationibusve instruo quis alius quam procurator idolum demonstraris nemo contendo possum hic modo omnis negotiatio controversia fio gravis delictum quisque pro magnitudo periculum diligentia extendo observatio ut non ab hic tantus abscedamus sed et ab is per qui fio licet enim ab alius fio non intersum si per ego in nullus necessarius sum debeo alius cum facio qui ego non licet ex hic qui veto facio intellego debeo curo ego sum ne fio per ego denique in alius causa non levis reatus praejudicium iste observo nam qui ego de stuprum interdictum sum alius ad is res nihil aut opera aut conscientia exhibeo nam qui ipse caro meus ab lupanaris segregavi agnosco ego neque lenocinium neque is genus locus alter causa exerceo possum sic et homicidium interdictio ostendo ego lanista quoque ab ecclesia arceo neque per sui non facio qui facio alius subministro ecce magis propior praejudicium si publicaris victimaris redemptor ad fides accedo permitto is in is negotium permaneo aut si iam fidelis is ago suscipio retineo in ecclesia puto non opinor nisi si quis et de turarius dissimulo scilicet ad alius pervenio procuratio sanguis ad alius odor si antequam idolum in saeculum sum hic mercibus adhuc informis idololatria transigo si et nunc fere sine idolum opus idololatriae incendium odor perpetro et quis magnus opera et erga daemonium turarius nam facilis sine idolum idololatria quam sine turarii merce ipse fides conscientia perrogemus quo os christianus turarius si per templum transeo quo os fumo ara despuet et exsufflo qui ipse prospicio qui constantia exorcizo alumnus suus qui domus suus cellarius praesto ille quidem si excludo daemonium non sui placeo de fides neque enim inimicus excludo facilis debeo de is impetro qui quotidie pasco nullus igitur ars nullus professio nullus negotiatio qui quis aut instruendis aut formo idolum administro careo possum titulus idololatriae nisi si alius omnino interpretor idololatrian quam famulo idolum colo


Timiditatis est autem, cum te alius per deos suos obligat iuratione vel aliqua testificatione, et tu, ne intellegaris, quiescis. Nam aeque quiescendo confirmas maiestatem eorum, cuius causa videberis obligatus. Quid refert, deos nationum dicendo deos an audiendo confirmes? iures per idola, an ab alio adiuratus acquiescas? Cur non agnoscamus versutias satanae, qui, quod ore nostro perficere non potest, id agit, ut suorum ore perficiat per aures inferens nobis idololatriam? Certe quisquis ille est, aut amica aut inimica congressione adstringit. Si inimica, iam ad pugnam vocaris, et scis tibi dimicandum esse: si amica, quanto securius in dominum transferes sponsionem tuam, ut dissolvas obligationem eius, per quem te malus honori idolorum, id est idololatriae, quaerebat annectere. Omnis patientia eiusmodi idololatria. Honoras eos, quibus impositis obsequium praestitisti. Scio quendam, cui dominus ignoscat, cum illi in publico per litem dictum esset: Iupiter tibi sit iratus, respondisse: Immo tibi. Quid aliter fecisset ethnicus, qui Iovem deum credidit? Etiamsi non per eundem retorsisset maledictum, nec per ullum Iovis similem, confirmaverat lovem deum, per quem se maledictum indigne tulisse demonstraverat remaledicens. Ad quid enim indigneris per eum, quem scis nibil esse? Nam si insanis, iam esse confirmas, et erit idololatriae professio timoris tui: quanto magis, cum per ipsum remamaledicis, eodem Iovis honorem facis, quo et ille, qui te provocavit? Fidelis autem in eiusmodi ridere debet, non insanire, immo, secundum praeceptum, ne per deum quidem remaledicere, sed plane benedicere per deum, ut et idola destruas et deum praedices et adimpleas disciplinam.

timiditas sum autem cum tu alius per deus suus obligo iuratio vel aliqui testificatio et tu ne intellegaris quiesco nam aequus quiesco confirmo maiestas is qui causa video obligo quis refero deus natio dico deus an audio confirmo juro per idolum an ab alius adjuro acquiescas cur non agnosco versutia satanas qui qui os noster perficio non possum is ago ut suus os perficio per auris infero nos idololatriam certus quisquis ille sum aut amicus aut inimicus congressio adstringo si inimicus iam ad pugna vocaris et scio tu dimico sum si amicus quantus securus in dominus transfero sponsio tuus ut dissolvo obligatio is per qui tu malus honor idolum is sum idololatriae quaero annectere omnis patientia eiusmodi idololatria honoras is qui impono obsequium praesto scio quidam qui dominus ignosco cum ille in publicus per lito dico sum iupiter tu sum irascor respondeo immo tu quis aliter facio ethnicus qui iuppiter deus credo etiamsi non per idem retorsisset maledico neque per ullus iuppiter similis confirmo lovem deus per qui sui maledico indignus fero demonstro remaledicens ad quis enim indignor per is qui scio nibil sum nam si insanus iam sum confirmo et sum idololatriae professio timor tuus quantus magis cum per ipse remamaledicis idem iuppiter honor facio quo et ille qui tu provoco fidelis autem in eiusmodi rideo debeo non insanio immo secundus praeceptum ne per deus quidem remaledicere sed planus benedico per deus ut et idolum destruo et deus praedico et adimpleas disciplina


Male nobis de necessitatibus humanae exhibitionis supplau- dimus, si post fidem obsignatam dicimus: Non habeo quo vivam Iam hic enim plenius illi abruptae propositioni respondebo. Sero dicitur. Ante enim fuit deliberandum, ex similitudine providentissimi aedificis illius, qui prius sumptus operis cum viribus suis supputat, ne, ubi coeperit, defunctus postea erubescat. Sed et nunc habes dicta domini exempla adimentia tibi omnem causationem. Quid enim dicis? Egebo. Sed felices egenos dominus appellat. Victum non habebo: sed Nolite, inquit, cogitare de victu; et vestitus habemus exemplum lilia. Substantia mihi opus erat: atquin omnia vendenda sunt et egentibus dividenda. Sed filiis et posteritati providendum: nemo aratro manum imponens et retro spectans aptus est operi. Sed condicionalis eram: nemo duobus dominis servire potest. Si vis domini discipulus esse, crucem tuam tollas et dominum sequaris necesse est, id est, angustias et cruciatus tuos, vel corpus solum, quod in modum crucis est. Parentes, coniuges, liberi propter deum relinquendi erunt. De artibus et negotiationibus et de professionibus etiam liberorum et parentum causa dubitas? Iam tunc demonstratum est nobis et pignera et artificia et negotia propter dominum derelinquenda, cum Iacobus et Ioannes vocati a domino et patrem navemque derelinquunt, cum Matthaeus de teloneo suscitatur, cum etiam sepellre patrem tardum fuit fidei. Nemo eorum, quos dominus allegit, Non habeo, dixit, quo vivam. Fides famen non timet. Scit etiam famem non minus sibi contemnendam propter deum, quam omne mortis genus. Didicit non respicere vitam, quanto magis victum? Quotusquisque haec adimplevit? Sed quae penes homines difficilia, penes deum facilia. Si tamen nobis de mansuetudine et clementia dei blandiamur, ut non usque ad idololatriae affinitates necessitatibus largiamur, sed omnem afflatum eius vice pestis etiam de longinquo devitemus, non in his tantum quae praemisimus, sed in universa serie humanae superstitionis, sive deis suis, sive defunctis, sive regibus mancipatae, ut ad eosdem spiritus immundos pertinentis, modo per sacrificia et sacerdotia, modo per spectacula et hoc genus, modo per festos dies.

mal nos de necessitas humanus exhibitio supplau dimus si post fides obsigno dico non habeo quo vivo iam hic enim plenus ille abrumpo propositio respondeo serus dico ante enim sum delibero ex similitudo providentissimi aedificis ille qui prior sumptus opus cum vis suus supputo ne ubi coepio defungor postea erubesco sed et nunc habeo dictum dominus exemplum adimentia tu omnis causatio quis enim dico egebo sed felix egenus dominus appello vinco non habeo sed nolo inquam cogito de vinco et vestio habeo exemplum lilium substantia ego opus sum atqui omnis vendo sum et egeo divido sed filius et posteritas provideo nemo arater manus impono et retro specto aptus sum operio sed condicional sum nemo duo dominus servio possum si volo dominus discipulus sum crux tuus tollo et dominus sequaris necesse sum is sum angustiae et cruciatus tuus vel corpus solus qui in modus crux sum parens coniunx liber propter deus relinquo sum de ars et negotiatio et de professio etiam liberi et parens causa dubito iam tunc demonstro sum nos et pignus et artificium et negotium propter dominus derelinquenda cum iacobus et joannis voco ab dominus et pater navo derelinquo cum matthaeus de teloneo suscito cum etiam sepellre pater tardus sum fides nemo is qui dominus adlego non habeo dico quo vivo fides fames non timeo scio etiam fames non paruus sui contemno propter deus quam omnis mors genus disco non respicio vita quantus magis vinco quotusquisque hic adimpleo sed qui penis homo difficilis penis deus facilis si tamen nos de mansuetudo et clemens deus blandio ut non usque ad idololatriae affinitas necessitas largior sed omnis afflo is vicus pestis etiam de longinquus devitemus non in hic tantus qui praemitto sed in universus series humanus superstitio sive deus suus sive defungor sive rex mancipatae ut ad idem spiritus immundus pertineo modo per sacrificium et sacerdotium modo per spectaculum et hic genus modo per festus dies


