De Spectaculis

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Nunc interposito nomine idololatriae, quod solum subiectum sufficere debet ad abdicationem spectaculorum, alia iam ratione tractemus ex abundanti, propter eos maxime qui sibi blandiuntur quod non nominatim abstinentia ista praescripta sit. Quasi parum etiam de spectaculis pronuntietur, cum concupiscentiae saeculi damnantur. Nam sicut pecuniae vel dignitatis vel gulae vel libidinis vel gloriae, ita et voluptatis concupiscentia est; species autem voluptatis etiam spectacula. Opinor,generaliter nominatae concupiscentiae continent in se et voluptates, aeque generaliter intellectae voluptates specialiter et in spectacula disseruntur.

nunc interpono nomen idololatriae qui solus subicio sufficio debeo ad abdicatio spectaculum alius iam ratio tracto ex abundo propter is magnus qui sui blandio qui non nominatim abstinentia iste praescribo sum quasi parum etiam de spectaculis pronuntio cum concupiscentia saeculis damno nam sicut pecunia vel dignitas vel gula vel libido vel gloria ita et voluptas concupisco sum species autem voluptas etiam spectaculum opinor generalis nomino concupiscentia contineo in sui et voluptas aequus generalis intellego voluptas specialis et in spectaculum dissero


Ethnici, quos penes nulla est veritatis plenitudo, quia nec doctor veritatis deus, malum et bonum pro arbitrio et libidine interpretantur: alibi bonum quod alibi malum, et alibi malum quod alibi bonum. Sic ergo evenit, ut qui in publico vix necessitate vesicae tunicam levet, idem in circo aliter non exuat, nisi totum pudorem in faciem omnium intentet,1 ut et qui filiae virginis ab omni spurco verbo aures tuetur, ipse eam in theatrum ad illas voces gesticulationesque deducat, et qui in plateis litem manu agentem aut compescit aut detestatur, idem in stadio gravioribus pugnis suffragium ferat, et qui ad cadaver hominis communi lege defuncti exhorret, idem in amphitheatro derosa et dissipata et in suo sanguine squalentia corpora patientissimis oculis desuper incumbat, immo qui propter homicidae poenam probandam ad spectaculum veniat, idem gladiatorem ad homicidium flagellis et virgis compellat invitum, et qui insigniori cuique homicidae leonem poscit, idem gladiatori atroci petat rudem et pilleum praemium conferat, illum vero confectum etiam oris spectaculo repetat, libentius recognoscens de proximo quem voluit occidere de longinquo, tanto durior, si non voluit.

ethnicus qui penis nullus sum veritas plenitudo quia neque doctor veritas deus malus et bonus pro arbitrium et libido interpretor alibi bonus qui alibi malus et alibi malus qui alibi bonus sic ergo evenio ut qui in publicus vix necessitas vesica tunica levo idem in circus aliter non exuo nisi totus pudor in facies omnis intentet ut et qui filia virgo ab omnis spurcus verbum auris tueor ipse is in theatrum ad ille voco gesticulationesque deduco et qui in platea lito manus ago aut compesco aut detesto idem in stadium gravis pugna suffragium fero et qui ad cadaver homo communis lex defungor exhorret idem in amphitheatrum derosus et dissipata et in suus sanguis squaleo corpus patior oculus desuper incumbo immo qui propter homicida poena probo ad spectaculum venio idem gladiator ad homicidium flagellum et virga compello invitus et qui insigniori quisque homicida leo posco idem gladiator atrox peto rudis et pilleum praemium confero ille verus conficio etiam ora spectaculum repeto libet recognosco de propior qui volo occaedes de longinquus tantus durus si non volo


Cum igitur humana recordatio etiam obstrepente gratia voluptatis damnandos eos censeat ademtis bonis dignitatum in quendam scopulum famositatis, quanto magis divina iustitia in eiusmodi artifices animadvertit? An deo placebit auriga ille tot animarum inquietator, tot furiarum minister tot statuum,4 ut sacerdos coronatus vel coloratus ut leno, quem curru rapicndum diabolus adversus Elian exornavit? Placebit et ille, qui voltus suos novacula mutat, infidelis erga faciem suam, quam non contentus Saturno et Isidi et Libero proximam facere insuper contumeliis alaparum sic obicit, tamquam de praecepto domini ludat? Docet scilicet et diabolus verberandam maxillam patienter offerre. Sic et tragoedos cothurnis extulit, quia "nemo potest adicere cubitum unum ad staturam suam:" mendacem facere vult Christum. Iam vero ipsum opus personarum quaero an deo placeat, qui omnem similitudinem vetat fieri, quanto magis imaginis suae? Non amat falsum auctor veritatis; adulterium est apud illum omne quod fingitur. Proinde vocem sexus aetates mentientem, amores iras gemitus lacrimas asseverantem non probabit: omnem enim hypocrisin damnat. Ceterum cum in lege praescribit maledictum esse qui muliebribus vestietur, quid de pantomimo iudicabit, qui etiam muliebribus curvatur1? Sane et ille artifex pugnorum impunitus ibit? Tales enim cicatrices caestuum et callos pugnorum et aurium fungos a deo cum plasmaretur accepit; ideo illi oculos deus commodavit, ut vapulando deficiant. Taceo de illo, qui hominem leoni prae se opponit, ne parum sit homicida qui eundem postmodum iugulat.

cos igitur humanus recordatio etiam obstrepo gratia voluptas damno is censeo ademtis bonus dignitas in quidam scopulis famositas quantus magis divino iustitia in eiusmodi artifex animadverto an deus placeo aurigo ille tot anima inquietator tot furiaris minister tot statuum ut sacerdos corono vel coloro ut leno qui currus rapicndum diabolus adverro elian exorno placeo et ille qui vultus suus novacula muto infidelis erga facies suus quam non contineo saturnus et isidi et liber propior facio insuper contumelia alaparis sic obicio tamquam de praeceptum dominus ludo doceo scilicet et diabolus verberandam maxilla patienter offero sic et tragoedus cothurnus effero quia nemo possum adicio cubitum unus ad sto suus mendacem facio volo christus iam verus ipse opus personaris quaero an deus placeo qui omnis similitudo veto fio quantus magis imago suus non amo falsus auctor veritas adulterium sum apud ille omnis qui fingo proinde voco sexus aetas mentior amor ira gemitus lacrima asseverantem non probo omnis enim hypocrisin damno ceterum cum in lex praescribo maledico sum qui muliebris vestio quis de pantomimus iudico qui etiam muliebris curvo sanus et ille artifex pugnus impunis eo tal enim cicatrix caestuum et callus pugnus et auris fungus ab deus cum plasmaretur accipio ideo ille oculus deus commodo ut vapulo deficio taceo de ille qui homo leo prae sui oppono ne parum sum homicida qui idem postmodum jugulo


Quale autem spectaculum in proximo est adventus domini iam indubitati, iam superbi, iam triumphantis! Quae illa exultatio angelorum, quae gloria resurgentium sanctorum! Quale regnum exinde iustorum! Qualis civitas nova Hierusalem! At enim supersunt alia spectacula, ille ultimus et perpetuus iudicii dies, ille nationibus insperatus, ille derisus, cum tanta saeculi vetustas et tot eius nativitates uno igni haurientur. Quae tunc spectaculi latitudo! Quid admirer? Quid rideam? Ubi gaudeam, ubi exultem, tot spectans reges, qui in caelum recepti nuntiabantur, cum Iove ipso et ipsis suis testibus in imis tenebris congemescentes? Item praesides persecutores dominici nominis saevioribus quam ipsi flammis saevierunt insultantes contra Christianos liquescentes? Quos praeterea? Sapientes illos philosophos coram discipulis suis una conflagrantibus erubescentes, quibus nihil ad deum pertinere suadebant, quibus animas aut nullas aut non in pristina corpora redituras adfirmabant? Etiam poetas non ad Rhadamanthi nec ad Minonis, sed ad inopinati Christi tribunal palpitantes? Tunc magis tragoedi audiendi, magis scilicet vocales in sua propria calamitate; tunc histriones cognoscendi, solutiores multo per ignem; tunc spectandus auriga in flammea rota totus ruber; tunc xystici contemplandi, non in gymnasiis, sed in igne . . . iaculati, nisi quod ne tunc quidem illos velim visos, ut qui malim ad eos potius conspectum insatiabilem conferre, qui in dominum desaevierunt. Hic est ille, dicam, fabri aut quaestuariae filius, sabbati destructor, Samarites et daemonium habens; hic est quem a Iuda redemistis, hic est ille harundine et colaphis diverberatus, sputamentis dedecoratus, felle et aceto potatus; hic est, quem clam discentes subripuerunt, ut surrexisse dicatur, vel hortulanus detraxit, ne lactucae suae frequentia commeantium adlaederentur. Ut talia spectes, ut talibus exultes, quis tibi praetor aut consul aut quaestor aut sacerdos de sua liberalitate praestabit? Et tamen haec iam quodammodo habemus per fidem spiritu imaginante repraesentata. Ceterum qualia illa sunt, quae nec oculus vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascenderunt? Credo, circo et utraque cavea et omni stadio gratiora.

qual autem spectaculum in propior sum advenio dominus iam indubitas iam superbus iam triumpho qui ille exultatio angelus qui gloria resurgentium sancio qual regnum exinde iustor qual civitas novo hierusal at enim supersum alius spectaculum ille ulter et perpetuus iudicium dies ille natio insperatus ille derideo cum tantus saeculis vetustus et tot is nativitas unus ignis haurientur qui tunc spectaculum latitudo quis admiror quis rideo ubius gaudeo ubi exultem tot specto rex qui in caelum recipio nuntio cum iuppiter ipse et ipse suus testis in imus tenebrae congemescentes item praesideo persecutor dominicus nomen saevioribus quam ipse flamma saevio insulto contra christianus liquescentes qui praeterea sapio ille philosophus coram discipulis suus unus conflagrantibus erubesco qui nihil ad deus pertineo suadeo qui anima aut nullus aut non in pristinus corpus redeo adfirmo etiam poeta non ad rhadamanthi neque ad minonis sed ad inopinor christus tribunal palpito tunc magis tragoedus audio magis scilicet vocal in suus proprius calamitas tunc histrio cognosco solvo multus per ignis tunc specto aurigo in flammeus rota totus ruber tunc xystici contemplo non in gymnasium sed in ignis jaculor nisi qui ne tunc quidem ille volo video ut qui malo ad is potis conspectus insatiabilis confero qui in dominus desaevierunt hic sum ille dico faber aut quaestuariae filius sabbatum destructor samarites et daemonium habeo hic sum qui ab judas reemo hic sum ille harundo et colaphus diverberatus sputamentum dedecoro felle et acetum potatus hic sum qui clam disco surripio ut surgo dico vel hortulanus detraho ne lactuca suus frequentia conmeo adlaederentur ut talis specto ut talis exultes quis tu praetor aut consul aut quaestor aut sacerdos de suus liberalitas praesto et tamen hic iam quodammodo habeo per fides spiritus imaginante repraesento ceterum qualis ille sum qui neque oculus video neque auris audio neque in cor homo ascendo credo circus et uter cavea et omnis stadium gratus


