Eadem Casilinates obsidione Hannibalis clausos alimentorumque facultate defectos lora necessariis uinculorum usibus subducta eque scutis detractas pelles feruenti resolutas aqua mandere uoluisti. quid illis, si acerbitatem casus intueare, miserius, si constantiam respicias, fidelius? qui, ne a Romanis desciscerent, tali uti cibi genere sustinuerunt, cum pinguissima arua sua fertilissimosque campos moenibus suis subiectos intuerentur. itaque Campanae urbis, quae Punicam feritatem deliciis suis cupida fouit, in propinquo situm Casilinum, † moderarum uirtute clarum, perseuerantis amicitiae pignore impios oculos uerberauit.

idem casilinates obsidio hannibal claudo alimentum facultas deficio lorum necessarius vinculum usus subduco equus scutum detraho pello ferueo resolvo aqua mando uolo quis ille si acerbitas casus intuearis miser si constantia respicio fidelis qui ne ab romanus descisco talis uti cibus genus sustineo cum pinguis aruum suus fertilis campus moenia suus subicio intueor itaque campanus urbs qui punicus feritas deliciae suus cupidus foveo in propinquo sino casilinus moderaris uirtus clarus persevero amicitia pignus impii oculus uerbero


Seruio Tullio regnante cuidam patri familiae in agro Sabino praecipuae magnitudinis et eximiae formae uacca nata est. quam oraculorum certissimi auctores in hoc a dis inmortalibus editam responderunt, ut quisquis eam Auentinensi Dianae immolasset, eius patria totius terrarum orbis imperium obtineret. laetus eo dominus bouem summa cum festinatione Romam actam in Auentino ante aram Dianae constituit, sacrificio Sabinis regimen humani generis daturus. de qua re antistes templi certior factus religionem hospiti intulit, ne prius uictimam caederet quam proximi amnis se aqua abluisset, eoque alueum Tiberis petente uaccam ipse immolauit et urbem nostram tot ciuitatium, tot gentium dominam pio sacrificii furto reddidit.

servius tullius regno quidam pater familia in ager sabinum praecipuus magnitudo et eximius forma uacca nata sum quam oraculum certus auctor in hic ab deus immortalis edo respondeo ut quisquis is auentinensi diana immolo is patria totus terra orbis imperium obtineo laetus is dominus bos summus cum festinatio roma ago in aventinus ante ara diana constituo sacrificium sabinum regimen humanus genus do de qui res antistes templum certus facio religio hospes infero ne prior victima caedo quam propior amnis sui aqua abluo eo alueus tiberis peto uacca ipse immolo et urbs noster tot ciuitas tot gens domina pius sacrificium furtum reddo


Illi etiam praediuites, qui ab aratro arcessebantur, ut consules fierent, uoluptatis causa sterile atque aestuosissimum Pupiniae solum uersabant deliciarumque gratia uastissimas glebas plurimo cum sudore dissipabant? immo uero, quos pericula rei publicae imperatores adserebant, angustiae rei familiaris—quid cesso proprium nomen ueritati reddere?—bubulcos fieri cogebant.

ille etiam praediuites qui ab arater arcesso ut consul fio uoluptas causa sterilis atque aestuosus pupinia solus verso delicia gratia vastus glaeba multus cum sudor dissipabant immo uerus qui periculum res publicus imperator assero angustia res familiaris quis cedo proprius nomen ueritas reddo bubulcus fio cogo


Detrahe Atheniensibus Thesea, nullae aut non tam clarae Athenae erunt, si quidem ille uicatim dispersos ciues suos in unam urbem contraxit, separatimque et agresti more uiuenti populo amplissimae ciuitatis formam atque imaginem inposuit. idem saeua potentissimi regis Minois imperia uixdum aetate pubescente reppulit: idem effrenatam Thebarum insolentiam domuit: idem opem liberis Herculis tulit et quidquid ubique monstri aut sceleris fuit uirtute animi ac robore dexterae comminuit. huius tamen summoti ab Atheniensibus Scyros, exule minor insula, ossa mortui cepit.

detraho atheniensis theseus nullus aut non tam clarus athenae sum si quidem ille uicatim dispermulceo ciuis suus in unus urbs contraho separatim et agrestis mos uiuo populus amplus ciuitas forma atque imago inpono idem saeuus potens rex minous imperium uix aetas pubesco repello idem effreno thebaris insolentia domo idem ops liber hercules fero et quisquis ubique monstrum aut scelus sum uirtus animus atque robur dexter comminuo hic tamen summoveo ab atheniensis scyros exulis paruus insula os mortuus capio


Quis ignorat Q. Catuli auctoritatem in maximo clarissimorum uirorum prouentu excelsum gradum obtinuisse? cuius si superior aetas reuoluatur, multi lusus, multae deliciae reperiantur. quae quidem ei inpedimento non fuerunt quo minus patriae princeps existeret, nomenque eius in Capitolino fastigio fulgeret ac uirtute ciuile bellum ingenti motu oriens sepeliret.

quis ignoro q catulis auctoritas in maximus clarus uir provenio excello gradus obtineo qui si superus aetas revolvo multus lusus multus deliciae reperio qui quidem is impedimentum non sum quo paruus patria princeps exsisto nomen is in capitolinus fastigium fulgeo atque uirtus ciuilis bellum ingens motus orior sepelio


Temeritatis etiam et subiti et uehementes sunt impulsus, quorum ictibus hominum mentes concussae nec sua pericula dispicere nec aliena facta iusta aestimatione prosequi ualent.

temeritas etiam et subeo et vehemens sum impello qui ictus homo mens concutio neque suus periculum dispicio neque alienus facio iustus aestimatio prosequor ualeo


Q. Aelius Tubero a Q. Fabio Maximo epulum populo nomine P. Africani patrui sui dante rogatus ut triclinium sterneret lectulos Punicanos pellibus haedinis strauit et pro argenteis uasis Samia exposuit. cuius rei deformitas sic homines offendit, ut, cum alioqui uir egregius haberetur comitiisque praetoriis candidatus in campum L. Paulo auo et P. Africano auunculo nixus descendisset, repulsa inde abiret notatus: nam ut priuatim semper continentiam probabant, ita publice maxima cura splendoris habita est. quocirca urbs non unius conuiuii numerum, sed totam se in illis pelliculis iacuisse credens ruborem epuli suffragiis suis uindicauit.

q aelius tubero ab q fabius maximus epulum populus nomen p africanus patruus suus do rogo ut triclinium sterno lectulus punicanus pellis haedo sterno et pro argenteus vasum zamia expono qui res deformitas sic homo offendo ut cum alioqui uir egregius habeo comitium praetorius candido in campus l paulus auus et p africanus avunculus nitor descendo repello inde abeo noto nam ut priuatim semper continentia probo ita publicus maximus cura splendor habeo sum quocirca urbs non unus convivium numerus sed totus sui in ille pelliculis jaceo credo rubor epulis suffragium suus uindico


Multum a prisca continentia spatio annorum posterior Cato discedit, utpote in ciuitate iam diuite et lautitia gaudente natus. is tamen, cum bellis ciuilibus interesset, filium secum trahens xii seruos habuit, numero plures quam superior, temporum diuersis moribus pauciores.

multus ab priscus continentia spatium annus posterus cato discedo utpote in ciuitas iam dives et lautitia gaudeo nascor is tamen cum bellum ciuilis intersum filius sui traho duodecim seruus habeo numerus multus quam superus tempus diuorto mos paucus


Ne Samnites quidem paruas poenas consimilis erroris pependerunt, quod Herenni Ponti salutare consilium neglexerant. qui auctoritate et prudentia ceteros praestans ab exercitu et duce eius filio suo consultus quidnam fieri de legionibus Romanis apud furcas Caudinas inclusis deberet, inuiolatas dimittendas respondit. postero die eadem de re interrogatus deleri eas oportere dixit, ut aut maximo beneficio gratia hostium emereretur aut grauissima iactura uires confringerentur. sed inprouida temeritas uictorum, dum utramque partem spernit utilitatis, sub iugum missas in perniciem suam accendit.

ne samnites quidem parvus poena consimilis error pendeo qui herennius pontus salutaris consilium neglego qui auctoritas et prudentia ceterus praesto ab exercitus et dux is filius suus consulo quisnam fio de legio romanus apud furca caudinus includo debeo inviolo dimitto respondeo posterus dies idem de res interrogo deleo is oportet dico ut aut maximus beneficium gratia hostis emereretur aut gravis iactura uis confringo sed improvidus temeritas uictor dum uter pars sperno utilitas sub iugum mitto in pernicies suus accendo


Castrensis disciplinae tenacissimum uinculum et militaris rationis diligens obseruatio admonet me ut ad censuram pacis magistram custodemque transgrediar: nam ut opes populi Romani in tantum amplitudinis imperatorum uirtutibus excesserunt, ita probitas et continentia, censorio supercilio examinata, est opus effectu par bellicis laudibus: quid enim prodest foris esse strenuum, si domi male uiuitur? expugnentur licet urbes, corripiantur gentes, regnis manus iniciantur, nisi foro et curiae officium ac uerecundia sua constiterit, partarum rerum caelo cumulus aequatus sedem stabilem non habebit. ad rem igitur pertinet nosse atque adeo recordari acta censoriae potestatis.

castrensis disciplina tenax uinculis et militaris ratio diligo obseruatio admoneo ego ut ad censeo pax magistra custos transgredior nam ut ops populus romanus in tantus amplitudo imperator uirtus excedo ita probitas et continentia censorius supercilium examino sum opus effectus par bellicus laus quis enim prodo foris sum strenuus si domus malus vivo expugno licet urbs corripio gens regnum manus inicio nisi forum et curia officium atque verecundia suus consto partaris res caelum cumulus aequo sedes stabilis non habeo ad res igitur pertineo nosco atque adeo recordaris ago censorius potestas


Nam Papirius quidem Masso, cum bene gesta re publica triumphum a senatu non inpetrauisset, in Albano monte triumphandi et ipse initium fecit et ceteris postea exemplum praebuit proque laurea corona, cum alicui spectaculo interesset, myrtea usus est.

nam papirius quidem maso cum bene gero res publicus triumphus ab senatus non impetro in albanus mons triumpho et ipse initium facio et ceterus postea exemplum praebeo pro laureus corona cum aliqui spectaculum intersum myrteus utor sum


M. etiam Castricii libertate inflammatus animus. qui, cum Placentiae magistratum gereret, Cn. Carbone consule iubente decretum fieri, quo sibi obsides a Placentinis darentur, nec summo eius imperio obtemperauit nec maximis uiribus cessit: atque etiam dicente multos se gladios habere respondit 'et ego annos'. obstipuerunt tot legiones tam robustas senectutis reliquias intuentes. Carbonis quoque ira, quia materiam saeuiendi perquam exiguam habebat, paruulum uitae tempus ablatura, in se ipsa conlapsa est.

m etiam castricius libertas inflammo animus qui cum placentia magistratus gero cn carbo consul jubeo decretum fio quo sui obses ab placentinus do neque superus is imperium obtempero neque magnus uis cedo atque etiam dico multus sui gladius habeo respondeo et ego annus obstipesco tot legio tam robustus senectus reliquiae intueor carbo quoque ira quia materia saevio perquam exiguus habeo paruulis uita tempus aufero in sui ipse collabor sum


Hannibalis quoque ut detestandum Romano sanguini, ita certae praedictionis somnium, cuius non uigiliae tantum sed etiam ipsa quies hostilis imperio nostro fuit: hausit enim proposito et uotis suis conuenientem imaginem existimauitque missum sibi ab Ioue mortali specie excelsiorem iuuenem inuadendae Italiae ducem. cuius monitu primo uestigia nullam in partem deflexis secutus oculis, mox humani ingenii prona uoluntate uetita scrutandi pone respiciens animaduertit inmensae magnitudinis serpentem concitato impetu omne, quidquid obuium fuerat, proterentem postque eam magno cum caeli fragore erumpentes nimbos lucemque caliginosis inuolutam tenebris. adtonitus deinde quidnam id esset monstri et quid portenderet interrogauit. hic dux 'Italiae uides' inquit 'uastitatem: proinde sile et cetera tacitis permitte fatis'.

hannibal quoque ut detesto romanus sanguis ita certus praedictio somnium qui non uigilia tantus sed etiam ipse quies hostilis imperium noster sum haurio enim propono et uotum suus conuenio imago existimo mitto sui ab iuppiter mortal species excello iuuenis invado italia dux qui moneo primus uestigium nullus in pars deflecto sequor oculus mox humanus ingenium pronus uoluntas veto scrutor pono respicio animaduerto immensus magnitudo serpens concito impetus omnis quisquis obvius sum protero post is magnus cum caelum fragor erumpo nimbus lux caliginosus involvo tenebrae adtono deinde quisnam is sum monstrum et quis portendo interrogo hic dux italia uideo inquam uastitas proinde silis et ceterus taceo permitto fatum


