Sed cum aliquotiens senatus pro militari disciplina seuere excubuerit, nescio an tum praecipue, cum milites, qui Regium iniusto bello occupauerant mortuoque duce Iubellio M. Caesium scribam eius sua sponte imperatorem delegerant, carcere inclusit, ac M. Fuluio Flacco tribuno plebi denuntiante ne in ciues Romanos aduersus morem maiorum animaduerteret, nihilo minus propositum executus est. ceterum quo minore cum inuidia id perageretur, quinquagenos per singulos dies uirgis caesos securi percuti iussit eorumque corpora sepulturae mandari mortemque lugeri uetuit.

sed cum aliquoties senatus pro militaris disciplina sero excubo nescio an tum praecipuus cum miles qui regius iniustus bellum occupo morior dux iubellio m caesius scribo is suus sponte imperator deligo carcer includo atque m fulvius flaccus tribunus plebs denuntio ne in ciuis romanus aduersus mos magnus animaduerteret nihilum paruus propono executus sum ceterum quo paruus cum inuidia is perago quinquageni per singuli dies uirga caedo securus percutio iubeo is corpus sepultura mandaris mors lugeo ueto


Sequitur aeque ad publicam religionem pertinens somnium. cum plebeis quidam ludis pater familias per circum Flaminium, prius quam pompa induceretur, seruum suum uerberibus mulcatum sub furca ad supplicium egisset, T. Latinio homini ex plebe Iuppiter in quiete praecepit ut consulibus diceret sibi praesultorem ludis circensibus proximis non placuisse: quae res nisi adtenta ludorum instauratione expiata esset, secuturum non mediocre urbis periculum. ille ueritus ne cum aliquo incommodo suo religione summum implicaret imperium, silentium egit, e uestigioque filius eius subita ui morbi correptus interiit. ipse etiam per quietem ab eodem deo interrogatus an satis magnam poenam neglecti imperii sui pependisset, in proposito perseuerans debilitate corporis solutus est ac tum demum ex consilio amicorum lecticula ad tribunal consulum et inde ad senatum perlatus ordine totius casus sui exposito magna cum omnium admiratione recuperata membrorum firmitate pedibus domum rediit.

sequor aequus ad publicus religio pertineo somnium cum plebeis quidam ludus pater familia per circum flaminius prior quam pompa induco seruus suus uerber mulco sub furca ad supplicium ago t latinius homo ex plebs iuppiter in quiesco praecipio ut consul dico sui praesultor ludus circensis propior non placeo qui res nisi adtendo ludus instauratio expio sum sequor non mediocris urbs periculum ille uereor ne cum aliquis incommodus suus religio superus implico imperium silentium ago e vestigium filius is subeo uis morbus corripio intereo ipse etiam per quies ab idem deus interrogo an satis magnus poena neglego imperium suus pendeo in propono persevero debilitas corpus soluo sum atque tum demum ex consilium amicus lecticula ad tribunal consul et inde ad senatus perfero ordo totus casus suus expono magnus cum omnis admiratio recipero membrum firmitas pes domus redeo


Publicis iudiciis adiciam priuata, quorum magis aequitas quaestionum delectare quam immoderata turba offendere lectorem poterit.

publicus iudicium adicio priuo qui magis aequitas quaestio delecto quam immoderatus turba offendo lector possum


Ne Anaxagoras quidem supprimendus est: audita namque morte filii 'nihil mihi' inquit 'inexspectatum aut nouum nuntias: ego enim illum ex me natum sciebam esse mortalem'. has uoces utilissimis praeceptis inbutas uirtus mittit. quas si quis efficaciter auribus receperit, non ignorabit ita liberos esse procreandos, ut meminerit his a rerum natura et accipiendi spiritus et reddendi eodem momento temporis legem dici, atque ut mori neminem solere, qui non uixerit, ita ne uiuere quidem posse qui non sit moriturus.

ne anaxagoras quidem supprimo sum audio namque mors filius nihil ego inquam inexspectas aut nouus nuntio ego enim ille ex ego natus scio sum mortal hic uox utilis praecipio inbutas uirtus mitto qui si quis efficax auris recipio non ignoro ita liber sum procreo ut memini hic ab res natura et accipio spiritus et reddo idem momentum tempus lex dico atque ut morior nemo soleo qui non uiuo ita ne uiuo quidem possum qui non sum morior