Superest illius insignissimi spectaculi ac receptissimi recognitio. Munus dictum est ab officio, quoniam officium etiam muneris nomen est. Officium autem mortuis hoc spectaculo facere se veteres arbitrabantur, posteaquam illud humaniore atrocitate temperaverunt. Nam olim, quoniam animas defunctorum humano sanguine propitiari creditum erat, captivos vel mali status servos mercati in exequiis immolabant. Postea placuit impietatem voluptate adumbrare. Itaque quos paraverant, armis quibus tunc et qualiter poterant eruditos, tantum ut occidi discerent, mox edicto die inferiarum apud tumulos erogabant. Ita mortem homicidiis consolabantur. Haec muneri origo. Sed paulatim provecti ad tantam gratiam, ad quantam et crudelitatem, quia feriarum voluptati satis non fiebat nisi et feris humana corpora dissiparentur. Quod ergo mortuis litabatur, utique parentationi deputabatur; quae species proinde idololatria est, quoniam et idololatria parentationis est species: tam haec quam illa mortuis ministrat. In mortuorum autem idolis daemonia consistunt. Ut et titulos considerem, licet transierit hoc genus editionis ab honoribus mortuorum ad honores viventium, quaesturas dico et magistratus et flaminia et sacerdotia cum tamen nominis dignitas idololatriae crimine teneatur, necesse est quicquid dignitatis nomine administratur communicet etiam maculas eius, a qua habet causas. Idem de apparatibus interpretabimur in ipsorum honorum suggestu deputandis, quod purpurae, quod fasces, quod vittae, quod coronae, quod denique contiones et edicta et pultes pridianae sine pompa diaboli, sine imitatione daemonum non sunt. Quid ego de horrcndo loco perorem, quem nec periuria sustinent? Pluribus enim et asperioribus nominibus amphitheatrum consecratur quam Capitolium: omnium daemonum templum est. Tot illic immundi spiritus considunt, quot homines capit. Ut et de artibus concludam, Martem et Dianam utriusque ludi praesides novimus.

supersum ille insignissimi spectaculum atque receptissimi recognitio munus dico sum ab officium quoniam officium etiam munus nomen sum officium autem morior hic spectaculum facio sui vetus arbitror posteaquam ille humanus atrocitas tempero nam olim quoniam anima defunctor humanus sanguis propitiaris credo sum captivus vel malus status servus mercor in exsequiae immolo postea placeo impietas voluptas adumbraris itaque qui paro arma qui tunc et qualis possum erudio tantus ut occido disco mox edictum dies inferiaris apud tumulus erogabant ita mors homicidium consolo hic munus origo sed paulatim proveho ad tantus gratia ad quantus et crudelitas quia feriaris voluptas satis non fio nisi et fera humanus corpus dissiparentur qui ergo morior litabatur utique parentatio deputo qui species proinde idololatria sum quoniam et idololatria parentatio sum species tam hic quam ille morior ministro in morior autem idolum daemonium consisto ut et titulus considero licet transeo hic genus editio ab honor morior ad honor vivo quaesturas dico et magistratus et flaminius et sacerdotium cum tamen nomen dignitas idololatriae crimen teneo necesse sum quisquis dignitas nomen administro communico etiam maculo is ab qui habeo causa idem de apparatus interpretor in ipse honor suggero deputandis qui purpura qui fascis qui vitta qui corona qui denique contio et edico et pulto pridianus sine pompa diabolus sine imitatio daemon non sum quis ego de horrcndo locus peroro qui neque periurium sustineo multus enim et asper nomen amphitheatrum consecro quam capitolium omnis daemon templum sum tot illic immundus spiritus consido quot homo capio ut et de ars concludo mars et diana uterque ludo praesideo nosco


Quid mirum? Inaequata ista hominum miscentium et commutantium statum boni et mali per inconstantiam sensus et iudicii varietatem. Etenim ipsi auctores et administratoresspectaculorum quadrigarios scaenicos xysticosarenarios illos amantissimos,1 quibus viri animas,2 feminae autem illis etiam corpora sua substernunt, propter quos se in ea committunt quae reprehendunt, ex eadem arte, qua magnifaciunt, deponunt et deminuunt, immo manifeste damnant ignominia et capitis minutione, arcentes curia rostris senatu equite ceterisque honoribus omnibus simul et ornamentis quibusdam. Quanta perversitas! Amant quos multant, depretiant quos probant, artem magnificans artificem notant. Quale iudicium est, ut ob ea quis offuscetur, per quae promeretur? Immo quanta confessio est malae rei!3 Quarum auctores, cum acceptissimi sint, sine nota non sunt.

quis mirus inaequata iste homo misceo et commutantium status bonus et malus per inconstantia sensus et iudicium varietas etenim ipse auctor et administratoresspectaculorum quadrigarios scaenicus xysticosarenarios ille amo qui vir anima femina autem ille etiam corpus suus substerno propter qui sui in is committo qui reprehendo ex idem ars qui magnifaciunt depono et deminuo immo manifestus damno ignominia et capio minutio arceo curia rostrum senatus eques ceter honor omnis simul et ornamentum quidam quantus perversitas amo qui multo depretiant qui probo ars magnifico artifex noto qual iudicium sum ut ob is quis offuscetur per qui promo immo quantus confessio sum malus res quaris auctor cum acceptissimi sum sine nosco non sum


Quam vana igitur, immo desperata argumentatio eorum, qui sine dubio tergiversatione amittendae voluptatis optendunt nullam eius abstinentiae mentionem specialiter vel localiter in scripturis determinari, quae directo prohibeat eiusmodi conventibus inseri servum dei. Novam proxime defensionem suaviludii cuiusdam audivi. Sol, inquit, immo ipse etiam deus de caelo spectat nec contaminatus Sane, sol et in cloacam radios suos defert nec inquinatur. Utinam autem deus nulla flagitia hominum spectaret, ut omnes iudicium evaderemus. Sed spectat et latrocinia, spectat et falsa et adulteria et fraudes et idololatrias et spectacula ipsa. Et idcirco ergo nos non spectabimus, ne videamur ab illo qui spectat omnia. Comparas, homo, reum et iudicem, reum, qui, quia videtur, reus est, iudicem, qui, quia videt, iudex est. Numquid ergo et extra limites circi furori studemus et extra cardines theatri impudicitiae intendimus et insolentiae extra stadium et immisericordiae extra amphitheatrum, quoniam deus etiam extra cameras et gradus et † apulias oculos habet? Erramus: nusquam et numquam excusatur quod deus damnat, nusquam et nunquam licet quod semper et ubique non licet. Haec est veritatis integritas et, quae ei debetur, disciplinae plenitudo et aequalitas timoris et fides obsequii, non inmutare sententiam nec variare iudicium. Non potest aliud esse, quod vere quidem est bonum seu malum. Omnia autem penes veritatem dei fixa sunt.1

quam vanus igitur immo despero argumentatio is qui sine dubius tergiversatio amitto voluptas optendunt nullus is abstinentia mentio specialis vel localiter in scribo determinaris qui dirigo prohibeo eiusmodi conventus insero servus deus novus propior defensio suaviludii quidam audio sol inquam immo ipse etiam deus de caelum specto neque contamino sanus sol et in cloaca radius suus defero neque inquino utinam autem deus nullus flagitium homo specto ut omnis iudicium evaderemus sed specto et latrocinium specto et fallo et adulterium et fraudo et idololatrias et spectaculum ipse et idcirco ergo nos non specto ne video ab ille qui specto omnis comparo homo reus et judico reus qui quia video reus sum judico qui quia video iudex sum numquid ergo et extra limito circos furor studeo et extra cardo theatrum impudicitia intendo et insolentia extra stadium et immisericordiae extra amphitheatrum quoniam deus etiam extra camera et gradus et apulias oculus habeo erro nusquam et numquam excuso qui deus damno nusquam et numquam licet qui semper et ubique non licet hic sum veritas integritas et qui is debeo disciplina plenitudo et aequalitas timor et fides obsequium non inmutaris sententia neque variaris iudicium non possum alius sum qui verus quidem sum bonus seu malus omnis autem penis veritas deus figo sum


Transeamus ad scaenicas res, quarum et originem communem et titulos pares secundum ipsam ab initio ludorum appellationem et administrationem coniunctam cum re equestri iam ostendimus. Apparatus etiam ex ea parte consortes, qua ad scaenam a templis et aris et illa infelicitate turis et sanguinis inter tibias et tubas itur duobus inquinatissimis arbitris funerum et sacrorum, dissignatore et haruspice. Ita cum de originibus ludorum ad circenses transiimus, inde nunc ad scaenicos ludos dirigemus a loci vitio.1 Theatrum proprie sacrarium veneris est. Hoc denique modo id genus operis in saeculo evasit. Nam saepe censores nascentia cum maxime theatra destruebant moribus consulentes, quorum scilicet periculum ingens de lascivia providebant, ut iam hic ethnicis in testimonium cedat sententia ipsorum nobiscum faciens et nobis in exaggerationem disciplinae etiam humana praerogativa. Itaque Pompeius Magnus solo theatro suo minor cum illam arcem omnium turpitudinum extruxisset, veritus quandoque memoriae suae censoriam animadversionem veneris aedem superposuit et ad dedicationem edicto populum vocans non theatrum, sed veneris templum nuncupavit, cui subiecimus, inquit, gradus spectaculorum. Ita damnatum et damnandum opus templi titulo praetexit et disciplinam superstitione delusit. Sed veneri et Libero convenit. Duo ista daemonia con- spirata et coniurata inter se sunt ebrietatis et libidinis. Itaque theatrum veneris Liberi quoque domus est. Nam et alios ludos scaenicos Liberalia proprie vocabant, praeterquam Libero devotos, quae sunt Dionysia penes Graecos, etiam a Libero institutos. Et est plane in artibus quoque scaenicis Liberi et veneris patrocinium. Quae privata et propria sunt scaenae, de gestu et corporis flexu mollitiae veneris et Liberi immolant, illi per sexum, illi per luxum dissolutis. Quae vero voce et modis et organis et litteris 1 transiguntur, Apollines et Musas et Minervas et Mercurios mancipes habent. Oderis, Christiane, quorum auctores non potes non odisse. Iam nunc volumus suggerere de artibus et de his, quorum auctores in nominibus exsecramur. Scimus nihil esse nomina mortuorum, sicut nec ipsa simulacra eorum; sed non ignoramus, qui sub istis nominibus institutis simulacris operentur et gaudeant et divinitatem mentiantur, nequam spiritus scilicet, daemones, videmus igitur etiam artes eorum honoribus dicatas esse, qui nomina incolunt auctorum earum, nec ab idololatria vacare, quarum institutores etiam propterea dei habentur. Immo quod ad artes pertinent, altius praescripsisse 2 debemus, daemonas ab initio prospicientes sibi inter cetera idololatriae etiam spectaculorum inquinamenta, quibus hominem a domino avocarent et suo honori obligarent, eiusmodi quoque artium ingenia inspirasse. Neque enim ab aliis procuratum fuisset quod ad illos perventurum esset nec per alios tunc homines edidissent quam per ipsos, in quorum nominibus et imaginibus et historiis fallaciam consecrationis sibi negotium acturi con- stituerunt. Ut ordo peragatur, ineamus etiam agonum retractatum.