Turpis etiam metus censores summa cum seueritate poenam exegerunt: M. enim Atilius Regulus et L. Furius Philus M. Metellum quaestorem conpluresque equites Romanos, qui post infeliciter commissam Cannensem pugnam cum eo abituros se Italia iurauerant, dereptis equis publicis inter aerarios referendos curauerunt. eos quoque graui nota adfecerunt, qui cum in potestatem Hannibalis uenissent, legati ab eo missi ad senatum de permutandis captiuis, neque inpetrassent quod petebant, in urbe manserunt, quia et Romano sanguini fidem praestare conueniens erat et M. Atilius Regulus censor perfidiam notabat, cuius pater per summos cruciatus expirare quam fallere Karthaginienses satius esse duxerat. iam haec censura ex foro in castra transcendit, quae neque timeri neque decipi uoluit hostem.

turpis etiam metus censor summus cum seueritas poena exigo m enim atilius regulus et l furius philus m metellus quaestor conpluresque eques romanus qui post infelicito committo cannensis pugna cum is abeo sui italia juro deripio equus publicus inter aerarius refero curo is quoque grauis nosco afficio qui cum in potestas hannibal uenio legatus ab is mitto ad senatus de permuto captiuus neque impetro qui peto in urbs maneo quia et romanus sanguis fides praesto conuenio sum et m atilius regulus censor perfidia noto qui pater per summus cruciatus expiraris quam fallo carthaginiensis sero sum duco iam hic censeo ex forum in castrum transcendo qui neque timeo neque decipio uolo hostis


Eodem ludos Florales, quos Messius aedilis faciebat, spectante populus ut mimae nudarentur postulare erubuit. quod cum ex Fauonio amicissimo sibi una sedente cognosset, discessit e theatro, ne praesentia sua spectaculi consuetudinem impediret. quem abeuntem ingenti plausu populus prosecutus priscum morem iocorum in scaenam reuocauit, confessus plus se maiestatis uni illi tribuere quam sibi uniuerso uindicare. quibus opibus, quibus imperiis, quibus triumphis hoc datum est? exiguum uiri patrimonium, astricti continentia mores, modicae clientelae, domus ambitioni clausa, paterni generis una imago, minime blanda frons, sed omnibus numeris perfecta uirtus. quae quidem effecit ut quisquis sanctum et egregium ciuem significare uelit, sub nomine Catonis definiat.

eos ludus floral qui messus aedilis facio specto populus ut mima nudo postulo erubesco qui cum ex favonius amicus sui unus sedeo cognosco discedo e theatrum ne praesens suus spectaculum consuetudo impedio qui abeo ingens plaudo populus prosequor priscus mos jocus in scaena reuoco confiteor multus sui maiestas unus ille tribuo quam sui universus uindico qui ops qui imperium qui triumphus hic do sum exiguus uir patrimonium astringo continentia mos modicus clientela domus ambitio claudo paternus genus unus imago paruus blandus frons sed omnis numerus perficio uirtus qui quidem efficio ut quisquis sancio et egregius ciuis significaris uolo sub nomen cato definio


Phidias quoque Homeri uersibus egregio dicto adlusit: simulacro enim Iouis Olympii perfecto, quo nullum praestantius aut admirabilius humanae † fabricae manus, interrogatus ab amico quonam mentem suam dirigens uultum Iouis propemodum ex ipso caelo petitum eboris liniamentis esset amplexus, illis se uersibus quasi magistro usum respondit,

phidias quoque homerus uersus egregius dico adludo simulacrum enim iuppiter olympius perficio quo nullus praesto aut admirabilis humanus fabrica manus interrogo ab amicus quonam mens suus dirigo uultus iuppiter propemodum ex ipse caelum peto ebur lineamentum sum amplector ille sui uersus quasi magister usus respondeo


Iam Platonis uerbis adstricta, sed sensu praeualens sententia, qui tum demum beatum terrarum orbem futurum praedicauit, cum aut sapientes regnare aut reges sapere coepissent.

iam plato uerbum adstringo sed sentio praevaleo sententia qui tum demum beatus terra orbis sum praedico cum aut sapio regno aut rex sapio coepio


Quam praecipuam in C. quoque Caesare fuisse et saepe numero apparuit et ultimus eius dies significauit: conpluribus enim parricidarum uiolatus mucronibus inter ipsum illud tempus, quo diuinus spiritus mortali discernebatur a corpore, ne tribus quidem et xx uulneribus quin uerecundiae obsequeretur absterreri potuit, si quidem utraque togam manu demisit, ut inferior pars corporis tecta conlaberetur. in hunc modum non homines expirant, sed di immortales sedes suas repetunt.

quam praecipuus in que quoque caesaris sum et saepe numerus appareo et ulter is dies significo conpluribus enim parricida violo mucro inter ipse ille tempus quo divinus spiritus mortal discerno ab corpus ne tres quidem et xx uulnus quin verecundia obsequor absterreo possum si quidem uter toga manus demitto ut inferus pars corpus tectum collabor in hic modus non homo expirant sed deus immortalis sedes suus repeto


Quam Ti. etiam Gracchus admirabilem se exhibuit! tribunus enim pl., cum ex professo inimicitias cum Africano et Asiatico Scipionibus gereret, et Asiaticus iudicatae pecuniae satisdare non posset atque ideo a consule in uincula publica duci iussus esset appellassetque collegium tribunorum, nullo uolente intercedere secessit a collegis decretumque conposuit. nec quisquam dubitauit quin in eo scribendo ira tinctis aduersus Asiaticum uerbis usurus esset. at is primum iurauit se cum Scipionibus in gratiam non redisse, deinde tale decretum recitauit: cum L. Cornelius Scipio die triumphi sui ante currum actos hostium duces in carcerem coniecerit, indignum et alienum maiestate rei publicae uideri, eodem ipsum duci: itaque id non passurum fieri. libenter tunc opinionem suam populus Romanus a Graccho deceptam cognouit moderationemque eius debita laude prosecutus est.

quam tiberius etiam gracchus admirabilis sui exhibeo tribunus enim pl cum ex profiteor inimicitia cum africanus et asiaticus scipio gero et asiaticus judico pecunia satisdaris non possum atque ideo ab consul in uinculum publicus duco iubeo sum appello collegium tribunus nullus volo intercedo secedo ab collega decerno conpono neque quisquam dubito quin in is scribo ira tingo aduersus asiaticus uerbum utor sum at is primus iuro sui cum scipio in gratia non redeo deinde talis decretum recito cum l cornelius scipio dies triumphus suus ante currus ago hostis dux in carcer conicio indignus et alienus maiestas res publicus uideo idem ipse duco itaque is non patior fio libet tunc opinio suus populus romanus ab gracchus decipio cognosco moderatio is debeo laus prosequor sum


Age, quid illud institutum Athenarum, quam memorabile, quod conuictus a patrono libertus ingratus iure libertatis exuitur! 'supersedeo te' inquit 'habere ciuem tanti muneris impium aestimatorem nec adduci possum ut credam urbi utilem quem domui scelestum cerno. abi igitur et esto seruus, quoniam liber esse nescisti'.

ago quis ille institus athenaris quam memorabilis qui conuinco ab patronus libertus ingratus ius libertas exuo supersedeo tu inquam habeo ciuis tantus munus impius aestimator neque adduco possum ut credo urbs utilis qui domo scelestus cerno abeo igitur et sum seruus quoniam liber sum nescio


Eademque in ipsa Hispania usus est: nam cum oppidum Badiam circumsederet, tribunal suum adeuntis in aedem, quae intra moenia hostium erat, uadimonia in posterum diem facere iussit continuoque urbe potitus et tempore et loco, quo praedixerat, sella posita ius eis dixit. nihil hac fiducia generosius, nihil praedictione uerius, nihil celeritate efficacius, nihil etiam dignitate dignius.

idem in ipse hispania utor sum nam cum oppidum badia circumsedeo tribunal suus adeo in aedes qui intra moenia hostis sum uadimonium in posterus dies facio iubeo continuo urbs potior et tempus et locus quo praedico sella pono ius is dico nihil hic fiducia generosus nihil praedictio verus nihil celeritas efficax nihil etiam dignitas dignus


Magno spatio diuisus est a senatu ad poetam Accium transitus. ceterum ut ab eo decentius ad externa transeamus, producatur in medium. is Iulio Caesari amplissimo ac florentissimo uiro in conlegium poetarum uenienti numquam adsurrexit, non maiestatis eius inmemor, sed quod in conparatione communium studiorum aliquanto se superiorem esse confideret. quapropter insolentiae crimine caruit, quia ibi uoluminum, non imaginum certamina exercebantur.

magnus spatium divido sum ab senatus ad poeta attius transitus ceterum ut ab is decet ad externus transeo produco in medius is julius caesaris amplus atque floreo uir in collegium poetaris venio numquam assurgo non maiestas is immemor sed qui in conparatio communis studium aliquantus sui superus sum confido quapropter insolentia crimen careo quia ibi volumen non imago certamen exerceo


Multus sermo eo etiam iudicio manauit, in quo quidam furti damnatus est, qui equo, cuius usus illi Ariciam conmodatus fuerat, ulteriore eius municipii cliuo uectus esset. quid aliud hoc loci quam uerecundiam illius saeculi laudemus, in quo tam minuti a pudore excessus puniebantur?

multus sermo is etiam iudicium mano in quo quidam furtum damno sum qui equus qui utor ille aricia conmodatus sum ulterior is municipium cliuus ueho sum quis alius hic locus quam uerecundia ille saeculis laudo in quo tam minuo ab pudor excedo punior


Tarquinius autem rex M. Atilium duumuirum, quod librum secreta rituum ciuilium sacrorum continentem, custodiae suae conmissum corruptus Petronio Sabino describendum dedisset, culleo insutum in mare abici iussit, idque supplicii genus multo post parricidis lege inrogatum est, iustissime quidem, quia pari uindicta parentum ac deorum uiolatio expianda est.

tarquinius autem rex m atilius duumuirum qui liber secerno rituum ciuilis sacer contineo custodia suus conmitto corrumpo petronius sabinum describo do culleus insuo in mare abicio iubeo is supplicium genus multus post parricida lex inrogo sum justus quidem quia par uindicta parens atque deus violatio expio sum


Ius ciuile per multa saecula inter sacra caerimoniasque deorum inmortalium abditum solisque pontificibus notum Cn. Flauius libertino patre genitus et scriba, cum ingenti nobilitatis indignatione factus aedilis curulis, uulgauit ac fastos paene toto foro exposuit. qui, cum ad uisendum aegrum collegam suum ueniret neque a nobilibus, quorum frequentia cubiculum erat completum, sedendi loco reciperetur, sellam curulem adferri iussit et in ea honoris pariter atque contemptus sui uindex consedit.

ius ciuilis per multus saeculum inter sacer caerimonia deus immortalis abdo solus pontifex notus cn flavius libertinus pater gigno et scriba cum ingens nobilitas indignatio facio aedilis curulis vulgo atque fasti paene totus forum expono qui cum ad viso aeger collega suus venio neque ab nobilis qui frequentia cubiculum sum compleo sedeo locus recipio sella curulis affero iubeo et in is honor pariter atque contemno suus uindex consido


Adiciatur his Claudia, quam insontem crimine, quo accusabatur, uotum impium subuertit, quia, cum a ludis domum rediens turba elideretur, optauerat ut frater suus, maritimarum uirium nostrarum praecipua iactura, reuiuesceret saepiusque consul factus infelici ductu nimis magnam urbis frequentiam minueret.

adicio hic claudius quam insons crimen quo accuso uotum impius subverto quia cum ab ludus domus redeo turba elido opto ut frater suus maritimaris uis nostraris praecipuus iactura revivesco saepis consul facio infelix ductus nimis magnus urbs frequentia minuo


Sed nescio an Hannonis excellentissimae prudentiae consilium: Magone enim Cannensis pugnae exitum senatui Poenorum nuntiante inque tanti successus fidem anulos aureos trium modiorum mensuram explentes fundente, qui interfectis nostris ciuibus detracti erant, quaesiuit an aliquis sociorum post tantam cladem a Romanis defecisset, atque ut audiuit neminem ad Hannibalem transisse, suasit protinus legati Romam, per quos de pace ageretur, mitterentur. cuius si sententia ualuisset, neque secundo Punico bello uicta Karthago neque tertio deleta foret.

sed nescio an hanno excello prudentia consilium mago enim cannensis pugna exitus senatus poenus nuntio in tantus successus fides anulus aureus tres modius mensura expleo fundo qui interficio noster ciuis detraho sum quaero an aliquis socius post tantus clades ab romanus deficio atque ut audio nemo ad hannibal transeo suadeo protinus legatus roma per qui de pax ago mitto qui si sententia ualeo neque secundus punicus bellum uiuo carthago neque tertius deleo sum