Tribunus pl. M. Flauius ad populum de Tusculanis retulit, quod eorum consilio Veliternos Priuernatesque † rebellaturos diceret. qui cum cum coniugibus ac liberis squalore obsiti supplices Romam uenissent, accidit ut reliquis tribubus salutarem sententiam secutis sola Pollia iudicaret oportere publice eos uerberatos securi percuti, inbellem multitudinem sub corona uenire. quam ob causam Papiria tribus, in qua plurimum postea Tusculani in ciuitatem recepti potuerunt, neminem umquam candidatum Polliae tribus fecit magistratum, ne ad eam ullus honor suffragiis suis perueniret, quae illis uitam ac libertatem, quantum in ipsa fuit, ademerat.

tribunus pl m flavius ad populus de tusculanus refero qui is consilium veliterni privernates rebello dico qui cum cum conjunx atque liber squalor obsero supplex roma uenio accido ut reliquus tribus salutaris sententia sequor solus pollia iudico oportet publicus is verbero securus percutio imbellis multitudo sub corona uenio quam ob causa papirius tres in qui multus postea tusculanus in ciuitas recipio possum nemo umquam candido polliae tres facio magistratus ne ad is ullus honor suffragium suus pervenio qui ille uita atque libertas quantus in ipse sum adimo


Duae etiam ante portas eorum arcae iacent, altera qua liberorum, altera qua seruorum corpora ad sepulturae locum plaustro deuehuntur sine lamentatione, sine planctu. luctus funeris die domestico sacrificio adhibitoque necessariorum conuiuio finitur: etenim quid adtinet aut humano dolori indulgeri aut diuino numini inuidiam fieri, quod inmortalitatem suam nobiscum partiri noluerit?

duo etiam ante porta is arca iaceo alter qui liberi alter qui seruus corpus ad sepultura locus plaustrum deveho sine lamentatio sine plango luctus funus dies domesticus sacrificium adhibeo necessarius conuiuium finio etenim quis adteneo aut humanus dolor indulgeo aut divino numen inuidia fio qui inmortalitas suus nos partio nolo


Nec parum graue Spartani cuiusdam dictum, siquidem nobilitate et sanctitate praestans, sed in petitione magistratus uictus maximae sibi laetitiae esse praedicauit, quod aliquos patria sua se meliores uiros haberet. quo sermone repulsam honori adaequauit.

neque parum grauis spartanus quidam dico siquidem nobilitas et sanctitas praesto sed in petitio magistratus uinco magnus sui laetitia sum praedico qui aliquis patria suus sui bonus uir habeo quo sermo repello honor adaequo


Per quingentos autem et quinquaginta et octo annos senatus populo mixtus spectaculo ludorum interfuit. sed hunc morem Atilius Serranus et L. Scribonius aediles ludos Matri deum facientes, posterioris Africani sententiam secuti discretis senatus et populi locis soluerunt, eaque res auertit uulgi animum et fauorem Scipionis magnopere quassauit.

per quingenti autem et quinquaginta et octo annus senatus populus misceo spectaculum ludus intersum sed hic mos atilius serranus et l scribonius aedilis ludus mater deus facio posterus africanus sententia sequor discerno senatus et populus locus solvo is res averto uulgus animus et fauor scipio magnopere quasso


Idem sibi licere P. Mucius tribunus pl. quod senatui et populo Romano credidit, qui omnes collegas suos, qui duce Sp. Cassio id egerant ut magistratibus non subrogatis communis libertas in dubium uocaretur, uiuos cremauit. nihil profecto hac seueritate fidentius: unus enim tribunus eam poenam nouem collegis inferre ausus est, quam nouem tribuni ab uno collega exigere perhorruissent.

idem sui licet p mucius tribunus pl qui senatus et populus romanus credo qui omnis collega suus qui dux spurius casseius is ago ut magistratus non subrogo communis libertas in dubius uoco uiuus cremo nihil profecto hic seueritas fido unus enim tribunus is poena nouem collega infero audeo sum quam nouem tribunus ab unus collega exigo perhorreo