transeo ad scaenica res qui et origo communis et titulus par secundus ipse ab initium ludus appellatio et administratio conjungo cum res equester iam ostendo apparatus etiam ex is pars consortes qui ad scaena ab templum et ara et ille infelicitas tus et sanguis inter tibia et tuba eo duo inquino arbiter funus et sacer dissignator et haruspex ita cum de origo ludus ad circensis transeo inde nunc ad scaenicus ludus dirigo ab locus vitio theatrum proprius sacrarium venio sum hic denique modo is genus opus in saeculum evado nam saepe censor nasco cum magnus theatrum destruo mos consulo qui scilicet periculum ingens de lascivia provideo ut iam hic ethnicis in testimonium cedo sententia ipse nos facio et nos in exaggeratio disciplina etiam humanus praerogativa itaque pompejus magnus solum theatrum suus paruus cum ille arx omnis turpitudo extruxisset vereor quandoque memoria suus censorius animadversio venio aedes superpono et ad dedicatio edictum populus voco non theatrum sed venio templum nuncupo qui subjacio inquam gradus spectaculum ita damno et damno opus templum titulus praetexo et disciplina superstitio deludo sed veneri et liber convenio duo iste daemonium continuo spirata et conjuro inter sui sum ebrietas et libido itaque theatrum venio liber quoque domus sum nam et alius ludus scaenicus liberalis proprius voco praeterquam liber devoveo qui sum dionysia penis graeci etiam ab liber instituo et sum planus in ars quoque scaenicus liber et venio patrocinium qui privo et proprius sum scaena de gestus et corpus flecto mollitia venio et liber immolo ille per sexus ille per luxus dissolvo qui verus vox et modus et organum et littera transigo apollo et musa et minervas et mercurius mancipo habeo odi christianus qui auctor non possum non odi iam nunc volo suggero de ars et de hic qui auctor in nomen exsecror scio nihil sum nomen morior sicut neque ipse simulacrum is sed non ignoro qui sub iste nomen institus simulacrum operentur et gaudeo et divinitas mentior nequam spiritus scilicet daemon video igitur etiam ars is honor dico sum qui nomen incolo auctor is neque ab idololatria vacaris qui institutor etiam propterea deus habeo immo qui ad ars pertineo altus praescripsisse debeo daemonas ab initium prospicio sui inter ceterus idololatriae etiam spectaculum inquinamenta qui homo ab dominus avocarent et suus honor obligo eiusmodi quoque ars ingenium inspiro neque enim ab alius procuro sum qui ad ille pervenio sum neque per alius tunc homo edo quam per ipse in qui nomen et imago et historia fallacia consecratio sui negotium ago continuo stituerunt ut ordo perago ineo etiam agon retractas


Saginentur eiusmodi dulcibus convivae sui: et loca et tempora et invitator ipsorum est. Nostrae coenae, nostrae nuptiae nondum sunt. Non possumus cum illis discumbere, quia nec illi nobiscum: vicibus disposita res est. Nunc illi laetantur, nos conflictamur. "Saeculum," inquit, "gaudebit, vos tristes eritis." Lugeamus ergo, dum ethnici gaudent, ut, quum lugere coeperint, gaudeamus, ne pariter nunc gaudentes tunc quoque pariter lugeamus. Delicatus es, Christiane, si et in saeculo voluptatem concupiscis, immo nimium stultus, si hoc existimas voluptatem. Philosophi quidam hoc nomen quieti et tranquillitas dederunt, in ea gaudent, in ea avocantur, in ea etiam gloriantur. Tu mihi metas et scaenam et pulverem et harenam suspiras. Dicas velim: non possumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debemus? Nam quod est aliud votum nostrum quam quod et apostoli, exire de saeculo et recipi apud dominum? Hic voluptas, ubi et votum.

sagino eiusmodi dulcis conviva suus et locum et tempus et invitator ipse sum noster coenae noster nuptiae nondum sum non possum cum ille discumbo quia neque ille nos vicis dispono res sum nunc ille laeto nos conflicto saeculis inquam gaudeo tu tristis sum lugeo ergo dum ethnicus gaudeo ut qui lugeo coepio gaudeo ne pariter nunc gaudeo tunc quoque pariter lugeo delicatus sum christianus si et in saeculum voluptas concupisco immo nimium stultus si hic existimo voluptas philosophus quidam hic nomen quiesco et tranquillitas do in is gaudeo in is avocantur in is etiam glorior tu ego meto et scaena et pulvis et harena suspiro dico volo non possum vivo sine voluptas qui morior cum voluptas debeo nam qui sum alius voveo nos quam qui et apostolus exeo de saeculum et recipio apud dominus hic voluptas ubi et voveo


Ut et de locis secundum propositum exequar, circus Soli principaliter consecratur. Cuius aedes in medio spatio et effigies de fastigio aedis emicat, quod non putaverunt sub tecto consecrandum quem in aperto habent. Qui spectaculum primum a Circa [habent] Soli patri suo, ut volunt, editum affirmant, ab ea et circi appellationem argumentantur. Plane venefica eis utique negotium gessit hoc nomine, quorum sacerdos erat, daemoniis et angelis scilicet. Quot igitur in habitu loci illius idololatrias recognoscis? Singula ornamenta circi singula templa sunt. Ova honori Castorum adscribunt qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Delphines Neptuno vomunt, columnae Sessias a sementationibus, Messias a messibus, Tutulinas a tutela fructuum sustinent; ante eas tres arae trinis deis parent, Magnis Potentibus valentibus. Eosdem Samothracas existimant. Obelisci enormitas, ut Hermateles affirmat, Soli prostituta. Scriptura eius unde eius et census: de Aegypto superstitio est. Frigebat daemonum concilium sine sua Matre Magna; ea itaque illic praesidet euripo. Consus, ut diximus, apud metas sub terra delitescit Murcias. Eas quoque idolum fecit: Murciam enim deam amoris volunt, cui in illa parte aedem voverunt. Animadverte, Christiane, quot nomina inmunda posscderint circum. Aliena est tibi religio, quam tot diaboli spiritus occupaverunt. De locis quidem locus est retractandi ad praeveniendam quorundam interrogationem. Quid enim, inquis, si alio in tempore circum adiero, periclitabor de inquinamento? Nulla est praescriptio de locis. Nam non sola ista conciliabula spectaculorum, sed etiam templa ipsa sine periculo disciplinae adire servus dei potest urguente causa simplici dumtaxat, quae non pertineat ad proprium eius loci negotium vel officium. Ceterum et plateae et forum et balneae et stabula et ipsae domus nostrae sine idolis omnino non sunt: totum saeculum satanas et angeli eius repleverunt. Non tamen quod in saeculo sumus, a deo excidimus, sed si quid de saeculi criminibus attigerimus. Proinde si Capitolium, si Serapeum sacrificator vel adorator intravero, a deo excidam, quemadmodum circum vel theatrum spectator. Loca nos non contaminant per se, sed quae in locis fiunt, a quibus et ipsa loca contaminari altercati sumus: de contaminatis contaminamur. Propterea autem commemoramus, quibus eiusmodi loca dicentur ut eorum demonstremus esse quae in iis locis fiunt, quibus ipsa loca dicantur.

ut et de locus secundus propono exsequor circus solus principalis consecro qui aedes in medium spatium et effigio de fastigium aedes emico qui non puto sub tectum consecro qui in aperio habeo qui spectaculum primus ab circe habeo solus pater suus ut volo edo affirmo ab is et circos appellatio argumentor planus veneficus is utique negotium gero hic nomen qui sacerdos sum daemonium et angelus scilicet quot igitur in habitus locus ille idololatrias recognoscis singulus ornamentum circos singulus templum sum ovo honor castor adscribo qui ille ovo edo credo de cycnus iuppiter non erubesco delphin neptunus vomo columna sessias ab sementatio messia ab messis tutulinas ab tutela fructus sustineo ante is tres ara terni deus pareo magnus possum valeo eos samothraca existimo obeliscus enormitas ut hermatelis affirmo solus prostituo scribo is unde is et census de aegyptus superstitio sum frigeo daemon concilium sine suus mater magnus is itaque illic praesideo euripus consus ut dico apud meto sub terra delitescit murcias is quoque idolum facio murcia enim dea amor volo qui in ille pars aedes voveo animadverto christianus quot nomen immundus posscderint circum alienus sum tu religio quam tot diabolus spiritus occupo de locus quidem locus sum retractandi ad praeveniendam quidam interrogatio quis enim inquam si alius in tempus circum adiero periclitor de inquinamentum nullus sum praescriptio de locus nam non solus iste conciliabulum spectaculum sed etiam templum ipse sine periculum disciplina adeo servus deus possum urgeo causa simplex dumtaxat qui non pertineo ad proprius is locus negotium vel officium ceterum et platea et forum et balneae et stabulum et ipse domus noster sine idolum omnino non sum totus saeculis satanas et angelus is repleo non tamen qui in saeculum sum ab deus excido sed si quis de saeculis crimen attigerimus proinde si capitolium si serapeum sacrificator vel adorator intro ab deus excido quemadmodum circum vel theatrum spectator locum nos non contamino per sui sed qui in locus fio ab qui et ipse locum contaminaris alterco sum de contamino contaminamur propterea autem commemoro qui eiusmodi locum dico ut is demonstro sum qui in is locus fio qui ipse locum dico


Accedit ad testimonium antiquitatis subsecuta posteritas formam originis de titulis huius quoque temporis praeferens, per quos signatum est, cui idolo et cui superstitioni utriusque generis ludi notarentur. Megalenses enim et Apollinares, item Cereales et Neptunales et Latiares et Florales in commune celebrantur; reliqui ludorum de natalibus et sollemnibus regum et publicis prosperitatibus et municipalibus festis superstitionis causas habent. Inter quos etiam privatorum memoriis legatariae editiones parentant, id quoque secundum institutionis antiquitatem. Nam et a primordio bifariam ludi censebantur, sacri et funebres id est deis nationum et mortuis. Sed de idololatria nihil differt apud nos, sub quo nomine et titulo, dum ad eosdem spiritus perveniat, quibus renuntiamus. Licebit mortuis, licebit deis suis faciant, perinde mortuis suis ut diis faciunt; una condicio partis utriusque est, una idololatria, una renuntiatio nostra adversus idololatrian.