Ob leuia proelia quidam imperatores triumphos sibi decerni desiderabant. quibus ut occurreretur, lege cautum est ne quis triumpharet, nisi qui V milia hostium una acie cecidisset: non enim numero, sed gloria triumphorum excelsius urbis nostrae futurum decus maiores existimabant. ceterum ne tam praeclara lex cupiditate laureae oblitteraretur, legis alterius adiutorio fulta est, quam L. Marcius et M. Cato tribuni plebei tulerunt: poenam enim imperatoribus minatur, qui aut hostium occisorum in proelio aut amissorum ciuium falsum numerum litteris senatui ausi essent referre, iubetque eos, cum primum urbem intrassent, apud quaestores urbanos iurare de utroque numero uere ab iis senatui esse scriptum.

ob levis proelio quidam imperator triumphus sui decerno desidero qui ut occurro lex caueo sum ne quis triumpho nisi qui v mille hostis unus acies cado non enim numerus sed gloria triumphus excello urbs noster sum decus magnus existimo ceterum ne tam praeclarus lex cupiditas laurea oblittero lex alter adjutorium fulcio sum quam l marcius et m cato tribunus plebes fero poena enim imperator mino qui aut hostis occisor in proelium aut amissor ciuis falsus numerus littera senatus audeo sum refero jubeo is cum primus urbs intro apud quaestor urbanus iuro de uterque numerus uerus ab is senatus sum scribo


Equestris quoque ordinis bona magnaque pars cccc iuuenes censoriam notam patiente animo sustinuerunt, quos M'. Valerius et P. Sempronius, quia in Sicilia ad munitionum opus explicandum ire iussi facere id neglexerant, equis publicis spoliatos in numerum aerariorum retulerunt.

equester quoque ordo bonus magnus pars cccc iuuenis censorius nota patior animus sustineo qui m valerius et p sempronius quia in sicilia ad munitio opus explico eo iubeo facio is neglego equus publicus spolio in numerus aerarius refero


Nam M. Cicero quantum in utraque re, de qua loquimur, momenti sit oratione, quam pro Gallio habuit, significauit M. Calidio accusatori exprobrando, quod praeparatum sibi a reo uenenum testibus, chirographis, quaestionibus probaturum adfirmans remisso uultu et languida uoce et soluto genere orationis usus esset, pariterque et oratoris uitium detexit et causae periclitantis argumentum adiecit totum hunc locum ita claudendo: 'tu istud, M. Calidi, nisi fingeres, sic ageres?'

nam m cicero quantus in uter res de qui loquor momentum sum oratio quam pro gallius habeo significo m calidius accusator exprobro qui praeparo sui ab reor uenenum testis chirographon quaestio probo adfirmo remitto uultus et languidus uox et solvo genus oratio utor sum parito et orator uitium detego et causa periclitor argumentum adiicio totus hic locus ita claudeo tu iste m calidius nisi fingo sic ago


Oculis eius admirabilius Aristomenis Messeni cor, quod Athenienses ob eximiam calliditatem exectum pilis refertum inuenerunt, cum eum aliquotiens captum et astutia elapsum cepissent.

oculus is admirabilis aristomenis messenius cor qui atheniensis ob eximius calliditas exectum pila refercio invenio cum is aliquoties capio et astutia elabor capio


Metellus vero pontifex maximus Postumium consulem eundemque flaminem Martialem ad bellum gerendum Africam petentem, ne a sacris discederet, multa dicta urbem egredi passus non est, religionique summum imperium cessit, quod tuto se Postumius Martio certamini conmissurus non uidebatur caerimoniis Martis desertis.

metellus verus pontifex magnus postumius consul idem flamen martial ad bellum gero africa peto ne ab sacrum discedo multus dictum urbs egredior patior non sum religio superus imperium cedo qui tueor sui postumus martius certamen conmitto non uideo caerimonia mars desero


Sapientiores igitur Q. Fuluius, qui Capua capta, et L. Opimius, qui Fregellanis ad deditionem conpulsis triumphandi potestatem a senatu petierunt, uterque editis operibus magnificus, sed neuter petitae rei compos non quidem inuidia patrum conscriptorum, cui numquam aditum in curiam esse uoluerunt, sed summa diligentia obseruandi iuris, quo cautum erat ut pro aucto imperio, non pro reciperatis quae populi Romani fuissent triumphus decerneretur: tantum enim interest adicias aliquid an detractum restituas, quantum distat beneficii initium ab iniuriae fine.

sapio igitur q fulvius qui capua capio et l opimus qui fregellanus ad deditio conpello triumpho potestas ab senatus peto uterque edo opus magnificus sed neuter peto res compos non quidem inuidia pater conscriptor qui numquam aditus in curia sum uolo sed summus diligentia observo ius quo caueo sum ut pro augeo imperium non pro recipero qui populus romanus sum triumphus decerno tantus enim intersum adicio aliquis an detraho restituo quantus disto beneficium initium ab iniuria finis


Idque uidit, cui nulla pars sapientiae obscura fuit, Socrates, ideoque non erubuit tunc, cum interposita harundine cruribus suis cum paruulis filiolis ludens ab Alcibiade risus est.

is uideo qui nullus pars sapientia obscurus sum socrates ideo non erubesco tunc cum interpono harundo crus suus cum paruulis filiolus ludo ab alcibiades rideo sum


Q. autem Varius propter obscurum ius ciuitatis Hybrida cognominatus tribunus pl. legem aduersus intercessionem collegarum perrogauit, quae iubebat quaeri quorum dolo malo socii ad arma ire coacti essent, magna cum clade rei publicae: sociale enim prius, deinde ciuile bellum excitauit. sed dum ante pestiferum tribunum pl. quam certum ciuem agit, sua lex eum domesticis laqueis constrictum absumpsit.

q autem varius propter obscurus ius ciuitas hybrida cognomino tribunus pl lex aduersus intercessio collega perrogo qui jubeo quaero qui dolus malus socius ad arma eo cogo sum magnus cum clades res publicus social enim prior deinde ciuilis bellum excito sed dum ante pestifer tribunus pl quam certus ciuis ago suus lex is domesticus laqueus constringo absumo


Inter has et Theodorum Cyrenaeum quasi animosi spiritus coniugium esse potuit, uirtute par, felicitate dissimile: is enim Lysimacho regi mortem sibi minitanti, 'enimuero' inquit 'magnifica res tibi contigit, quia cantharidis uim adsecutus es'. cumque hoc dicto accensus cruci eum suffigi iussisset, 'terribilis' ait 'haec sit purpuratis tuis, mea quidem nihil interest humi an sublime putrescam'.

inter hic et theodorus cyrenaeus quasi animosus spiritus conjugium sum possum uirtus par felicitas dissimilis is enim lysimachus rex mors sui minito enimuero inquam magnificus res tu contingo quia cantharis uis assequor sum cum hic dico accendo crux is suffigo iubeo terribilis aio hic sum purpuro tuus meus quidem nihil intersum humus an sublimis putrescam


Ne Africanus quidem posterior nos de se tacere patitur. qui censor, cum lustrum conderet inque solitaurilium sacrificio scriba ex publicis tabulis sollemne ei precationis carmen praeiret, quo di immortales ut populi Romani res meliores amplioresque facerent rogabantur, 'satis' inquit 'bonae et magnae sunt: itaque precor ut eas perpetuo incolumes seruent', ac protinus in publicis tabulis ad hunc modum carmen emendari iussit. qua uotorum uerecundia deinceps censores in condendis lustris usi sunt: prudenter enim sensit tunc incrementum Romano imperio petendum fuisse, cum intra septimum lapidem triumphi quaerebantur, maiorem autem totius terrarum orbis partem possidenti ut auidum esse quicquam ultra adpetere, ita abunde felix, si nihil ex eo, quod optinebat, amitteret.

ne africanus quidem posterus nos de sui taceo patior qui censor cum lustrum condo in suovetaurilia sacrificium scriba ex publicus tabula sollemnis is precatio carmen praeeo quo deus immortalis ut populus romanus res bonus amplus facio rogo satis inquam bonus et magnus sum itaque precor ut is perpetuus incolumis servo atque protinus in publicus tabula ad hic modus carmen emendaris iubeo qui uotor verecundia deinceps censor in condo lustrum utor sum prudens enim sentio tunc incrementum romanus imperium peto sum cum intra septimus lapis triumphus quaero magnus autem totus terra orbis pars possideo ut avidus sum quisquam ultra adpeto ita abunde felix si nihil ex is qui obtineo amitto


A qua tempestiuus ad uerecundiam transitus uidetur: haec enim iustissimis uiris praecepit ut priuatas facultates neglegerent, publicas quam amplissimas esse cuperent, digna cui perinde atque caelesti numini templa extruantur araeque consecrentur, quia parens est omnis honesti consilii, tutela sollemnium officiorum, magistra innocentiae, cara proximis, accepta alienis, omni loco, omni tempore fauorabilem prae se ferens uultum.

ab qui tempestivus ad uerecundia transitus uideo hic enim justus uir praecipio ut privo facultas neglego publicus quam amplus sum cupio dignus qui perinde atque caelestis numen templum extruantur ara consecro quia parens sum omnis honestus consilium tutela sollemne officium magistro innocentia carus propior accipio alienus omnis locus omnis tempus fauorabilis prae sui fero uultus


M. uero Fabius consul inclita pugna Etruscis et Veientibus superatis delatum sibi summo senatus populique studio triumphum ducere non sustinuit, quia eo proelio Q. Fabius frater eius consularis fortissime dimicans occiderat. quantam in eo pectore pietatem fraternae caritatis habitasse existimemus, propter quam tantus amplissimi honoris fulgor extingui potuit?

m uerus fabius consul inclutus pugno etruscus et veiens supero defero sui superus senatus populus studium triumphus duco non sustineo quia is proelium q fabius frater is consularis fortis dimico occido quantus in is pectus pietas fraternus caritas habito existimo propter quam tantus amplus honor fulgor extingui possum


Attingam eos quoque, quorum salus propriis obruta criminibus proximorum claritati donata est. A. Atilium Calatinum Soranorum oppidi proditione reum admodum infamem imminentis damnationis periculo pauca uerba Q. Maximi soceri subtraxerunt, quibus adfirmauit, si in eo crimine sontem illum ipse conperisset, dirempturum se fuisse adfinitatem: continuo enim populus paene iam exploratam sententiam suam unius iudicio concessit, indignum ratus eius testimonio non credere, cui difficillimis rei publicae temporibus bene se exercitus credidisse meminerat.

attingo is quoque qui salus proprius obruo crimen proximum claritas dono sum ab atilius calatinus soranus oppidum proditio reus admodum infamo immineo damnatio periculum paucus uerbum q magnus socer subtraho qui adfirmo si in is crimen sons ille ipse conperisset disredimo sui sum adfinitas continuo enim populus paene iam exploro sententia suus unus iudicium concedo indignus reor is testimonium non credo qui difficilis res publicus tempus bene sui exercitus credo memini


Numidicus autem Metellus populari factione patria pulsus in Asiam secessit. in qua cum ei forte ludos Trallibus spectanti litterae redditae essent, quibus scriptum erat maximo senatus et populi consensu reditum illi in urbem datum, non e theatro prius abiit quam spectaculum ederetur, non laetitiam suam proxime sedentibus ulla ex parte patefecit, sed summum gaudium intra se continuit. eundem constat pari uultu et exulem fuisse et restitutum. adeo moderationis beneficio medius semper inter secundas et aduersas res animi firmitate uersatus est.

numidicus autem metellus populor factio patria pello in asia secedo in qui cum is fors ludus tralles specto littera reddo sum qui scribo sum maximus senatus et populus consensus redeo ille in urbs do non e theatrum prior abeo quam spectaculum edo non laetitia suus propior sedeo ullus ex pars patefacio sed superus gaudium intra sui contineo idem consto par uultus et exulis sum et restitus adeo moderatio beneficium medius semper inter secundus et aduerro res animus firmitas verso sum


Q. autem Fuluius Flaccus inpune non tulit, quod in censura tegulas marmoreas ex Iunonis Laciniae templo in aedem Fortunae equestris, quam Romae faciebat, transtulit: negatur enim post hoc factum mente constitisse. quin etiam per summam aegritudinem animi expirauit, cum ex duobus filiis in Illyrico militantibus alterum decessisse, alterum grauiter audisset adfectum. cuius casu motus senatus tegulas Locros reportandas curauit decretique circumspectissima sanctitate inpium opus censoris retexuit:

q autem fulvius flaccus impunis non fero qui in censeo tegula marmoreus ex juno lacinius templum in aedes fortuna equester quam roma facio transfero nego enim post hic facio mens consto quin etiam per summa aegritudo animus expirauit cum ex duo filius in illyricus milito alter decedo alter grauis audio afficio qui casus moueo senatus tegula locri reporto curo decerno circumspicio sanctitas impius opus censor retexuit