Tota die ad hanc partem zelus fidei perorabit ingemens Christianum ab idolis in ecclesiam venire, de adversaria officina in domum dei venire, attollere ad deum patrem manus matres idolorum, his manibus adorare, quae foris adversus deum adorantur, eas manus admovere corpori domini, quae daemoniis corpora conferunt. Nec hoc sufficit. Parum sit, si ab aliis manibus accipiant quod contaminant, sed etiam ipsae tradunt aliis quod contaminaverunt. Adleguntur in ordinem ecclesiasticum artifices idolorum. Pro scelus! Semel Iudaei Christo manus intulerunt, isti quotidie corpus eius lacessunt. O manus praecidendae! Viderit iam, an per similitudinem dictum sit: Si te manus tua scandalizat, amputa eam. Quae magis amputandae, quam in quibus domini corpus scandalizatur?

totus dies ad hic pars zelus fides peroro ingemo christianus ab idolum in ecclesia venio de adversarius officina in domus deus venio attollo ad deus pater manus mater idolum hic manus adoro qui foris adverro deus adorantur is manus admoveo corpus dominus qui daemonium corpus confero neque hic sufficio paris sum si ab alius manus accipio qui contamino sed etiam ipse trado alius qui contamino adleguntur in ordo ecclesiasticum artifex idolum pro scelus semel judaeus christus manus infero iste quotidie corpus is lacesso o manus praecido video iam an per similitudo dico sum si tu manus tuus scandalizo amputo is qui magis amputo quam in qui dominus corpus scandalizo


Quaerendum autem est etiam de ludimagistris, sed et ceteris professoribus litterarum. Immo non dubitandum affines illos esse multimodae idololatriae. Primum quibus necesse est deos nationum praedicare, nomina, genealogias, fabulas, ornamenta honorifica quaeque eorum enuntiare, tum sollemnia festaque eorundem observare, ut quibus vectigalia sua supputent. Quis ludimagister sine tabula septem idolorum Quinquatria tamen frequentabit? Ipsam primam novi discipuli stipem Minervae et honori et nomini consecrat, ut, etsi non profanatus alicui idolo verbotenus de idolothyto esse dicatur, pro idololatra vitetur. Quid minus est inquinamenti eo, quam praestat quaestus et nominibus et honoribus idolo nuncupatus? Quam Minervalia Minervae, quam Saturnalia Saturni, quem etiam serviculis sub tempore Saturnalium celebrari necesse est. Etiam strenae captandae et septimontium, et brumae et carae cognationis honoraria exigenda omnia, flore scholae coronandae; flaminicae et aediles sacrificant, creatis schola honoratur feriis. Idem fit idoli natali; omnis diaboli pompa frequentatur. Quis haec competere Christiano existimabit, nisi qui putabit convenire etiam non magistro? Scimus dici posse: Si docere litteras dei servis non licet, etiam nec discere licebit, et, Quomodo quis institueretur ad prudentiam interim humanam, vel ad quemcumque sensum vel actum, cum instrumentum sit ad omnem vitam litteratura? Quomodo repudiamus saecularia studia, sine quibus divina non possunt? Videamus igitur necessitatem litteratoriae eruditionis, respiciamus ex parte eam admitti non posse, ex parte vitari. Fideles magis discere quam docere litteras capit; diversa est enim ratio discendi et docendi. Si fidelis litteras doceat, insertas idolorum praedicationes sine dubio, dum docet, commendat, dum tradit, affirmat, dum commemorat, testimonium dicit. Deos ipsos hoc nomine obsignat, cum lex prohibeat, ut diximus, deos pronuntiari et nomen hoc in vano conlocari. Hinc prima diabolo fides aedificatur ab initiis eruditionis. Quaere, an idololatriam committat qui de idolis catechizat. At cum fidelis haec discit, si iam sapit quid sit, neque recipit neque admittit, multo magis si nondum sapit. Aut ubi coeperit sapere, prius sapiat oportet quod prius didicit, id est de deo et fide. Proinde illa respuet nec recipiet, et erit tam tutus, quam qui sciens venenum ab ignaro accipit nec bibit. Huic necessitas ad excusationem deputatur, quia. aliter discere non potest. Tanto autem facilius est litteras non docere quam non discere, quanto et reliqua scholarum de publicis ac propriis sollemnitatibus inquinamenta facilius discipulus fidelis non adibit quam magister non frequentabit.

quaero autem sum etiam de ludimagistris sed et ceterus professor litteraris immo non dubito affinis ille sum multimodae idololatriae primus qui necesse sum deus natio praedico nomen genealogia fabula ornamentum honorifico quisque is enuntiaris tum sollemne festus idem observaris ut qui vectigalis suus supputent quis ludimagister sine tabula septem idolum quinquatria tamen frequento ipse primus nosco discipulis stips minerva et honor et nomen consecro ut etsi non profanatus aliqui idolum verbotenus de idolothyto sum dico pro idololatra vito quis paruus sum inquinamenti is quam praesto quaestus et nomen et honor idolum nuncupo quam minervalia minerva quam saturnalis saturnus qui etiam serviculis sub tempus saturnalium celebraris necesse sum etiam strenae capto et septimontium et bruma et carus cognatio honorarius exigo omnis floreo schola coronandae flaminica et aedilis sacrifico creo schola honoro feriae idem fio idolum natalis omnis diabolus pompa frequento quis hic competo christianus existimo nisi qui puto convenio etiam non magister scio dico possum si doceo littera deus servio non licet etiam neque disco liceo et quomodo quis instituo ad prudentia interim humanus vel ad quicumque sensus vel ago cum instrumentum sum ad omnis vita litteratura quomodo repudio saecularia studium sine qui divino non possum video igitur necessitas litteratoriae eruditio respicio ex pars is admitto non possum ex pars vitaris fidelis magis disco quam doceo littera capio diverto sum enim ratio disco et doceo si fidelis littera doceo insero idolum praedicatio sine dubius dum doceo commendo dum trado affirmo dum commemoro testimonium dico deus ipse hic nomen obsigno cum lex prohibeo ut dico deus pronuntiaris et nomen hic in vanus conlocaris hinc primus diabolus fides aedifico ab initium eruditio quaero an idololatriam committo qui de idolum catechizat at cum fidelis hic disco si iam sapio quis sum neque recipio neque admitto multus magis si nondum sapio aut ubi coepio sapio prior sapio oportet qui prior disco is sum de deus et fides proinde ille respuo neque recipio et sum tam tueor quam qui scio venenum ab ignarus accipio neque bibo hic necessitas ad excusatio deputo quia aliter disco non possum tantus autem facilis sum littera non doceo quam non disco quantus et reliquus scholaris de publicus atque proprius sollemnitas inquinamenta facilis discipulus fidelis non adeo quam magister non frequento


Inter hos scopulos et sinus, inter haec vada et freta idololatriae velificata spiritu dei fides navigat, tuta si cauta, secura si attonita. Ceterum inenatabile excussis profundum est, inextricabile inpactis naufragium est, inrespirabile devoratis hypobrychium in idololatria. Quicumque fluctus eius offocant, omnis vertex eius ad inferos desorbet. Nemo dicat: Quis tam tuto praecavebit? Exeundum de saeculo erit. Quasi non tanti sit exire, quam idololatren in saeculo stare. Nihil esse facilius potest, quam cautio idololatriae, si timor eius in capite sit. Quaecumque necessitas minor est periculo tanto comparata. Propterea spiritus sanctus consultantibus tunc apostolis vinculum et iugum nobis relaxavit, ut idololatriae devitandae vacaremus. Haec erit lex nostra, quo expedita hoc plenius administranda, propria Christianorum, per quam ab ethnicis agnoscimur et examinamur, haec accedentibus ad fidem proponenda et ingredientibus in fidem inculcanda est, ut accedentes deliberent, observantes perseverent, non observantes renuntient sibi. Viderimus enim si secundum arcae typum et corvus et milvus et lupus et canis et serpens in ecclesia erit. Certe idololatres in arcae typo non habetur. Nullum animal in idololatren figuratum est. Quod in arca non fuit, in ecclesia non sit.

