Facta et Dicta Memorabilia

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Hercules quoque detractae religionis suae et grauem et manifestam poenam exegisse traditur: nam cum Potitii sacrorum eius ritum, quem pro dono genti eorum ab ipso adsignatum uelut hereditarium optinuerant, auctore Appio censore ad humile seruorum publicorum ministerium transtulissent, omnes, qui erant numero super XXX, puberes intra annum extincti sunt nomenque Potitium in XII familias diuisum † prope interiit, Appius uero luminibus captus est.

herculis quoque detraho religio suus et grauis et manifestam poena exigo trado nam cum potitius sacer is ritus qui pro donum gens is ab ipse adsigno uelut hereditarius obtineo auctor appius censor ad humilis seruus publicus ministerium transfero omnis qui sum numerus super xxx pubes intra annus extingo sum nomen potitius in duodecim familia divido prope intereo appius uerus lumen capio sum


Gorgias etiam Leontinus, Isocratis et conplurium magni ingenii uirorum praeceptor, sua sententia felicissimus: nam cum centesimum et septimum ageret annum, interrogatus quapropter tam diu uellet in uita remanere, 'quia nihil' inquit 'habeo, quod senectutem meam accusem'. quid isto tractu aetatis aut longius aut beatius? iam alterum saeculum ingressus neque in hoc querellam ullam inuenit neque in illo reliquit.

gorgias etiam leontinus isocrates et conplurium magnus ingenium uir praeceptor suus sententia felix nam cum centesimus et septimus ago annus interrogo quapropter tam diu uolo in uita remaneo quia nihil inquam habeo qui senectus meus accuso quis iste traho aetas aut longus aut beatus iam alter saeculis ingredior neque in hic querela ullus inuenio neque in ille relinquo


Verum ut ipsum fontem perfidiae contemplemur, Karthaginienses Xanthippum Lacedaemonium, cuius optima opera primo Punico bello usi fuerant et quo iuuante Atilium Regulum ceperant, simulantes domum se reuehere, in alto merserunt, quid tanto facinore petentes? an ne uictoriae eorum socius superesset? extat nihilo minus, et quidem cum opprobrio, quem sine ulla gloriae iactura inuiolatum reliquissent.

verus ut ipse fons perfidia contemplo carthaginiensis xanthippus lacedaemonius qui bonus opus primus punicus bellum utor sum et quo juvo atilius regulis capio simulo domus sui reveho in altus mergo quis tantus facinus peto an ne uictoria is socius supersum extat nihilum paruus et quidem cum opprobrium qui sine ullus gloria iactura inviolo relinquo


Quid? illa nonne ludibria naturae in corporibus humanis fuisse credenda sunt, tolerabilia quidem, quia saeuitia caruerunt, ceterum et ipsa miraculis adnumeranda? nam et Prusiae regis Bithyniae filius eodem nomine quo pater pro superiore ordine dentium unum os aequaliter extentum habuit nec ad speciem deforme neque ad usum ulla ex parte incommodum.

quis ille nonne ludibrium natura in corpus humanus sum credo sum tolerabilis quidem quia saeuitia careo ceterum et ipse miraculis adnumero nam et prusia rex bithynia filius idem nomen quo pater pro superus ordo dens unus os aequalis extendo habeo neque ad species deformis neque ad usus ullus ex pars incommodus


Quod ita esse rex Alexander sensit. Darei castris, in quibus omnes necessarii eius erant, potitus Hephaestione gratissimo sibi latus suum tegente ad eos adloquendos uenit. cuius aduentu mater Darei recreata humi prostratum caput erexit Hephaestionemque, quia et statura et forma praestabat, more Persarum adulata tamquam Alexandrum salutauit. admonita deinde erroris per summam trepidationem excusationis uerba quaerebat. cui Alexander 'nihil est' inquit 'quod hoc nomine confundaris: nam et hic Alexander est'. utri prius gratulemur? qui hoc dicere uoluit an cui audire contigit? maximi enim animi rex et iam totum terrarum orbem aut uictoriis aut spe conplexus tam paucis uerbis se cum comite suo partitus est. o donum inclytae uocis danti pariter atque accipienti speciosum! quod priuatim quoque merito ueneror clarissimi ac disertissimi uiri promptissimam erga me beniuolentiam expertus. nec metuo ne parum conueniat mihi Pompeium meum instar esse Alexandri, cum illi Hephaestio suus alter fuerit Alexander. ego uero grauissimo crimini sim obnoxius, constantis et benignae amicitiae exempla sine ulla eius mentione transgressus, cuius in animo uelut in parentum amantissimorum pectore laetior uitae meae status uiguit, tristior adquieuit, a quo omnium commodorum incrementa ultro oblata cepi, per quem tutior aduersus casus steti, qui studia nostra ductu et auspiciis suis lucidiora et alacriora reddidit. itaque paui inuidiam quorundam optimi amici iactura, uidelicet quia fructu torseram, non quidem meo merito, gratiam meam, quantacumque fuit, cum his, qui ea uti uoluerunt, partitus. uerum nulla tam modesta felicitas est, quae malignitatis dentes uitare possit. et quo secessu quosdam fugeris aut quibus infulis misericordiae permulseris, ne alienis malis perinde ac bonis suis laetentur et gestiant? diuites sunt aliorum iacturis, locupletes calamitatibus, immortales funeribus. sed illi quatenus alienis incommodis suorum adhuc expertes insultent optima uindex insolentiae uarietas humanae condicionis uiderit.

qui ita sum rex alexander sentio darei castrum in qui omnis necessarius is sum potior hephaestio gratus sui latus suus tego ad is alloquor uenio qui aduentus mater darei recreo humus prosterno caput erigo hephaestio quia et sto et forma praesto mos persaris adulo tamquam alexander saluto admoneo deinde error per summa trepidatio excusatio uerbum quaero qui alexander nihil sum inquam qui hic nomen confundaris nam et hic alexander sum uter prior gratulor qui hic dico uolo an qui audio contingo magnus enim animus rex et iam totus terra orbis aut uictoria aut spes complector tam paucus uerbum sui cum comes suus partior sum o donum inclytae uox do pariter atque accipio speciosus qui priuatim quoque mereo veneror clarus atque dissero uir promptus erga ego benevolentia experior neque metuo ne parum convenio ego pompejus meus instar sum alexander cum ille hephaestio suus alter sum alexander ego uerus grauis crimen sum obnoxius consto et benignus amicitia exemplum sine ullus is mentio transgredior qui in animus uelut in parens amo pectus laetus uita meus status uiguit tristis adquiesco ab quo omnis commodus incrementum ultro offertor capio per qui tueor aduersus casus sto qui studium noster ductus et auspicium suus lucidus et alacer reddo itaque pasco inuidia quidam bonus amicus iactura uidelicet quia fructus torqueo non quidem meus mereo gratia meus quantus sum cum hic qui is uti uolo partior uerus nullus tam modestus felicitas sum qui malignitas dens uito possum et quo secedo quidam fugio aut qui infulis misericordia permulceo ne alienus malus perinde atque bonus suus laeto et gestio diues sum alius jacio locuples calamitas immortalis funus sed ille quatenus alienus incommodus suus adhuc expers insulto bonus uindex insolentia uarietas humanus condicio video


Strenuus ille quoque flos ordinis equestris, cuius mira uirtute Fabius Maximus Rullianus magister equitum bello, quod aduersus Samnites gerebatur, male commissi proelii crimine leuatus est: namque Papirio Cursore propter auspicia repetenda in urbem proficiscente castris praepositus ac uetitus in aciem exercitum ducere, nihilo minus manus cum hoste, sed tam infeliciter quam temere conseruit: procul enim dubio superabatur. ceterum optimae indolis iuuentus detractis equorum frenis uehementer eos calcaribus stimulatos in aduersos Samnites egit obstinataque animi praesentia extortam manibus hostium uictoriam et cum ea spem maximi ciuis patriae restituit.

strenuus ille quoque flos ordo equester qui mirus uirtus fabius magnus rullianus magister eques bellum qui aduersus samnites gero malus committo proelium crimen levo sum namque papirius cursor propter auspicium repeto in urbs proficisco castrum praepono atque veto in acies exercitus duco nihilum paruus manus cum hostis sed tam infelicito quam temere consero procul enim dubius supero ceterum bonus indoles iuuentus detraho equus frenum uehementer is calcaris stimulo in aduerto samnites ago obstinatus animus praesens extorqueo manus hostis uictoria et cum is spes magnus ciuis patria restituo


Contra P. Atinii seruus Alexander, cum in suspicionem C. Flauii equitis Romani occisi uenisset, sexies tortus pernegauit ei se culpae adfinem fuisse, sed perinde atque confessus esset, a iudicibus damnatus et a L. Calpurnio triumuiro in crucem actus est.

contra p atinius seruus alexander cum in suspicio que flavius equio romanus occido uenio sexies torqueo pernego is sui culpa affinis sum sed perinde atque confiteor sum ab judex damno et ab l calpurnius triumuiro in crux ago sum


Q. etiam Fuluius Flaccus censor Fuluium fratrem consortem legionem, in qua tribunus militum erat, iniussu consulis domum dimittere ausum senatu mouit. † non digna exempla tam breuiter, nisi maioribus urguerer, referrentur: quid enim tam difficile factu quam copulatae societati generis et imaginum deformem in patriam reditum indicere aut communioni nominis ac familiae ueteris propinquitatis serie cohaerenti uirgarum contumeliosa uerbera adhibere aut censorium supercilium aduersus fraternam caritatem destringere?

q etiam fulvius flaccus censor fulvius frater consors legio in qui tribunus miles sum injussus consul domus dimitto audeo senatus moueo non dignus exemplum tam breuis nisi magnus urgeo refero quis enim tam difficilis factus quam copulo societas genus et imago deformo in patria redeo indico aut communio nomen atque familia uetus propinquitas series cohaereo uirgaris contumeliosus verbero adhibeo aut censorius supercilium aduersus fraternus caritas destringo


Eiusdem nominis philosophus, cum a Nearcho tyranno, de cuius nece consilium inierat, torqueretur supplicii pariter atque indicandorum gratia consciorum, doloris uictor, sed ultionis cupidus, esse dixit quod secreto audire eum admodum expediret, laxatoque eculeo, postquam insidiis opportunum animaduertit, aurem eius morsu corripuit nec ante dimisit quam et ipse uita et ille parte corporis priuaretur.

idem nomen philosophus cum ab nearchus tyrannus de qui nex consilium ineo torqueo supplicium pariter atque indico gratia conscius dolor uictor sed ultio cupidus sum dico qui secretum audio is admodum expedio laxo equuleus postquam insidiae opportunus animaduerto auris is morsus corripio neque ante dimitto quam et ipse uita et ille pars corpus privo


Bias autem, cum patriam eius Prienen hostes inuasissent, omnibus, quos modo saeuitia belli incolumes abire passa fuerat, pretiosarum rerum pondere onustis fugientibus interrogatus quid ita nihil ex bonis suis secum ferret 'ego uero' inquit 'bona omnia mea mecum porto': pectore enim illa gestabat, non humeris, nec oculis uisenda, sed aestimanda animo. quae domicilio mentis inclusa nec mortalium nec deorum manibus labefactari queunt, et ut manentibus praesto sunt, ita fugientes non deserunt.

bias autem cum patria is priene hostis invado omnis qui modo saeuitia bellum incolumis abeo patior sum pretiosaris res pondus onustus fugio interrogo quis ita nihil ex bonus suus sui fero ego uerus inquam bonus omnis meus ego porto pectus enim ille gesto non humo neque oculus viso sed aestimo animus qui domicilium mens includo neque mortalis neque deus manus labefactaris queo et ut maneo praesto sum ita fugio non desero


Ceterum gloria ne ab his quidem, qui contemptum eius introducere conantur, neglegitur, quoniam quidem ipsis uoluminibus nomina sua diligenter adiciunt, ut quod professione eleuant usurpatione memoriae adsequantur. sed qualiscumque horum dissimulatio proposito illorum longe tolerabilior, qui, dum aeternam memoriam adsequerentur, etiam sceleribus innotescere non dubitarunt.

ceterum gloria ne ab hic quidem qui contemno is introduco conor neglego quoniam quidem ipse volumen nomen suus diligenter adicio ut qui professio elevo usurpatio memoria assequor sed qualiscumque hic dissimulatio propono ille longus tolerabilis qui dum aeternus memoria assequor etiam scelus innotesco non dubito


Auiti spiritus egregius successor Scipio Aemilianus, cum urbem praeualidam obsideret, suadentibus quibusdam ut circa moenia eius ferreos murices spargeret omniaque uada plumbatis tabulis consterneret habentibus clauorum cacumina, ne subita eruptione hostes in praesidia nostra impetum facere possent, respondit non esse eiusdem et capere aliquos uelle et timere.