At non similiter Masinissa rex. cuius cum praefectus classis Melitam appulisset et aeque ex fano Iunonis dentes eburneos eximiae magnitudinis sublatos ad eum pro dono adtulisset, ut conperit unde essent aduecti, quinqueremi reportandos Melitam inque templo Iunonis conlocandos curauit, insculptos gentis suae litteris significantibus regem ignorantem eos accepisse, libenter deae reddidisse. factum magis Masinissae animo quam Punico sanguini conueniens!

at non similis masinissa rex qui cum praefectus classis melita appello et aequus ex fanum juno dens eburneos eximius magnitudo suffero ad is pro donum affero ut conperit unde sum adveho quinqueremis reporto melita in templum juno conloco curo insculpo gens suus littera significo rex ignoro is accipio libet dea reddo facio magis masinissa animus quam punicus sanguis conuenio


Excellentissimos Spartanae uirtutis prouentus miserabilis lapsus sequitur. Epaminondas, maxima Thebarum felicitas idemque Lacedaemonis prima clades, cum uetustam eius urbis gloriam inuictamque ad id tempus publicam uirtutem apud Leuctram et Mantineam secundis proeliis contudisset, traiectus hasta, sanguine et spiritu deficiens recreare se cocantes primum an clypeus suus saluus esset, deinde an penitus fusi hostes forent interrogauit. quae postquam ex animi sententia conperit, 'non finis' inquit, 'conmilitones, uitae meae, sed melius et † athius initium aduenit: nunc enim uester Epaminondas nascitur, quia sic moritur. Thebas ductu et auspiciis meis caput Graeciae factas uideo, et fortis et animosa ciuitas Spartana iacet armis nostris abiecta: amara dominatione Graecia liberata est. orbus quoque, non tamen sine liberis morior, quoniam mirificas filias Leuctram et Mantineam relinquo'. e corpore deinde suo hastam educi iussit eoque uultu expirauit, quo, si eum di inmortales uictoriis suis perfrui passi essent, sospes patriae moenia intrasset.

excello spartanus uirtus provenio miserabilis labor sequor epaminondas maximus thebaris felicitas idem lacedaemon primus clades cum vetustus is urbs gloria invictus ad is tempus publicus uirtus apud leuctram et mantinea secundus proelium contundo trajectus hasta sanguis et spiritus deficio recrearis sui cocanto primus an clipeus suus salvus sum deinde an penitus fundo hostis sum interrogo qui postquam ex animus sententia conperit non finis inquam conmilitones uita meus sed bonus et athius initium aduenio nunc enim uester epaminondas nascor quia sic morior thebae ductus et auspicium meus caput graecia facio uideo et fortis et animosus ciuitas spartanus iaceo arma noster abicio amarus dominatio graecia libero sum orbus quoque non tamen sine liber morior quoniam mirificus filia leuctram et mantinea relinquo e corpus deinde suus hasta educo iubeo eo uultus expirauit quo si is deus inmortal uictoria suus perfruor patior sum sospes patria moenia intro


Idem Syracusis, cum holera ei lauanti Aristippus dixisset, si 'Dionysium adulari uelles, ista non esses', 'immo', inquit 'si tu ista esse uelles, non adularere Dionysium'.

idem syracusae cum holus is lavo aristippus dico si dionysius adularis volo iste non sum immo inquam si tu iste sum volo non adularere dionysius


Itaque, cum secundo Punico bello Cn. Scipio ex Hispania senatui scripsisset petens ut sibi successor mitteretur, quia filiam uirginem adultae iam aetatis haberet, neque ei sine se dos expediri posset, senatus, ne res publica bono duce careret, patris sibi partes desumpsit consilioque uxoris ac propinquorum Scipionis constituta dote summam eius ex aerario erogauit ac puellam nuptum dedit. dotis modus xl milia aeris fuit, quo non solum humanitas patrum conscriptorum, sed etiam habitus ueterum patrimoniorum cognosci potest: namque adeo fuerunt arta, ut Tuccia Caesonis filia maximam dotem ad uirum x aeris attulisse uisa sit, et Megullia, quia cum quinquaginta milibus aeris mariti domum intrauit, Dotatae cognomen inuenerit. idem senatus Fabricii Luscini Scipionisque filias ab indotatis nuptiis liberalitate sua uindicauit, quoniam paternae hereditati praeter opimam gloriam nihil erat quod acceptum referrent.