inter hic scopulus et sinus inter hic vado et fretus idololatriae velifico spiritus deus fides navigo tueor si caveo securus si attono ceterum inenatabilis excutio profundum sum inextricabilis inpaciscor naufragium sum inrespirabilis devoro hypobrychium in idololatria quicumque fluctus is offocant omnis vertex is ad inferi desorbet nemo dico quis tam tueor praecavebit exeo de saeculum sum quasi non tantus sum exeo quam idololatren in saeculum sto nihil sum facilis possum quam cautio idololatriae si timor is in caput sum quicumque necessitas paruus sum periculum tantus comparo propterea spiritus sancio consulto tunc apostolus vinculis et iugum nos relaxo ut idololatriae devitandae vacaremus hic sum lex noster quo expedio hic plenus administro proprius christianorum per quam ab ethnicis agnoscimur et examinamur hic accedo ad fides propono et ingredior in fides inculco sum ut accedo delibero observo persevero non observo renuntio sui video enim si secundus arca typus et corvus et miluus et lupus et canis et serpens in ecclesia sum certus idololatres in arca typus non habeo nullus animal in idololatren figuro sum qui in arca non sum in ecclesia non sum


Sed universa nomina criminum discedant in operum suorum proprietates, remaneat idololatria in co quod ipsa est. Sufficit sibi tam inimicum deo nomen, tam locuples substantia criminis, quae tot ramos porrigit, tot venas diffundit, ut de hoc cum maxime materia suscepta sit, quot modis nobis praecavenda sit idololatriac latitudo, quoniam multifariam servos dei nec tantum ignorata, sed etiam dissimulata subvertit. Plerique idololatrian simpliciter existimant his solis modis interpretandam, si quis aut incendat aut immolet aut polluceat aut sacris aliquibus aut sacerdotiis obligetur, quemadmodum si quis existimet adulterium in osculis et in amplexibus et in ipsa carnis congressione censendum, aut homicidium in sola sanguinis profusione et in animae ereptione reputandum. At enim, dominus quam extensius ista disponat, certi sumus, cum adulterium etiam in concupiscentia designat, si oculum quis impegerit libidinose et animam commoverit impudice, cum homicidium etiam in verbo maledicti vel convicii iudicat et in omni impetu irae et in neglegentia caritatis in fratrem. Sicut Iohannes docet homicidam esse qui oderit fratrem. Alioquin in modico consisteret et diaboli ingenium de malitia et dei domini de disciplina, qua nos adversus diaboli altitudines munit, si in his tantum delictis iudicaremur, quae etiam nationes decreverunt vindicanda. Quomodo abundabit iustitia nostra super Scribas et Pharisaeos, ut dominus praescripsit, nisi abundantiam adversariae eius, id est iniustitiae, perspexerimus? Quod si caput iniustitiae idololatria est, prius est, uti adversus abundantiam idololatriac praemuniamur, dum illam non solum in manifestis recognoscimus.

sed universus nomen crimen discedo in opus suus proprietas remaneo idololatria in co qui ipse sum sufficio sui tam inimicus deus nomen tam locuples substantia crimen qui tot ramus porrigo tot vena diffundo ut de hic cum magnus materia suscipio sum quot modus nos praecavenda sum idololatriac latitudo quoniam multifarius servus deus neque tantus ignoro sed etiam dissimulo subverto plerusque idololatrian simplex existimo hic sol modus interpretor si quis aut incendo aut immolo aut polluceat aut sacrum aliqui aut sacerdotium obligo quemadmodum si quis existimo adulterium in osculis et in amplexus et in ipse caro congressio censeo aut homicidium in solus sanguis profusio et in anima ereptio reputandum at enim dominus quam extensius iste dispono certus sum cum adulterium etiam in concupisco designo si oculus quis impegerit libidinosus et anima commoveo impudicus cum homicidium etiam in verbum maledico vel convicii iudico et in omnis impetus ira et in neglegentia caritas in frater sicut iohannes doceo homicida sum qui odi frater alioqui in modicus consisto et diabolus ingenium de malitia et deus dominus de disciplina qui nos adverro diabolus altitudo munio si in hic tantus delinquo judico qui etiam natio decerno vindico quomodo abundo iustitia noster super scribo et pharisaei ut dominus praescribo nisi abundantia adversarius is is sum injustitia perspexerimus qui si caput injustitia idololatria sum prior sum uti adverro abundantia idololatriac praemuniamur dum ille non solus in manifestus recognosco


Plane impensius respondebimus ad excusationes huiusmodi artificum, quos numquam in domum dei admitti oportet, si quis eam disciplinam norit. Iam illa obici solita vox, Non habeo aliud quo vivam, districtius repercuti potest: Vivere ergo habes? Quid tibi cum deo est, si tuis legibus? Tum quod et de scripturis audent argumentari, dixisse apostolum, Ut quisque fuerit inventus, ita perseveret. Possumus igitur omnes in peccatis perseverare ex ista interpretatione. Nec enim quisquam nostrum non peccator inventus est, cum Christus non alia ex causa descenderit, quam peccatorum liberandorum. Item eundem praecepisse dicunt secundum suum exemplum, ut manibus suis unusquisque operetur ad victum. Si hoc praeceptum ab omnibus manibus defenditur, credo et fures balneares manibus suis vivere, et ipsos latrones manibus agere quo vivant, item falsarios utique non pedibus, sed manibus operari malas litteras, histriones vero non manibus solis, sed totis membris victum elaborare. Pateat igitur ecclesia omnibus, qui manibus et suo opere tolerantur, si nulla exceptio est artium quas dei disciplina non recipit. Sed ait quidam adversus similitudinis interdictae propositionem: Cur ergo Moses in eremo simulacrum serpentis ex aere fecit? Seorsum figurae, quae disposilion alicui arcanae praestruebantur, non ad erogationem legis, sed ad exemplarium causae suae. Alioquin si haec ut adversarii legis interpretemur, numquid et nos, quod et Marcionitae, inconstantiam adscribimus omnipotenti, quem illi hoc modo destruunt ut mutabilem, dum alibi vetat, alibi mandat? Si quis autem dissimulat illam effigiem aerei serpentis suspensi in modum figuram designasse dominicae crucis a serpentibus, id est ab angelis diaboli, liberaturae nos, dum per semetipsam diabolum, id est serpentem interfectum suspendit, sive quae alia figurae istius expositio dignioribus revelata est, dummodo apostolus affirmet omnia tunc figurate populo accidisse, bene, quod idem deus, ut lege vetuit similitudinem fieri, extraordinario praecepto serpentis similitudinem interdixit. Si eundem deum observas, habes legem eius, Ne feceris similitudinem. Si et praeceptum factae postea similitudinis respicis, et tu imitare Moysen, ne facias adversus legem simulacrum aliquod, nisi et tibi deus iusserit.

planus impendo respondeo ad excusatio huiusmodi artifex qui numquam in domus deus admitto oportet si quis is disciplina nosco iam ille obicio soleo vox non habeo alius quo vivo districtius repercutio possum vivo ergo habeo quis tu cum deus sum si tuus lex tum qui et de scribo audeo argumentaris dico apostolus ut quisque sum invenio ita persevero possum igitur omnis in peccatum perseveraris ex iste interpretatio neque enim quisquam nos non peccator invenio sum cum christus non alius ex causa descendo quam peccator libero item idem praecipio dico secundus suus exemplum ut manus suus unusquisque opero ad vinco si hic praeceptum ab omnis manus defendo credo et furo balnearis manus suus vivo et ipse latro manus ago quo vivo item falsarius utique non pes sed manus operaris mala littera histrio verus non manus sol sed totus membrum vinco elaboraris pateo igitur ecclesia omnis qui manus et suus opus tolero si nullus exceptio sum ars qui deus disciplina non recipio sed aio quidam adverro similitudo interdico propositio cur ergo moses in eremus simulacrum serpens ex aer facio seorsus figura qui disposilion aliqui arcanus praestruebantur non ad erogatio lex sed ad exemplaris causa suus alioqui si hic ut adversarius lex interpretor numquid et nos qui et marcionitae inconstantia adscribo omnipotens qui ille hic modo destruo ut mutabilis dum alibi veto alibi mando si quis autem dissimulo ille effigies aereus serpens suspendo in modus figura designasse dominicus crux ab serpens is sum ab angelus diabolus liberaturae nos dum per semetipsam diabolus is sum serpens interficio suspendo sive qui alius figura iste expositio dignus revelo sum dummodo apostolus affirmo omnis tunc figuro populus accido bene qui idem deus ut lex veto similitudo fio extraordinarius praeceptum serpens similitudo interdico si idem deus observo habeo lex is ne facio similitudo si et praeceptum facio postea similitudo respicio et tu imitaris moysen ne facio adverro lex simulacrum aliqui nisi et tu deus iubeo


Possit in isto capitulo etiam de militia definitum videri, quae inter dignitatem et potestatem est. At nunc de isto quaeritur, an fidelis ad militiam converti possit, et an militia ad fidem admitti, etiam caligata vel inferior quaeque, cui non sit necessitas immolationum vel capitalium iudiciorum. Non convenil sacramento divino et humano, signo Christi et signo diaboli, castris lucis et castris tenebrarum; non potest una anima duobus deberi, deo et Caesari. Et virgam portavit Moyses, fibulam et Aaron, cingitur loro et Iohannes, agmen agit et Iesus Nave, bellavit et populus, si placet ludere. Quomodo autem bellabit, immo quomodo etiam in pace militabit sine gladio, quem dominus abstulit? Nam etsi adierant milites ad Iohannem et formam observationis acceperant, si etiam centurio crediderat, omnem postea militem dominus in Petro exarmando discinxit. Nullus habitus licitus est apud nos illicito actui adscriptus.