avitus spiritus egregius successor scipio aemilianus cum urbs praevalidus obsido suadeo quidam ut circa moenia is ferreus murex spargo omne uadum plumbo tabula consterno habeo clavus cacumen ne subeo eruptio hostis in praesidium noster impetus facio possum respondeo non sum idem et capio aliquis uolo et timeo


Ceterum ut senatus populique mens in modum subitae tempestatis concitata leni querella prosequenda est, ita singulorum ingrata facta liberiore indignatione proscindenda sunt, quia potentes consilii, cum utrumque ratione perpendere liceret, scelus pietati praetulerunt: quo enim nimbo, qua porcella uerborum impium Sextili caput obrui meretur, quod C. Caesarem, a quo cum studiose tum etiam feliciter grauissimi criminis reus defensus fuerat, Cinnanae proscriptionis tempore profugum, praesidium suum in fundo Tarquiniensi cladis condicione inplorare, beneficii iure repetere coactum, a sacris perfidae mensae et altaribus nefandorum penatium auulsum truculento uictori iugulandum tradere non exhorruit? finge accusatorem eius fortuna publica in supplicis nomen conuersum tam luctuosam illam opem genibus adnixum orasse, crudeliter tamen repulsus uideretur, quia etiam quos iniuriae inuisos faciunt, gratiosos miseriae reddunt. uerum Sextilius non accusatorem, sed patronum saeuissimae inimici uiolentiae suis manibus obiecit, si metu mortis, uita indignus, si praemii spe, dignissimus morte.

ceterum ut senatus populus mens in modus subeo tempestas concito lenis querela prosequor sum ita singulus ingratus facio liber indignatio proscindo sum quia potens consilium cum uterque ratio perpendo licet scelus pietas praefero quo enim nimbus qui porcella uerbum impius sextilis caput obruo mereo qui que caesaris ab quo cum studiosus tum etiam feliciter gravis crimen reus defendo sum cinnanus proscriptio tempus profugus praesidium suus in fundo tarquiniensis clades condicio inploraris beneficium ius repeto cogo ab sacrum perfidus metior et altar nefandus penates avello truculentus uictor jugulo trado non exhorresco fingo accusator is fortuna publicus in supplex nomen converro tam luctuosus ille ops genu annitor oro crudeliter tamen repello uideo quia etiam qui iniuria invideo facio gratiosus miseria reddo uerus sextilis non accusator sed patronus saevus inimicus violentia suus manus obiacio si metus mors uita indignus si praemium spes dignus mors


Potest et M. Catonis ex Cypro cum regia pecunia reuertentis adpulsus ad ripam urbis memorabilis uideri, cui naue egredienti consules et ceteri magistratus et uniuersus senatus populusque Romanus officii gratia praesto fuit, non quod magnum pondus auri et argenti, sed quod M. Catonem classis illa incolumem aduexerat laetatus.

possum et m cato ex cyprus cum regius pecunia revorto appulsus ad ripa urbs memorabilis uideo qui nauis egredior consul et ceterus magistratus et uniuersus senatus populus romanus officium gratia praesto sum non qui magnus pondus aurum et argentum sed qui m cato classis ille incolumis adveho laeto


M. autem Cato praetor M. Scauri ceterorumque reorum iudicia nulla indutus tunica, sed tantum modo praetexta amictus egit.

m autem cato praetor m scaurus ceter reus iudicium nullus induo tunica sed tantus modo praetexo amicio ago


Iam Solon, qui tam praeclaras tamque utiles Atheniensibus leges tulit, ut, si his perpetuo uti uoluissent, sempiternum habituri fuerint imperium, qui Salaminam uelut hostilem arcem ex propinquo saluti eorum inminentem recuperauit, qui Pisistrati tyrannidem primus uidit orientem, solus armis opprimi debere palam dictitare est ausus, senectutem Cypri profugus exegit, neque ei in patria, de qua optime meruerat, humari contigit.

iam solon qui tam praeclarus tam utilis atheniensis lex fero ut si hic perpetuus uti uoluissent sempiternus habeo sum imperium qui salamina uelut hostilis arx ex propinquo salus is inminentem recipero qui pisistratus tyrannis primus uideo orior solus arma opprimo debeo palam dictitaris sum audeo senectus cyprus profugus exigo neque is in patria de qui optume mereo humaris contingo


Magno scelere horum seueritas ad exigendam uindictam concitata est, Egnati autem Meceni longe minore de causa, qui uxorem, quod uinum bibisset, fusti percussam interemit, idque factum non accusatore tantum, sed etiam reprehensore caruit, uno quoque existimante optimo illam exemplo uiolatae sobrietati poenas pependisse. et sane quaecumque femina uini usum immoderate appetit, omnibus et uirtutibus ianuam claudit et delictis aperit.

magnus scelus hic seueritas ad exigo vindicta concito sum egnatius autem meceni longus paruus de causa qui uxor qui uinum bibo fustis percutio interimo is facio non accusator tantus sed etiam reprehensor careo unus quoque existimo bonus ille exemplum violo sobrietas poena pendeo et sanus quicumque femina uinum usus immoderatus appeto omnis et uirtus ianua claudo et delinquo aperio


M. Antonius auorum nostrorum temporibus clarissimus orator incesti reus agebatur. cuius in iudicio accusatores seruum in quaestionem perseuerantissime postulabant, quod ab eo, cum ad stuprum irent, lanternam praelatam contenderent. erat autem is etiam tum inberbis et stabat in corona uidebatque rem ad suos cruciatus pertinere, nec tamen eos fugitauit. ille uero, ut domum quoque uentum est, Antonium hoc nomine uehementius confusum et sollicitum ultro est hortatus ut se iudicibus torquendum traderet, adfirmans nullum ore suo uerbum exiturum, quo causa eius laederetur, ac promissi fidem mira patientia praestitit: plurimis etenim laceratus uerberibus eculeoque inpositus, candentibus etiam lamminis ustus omnem uim accusationis custodita rei salute subuertit. argui fortuna merito potest, quod tam pium et tam fortem spiritum seruili nomine inclusit.

m antonius avus noster tempus clarus orator incestus reus ago qui in iudicium accusator seruus in quaestio persevero postulo qui ab is cum ad stuprum eo lanterna praefero contendo sum autem is etiam tum inberbis et sto in corona video res ad suus cruciatus pertineo neque tamen is fugito ille uerus ut domus quoque uenio sum antonius hic nomen uehemens confundo et sollicitus ultro sum hortor ut sui judex torqueo trado adfirmo nullus os suus uerbum exeo quo causa is laedo atque promitto fides mirus patientia praesto multus etenim lacero uerber equuleus inpono candeo etiam lamminis uro omnis uis accusatio custodio res salus subverto arguo fortuna mereo possum qui tam pius et tam fortis spiritus seruilis nomen includo


Quid Aelia familia, quam locuples! xvi eodem tempore Aeli fuerunt, quibus una domuncula erat eodem loci, quo nunc sunt Mariana monumenta, et unus in agro Veiente fundus minus multos cultores desiderans quam dominos habebat inque circo maximo et Flaminio spectaculi locus. quae quidem loca ob uirtutem publice donata possidebant.

quis aelia familia quam locuples xvi idem tempus aelis sum qui unus domuncula sum idem locus quo nunc sum marianus monumentum et unus in ager veiens fundus paruus multus cultor desidero quam dominus habeo in circus maximus et flaminius spectaculum locus qui quidem locum ob uirtus publicus dono possideo


Hoc exemplo uetustas, illo saeculum nostrum ornatum est, cui contingit fraternum iugum Claudiae prius, nunc etiam Iuliae gentis intueri decus: tantum enim amorem princeps parensque noster insitum animo fratris Drusi habuit, ut cum Ticini, quo uictor hostium ad conplectendos parentes uenerat, graui illum et periculosa ualitudine in Germania fluctuare cognosset, protinus inde metu attonitus erumperet. iter quoque quam rapidum et praeceps uelut uno spiritu corripuerit eo patet, quod Alpes Rhenumque transgressus die ac nocte mutato subinde equo cc milia passuum per modo deuictam barbariam Namantabagio duce solo comite contentus euasit. sed eum tum maximo labore et periculo implicatum mortaliumque frequentia defectum sanctissimum pietatis numen et di fautores eximiarum uirtutum et fidissimus Romani imperi custos Iuppiter comitatus est. Drusus quoque, quamquam fato iam suo quam illius officio propior erat, uigore spiritus et corporis uiribus conlapsus, eo ipso tamen, quo uita ac mors distinguitur, momento legiones cum insignibus suis fratri obuiam procedere iussit, ut imperator salutaretur. praecepit etiam dextera in parte praetorium ei statui, et consulare et imperatorium nomen optinere eum uoluit, eodemque tempore et fraternae maiestati cessit et uita excessit. his scio equidem nullum aliud quam Castoris et Pollucis specimen consanguineae caritatis conuenienter adici posse,

hic exemplum uetustas ille saeculis nos orno sum qui contingo fraternus iugum claudia prior nunc etiam julius gens intueor decus tantus enim amor princeps pareo noster inquiro animus frater drusus habeo ut cum ticinus quo uictor hostis ad conplecto parens uenio grauis ille et periculosus ualetudo in germania fluctuaris cognosco protinus inde metus attono erumpo iter quoque quam rapidus et praeceps uelut unus spiritus corripio is pateo qui alpis rhenus transgredior dies atque nox muto subinde equus centum mille passus per modo devinco barbaria namantabagio dux solum comes contineo euado sed is tum maximus labor et periculum implicatum mortalis frequentia deficio sancio pietas numen et deus fautor eximiaris uirtus et fidus romanus imperium custos iuppiter comitor sum drusus quoque quamquam fatum iam suus quam ille officium propior sum vigor spiritus et corpus uis collabor is ipse tamen quo uita atque mors distinguo momentum legio cum insignis suus frater obuiam procedo iubeo ut imperator saluto praecipio etiam dextera in pars praetorium is statuo et consularis et imperatorius nomen obtineo is uolo idem tempus et fraternus maiestas cedo et uita excedo hic scio equidem nullus alius quam castor et pollucis specimen consanguinea caritas conuenienter adicio possum


At M. Marcellus, qui primus et Hannibalem uinci et Syracusas capi posse docuit, cum in consulatu eius Siculi de eo questum in urbem uenissent, nec senatum illa de re habuit, quia collega Valerius Laeuinus forte aberat, ne ob id Siculi in querendo timidiores essent, et, ut is rediit, ultro de his admittendis retulit querentisque de se patienter sustinuit. iussos etiam a Laeuino discedere remanere, ut suae defensioni interessent, coegit, ac deinde, † utraque parte perorata excedentes curia subsecutus est, quo liberius senatus sententias ferret. inprobatis quoque eorum querellis supplices et orantes ut ab eo in clientelam reciperentur clementer excepit. super haec Siciliam sortitus ea prouincia collegae cessit. totiens laudatio Marcelli uariari non potest, quotiens ipse nouis gradibus moderationis aduersus socios usus est.

at m marcellus qui primus et hannibal vinco et syracusae capio possum doceo cum in consulatus is siculis de is queror in urbs uenio neque senatus ille de res habeo quia collega valerius laevinus fors absum ne ob is siculis in queror timidus sum et ut is redeo ultro de hic admitto refero queror de sui patienter sustineo iubeo etiam ab laevinus discedo remaneo ut suus defensio intersum cogo atque deinde uter pars peroro excedo curia subsequor sum quo liber senatus sententia fero inprobo quoque is querela supplex et oro ut ab is in clientela recipio clemens excipio super hic sicilia sortior is prouincia collega cedo totiens laudatio marcellus uariaris non possum quotiens ipse nouus gradus moderatio aduersus socius utor sum


Ne illos quidem latere patiamur, qui quae in aliis uindicarant ipsi commiserunt.

ne ille quidem lateo patior qui qui in alius vindico ipse committo


Illud quoque memoria repetendum est, quod tribunis pl. intrare curiam non licebat, ante ualuas autem positis subselliis decreta patrum attentissima cura examinabant, ut, si qua ex eis improbassent, rata esse non sinerent. itaque ueteribus senatus consultis C littera subscribi solebat, eaque nota significabatur illa tribunos quoque censuisse. qui, quamuis pro commodis plebis excubabant inque imperiis conpescendis occupati erant, instrui tamen ea argenteis uasis et anulis aureis publice praebitis patiebantur, quo talium rerum usu auctoritas magistratuum esset ornatior.

ille quoque memoria repeto sum qui tribunus pl intro curia non licet ante ualuae autem pono subsellium decretum pater attendo cura examino ut si qui ex is improbo reor sum non sino itaque vetus senatus consulo que littera subscribo soleo is nosco significo ille tribunus quoque censeo qui quamuis pro commodus plebs excubo in imperium conpescendis occupo sum instruo tamen is argenteus vasum et anulus aureus publicus praebeo patior quo talis res usus auctoritas magistratus sum orno