Iungam his duos reges, quorum diuturnitas populo Romano fuit utilissima. Siciliae rector Hiero ad nonagesimum annum peruenit. Masinissa Numidiae rex hunc modum excessit, regni spatium lx annis emensus, uel ante omnes homines robore senectae admirabilis. constat eum, quem ad modum Cicero refert libro, quem de senectute scripsit, nullo umquam imbri, nullo frigore ut caput suum ueste tegeret adduci potuisse. eundem ferunt aliquot horis in eodem uestigio perstare solitum, non ante moto pede quam consimili labore iuuenes fatigasset, ac si quid agi ab sedente oporteret, toto die saepe numero nullam in partem conuerso corpore in solio durasse. ille uero etiam exercitus equo insidens noctem diei plerumque iungendo duxit nihilque omnino ex his operibus, quae adulescens sustinere adsueuerat, quo mollius senectutem ageret, omisit. ueneris etiam usu ita semper uiguit, ut post sextum et octogesimum annum filium generaret, cui Methymno nomen fuit. terram quoque, quam uastam et desertam acceperat, perpetuo culturae studio frugiferam reliquit.

jungo hic duo rex qui diuturnitas populus romanus sum utilis sicilia rector hiero ad nonagesimus annus peruenio masinissa numidia rex hic modus excedo regnum spatium lx annus emetior uel ante omnis homo robur senecta admirabilis consto is qui ad modus cicero refero liber qui de senectus scribo nullus umquam imber nullus frigor ut caput suus uestis tego adduco possum idem fero aliquot hora in idem uestigium perstaris soleo non ante moveo pes quam consimilis labor iuuenis fatigo atque si quis ago ab sedeo oportet totus dies saepe numerus nullus in pars converro corpus in solium duro ille uerus etiam exercitus equus insideo nox dies plerusque jungo duco nihil omnino ex hic opus qui adulescens sustineo assuesco quo mollis senectus ago omitto uenus etiam usus ita semper uiguit ut post sextus et octogesimus annus filius genero qui methymno nomen sum terra quoque quam vastus et desero accipio perpetuus colo studium frugifer relinquo


Iam C. Marius † maximae fortunae luctatione: omnes enim eius impetus qua corporis qua animi robore fortissime sustinuit. Arpinatibus honoribus iudicatus inferior quaesturam Romae petere ausus est. patientia deinde repulsarum inrupit magis in curiam quam uenit. in tribunatus quoque et aedilitatis petitione consimilem campi notam expertus praeturae candidatus supremo in loco adhaesit, quem tamen non sine periculo obtinuit: ambitus enim accusatus uix atque aegre absolutionem ab iudicibus impetrauit. ex illo Mario tam humili Arpini, tam ignobili Romae, tam fastidiendo candidato ille Marius euasit, qui Africam subegit, qui Iugurtham regem ante currum egit, qui Teutonorum Cimbrorumque exercitus deleuit, cuius bina tropaea in urbe spectantur, cuius septem in fastis consulatus leguntur, cui post exilium consulem creari proscriptoque facere proscriptionem contigit. quid huius condicione inconstantius aut mutabilius? quem si inter miseros posueris, miserrimus, si inter felices, felicissimus reperietur.

iam que marius magnus fortuna luctatio omnis enim is impetus qui corpus qui animus robur fortis sustineo arpinas honor iudico inferus quaestura roma peto audeo sum patientia deinde repulsaris irrumpo magis in curia quam uenio in tribunatus quoque et aedilitas petitio consimilis campus nota experior praetura candido superus in locus adhaereo qui tamen non sine periculum obtineo ambitus enim accuso uix atque aeger absolutio ab judex impetro ex ille marius tam humilis arpinus tam ignobilis roma tam fastidio candidatus ille marius euado qui africa subigo qui jugurtha rex ante currus ago qui teutoni cimber exercitus deleo qui bini tropaeum in urbs specto qui septem in faveo consulatus lego qui post exsilium consul creo proscribo facio proscriptio contingo quis hic condicio inconsto aut mutabilis qui si inter miser pono miser si inter felix felix reperio


Idem a senatu legatus ad filium consulem Suessam Pometiam missus, postquam animaduertit eum ad officium suum extra moenia oppidi processisse, indignatus quod ex XI lictoribus nemo se equo descendere iussisset, plenus irae sedere perseuerauit. quod cum filius sensisset, proximo lictori ut sibi appareret imperauit. cuius uoci continuo Fabius obsecutus 'non ego' inquit, 'fili, summum imperium tuum contempsi, sed experiri uolui an scires consulem agere: nec ignoro quid patriae uenerationi debeatur, uerum publica instituta priuata pietate potiora iudico'.

idem ab senatus legatus ad filius consul suessa pometia mitto postquam animaduerto is ad officium suus extra moenia oppidum procedo indignor qui ex xi lictor nemo sui equus descendo iubeo plenus ira sedeo perseuero qui cum filius sentio propior lictor ut sui appareo impero qui vox continuo fabius obsequor non ego inquam filis superus imperium tuus contemno sed experior uolo an scio consul ago neque ignoro quis patria ueneratio debeo uerus publicus institutum priuo pietas potis judico


Cum Ti. Gracchus et C. Claudius ob nimis seuere gestam censuram maiorem partem ciuitatis exasperassent, diem iis P. Popilius tribunus pl. perduellionis ad populum dixit, praeter communem consternationem priuata etiam ira accensus, quia necessarium eius Rutilium ex publico loco parietem demoliri iusserant. quo in iudicio primae classis permultae centuriae Claudium aperte damnabant, de Gracchi absolutione uniuersae consentire uidebantur. qui clara uoce iurauit, si de collega suo grauius esset iudicatum, in factis se paribus eandem cum illo poenam exilii subiturum, eaque iustitia tota illa tempestas ab utriusque fortunis et capite depulsa est: Claudium enim populus absoluit, Graccho causae dictionem Popilius remisit.

cos tiberius gracchus et que claudus ob nimis sero gero censeo magnus pars ciuitas exaspero dies is p popilius tribunus pl perduellio ad populus dico praeter communis consternatio priuo etiam ira accendo quia necessarius is rutilius ex publicus locus paries demolio jubeo quo in iudicium primus classis permultus centuria claudius apertus damno de gracchus absolutio universus consentio uideo qui clarus uox iuro si de collega suus grauis sum iudico in facio sui par idem cum ille poena exsilium subeo is iustitia totus ille tempestas ab uterque fortuna et caput depello sum claudius enim populus absolvo gracchus causa dictio popilius remitto


Gratas uero animi significationes et ingrata facta libuit oculis subicere, ut uitio ac uirtuti iusta merces aestimationis ipsa comparatione accederet. sed quoniam contrario proposito sese distinxerunt, nostro quoque stilo separentur, prioremque locum obtineant quae laudem quam quae reprehensionem merentur.

gratus uerus animus significatio et ingratus facio libet oculus subicio ut vitio atque uirtus iustus merces aestimatio ipse comparatio accedo sed quoniam contrarius propono sui distinguo noster quoque stilus separo prior locus obtineo qui laus quam qui reprehensio mereo


Forensibus haec, illa militaribus stipendiis prudentia est exhibita. Papirius Cursor consul, cum Aquiloniam oppugnans proelium uellet conmittere pullariusque non prosperantibus auibus optimum ei auspicium renuntiasset, de fallacia illius factus certior sibi quidem et exercitui bonum omen datum credidit ac pugnam iniit, ceterum mendacem ante ipsam aciem constituit, ut haberent di cuius capite, si quid irae conceperant, expiarent. directum est autem siue casu siue etiam caelestis numinis prouidentia quod primum e contraria parte missum erat telum in ipsum pullarii pectus eumque exanimem prostrauit. id ut cognouit consul, fidente animo et inuasit Aquiloniam et cepit. tam cito animaduertit quo pacto iniuria imperatoris uindicari deberet, quemadmodum uiolata religio expianda foret, qua ratione uictoria adprehendi posset. egit uirum seuerum, consulem religiosum, imperatorem strenuum, timoris modum, poenae genus, spei uiam uno mentis impetu rapiendo.

forensis hic ille militaris stipendium prudentia sum exhibeo papirius cursor consul cum aquilonia oppugno proelium uolo conmitto pullarius non prospero auis bonus is auspicium renuntio de fallacia ille facio certus sui quidem et exercitus bonus omen do credo atque pugna ineo ceterum mendacem ante ipse acies constituo ut habeo deus qui caput si quis ira concapit expio dirigo sum autem siue casus siue etiam caelestis numen provideo qui primus e contrarius pars mitto sum telis in ipse pullarius pectus is exanimis prosterno is ut cognosco consul fido animus et inuado aquilonia et capio tam cito animaduerto quo pacisco iniuria imperator uindico debeo quemadmodum violo religio expio sum qui ratio uictoria adprehendo possum ago uir severus consul religiosus imperator strenuus timor modus poena genus spes uia unus mens impetus rapio


Quod quidem fortuitum ludibrium quasi hereditarium ad eum penetrauit: nam pater quoque eius eo usque Menogenis coci sui similis esse uisus est, ut uir et armis praepotens et ferox animo sordidum eius nomen repellere a se non ualuerit.

qui quidem fortuitus ludibrium quasi hereditarius ad is penetro nam pater quoque is is usque menogenes coquus suus similis sum uideo sum ut uir et arma praepossum et ferox animus sordidus is nomen repello ab sui non ualuerit


Idem Massilienses quoque ad hoc tempus usurpant, disciplinae grauitate, prisci moris obseruantia, caritate populi Romani praecipue conspicui. qui tres in eodem manumissiones rescindere permittunt, si ter ab eo deceptum dominum cognouerunt. quarto errori subueniendum non putant, quia sua iam culpa iniuriam accepit, qui ei se totiens obiecit.

idem massiliensis quoque ad hic tempus usurpo disciplina grauitas priscus mos observo caritas populus romanus praecipuus conspicuus qui tres in idem manumissio rescindo permitto si ter ab is decipio dominus cognosco quartum error subvenio non puto quia suus iam culpa iniuria accipio qui is sui totiens obiacio


Illud autem facinus, quia externum est, tranquilliore adfectu narrabitur. Scipione Africano patris et patrui memoriam gladiatorio munere Karthagine Noua celebrante duo regis filii nuper patre mortuo in harenam processerunt pollicitique sunt ibi se de regno proeliaturos, quo spectaculum illud inlustrius pugna sua facerent. eos cum Scipio monuisset ut uerbis quam ferro diiudicare mallent uter regnare deberet, ac iam maior natu consilio eius obtemperaret, minor corporis uiribus fretus in amentia perstitit initoque certamine pertinacior impietas fortunae iudicio morte multata est.

ille autem facinus quia externus sum tranquillus affectus narro scipio africanus pater et patruus memoria gladiatorius munus karthago nouus celebro duo rex filius nuper pater mortuus in harena procedo polliceor sum ibi sui de regnum proelio quo spectaculum ille illustris pugno suus facio is cum scipio moneo ut uerbum quam ferrum diiudicaris malo uter regno debeo atque iam magnus natus consilium is obtempero paruus corpus uis fretus in amentia persto ineo certamen pertinax impietas fortuna iudicium mors multo sum


Proximus a militaribus institutis ad urbana castra, id est theatra, gradus faciendus est, quoniam haec quoque saepe numero animosas acies instruxerunt excogitataque cultus deorum et hominum delectationis causa non sine aliquo pacis rubore uoluptatem et religionem ciuili sanguine scaenicorum portentorum gratia macularunt.

proximus ab militaris institus ad urbanus castrum is sum theatrum gradus facio sum quoniam hic quoque saepe numerus animosus acies instruo excogito cultus deus et homo delectatio causa non sine aliquis pax rubor uoluptas et religio ciuilis sanguis scaenicus portentor gratia maculo


Ab hoc horrido et tristi pertinacis amicitiae ad laetum et serenum uultum transeamus atque inde eam euocatam, ubi omnia lacrimis, gemitu, caedibus fuerant referta, in eo, quo dignior est, felicitatis domicilio conlocemus, gratia, honore abundantissimisque opibus fulgentem. orere igitur ab illa, quae sanctorum umbris dicata esse creditur, sede hinc Decime Laeli, illinc M. Agrippa, alter uirorum, deorum alter maximum amicum et certa mente et secundis ominibus sortiti, totumque beatae turbae gregem, qui uestro ductu ueneranda sincerae fidei stipendia laudibus et praemiis onustus peregit, in lucem uobiscum protrahite: uestros enim constantis animos, uestra strenua ministeria, uestram inexpugnabilem taciturnitatem proque dignitate et salute amicorum perpetuam excubationem et stationem beniuolentiae et rursus harum rerum uberrimos fructus posterior intuens aetas in excolendo iure amicitiae qua libentius qua etiam religiosius erit operata.