accedo ad testimonium antiquitas subsequor posteritas forma origo de titulus hic quoque tempus praefero per qui signo sum qui idolum et qui superstitio uterque genus ludo noto megalenses enim et apollinaris item cereal et neptunal et latiaris et floral in communis celebro reliquus ludus de natal et sollemne rex et publicus prosperitas et municipalis festus superstitio causa habeo inter qui etiam privator memoria legatarius editio parento is quoque secundus institutio antiquitas nam et ab primordius bifarius ludo censeo sacer et funebris is sum deus natio et morior sed de idololatria nihil differo apud nos sub quo nomen et titulus dum ad idem spiritus pervenio qui renuntio liceo morior liceo deus suus facio perinde morior suus ut diuus facio unus condicio pars uterque sum unus idololatria unus renuntiatio noster adverro idololatrian


Cur ergo non eiusmodi etiam daemoniis penetrabiles fiant? Nam et exemplum accidit domino teste eius mulieris, quae theatrum adiit et inde cum daemonio rediit. Itaque in exorcismo cum oneraretur immundus spiritus, quod ausus esset fidelem aggredi, constanter: "et iustissime quidem," inquit, "feci: in meo eam inveni." Constat et alii linteum in somnis ostensum eius diei nocte, qua tragoedum audierat, cum exprobratione nominato tragoedo nec ultra quintum diem eam mulierem in saeculo fuisse. Quot 1 utique et alia documenta cesserunt de his qui cum diabolo apud spectacula communicando a domino exciderunt. "Nemo enim potest duobus dominis servire." "Quid luci cum tenebris? Quid vitae et morti?"

cur ergo non eiusmodi etiam daemonium penetrabilis fio nam et exemplum accido dominus testis is mulier qui theatrum adeo et inde cum daemonium redeo itaque in exorcismo cum onero immundus spiritus qui audeo sum fidelis aggredio consto et justus quidem inquam facio in meus is invenio consto et alius linteus in somnus ostendo is dies nox qui tragoedus audio cum exprobratio nomino tragoedus neque ultra quintus dies is mulier in saeculum sum quot utique et alius documentum cedo de hic qui cum diabolus apud spectaculum communico ab dominus excido nemo enim possum duo dominus servio quis lucius cum tenebrae quis vita et mors


Nunc de artificio quo circenses exhibentur. Res equestris retro simplex: de dorso agebatur, et utique communis usus reus non erat. Sed cum ad ludos coactus est, transiit a dei munere ad daemoniorum officia. Itaque Castori et Polluci deputatur haec species, quibus equos a Mercurio distributos Stesichorus docet. Sed et Neptunus equestris est, quem Graeci i(/ppion appellant. Seiugas vero Iovi, quadrigas Soli, bigas Lunae sanxerunt. Sed et primus Erichthonius currus et quattuor ausus iungere equos rapidusque rotis insistere victor. Erichthonius, Minervae et Vulcani filius, et quidem de caduca in terram libidine, portentum est daemonicum, immo diabolus ipse, non coluber. Si vero Trochilus Argivus auctor est currus, primae Iunoni id opus suum dedicavit. Si Romae Romulus quadrigam primus ostendit, puto et ipse inter idola conscripta est, si idem est Quirinus. Talibus auctoribus quadrigae productae merito et aurigas coloribus idololatriae vestierunt. Namque initio duo soli fuerunt, albus et russeus. Albus hiemi ob nives Candidas, russeus aestati ob solis ruborem voti erant. Sed postea tam voluptate quam superstitione provecta russeum alii Marti, alii album Zephyris consecraverunt, prasinum vero Terrae matri vel verno, venetum Caelo et Mari vel autumno. Cum autem omnis species idololatriae damnata sit a deo, utique etiam illa damnatur, quae elementis mundialibus profanatur.

nunc de artificium quo circensis exhibeo res equester retro simplex de dorsum ago et utique communis utor reus non sum sed cum ad ludus cogo sum transeo ab deus munus ad daemonium officium itaque castor et polluci deputo hic species qui equus ab mercurius distributos stesichorus doceo sed et neptunus equester sum qui graecum eo ppion appello seiugas verus iuppiter quadrigae solus biga luna sancio sed et primus erichthonius currus et quattuor audeo iungo equus rapidus rota insisto victor erichthonius minerva et volcanus filius et quidem de caducus in terra libido portendo sum daemonicum immo diabolus ipse non coluber si verus trochilus argivus auctor sum currus primus juno is opus suus dedico si roma romulus quadrigam primus ostendo puto et ipse inter idolum conscribo sum si idem sum quirinus tal auctor quadrigae produco mereo et auriga color idololatriae vestio namque initium duo solus sum albus et russeus albus hiems ob nix candidus russeus aestas ob sol rubor voveo sum sed postea tam voluptas quam superstitio proveho russeus alius martius alius albus zephyrus consecro prasinus verus terra mater vel vernus venetum caelum et maris vel auctumnus cos autem omnis species idololatriae damno sum ab deus utique etiam ille damno qui elementum mundial profano


Similiter inpudicitiam omnem amoliri iubemur. Hoc igitur modo etiam a theatro separamur, quod est privatum consistorium inpudicitiae, ubi nihil probatur quam quod alibi non probatur. Ita summa gratia eius de spurcitia plurimum concinnata est, quam Atellanus gesticulatur, quam mimus etiam per muliebres res repraesentat, sensum sexus et pudoris exterminans, ut facilius domi quam in scaena erubescant, quam denique pantomimus a pueritia patitur ex corpore, ut artifex esse possit. Ipsa etiam prostibula, publicae libidinis hostiae, in scaena proferuntur, plus miserae in praesentia feminarum, quibus solis latebant, perque omnis aetatis, omnis dignitatis ora transducuntur; locus, stipes, elogium, etiam quibus opus non est, praedicatum etiam (taceo de reliquis) [etiam] quae in tenebris et in speluncis suis delitescere decebat, ne diem contaminarent. Erubescat senatus, erubescant ordines omnes; ipsae illae pudoris sui interemptrices de gestibus suis ad lucem et populum expavescentes semel anno erubescunt.1 Quodsi nobis omnis impudicitia exsecranda est, cur liceat audire quod loqui non licet, cum etiam scurrilitatem et omne vanum verbum iudicatum a deo sciamus? Cur aeque liceat videre quae facere flagitium est? Cur quae ore prolata communicant homi- nem, ea per aures et oculos admissa non videantur hominem communicare, cum spiritui appareant aures et oculi nec possit mundus praestari cuius apparitores inquinantur? Habes igitur et theatri interdictionem de interdictione impudicitiae. Si et doctrinam saecularis litteraturae ut stultitiae apud deum deputatam aspernamur, satis praescribitur nobis et de illis speciebus spectaculorum, quae saeculari litteratura lusoriam vel agonisticam scaenam dispungunt. Quodsi sunt tragoediae et comoediae scelerum et libidinum auctrices1 cruentae et lascivae, impiae et prodigae, nullius rei aut atrocis aut vilis commemoratio melior est: quod in facto reicitur, etiam in dicto non est recipiendum.

similis impudicitia omnis amolior iubeo hic igitur modo etiam ab theatrum separamur qui sum privo consistorium impudicitia ubi nihil probo quam qui alibi non probo ita summus gratia is de spurcitia multus concinno sum quam atellanus gesticulor quam mimus etiam per muliebris res repraesento sensus sexus et pudor exterminans ut facilis domus quam in scaena erubesco quam denique pantomimus ab pueritia patior ex corpus ut artifex sum possum ipse etiam prostibulum publicus libido hostia in scaena profero multus miser in praesens femina qui sol lateo per omnis aetas omnis dignitas os transducuntur locus stipo elogium etiam qui opus non sum praedico etiam taceo de reliquus etiam qui in tenebrae et in spelunca suus delitesco decet ne dies contamino erubesco senatus erubesco ordo omnis ipse ille pudor suus interemptrix de gestus suus ad lux et populus expavesco semel annus erubesco quodsi nos omnis impudicitia exsecror sum cur licet audio qui loquor non licet cum etiam scurrilitas et omnis vanus verbum iudico ab deus scio cur aequus licet video qui facio flagitium sum cur qui os profero communico homi no is per auris et oculus admitto non video homo communicaris cum spiritus appareo auris et oculus neque possum mundus praestaris qui apparitor inquinantur habeo igitur et theatrum interdictio de interdictio impudicitia si et doctrina saecularis litteratura ut stultitia apud deus deputatam aspernamur satis praescribo nos et de ille species spectaculum qui saecularis litteratura lusoria vel agonisticam scaena dispungunt quodsi sum tragoedia et comoedia scelus et libido auctrix cruentus et lascivus impius et prodigus nullus res aut atrox aut vilis commemoratio bonus sum qui in facio reicio etiam in dico non sum recipio


De originibus quidem ut secretioribus et ignotis penes plures nostrorum altius1 nec abunde investigandum fuit quam de instrumentis ethnicalium littera- rum. Extant auctores multi, qui super ista re commentarios ediderunt. Ab his ludorum origo sic traditur: Lydos ex Asia transvenas in Etruria consedisse Timaeus refert duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuantur, tempus, enuntiationem, ut ludii a Lydis vocarentur. Sed etsi Varro ludios a ludo id est a lusu interpretatur, sicut et Lupercos ludios appellabant, quod ludendo discurrant, tamen eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputat. Nihil iam de caussa vocabuli, cum rei caussa idololatria sit. Nam et cum promiscue ludi Liberalia vocarentur, honorem Liberi patris manifeste sonabant. Libero enim a rusticis primo fiebant ob beneficium quod ei adscribunt demonstrati gratia vini. Exinde ludi Consualia dicti, qui initio Neptunum honorabant. Eundem enim et Consum vocant. Dehinc Ecurria ab equis Marti Romulus dixit; quamquam et Consualia Romulo defendunt, quod ea Conso dicaverit deo, ut volunt, consilii, eius scilicet, quo tunc Sabinarum virginum rapinam militibus suis in matrimonia excogitavit. Probum plane consilium et nunc quoque inter ipsos Romanos iustum et licitum, ne dixerim penes deum. Facit enim et hoc ad originis maculam, ne bonum existimes quod initium a malo accepit, ab impudentia a violentia ab odio, a fratricida institutore, a filio Martis. Et nunc ara Conso illi in circo demersa est ad primas metas sub terra cum in- scriptione eiusmodi: CONSUS CONSILIO MARS DUELLO LARES † COILLO POTENTES. Sacrificant apud eam nonis Iuliis sacerdotes publici, XII. Kalend. Septembres flamen Quirinalis et virgines. De hinc idem Romulus Iovi Feretrio ludos instituit in Tarpeio, quos Tarpeios dictos et Capitolinos Piso tradit; post hunc Numa Pompilius Marti et Robigini fecit (nam et robiginis deam finxerunt); dehinc Tullus Hostibus, dehinc Ancus Martius et ceteri. Qui quos quem per ordinem et quibus idolis ludos instituerint, positum est apud Suetonium Tranquillum vel a quibus Tranquillus accepit. Sed haec satis erunt ad originis de idololatria reatum.