Horum moenia egressis uetus ille mos Gallorum occurrit, quos memoria proditum est pecunias mutuas, quae his apud inferos redderentur, dare, quia persuasum habuerint animas hominum inmortales esse. dicerem stultos, nisi idem bracati sensissent, quod palliatus Pythagoras credidit.

horus moenia egredior uetus ille mos gallus occurro qui memoria prodeo sum pecunia mutuo qui hic apud inferi reddo do quia persuadeo habeo anima homo inmortal sum dico stultus nisi idem bracatus sentio qui palliatus pythagoras credo


Cn. autem Domitium summi generis et magni animi uirum nimia gloriae cupiditas perfidum existere coegit: iratus namque Bituito regi Aruernorum, quod suam et Allobrogum gentem se etiam tum in prouincia morante ad Q. Fabii successoris sui dexteram confugere hortatus esset, per conloquii simulationem arcessitum hospitioque exceptum uinxit ac Romam naue deportandum curauit. cuius factum senatus neque probare potuit neque rescindere uoluit, ne remissus in patriam Bituitus bellum renouaret. igitur eum Albam custodiae causa relegauit.

cn autem domitius superus genus et magnus animus uir nimius gloria cupiditas perfidus existere cogo irascor namque bituitus rex aruernorum qui suus et allobroges gens sui etiam tum in prouincia moror ad q fabius successor suus dexter confugio hortor sum per colloquium simulatio arcesso hospitium excipio vincio atque roma nauis deporto curo qui facio senatus neque probaris possum neque rescindo uolo ne remitto in patria bituitus bellum renovo igitur is alba custodia causa relego


Atilium autem, qui ad eum arcessendum a senatu missi erant ad imperium populi Romani suscipiendum, semen spargentem uiderunt. sed illae rustico opere adtritae manus salutem publicam stabilierunt, ingentes hostium copias pessum dederunt, quaeque modo arantium boum iugum rexerant, triumphalis currus habenas retinuerunt, nec fuit his rubori eburneo scipione deposito agrestem stiuam aratri repetere. potest pauperes consolari Atilius, sed multo magis docere locupletes quam non sit necessaria solidae laudis cupidini anxia diuitiarum conparatio.

atilius autem qui ad is arcesso ab senatus mitto sum ad imperium populus romanus suscipio semen spargo uideo sed ille rusticus opus adtero manus salus publicus stabilierunt ingens hostis copia pessum do quisque modo aro bos iugum rego triumphal currus habena retineo neque sum hic rubor eburneo scipio depono agrestis stiva arater repeto possum pauper consolaris atilius sed multus magis doceo locuples quam non sum necessarius solidus laus cupido anxius diuitiae comparatio


Acer etiam et animosus uitae exitus Herenni Siculi, quo C. Gracchus et aruspice et amico usus fuerat: nam cum eo nomine in carcerem duceretur, in postem eius inliso capite in ipso ignominiae aditu concidit ac spiritum posuit, uno gradu a publico supplicio manuque carnificis citerior.

acer etiam et animosus uita exitus herennius siculis quo que gracchus et haruspex et amicus utor sum nam cum is nomen in carcer duco in postis is inliso caput in ipse ignominia aditus concido atque spiritus pono unus gradus ab publicus supplicium manus carnifex citer


Venio nunc ad praecipuum decus et ad stabilimentum Romani imperii, salutari perseuerantia ad hoc tempus sincerum et incolume seruatum, militaris disciplinae tenacissimum uinculum, in cuius sinu ac tutela serenus tranquillusque beatae pacis status adquiescit.

venio nunc ad praecipuus decus et ad stabilimentum romanus imperium salutaris persevero ad hic tempus sincerus et incolumis seruatum militaris disciplina tenax uinculis in qui sinus atque tutela serenus tranquillus beatus pax status adquiesco


Ad externa iam mihi exempla transire conanti M. Bibulus uir amplissimae dignitatis et summis honoribus functus manus inicit. qui, cum in Syria prouincia moraretur, duos egregiae indolis filios suos a Gabinianis militibus Aegypti occisos cognouit. quorum interfectores ad eum uinctos regina Cleopatra misit, ut grauissimae cladis ultionem arbitrio suo exigeret. at ille oblato beneficio, quo nullum maius lugenti tribui poterat, dolorem moderationi cedere coegit carnificesque sanguinis sui intactos e uestigio ad Cleopatram reduci iussit, dicendo potestatem huius uindictae non suam, sed senatus esse debere.

ad externus iam ego exemplum transeo conor m bibulus uir amplus dignitas et summus honor fungor manus inicio qui cum in syria prouincia moror duo egregius indoles filius suus ab gabinianus miles aegyptius occido cognosco qui interfector ad is vincio regina cleopatra mitto ut gravis clades ultio arbitrium suus exigo at ille offertor beneficium quo nullus magnus lugeo tribuo possum dolor moderatio cedo cogo carnifex sanguis suus intactus e uestigium ad cleopatra reduco iubeo dico potestas hic vindicta non suus sed senatus sum debeo


His uno adiecto leuioris notae exemplo ad externa reuertar. amantissimus quidam filii, cum eum inconcessis ac periculosis facibus accensum ab insana cupiditate inhibere uellet, salubri consilio patriam indulgentiam temperauit: petiit enim ut prius quam ad eam, quam diligebat, iret uulgari et permissa uenere uteretur. cuius precibus obsecutus adulescens infelicis animi impetum satietate licentis concubitus resolutum ad id, quod non licebat, tardiorem pigrioremque adferens paulatim deposuit.

hic unus adicio levis nosco exemplum ad externus revorto amo quidam filius cum is inconcessus atque periculosus fax accendo ab insanus cupiditas inhibeo uolo salubris consilium patria indulgentia tempero peto enim ut prior quam ad is quam diligo eo uulgo et permitto uenio uto qui prex obsequor adulescens infelix animus impetus satietas liceo concubo resolvo ad is qui non licet tardus piger affero paulatim depono


Quid? Martis auxilium, quo uictoriam Romanorum adiuuit, nonne memoria celebrandum est? cum Bruttii atque Lucani odio incitatissimo maximisque uiribus Thurinae urbis peterent excidium ac praecipuo studio incolumitatem C. Fabricius Luscinus consul protegeret, resque ancipiti euentu conlatis unum in locum utriusque partis copiis gereretur, non audentibus Romanis proelium ingredi eximiae magnitudinis iuuenis primum eos hortari ad capessendam fortitudinem coepit. deinde, ubi tardiores animaduertit, arreptis scalis per mediam hostium aciem ad contraria castra euasit et admotis uallum conscendit. inde uoce ingenti clamitans factum uictoriae gradum et nostros ad aliena castra capienda et Lucanos Bruttiosque ad sua defendenda illuc traxit, ubi conferti dubio certamine terebantur. sed idem inpulsu armorum suorum prostratos hostes iugulandos capiendosque Romanis tradidit: XX enim milia caesa, quinque cum Statio Statilio duce utriusque gentis et tribus atque XX militaribus signis capta sunt. postero die cum consul inter honorandos, quorum strenua opera fuerat usus, uallarem coronam ei se seruare dixisset, a quo castra erant oppressa, nec inueniretur qui id praemium peteret, cognitum pariter atque creditum est Martem patrem tunc populo suo adfuisse. inter cetera huiusce rei manifesta indicia galea quoque duabus distincta pinnis, qua caeleste caput tectum fuerat, argumentum praebuit. itaque Fabricii edicto supplicatio Marti est habita et a laureatis militibus magna cum animorum laetitia oblati auxilii testimonium ei est redditum.

quis mars auxilium quo uictoria romanus adiuuo nonne memoria celebro sum cum bruttius atque lucanus odium incito magnus uis thurinus urbs peto excidium atque praecipuus studium incolumitas que fabricius luscinus consul protego reor anceps euentus confero unus in locus uterque pars copia gero non audeo romanus proelium ingredior eximius magnitudo iuuenis primus is hortor ad capesso fortitudo coepio deinde ubi tardus animaduerto arrepo scalae per medius hostis acies ad contrarius castrum euado et admoueo valles conscendo inde uox ingens clamito facio uictoria gradus et noster ad alienus castrum capio et lucani bruttii ad suus defendo illic traho ubi confercio dubius certamen tero sed idem impulsus armus suus prosterno hostis jugulo capio romanus trado xx enim mille caedo quinque cum statius statilius dux uterque gens et tres atque xx militaris signum capio sum posterus dies cum consul inter honoro qui strenuus opus sum utor uallaris corona is sui seruo dico ab quo castrum sum opprimo neque inuenio qui is praemium peto cognosco pariter atque credo sum mars pater tunc populus suus adsum inter ceterus hic res manifestus indicium galea quoque duo distinguo pinna qui caelestis caput tectum sum argumentum praebeo itaque fabricius edictum supplicatio martius sum habeo et ab laureatus miles magnus cum animus laetitia offertor auxilium testimonium is sum reddo


Age Q. Fabi Maximi Allobrogici et ciuis et imperatoris clarissimi filius Q. Fabius Maximus quam perditam luxuria uitam egit! cuius ut cetera flagitia obliterentur, tamen abunde illo dedecore mores nudari possunt, quod ei Q. Pompeius praetor urbanus paternis bonis interdixit, neque in tanta ciuitate qui illud decretum reprehenderet inuentus est: dolenter enim homines ferebant pecuniam, quae Fabiae gentis splendori seruire debebat, flagitiis dissici. ergo quem nimia patris indulgentia heredem reliquerat publica seueritas exheredauit.

ago q fabius magnus allobrogicus et ciuis et imperator clarus filius q fabius magnus quam perdo luxuria uita ago qui ut ceterus flagitium obliterentur tamen abunde ille dedecor mos nudaris possum qui is q pompejus praetor urbanus paternus bonus interdico neque in tantus ciuitas qui ille decretum reprehendo inuenio sum dolenter enim homo fero pecunia qui fabius gens splendor seruio debeo flagitium dissici ergo qui nimius pater indulgeo heres relinquo publicus seueritas exheredo


Eodem mentis proposito usus est Scipio Metellus: namque infeliciter Cn. Pompei generi sui defensis in Africa partibus classe Hispaniam petens, cum animaduertisset nauem, qua uehebatur, ab hostibus captam, gladio praecordia sua transuerberauit, ac deinde prostratus in puppi quaerentibus Caesarianis militibus ubinam esset imperator respondit 'imperator se bene habet', tantumque eloqui ualuit, quantum ad testandam animi fortitudinem aeternae laudi satis erat.

eos mens propono utor sum scipio metellus namque infelicito cn pompejus gener suus defendo in africanus pars classis hispania peto cum animaduerto nauis qui ueho ab hostis capio gladius praecordia suus transverbero atque deinde prosterno in puppis quaero caesarianus miles ubi sum imperator respondeo imperator sui bene habeo tantus eloquor ualuit quantus ad testo animus fortitudo aeternus laus satis sum


Cannensis autem clades adeo urbem nostram uehementer confudit, ut M. Iunio Pera dictatore rem publicam administrante spolia hostium adfixa templis deorum numini consecrata instrumento militiae futura conuellerentur, ac praetextati pueri arma induerent, addictorum etiam et capitali crimine damnatorum sex milia conscriberentur. quae, si per se aspiciantur, aliquid ruboris habeant, si autem admotis necessitatis uiribus ponderentur, saeuitiae temporis conuenientia praesidia uideantur.

cannensis autem clades adeo urbs noster uehementer confundo ut m junius pera dictator res publicus administro spolium hostis affigo templum deus numen consecro instrumentum militia sum convello atque praetextas puer arma induo addictor etiam et capitalis crimen damno sex mille conscribo qui si per sui aspicio aliquis rubor habeo si autem admoueo necessitas uis pondero saeuitia tempus convenio praesidium uideo


Ne Aegyptus quidem Romanae humanitatis expers fuit. Rex eius Ptolomaeus a minore fratre regno spoliatus petendi auxilii gratia cum paucis admodum seruis squalore obsitus Romam uenerat ac se in hospitium Alexandrini pictoris contulerat. id postquam senatui relatum est, accersito iuuene quam potuit accurata excusatione usus est, quod nec quaestorem illi more maiorum obuiam misisset nec publico eum hospitio excepisset, eaque non sua neglegentia, sed ipsius subito et clandestino aduentu facta dixit et illum e curia protinus ad publicos penates deduxit hortatusque est ut depositis sordibus adeundi ipsius diem peteret. quin etiam curae habuit ut ei munera per quaestorem cotidie darentur. his gradibus officiorum iacentem ad regium fastigium erexit effecitque ut plus spei in auxilio populi Romani quam metus in sua fortuna reponeret.