possum in iste capitulum etiam de militia definio video qui inter dignitas et potestas sum at nunc de iste quaero an fidelis ad militia converto possum et an militia ad fides admitto etiam caligata vel inferus quisque qui non sum necessitas immolatio vel capitalis iudicium non convenil sacramentum divino et humanus signum christus et signum diabolus castrum lucus et castrum tenebraris non possum unus anima duo debeo deus et caesaris et virga porto moyses fibula et aaro cingo lorus et iohannes agmen ago et iesus navus bellor et populus si placeo ludo quomodo autem bello immo quomodo etiam in pax milito sine gladius qui dominus aufero nam etsi adeo miles ad iohannem et forma observatio accipio si etiam centurio credo omnis postea miles dominus in petro exarmando discingo nullus habitus liceo sum apud nos illicitus actus adscribo


Iam vero de solo suggestu et apparatu honoris retractandum. Proprius habitus uniuscuisque est, tam ad usum quotidianum, quam ad honorem et dignitatem. Igitur purpura illa et aurum cervicis ornamentum eodem more apud Aegyptios et Babylonios insignia erant dignitatis, quo more nunc praetextae vel trabeae vel palmatae et coronae aureae sacerdotum provincialium, sed non eadem condicione. Tantum enim honoris nomine conferebantur his, qui familiaritatem regum merebantur. Unde et purpurati regum vocabantur a purpura, sicut apud nos a toga candida candidati, sed non ut suggestus ille sacerdotiis quoque aut aliquibus idolorum officiis adstringeretur. Nam si ita esset, utique tantae sanctitatis et constantiae viri statim habitus inquinatos recusassent, statimque apparuisset Danielem idolis non deservisse, nec Belem nec draconem colere, quod multo postea apparuit. Simplex igitur purpura ilia nec iam dignitatis erat, sed ingenuitatis apud barbaros insigne. Quemadmodum enim et Ioseph, qui servus fuerat, et Daniel, qui per captivitatem statum verterat, civitatem Babyloniam et Aegyptum sunt consecuti per habitum barbaricae ingenuitatis, sic penes nos quoque fideles, si necesse fuerit, poterit et pueris praetexta concedi et puerilis stola, nativitatis insignia, non potestatis, generis, non honoris, ordinis, non superstitionis. Ceterum purpura vel cetera insignia dignitatum et potestatum insertae dignitati et potestatibus idololatriae ab initio dicata habent profanationis suae maculam, cum praeterea ipsis etiam idolis induantur praetextae et trabeae et laticlavi, fasces quoque et virgae praeferantur, et merito. Nam daemonia magistratus sunt saeculi huius; unius collegii insignia fasces et purpuras gestant. Quid ergo proficies, si suggestu quidem utaris, opera eius vero non administres? Nemo in immundis mundus videri potest. Tunicam si induas inquinatam per se, poterit forsitan illa non inquinari per te, sed tu per illam mundus esse non poteris. Iam nunc qui de Ioseph et Daniel argumentaris, scito, non semper comparanda esse vetera et nova, rudia et polita, coepta et explicita, servilia et liberalia. Nam illi etiam condicione servi erant: tu vero nullius servus, in quantum solius Christi, qui te etiam captivitate saeculi liberavit, ex forma dominica agere debebis. Ille dominus in humilitate et ignobilitate incessit domicilio incertus: nam Filius, inquit, hominis non habet ubi caput collocet; vestitu incultus, neque enim dixisset, Ecce qui teneris vestiuntur, in domibus regum sunt; vultu denique et aspectu inglorius, sicut et Esaias pronuntiaverat. Si potestatis ius quoque nullam ne in suos quidem exercuit, quibus sordido ministerio functus est, si regem denique fieri conscius sui regni refugit, plenissime dedit formam suis derigendo omni fastigio et suggestu quam dignitatis quam potestatis. Quis enim magis his usus fuisset, quam dei filius? Quales et quanti eum fasces producerent, qualis purpura de humeris eius floreret, quale aurum de capite radiaret, nisi gloriam saeculi alienam et sibi et suis iudicasset? Igitur quae noluit, reiecit, quae reiecit, damnavit, quae damnavit, in pompa diaboli deputavit. Non enim damnasset, nisi non sua: alterius autem esse non possent, nisi diaboli, quae dei non sunt. Tu si diaboli pompam eierasti, quicquid ex ea attigeris, id scias esse idololatrian. Vel hoc te commonefaciat omnes huius saeculi potestates et dignitates non solum alienas, verum et inimicas dei esse, quod per illas adversus dei servos supplicia consulta sunt, per illas et poenae ad impios paratae ignorantur. Sed et nativitas et substantia tua molestae tibi sunt adversus idololatrian. Ad evitandum remedia deesse non possunt, cum et, si defuerint, supersit unicum illud, quo felicior factus non in terris magistratus, sed in caelis.

iam verus de solum suggero et apparatus honor retracto proprius habitus uniuscuisque sum tam ad usus quotidianum quam ad honor et dignitas igitur purpura ille et aurum cervix ornamentum idem mos apud aegyptius et babylonii insigne sum dignitas quo mos nunc praetexo vel trabea vel palmo et corona aureus sacerdos provincialis sed non idem condicio tantus enim honor nomen confero hic qui familiaritas rex mereo unde et purpuro rex voco ab purpura sicut apud nos ab toga candidus candidatus sed non ut suggero ille sacerdotium quoque aut aliqui idolum officium adstringeretur nam si ita sum utique tantus sanctitas et constantia vir statim habitus inquino recuso statim appareo danielis idolum non deservisse neque belis neque draco colo qui multus postea appareo simplex igitur purpura ilia neque iam dignitas sum sed ingenuitas apud barbarus insignis quemadmodum enim et ioseph qui servus sum et daniel qui per captivitas status verto civitas babylonia et aegyptus sum consequor per habitus barbaricus ingenuitas sic penis nos quoque fidelis si necesse sum possum et puer praetexo concedo et puerilis stola nativitas insigne non potestas genus non honor ordo non superstitio ceterum purpura vel ceterus insigne dignitas et potestas insero dignitas et potestas idololatriae ab initium dico habeo profanatio suus macula cum praeterea ipse etiam idolum induo praetexo et trabea et laticlavi fascis quoque et virga praefero et mereo nam daemonium magistratus sum saeculis hic unus collegium insigne fascis et purpuro gesto quis ergo proficio si suggero quidem utaris opus is verus non administro nemo in immundus mundus video possum tunica si induo inquino per sui possum forsitan ille non inquino per tu sed tu per ille mundus sum non possum iam nunc qui de ioseph et daniel argumentaris scio non semper comparo sum vetero et novo rudis et polio coepio et explico servilis et liberalis nam ille etiam condicio servio sum tu verus nullus servus in quantus solus christus qui tu etiam captivitas saeculis libero ex forma dominicus ago debeo ille dominus in humilitas et ignobilitas incedo domicilium incertus nam filius inquam homo non habeo ubi caput colloco vestio incultus neque enim dico ecce qui teneo vestio in domus rex sum vultus denique et aspectus inglorius sicut et esaias pronuntio si potestas ius quoque nullus ne in suus quidem exerceo qui sordidus ministerium fungor sum si rex denique fio conscius suus regnum refugio plenus do forma suus derigendo omnis fastigium et suggero quam dignitas quam potestas quis enim magis hic utor sum quam deus filius qual et quantus is fascis produco qualis purpura de humo is floreo qualis aurum de caput radiaret nisi gloria saeculis alienus et sui et suus judico igitur qui nolo reicio qui reicio damno qui damno in pompa diabolus deputo non enim damno nisi non suus alter autem sum non possum nisi diabolus qui deus non sum tu si diabolus pompa eierasti quisquis ex is attingo is scio sum idololatrian vel hic tu commonefacio omnis hic saeculis potestas et dignitas non solus alienus verus et inimico deus sum qui per ille adverro deus servus supplicium consulo sum per ille et poena ad impii paro ignoro sed et nativitas et substantia tuus molestus tu sum adverro idololatrian ad evito remedio desum non possum cum et si desum supersum unicus ille quo felix facio non in terra magistratus sed in caelis