de origo quidem ut secerno et ignosco penis multus noster altus neque abunde investigo sum quam de instrumentum ethnicalium littera rus extant auctor multus qui super iste res commentarius edo ab hic ludus origo sic trado lydi ex asia transvenas in etruria consido timaeus refero dux tyrreno qui frater suus cedo regnum contentio igitur in etruria inter ceterus ritus superstitio suus spectaculum quoque religio nomen instituo indus romanus arcessitos artifex mutuo tempus enuntiatio ut ludius ab lydi voco sed etsi varro ludios ab ludo is sum ab lusus interpretor sicut et lupercus ludios appello qui ludo discurro tamen is lusus juvenis et dies festus et templum et religio reputo nihil iam de causa vocabulis cum res causa idololatria sum nam et cum promiscuus ludo liberalis voco honor liber pater manifestus sono liber enim ab rusticus primus fio ob beneficium qui is adscribo demonstro gratia vinum exinde ludo consualia dictum qui initium neptunus honorabant idem enim et consum voco dehinc ecurria ab equus martius romulus dico quamquam et consualia romulus defendo qui is consus dico deus ut volo consilium is scilicet quo tunc sabinaris virgo rapina miles suus in matrimonium excogito probus planus consilium et nunc quoque inter ipse romanus iustus et liceo ne dico penis deus facio enim et hic ad origo macula ne bonus existimo qui initium ab malus accipio ab impudens ab violens ab odium ab fratricida institutor ab filius mars et nunc ara consus ille in circus demergo sum ad primus meto sub terra cum in scriptio eiusmodi consus consilium mars bellum lar coillo potens sacrifico apud is nonus julius sacerdos publicus duodecim kalend september flamen quirinal et virgo de hinc idem romulus iuppiter feretrius ludus instituo in tarpeius qui tarpeius dico et capitolini piso trado post hic numa pompilius martius et robigo facio nam et robigo dea fingo dehinc tullus hostis dehinc ancus martius et ceterus qui qui qui per ordo et qui idolum ludus instituo pono sum apud suetonius tranquillus vel ab qui tranquillus accipio sed hic satis sum ad origo de idololatria reatus


Cum ergo furor interdicitur nobis, ab omni spectaculo auferimur, etiam a circo, ubi proprie furor praesidet. Aspice populum ad id spectaculum iam cum furore venientem, iam tumultuosum, iam cae- cum, iam de sponsionibus concitatum. Tardus est illi praetor, semper oculi in urna eius cum sortibus volutantur. Dehinc ad signum anxii pendent, unius dementiae una vox est. Cognosce dementiam de vanitate: misit, dicunt et nuntiant invicem quod simul ab omnibus visum est. Teneo testimonium caecitatis: non vident missum quid sit, mappam putant; sed est diaboli ab alto praecipitati figura. Ex eo itaque itur in furias et animos et discordias et quicquid non licet sacerdotibus pacis. Inde maledicta, convicia sine iustitia odii, etiam suffragia sine merito amoris. Quid enim suum consecuturi sunt, qui illic agunt, qui sui non sunt? Nisi forte hoc solum, per quod sui non sunt: de aliena infelicitate contristantur, de aliena felicitate laetantur. Quicquid optant, quicquid abominantur, extraneum ab iis est; ita et amor apud illos otiosus et odium iniustum. An forsitan sine causa amare liceat quam sine causa odisse? Deus certe etiam cum causa prohibet odisse, qui inimicos diligi iubet; deus etiam cum causa maledicere non sinit, qui maledicentes benedici praecipit. Sed circo quid amarius, ubi ne principibus quidem aut civibus suis parcunt? Si quid horum, quibus circus furit, alicubi conpetit sanctis, etiam in circo licebit, si vero nusquam, ideo nec in circo.

cos ergo furor interdico nos ab omnis spectaculum aufero etiam ab circus ubi proprius furor praesideo aspicio populus ad is spectaculum iam cum furor venio iam tumultuosus iam cae cum iam de sponsio concitas tardus sum ille praetor semper oculus in urna is cum sors voluto dehinc ad signum anxius pendeo unus dementia unus vox sum cognosco dementia de vanitas mitto dico et nuntio invicem qui simul ab omnis video sum teneo testimonium caecitas non video mitto quis sum mappa puto sed sum diabolus ab altus praecipitas figuro ex is itaque eo in furio et animus et discordia et quisquis non licet sacerdos pax indus maledico convicior sine iustitia odium etiam suffragium sine mereo amor quis enim suus consequor sum qui illic ago qui suus non sum nisus fors hic solus per qui suus non sum de alienus infelicitas contristo de alienus felicitas laeto quisquis opto quisquis abominor extraneus ab is sum ita et amor apud ille otiosus et odium iniustus an forsitan sine causa amo licet quam sine causa odi deus certus etiam cum causa prohibeo odi qui inimicus diligo iubeo deus etiam cum causa maledico non sino qui maledico benedici praecipio sed circus quis amarus ubi ne princeps quidem aut civis suus parco si quis hic qui circus furio alicubi conpeto sanctus etiam in circus liceo si verus nusquam ideo neque in circus


Odisse debemus istos conventus et coetus ethnicorum, vel quod illic nomen dei blasphematur, illic in nos quotidiani leones expostulantur, inde persecutiones decernuntur, inde temptationes emittuntur. Quid facies in illo suffragiorum impiorum aestuario reprehensus? Non quasi aliquid illic pati possis ab hominibus (nemo te cognoscit Christianum), sed recogita, quid de te fiat in caelo. Dubitas illo enim momento, quo diabolus in ecclesia1 furit, omnes angelos prospicere de caelo et singulos denotare, quis blasphemiam dixerit, quis audierit, quis linguam, quis aures diabolo adversus deum ministraverit? Non ergo fugies sedilia hostium Christi, illam cathedram pestilentiarum ipsumque aerem qui desuper incubat scelestis vocibus conspurcatum? Sint dulcia licebit et grata et simplicia, etiam honesta quaedam. Nemo venenum temperat felle et elleboro, sed conditis pulmentis et bene saporatis, et plurimum dulcibus id mali inicit. Ita et diabolus letale quod conficit rebus dei gratissimis et acceptissimis imbuit. Omnia illic seu fortia seu honesta seu sonora seu canora seu subtilia perinde habe ac stillicidia mellis de lucunculo venenato nec tanti gulam facias voluptatis quanti periculum per suavitatem.

odi debeo iste convenio et coitus ethnicorum vel qui illic nomen deus blasphemo illic in nos cottidianus leo expostulo inde persecutio decerno inde temptatio emitto quis facies in ille suffragium impii aestuarium reprehendo non quasi aliquis illic patior possum ab homo nemo tu cognosco christianus sed recogito quis de tu fio in caelum dubito ille enim momentum quo diabolus in ecclesia furio omnis angelus prospicio de caelum et singuli denotaris quis blasphemia dico quis audio quis lingua quis auris diabolus adverro deus ministro non ergo fugio sedile hostis christus ille cathedra pestilentiaris ipse aer qui desuper incubo scelestus vox conspurcatum sum dulcis liceo et gratus et simplicia etiam honestus quidam nemo venenum tempero felle et elleborus sed condio pulmentum et bene saporatis et multus dulcis is malus inicio ita et diabolus letal qui confacio res deus gratus et accipio imbuo omnis illic seu fortis seu honestus seu sonorus seu canorus seu subtilia perinde habeo atque stillicidium mel de lucunculo veneno neque tantus gula facio voluptas quantus periculum per suavitas


Origo istis de ludorum propinquitate est. Inde et ipsi sacri vel funebres instituti aut deis nationum aut mortuis fiunt. Perinde tituli: Olympia Iovi, quae sunt Romae Capitolina, item Herculi Nemea, Neptuno Isthmia, ceteri mortuorum varii agones. Quid ergo mirum, si vel apparatus agonum idololatria conspurcat de coronis profanis, de sacerdotalibus praesidibus, de collegiariis ministris, de ipso postremo boum sanguine? Ut de loco suppleam et de loco communi, pro collegio artium Musicarum et Minervalium et Apollinarium, etiam Martialium per duellum, per tubam in stadio circum aemulantur, quod utique templum est et ipsum eius idoli, cuius sollemnitates agit. Sed et gymnicas artes Castorum et Herculum et Mercuriorum disciplinae prodiderunt.

origo iste de ludus propinquitas sum indus et ipse sacer vel funebris institus aut deus natio aut morior fio perinde titulis olympia iuppiter qui sum roma capitolinus item herculis nemea neptunus isthmius ceterus morior varius agon quis ergo mirus si vel apparatus agon idololatria conspurco de corona profanus de sacerdotal praeses de collegiariis minister de ipse postremo bos sanguis ut de locus suppleo et de locus communis pro collegium ars musicaris et minervalium et apollinaris etiam martialis per bellum per tuba in stadium circum aemulo qui utique templum sum et ipse is idolum qui sollemnitas ago sed et gymnicas ars castor et herculis et mercuriorum disciplina prodo


Hac conscientia instructi adversus opinionem ethnicorum convertamur magis ad nostrorum detractatus. Quorundam enim fides aut simplicior aut scrupulosior ad hanc abdicationem spectaculorum de scripturis auctoritatem exposcit et se in incertum constituit, quod non significanter neque nominatim denuntietur servis dei abstinentia eiusmodi. Plane nusquam invenimus, quemadmodum aperte positum est: "non occides,non idolum coles, non adulterium, non fraudem admittes," ita exerte definitum: non ibis in circum, non in theatrum, agonem, munus non spectabis. Sed invenimus ad hanc quoque speciem pertinere illam primam vocem David: "felix vir," inquit, "qui non abiit in concilium impiorum et in via peccatorum non stetit nec in cathedra pestium sedit." Nam etsi iustum illum videtur praedicasse, quod in concilio et in consessu Iudaeorum de necando domino consultandum non communicavit, late tamen semper scriptura divina dividitur, ubicumque secundum praesentis rei sensum etiam disciplina munitur, ut hic quoque non sit aliena vox a spectaculorum interdictione. Si enim pauculos tunc Iudaeos impiorum concilium vocavit, quanto magis tantum conventum ethnici populi? Minus impii ethnici, minus peccatores, minus hostes Christi quam tunc Iudaei? Quid quod et cetera congruunt. Nam apud spectacula et in cathedra sedetur et in via statur; vias enim et cardines vocant balteorum per ambitum et discrimina popularium per proclivum; cathedra quoque nominatur ipse in anfractu ad consessum situs. Itaque e contrario "infelix qui in quodcumque concilium impiorum abierit et in quacumque via peccatorum steterit et in quacumque cathedra pestium sederit." Generaliter dictum intellegamus, cum quid1 aliud, etiam specialiter interpretari capit. Nam et specialiter quaedam pronuntiata generaliter sapiunt. Cum deus Israhelitas admonet disciplinae vel obiurgat, utique ad omnes habet; cum Aegypto et Aethiopiae exitium comminatur, utique in omnem gentem peccatricem praeiudicat. Sic omnis gens peccatrix Aegyptus et Aethiopia a specie ad genus, quemadmodum etiam omne spectaculum concilium impiorum a genere ad speciem.