ab hic horridus et tristis pertinax amicitia ad laetus et serenus uultus transeo atque inde is evoco ubi omnis lacrima gemitus caedes sum refercio in is quo dignus sum felicitas domicilium conloco gratia honor abundo ops fulgeo oro igitur ab ille qui sancio umbra dico sum credo sedes hinc decimus laelis illinc m agrippa alter uir deus alter magnus amicus et certus mens et secundus omen sortio totus beatus turba grex qui uester ductus veneror sincerus fides stipendium laus et praemium onustus perago in lux tu protraho uester enim consto animus uester strenuus ministerium vester inexpugnabilis taciturnitas pro dignitas et salus amicus perpetuus excubatio et statio benevolentia et rursus haris res uber fructus posterus intueor aetas in excolo ius amicitia qui libet qui etiam religiosus sum opero


Mitridates quoque rex magnifice gratus apparuit, quoniam pro Leonico, acerrimo salutis suae defensore, a Rhodiis nauali pugna excepto omnes hostium captiuos permutauit satius esse existimans ab inuisissimis circumiri quam bene merito gratiam non referre.

mitridates quoque rex magnificus gratus appareo quoniam pro leonico acer salus suus defensor ab rhodius naualis pugno excipio omnis hostis captiuus permuto sero sum existimo ab invideo circumeo quam bene mereo gratia non refero


Ac ne nostra confessis alienigenae urbes insultent, Karthaginienses Hannibalem, qui pro illorum incolumitate et uictoria tot imperatores totque exercitus nostros trucidauerat, quot gregarios milites hostium si occidisset magnae gloriae foret, conspectu suo summouere in animum induxerunt.

atque ne noster confessum alienigenus urbs insulto carthaginiensis hannibal qui pro ille incolumitas et uictoria tot imperator tot exercitus noster trucido quot gregarius miles hostis si occido magnus gloria sum conspectus suus summoveo in animus induco


Sed ut ceterorum quoque deorum propensum huic urbi numen exequamur, triennio continuo uexata pestilentia ciuitas nostra, cum finem tanti et tam diutini mali neque diuina misericordia neque humano auxilio inponi uideret, cura sacerdotum inspectis Sibyllinis libris animaduertit non aliter pristinam recuperari salubritatem posse quam si ab Epidauro Aesculapius esset accersitus. itaque eo legatis missis unicam fatalis remedii opem auctoritate sua, quae iam in terris erat amplissima, impetraturam se credidit. neque eam opinio decepit: pari namque studio petitum ac promissum est praesidium, e uestigioque Epidauri Romanorum legatos in templum Aesculapii, quod ab eorum urbe v passuum distat, perductos ut quidquid inde salubre patriae laturos se existimassent pro suo iure sumerent benignissime inuitauerunt. quorum tam promtam indulgentiam numen ipsius dei subsecutum uerba mortalium caelesti obsequio conprobauit: si quidem is anguis, quem Epidauri raro, sed numquam sine magno ipsorum bono uisum in modum Aesculapii uenerati fuerant, per urbis celeberrimas partes mitibus oculis et leni tractu labi coepit triduoque inter religiosam omnium admirationem conspectus haud dubiam prae se adpetitae clarioris sedis alacritatem ferens ad triremem Romanam perrexit pauentibusque inusitato spectaculo nautis eo conscendit, ubi Q. Ogulni legati tabernaculum erat, inque multiplicem orbem per summam quietem est conuolutus. tum legati perinde atque exoptatae rei conpotes expleta gratiarum actione cultuque anguis a peritis excepto laeti inde soluerunt, ac prosperam emensi nauigationem postquam Antium appulerunt, anguis, qui ubique in nauigio remanserat, prolapsus in uestibulo aedis Aesculapii murto frequentibus ramis diffusae superimminentem excelsae altitudinis palmam circumdedit perque tres dies, positis quibus uesci solebat, non sine magno metu legatorum ne inde in triremem reuerti nollet, Antiensis templi hospitio usus, urbi se nostrae aduehendum restituit atque in ripam Tiberis egressis legatis in insulam, ubi templum dicatum est, tranauit aduentuque suo tempestatem, cui remedio quaesitus erat, dispulit.

sed ut ceterus quoque deus propendeo hic urbs numen exequamur triennium continuo vexo pestilentia ciuitas noster cum finis tantus et tam diutinus malus neque diuinum misericordia neque humanus auxilium inpono video cura sacerdos inspicio sibyllinus liber animaduerto non aliter pristinus recuperaris salubritas possum quam si ab epidaurus aesculapius sum arcesso itaque is legatus mitto unicus fatal remedium ops auctoritas suus qui iam in terra sum amplus impetro sui credo neque is opinio decipio par namque studium peto atque promitto sum praesidium e vestigium epidaurius romanus legatus in templum aesculapius qui ab is urbs v passus disto perduco ut quisquis inde salubris patria fero sui existimo pro suus ius sumo benignus invito qui tam promtam indulgentia numen ipse deus subsequor uerbum mortalis caelestis obsequium conprobo si quidem is anguis qui epidaurius rarus sed numquam sine magnus ipse bonus uideo in modus aesculapius veneror sum per urbs celeber pars mitis oculus et lenis traho labor coepio triduum inter religiosus omnis admiratio conspicio haud dubius prae sui adpeto clarus sedes alacritas fero ad triremis romanus pergo paveo inusitatus spectaculum nauta is conscendo ubi q ogulnius legatus tabernaculum sum in multiplico orbis per summa quies sum convolvo tum legatus perinde atque exopto res compotor expleta gratia actio colo anguis ab peritus excipio laetus inde solvo atque prosper emetior nauigatio postquam antius appello anguis qui ubique in nauigium remaneo prolabor in uestibulum aedes aesculapius murto frequens ramus diffundo superimmineo excello altitudo palma circumdo per tres dies pono qui uescor soleo non sine magnus metus legatus ne inde in triremis revorto nolo antiensis templum hospitium utor urbs sui noster adveho restituo atque in ripa tiberis egredior legatus in insula ubi templum dico sum trano advenio suus tempestas qui remedium quaero sum dispello


Cuius imagine ante oculos posita uenerabile fidei numen dexteram suam, certissimum salutis humanae pignus, ostentat. quam semper in nostra ciuitate uiguisse et omnes gentes senserunt et nos paucis exemplis recognoscamus.

qui imago ante oculus pono uenerabilis fides numen dexter suus certus salus humanus pignus ostento quam semper in noster ciuitas uiguisse et omnis gens sentio et nos paucus exemplum recognosco


C. etiam Pisonem mirifice et constanter turbulento rei publicae statu egisse consulem narratione insequenti patebit. M. Palicani seditiosissimi hominis pestiferis blanditiis praereptus populi fauor consularibus comitiis summum dedecus admittere conabatur amplissimum ei deferre imperium cupiens, cuius taeterrimis actis exquisitum potius supplicium quam ullus honos debebatur. nec deerat consternatae multitudini furialis fax tribunicia, quae temeritatem eius et ruentem comitaretur et languentem actionibus suis inflammaret. in hoc miserando pariter atque erubescendo statu ciuitatis tantum non manibus tribunorum pro rostris Piso conlocatus, cum hinc atque illinc ambissent ac Palicanum num suffragiis populi consulem creatum renuntiaturus esset interrogaretur, primo respondit non existimare se tantis tenebris offusam esse rem publicam, ut huc indignitatis ueniretur. deinde, cum perseueranter instarent ac dicerent 'age, si uentum fuerit?' 'non renuntiabo' inquit. quo quidem tam absciso responso consulatum Palicano prius quam illum adipisceretur eripuit. multa et terribilia Piso contempsit, dum speciosum mentis suae flecti non uolt rigorem.

que etiam piso mirificus et consto turbulentus res publicus status ago consul narratio insequor pateo m palicanus seditiosus homo pestifer blanditia praeripio populus fauor consularis comitium superus dedecus admitto conor amplus is defero imperium cupio qui taeter ago exquaero potis supplicium quam ullus honor debeo neque desum consterno multitudo furial fax tribunicius qui temeritas is et ruo comito et langueo actio suus inflammo in hic misero pariter atque erubesco status ciuitas tantus non manus tribunus pro rostrum piso conloco cum hinc atque illinc ambeo atque palicanus num suffragium populus consul creo renuntio sum interrogo primus respondeo non existimaris sui tantus tenebrae offundo sum res publicus ut huc indignitas venio deinde cum perseveranter insto atque dico ago si uenio sum non renuntio inquam quo quidem tam abscido respondeo consulatus palicanus prior quam ille adipiscor eripio multus et terribilis piso contemno dum speciosus mens suus flecto non uolo rigor


C. uero Popilius a senatu legatus ad Antiochum missus, ut bello se, quo Ptolemaeum lacessebat, abstineret, cum ad eum uenisset atque is prompto animo et amicissimo uultu dexteram ei porrexisset, inuicem illi suam porrigere noluit, sed tabellas senatus consultum continentis tradidit. quas ut legit Antiochus, dixit se cum amicis conlocuturum. indignatus Popilius, quod aliquam moram interposuisset, uirga solum, quo insistebat, denotauit et 'prius' inquit 'quam hoc circulo excedas da responsum, quod senatui referam'. non legatum locutum, sed ipsam curiam ante oculos positam crederes: continuo enim rex adfirmauit fore ne amplius de se Ptolemaeus quereretur, ac tum demum Popilius manum eius tamquam socii adprehendit. quam efficax est animi sermonisque abscisa grauitas! eodem momento Syriae regnum terruit, Aegypti texit.

que uerus popilius ab senatus legatus ad antiochus mitto ut bellum sui quo ptolemaeus lacesso abstineo cum ad is uenio atque is promptus animus et amicus uultus dexter is porrigo inuicem ille suus porrigo nolo sed tabella senatus consulo contineo trado qui ut lego antiochus dico sui cum amicus conloquor indignor popilius qui aliqui mora interpono uirga solus quo insisto denoto et prior inquam quam hic circulus excedo do responsum qui senatus refero non legatus loquor sed ipse curia ante oculus pono credo continuo enim rex adfirmo sum ne amplus de sui ptolemaeus queror atque tum demum popilius manus is tamquam socius adprehendo quam efficax sum animus sermo abscido gravitas idem momentum syria regnum terreo aegyptius tego


Eiusdem ciuitatis exercitus non ante ad dimicandum descendere solebant quam tibiae concentu et anapaesti pedis modulo cohortationis calorem animo traxissent, uegeto et crebro ictus sono strenue hostem inuadere admoniti. idem ad dissimulandum et occultandum uulnerum suorum cruorem punicis in proelio tunicis utebantur, non ne ipsis aspectus eorum terrorem, sed ne hostibus fiduciae aliquid adferret.

idem ciuitas exercitus non ante ad dimico descendo soleo quam tibia concentus et anapaestus pes modulus cohortatio calor animus traho vegetus et creber iacio sonus strenuus hostis invado admoneo idem ad dissimulo et occulto vulnus suus cruor punicis in proelium tunica uto non ne ipse aspicio is terror sed ne hostis fiducia aliquis affero


Pompeius autem Magnus Pharsalica acie uictus a Caesare, cum postero die Larisam intraret, oppidique illius uniuersus populus obuiam ei processisset, 'ite' inquit 'et istud officium praestate uictori', dicerem, non dignus qui uinceretur, nisi a Caesare esset superatus, certe modestus in calamitate: nam quia dignitate sua uti iam non poterat, usus est uerecundia.

pompejus autem magnus pharsalicus acies uinco ab caesaris cum posterus dies larisam intro oppidum ille uniuersus populus obuiam is procedo eo inquam et iste officium praestas uictor dico non dignus qui vinco nisi ab caesaris sum supero certus modestus in calamitas nam quia dignitas suus uti iam non possum utor sum verecundia


Non tam speciosa Caeseti equitis Romani sors patria, sed par indulgentia. qui ab Caesare omnium iam et externorum et domesticorum hostium uictore cum abdicare filium suum iuberetur, quod is tribunus pl. cum Marullo collega inuidiam ei tamquam regnum adfectanti fecerat, in hunc modum respondere sustinuit: 'celerius tu mihi, Caesar, omnes filios meos eripies quam ex his ego unum nota mea pellam'. habebat autem duos praeterea optimae indolis filios, quibus Caesar se incrementa dignitatis benigne daturum pollicebatur. hunc patrem tametsi summa diuini principis clementia tutum praestitit, quis tamen non humano ingenio maius ausum putet, quod cui totus terrarum orbis succubuerat non cessit?