Sed enim cum conversatio divinae disciplinae non factis tantum, verum etiam verbis periclitetur (nam sicut scriptum est, Ecce homo et facta eius, ita, Ex ore tuo iustificaberis), meminisse debemus etiam in verbis quoque idololatriae incursum praecavendum aut de consuetudinis vitio aut timiditatis. Deos nationum nominari lex prohibet, non utique, ne nomina eorum pronuntiemus, quae nobis ut dicamus conversatio extorquet. Nam id plerumque dicendum est: In templo Aesculapii illum habes, et, In vico Isidis habito, et, Sacerdos Iovis factus est, et multa alia in hunc modum, quando et hominibus hoc genus nomina inducuntur. Neque enim Saturnum honoro, si ita vocavero eum suo nomine; tam non honoro, quam Marcum, si vocavero Marcum. Sed ait: Nomen aliorum deorum ne commemoremini, neque audiatur de tuo ore. Hoc praecepit, ne deos vocemus illos. Nam et in prima parte legis, Non sumes, inquit, nomen domini dei tui in vano, id est idolo. Cecidit igitur in idololatriam qui idolum nomine dei honoraverit. Quodsi deos dicendum erit, adiciendum est aliquid quo appareat, quia non ego illos deos dico. Nam et scriptura deos nominat, sed adicit suos vel nationum; sicut David, cum deos nominasset, ubi ait, Dei autem nationum daemonia. Sed hoc mihi ad sequentia magis praestructum est. Ceterum consuetudinis vitium est Mehercule dicere, Medius Fidius, accedente ignorantia quorundam, qui ignorant iusiurandum esse per Herculem. Porro quid erit deiratio per eos quos eirasti, quam praevaricatio fidei cum idololatria? quis enim, per quos deierat, non honorat?

sed enim cum conversatio divina disciplina non facio tantus verus etiam verbum periclitor nam sicut scribo sum ecce homo et facio is ita ex os tuus justifico memini debeo etiam in verbum quoque idololatriae incursus praecaveo aut de consuetudo vitio aut timiditas deus natio nominaris lex prohibeo non utique ne nomen is pronuntio qui nos ut dico conversatio extorqueo nam is plerusque dico sum in templum aesculapius ille habeo et in vicus isidis habeo et sacerdos iuppiter facio sum et multus alius in hic modus quando et homo hic genus nomen induco neque enim saturnus honoro si ita vocavero is suus nomen tam non honoro quam marcus si vocavero marcus sed aio nomen alius deus ne commemoremini neque audio de tuus os hic praecipio ne deus voco ille nam et in primus pars lex non sumo inquam nomen dominus deus tuus in vanus is sum idolum cado igitur in idololatriam qui idolum nomen deus honoro quodsi deus dico sum adicio sum aliquis quo appareo quia non ego ille deus dico nam et scribo deus nomino sed adicio suus vel natio sicut david cum deus nomino ubi aio deus autem natio daemonium sed hic ego ad sequor magis praestruo sum ceterum consuetudo vitium sum meherculis dico medus fidus accedo ignoro quidam qui ignoro iusiurandum sum per herculis porro quis sum deiratio per is qui eirasti quam praevaricatio fides cum idololatria quis enim per qui dejero non honoro


Circa officia vero privatarum et communium sollemnitatum, ut togae purae, ut sponsalium, ut nuptialium, ut nominalium, nullum putem periculum observari de flatu idololatriae, quae intervenit. Causae enim sunt considerandae, quibus praestatur officium. Eas mundas esse opinor per semetipsas, quia neque vestitus virilis neque anulus aut coniunctio maritalis de alicuius idoli honore descendit. Nullum denique cultum a deo maledictum invenio, nisi muliebrem in viro. Maledictus enim, inquit, omnis qui muliebribus induitur. Toga vero etiam appellationis virilis est. Nuptias quoque celebrari non magis deus prohibet quam nomen imponi. Sed his accommodantur sacrificia. Sim vocatus nec adsacrificii sit titulus officii, et operae meae expunctio quantum sibi libet. Utinam quantum sibi quidem, nec videre possemus quae facere nobis nefas est. Sed quoniam ita malus circum dedit saeculum idololatria, licebit adesse in quibusdam, quae nos homini, non idolo, officiosos habent. Plane ad sacerdotium et sacrificium vocatus non ibo (proprium enim idoli officium est), sed neque consilio neque sumptu aliave opera in eiusmodi fungar. Si propter sacrificium vocatus adsistam, ero particeps idololatriae: si me alia causa coniungit sacrificanti, ero tantum spectator sacrificii.

circe officium verus privataris et communis sollemnitas ut toga purus ut sponsale ut nuptialis ut nominalium nullus puto periculum observaris de flo idololatriae qui intervenio causa enim sum considero qui praesto officium is mundo sum opinor per semetipsas quia neque vestio virilis neque anulus aut conjunctio marital de aliquis idolum honor descendo nullus denique cultus ab deus maledico invenio nisi muliebris in vir maledico enim inquam omnis qui muliebris induo toga verus etiam appellatio virilis sum nuptiae quoque celebraris non magis deus prohibeo quam nomen impono sed hic accommodo sacrificium sum voco neque adsacrificii sum titulus officium et opera meus expunctio quantus sui libet utinam quantus sui quidem neque video possum qui facio nos nefas sum sed quoniam ita malus circum do saeculis idololatria liceo adsum in quidam qui nos homo non idolum officiosus habeo planus ad sacerdotium et sacrificium voco non eo proprius enim idolum officium sum sed neque consilium neque sumo alius opus in eiusmodi fungor si propter sacrificium voco assisto sum particeps idololatriae si ego alius causa conjungo sacrifico sum tantus spectator sacrificium


Sed enim plerique iam induxerunt animo agnoscendum esse, si quando, quae ethnici, faciunt, ne nomen blasphemetur. Porro blasphemia, quae nobis omni modo devitanda est, haec opinor est, si qui nostrum ad iustam blasphemiam ethnicum deducat aut fraude aut iniuria aut contumelia aliave materia dignae querelae, in qua nomen merito percutitur, ut merito irascatur et dominus. Ceterum si de omni blasphemia dictum est, Vestra causa nomen meum blasphematur, perimus universi, cum totus circus scelestis suffragiis nullo merito nomen lacessit. Desinamus, et non blasphemabitur. Immo dum sumus, blasphemetur; in observatione, non in exorbitatione disciplinae; dum probamur, non dum reprobamur. O blasphemiam martyrii adfinem, quae tunc me testatur Christianum, cum propter ea me detestatur! Benedictio est nominis maledictio custoditae disciplinae. Si hominibus, inquit, vellem placere, servus Christi non essem. Sed idem alibi iubet, omnibus placere curemus. Quemadmodum ego, inquit, omnibus per omnia placeo. Nimirum Saturnalia et Kalendas Ianuarias celebrans hominibus placebat? an modestia et patientia? an gravitate, an humanitate, an integritate? Proinde cum dicit, Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam, numquid idolofatris idololatres? numquid ethnicis ethnicus? numquid saecularibus saecularis? Sed etsi non prohibet nos conversari cum idololatris et adulteris et ceteris criminosis, dicens, Ceterum de mundo exiretis, non utique eas habenas conversationis immittit, ut, quoniam necesse est et convivere nos et commisceri cum peccatoribus, idem et compeccare possimus. Ubi est commercium vitae, quod apostolus concedit, ibi peccare, quod nemo permittit. Licet convivere cum ethnicis, commori non licet. Convivamus cum omnibus; conlaetemur ex communione naturae, non superstitionis. Pares anima sumus, non disciplina, compossessores mundi, non erroris. Quod si nobis nullum ius est communionis in huiusmodi cum extraneis, quanto scelestius est haec inter fratres frequentare. Quis hoc sustinere aut defendere potest? Iudaeis dies suos festos exprobrat spiritus sanctus. Sabbata, inquit, vestra et neomenias et ceremonias odit anima mea. Nobis, quibus sabbata extranea sunt et neomeniae et feriae a deo aliquando dilectae, Saturnalia et Ianuariae et Brumae et Matronales frequentantur, munera commeant, strenae, consonant lusus, convivia constrepunt. O melior fides nationum in suam sectam, quae nullam sollemnitatem Christianorum sibi vindicat! Non dominicum diem, non pentecosten, etiamsi nossent, nobiscum communicassent; timerent enim, ne Christiani viderentur. Nos ne ethnici pronuntiemur, non veremur. Si quid et carni indulgendum est, habes; non dicam tuos dies tantum, sed et plures. Nam ethnicis semel annuus dies quisque festus est, tibi octavo quoque die. Excerpe singulas sollemnitates nationum et in ordinem exsere: pentecosten implere non poterunt.