ne aegyptus quidem romanus humanitas expers sum rex is ptolomaeus ab paruus frater regnum spolio peto auxilium gratia cum paucus admodum seruus squalor obsero roma uenio atque sui in hospitium alexandrinus pictor confero is postquam senatus refero sum arcesso juvenis quam possum accuro excusatio utor sum qui neque quaestor ille mos magnus obuiam mitto neque publicus is hospitium excipio is non suus neglegentia sed ipse subeo et clandestinus aduentus facio dico et ille e curia protinus ad publicus penates deduco horto sum ut depono sordes adeo ipse dies peto quin etiam cura habeo ut is munus per quaestor cottidie do hic gradus officium iaceo ad regius fastigium erigo efficio ut multus spes in auxilium populus romanus quam metus in suus fortuna repono


Atque hoc quidem hominis et casu, illud tantum non ore ipsius Apollinis editum, quo Appii interitum ueridica Pythicae uaticinationis fides praecucurrit. is bello ciuili, quo se Cn. Pompeius a Caesaris concordia pestifero sibi nec rei publicae utili consilio abruperat, euentum grauissimi motus explorare cupiens, uiribus imperii—namque Achaiae praeerat—antistitem Delphicae cortinae in intimam sacri specus partem descendere coegit, unde ut certae consulentibus sortes petuntur, ita nimius diuini spiritus haustus reddentibus pestifer existit. igitur inpulsu capti numinis instincta uirgo horrendo sono uocis Appio inter obscuras uerborum ambages fata cecinit: 'nihil' enim inquit 'ad te hoc, Romane, bellum: Euboeae coela obtinebis'. at is ratus consiliis se Apollinis moneri ne illi discrimini interesset, in eam regionem secessit, quae inter Rhamnunta, nobilem Attici soli partem, Carystumque Chalcidico freto uicinam interiacens Coelae Euboeae nomen obtinet, ubi ante Pharsalicum certamen morbo consumptus praedictum a deo locum sepultura possedit.

atque hic quidem homo et casus ille tantus non os ipse apollo edo quo appius interitus veridicus pythicus uaticinatio fides praecurro is bellum ciuilis quo sui cn pompejus ab caesar concordia pestifer sui neque res publicus utilis consilium abrumpo euentum gravis moueo exploraris cupio uis imperium namque achaia praesum antistes delphicus cortina in intimus sacer specus pars descendo cogo unde ut certus consulo sors peto ita nimius diuinus spiritus haurio reddo pestifer existit igitur impulsus capio numen instinguo uirgo horreo sonus uox appius inter obscuro uerbum ambages fatum cano nihil enim inquam ad tu hic romanus bellum euboea caelum obtineo at is reor consilium sui apollo moneo ne ille discrimen intersum in is regio secedo qui inter rhamnunta nobilis atticus solus pars carystos chalcidicus fretus uicinus interjaceo coelae euboea nomen obtineo ubi ante pharsalicus certamen morbus consumo praedico ab deus locus sepelio possedo


Ac ne illud quidem parum prudenter. quidam Athenis uniuerso populo inuisus causam apud eum capitali crimine dicturus maximum honorem subito petere coepit, non quod speraret se illum consequi posse, sed ut haberent homines ubi procursum irae, qui acerrimus esse solet, effunderent. neque eum haec tam callida consilii ratio fefellit: comitiis enim clamore infesto et crebris totius contionis sibilis uexatus, nota etiam denegati honoris perstrictus, eiusdem plebis paulo post in discrimine uitae clementissima suffragia expertus est. quod si adhuc ei ultionem sitienti capitis sui periculum obiecisset, nullam partem defensionis odio obseratae aures reciperent.

atque ne ille quidem parum prudens quidam athenae universus populus inuisus causa apud is capitalis crimen dico magnus honor subeo peto coepio non qui spero sui ille consequor possum sed ut habeo homo ubi procursus ira qui acer sum soleo effundo neque is hic tam callidus consilium ratio fallo comitium enim clamor infesto et creber totus contio sibilis uexo nosco etiam denego honor perstringo idem plebs paulus post in discrimen uita clemens suffragium experior sum qui si adhuc is ultio sitio capio suus periculum objacio nullus pars defensio odium obsero auris recipio


Cum apud lacum Regillum A. Postumius dictator et Tusculanorum dux Mamilius Octauius magnis uiribus inter se concurrerent ac neutra acies aliquamdiu pedem referret, Castor ac Pollux Romanarum partium propugnatores uisi hostiles copias penitus fuderunt.

cos apud lacus regillus ab postumus dictator et tusculanum dux mamilius octavius magnus uis inter sui concurro atque neuter acies aliquamdiu pedis refero castor atque pollux romanaris pars propugnator video hostilis copia penitus fundo


Blandum etiam malum luxuria, quam accusare aliquanto facilius est quam uitare, operi nostro inseratur, non quidem ut ullum honorem recipiat, sed ut se ipsa recognoscens ad paenitentiam inpelli possit. iungatur illi libido, quoniam ex isdem uitiorum principiis oritur, neque aut a reprehensione aut ab emendatione separentur, gemino mentis errore conexae.

blandus etiam malus luxuria quam accuso aliquantus facilis sum quam uito operio noster insero non quidem ut ullus honor recipio sed ut sui ipse recognosco ad paenitentia inpello possum jungo ille libido quoniam ex idem uitium principia orior neque aut ab reprehensio aut ab emendatio separo geminus mens error conecto


Sed illos quidem natura in haec grauitatis uestigia deduxit, Socrates autem Graecae doctrinae clarissimum columen, cum Athenis causam diceret, defensionemque ei Lysias a se conpositam, qua in iudicio uteretur, recitasset demissam et supplicem, inminenti procellae adcommodatam, 'aufer' inquit 'quaeso istam: nam ego, si adduci possem ut eam in ultima Scythiae solitudine perorarem, tum me ipse morte multandum concederem'. spiritum contempsit, ne careret grauitate, maluitque Socrates extingui quam Lysias superesse.

sed ille quidem natura in hic grauitas uestigium deduco socrates autem graece doctrina clarus columen cum athenae causa dico defensio is lysias ab sui conpono qui in iudicium uto recito demitto et supplex inminenti procella adcommodo aufero inquam quaeso iste nam ego si adduco possum ut is in ulter scythia solitudo peroraris tum ego ipse mors multo concedo spiritus contemno ne careo grauitas malo socrates extingui quam lysias supersum


Q. Caecilius, L. Luculli promptissimo studio maximaque liberalitate et honestum dignitatis gradum et amplissimum patrimonium consecutus, cum prae se semper tulisset unum illum sibi esse heredem, moriens etiam anulos ei suos tradidisset, Pomponium Atticum testamento adoptauit omniumque bonorum heredem reliquit. sed fallacis et insidiosi cadauer populus Romanus ceruicibus reste circumdatum per uias traxit. itaque nefarius homo filium quidem et heredem habuit quem uoluit, funus autem et exequias quales meruit.

q caecilius l lucullus promptus studium magnus liberalitas et honestus dignitas gradus et amplus patrimonium consequor cum prae sui semper fero unus ille sui sum heres morior etiam anulus is suus trado pomponius atticus testamentum adopto omne bonus heres relinquo sed fallax et insidiosus cadaver populus romanus ceruix restis circumdo per uia traho itaque nefarius homo filius quidem et heres habeo qui uolo funus autem et exsequiae qualis mereo


Par Furio moderatione Marcius Rutilus Censorinus: iterum enim censor creatus ad contionem populum uocatum quam potuit grauissima oratione corripuit, quod eam potestatem bis sibi detulisset, cuius maiores, quia nimis magna uideretur, tempus coartandum iudicassent. uterque recte, et Censorinus et populus: alter enim ut moderate honores crederent praecepit, alter moderato credidit.

par furius moderatio marcius rutilus censorinus iterum enim censor creo ad contio populus uoco quam possum gravis oratio corripio qui is potestas bis sui defero qui magnus quia nimis magnus uideo tempus coarto judico uterque rectus et censorinus et populus alter enim ut modero honor credo praecipio alter modero credo


Hiero Syracusarum rex audita clade, qua Romani apud Trasimennum lacum erant adflicti, ccc milia modium tritici et cc hordei aurique ducenta et xl pondo urbi nostrae muneri misit. neque ignarus uerecundiae maiorum nostrorum, ne aurum nollent accipere, in habitum id Victoriae formauit, ut eos religione motos munificentia sua uti cogeret, uoluntate mittendi prius, iterum prouidentia cauendi ne remitteretur liberalis.

hiero syracusaris rex audio clades qui romanus apud trasimennum lacus sum affligo ccc mille modius triticum et centum hordeum aurum ducenti et xl pondo urbs noster munus mitto neque ignarus verecundia magnus noster ne aurum nolo accipio in habitus is victoria formo ut is religio moueo munificentia suus uti cogo uoluntas mitto prior iterum provideo caveo ne remitto liberalis


Cuius filium Faustum C. Cassius condiscipulum suum in schola proscriptionem paternam laudantem ipsumque, cum per aetatem potuisset, idem facturum minitantem colapho percussit. dignam manum, quae publico parricidio se non contaminaret.

qui filius faustus que casseius condiscipulis suus in schola proscriptio paternus laudo ipse cum per aetas possum idem facio minitor colaphus percutio dignus manus qui publicus parricidium sui non contamino


Sequitur duplicis promissi pars adopertis inlustrium uirorum imaginibus reddenda, quoniam quidem sunt referendi qui ab earum splendore degenerauerunt, taeterrimis ignauiae ac nequitiae sordibus inbuta nobilia portenta.

sequor duplex promitto pars adoperio illustris uir imago reddo quoniam quidem sum refero qui ab is splendor degenero taeter ignauia atque nequitia sordes inbuo nobilis portentum


Ominum etiam obseruatio aliquo contactu religioni innexa est, quoniam non fortuito motu, sed diuina prouidentia constare creduntur. quae effecit ut urbe a Gallis disiecta, deliberantibus patribus conscriptis utrum Veios migrarent an sua moenia restituerent, forte eo tempore praesidio cohortibus redeuntibus centurio in comitio exclamaret 'signifer, statue signum, hic optime manebimus': ea enim uoce audita senatus accipere se omen respondit e uestigioque Veios transeundi consilium omisit. quam paucis uerbis de domicilio futuri summi imperii confirmata est condicio! credo indignum diis existimantibus prosperrimis auspiciis Romanum nomen ortum Veientanae urbis appellatione mutari inclitaeque uictoriae decus modo abiectae urbis ruinis infundi.

omen etiam obseruatio aliquis contactus religio innecto sum quoniam non fortuitus motus sed diuinum provideo constaris credo qui efficio ut urbs ab gallus disjecto delibero pater conscribo utrum veii migro an suus moenia restituo fors is tempus praesidium cohors redeo centurio in comitium exclamo signifer statuo signum hic optume maneo is enim uox audio senatus accipio sui omen respondeo e vestigium veii transeo consilium omitto quam paucus uerbum de domicilium sum superus imperium confirmo sum condicio credo indignus diuus existimo prosperrimis auspicium romanus nomen orior veientana urbs appellatio muto inclutus uictoria decus modo abicio urbs ruina infundo


Nec minus animose A. Fuluius uir senatorii ordinis euntem in aciem filium retraxit quam Scaurus ex proelio fugientem increpuit: namque iuuenem et ingenio et litteris et forma inter aequales nitentem, prauo consilio amicitiam Catilinae secutum inque castra eius temerario impetu ruentem medio itinere abstractum supplicio mortis adfecit, praefatus non se Catilinae illum aduersus patriam, sed patriae aduersus Catilinam genuisse. licuit, donec belli ciuilis rabies praeteriret, inclusum arcere: uerum illud cauti patris narraretur opus, hoc seueri refertur.

neque paruus animosus ab fulvius uir senatorius ordo eo in acies filius retraho quam scaurus ex proelium fugio increpo namque iuuenis et ingenium et littera et forma inter aequal niteo prauus consilium amicitia catilina sequor in castrum is temerarius impetus ruo medium iter abstraho supplicium mors afficio praefor non sui catilina ille aduersus patria sed patria aduersus catilina gigno licet donec bellum ciuilis rabio praetereo includo arceo uerus ille caveo pater narro opus hic severus refero


Tot familiis in uno genere laudis enumeratis Porcium nomen uelut expers huiusce gloriae silentio † praetereundum se negat fieri debere posterior Cato non paruo summae moderationis fisus indicio. Cypriacam pecuniam maxima cum diligentia et sanctitate in urbem deportauerat. cuius ministerii gratia senatus relationem interponi iubebat, ut praetoriis comitiis extra ordinem ratio eius haberetur. sed ipse id fieri passus non est, iniquum esse adfirmans quod nulli alii tribueretur sibi decerni, ac ne quid in persona sua nouaretur, campestrem experiri temeritatem quam curiae beneficio uti satius esse duxit.