itaque cum secundus punicus bellum cn scipio ex hispania senatus scribo peto ut sui successor mitto quia filia uirgo adoleo iam aetas habeo neque is sine sui dos expedio possum senatus ne res publicus bonus dux careo pater sui pars desumo consilior uxor atque propinquus scipio constituo dos summa is ex aerarius erogo atque puella nubo do dos modus xl mille aer sum quo non solus humanitas pater conscriptor sed etiam habitus uetus patrimonium cognosco possum namque adeo sum artus ut tuccia caeso filia maximus doto ad uir decem aer affero uideo sum et megullia quia cum quinquaginta mille aer maritus domus intro doto cognomen inuenio idem senatus fabricius luscinus scipio filia ab indotas nuptiae liberalitas suus uindico quoniam paternus hereditas praeter opimus gloria nihil sum qui accipio refero


M. Aemilius Lepidus, bis consul et pontifex maximus splendorique honorum pari uitae grauitate, diutinas ac uehementes inimicitias cum Fuluio Flacco eiusdem amplitudinis uiro gessit. quas, ut simul censores renuntiati sunt, in campo deposuit existimans non oportere eos priuatis inimicitiis dissidere, qui publice summa iuncti essent potestate. id iudicium animi eius et praesens aetas conprobauit et nobis ueteres annalium scriptores laudandum tradiderunt,

m aemilius lepidus bis consul et pontifex magnus splendor honor par uita grauitas diutinus atque vehemens inimicitia cum fulvius flaccus idem amplitudo uir gero qui ut simul censor renuntio sum in campus depono existimo non oportet is priuo inimicitia dissido qui publicus summus jungo sum potestas is iudicium animus is et praesens aetas conprobo et nos ueteres annalis scriptor laudo trado


Militantis cuiusdam pater, cum de morte filii falsum e castris nuntium accepisset, aliis heredibus scriptis decessit. peractis deinde stipendiis adulescens domum petiit: errore patris, inpudentia alienorum sibi clausam repperit: quid enim illis inuerecundius? florem iuuentae pro re publica absumpserat, maximos labores ac plurima pericula tolerauerat, aduerso corpore exceptas ostendebat cicatrices, et postulabant ut auitos eius lares otiosa ipsi urbi onera possiderent. itaque depositis armis coactus est in foro togatam ingredi militiam: acerbe: cum inprobissimis enim heredibus de paternis bonis apud centumuiros contendit: omnibusque non solum consiliis sed etiam sententiis superior discessit.

milito quidam pater cum de mors filius falsus e castrum nuntius accipio alius heres scribo decedo perago deinde stipendium adulescens domus peto error pater impudens alienus sui claudo reperio quis enim ille inverecundus flos iuuenta pro res publicus absumo magnus labor atque multus periculum toleror aduerto corpus excipio ostendo cicatrix et postulo ut avitus is lar otiosus ipse urbs onus possideo itaque depono arma cogo sum in forum togata ingredior militia acerbus cum improbus enim heres de paternus bonus apud centumuiri contendo omne non solus consilium sed etiam sententia superus discedo


Ne Vettius quidem Salassus proscriptus parum amari exitus. quem latentem uxor interficiendum, quid dicam, tradidit an ipsa iugulauit? quanto enim leuius est scelus, cui tantum modo manus abest?

ne vettius quidem salassus proscribo parum amo exitus qui lateo uxor interfacio quis dico trado an ipse jugulo quantus enim leuis sum scelus qui tantus modo manus absum


Adnotatu dignum illud quoque omen, sub quo Petilius consul in Liguria bellum gerens occiderit: nam cum montem, cui Leto cognomen erat, oppugnaret interque adhortationem militum dixisset 'hodie ego Letum utique capiam', inconsideratius proeliando fortuitum iactum uocis leto suo confirmauit.

adnoto dignus ille quoque omen sub quo petilus consul in liguria bellum gero occido nam cum mons qui letus cognomen sum oppugno inter adhortatio miles dico hodie ego letus utique capio inconsideratus proelio fortuitus jacio uox letum suus confirmo