hic conscientia instruo adverro opinio ethnicorum convertamur magis ad noster detractatus quidam enim fides aut simplicior aut scrupulosus ad hic abdicatio spectaculum de scribo auctoritas exposco et sui in incertus constituo qui non significanter neque nominatim denuntio servio deus abstinentia eiusmodi planus nusquam invenio quemadmodum apertus pono sum non occaedes non idolum colo non adulterium non fraudo admitto ita exserte definio non eo in circum non in theatrum agon munus non specto sed invenio ad hic quoque species pertineo ille primus voco david felix vir inquam qui non abeo in concilium impii et in via peccator non sto neque in cathedra pestis sedeo nam etsi iustus ille video praedicasse qui in concilio et in consessus judaeus de neco dominus consulto non communico latus tamen semper scribo divino divido ubicumque secundus praesum res sensus etiam disciplina munio ut hic quoque non sum alienus vox ab spectaculum interdictio si enim pauculus tunc judaei impii concilium voco quantus magis tantus convenio ethnicus populus paruus impius ethnicus paruus peccator paruus hostis christus quam tunc judaeus quis qui et ceterus congruo nam apud spectaculum et in cathedra sedeo et in via sto via enim et cardo voco balteus per ambitus et discrimino popularis per proclivus cathedra quoque nomino ipse in anfractus ad consido sino itaque e contrarius infelix qui in quicumque concilium impii abeo et in quicumque via peccator sto et in quicumque cathedra pestis sedeo generalis dico intellego cum quis alius etiam specialis interpretaris capio nam et specialis quidam pronuntio generalis sapio cos deus israhelitas admoneo disciplina vel objurgo utique ad omnis habeo cum aegyptus et aethiopia exitium commino utique in omnis gens peccatrix praejudico sic omnis gens peccatrix aegyptus et aethiopia ab species ad genus quemadmodum etiam omnis spectaculum concilium impii ab genus ad species


Quot adhuc modis probavimus, nihil ex his quae spectaculis deputantur placitum deo esse! At congruens servo dei quod deo placitum non sit? Si omnia propter diabolum instituta et ex diaboli rebus instructa monstravimus (nihil enim non diaboli est quicquid dei non est vel deo displicet),hoc erit pompa diaboli, adversus quem in signaculo fidei eieramus. Quod autem eieramus, neque facto neque dicto neque visu neque conspectu participare debemus. Ceterum sic nos eieramus et rescindimus signaculum rescindendo testationem eius. Numquid ergo superest, ut ab ipsis ethnicis responsum flagitemus? Illi nobis iam renuntient, an liceat Christianis spectaculo uti. Atquin hinc vel maxime intelligunt factum Christianum, de repudio spectaculorum. Itaque negat manifeste qui per quod agnoscitur tollit. Quid autem spei superest in eiusmodi homine? Nemo in castra hostium transit nisi proiectis armis suis, nisi destitutis signis et sacramentis principis sui, nisi pactus simul perire.

quot adhuc modus probo nihil ex hic qui spectaculis deputo placeo deus sum at congruo servo deus qui deus placeo non sum si omnis propter diabolus institutum et ex diabolus res instruo monstro nihil enim non diabolus sum quisquis deus non sum vel deus displiceo hic sum pompa diabolus adverro qui in signaculum fides eieramus qui autem eieramus neque facio neque dico neque video neque conspectus participaris debeo ceterum sic nos eieramus et rescindimus signaculis rescindo testatio is numquid ergo supersum ut ab ipse ethnicis responsum flagitemus ille nos iam renuntio an licet christianus spectaculum uti atqui hinc vel magnus intellego facio christianus de repudio spectaculum itaque nego manifestus qui per qui agnosco tollo quis autem spes supersum in eiusmodi homo nemo in castrum hostis transeo nisi proicio arma suus nisi destitus signum et sacramentum princeps suus nisi paciscor simul pereo


Iam vero nemo est, qui non hoc quoque praetendat: omnia a deo instituta et homini attributa, sicut praedicamus, et utique bona, ut omnia boni auctoris; inter haec deputari universa ista, ex quibus spectacula instruuntur, equum verbi gratia et leonem et vires corporis et vocis suavitates; igitur neque alienum videri posse neque inimicum deo quod de conditione constet ipsius, neque cultoribus dei deputandum, quod ei non sit inimicum, quia nec alienum. Plane et ipsae extructiones locorum, quod saxa, quod caementa, quod marmora, quod columnae dei res sunt, qui ea ad instrumentum terrae dedit; sed et ipsi actus sub caelo dei transiguntur. Quam sapiens argumentatrix sibi videtur ignorantia humana, praesertim, cum aliquid eiusmodi de gaudiis et de fructibus saeculi metuit amittere. Plures denique invenias, quos magis periculum voluptatis quam vitae avocet ab hac secta. Nam mortem etiam stultus ut debitam non extimescit, voluptatem etiam sapiens ut optatam non contemnit, cum alia non sit et stulto et sapienti vitae gratia nisi voluptas. Nemo negat, quia nemo ignorat, quod ultro natura suggerit, deum esse universitatis conditorem eamque universitatem tam bonam quam homini mancipatam. Sed quia non penitus deum norunt nisi naturali iure, non etiam familiari, de longinquo, non de proximo, necesse est ignorent, qualiter administrari aut iubeat aut prohibeat quae instituit, simul quae vis sit aemula ex adverso adulterandis usibus divinae conditionis, quia neque voluntatem neque adversarium noveris eius quem minus noveris. Non ergo hoc solum respiciendum est, a quo omnia sint instituta, sed a quo conversa. Ita enim apparebit, cui usui sint instituta, si appareat, cui non. Multum interest inter corruptelam et integritatem, quia multum est inter institutorem et interpolatorem. Ceterum omnes species malorum, quae etiam ethnici ut indubitata et prohibent et defendunt, ex operibus dei constant. Vides homicidium ferro veneno magicis devinctionibus perfici: tam ferrum dei res est quam herbae, quam angeli. Numquid tamen in hominis necem auctor ista providit? Atquin omnem homicidii speciem uno et princi- pali praecepto interimit: "non occides." Proinde aurum aes argentum ebur lignum et quaecumquae fabricandis idolis materia captatur quis in saeculo posuit nisi saeculi auctor deus? Numquid tamen, ut haec adversus ipsum adorentur? Atquin summa offensa penes illum idololatria. Quid non dei est quod deum offendit? Sed cum offendit, dei esse desiit, et cum desiit, offendit. Ipse homo, omnium flagitiorum auctor, non tantum opus dei, verum etiam imago est; et tamen et corpore et spiritu desciit a suo institutore. Neque enim oculos ad concupiscentiam sumpsimus et linguam ad maliloquium et aures ad exceptaculum mahloquii et gulam ad gulae crimen et ventrem ad gulae societatem et genitalia ad excessus impudicitiae et manus ad vim et gressus ad vagam vitam, aut spiritus ideo insitus corpori, uti insidiarum, ut fraudium, ut iniquitatium cogitatorium fieret. Non opinor. Nam si omnem mahgmtatem et si etiam malitiam excogitatam deus exactor innocentiae odit, indubitate quaecumque condidit non in exitum operum constat condidisse quae damnat, licet eadem opera per ea quae condidit administrentur, quando haec sit tota ratio damnationis, perversa administratio conditionis a conditis. Nos igitur, qui domino cognito etiam aemulum eius inspeximus, qui institutore comperto et interpolatorem una deprehendimus, nec mirari neque dubitare oportet: cum ipsum hominem, opus et imaginem dei, totius universitatis possessorem, illa vis interpolatoris et aemulatoris angeli ab initio de integritate deiecerit, universam substantiam eius pariter cum ipso integritati institutam pariter cum ipso in perversitatem demutavit adversus institutorem, ut, quam doluerat homini concessam, non sibi, in ea ipsa et hominem reum deo faceret et suam dominationem collocaret.

iam verus nemo sum qui non hic quoque praetendo omnis ab deus institutum et homo attribuo sicut praedico et utique bonus ut omnis bonus auctor inter hic deputaris universus iste ex qui spectaculum instruo equus verbum gratia et leo et vireo corpus et vox suavitas igitur neque alienus video possum neque inimicus deus qui de conditio consto ipse neque cultor deus deputandum qui is non sum inimicus quia neque alienus planus et ipse extructio locus qui saxum qui caementum qui marmoro qui columna deus res sum qui is ad instrumentum terra do sed et ipse ago sub caelum deus transigo quam sapio argumentatrix sui video ignoro humanus praesertim cum aliquis eiusmodi de gaudium et de fructus saeculis metuo amitto multus denique invenio qui magis periculum voluptas quam vita avoco ab hic seco nam mors etiam stultus ut debeo non extimesco voluptas etiam sapio ut opto non contemno cum alius non sum et stultus et sapio vita gratia nisi voluptas nemo nego quia nemo ignoro qui ultro natura suggero deus sum universitas conditor eo universitas tam bonus quam homo mancipatam sed quia non penitus deus nosco nisi natural ius non etiam familiaris de longinquus non de propior necesse sum ignoro qualis administraris aut jubeo aut prohibeo qui instituo simul qui volo sum aemulo ex adverso adultero usus divina conditio quia neque voluntas neque adversarius nosco is qui paruus nosco non ergo hic solus respicio sum ab quo omnis sum institutum sed ab quo converro ita enim appareo qui usus sum institutum si appareo qui non multus intersum inter corruptela et integritas quia multus sum inter institutor et interpolator ceterum omnis species malus qui etiam ethnicus ut indubito et prohibeo et defendo ex opus deus consto video homicidium ferrum veneno magicus devinctio perficio tam ferrum deus res sum quam herba quam angelus numquid tamen in homo nex auctor iste provideo atqui omnis homicidium species unus et princi pal praeceptum interimo non occaedes proinde aurum aes argentum ebur lignum et quaecumquae fabrico idolum materia capto quis in saeculum pono nisi saeculis auctor deus numquid tamen ut hic adverro ipse adorentur atqui summus offendo penis ille idololatria quis non deus sum qui deus offendo sed cum offendo deus sum desino et cum desino offendo ipse homo omnis flagitium auctor non tantus opus deus verus etiam imago sum et tamen et corpus et spiritus descio ab suus institutor neque enim oculus ad concupiscentia sumo et lingua ad maliloquium et auris ad exceptaculis mahloquii et gula ad gula crimen et venter ad gula societas et genitale ad excedo impudicitia et manus ad vis et gressus ad vagus vita aut spiritus ideo inquiro corpus uti insidiaris ut fraudium ut iniquitas cogitatorium fio non opinor nam si omnis mahgmtas et si etiam malitia excogito deus exactor innocentia odi indubitas quicumque condo non in exitus opus consto condo qui damno licet idem opus per is qui condo administro quando hic sum totus ratio damnatio perverto administratio conditio ab condio nos igitur qui dominus cognosco etiam aemulis is inspeximus qui institutor comperio et interpolator unus deprehendo neque miror neque dubitaris oportet cum ipse homo opus et imago deus totus universitas possessor ille volo interpolator et aemulator angelus ab initium de integritas deicio universus substantia is pariter cum ipse integritas instituo pariter cum ipse in perversitas demuto adverro institutor ut quam doleo homo concedo non sui in is ipse et homo reus deus facio et suus dominatio colloco