tot familia in unus genus laus enumero porcius nomen uelut expers hic gloria silentium praetereo sui nego fio debeo posterus cato non parvus summa moderatio fido indicium cypriacus pecunia maximus cum diligentia et sanctitas in urbs deporto qui ministerium gratia senatus relatio interpono jubeo ut praetorius comitium extra ordo ratio is habeo sed ipse is fio patior non sum iniquus sum adfirmo qui nullus alius tribuo sui decerno atque ne quis in persono suus nouo campestrem experior temeritas quam curia beneficium uti sero sum duco


Hannibal uero, cum apud regem Prusiam exularet auctorque ei conmittendi proelii esset, atque is non idem sibi extis portendi diceret, 'ain tu'? inquit, 'uitulinae carunculae quam imperatori ueteri mauis credere'? si uerba numeres, breuiter et abscise, si sensum aestimes, copiose et ualenter: Hispanias enim dereptas populo Romano et Galliarum ac Liguriae uires in suam redactas potestatem et nouo transitu Alpium iuga patefacta et Trasimennum lacum dira inustum memoria et Cannas, Punicae uictoriae clarissimum monumentum, et Capuam possessam et Italiam laceratam ante pedes hominis effudit uniusque hostiae iocineri longo experimento testatam gloriam suam postponi aequo animo non tulit. et sane, quod ad exploranda bellica artificia aestimandosque militaris ductus adtinebat, omnis foculos, omnis aras Bithyniae Marte ipso iudice pectus Hannibalis praegrauasset.

hannibal uerus cum apud rex prusia exularet auctor is conmitto proelium sum atque is non idem sui exta portendo dico aio tu inquam vitulina caruncula quam imperator uetus malo credo si uerbum numero breuis et abscido si sensus aestimo copiosus et valenter hispania enim deripio populus romanus et galliaris atque liguriae uis in suus redigo potestas et nouus transeo alpis iugum patefacio et trasimennum lacus dirus inuro memoria et cannae punicus uictoria clarus monumentum et capua possessus et italia lacero ante pes homo effundo unus hostia iocineri longus experimentum testo gloria suus postpono aequus animus non fero et sanus qui ad exploro bellicus artificium aestimo militaris duco adteneo omnis foculus omnis ara bithynia mars ipse iudex pectus hannibal praegravo


Praecipuae admirationis etiam illa prodigia, quae C. Volumnio Ser. Sulpicio consulibus in urbe nostra inter initia motusque bellorum acciderunt: bos namque mugitu suo in sermonem humanum conuerso nouitate monstri audientium animos exterruit. carnis quoque in modum nimbi dissipatae partes ceciderunt, quarum maiorem numerum praepetes diripuerunt aues, reliquum humi per aliquot dies neque odore taetro neque deformi aspectu mutatum iacuit.

praecipuus admiratio etiam ille prodigium qui que volumnius seruius sulpicius consul in urbs noster inter initium moveo bellum accido bos namque mugitus suus in sermo humanus converro nouitas monstrum audio animus exterreo caro quoque in modus nimbus dissipatae pars cado qui magnus numerus praepeto diripio auis reliquus humus per aliquot dies neque odor taeter neque deformis aspectus muto iaceo


Propioribus tamen, ut ita dicam, lineis Haterii Rufi equitis Romani somnium certo euentu admotum est. qui, cum gladiatorium munus Syracusis ederetur, inter quietem retiari se manu confodi uidit idque postero die in spectaculo consessoribus narrauit. incidit deinde ut proximo ab equite loco retiarius cum murmillone introduceretur. cuius cum faciem uidisset, isdem dixit ab illo retiario trucidari putasse protinusque inde discedere uoluit. illi sermone suo metu eius discusso causam exitii misero attulerunt: retiarius enim in eum locum conpulso murmillone et abiecto, dum iacentem ferire conatur, traiectum gladio Haterium interemit.

propioribus tamen ut ita dico linea haterii rufus equio romanus somnium certus euentus admoveo sum qui cum gladiatorius munus syracusae edo inter quies retiaris sui manus confodio uideo is posterus dies in spectaculum consessor narro incido deinde ut propior ab eques locus retiarius cum murmillone introduco qui cum facies uideo idem dico ab ille retiarius trucido puto protinus inde discedo uolo ille sermo suus metus is discutio causa exitium mitto affero retiarius enim in is locus conpello murmillone et abicio dum iaceo ferio conor trajectus gladius haterium interimo


Est et illa uehemens et constans animi militia, litteris pollens, uenerabilium doctrinae sacrorum antistes, philosophia. quae ubi pectore recepta est, omni inhonesto atque inutili adfectu dispulso, totum solidae uirtutis munimento confirmat potentiusque metu facit ac dolore.

sum et ille uehemens et consto animus militia littera polleo uenerabilis doctrina sacer antistes philosophia qui ubi pectus recipio sum omnis inhonestus atque inutilis affectus dispello totus solidus uirtus munimentum confirmo potens metus facio atque dolor


Remissioris hoc, illud aliquanto grauioris materiae exemplum. cum parricidii causam fratres Caelii dicerent splendido Tarracinae loco nati, quorum pater T. Caelius in cubiculo quiescens, filiis altero cubantibus lecto erat interemptus, neque aut seruus quisquam aut liber inueniretur, ad quem suspicio caedis pertineret, hoc uno nomine absoluti sunt, quia iudicibus planum factum est illos aperto ostio inuentos esse dormientes. somnus innoxiae securitatis certissimus index miseris opem tulit: iudicatum est enim rerum naturam non recipere ut occiso patre supra uulnera et cruorem eius quietem capere potuerint.

remitto hic ille aliquantus gravis materia exemplum cum parricidium causa frater caelius dico splendidus tarracina locus nascor qui pater t caelius in cubiculum quiesco filius alter cubo lectus sum interimo neque aut seruus quisquam aut liber inuenio ad qui suspicio caedes pertineo hic unus nomen absolvo sum quia judex planus facio sum ille aperio ostium invenio sum dormio somnus innoxius securitas certus index miser ops fero iudico sum enim res natura non recipio ut occido pater supra uulnus et cruor is quies capio possum


Quae inchoata quidem sunt a Messala et Cassio censoribus. ceterum auctore P. Scipione Nasica omnem apparatum operis eorum subiectum hastae uenire placuit, atque etiam senatus consulto cautum est ne quis in urbe propiusue passus mille subsellia posuisse sedensue ludos spectare uellet, ut scilicet remissioni animorum standi uirilitas propria Romanae gentis nota esset.

qui incoho quidem sum ab messalla et casseius censor ceterum auctor p scipio nasica omnis appario opus is subicio hasta uenio placeo atque etiam senatus consultum caueo sum ne quis in urbs propius patior mille subsellium pono sedeo ludus specto uolo ut scilicet remissio animus sto virilitas proprius romanus gens nosco sum


Vehementius hoc, illud consideratius exemplum pudicitiae. exercitu et copiis Gallograecorum a Cn. Manlio consule in Olympo monte ex parte deletis ex parte captis, Orgiagontis reguli uxor mirae pulchritudinis a centurione, cui custodienda tradita erat, stuprum pati coacta, postquam uentum est in eum locum, in quem centurio misso nuntio necessarios mulieris pretium, quo eam redimerent, adferre iusserat, aurum expendente centurione et in eius pondus animo oculisque intento Gallograecis lingua gentis suae imperauit ut eum occiderent. interfecti deinde caput abscisum manibus retinens ad coniugem uenit abiectoque ante pedes eius iniuriae et ultionis suae ordinem exposuit. huius feminae quid aliud quisquam quam corpus in potestatem hostium uenisse dicat? nam neque animus uinci nec pudicitia capi potuit.

vehemens hic ille considero exemplum pudicitia exercitus et copia gallograeci ab cn manlius consul in olympus mons ex pars deleo ex pars capio orgiagontis regulis uxor mirus pulchritudo ab centurio qui custodio trado sum stuprum patior cogo postquam uenio sum in is locus in qui centurio mitto nuntio necessarius mulier pretium quo is redimo affero iubeo aurum expendo centurio et in is pondus animus oculus intendo gallograeci lingua gens suus impero ut is occido interfacio deinde caput abscido manus retineo ad coniunx uenio abicio ante pes is iniuria et ultio suus ordo expono hic femina quis alius quisquam quam corpus in potestas hostis uenio dico nam neque animus vinco neque pudicitia capio possum


Midae uero, cuius imperio Phrygia fuit subiecta, puero dormienti formicae in os grana tritici congesserunt. parentibus deinde eius corsus prodigium tenderet explorantibus augures responderunt omnium illum mortalium futurum ditissimum. nec uana praedictio extitit: nam Midas cunctorum paene regum opes abundantia pecuniae antecessit infantiaeque incunabula uili deorum munere donata onustis auro atque argento gazis pensauit.

midas uerus qui imperium phrygius sum subiectum puer dormio formica in os granum triticum congero parens deinde is corsus prodigium tendo exploro auguro respondeo omnis ille mortalis sum dives neque uanus praedictio extitit nam midas cunctor paene rex ops abundantia pecunia antecedo infantia incunabula uilis deus munus dono onustus aurum atque argentum gaza penso


Biennio minor Xenophilus Chalcidensis Pythagoricus, sed felicitate non inferior, si quidem, ut ait Aristoxenus musicus, omnis humani incommodi expers in summo perfectissimae doctrinae splendore extinctus est.

biennium paruus xenophilus chalcidensis pythagoricus sed felicitas non inferus si quidem ut aio aristoxenus musicus omnis humanus incommodus expers in superus perficio doctrina splendor exstinctus sum


consimilique clementia in Perse usus est: nam cum Albae, in quam custodiae causa relegatus erat, decessisset, quaestorem misit, qui eum publico funere efferret, ne regias reliquias iacere inhonoratas pateretur.

consimilis clemens in perses utor sum nam cum alba in quam custodia causa relego sum decedo quaestor mitto qui is publicus funus effero ne regia reliquiae iacio inhonoro pateo


At Volscorum ducis Tulli execrabile consilium. qui ad bellum inferendum Romanis maxima cupiditate accensus, cum aliquot aduersis proeliis contusos animos suorum et ob id paci proniores animaduerteret, insidiosa ratione quo uolebat conpulit: nam cum spectandorum ludorum gratia magna Volscorum multitudo Romam conuenisset, consulibus dixit uehementer se timere ne quid hostile subito molirentur monuitque ut essent cautiores et protinus ipse urbe egressus est. quam rem consules ad senatum detulerunt. qui, tametsi nulla suspicio suberat, auctoritate tamen Tulli commotus ut ante noctem Volsci abirent decreuit. qua contumelia inritati facile inpelli potuerunt ad rebellandum. ita mendacium uersuti ducis simulatione beniuolentiae inuolutum duos simul populos fefellit, Romanum, ut insontes notaret, Volscum, ut deceptis irasceretur.

at volscus dux tullius execrabilis consilium qui ad bellum infero romanus maximus cupiditas accendo cum aliquot aduerto proelium contundo animus suus et ob is pax pronus animaduerteret insidiosus ratio quo uolo compello nam cum specto ludus gratia magnus volscus multitudo roma convenio consul dico uehementer sui timeo ne quis hostilis subeo molio moneo ut sum caveo et protinus ipse urbs egredior sum quam res consul ad senatus defero qui tametsi nullus suspicio subsum auctoritas tamen tullius commoueo ut ante nox volscus abeo decerno qui contumelia inritas facilis inpello possum ad rebello ita mendacium versutus dux simulatio benevolentia involvo duo simul populus fallo romanus ut insons noto volscus ut decipio irasco


Pericles autem, felicissimis naturae incrementis sub Anaxagora praeceptore summo studio perpolitis instructus, liberis Athenarum ceruicibus iugum seruitutis inposuit: egit enim illam urbem et uersauit arbitrio suo, cumque aduersus uoluntatem populi loqueretur, iucunda nihilo minus et popularis eius uox erat. itaque ueteris comoediae maledica lingua, quamuis potentiam uiri perstringere cupiebat, tamen in labris hominis melle dulciorem leporem fatebatur habitare inque animis eorum, qui illum audierant, quasi aculeos quosdam relinqui praedicabat. fertur quidam, cum admodum senex primae contioni Periclis adulescentuli interesset idemque iuuenis Pisistratum decrepitum iam contionantem audisset, non temperasse sibi quo minus exclamaret caueri illum ciuem oportere, quod Pisistrati orationi simillima eius esset oratio. nec hominem aut aestimatio eloqui aut morum augurium fefellit. quid enim inter Pisistratum et Periclen interfuit, nisi quod ille armatus, hic sine armis tyrannidem gessit?