sed enim plerusque iam induco animus agnosco sum si quando qui ethnicus facio ne nomen blasphemo porro blasphemia qui nos omnis modo devito sum hic opinor sum si qui nos ad iustus blasphemia ethnicum deduco aut fraus aut iniuria aut contumelia alius materia dignus querela in qui nomen mereo percutio ut mereo irasco et dominus ceterum si de omnis blasphemia dico sum vester causa nomen meus blasphemo pereo universus cum totus circus scelestus suffragium nullus mereo nomen lacesso desino et non blasphemo immo dum sum blasphemo in observatio non in exorbitatio disciplina dum probo non dum reprobamur o blasphemia martyrium affinis qui tunc ego testor christianus cum propter is ego detesto benedictio sum nomen maledictio custodio disciplina si homo inquam volo placeo servus christus non sum sed idem alibi iubeo omnis placeo curo quemadmodum ego inquam omnis per omnis placeo nimirum saturnalis et kalendae januarius celebro homo placeo an modestia et patientia an gravitas an humanitas an integritas proinde cum dico omnis omnis facio sum ut omnis lucrifaciam numquid idolofatris idololatres numquid ethnicis ethnicus numquid saecularis saecularis sed etsi non prohibeo nos conversaris cum idololatris et adulter et ceterus criminosus dico ceterum de mundus exiretis non utique is habena conversatio immitto ut quoniam necesse sum et convivo nos et commisceo cum peccator idem et compeccaris possum ubius sum commercium vita qui apostolus concedo ibi peccaris qui nemo permitto licet convivo cum ethnicis commorior non licet convivamus cum omnis conlaetemur ex communio natura non superstitio paris anima sum non disciplina compossessor mundus non error qui si nos nullus ius sum communio in huiusmodi cum extraneus quantus scelestus sum hic inter frater frequento quis hic sustineo aut defendo possum judaeus dies suus festus exprobro spiritus sancio sabbata inquam vester et neomenia et ceremonias odi anima meus nos qui sabbata extraneus sum et neomenia et feriae ab deus aliquando diligo saturnalis et januarius et bruma et matronal frequento munus conmeo strenae consono lusus convivium constrepunt o bonus fides natio in suus seco qui nullus sollemnitas christianorum sui vindico non dominicus dies non pentecosten etiamsi nosco nos communico timeo enim ne christianus video nos ne ethnicus pronuntiemur non vereor si quis et caro indulgeo sum habeo non dico tuus dies tantus sed et multus nam ethnicis semel annuus dies quisque festus sum tu octavus quoque dies excerpo singulus sollemnitas natio et in ordo exsero pentecosten impleo non possum


Sed est quaedam eiusmodi species in facto et in verbo bis acuta et infesta utrimque, licet tibi blandiatur, quasi vacet in utroque, dum factum non videtur, quia dictum non tenetur. Pecuniam de ethnicis mutuantes sub pignoribus fiduciatis iurati cavent et se negant; se scire volunt scilicet tempus persecutionis et locus tribunalis et persona praesidis. Praescribit Christus non esse iurandum. Scripsi, inquit, sed nihil dixi. Lingua, non littera occidit. Hic ego naturam et conscientiam advoco: naturam, quia nihil potest manus scribere, etiamsi lingua in dictando cessat immobilis et quieta, quod non anima dictaverit; quamquam et ipsi linguae anima dictaverit aut a se conceptum aut ab alio traditum. Iam, ne dicatur, Alius dictavit; hic conscientiam appello, an quod alius dictavit anima suscipiat et sive comitante sive residente lingua ad manum transmittat. Et bene, quod in animo et conscientia delinqui dominus dixit. Si, inquit, concupiscentia vel malitia in cor hominis ascenderit, pro facto teneri. Cavisti igitur, quod in cor tuum plane ascendit, quod neque ignorasse te contendere potes neque noluisse. Nam cum caveres, scisti, cum scires, utique voluisti; egisti tam facto quam cogitatu, nec potes leviore crimine maius excludere, ut dicas falsum plane effici, cavendo quod non facis. Tamen non negavi, quia non iuravi. Quoniam, etsi nihil tale fecisses, sic tamen dicereris deierare, fecisse si consenseris. Non valet tacita vox in stilo, et mutus in litteris sonus. At enim Zacharias temporali vocis orbatione multatus cum animo conlocutus linguam inritam transit, cum manibus suis a corde dictat et nomen filii sine ore pronuntiat: loquitur in stilo, auditur in cera manus omni sono clarior, littera omni ore vocalior. Quaere, an dixerit qui dixisse compertus est. Dominum oremus, ne qua nos eiusmodi contractus necessitas circumsistat et, si ita evenerit, det fratribus operandi copiam vel nobis abrumpendae omnis necessitatis constantiam, ne illae litterae negatrices vicariae oris nostri in die iudicii adversus nos proferantur signatae signis, non iam advocalorum, sed angelorum.

sed sum quidam eiusmodi species in facio et in verbum bis acutus et infestus utrimque licet tu blandio quasi vaco in uterque dum facio non video quia dico non teneo pecunia de ethnicis mutuantes sub pignus fiduciatis juro caveo et sui nego sui scio volo scilicet tempus persecutio et locus tribunal et persono praesidero praescribo christus non sum iuro scribo inquam sed nihil dico lingua non littera occido hic ego natura et conscientia advoco natura quia nihil possum manus scribo etiamsi lingua in dicto cesso immobilis et quietus qui non anima dicto quamquam et ipse lingua anima dicto aut ab sui concipio aut ab alius trado iam ne dico alius dicto hic conscientia appello an qui alius dicto anima suscipio et sive comito sive resideo lingua ad manus transmitto et bene qui in animus et conscientia delinqui dominus dico si inquam concupisco vel malitia in cor homo ascenderit pro facio teneo caveo igitur qui in cor tuus planus ascendo qui neque ignoro tu contendo possum neque nolo nam cum caveo scio cum scio utique volo ago tam facio quam cogito neque possum levis crimen magnus excludo ut dico falsus planus efficio caveo qui non facio tamen non nego quia non juro quoniam etsi nihil talis facio sic tamen dico deieraris facio si consenseris non valeo taceo vox in stilus et mutus in littera sonus at enim zacharias temporal vox orbatio multo cum animus conloquor lingua irritus transeo cum manus suus ab cor dicto et nomen filius sine os pronuntio loquor in stilus audio in cero manus omnis sonus clarus littera omnis os vocalior quaero an dico qui dico comperio sum dominus oro ne qui nos eiusmodi contraho necessitas circumsisto et si ita evenio do frater opero copia vel nos abrumpo omnis necessitas constantia ne ille littera negatrix vicaria ora noster in dies iudicium adverro nos profero signo signum non iam advocalorum sed angelus


Sed de sacrificiis et de sacerdotiis quid loquar? De spectaculis autem et voluptatibus eiusmodi suum iam volumen implevimus. Hoc loco retractari oportet de festis diebus et aliis extraordinariis sollemnitatibus, quas interdum lasciviae, interdum timiditati nestrae subscribimus adversus fidem disciplinamque communem. De(??)oc quidem primo consistam, an cum ipsis quoque nationibus communicare in huiusmodi servus dei debeat, sive habitu, sive victu, vel quo alio genere laetitiae earum. Gaudere cum gaudentibus et lugere cum lugentibus, de fratribus dictum est ab apostolo ad unanimitatem cohortante. Ceterum ad haec nihil communionis est lumini et tenebris, vitae et morti, aut scindimus quod est scriptum: Saeculum gaudebit, vos vero lugebitis. Si cum saeculo gaudemus, verendum est, ne cum saeculo et lugeamus. Saeculo autem gaudente lugeamus, et saeculo postea lugente gau debimus. Sic et Eleazar apud inferos in sinu Abrahae refrigerium consecutus, contra dives in tormento ignis constitutus, alternas malorum et bonorum vices aemula retributione compensant. Sunt quidam dies munerum, quae apud alios honoris titulum, apud alios mercedis debitum expungunt. Nunc ergo, inquis, recipiam meum, vel rependam alienum. Si hunc morem sibi homines de superstitione consecraverunt, tu extraneus ab omni eorum vanitate, quid participas idolothyta sollemnia, quasi tibi quoque praescriptum sit de die, quominus id, quod homini debes vel tibi ab homine debetur, citra diei observationem luas vel recipias. Da formam, in quam velis agi tecum. Cur enim et lateas, cum ignorantia alterius tuam conscientiam contamines? Si non ignoraris quod sis Christianus, temptaris et contra conscientiam alterius agis tamquam non Christianus: sin vero et dissimulaberis, temptatus addictus es. Certe sive hac sive illac, reus es confusionis in deo. Qui autem confusus super me fuerit penes homines, et ego confundar super illo, inquit, penes pafrem meum, qui est in caelis.