Satis, opinor, implevimus ordinem, quot et quibus modis spectacula idololatrian committant, de originibus, de titulis, de apparatibus, de locis, de artificiis, quo certi simus nulla ex parte competere nobis ea, qui bis idolis renuntiamus. Non quod idolum sit aliquid, ut apostolus ait, sed quoniam quae faciunt daemoniis faciunt consistentibus scilicet in consecrationibus idolorum, sive mortuorum sive, ut putant, deorum. Propterea igitur, quoniam utraque species idolorum condicionis unius est, dum mortui et dei unum sunt, utraque idololatria abstinemus. Nec minus templa quam monumenta despuimus, neutram aram novimus, neutram effigiem adoramus, non sacrificamus, non parentamus. Sed neque de sacrificio et parentato edimus, quia non possumus cenam dei edere et cenam daemoniorum. Si ergo gulam et ventrem ab inquinamentis liberamus, quanto magis augustiora nostra, et aures et oculos, ab idolothytis et necrothytis voluptatibus abstinemus, quae non intestinis transiguntur, sed in ipso spiritu et anima digeruntur, quorum munditia magis ad deum pertinet quam intestinorum.

satis opinor impleo ordo quot et qui modus spectaculum idololatrian committo de origo de titulus de apparatus de locus de artificium quo certus sum nullus ex pars competo nos is qui bis idolum renuntio non qui idolum sum aliquis ut apostolus aio sed quoniam qui facio daemonium facio consistentibus scilicet in consecratio idolum sive morior sive ut puto deus propterea igitur quoniam uter species idolum condicio unus sum dum mortuus et deus unus sum uter idololatria abstineo neque paruus templum quam monumentum despuo neuter ara nosco neuter effigies adoro non sacrifico non parentamus sed neque de sacrificium et parentato edo quia non possum cena deus edo et cena daemonium si ergo gula et venter ab inquinamentum libero quantus magis augustus noster et auris et oculus ab idolothytus et necrothytis voluptas abstineo qui non intestinum transigo sed in ipse spiritus et anima digero qui munditia magis ad deus pertineo quam intestinum


Qui status fidei, quae ratio veritatis, quod praescriptum disciplinae inter cetera saecularium errorum etiam spectaculorum voluptates adimat, dei servi, cognoscite, qui cum maxime ad deum acceditis, recognoscite, qui iam accessisse vos testificati et confessi estis, ne aut ignorando aut dissimulando quis peccet. Tanta est enim voluptatium vis, ut et ignorantiam protelet in occasionem et conscientiam corrumpat in dissimulationem. Ad utrumque adhuc forsan alicui opiniones ethnicorum blandiantur, qui in ista causa adversus nos ita argumentari consuerunt: nihil obstrepere religioni in animo et in conscientia tanta solacia extrinsecus oculorum vel aurium nec vero deum offendi oblectatione hominis, qua salvo erga deum metu et honore suo in tempore et suo in loco frui scelus non sit. Atquin hoc cum maxime paramus demonstrare, quemadmodum ista non competant verae religioni et vero obsequio erga verum deum. Sunt qui existimant Christianos, ex- peditum morti genus, ad hanc obstinationem abdicatione voluptatium erudiri, quo facilius vitam contemnant amputatis quasi retinaculis eius nec desiderent, quam iam supervacuam sibi fecerunt, ut hoc consilio potius et humano prospectu, non divino praescripto definitum existimetur. Pigebat scilicet etiam perseverantes tantis in voluptatibus propter dominum mori. Quamquam, etsi ita esset, tam apto consilio tantum obstinatio disciplinae debebat obsequium.

qui status fides qui ratio veritas qui praescribo disciplina inter ceterus saecularis error etiam spectaculum voluptas adimo deus servio cognosco qui cum magnus ad deus acceditis recognosco qui iam accedo tu testificor et confiteor sum ne aut ignoro aut dissimulo quis pecco tantus sum enim voluptas volo ut et ignorantia protelo in occasio et conscientia corrumpo in dissimulatio ad uterque adhuc forsan aliqui opinio ethnicorum blandio qui in iste causa adverro nos ita argumentaris consuo nihil obstrepo religio in animus et in conscientia tantus solacium extrinsecus oculus vel auris neque verus deus offendo oblectatio homo qui salvo erga deus metus et honor suus in tempus et suus in locus fruor scelus non sum atqui hic cum magnus paro demonstro quemadmodum iste non competo verus religio et verus obsequium erga verus deus sum qui existimo christianus ex pedes mors genus ad hic obstinatio abdicatio voluptas erudio quo facilis vita contemno amputas quasi retinaculis is neque desidero quam iam supervacuus sui facio ut hic consilium potis et humanus prospectus non divino praescribo definio existimo pigeo scilicet etiam persevero tantus in voluptas propter dominus morior quamquam etsi ita sum tam apto consilium tantus obstinatio disciplina debeo obsequium


Communis igitur origo ludorum utriusque generis, communes et tituli, ut de communibus causis. Perinde apparatus communes habeant necesse est de reatu generali idololatriae conditricis suae. Sed circensium paulo pompatior suggestus, quibus proprie hoc nomen: pompa praecedens, quorum sit in semetipsa probans de simulacrorum serie, de imaginum agmine, de curribus, de tensis, de armamaxis, de sedibus, de coronis, de exuviis. Quanta praeterea sacra, quanta sacrificia praecedant, intercedant, succedant, quot collegia, quot sacerdotia, quot officia moveantur, sciunt homines illius urbis, in qua daemoniorum conventus consedit. Ea si minore cura per provincias pro minoribus viribus administrantur, tamen omnes ubique circenses illuc deputandi, unde et petuntur, inde inquirantur,1 unde sumuntur. Nam et rivulus tenuis ex suo fonte et surculus modicus ex sua fronde qualitatem originis continet, viderit ambitio sive frugalitas eius * * sit.2 Deum offendit qualiscumque pompa circi: etsi pauca simulacra circumferat, in uno idololatria est; etsi unam tensam trahat, Iovis tamen plaustrum est; quaevis idololatria sordide instructa vel modice locuples et splendida est censu criminis sui.

communis igitur origo ludus uterque genus communis et titulis ut de communis causa perinde apparatus communis habeo necesse sum de reatus general idololatriae conditrix suus sed circensis paulus pompatior suggero qui proprius hic nomen pompa praecedo qui sum in semetipsa probo de simulacrum series de imago agmen de currus de tendo de armamaxis de sedes de corona de exuviae quantus praeterea sacer quantus sacrificium praecedo intercedo succedo quot collegium quot sacerdotium quot officium moveo scio homo ille urbs in qui daemonium convenio consido is si paruus cura per provincia pro paruus vis administro tamen omnis ubique circensis illic deputo unde et peto inde inquirantur unde sumo nam et rivulus tenuis ex suus fons et surculus modicus ex suus frons qualitas origo contineo video ambitio sive frugalitas is sum deus offendo qualiscumque pompa circos etsi paucus simulacrum circumfero in unus idololatria sum etsi unus tendo traho iuppiter tamen plaustrum sum quivis idololatria sordidus instruo vel modicus locuples et splendidus sum census crimen suus


Ne quis argutari nos putet, ad principalem auctoritatem convertar ipsius signaculi nostri. Cum aquam ingressi Christianam fidem in legis suae verba profitemur, renuntiasse nos diabolo et pompae et angelis eius ore nostro contestamur. Quid erit summum atque praecipuum, in quo diabolus et pompae et angeli eius censeantur, quam idololatria? Ex qua omnis immundus et nequam spiritus ut ita dixerim, quia nec diutius de hoc. Igitur si ex idololatria universam spectaculorum paraturam constare constiterit, indubitate praeiudicatum erit etiam ad spectacula pertinere renuntiationis nostrae testimonium in lavacro, quae diabolo et pompae et angelis eius sint mancipata, scilicet per idololatrian. Commemorabimus origines singulorum, quibus in cunabulis in saeculo adoleverint, exinde titulos quorundam, quibus nominibus nuncupentur, exinde apparatus, quibus superstitionibus instruantur, tum loca, quibus praesidibus dicentur, tum artes, quibus auctoribus deputentur. Si quid ex his non ad idolum pertinuerit, id neque ad idololatrian neque ad nostram cierationem pertinebit.

ne quis argutaris nos puto ad principal auctoritas converto ipse signaculis noster cos aqua ingredior christianus fides in lex suus verbum profiteor renuntio nos diabolus et pompa et angelus is os noster contestor quis sum superus atque praecipuus in quo diabolus et pompa et angelus is censeo quam idololatria ex qui omnis immundus et nequam spiritus ut ita dico quia neque diu de hic igitur si ex idololatria universus spectaculum paro constaris consto indubitas praejudico sum etiam ad spectaculum pertineo renuntiatio noster testimonium in lavacrum qui diabolus et pompa et angelus is sum mancipo scilicet per idololatrian commemoro origo singulus qui in cunabulis in saeculum adolesco exinde titulus quidam qui nomen nuncupo exinde apparatus qui superstitio instruo tum locum qui praeses dico tum ars qui auctor deputo si quis ex hic non ad idolum pertineo is neque ad idololatrian neque ad noster cieratio pertineo


Exspectabimus nunc ut et amphitheatri repudium de scripturis petamus? Si saevitiam, si impietatem, si feritatem permissam nobis contendere possumus, eamus in amphitheatrum. Si tales sumus quales dicimur, delectemur sanguine humano. Bonum est cum puniuntur nocentes. Quis hoc nisi tamen nocens negabit? Et tamen innocentes de supplicio alterius laetari non oportet, cum magis competat innocenti dolere, quod homo, par eius, tam nocens factus est, ut tam crudeliter impendatur. Quis autem mihi sponsor est, nocentes semper vel ad bestias vel ad quodcumque supplicium decerni, ut non innocentiae quoque inferatur aut ultione iudicantis aut infirmitate defensionis aut instantia quaestionis? Quam melius ergo est nescire cum mali puniuntur, ne sciam et cum boni pereunt, si tamen bonum sapiunt. Certe quidem gladiatores innocentes in ludum veneunt, ut publicae voluptatis hostiae fiant. Etiam qui damnantur in ludum, quale est ut de leviore delicto in homicidas emendatione proficiant? Sed haec ethnicis respondi. Ceterum absit ut de istius spectaculi aversione diutius discat Christianus. Quamquam nemo haec omnia plenius exprimere potest nisi qui adhuc spectat. Malo non implere quam meminisse.