pericles autem felix natura incrementum sub anaxagoras praeceptor superus studium perpolio instruo liber athenaris ceruix iugum seruitus inpono ago enim ille urbs et verso arbitrium suus cum aduersus uoluntas populus loquor iucundus nihilum paruus et popularis is uox sum itaque uetus comoedia maledicus lingua quamuis potentia uir perstringo cupio tamen in labrum homo mel dulcis lepor fateor habito in animus is qui ille audio quasi aculeus quidam relinquo praedico fero quidam cum admodum senex primus contio periculum adulescentulus intersum idem iuuenis pisistratus decrepitus iam contionor audio non tempero sui quo paruus exclamo caueri ille ciuis oportet qui pisistratus oratio similis is sum oratio neque homo aut aestimatio eloquor aut mos augurium fallo quis enim inter pisistratus et periculum intersum nisi qui ille armo hic sine arma tyrannis gero


Senectus quoque ad ultimum sui finem prouecta in hoc eodem opere inter exempla industriae in aliquot claris uiris conspecta est. separatum tamen et proprium titulum habeat, ne, cui deorum inmortalium praecipua indulgentia adfuit, nostra honorata mentio defuisse existimetur, et simul spei diuturnioris uitae quasi adminicula quaedam dentur, quibus insistens alacriorem se respectu uetustae felicitatis facere possit, tranquillitatemque saeculi nostri, qua nulla umquam beatior fuit, subinde fiducia confirmet, salutaris principis incolumitatem ad longissimos humanae condicionis terminos prorogando.

senectus quoque ad ulter suus finis proveho in hic idem opus inter exemplum industria in aliquot claris uir conspicio sum separo tamen et proprius titulis habeo ne qui deus immortalis praecipuus indulgeo adsum noster honoro mentior desum existimo et simul spes diuturnus uita quasi adminiculo quidam do qui insisto alacer sui respicio vetustus felicitas facio possum tranquillitas saeculis noster qui nullus umquam beo sum subinde fiducia confirmo salutaris princeps incolumitas ad longus humanus condicio terminus prorogo


Nihilo segnior Scipionis Aemiliani aut in curia aut in contione grauitas. qui, cum haberet consortem censurae Mummium, ut nobilem, ita eneruis uitae, pro rostris dixit se ex maiestate rei publicae omnia gesturum, si sibi ciues uel dedissent collegam uel non dedissent.

nihilum segnis scipio aemilianus aut in curia aut in contio gravitas qui cum habeo consors censeo mummius ut nobilis ita enervis uita pro rostrum dico sui ex maiestas res publicus omnis gero si sui ciuis uel do collega uel non do


Cuius coniugem Praxiteles in marmore quasi spirantem in templo Cnidiorum collocauit, propter pulchritudinem operis a libidinoso cuiusdam conplexu parum tutam. quo excusabilior est error equi, qui uisa pictura equae hinnitum edere coactus est, et canum latratus aspectu picti canis incitatus taurusque ad amorem et concubitum aeneae uaccae Syrasusis nimiae similitudinis inritamento conpulsus: quid enim uacua rationis animalia arte decepta miremur, cum hominis sacrilegam cupiditatem muti lapidis liniamentis excitatam uideamus?

qui coniunx praxitelis in marmor quasi spiro in templum gnidii colloco propter pulchritudo opus ab libidinosus quidam complexus parum tueor quo excusabilis sum error equus qui uideo pingo equa hinnio edo cogo sum et canis latro aspectus pingo canis incito taurus ad amor et concubo aeneus uacca syrasusis nimius similitudo irritamentum conpello quis enim uacuus ratio animal ars decipio miro cum homo sacrilega cupiditas mutus lapis lineamentum excito video


Ne M. quidem Marcelli memoriam ab his exemplis separare debemus, in quo tantus uigor animi fuit, ut apud Padum Gallorum regem ingenti exercitu stipatum cum paucis equitibus inuaderet, quem protinus obtruncatum armis exuit eaque Ioui Feretrio dicauit.

ne m quidem marcellus memoria ab hic exemplum separaris debeo in quo tantus vigor animus sum ut apud padus gallus rex ingens exercitus stipo cum paucus eques invado qui protinus obtrunco arma exuo is iuppiter feretrius dico


Moenibus nostris et finitimis regionibus quae adhuc retuli , quod sequitur per totum terrarum orbem manauit. Timochares Ambraciensis Fabricio consuli pollicitus est se Pyrrum ueneno per filium suum, qui potionibus eius praeerat, necaturum. ea res cum ad senatum esset delata, missis legatis Pyrrum monuit ut aduersus huius generis insidias cautius se gereret, memor urbem a filio Martis conditam armis bella, non uenenis gerere debere. Timocharis autem nomen suppressit, utroque modo aequitatem amplexus, quia nec hostem malo exemplo tollere neque eum, qui bene mereri paratus fuerat, prodere uoluit.

moenis noster et finitimus regio qui adhuc retulis qui sequor per totus terra orbis mano timocharis ambraciensis fabricius consul polliceor sum sui pyrrum uenenum per filius suus qui potio is praesum neco is res cum ad senatus sum defero mitto legatus pyrrum moneo ut aduersus hic genus insidiae caveo sui gero memor urbs ab filius mars condo arma bellum non uenenum gero debeo timocharis autem nomen supprimo uterque modo aequitas amplector quia neque hostis malus exemplum tollo neque is qui bene mereo paro sum prodo uolo


Horum trucem pertinaciam in consimili facinore Calagurritanorum execrabilis impietas supergressa est. qui, quo perseuerantius interempti Sertorii cineribus obsidionem Cn. Pompei frustrantes fidem praestarent, quia nullum iam aliud in urbe eorum supererat animal, uxores suas natosque ad usum nefariae dapis uerterunt: quoque diutius armata iuuentus uiscera sua uisceribns suis aleret, infelices cadauerum reliquias sallire non dubitauit. en quam aliquis in acie hortaretur ut pro salute coniugum et liberorum fortiter dimicaret! ex hoc nimirum hoste tanto duci poena magis quam uictoria petenda fuit, quia plus uindicatus quam uictus gloriae adferre potuit, cum omne serpentum ac ferarum genus conparatione sui titulo feritatis superarit: nam quae illis dulcia uitae pignora proprio spiritu cariora sunt, ea Calagurritanis prandia atque cenae extiterunt.

horus trux pertinacia in consimilis facinus calagurritani execrabilis impietas supergredior sum qui quo persevero interimo sertorius cinis obsidio cn pompejus frustro fides praesto quia nullus iam alius in urbs is supersum animal uxor suus nascor ad usus nefarius daps verto quoque diu armo iuuentus uiscera suus uisceribns suus alo infelix cadaver reliquiae sallire non dubito en quam aliquis in acies horto ut pro salus conjunx et liberi fortis dimico ex hic nimirum hostis tantus duco poena magis quam uictoria peto sum quia multus vindico quam uinco gloria affero possum cum omnis serpens atque ferus genus conparatio suus titulus feritas supero nam qui ille dulcis uita pignus proprius spiritus carus sum is calagurritanis prandium atque cena exsto


Sed ut a laudibus eius ad facta ueniamus, a condita urbe usque ad Africanum et Ti. Longum consules promiscuus senatui et populo spectandorum ludorum locus erat. numquam tamen quisquam ex plebe ante patres conscriptos in theatro spectare sustinuit: adeo circumspecta ciuitatis nostrae uerecundia fuit. quae quidem certissimum sui documentum etiam illo die exhibuit, quo L. Flamininus extrema in parte theatri constitit, quia a M. Catone et L. Flacco censoribus senatu motus fuerat, consulatus iam honore defunctus, frater etiam T. Flaminini Macedoniae Philippique uictoris: omnes enim transire eum in locum dignitati suae debitum coegerunt.

sed ut ab laus is ad facio venio ab condio urbs usque ad africanus et tiberius longus consul promiscuus senatus et populus specto ludus locus sum numquam tamen quisquam ex plebs ante pater conscribo in theatrum specto sustineo adeo circumspicio ciuitas noster verecundia sum qui quidem certus suus documentum etiam ille dies exhibeo quo l flamininus exter in pars theatrum consto quia ab m cato et l flaccus censor senatus moueo sum consulatus iam honor defungor frater etiam t flamininus macedonia philippus uictor omnis enim transeo is in locus dignitas suus debeo cogo


Cuius factum si cui placet, necesse est L. etiam Crassi, qui apud maiores eloquentia clarissimus fuit, propositum non displiceat: nam cum ex consulatu prouinciam Galliam obtineret atque in eam C. Carbo, cuius patrem damnauerat, ad speculanda acta sua uenisset, non solum eum inde non summouit, sed insuper locum ei in tribunali adsignauit nec ulla de re nisi eo in consilium adhibito cognouit. itaque acer et uehemens Carbo nihil aliud Gallica peregrinatione consecutus est quam ut animaduerteret sontem patrem suum ab integerrimo uiro in exilium missum.

qui facio si qui placeo necesse sum l etiam crassus qui apud magnus eloquentia clarus sum propono non displiceo nam cum ex consulatus prouincia gallia obtineo atque in is que carbo qui pater damno ad speculor ago suus uenio non solus is inde non summoueo sed insuper locus is in tribunal adsigno neque ullus de res nisi is in consilium adhibeo cognosco itaque acer et uehemens carbo nihil alius gallicus peregrinatio consequor sum quam ut animaduerteret sons pater suus ab integer uir in exsilium mitto


Vacemus nunc negotio, quod actorum hominis et praecipuae curae et ultimi est temporis, consideremusque quae testamenta aut rescissa sunt legitime facta aut, cum merito rescindi possent, rata manserunt, quaeue ad alios quam qui expectabant honorem hereditatis transtulerunt: atque ita, ut ea ordine quo proposui exequar.

vaco nunc negotium qui actor homo et praecipuus cura et ulter sum tempus considero qui testamentum aut rescissa sum legitimus facio aut cum mereo rescindo possum reor maneo qui ad alius quam qui exspecto honor hereditas transfero atque ita ut is ordo quo propono exsequor


T. Barrus Lentulo Spintheri, cuius amantissimum animum liberalissimamque amicitiam senserat, decedens anulos suos perinde atque unico heredi tradidit, quem nulla ex parte heredem relinquebat. quantum illo momento temporis conscientia, si modo uires, quas habere creditur, possidet, a taeterrimo homine supplicium exegit! inter ipsam enim fallacis et ingratae culpae cogitationem spiritum posuit, quasi tortore aliquo mentem eius intus cruciante, quod animaduertebat e uita ad mortem transitum suum et superis dis inuisum esse et inferis detestabilem futurum.

t barrus lentulus spintherus qui amo animus liberalis amicitia sentio decedo anulus suus perinde atque unicus heres trado qui nullus ex pars heres relinquo quantus ille momentum tempus conscientia si modo uis qui habeo credo possideo ab taeter homo supplicium exigo inter ipse enim fallax et ingratus culpa cogitatio spiritus pono quasi tortor aliquis mens is intus crucio qui animaduertebat e uita ad mors transeo suus et superi deus inuideo sum et inferi detestabilis sum


Non sinit nos M. Crassus, inter grauissimas Romani imperii iacturas numerandus, hoc loco de se silentium agere, plurimis et euidentissimis ante tantam ruinam monstrorum pulsatus ictibus. ducturus erat a Carris aduersus Parthos exercitum. pullum ei traditum est paludamentum, cum in proelium exeuntibus album aut purpureum dari soleat. maesti et taciti milites ad principia conuenerunt, qui uetere instituto cum clamore alacri adcurrere debebant. aquilarum altera uix conuelli a primo pilo potuit, altera aegerrime extracta in contrariam ac ferebatur partem se ipsa conuertit. magna haec prodigia, sed illae clades aliquanto maiores, tot pulcherrimarum legionum interitus, tam multa signa hostilibus intercepta manibus, tantum Romanae militiae decus barbarorum obtritum equitatu, optimae indolis filii cruore paterni respersi oculi, corpus imperatoris inter promiscuas cadauerum strues auium ferarumque laniatibus obiectum. uellem quidem placidius, † sed quod relatu uerum est. sic deorum spreti monitus excandescunt, sic humana consilia castigantur, ubi se caelestibus praeferunt.