sed de sacrificium et de sacerdotium quis loquor de spectaculis autem et voluptas eiusmodi suus iam volumen impleo hic locus retractaris oportet de festus dies et alius extraordinarius sollemnitas qui interdum lascivia interdum timiditas nestrae subscribo adverro fides disciplina communis de oc quidem primus consisto an cum ipse quoque natio communicaris in huiusmodi servus deus debeo sive habitus sive vinco vel quo alius genus laetitia is gaudeo cum gaudeo et lugeo cum lugeo de frater dico sum ab apostolus ad unanimitas cohortante ceterum ad hic nihil communio sum lumen et tenebrae vita et mors aut scindo qui sum scribo saeculis gaudeo tu verus lugeo si cum saeculum gaudeo vereor sum ne cum saeculum et lugeo saeculum autem gaudeo lugeo et saeculum postea lugeo gau debimus sic et eleazar apud inferi in sinus abrahae refrigerium consequor contra dives in tormentum ignis constituo alterno malus et bonus vicis aemulo retributio compenso sum quidam dies munus qui apud alius honor titulis apud alius merces debeo expungunt nunc ergo inquam recipio meus vel repo alienus si hic mos sui homo de superstitio consecro tu extraneus ab omnis is vanitas quis participas idolothytus sollemne quasi tu quoque praescribo sum de dies quominus is qui homo debeo vel tu ab homo debeo citer dies observatio luo vel recipio do forma in quam velis ago tu cur enim et lateo cum ignoro alter tuus conscientia contamines si non ignoraris qui sum christianus temptaris et contra conscientia alter ago tamquam non christianus sin verus et dissimulaberis tento addico sum certus sive hic sive illac reus sum confusio in deus qui autem confundo super ego sum penis homo et ego confundo super ille inquam penis pafrem meus qui sum in caelis


Animadvertimus inter artes etiam professiones quasdam obnoxias idololatriae. De astrologis ne loquendum quidem est. Sed quoniam quidam istis diebus provocavit defendens sibi perseverantiam professionis istius, paucis utar. Non allego, quod idola honoret, quorum nomina caelo inscripsit, quibus omnem dei potestatem addixit, quod propterea homines non putant deum requirendum, praesumentes stellarum nos immutabili arbitrio agi. Unum propono, angelos esse illos desertores dei, amatores feminarum, proditores etiam huius curiositatis, propterea quoque damnatos a deo. O divina sententia usque ad terram pertinax, cui etiam ignorantes testimonium reddunt! Expelluntur mathematici, sicut angeli eorum. Urbs et Italia interdicitur mathematicis, sicut caelum angelis eorum. Eadem poena est exitii discipulis et magistris. Sed magi et astrologi ab oriente venerunt. Scimus magiae et astrologiae inter se societatem. Primi igitur stellarum interpretes natum Christum annuntiaverunt, primi muneraverunt. Hoc nomine Christum, opinor, sibi obligaverunt. Quid tum? Ideo nunc et mathematicis patrocinabitur illorum magorum religio? De Christo scilicet est mathesis hodie, stellarum Christi, non Saturni et Martis et cuiusque ex eodem ordine mortuorum observat et praedicat. At enim scientia ista usque ad evangelium fuit concessa, ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicuius de caelo interpretetur. Nam et tus illud et myrrham et aurum ideo infanti tunc domino obtulerunt, quasi clausulam sacrificationis et gloriae saecularis, quam Chritus erat adempturus. Quod igitur isdem magis somnium sine dubio ex dei voluntate suggessit, ut irent in sua, sed alia, non qua venerant, via, id est, ne pristina secta sua incederent, non, ne illos Herodes persequeretur, qui nec persecutus est, etiam ignorans alia via digressos, quoniam et qua venerant ignorabat. Adeo viam rectam et disciplinam intellegere de- bemus. Itaque magis praeceptum, ut exinde aliter incederent. Sic et alia illa species magiae, quae miraculis operatur, etiam adversus Moysen aemulata patientiam dei traxit ad evangelium usque. Nam exinde et Simon Magus iamiam fidelis, quoniam aliquid adhuc de circulatoria secta cogitaret, ut scilicet inter miracula professionis suae etiam spiritum sanctum per manuum impositionem enundinaret, maledictus ab apostolis de fide eiectus est: alter magus, qui cum Sergio Paulo, quoniam isdem adversabatur apostolis, luminum amissione multatus est. Hoc et astrologi retulissent, credo, si qui in apostolos incidisset. Attamen cum magia punitur, cuius est species astrologia, utique et species in genere damnatur. Post evangelium nusquam invenias aut sophistas aut Chaldaeos aut incantatores aut coniectores aut magos, nisi plane punitos. Ubi sapiens, ubi litterator, ubi conquisitor huius aevi? Nonne infatuavit deus sapientiam huius saeculi? Nihil scis, mathematice, si nesciebas te futurum Christianum. Si sciebas, hoc quoque scire debueras, nihil tibi futurum cum ista professione. Ipsa te de periculo suo instrueret, quae aliorum climacterica praecanit. Non est tibi pars neque sors in ista ratione. Non potest regna caelorum sperare cuius digitus aut radius abutitur caelo.

animadverto inter ars etiam professio quidam obnoxius idololatriae de astrologus ne loquor quidem sum sed quoniam quidam iste dies provoco defendo sui perseverantia professio iste paucus uto non allego qui idolum honoro qui nomen caelum inscribo qui omnis deus potestas addico qui propterea homo non puto deus requiro praesumo stella nos immutabilis arbitrium ago unus propono angelus sum ille desertor deus amator femina proditor etiam hic curiositas propterea quoque damno ab deus o divino sententia usque ad terra pertinax qui etiam ignoro testimonium reddo expello mathematicus sicut angelus is urbs et italia interdico mathematicus sicut caelum angelus is idem poena sum exitium discipulis et magister sed magus et astrologus ab orior venio scio magia et astrologia inter sui societas primus igitur stella interpres natus christus annuntiaverunt primus muneraverunt hic nomen christus opinor sui obligo quis tum ideo nunc et mathematicus patrocinabitur ille magus religio de christus scilicet sum mathesis hodie stella christus non saturnus et mars et quisque ex idem ordo morior observo et praedico at enim scientia iste usque ad evangelium sum concedo ut christus edo nemo exinde nativitas aliquis de caelum interpretor nam et tus ille et murra et aurum ideo infans tunc dominus offertor quasi clausula sacrificatio et gloria saecularis quam chritus sum adempturus qui igitur idem magis somnium sine dubius ex deus voluntas suggero ut eo in suus sed alius non qui venio via is sum ne pristinus seco suus incedo non ne ille herodes persequor qui neque persequor sum etiam ignoro alius via digredior quoniam et qui venio ignoro adeo via recingo et disciplina intellego de bemus itaque magis praeceptum ut exinde aliter incedo sic et alius ille species magia qui miraculis opero etiam adverro moysen aemulo patientia deus traho ad evangelium usque nam exinde et simon magus jamjam fidelis quoniam aliquis adhuc de circulatoria seco cogito ut scilicet inter miraculum professio suus etiam spiritus sancio per manus impositio enundinaret maledico ab apostolus de fides eicio sum alter magus qui cum sergius paulus quoniam idem adverso apostolus lumen amissio multo sum hic et astrologus refero credo si qui in apostolus incido attamen cum magia punior qui sum species astrologia utique et species in genus damno post evangelium nusquam invenio aut sophistes aut chaldaei aut incantator aut coniector aut magus nisi planus punior ubius sapio ubi litterator ubi conquisitor hic aevum nonne infatuo deus sapientia hic saeculis nihil scio mathematicus si nescio tu sum christianus si scio hic quoque scio debeo nihil tu sum cum iste professio ipse tu de periculum suus instruo qui alius climacterica praecanit non sum tu pars neque sors in iste ratio non possum regnum caelum spero qui digitus aut radius abutor caelum


Idolum tam fieri quam coli deus prohibet. Quanto praecedit, ut fiat quod coli possit, tanto prius est, ne fiat, si coli non licet. Propter hanc causam, ad eradicandam scilicet materiam idololatriae, lex divina prociamat, Ne feceritis idolum, et coniungens, Neque similitudinem eorum quae in caelo sunt et quae in terra et quae in mari, toto mundo eiusmodi artibus interdixit servis dei. Antecesserat Enoch praedicens omnia elementa, omnem mundi censum, quae caelo, quae mari, quae terra continentur, in idololatrian versuros daemonas et spiritus desertorum angelorum, ut pro deo adversus deum consecrarentur. Omnia igitur colit humanus error praeter ipsum omnium conditorem. Eorum imagines idola, imaginum consecratio idololatria. Quicquid idololatria committit, in artificem quemcumque et cuiuscumque idoli deputetur necesse est. Denique idem Enoch simul et cultores idoli et fabricatores in comminatione praedamnat. Et rursus: Iuro vobis peccatores, quod in diem sanguinis perditionis paenitentia parata est. Qui servitis lapidibus, et qui imagines facitis aureas et argenteas et ligneas et lapideas et fictiles, et servitis phantasmatibus et daemoniis et spiritibus in fanis, et omnibus erroribus non secundum scientiam, nullum ab iis invenietis auxilium. Esaias vero, Testes, ait, vos estis, si est deus absque me. Et non erant tunc qui fingunt et exsculpunt, omnes vani, qui faciunt libita sibi, quae illis non proderunt. Et deinceps tota illa pronuntiatio quam artifices, quam cultores detestatur. Cuius clausula est, Cognoscite, quod cinis sit cor illorum et terra, et nemo animam suam liberare possit. Ubi aeque David et factores. Tales flant, inquit, qui faciunt es. Et quid ego, modicae memoriae homo, ultra quid suggeram? quid recolam de scripturis? Quasi aut non sufficiat vox spiritus sancti, aut ultra deliberandum sit, an maledixerit atque damuaverit dominus ipsos prius artifices eorum, quorum cultores maledicit et damnat?