exspecto nunc ut et amphitheatrum repudium de scribo peto si saevitia si impietas si feritas permitto nos contendo possum eo in amphitheatrum si talis sum qualis dico delecto sanguis humanus bonus sum cum punior noceo quis hic nisi tamen noceo nego et tamen innocens de supplicium alter laetor non oportet cum magis competo innocens doleo qui homo par is tam noceo facio sum ut tam crudeliter impendo quis autem ego sponsor sum noceo semper vel ad bestia vel ad quicumque supplicium decerno ut non innocentia quoque infero aut ultio judico aut infirmitas defensio aut insto quaestio quam bonus ergo sum nescio cum malus punior ne scio et cum bonus pereo si tamen bonus sapio certus quidem gladiator innocens in ludus veneunt ut publicus voluptas hostia fio etiam qui damno in ludus qualis sum ut de levis delinquo in homicida emendatio proficio sed hic ethnicis respondeo ceterum absum ut de iste spectaculum aversio diu disco christianus quamquam nemo hic omnis plenus exprimo possum nisi qui adhuc specto malus non impleo quam memini


Quodsi et stadium contendas in scripturis nominari, sane obtinebis. Sed quae in stadio geruntur, indigna conspectu tuo non negabis, pugnos et calces et colaphos et omnem petulantiam manus et quamcumque humani oris, id est divinae imaginis, depugnationem. Non probabis usquam vanos cursus et iaculatus et saltus vaniores, nusquam tibi vires aut iniuriosae aut vanae placebunt, sed nec cura facticii corporis, ut plasticam dei supergressa, et propter Graeciae otium altiles homines oderis. Et palaestrica diaboli negotium est: primos homines diabolus elisit. Ipse caestus colubrina vis est, tenax ad occupandum, tortuosa ad obligandum, liquida ad elabendum. Nullus tibi coronarum usus est; quid de coronis voluptates aucuparis?

quodsi et stadium contendo in scribo nominaris sanus obtineo sed qui in stadium gero indignus conspectus tuus non nego pugnus et calceo et colaphus et omnis petulantia manus et quicumque humanus ora is sum divina imago depugnatio non probo usquam vanus curro et jaculor et saltus vaniores nusquam tu vireo aut iniuriosae aut vanus placeo sed neque cura facticius corpus ut plasticam deus supergredior et propter graecia otium altilis homo odi et palaestricus diabolus negotium sum primus homo diabolus elido ipse caestus colubrina volo sum tenax ad occupo tortuosus ad obligo liquidus ad elabendum nullus tu coronaris utor sum quis de corona voluptas aucuparis


An ille recogitabit eo tempore de deo positus illic ubi nihil est de deo? Pacem, opinor, habebit in animo contendens pro auriga, pudicitiam ediscet attonitus in mimos. Immo in omni spectaculo nullum magis scandalum occurret quam ille ipse mulierum et virorum accuratior cultus. Ipsa consensio, ipsa in favoribus aut conspiratio aut dissensio inter se de commercio scintillas libidinum conflabellant. Nemo denique in spectaculo ineundo prius cogitat nisi videri et videre. Sed tragoedo vociferante exclamationes ille alicuius prophetae retractabit et inter effeminati tibicinis modos psalmum secum comminiscetur, et cum athletae agent, ille dicturus est repercutiendum non esse. Poterit ergo et de misericordia moneri defixus in morsus ursorum et spongias retiariorum. Avertat deus a suis tantam voluptatis exitiosae cupiditatem! Quale est enim de ecclesia dei in diaboli ecclesiam tendere, de caelo, quod aiunt, in caenum? Illas manus quas ad deum extuleris postmodum laudando histrionem fatigare? Ex ore, quo Amen in Sanctum protuleris, gladiatori testimonium reddere, ei)s ai)w=nas a)p' ai)w=nos alii omnino dicere nisi deo et Christo?

an ille recogito is tempus de deus pono illic ubi nihil sum de deus pax opinor habeo in animus contendo pro aurigo pudicitia ediscet attono in mimus immo in omnis spectaculum nullus magis scandalum occurro quam ille ipse mulier et vir accuro cultus ipse consensio ipse in favor aut conspiratio aut dissensio inter sui de commercium scintillo libido conflabellant nemo denique in spectaculum ineo prior cogito nisi video et video sed tragoedus vocifero exclamatio ille aliquis propheta retracto et inter effemino tibicina modus psalmus sui comminiscetur et cum athleta ago ille dico sum repercutiendum non sum possum ergo et de misericordia moneo defigo in mordeo ursor et spongia retiariorum averto deus ab suus tantus voluptas exitiosae cupiditas qual sum enim de ecclesia deus in diabolus ecclesia tendo de caelum qui aio in caenum ille manus qui ad deus effero postmodum laudo histrio fatigaris ex os quo amen in sancio profero gladiator testimonium reddo is senatus ai w no ab p ai w nos alius omnino dico nisi deus et christus


Iam nunc si1 putas delectamentis exigere spatium hoc, cur tam ingratus es, ut tot et tales voluptates a deo contributas tibi satis non habeas neque recognoscas? Quid enim iucundius quam dei patris et domini reconciliatio, quam veritatis revelatio, quam errorum recognitio, quam tantorum retro criminum venia? Quae maior voluptas quam fastidium ipsius voluptatis, quam saeculi totius contemptus, quam vera libertas, quam conscientia integra, quam vita sufficiens, quam mortis timor nullus? Quod calcas deos nationum, quod daemonia expellis, quod medicinas facis, quod revelationes petis, quod deo vivis? Haec voluptates, haec spectacula Christianorum sancta perpetua gratuita; in his tibi circenses ludos interpretare, cursus saeculi intuere, tempora labentia, spatia peracta dinumera, metas consummationis exspecta, societates ecclesiarum defende, ad signum dei suscitare, ad tubam angeli erigere, ad martyrum palmas gloriare. Si scaenicae doctrinae delectant, satis nobis litterarum est, satis versuum est, satis sententiarum, satis etiam canticorum, satis vocum, nec fabulae, sed veritates, nec strophae, sed simplicitates. Vis et pugilatus et luctatus? praesto sunt, non parva et multa. Aspice impudicitiam deiectam a castitate, perfidiam caesam a fide, saevitiam a misericordia contusam, petulantiam a modestia adumbratam, et tales sunt apud nos agones, in quibus ipsi coronamur. Vis autem et sanguinis aliquid? Habes Christi.

iam nunc si puto delectamentum exigo spatium hic cur tam ingratus sum ut tot et talis voluptas ab deus contribuo tu satis non habeo neque recognosco quis enim jucundus quam deus pater et dominus reconciliatio quam veritas revelatio quam error recognitio quam tantor retro crimen venia qui magnus voluptas quam fastidium ipse voluptas quam saeculis totus contemno quam verus libertas quam conscientia integer quam vito sufficio quam mors timor nullus qui calceo deus natio qui daemonium expello qui medicina facio qui revelatio peto qui deus vivo hic voluptas hic spectaculum christianorum sancio perpetuus gratuitus in hic tu circensis ludus interpretaris curro saeculis intueor tempus labor spatior perago dinumero meto consummatio exspecto societas ecclesia defendo ad signum deus suscitaris ad tuba angelus erigo ad martyrum palmo gloriaris si scaenica doctrina delecto satis nos litteraris sum satis versus sum satis sententiaris satis etiam canticus satis vox neque fabula sed veritas neque strophae sed simplicitas volo et pugilatus et luctor praesto sum non parvus et multus aspicio impudicitia deicio ab castitas perfidia caedo ab fides saevitia ab misericordia contundo petulantia ab modestia adumbro et talis sum apud nos agon in qui ipse coronamur volo autem et sanguis aliquis habeo christus


Ceterum rettulimus supra de locorum condicione, quod non per semetipsa nos inquinent, sed per ea quae illic geruntur, per quae, simul inquinamentum combiberunt, tunc etiam in alteros respuunt. viderit ergo, ut diximus, principalis titulus, idololatria; reliquas ipsarum rerum qualitates contra ut dei omnes feramus.1 Deus praecepit spiritum sanctum, utpote pro naturae suae bono tenerum et delicatum, tranquillitate et lenitate et quiete et pace tractare, non furore, non bile, non ira, non dolore inquietare. Huic quomodo cum spectaculis poterit convenire? Omne enim spectaculum sine concussione spiritus non est. Ubi enim voluptas, ibi et studium, per quod scilicet voluptas sapit; ubi studium, ibi et aemulatio, per quam studium sapit. Porro et ubi aemulatio, ibi et furor et bilis et ira et dolor et cetera ex his, quae cum his non conpetunt disciplinae. Nam et si qui modeste et probe spectaculis fruitur pro dignitatis vel aetatis vel etiam naturae suae condicione, non tamen immobilis animi est et sine tacita spiritus passione. Nemo ad voluptatem venit sine affectu,nemo affectum sine casibus suis patitur. Ipsi casus incitamenta sunt affectus. Ceterum si cessat affectus, nulla est voluptas, et est reus iam ille vanitatis eo conveniens, ubi nihil consequitur. Sed puto, [autem] etiam vanitas extranea est nobis. Quid quod et ipse se iudicat inter eos positus, quorum se simul 1 nolens utique detestatorem confitetur? Nobis satis non est, si ipsi nihil tale facimus, nisi et talia factitantibus non conferamur. "Si furem," inquit, "videbas, concurrebas cum eo." Utinam ne in saeculo quidem simul cum illis moraremur. Sed tamen in saecularibus separamur, quia saeculum dei est, saecularia autem diaboli.

ceterum refero supra de locus condicio qui non per semetipsa nos inquinent sed per is qui illic gero per qui simul inquinamentum combiberunt tunc etiam in alter respuo video ergo ut dico principal titulus idololatria reliquus ipsaris res qualitas contra ut deus omnis fero deus praecipio spiritus sancio utpote pro natura suus bonus tener et delicatus tranquillitas et lenitas et quiesco et pax tractaris non furor non bilis non ira non dolor inquietaris hic quomodo cum spectaculis possum convenio omnis enim spectaculum sine concussio spiritus non sum ubius enim voluptas ibi et studium per qui scilicet voluptas sapio ubi studium ibi et aemulatio per quam studium sapio porro et ubi aemulatio ibi et furor et bilis et ira et dolor et ceterus ex hic qui cum hic non conpeto disciplina nam et si qui modestus et probus spectaculis fruor pro dignitas vel aetas vel etiam natura suus condicio non tamen immobilis animus sum et sine taceo spiritus passio nemo ad voluptas venio sine afficio nemo afficio sine casus suus patior ipse casus incitamentum sum afficio ceterum si cesso afficio nullus sum voluptas et sum reus iam ille vanitas is convenio ubi nihil consequor sed puto autem etiam vanitas extraneus sum nos quis qui et ipse sui iudico inter is pono qui sui simul nolo utique detestator confiteor nos satis non sum si ipse nihil talis facio nisi et talis factitantibus non conferamur si fur inquam video concurrebas cum is utinam ne in saeculum quidem simul cum ille moror sed tamen in saecularis separamur quia saeculis deus sum saecularia autem diabolus