non sino nos m crassus inter gravis romanus imperium jacio numero hic locus de sui silentium ago multus et evidens ante tantus ruina monstrum pulso ictus duco sum ab carrae aduersus parthus exercitus pullus is trado sum paludamentum cum in proelium exeo albus aut purpureus do soleo maestus et taceo miles ad principia convenio qui uetus instituo cum clamor alacer adcurro debeo aquilaris alter uix convello ab primus pilo possum alter aeger extraho in contrarius atque fero pars sui ipse conuerto magnus hic prodigium sed ille clades aliquantus magnus tot pulcherrimaris legio intereo tam multus signum hostilis intercipio manus tantus romanus militia decus barbarus obtero equitatus bonus indoles filius cruor paternus respergo oculus corpus imperator inter promiscuus cadaver struo auis fera laniatus obicio uolo quidem placidus sed qui refero uerus sum sic deus sperno moneo excandesco sic humanus consilium castigo ubi sui caelestis praefero


Cum admodum locupleti L. Minucio Basilo falsum testamentum quidam in Graecia subiecisset eiusdemque confirmandi gratia potentissimos ciuitatis nostrae uiros, M. Crassum et Q. Hortensium, quibus Minucius ignotus fuerat, tabulis heredes inseruisset, quamquam euidens fraus erat, tamen uterque pecuniae cupidus facinoris alieni munus non repudiauit. quantam culpam quam leniter retuli! lumina curiae, ornamenta fori, quod scelus uindicare debebant, inhonesti lucri captura inuitati auctoritatibus suis texerunt.

cos admodum locupleti l minucius basilus falsus testamentum quidam in graecia subicio idem confirmo gratia potens ciuitas noster uir m crassus et q hortensius qui minucius ignosco sum tabula heres insero quamquam evidens fraus sum tamen uterque pecunia cupidus facinus alienus munus non repudio quantus culpa quam lenis retulis lumen curia ornamentum forum qui scelus uindico debeo inhonestus lucrum captura inuitas auctoritas suus tego


Rarum specimen honoris in Scipione quoque Nasica oboritur: eius namque manibus et penatibus nondum quaestori senatus Pythii Apollinis monitu Pessinunte accersitam deam excipi uoluit, quia eodem oraculo praeceptum erat ut haec ministeria Matri deum a sanctissimo uiro praestarentur. explica totos fastos, constitue omnes currus triumphales, nihil tamen morum principatu speciosius reperies.

raris specimen honor in scipio quoque nasica oborior is namque manus et penates nondum quaestor senatus pythius apollo moneo pessinus arcesso dea excipio uolo quia idem oraculum praeceptum sum ut hic ministerium mater deus ab sancio uir praesto explico totus fasti constituo omnis currus triumphalis nihil tamen mos principatus speciosus reperio


Ad eundem Africanum in Liternina uilla se continentem conplures praedonum duces uidendum eodem tempore forte confluxerunt. quos cum ad uim faciendam uenire existimasset, praesidium domesticorum in tecto conlocauit eratque in his repellendis et animo et apparatu occupatus. quod ut praedones animaduerterunt, dimissis militibus abiectisque armis ianuae adpropinquant et clara uoce nuntiant Scipioni non uitae eius hostes, sed uirtutis admiratores uenisse conspectum et congressum tanti uiri quasi caeleste aliquod beneficium expetentes: proinde securum se † nobis spectandum praebere ne grauetur. haec postquam domestici Scipioni retulerunt, fores reserari eosque intromitti iussit. qui postes ianuae tamquam aliquam religiosissimam aram sanctumque templum uenerati cupide Scipionis dexteram adprehenderunt ac diu osculati positis ante uestibulum donis, quae deorum inmortalium numini consecrari solent, laeti, quod Scipionem uidisse contigisset, ad † lares reuerterunt. quid hoc fructu maiestatis excelsius, quid etiam iucundius? hostis iram admiratione sui placauit, spectaculo praesentiae suae latronum gestientis oculos uidit. delapsa caelo sidera hominibus si se offerant, uenerationis amplius non recipient.

ad idem africanus in literninus villa sui contineo conplures praedo dux uideo idem tempus fors confluo qui cum ad uis facio uenio existimo praesidium domesticus in tectum colloco sum in hic repello et animus et apparatus occupo qui ut praedo animaduerterunt dimitto miles abicio arma janua appropinquo et clarus uox nuntio scipio non uita is hostis sed uirtus admirator uenio conspectus et congredior tantus uir quasi caelestis aliqui beneficium expeto proinde securus sui nos specto praebeo ne gravo hic postquam domesticus scipio refero foris reseraris is intromitto iubeo qui postis janua tamquam aliqui religiosus ara sancio templum veneror cupidus scipio dexter adprehendo atque diu osculor pono ante uestibulum donum qui deus immortalis numen consecraris soleo laetus qui scipio uideo contingo ad lar revorto quis hic fructus maiestas excello quis etiam jucundus hostis ira admiratio suus placo spectaculum praesentia suus latro gestio oculus uideo delabor caelum sidus homo si sui offertor ueneratio amplus non recipio


Archimedis quoque fructuosam industriam fuisse dicerem, nisi eadem illi et dedisset uitam et abstulisset: captis enim Syracusis Marcellus, etsi machinationibus eius multum ac diu uictoriam suam inhibitam senserat, eximia tamen hominis prudentia delectatus ut capiti illius parceretur edixit, paene tantum gloriae in Archimede seruato quantum in oppressis Syracusis reponens. at is, dum animo et oculis in terra defixis formas describit, militi, qui praedandi gratia domum inruperat strictoque super caput gladio quisnam esset interrogabat, propter nimiam cupiditatem inuestigandi quod requirebat nomen suum indicare non potuit, sed protecto manibus puluere 'noli' inquit, 'obsecro, istum disturbare', ac perinde quasi neglegens imperii uictoris obtruncatus sanguine suo artis suae liniamenta confudit. quo accidit ut propter idem studium modo donaretur uita, modo spoliaretur.

archimedes quoque fructuosus industria sum dico nisi idem ille et do uita et aufero capio enim syracusae marcellus etsi machinatio is multus atque diu uictoria suus inhibeo sentio eximius tamen homo prudentia delector ut caput ille parco edico paene tantus gloria in archimedes seruo quantus in opprimo syracusae repono at is dum animus et oculus in terra defigo forma describo miles qui praedor gratia domus irrumpo stringo super caput gladius quisnam sum interrogo propter nimius cupiditas investigo qui requiro nomen suus indico non possum sed protego manus puluis nolo inquam obsecro iste disturbaris atque perinde quasi neglego imperium uictor obtrunco sanguis suus ars suus lineamentum confundo quo accido ut propter idem studium modo dono uita modo spolio


Iam quae in Cn. Pompeium et ampla et noua congesta sunt, hinc adsensione fauoris, illinc fremitu inuidiae litterarum monumentis obstrepunt. eques Romanus pro consule in Hispaniam aduersus Sertorium pari imperio cum Pio Metello principe ciuitatis missus est. nondum ullum honorem curulem auspicatus bis triumphauit. initia magistratuum a summo imperio cepit. tertium consulatum decreto senatus solus gessit. de Mitridate et Tigrane, de multis praeterea regibus plurimisque ciuitatibus et gentibus et praedonibus unum duxit triumphum.

iam qui in cn pompejus et amplus et nouus congero sum hinc adsensio favor illinc fremo inuidia litteraris monumentum obstrepo eques romanus pro consul in hispania aduersus sertorius par imperium cum pius metellus princeps ciuitas mitto sum nondum ullus honor curulis auspico bis triumpho initium magistratus ab superus imperium capio tertius consulatus decretum senatus solus gero de mitridate et tigranes de multus praeterea rex multus ciuitas et gens et praedo unus duco triumphus


Subnectam huic Acragantinum Gillian, quem propemodum ipsius liberalitatis praecordia constat habuisse. erat opibus excellens, sed multo etiam animo quam diuitiis locupletior semperque in eroganda potius quam in corripienda pecunia occupatus, adeo ut domus eius quasi quaedam munificentiae officina crederetur: illinc enim publicis usibus apta monumenta extruebantur, illinc grata populi oculis spectacula edebantur, illinc epularum magnifici apparatus labentique annonae subsidia oriebantur. et cum haec uniuersis, priuatim alimenta inopia laborantibus, dotes uirginibus paupertate pressis, subsidia detrimentorum incursu quassatis erogabantur. hospites quoque cum urbanis penatibus tum etiam rusticis tectis benignissime excepti, uariis muneribus ornati dimittebantur. quodam uero tempore d simul Gelensium equites ui tempestatis in possessiones suas conpulsos aluit ac uestiuit. quid multa? non mortalem aliquem, sed propitiae Fortunae benignum esse diceres sinum. ergo quod Gillias possidebat omnium quasi commune patrimonium erat. pro cuius salute et incrementis cum Acragantina ciuitas tum etiam uicinae regiones uotis excubabant. conloca e contraria parte arcas inexorabilibus claustris obseratas, nonne praestantiorem aliquanto existimes illam inpensam quam hanc custodiam?

subnecto hic acragantinum gillian qui propemodum ipse liberalitas praecordia consto habeo sum ops excello sed multus etiam animus quam diuitiae locupletior semper in erogo potis quam in corripio pecunia occupo adeo ut domus is quasi quidam munificentia officina credo illinc enim publicus usus apto monumentum extruebantur illinc gratus populus oculus spectaculum edo illinc epularis magnificus apparatus labor annona subsidium orior et cum hic uniuersus priuatim alimentum inopia laboro doto uirgo paupertas premo subsidium detrimentor incursus quasso erogo hospes quoque cum urbanus penates tum etiam rusticus tectum benignus excipio uarius munus orno dimitto quidam uerus tempus d simul gelenses eques uis tempestas in possessio suus conpello alo atque vestio quis multus non mortal aliquis sed propitius fortuna benignus sum dico sinum ergo qui gillias possideo omnis quasi communis patrimonium sum pro qui salus et incrementum cum acragantina ciuitas tum etiam uicinus regio uotum excubo conloco e contrarius pars arca inexorabilis claustra obsero nonne praesto aliquantus existimo ille impensa quam hic custodia


Illud etiam somnium et magnae admirationis et clari exitus, quod eadem nocte duo consules P. Decius Mus et T. Manlius Torquatus Latino bello graui ac periculoso non procul a Vesuui montis radicibus positis castris uiderunt: utrique enim quaedam per quietem species praedixit ex altera acie imperatorem, ex altera exercitum diis Manibus matrique Terrae deberi: utrius autem dux copias hostium superque eas sese ipsum deuouisset, uictricem abituram. id luce proxima consulibus sacrificio uel expiaturis, si posset auerti, uel, si certum deorum etiam monitu uisum foret, exsecuturis hostiarum exta somnio congruerunt, conuenitque inter eos, cuius cornu prius laborare coepisset, ut is capite suo fata patriae lueret. quae neutro reformidante Decium depoposcerunt.

ille etiam somnium et magnus admiratio et clarus exitus qui idem nox duo consul p decius mus et t manlius torquatus latinum bellum grauis atque periculosus non procul ab vesuui mons radix pono castrum uideo uterque enim quidam per quies species praedico ex alter acies imperator ex alter exercitus diuus manes mater terra debeo uter autem dux copia hostis supo is sui ipse devoveo uictrix abeo is lux propior consul sacrificium uel expio si possum averto uel si certus deus etiam moneo uideo sum exsequor hostia exta somnio congruerunt convenio inter is qui cornu prior laboro coepio ut is caput suus fatum patria luo qui neuter reformido decius deposco


Ne diui quidem Augusti etiam nunc terras regentis excellentissimum numen intemptatum ab hoc iniuriae genere. extitit qui clarissimae ac sanctissimae sororis eius Octauiae utero se genitum fingere auderet, propter summam autem inbecillitatem corporis ab eo, cui datus erat, perinde atque ipsius filium retentum, subiecto in locum suum proprio filio, diceret, uidelicet ut eodem tempore sanctissimi penates et ueri sanguinis memoria spoliarentur et falsi sordida contagione inquinarentur. sed dum plenis inpudentiae uelis ad summum audaciae gradum fertur, imperio Augusti remo publicae triremis adfixus est.

ne diuus quidem augustus etiam nunc terra regens excello numen intemptas ab hic iniuria genus extitit qui clarus atque sancio soror is octavia uterus sui gigno fingo audeo propter summa autem inbecillitas corpus ab is qui do sum perinde atque ipse filius retendo subiectus in locus suus proprius filius dico uidelicet ut idem tempus sancio penates et uerus sanguis memoria spolio et fallo sordidus contagio inquino sed dum plenus impudentia uelum ad superus audacia gradus fero imperium augustus remus publicus triremis affigo sum


Sic in senatu loqui Priuernas ausus est: L. uero Philippus consul aduersus eundem ordinem libertatem exercere non dubitauit: nam segnitiam pro rostris exprobrans alio sibi senatu opus esse dixit tantumque a paenitentia dicti afuit, ut etiam L. Crasso summae dignitatis atque eloquentiae uiro id in curia grauiter ferenti manum inici iuberet. ille reiecto lictore 'non es' inquit 'mihi, Philippe, consul, quia ne ego quidem tibi senator sum'.