non tam speciosus caesetius equio romanus sors patria sed par indulgeo qui ab caesaris omnis iam et externus et domesticus hostis uictor cum abdicaris filius suus jubeo qui is tribunus pl cum marullus collega inuidia is tamquam regnum adfectanti facio in hic modus respondeo sustineo celer tu ego caesar omnis filius meus eripio quam ex hic ego unus nosco meus pello habeo autem duo praeterea bonus indoles filius qui caesar sui incrementum dignitas benignus do polliceo hic pater tametsi summus diuinus princeps clemens tueor praesto quis tamen non humanus ingenium magnus audeo puto qui qui totus terra orbis succumbo non cedo


Veniam nunc ad eos, quibus salus astutia quaesita est. M. Volusius aedilis pl. proscriptus adsumpto Isiaci habitu per itinera uiasque publicas stipem petens quisnam re uera esset occurrentis dinoscere passus non est eoque fallaciae genere tectus in M. Bruti castra peruenit. quid illa necessitate miserius, quae magistratum populi Romani abiecto honoris praetexto alienigenae religionis obscuratum insignibus per urbem iussit incedere! o nimis aut hi suae uitae aut illi alienae mortis cupidi, qui talia uel ipsi sustinuerunt uel alios perpeti coegerunt!

venio nunc ad is qui salus astutia quaero sum m volusius aedilis pl proscribo adsumo isiacus habitus per iter via publicus stips peto quisnam res uerus sum occurro dignosco patior non sum eo fallacia genus tego in m brutus castrum peruenio quis ille necessitas miser qui magistratus populus romanus abicio honor praetexo alienigenus religio obscuro insignis per urbs iubeo incedo o nimis aut hic suus uita aut ille alienus mors cupidus qui talis uel ipse sustineo uel alius perpetior cogo


Coriolanus maximi uir animi et altissimi consilii optimeque de re publica meritus iniquissimae damnationis ruina prostratus ad Volscos infestos tunc Romanis confugit. magno ubique pretio uirtus aestimatur. itaque, quo latebras quaesitum uenerat, ibi breui summum est adeptus imperium, euenitque ut quem pro se salutarem imperatorem ciues habere noluerant, paene pestiferum aduersus se ducem experirentur: frequenter enim fusis exercitibus nostris uictoriarum suarum gradibus aditum iuxta moenia urbis Volsco militi struxit. quapropter fastidiosus ille in aestimandis bonis suis populus, qui reo non pepercerat, exuli coactus est supplicare. missi ad eum deprecandum legati nihil profecerunt: missi deinde sacerdotes cum infulis aeque sine effectu redierunt. stupebat senatus, trepidabat populus, uiri pariter ac mulieres exitium imminens lamentabantur. tunc Veturia Coriolani mater Volumniam uxorem eius et liberos secum trahens castra Volscorum petiit. quam ubi filius aspexit, 'expugnasti' inquit 'et uicisti iram meam, patria, precibus huius admotis, cuius utero quamuis merito mihi inuisam dono', continuoque agrum Romanum hostilibus armis liberauit. ergo pectus dolore acceptae iniuriae, spe potiendae uictoriae, uerecundia detrectandi ministerii, metu mortis refertum, totum sibi pietas uacuefecit, uniusque parentis aspectus bellum atrox salutari pace mutauit.

coriolanus magnus uir animus et alo consilium bonus de res publicus mereor iniquus damnatio ruina prosterno ad volsci infestus tunc romanus confugio magnus ubique pretium uirtus aestimo itaque quo latebra quaero uenio ibi breuis superus sum adipiscor imperium evenio ut qui pro sui salutaris imperator ciuis habeo nolo paene pestifer aduersus sui dux experior frequens enim fundo exercitus noster uictoria suus gradus aditus iuxta moenia urbs volscus miles struo quapropter fastidiosus ille in aestimo bonus suus populus qui reor non parco exulis cogo sum supplicaris mitto ad is deprecor legatus nihil proficio mitto deinde sacerdos cum infulis aequus sine effectus redeo stupeo senatus trepido populus uir pariter atque mulier exitium immineo lamento tunc veturia coriolanus mater volumnia uxor is et liber sui traho castrum volscus peto quam ubi filius aspicio expugno inquam et vinco ira meus patria prex hic admoueo qui uterus quamuis mereo ego invideo donum continuo ager romanus hostilis arma libero ergo pectus dolor accipio iniuria spes potio uictoria verecundia detrecto ministerium metus mors refercio totus sui pietas vacuefacio unus parens aspicio bellum atrox salutaris pax muto


Magno Pompeio Vibius ingenuae stirpis et Publicius libertinus ita similes fuerunt, ut permutato statu et Pompeius in illis et illi in Pompeio salutari possent. certe, quocumque aut Vibius aut Publicius accesserant, ora hominum in se obuertebant, uno quoque speciem amplissimi ciuis in personis mediocribus adnotante.

magnus pompejus vibius ingenua stirps et publicus libertinus ita similis sum ut permuto status et pompejus in ille et ille in pompejus salutaris possum certus quicumque aut vibius aut publicus accedo os homo in sui obverto unus quoque species amplus ciuis in persona mediocris adnoto


M. etiam Bruti dignus admisso parricidio euentus omine designatus est, si quidem post illud nefarium opus natalem suum celebrans, cum Graecum uersum expromere uellet, ad illud potissimum Homericum referendum animo tetendit:

m etiam brutus dignus admitto parricidium euentus omen designo sum si quidem post ille nefarius opus natal suus celebro cum graecus uersus expromo uolo ad ille potis homericus refero animus tendo


Ira quoque et odium in pectoribus humanis magnos fluctus excitant, procursu celerior illa, nocendi cupidine hoc pertinacius, uterque consternationis plenus affectus ac numquam sine tormento sui uiolentus, quia dolorem, cum inferre uult, patitur, amara sollicitudine ne non contingat ultio anxius. sed proprietatis eorum certissimae sunt imagines, quas di ipsi in claris personis aut dicto aliquo aut facto uehementiore conspici uoluerunt.

ira quoque et odium in pector humanus magnus fluctus excito procursus celer ille noceo cupido hic pertinax uterque consternatio plenus afficio atque numquam sine tormentum suus violentus quia dolor cum infero uolo patior amarus sollicitudo ne non contingo ultio anxius sed proprietas is certus sum imago qui deus ipse in claris persona aut dico aliquis aut facio vehemens conspicio uolo


Neque aliis dignus fuit T. Marius Vrbinas, qui ab infimo militiae loco beneficiis diui Augusti imperatoris ad summos castrensis honores perductus eorumque uberrimis quaestibus locuples factus, non solum ceteris uitae temporibus ei se fortunas suas relinquere, a quo acceperat, praedicauit, sed etiam pridie quam expiraret idem istud ipsi Augusto dixit, cum interim ne nomen quidem eius tabulis testamenti adiecit.

neque alius dignus sum t marius vrbinas qui ab infimus militia locus beneficium diuus augustus imperator ad summus castrensis honor perduco is uber quaestus locuples facio non solus ceterus uita tempus is sui fortuna suus relinquo ab quo accipio praedico sed etiam pridie quam expiraret idem iste ipse augustus dico cum interim ne nomen quidem is tabula testamentum adiicio


Redeo nunc ad Romulum, qui ab Acrone Caeninensium rege ad dimicandum prouocatus, quamquam et numero et fortitudine militum superiorem se crederet, tutiusque erat toto cum exercitu quam solum in aciem descendere, sua potissimum dextera omen uictoriae corripuit. nec incepto eius fortuna defuit: occiso enim Acrone fusisque hostibus opima de eo spolia Ioui Feretrio retulit. hactenus istud, quia publica religione consecrata uirtus nulla priuata laudatione indiget.

redeo nunc ad romulis qui ab acron caeninensis rex ad dimico provoco quamquam et numerus et fortitudo miles superus sui credo tueor sum totus cum exercitus quam solus in acies descendo suus potis dextera omen uictoria corripio neque inceptum is fortuna desum occido enim acron fundo hostis opimus de is spolium iuppiter feretrius refero hactenus iste quia publicus religio consecro uirtus nullus priuo laudatio indigeo


Aemilius Lepidus puer etiam tum progressus in aciem hostem interemit, ciuem seruauit. cuius tam memorabilis operis index est in Capitolio statua bullata et incincta praetexta senatus consulto posita: iniquum enim putauit eum honori nondum tempestiuum uideri, qui iam uirtuti maturus fuisset. praecucurrit igitur Lepidus aetatis stabilimentum fortiter faciendi celeritate duplicemque laudem e proelio retulit, cuius eum uix spectatorem anni esse patiebantur: arma enim infesta et destricti gladii et discursus telorum et aduentantis equitatus fragor et concurrentium exercituum impetus iuuenibus quoque aliquantum terroris incutit, inter quae gentis Aemiliae pueritia coronam mereri, spolia rapere ualuit.

aemilius lepidus puer etiam tum progredior in acies hostis interimo ciuis seruo qui tam memorabilis opus index sum in capitolium statua bullo et incingo praetexo senatus consultum pono iniquus enim puto is honor nondum tempestivus uideo qui iam uirtus maturus sum praecurro igitur lepidus aetas stabilimentum fortis facio celeritas duplico laus e proelium refero qui is uix spectator annus sum patior arma enim infestus et destringo gladius et discursus telum et advento equito fragor et concurro exercitus impetus juvenis quoque aliquantus terror incutio inter qui gens aemilius pueritia corona mereo spolium rapio ualuit


Idem, cum Atheniensium scelerata dementia tristem de capite eius sententiam tulisset fortique animo et constanti uultu potionem ueneni e manu carnificis accepisset, admoto iam labris poculo, uxore Xanthippe inter fletum et lamentationem uociferante innocentem eum periturum, 'quid ergo?' inquit 'nocenti mihi mori satius esse duxisti?' inmensam illam sapientiam, quae ne in ipso quidem uitae excessu obliuisci sui potuit!

idem cum atheniensis scelero dementia tristis de caput is sententia fero fortis animus et consto uultus potio venenum e manus carnifex accipio admoueo iam labrum poculum uxor xanthippus inter fletus et lamentatio vocifero innocens is pereo quis ergo inquam noceo ego morior sero sum duco immensus ille sapientia qui ne in ipse quidem uita excedo obliviscor suus possum


Transgrediar ad saluberrimam partem animi, moderationem, quae mentes nostras inpotentiae et temeritatis incursu transuersas ferri non patitur. quo euenit ut reprehensionis morsu sit uacua et laudis quaestu sit opulentissima. itaque effectus suos in claris uiris recognoscat.

transgredior ad saluberrimam pars animus moderatio qui mens noster impotentia et temeritas incursus transverto fero non patior quo euenio ut reprehensio morsus sum uacuus et laus quaestus sum opulens itaque efficio suus in claris uir recognosco


Eiusdem ordinis quod sequitur. Papirius dictator, cum aduersus imperium eius Q. Fabius Rullianus magister equitum exercitum in aciem eduxisset, quamquam fusis Samnitibus in castra redierat, tamen neque uirtute eius neque successu neque nobilitate motus uirgas expediri eumque nudari iussit. o spectaculum admirabile! et Rullianus et magister equitum et uictor scissa ueste spoliatoque corpore lictorum se uerberibus lacerandum praebuit, ut in acie exceptorum uulnerum nodosis ictibus cruore renouato uictoriarum, quas modo speciosissimas erat adeptus, titulos respergeret. precibus deinde suis exercitus occasionem Fabio confugiendi in urbem dedit, ubi frustra senatus auxilium inplorauit: nihilo minus enim Papirius in exigenda poena perseuerauit. itaque coactus est pater eius post dictaturam tertiumque consulatum rem ad populum deuocare auxiliumque tribunorum plebi supplex pro filio petere. neque hac re seueritas Papiri refrenari potuit. ceterum, cum ab uniuersis ciuibus et ipsis tribunis plebi rogaretur, testatus est se poenam illam non Fabio, sed populo et tribuniciae concedere potestati.

idem ordo qui sequor papirius dictator cum aduersus imperium is q fabius rullianus magister eques exercitus in acies educo quamquam fundo samnites in castrum redeo tamen neque uirtus is neque succedo neque nobilitas moueo virga expedio is nudaris iubeo o spectaculum admirabilis et rullianus et magister eques et uictor scissa uestis spolio corpus lictor sui uerber lacero praebeo ut in acies exceptor vulnus nodosus ictus cruor renovo uictoria qui modo speciosus sum adipiscor titulus respergo prex deinde suus exercitus occasio fabius confugio in urbs do ubi frustra senatus auxilium inploro nihilum paruus enim papirius in exigo poena perseuero itaque cogo sum pater is post dictatura tertius consulatus res ad populus deuocaris auxilium tribunus plebs supplex pro filius peto neque hic res seueritas papirius refrenaris possum ceterum cum ab uniuersus ciuis et ipse tribunus plebs rogo testor sum sui poena ille non fabius sed populus et tribunicius concedo potestas