idolum tam fio quam colo deus prohibeo quantus praecedo ut fio qui colo possum tantus prior sum ne fio si colo non licet propter hic causa ad eradicandam scilicet materia idololatriae lex divino prociamat ne facio idolum et conjungo neque similitudo is qui in caelum sum et qui in terra et qui in mare totus mundus eiusmodi ars interdico servio deus antecedo enoch praedico omnis elementum omnis mundus census qui caelum qui mare qui terra contineo in idololatrian verro daemonas et spiritus desertor angelus ut pro deus adverro deus consecro omnis igitur colo humanus error praeter ipse omnis conditor eos imago idolum imago consecratio idololatria quisquis idololatria committo in artifex quicumque et quicumque idolum deputo necesse sum denique idem enoch simul et cultor idolum et fabricator in comminatio praedamnat et rursus iuro tu peccator qui in dies sanguis perditio paenitentia paro sum qui servio lapis et qui imago facio aureus et argenteus et ligneus et lapideus et fictilis et servio phantasmatibus et daemonium et spiritus in fanum et omnis error non secundus scientia nullus ab is invenio auxilium esaias verus testis aio tu sum si sum deus absque ego et non sum tunc qui fingo et exsculpunt omnis vanus qui facio libet sui qui ille non prosum et deinceps totus ille pronuntiatio quam artifex quam cultor detesto qui clausula sum cognosco qui cinis sum cor ille et terra et nemo anima suus liberaris possum ubius aequus david et factor tal flo inquam qui facio sum et quis ego modicus memoria homo ultra quis suggero quis recolo de scribo quasi aut non sufficio vox spiritus sanctus aut ultra delibero sum an maledixerit atque damuaverit dominus ipse prior artifex is qui cultor maledico et damno


Ceterum quid facient servi vel liberi fideles, item officiales sacrificantibus dominis vel patronis vel praesidibus suis adhaerentes? Sed si merum quis sacrificanti tradiderit, immo si verbo quoque aliquo sacrificio necessario adiuverit, minister habebitur idololatriae. Huius regulae memores etiam magistratibus et potestatibus officium possumus reddere secundum patriarchas et ceteros maiores, qui regibus idololatris usque ad finem idololatriae apparuerunt. Hinc proxime disputatio oborta est, an servus dei alicuius dignitatis aut potestatis administrationem capiat, si ab omni specie idololatriae intactum se aut gratia aliqua aut astutia etiam praestare possit, secundum quod et Ioseph et Daniel mundi ab idololatria et dignitatem et potestatem administraverunt in ornamento et purpura praefecturae totius Aegypti sive Babyloniae. Cedamus itaque succedere alicui posse, ut in quoquo honore in solo honoris nomine incedat, neque sacrificet, neque sacrificiis auctoritatem suam accommodet, non hostias locet, non curas templorum deleget, non vectigalia eorum procuret, non spectacula edat de suo aut de publico aut edendis praesit, nihil sollemne pronuntiet vel edicat, ne iuret quidem; iam vero quae sunt potestatis, neque iudicet de capite alicuius vel pudore — feras enim de pecunia — neque damnet neque praedamnet, neminem vinciat, neminem recludat aut torqueat, si haec credibile est fieri posse.

ceterum quis facio servio vel liber fidelis item official sacrifico dominus vel patronus vel praeses suus adhaereo sed si merus quis sacrifico trado immo si verbum quoque aliquis sacrificium necessarius adjuvo minister habeo idololatriae hic regula memor etiam magistratus et potestas officium possum reddo secundus patriarcha et ceterus magnus qui rex idololatris usque ad finis idololatriae appareo hinc propior disputatio oborior sum an servus deus aliquis dignitas aut potestas administratio capio si ab omnis species idololatriae intactus sui aut gratia aliqui aut astutia etiam praesto possum secundus qui et ioseph et daniel mundus ab idololatria et dignitas et potestas administraverunt in ornamentum et purpura praeficio totus aegyptius sive babylonia cedo itaque succedo aliqui possum ut in quisquis honor in solum honor nomen incedo neque sacrifico neque sacrificium auctoritas suus accommodo non hostio loco non cura templum delego non vectigalis is procuro non spectaculum edo de suus aut de publicus aut edo praesum nihil sollemnis pronuntio vel edico ne iuro quidem iam verus qui sum potestas neque iudico de caput aliquis vel pudor ferus enim de pecunia neque damno neque praedamnet nemo vincio nemo recludo aut torqueo si hic credibilis sum fio possum


Principale crimen generis humani, summus saeculi reatus, tota causa iudicii idololatria. Nam etsi suam speciem tenet unumquodque delictum, etsi suo quoque nomine iudicio destinatur, in idololatriae tamen crimine expungitur. Omitte titulos, opera recognosce, idololatres item homicida est. Quaeris quem occiderit? Si quid ad elogii ambitionem facit, non extraneum, nec inimicum, sed ipsum se. Quibus insidiis? erroris sui. Quo telo? offensa dei. Quot plagis? quotquot idololatriis. Qui negat idololatren perisse, is negabit idololatren homicidium fecisse. Proinde adulterium et stuprum in eodem recognoscas; nam qui falsis deis servit, sine dubio adulter est veritatis, quia omne falsum adulterium est. Sic et in stupro mergitur. Quis enim immundis spiritibus cooperator non conspurcatus et constupratus incedit? Atque adeo scripturae sanctae stupri vocabulo utuntur in idololatriae exprobratione. Fraudis condicio ea est, opinor, si quis alienum rapiat aut alii debitum deneget, et utique erga hominem admissa fraus maximi criminis nomen est. At enim idololatria fraudem deo facit, honores illi suos denegans et conferens aliis, ut fraudi etiam contumeliam coniungat. Quodsi tam fraus quam stuprum atque adulterium mortem afferunt, iam in his aeque idololatria de homicidi reatu non liberatur. Post talia crimina, tam exitiosa, tam devoratoria salutis, cetera quoque aliquem ad modum et seorsum proinde disposita in idololatria condicionem suam repraesentant. In illa et concupiscentiae saeculi. Quae enim idololatriae sollemnitas sine ambitione cultus et ernatus? In illa lasciviae et ebrietates, cum plurimum victus et ventris et libidinis causa frequententur. In illa iniustitia. Quid enim iniustius ea quae iustitiae patrem nescit? In illa etiam vanitas, cum tota eius ratio vana sit. In illa mendacium, cum tota substantia cius mendax sit. Ita fit, ut omnia in idololatria et in omnibus idololatria deprehendatur. Sed et alias, cum universa delicta adversus deum sapiant, nibil autem, quod adversus deum sapiat, non daemoniis et immundis spiritibus deputetur quibus idola mancipantur, sine dubio idololatrian admittit quicunque delinquit. Id enim facit quod ad idolorum mancipes pertinet.

principal crimen genus humanus summus saeculis reatus totus causa iudicium idololatria nam etsi suus species teneo unumquodque delinquo etsi suus quoque nomen iudicium destino in idololatriae tamen crimen expungo omitto titulus opus recognosco idololatres item homicida sum quaero qui occido si quis ad elogii ambitio facio non extraneus neque inimicus sed ipse sui qui insidiae error suus quo telum offendo deus quot plaga quotquot idololatriis qui nego idololatren pereo is nego idololatren homicidium facio proinde adulterium et stuprum in idem recognosco nam qui falsum deus servio sine dubius adulter sum veritas quia omnis falsus adulterium sum sic et in stuprum mergo quis enim immundus spiritus cooperator non conspurcatus et constupratus incedo atque adeo scribo sancio stuprum vocabulum uto in idololatriae exprobratio fraus condicio is sum opinor si quis alienus rapio aut alius debeo denego et utique erga homo admitto fraus magnus crimen nomen sum at enim idololatria fraudo deus facio honor ille suus denego et confero alius ut fraus etiam contumelia conjungo quodsi tam fraus quam stuprum atque adulterium mors affero iam in hic aequus idololatria de homicidi reatus non libero post talis crimen tam exitiosus tam devoratoria salus ceterus quoque aliquis ad modus et seorsus proinde dispono in idololatria condicio suus repraesento in ille et concupiscentia saeculis qui enim idololatriae sollemnitas sine ambitio cultus et ernatus in ille lascivia et ebrietas cum multus vinco et venter et libido causa frequento in ille injustitia quis enim injustus is qui justitia pater nescio in ille etiam vanitas cum totus is ratio vanus sum in ille mendacium cum totus substantia cius mendax sum ita fio ut omnis in idololatria et in omnis idololatria deprehendo sed et alius cum universus delictum adverro deus sapio nibil autem qui adverro deus sapio non daemonium et immundus spiritus deputo qui idolum mancipo sine dubius idololatrian admitto quicumque delinquo is enim facio qui ad idolum mancipo pertineo