sic in senatus loquor priuernas audeo sum l uerus philippus consul aduersus idem ordo libertas exerceo non dubito nam segnitiam pro rostrum exprobro alius sui senatus opus sum dico tantus ab paenitentia dictum asum ut etiam l crassus summa dignitas atque eloquentia uir is in curia grauis fero manus inicio iubeo ille reicio lictor non sum inquam ego philippus consul quia ne ego quidem tu senator sum


Manlius Torquatus adeo hebetis atque obtunsi cordis inter initia iuuentae existimatus, ut a patre L. Manlio amplissimo uiro, quia et domesticis et rei publicae usibus inutilis uidebatur, rus relegatus agresti opere fatigaretur, postmodum patrem reum iudiciali periculo liberauit, filium uictorem, quod aduersus imperium suum cum hoste manum conseruerat, securi percussit, patriam Latino tumultu fessam speciosissimo triumpho recreauit, in hoc, credo, fortunae nubilo adulescentiae contemptu perfusus, quo senectutis eius decus lucidius enitesceret.

manlius torquatus adeo hebeo atque obtundo chordus inter initium iuuenta existimo ut ab pater l manlius amplus uir quia et domesticus et res publicus usus inutilis uideo rus relego agrestis opus fatigo postmodum pater reus iudicial periculum libero filius uictor qui aduersus imperium suus cum hostis manus consero securus percutio patria latinum tumultus fatisco speciosus triumphus recreo in hic credo fortuna nubilus adulescentia contemptus perfundo quo senectus is decus lucidus enitesco


Fabius autem Maximus, cui non dimicare uincere fuit, cum praecipuae fortitudinis Nolanum peditem dubia fide suspectum et strenuae operae Lucanum equitem amore scorti deperditum in castris haberet, ut utroque potius bono milite uteretur quam in utrumque animaduerteret, alteri suspicionem suam dissimulauit, in altero disciplinam paululum a recto tenore deflexit: namque illum plene pro tribunali laudando omnique genere honoris prosequendo animum suum a Poenis ad Romanos coegit reuocare, et hunc clam meretricem redimere passus paratissimum pro nobis excursorem reddidit.

fabius autem magnus qui non dimicaris uinco sum cum praecipuus fortitudo nolanus pedito dubius fides suspicio et strenuus opera lucanus eques amor scortum deperdo in castrum habeo ut uterque potis bonus miles uto quam in uterque animaduerteret alter suspicio suus dissimulo in alter disciplina paululum ab recingo tenor deflecto namque ille plenus pro tribunal laudo omne genus honor prosequor animus suus ab poenus ad romanus cogo reuoco et hic clam meretrix redimo patior paro pro nos excursor reddo


Quid damnatione, quid exilio miserius? atqui P. Rutilio conspiratione publicanorum perculso auctoritatem adimere non ualuerunt. cui Asiam petenti omnes prouinciae illius ciuitates legatos secessum eius opperientes obuiam miserunt. exulare aliquis † loco hoc aut triumphare iustius dixerit.

quis damnatio quis exsilium miser atqui p rutilius conspiratio publicanus percello auctoritas adimo non ualeo qui asia peto omnis prouincia ille ciuitas legatus secedo is opperior obuiam mitto exularis aliquis locus hic aut triumpharis iustus dico


Nam C. Cassium error a semet ipso poenas exigere coegit: inter illum enim pugnae quattuor exercituum apud Philippos uarium ipsisque ducibus ignotum euentum missus ab eo Titinius centurio nocturno tempore, ut specularetur quonam in statu res M. Bruti essent, dum crebros excessus uiae petit, quia tenebrarum obscuritas hostesne an conmilitones occurrerent dinoscere non sinebat, tardius ad Cassium rediit. quem is exceptum ab hostibus omniaque in eorum potestatem recidisse existimans finire uitam properauit, cum et castra hostium inuicem capta et Bruti copiae magna ex parte incolumes essent. Titini uero non obliteranda silentio uirtus, qui oculis paulisper haesit inopinato iacentis ducis spectaculo attonitus, deinde profusus in lacrimas 'etsi inprudens' inquit, 'imperator, causa tibi mortis fui, tamen, ne id ipsum inpunitum sit, accipe me fati tui comitem', superque exanime corpus eius iugulo suo gladium capulo tenus demisit ac permixto utriusque sanguine duplex uictima iacuit, pietatis haec, erroris illa.

nam que casseius error ab sui ipse poena exigo cogo inter ille enim pugna quattuor exercitus apud philippi uarius ipse dux ignotus euentum mitto ab is titinius centurio nocturnus tempus ut speculor quonam in status res m brutus sum dum creber excedo uia peto quia tenebraris obscuritas hostis an conmilitones occurro dignosco non sino tardus ad casseius redeo qui is excipio ab hostis omne in is potestas recido existimo finio uita propero cum et castrum hostis inuicem capio et brutus copia magnus ex pars incolumis sum titinius uerus non obliteranda silentium uirtus qui oculus paulisper haereo inopinor iaceo dux spectaculum attono deinde profundo in lacrima etsi imprudens inquam imperator causa tu mors sum tamen ne is ipse impunis sum accipio ego fatum tuus comes supo exanimus corpus is jugulo suus gladius capulus tenus demitto atque permisceo uterque sanguis duplex uictima iaceo pietas hic error ille


Quae tam pertinax necessitas in patre filio Alexandro consimilis apparuit: si quidem Callanus Indus sua sponte se ardenti rogo superiecturus, interpellatus ab eo ecquid aut mandaret aut dicere uellet, 'breui te' inquit 'uidebo': nec id sine causa, quia uoluntarium eius e uita excessum rapida mors Alexandri subsecuta est.

qui tam pertinax necessitas in pater filius alexander consimilis appareo si quidem callanus indus suus sponte sui ardeo rogo superjacio interpello ab is ecquis aut mando aut dico uolo breuis tu inquam uideo neque is sine causa quia voluntarius is e uita excedo rapidus mors alexander subsequor sum


Nec minus uoluntarius in urbem nostram Iunonis transitus. captis a Furio Camillo Veis milites iussu imperatoris simulacrum Iunonis Monetae, quod ibi praecipua religione cultum erat, in urbem translaturi sede sua mouere conabantur. quorum ab uno per iocum interrogata dea an Romam migrare uellet, uelle se respondit. hac uoce audita lusus in admirationem uersus est, iamque non simulacrum, sed ipsam caelo Iunonem petitam portare se credentes laeti in ea parte montis Auentini, in qua nunc templum eius cernimus, collocauerunt.

neque paruus uoluntarius in urbs noster juno transitus capio ab furius camillus via miles iussus imperator simulacrum juno moneta qui ibi praecipuus religio cultus sum in urbs transfero sedes suus moueo conor qui ab unus per iocus interrogo dea an roma migraris uolo uolo sui respondeo hic uox audio lusus in admiratio uersus sum iam non simulacrum sed ipse caelum juno peto porto sui credo laetus in is pars mons aventinus in qui nunc templum is cerno colloco


Caninius autem Gallus reum pariter atque accusatorem admirabilem egit, et C. Antonii, quem damnauerat, filiam in matrimonium ducendo et M. Colonium, a quo damnatus fuerat, rerum suarum procuratorem habendo.

caninus autem gallus reus pariter atque accusator admirabilis ago et que antonius qui damno filia in matrimonium duco et m colonium ab quo damno sum res suus procurator habeo


Clearchus uero Lacedaemoniorum dux egregio dicto disciplinam militiae continebat, identidem exercitus sui auribus inculcando a militibus imperatorem potius quam hostem metui debere. quo aperte denuntiabat futurum ut spiritum poenae inpenderent, quem pugnae dubitassent. idque a duce praecipi non mirabantur maternarum blanditiarum memores, quibus exituri ad proeliandum monebantur ut aut uiui cum armis in conspectum earum uenirent aut mortui in armis referrentur. hoc intra domesticos parietes accepto signo Spartanae acies dimicabant. sed aliena prospexisse tantum modo satis est, cum propriis multoque uberioribus et felicioribus exemplis gloriari liceat.

clearchus uerus lacedaemonius dux egregius dico disciplina militia contineo identidem exercitus suus auris inculco ab miles imperator potis quam hostis metuo debeo quo apertus denuntio sum ut spiritus poena inpendeo qui pugna dubito is ab dux praecipio non miro maternaris blanditiaris memor qui exeo ad proelio moneo ut aut uiuus cum arma in conspectus is venio aut mortuus in arma refero hic intra domesticus paries accipio signum spartanus acies dimico sed alienus prospicio tantus modo satis sum cum proprius multus uber et felix exemplum glorior licet


Haec e pectoribus altis et eruditis orta sunt, illud tamen non minus admirabile seruilis animus cepit. seruus barbarus Hasdrubalem, quod dominum suum occidisset grauiter ferens, subito adgressus interemit, cumque conprehensus omni modo cruciaretur, laetitiam tamen, quam ex uindicta ceperat, in ore constantissime retinuit. non ergo fastidioso aditu uirtus: excitata uiuida ingenia ad se penetrare patitur neque haustum sui cum aliquo personarum discrimine largum malignumue praebet, sed omnibus aequaliter exposita quid cupiditatis potius quam quid dignitatis attuleris aestimat inque captu bonorum suorum tibi ipsi pondus examinandum relinquit, ut quantum subire animo sustinueris, tantum tecum auferas. quo euenit ut et humili loco nati ad summam dignitatem consurgant et generosissimarum imaginum fetus in aliquod reuoluti dedecus acceptam a maioribus lucem in tenebras conuertant. quae quidem planiora suis exemplis reddentur, ac prius de his ordiar, quorum in meliorem statum facta mutatio splendidam relatu praebet materiam.

hic e pector altus et erudio orior sum ille tamen non paruus admirabilis seruilis animus capio seruus barbarus hasdrubal qui dominus suus occido grauis fero subeo aggredior interimo cum comprehendo omnis modo crucio laetitia tamen quam ex uindicta capio in os consto retineo non ergo fastidiosus aditus uirtus excito vividus ingenium ad sui penetraris patior neque haurio suus cum aliquis personaris discrimen largus malignus praebeo sed omnis aequalis expono quis cupiditas potis quam quis dignitas affero aestimo in capio bonus suus tu ipse pondus examino relinquo ut quantus subeo animus sustineo tantus tu aufero quo euenio ut et humilis locus nascor ad summa dignitas consurgo et generosissimaris imago fetus in aliqui revolvo dedecus accipio ab magnus lux in tenebrae converto qui quidem planus suus exemplum reddo atque prior de hic ordior qui in bonus status facio mutatio splendidus refero praebeo materia


Humanae autem uitae condicionem praecipue primus et ultimus dies continet, quia plurimum interest quibus auspiciis inchoetur et quo fine claudatur, ideoque eum demum felicem fuisse iudicamus, cui et accipere lucem prospere et reddere placide contigit. medii temporis cursus, prout fortuna gubernaculum rexit, modo aspero, modo tranquillo motu peragitur, spe semper minor, dum et cupide uotis extenditur et fere sine ratione consumitur. nam et si eo bene uti uelis, etiam paruum amplissimum efficies, numerum annorum multitudine operum superando: alioquin quid attinet inerti mora gaudere, si magis exigis uitam quam adprobas? sed ne longius euager, eorum mentionem faciam, qui non uulgari genere mortis absumpti sunt.

humanus autem uita condicio praecipuus primus et ulter dies contineo quia multus intersum qui auspicium incoho et quo finis claudo ideo is demum felix sum judico qui et accipio lux prosperus et reddo placidus contingo medius tempus curro prout fortuna gubernaculis rego modo asper modo tranquillus motus perago spes semper paruus dum et cupidus uotum extendo et fere sine ratio consumo nam et si is bene uti uelum etiam paruus amplus efficio numerus annus multitudo opus supero alioqui quis attineo iners mora gaudeo si magis exigo uita quam approbus sed ne longus evago is mentio facio qui non uulgo genus mors absumo sum


Sed ut hanc incitatam et asperam seueritatem mitiores relati patrum mores clementiae suae mixtura temperent, exactae poenae concessa uenia iungatur.

sed ut hic incito et asper seueritas mitis refero pater mos clementia suus misceo tempero exigo poena concedo uenia jungo


a)lla/ me *moi=r' o)loh\ kai\ *lhtou=s e)/ktanen ui(o/s, qui deus Philippensi acie a Caesare et Antonio signo datus in eum tela conuertit.

ab lla ego moi romanus o loh kai lhtou senatus e ktanen uis o senatus qui deus philippensis acies ab caesaris et antonius signum do in is telum conuerto