Fabius Rullianus quinque consulatibus summa cum gloria peractis omnibusque et uirtutis et uitae emeritis stipendiis legatus ire Fabio Gurgiti filio ad bellum difficile et periculosum conficiendum grauatus non est, paene ipso per se dumtaxat animo sine corpore militaturus, utpote propter ultimam senectutem lectuli otio quam labori proeliorum habilior. idem triumphantem equo insidens sequi, quem ipse paruulum triumphis suis gestauerat, in maxima uoluptate posuit, nec accessio gloriosae illius pompae, sed auctor spectatus est.

fabius rullianus quinque consulatus summus cum gloria perago omne et uirtus et uita emereo stipendium legatus eo fabius gurges filius ad bellum difficilis et periculosus confacio gravo non sum paene ipse per sui dumtaxat animus sine corpus milito utpote propter ulter senectus lectulis otium quam labor proelium habilis idem triumpho equus insideo sequor qui ipse paruulis triumphus suus gesto in maximus uoluptas pono neque accessio gloriosus ille pompa sed auctor specto sum


Maxima autem diligentia maiores hunc morem retinuerunt, ne quis se inter consulem et proximum lictorem, quamuis officii causa una progrederetur, interponeret. filio dumtaxat et ei puero ante patrem consulem ambulandi ius erat. qui mos adeo pertinaciter retentus est, ut Q. Fabius Maximus quinquies consul, uir et iam pridem summae auctoritatis et tunc ultimae senectutis, a filio consule inuitatus ut inter se et lictorem procederet, ne hostium Samnitium turba, ad quorum conloquium descendebant, elideretur, facere id noluerit.

maximus autem diligentia magnus hic mos retineo ne quis sui inter consul et propior lictor quamuis officium causa unus progredior interpono filius dumtaxat et is puer ante pater consul ambulo ius sum qui mos adeo pertinax retendo sum ut q fabius magnus quinquies consul uir et iam pridem summa auctoritas et tunc ulter senectus ab filius consul inuito ut inter sui et lictor procedo ne hostis samnites turba ad qui colloquium descendo elido facio is nolo


Huius aemulatus exemplum Cassius filium suum Sp. Cassium, qui tribunus pl. agrariam legem primus tulerat multisque aliis rebus populariter actis animos hominum amore sui deuinctos tenebat, postquam illam potestatem deposuit, adhibito propinquorum et amicorum consilio adfectati regni crimine domi damnauit uerberibusque adfectum necari iussit ac peculium eius Cereri consecrauit.

hic aemulo exemplum casseius filius suus spurius casseius qui tribunus pl agrarius lex primus fero multa alius res popularis ago animus homo amor suus devincio teneo postquam ille potestas depono adhibeo propinquus et amicus consilium adfectas regnum crimen domus damno verber afficio neco iubeo atque peculium is ceres consecro


Atque ut a publicis actis ordiar, Marcium patriae conantem admotoque portis urbis ingenti Volscorum exercitu funus ac tenebras Romano imperio minantem Veturia mater et Volumnia uxor nefarium opus exequi precibus suis passae non sunt. in quarum honorem senatus matronarum ordinem benignissimis decretis adornauit: sanxit namque ut feminis semita uiri cederent, confessus plus salutis rei publicae in stola quam in armis fuisse, uetustisque aurium insignibus nouum uittae discrimen adiecit. permisit quoque his purpurea ueste et aureis uti segmentis. super haec aedem et aram Fortunae muliebri eo loco, quo Coriolanus exoratus fuerat, faciendam curauit, memorem beneficii animum suum exquisito religionis cultu testando.

atque ut ab publicus ago ordior marcius patria conor admoveo porta urbs ingens volscus exercitus funus atque tenebrae romanus imperium mino veturia mater et volumnia uxor nefarius opus exequio prex suus patior non sum in qui honor senatus matronaris ordo benignus decretum adorno sancio namque ut femina semita uir cedo confiteor multus salus res publicus in stola quam in arma sum vetustus auris insignis nouus vitta discrimen adiicio permitto quoque hic purpureus uestis et aureus uti segmentum super hic aedes et ara fortuna muliebris is locus quo coriolanus exoro sum facio curo memoro beneficium animus suus exquaero religio cultus testo


Comicae lenitatis hi patres, tragicae asperitatis illi.

comicus lenitas hic pater tragicus asperitas ille


Notiora sunt fratrum paria Cleobis et Biton, Amphinomus et Anapias, illi, quod ad sacra Iunonis peragenda matrem uexerint, hi, quod patrem et matrem umeris per medios ignes portarint, sed neutris pro spiritu parentium expirare propositum fuit.

nosco sum frater par cleobis et bito amphinomus et anapias ille qui ad sacer juno perago mater veho hic qui pater et mater umerus per medius ignis porto sed neuter pro spiritus pareo expiraris propono sum


Vini usus olim Romanis feminis ignotus fuit, ne scilicet in aliquod dedecus prolaberentur, quia proximus a Libero patre intemperantiae gradus ad inconcessam uenerem esse consueuit. ceterum ut non tristis earum et horrida pudicitia, sed honesto comitatis genere temperata esset,—indulgentibus namque maritis et auro abundanti et multa purpura usae sunt—quo formam suam concinniorem efficerent, summa cum diligentia capillos cinere rutilarunt: nulli enim tunc subsessorum alienorum matrimoniorum oculi metuebantur, sed pariter et uidere sancte et aspici mutuo pudore custodiebatur.

vinum utor olim romanus femina ignosco sum ne scilicet in aliqui dedecus prolabor quia proximus ab liber pater intemperantia gradus ad inconcessus uenerem sum consuesco ceterum ut non tristis is et horridus pudicitia sed honestus comitas genus tempero sum indulgeo namque maritus et aurum abundo et multus purpura utor sum quo forma suus concinnus efficio summus cum diligentia capillus cinis rutilo nullus enim tunc subsessor alienus matrimonium oculus metuo sed pariter et uideo sancio et aspicio mutuus pudor custodio


Iam Cambyses inusitatae seueritatis, qui mali cuiusdam iudicis e corpore pellem detractam sellae intendi in eaque filium eius iudicaturum considere iussit. ceterum et rex et barbarus atroci ac noua poena iudicis ne quis postea corrumpi iudex posset prouidit.

iam cambyses inusitatus seueritas qui malus quidam judex e corpus pellis detraho sella intendo in is filius is judico consido iubeo ceterum et rex et barbarus atrox atque nouus poena judex ne quis postea corrumpo iudex possum provideo


Effectus etiam artium † recognosci posse aliquid adferre uoluptatis, protinusque et quam utiliter excogitatae sint patebit, et memoratu dignae res lucido in loco reponentur et labor in iis edendis suo fructu non carebit.

efficio etiam ars recognosco possum aliquis affero uoluptas protinus et quam utilis excogito sum pateo et memoro dignus res lucidus in locus repono et labor in is edo suus fructus non careo


Sulpicia autem, cum a matre Iulia diligentissime custodiretur, ne Lentulum Cruscellionem, uirum suum proscriptum a triumuiris in Siciliam persequeretur, nihilo minus famulari ueste sumpta cum duabus ancillis totidemque seruis ad eum clandestina fuga peruenit nec recusauit se ipsam proscribere, ut ei fides sua in coniuge proscripto constaret.

sulpicius autem cum ab mater julius diligens custodio ne lentulis cruscellio uir suus proscribo ab triumviri in sicilia persequor nihilum paruus famularis uestis sumo cum duo ancilla totidem seruus ad is clandestinus fuga peruenio neque recuso sui ipse proscribo ut is fides suus in coniunx proscribo consto


Quem patrem Euripides aut quam matrem Demosthenes habuerit ipsorum quoque saeculo ignotum fuit. alterius autem matrem holera, alterius patrem cultellos uenditasse omnium paene doctorum litterae locuntur. sed quid aut illius tragica aut huius oratoria ui clarius?

qui pater euripides aut quam mater demosthenes habeo ipse quoque saeculum ignotus sum alter autem mater holus alter pater cultellus vendito omnis paene doctor littera locuntur sed quis aut ille tragicus aut hic oratorium uis clarus


Auara et feneratoria Gallorum philosophia, alacris et fortis Cimbrorum et Celtiberorum, qui in acie gaudio exultabant tamquam gloriose et feliciter uita excessuri, lamentabantur in morbo quasi turpiter et miserabiliter perituri. Celtiberi etiam nefas esse ducebant proelio superesse, cum is occidisset, pro cuius salute spiritum deuouerant. laudanda utrorumque animi praesentia, quod et patriae incolumitatem fortiter et fidem amicitiae constanter praestandam arbitrabantur.

auarus et feneratoria gallus philosophia alacer et fortis cimber et celtiberi qui in acies gaudium exultabant tamquam gloriosus et feliciter uita excedo lamento in morbus quasi turpis et miserabilis pereo celtiberi etiam nefas sum duco proelium supersum cum is occido pro qui salus spiritus devoveo laudo uter animus praesens qui et patria incolumitas fortis et fides amicitia consto praesto arbitror


Atque ut ad uetustiorem industriae actum transgrediar, Pythagoras, perfectissimum opus sapientiae a iuuenta pariter et omnis honestatis percipiendae cupiditate ingressus,—nihil enim, quod ad ultimum sui peruenturum est finem, non et mature et alacriter incipit,—Aegyptum petiit, ubi litteris gentis eius adsuefactus, praeteriti aeui sacerdotum commentarios scrutatus innumerabilium saeculorum obseruationes cognouit. inde ad Persas profectus magorum exactissimae prudentiae se formandum tradidit, a quibus siderum motus cursusque stellarum et unius cuiusque uim, proprietatem, effectum benignissime demonstratum docili animo sorpsit. Cretam deinde et Lacedaemona nauigauit, quarum legibus ac moribus inspectis ad Olympicum certamen descendit, cumque multiplicis scientiae maximam inter totius Graeciae admirationem specimen exhibuisset, quo cognomine censeretur interrogatus, non se sapientem,—iam enim illud vii excellentes uiri occupauerant—sed amatorem sapientiae, id est Graece filo/sofon edidit. in Italiae etiam partem, quae tunc maior Graecia appellabatur, perrexit, in qua plurimis et opulentissimis urbibus effectus studiorum suorum adprobauit. cuius ardentem rogum plenis uenerationis oculis Metapontus aspexit oppidum, Pythagorae quam suorum cinerum nobilius clariusque monumentum.

atque ut ad vetustus industria ago transgredior pythagoras perficio opus sapientia ab iuuenta pariter et omnis honestas percipio cupiditas ingredior nihil enim qui ad ulter suus pervenio sum finis non et maturus et alacriter incipio aegyptus peto ubi littera gens is assuefacio praetereo aeuum sacerdos commentarius scrutor innumerabilis saeculum obseruatio cognosco inde ad persa proficiscor magus exigo prudentia sui formo trado ab qui sidus moueo curro stella et unus quisque uis proprietas efficio benignus demonstro docilis animus sorpsit creta deinde et lacedaemona nauigo qui lex atque mos inspicio ad olympicus certamen descendo cum multiplex scientia maximus inter totus graecia admiratio specimen exhibeo quo cognomen censeo interrogo non sui sapio iam enim ille vii excello uir occupo sed amator sapientia is sum graecum filum sofon edo in italia etiam pars qui tunc magnus graecia appello pergo in qui multus et opulentus urbs efficio studium suus adprobo qui ardeo rogus plenus ueneratio oculus metapontus aspicio oppidum pythagoras quam suus cinis nobilis clarus monumentum


Eodem oraculo Macedonum rex Philippus admonitus ut a quadrigae uiolentia salutem suam custodiret, toto regno disiungi currus iussit eumque locum, qui in Boeotia Quadriga uocatur, semper uitauit. nec tamen denuntiatum periculi genus effugit: nam Pausanias in capulo gladii, quo eum occidit, quadrigam habuit caelatam.

eos oraculum macedones rex philippus admonitus ut ab quadrigae uiolentia salus suus custodio totus regnum disjungo currus iubeo is locus qui in boeotius quadriga uoco semper vito neque tamen denuntio periculum genus effugio nam pausanias in capulus gladius quo is occido quadrigam habeo caelo


Ille quoque exercitus nefarie uiolentus, qui C. Carbonem, fratrem Carbonis ter consulis, propter bella ciuilia dissolutam disciplinam militarem praefractius et rigidius astringere conatum priuauit uita satiusque duxit maximo scelere coinquinari quam prauos ac taetros mores mutare.

ille quoque exercitus nefarius violentus qui que carbo frater carbo ter consul propter bellum ciuilis dissolvo disciplina militaris praefringo et rigidus astringo conor priuo uita sero duco maximus scelus coinquinaris quam pravus atque taeter mos muto


Ille quoque ex pluribus corporibus in unum magna cum admiratione Calibus cruor confusus est. in quo oppido cum Fuluius Flaccus Campanam perfidiam principes ciuitatis ante tribunal suum capitali supplicio adficiendo uindicaret litterisque a senatu acceptis finem poenae eorum statuere cogeretur, ultro se ei T. Iubellius Taurea Campanus obtulit et quam potuit clara uoce 'quoniam' inquit, 'Fului, tanta cupiditate hauriendi sanguinis nostri teneris, quid cessas in me cruentam securem destringere, ut gloriari possis fortiorem aliquanto uirum quam ipse es tuo iussu esse interemptum?' eo deinde libenter id se fuisse facturum, nisi senatus uoluntate inpediretur, adfirmante, 'at me' inquit, 'cui nihil patres conscripti praeceperunt, aspice, oculis quidem tuis gratum, animo uero tuo maius opus edentem', protinusque interfecta coniuge ac liberis gladio incubuit. quem illum uirum putemus fuisse, qui suorum ac sua caede testari uoluit se Fuluii crudelitatem suggillare quam senatus misericordia uti maluisse?

ille quoque ex multus corpus in unus magnus cum admiratio cal cruor confundo sum in quo oppidum cum fulvius flaccus campanus perfidia princeps ciuitas ante tribunal suus capitalis supplicium afficio vindico littera ab senatus accipio finis poena is statuo cogo ultro sui is t iubellius taureus campanus offero et quam possum clarus uox quoniam inquam fulvius tantus cupiditas haurio sanguis noster teneo quis cesso in ego cruentus securis destringo ut glorior possum fortis aliquantus uir quam ipse sum tuus iussus sum interimo is deinde libet is sui sum facio nisi senatus uoluntas inpediretur adfirmo at ego inquam qui nihil pater conscribo praecipio aspicio oculus quidem tuus gratus animus uerus tuus magnus opus edo protinus interfacio coniunx atque liber gladius incumbo qui ille uir puto sum qui suus atque suus caedes testaris uolo sui fulvius crudelitas suggillaris quam senatus misericordia uti malo


Piget taedetque per uulnera rei publicae ulterius procedere. lauream nec senatus cuiquam dedit nec quisquam sibi dari desiderauit ciuitatis parte lacrimante. ceterum ad quercum pronae manus porriguntur, ubi ob ciues seruatos corona danda est, qua postes Augustae domus sempiterna gloria triumphant.

pigeo taedet per uulnus res publicus ultra procedo laurea neque senatus quisquam do neque quisquam sui do desidero ciuitas pars lacrimo ceterum ad quercus pronus manus porrigo ubi ob ciuis seruatos corona do sum qui postis augusta domus sempiternus gloria triumpho


Et ut a Graecis aliquid, Alcibiades ille, cuius nescio utrum bona an uitia patriae perniciosiora fuerint—illis enim ciues suos decepit, his adflixit—, cum adhuc puer ad Periclen auunculum suum uenisset eumque secreto tristem sedentem uidisset, interrogauit quid ita tantam in uultu confusionem gereret. at illo dicente mandatu se ciuitatis propylaea Mineruae, quae sunt ianuae arcis, aedificasse consumptaque in id opus ingenti pecunia non inuenire quo pacto ministerii rationem redderet atque ideo conflictari, 'ergo' inquit 'quaere potius quemadmodum rationem non reddas'. itaque uir amplissimus et prudentissimus suo consilio defectus puerili usus est atque id egit, ut Athenienses finitimo inplicati bello rationibus exigendis non uacarent. sed uiderint Athenae utrum Alcibiadem lamententur an glorientur, quoniam adhuc inter execrationem hominis et admirationem dubio mentis iudicio fluctuatur.

et ut ab graecum aliquis alcibiades ille qui nescio utrum bonus an uitium patria perniciosus sum ille enim ciuis suus decipio hic affligo cum adhuc puer ad periculum auunculus suus uenio is secretum tristis sedeo uideo interrogo quis ita tantus in uultus confusio gero at ille dico mando sui ciuitas propylaeum minerva qui sum janua arx aedifico consumo in is opus ingens pecunia non inuenio quo pacisco ministerium ratio reddo atque ideo conflictaris ergo inquam quaero potis quemadmodum ratio non reddo itaque uir amplus et prudens suus consilium deficio puerilis utor sum atque is ago ut atheniensis finitimus inplicati bellum ratio exigo non vaco sed uideo athenae utrum alcibiades lamento an glorior quoniam adhuc inter exsecratio homo et admiratio dubius mens iudicium fluctuo


Quin etiam ius, de quo loquor, sic custoditum est, ut P. Scipioni ob reciperatas Hispanias, M. Marcello ob captas Syracusas triumphus non decerneretur, quod ad eas res gerendas sine ullo erant missi magistratu. probentur nunc cuiuslibet gloriae cupidi, qui ex desertis montibus myoparonumque piraticis rostris laudis inopes laureae ramulos festinabunda manu decerpserunt: Karthaginis imperio abrupta Hispania et Siciliae caput abscisum, Syracusae, triumphalis iungere currus nequiuerunt: et quibus uiris? Scipioni et Marcello, quorum ipsa nomina instar aeterni sunt triumphi. sed clarissimos solidae ueraeque uirtutis auctores humeris suis salutem patriae gestantes, etsi coronatos intueri senatus cupiebat, iustiori tamen reseruandos laureae putauit.

quin etiam ius de quo loquor sic custodio sum ut p scipio ob recipero hispania m marcellus ob capio syracusae triumphus non decerno qui ad is res gero sine ullus sum mitto magistratus probo nunc qui gloria cupidus qui ex desero mons myoparo piraticus rostrum laus inops laurea ramulus festinabundus manus decerpo karthago imperium abrumpo hispania et sicilia caput abscido syracusae triumphal iungo currus nequeo et qui uir scipio et marcellus qui ipse nomen instar aeternus sum triumphus sed clarus solidus verus uirtus auctor humo suus salus patria gesto etsi corono intueor senatus cupio justus tamen reservo laurea puto


Alexandrum iracundia sua propemodum caelo deripuit: nam quid obstitit quo minus illuc adsurgeret nisi Lysimachus leoni obiectus et Clitus hasta traiectus et Callisthenes mori iussus, quia tres maximas uictorias totidem amicorum iniustis caedibus uicto reddidit?

alexander iracundia suus propemodum caelum deripio nam quis obsto quo paruus illic assurgo nisi lysimachus leo objectus et clitus hasta trajectus et callisthenes morior iubeo quia tres magnus victoria totidem amicus injustus caedes vinco reddo


M'. autem Curius, exactissima norma Romanae frugalitatis idemque fortitudinis perfectissimum specimen, Samnitium legatis agresti se in scamno adsidentem foco eque ligneo catillo cenantem—quales epulas apparatus indicio est—spectandum praebuit: ille enim Samnitium diuitias contempsit, Samnites eius paupertatem mirati sunt: nam cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent, benignis uerbis inuitatus ut eo uti uellet, uultum risu soluit et protinus 'superuacuae' inquit, 'ne dicam ineptae legationis ministri, narrate Samnitibus M'. Curium malle locupletibus imperare quam ipsum fieri locupletem, atque istud ut pretiosum, ita malo hominum excogitatum munus refertote et mementote me nec acie uinci nec pecunia corrumpi posse'.

m autem curius exigo norma romanus frugalitas idem fortitudo perficio specimen samnites legatus agrestis sui in scamnum assideo focus equus ligneus catillus ceno qualis epulae apparatus indicium sum specto praebeo ille enim samnites diuitiae contemno samnites is paupertas miro sum nam cum ad is magnus pondus aurum publicus mitto affero benignus uerbum inuito ut is uti uolo uultus rideo soluo et protinus superuacuae inquam ne dico ineptus legatio minister narro samnites m curiatii malo locupletibus impero quam ipse fio locupleto atque iste ut pretiosus ita malus homo excogitas munus refero et memini ego neque acies vinco neque pecunia corrumpo possum


Consentaneus igitur regibus suis gentis Aegyptiae populus, qui ductu Archelai aduersus A. Gabinium moenibus urbis egressus, cum castra uallo atque fossa cingere iuberetur, uniuersus succlamauit ut id opus publica pecunia faciendum locaretur. quapropter deliciis tam enerues animi spiritum exercitus nostri sustinere non potuerunt.

consentaneus igitur rex suus gens aegyptius populus qui ductus archelaus aduersus ab gabinius moenia urbs egredior cum castrum uallum atque fossa cingo jubeo uniuersus succlamo ut is opus publicus pecunia facio loco quapropter deliciae tam enervo animus spiritus exercitus noster sustineo non possum


Cum Alexander Macedonum rex sorte monitus ut eum, qui sibi porta egresso primus occurrisset, interfici iuberet, asinarium forte ante omnis obuiam factum ad mortem abripi imperasset, eoque quaerente quidnam se immerentem capitali supplicio innocentemque addiceret, cum ad excusandum factum suum oraculi praeceptum retulisset, asinarius, 'si ita est' inquit, 'rex, alium sors huic morti destinauit: nam asellus, quem ego ante me agebam, prior tibi occurrit'. delectatus Alexander et illius tam callido dicto et quod ipse ab errore reuocatus erat, occasionem in aliquanto uiliore animali expiandae religionis rapuit. summa in hoc † mansuetudo, in alterius regis equisone calliditas.

cos alexander macedones rex sors moneo ut is qui sui porto egredior primus occurro interficio iubeo asinarius fors ante omnis obuiam facio ad mors abripio impero eo quaero quisnam sui immerens capitalis supplicium innocens addico cum ad excuso facio suus oraculis praeceptum refero asinarius si ita sum inquam rex alius sors hic mors destino nam asellus qui ego ante ego ago prior tu occurro delector alexander et ille tam callidus dico et qui ipse ab error revoco sum occasio in aliquantus vilis animal expio religio rapio summus in hic mansuetudo in alter rex equiso calliditas


Maiores natu in conuiuiis ad tibias egregia superiorum opera carmine conprehensa † pangebant, quo ad ea imitanda iuuentutem alacriorem redderent. quid hoc splendidius, quid etiam utilius certamine? pubertas canis suum decus reddebat, defuncta cursu aetas ingredientes actuosam uitam feruoris nutrimentis prosequebatur. quas Athenas, quam scholam, quae alienigena studia huic domesticae disciplinae praetulerim? inde oriebantur Camilli, Scipiones, Fabricii, Marcelli, Fabii, ac ne singula imperii nostri lumina simul percurrendo sim longior, inde, inquam, caeli clarissima pars, diui fulserunt Caesares.

magnus natus in conuiuium ad tibia egregius superus opus carmen comprehendo pango quo ad is imito iuuentus alacer reddo quis hic splendidus quis etiam utilis certamen pubertas canis suus decus reddo defungor cursus aetas ingredior actuosus uita fervor nutrimenta prosequor qui athenae quam schola qui alienigenus studium hic domesticus disciplina praefero inde orior camillus scipio fabricius marcellus fabius atque ne singulus imperium noster lumen simul percurro sum longus inde inquam caelum clarus pars diuus fulcio caesaris


Repertus est etiam qui se diceret esse Q. Sertorii filium, quem ut agnosceret uxor eius nulla ui conpelli potuit.

reperio sum etiam qui sui dico sum q sertorius filius qui ut agnosco uxor is nullus uis conpello possum


Q. autem Hortensius plurimum in corporis decoro motu repositum credens paene plus studii in eo elaborando quam in ipsa eloquentia adfectanda inpendit. itaque nescires utrum cupidius ad audiendum eum an ad spectandum concurreretur: sic uerbis oratoris aspectus et rursus aspectui uerba seruiebant. constat Aesopum Rosciumque ludicrae artis peritissimos illo causas agente in corona frequenter adstitisse, ut foro petitos gestus in scaenam referrent.

q autem hortensius multus in corpus decoro motus repono credo paene multus studium in is elaborando quam in ipse eloquentia adfectanda inpendo itaque nescio utrum cupidus ad audio is an ad specto concurro sic uerbum orator aspicio et rursus aspectus uerbum servio consto aesopus roscius ludicrae ars pereo ille causa ago in corona frequens assisto ut forum peto gero in scaena refero


Iam quod L. Lentulus litus praenauigans, in quo Cn. Pompei Magni perfidia Ptolomaei regis interempti corpus concisae scaphae lignis conburebatur, ignarus casus eius, cum ipsi Fortunae erubescendum rogum uidisset, conmilitonibus dixit 'qui scimus an hac flamma Cn. Pompeius cremetur?' diuinitus missae uocis miraculum est.

iam qui l lentulus litus praenavigo in quo cn pompejus magnus perfidia ptolomaeus rex interimo corpus concaedes scapha lignum conburebatur ignarus casus is cum ipse fortuna erubesco rogus uideo conmilitonibus dico qui scio an hic flamma cn pompejus cremo divinitus mitto uox miraculis sum