Idem, cum Ser. Sulpicius Galba et Aurelius consules in senatu contenderent uter aduersus Viriathum in Hispaniam mitteretur, ac magna inter patres conscriptos dissensio esset, omnibus quonam eius sententia inclinaretur expectantibus, 'neutrum' inquit 'mihi mitti placet, quia alter nihil habet, alteri nihil est satis', aeque malam licentis imperii magistram iudicans inopiam atque auaritiam. quo dicto ut neuter in prouinciam mitteretur obtinuit.

idem cum seruius sulpicius galba et aurelius consul in senatus contendo uter aduersus viriathus in hispania mitto atque magnus inter pater conscribo dissensio sum omnis quonam is sententia inclino exspecto neuter inquam ego mitto placeo quia alter nihil habeo alter nihil sum satis aequus malus liceo imperium magistra judico inopia atque auaritia quo dico ut neuter in prouincia mitto obtineo


Auribus ista tam praeclara exempla Romana ciuitas accepit, illa uidit oculis. L. Manlio Torquato diem ad populum Pomponius tribunus pl. dixerat, quod occasione bene conficiendi belli inductus legitimum optinendi imperii tempus excessisset quodque filium optimae indolis iuuenem rustico opere grauatum publicis usibus subtraheret. id postquam Manlius adulescens cognouit, protinus urbem petiit et se in Pomponii domum prima luce direxit. qui existimans in hoc eum uenisse, ut patris crimina, a quo plus iusto aspere tractabatur, deferret, excedere omnes iussit cubiculo, quo licentius remotis arbitris indicium perageret. nactus occasionem opportunam proposito suo iuuenis gladium, quem tectum adtulerat, destrinxit tribunumque minis ac terrore conpulsum iurare coegit a patris eius accusatione recessurum, eoque effectum est ne Torquatus causam diceret. commendabilis est pietas, quae mansuetis parentibus praestatur. sed Manlius, quo horridiorem patrem habuit, hoc periculo eius laudabilius subuenit, quia ad eum diligendum praeter naturalem amorem nullo indulgentiae blandimento inuitatus fuerat.

auris iste tam praeclarus exemplum romanus ciuitas accipio ille uideo oculus l manlius torquatus dies ad populus pomponius tribunus pl dico qui occasio bene confacio bellum induco legitimus obtineo imperium tempus excedo quisque filius bonus indoles iuuenis rusticus opus gravo publicus usus subtraho is postquam manlius adulescens cognosco protinus urbs peto et sui in pomponius domus primus lux dirigo qui existimo in hic is uenio ut pater crimen ab quo multus justus asper tracto defero excedo omnis iubeo cubiculum quo licet remoueo arbiter indicium perago nanciscor occasio opportunus propono suus iuuenis gladius qui tectum affero destringo tribunus minae atque terror conpello iuro cogo ab pater is accusatio recedo eo efficio sum ne torquatus causa dico commendabilis sum pietas qui mansuesco parens praesto sed manlius quo horridus pater habeo hic periculum is laudabilis subvenio quia ad is diligo praeter natural amor nullus indulgentia blandimentum inuito sum


Prodigiorum quoque, quae aut secunda aut aduersa acciderunt, debita proposito nostro relatio est.

prodigus quoque qui aut secundus aut adverso accido debeo propono noster relatio sum


Sequitur hunc Syphax rex, consimilem fortunae iniquitatem expertus, quem amicum hinc Roma per Scipionem, illinc Karthago per Hasdrubalem ultro petitum ad penates deos eius uenerat. ceterum eo claritatis euectus, ut ualidissimorum populorum tantum non arbiter uictoriae existeret, parui temporis interiecta mora catenatus a Laelio legato ad Scipionem imperatorem pertractus est, cuiusque dexteram regio insidens solio adroganti manu attigerat, eius genibus supplex procubuit.

sequor hic syphax rex consimilis fortuna iniquitas experior qui amicus hinc roma per scipio illinc carthago per hasdrubal ultro peto ad penates deus is uenio ceterum is claritas eveho ut validus populus tantus non arbiter uictoria exsisto paruus tempus interjacio mora cateno ab laelius legatus ad scipio imperator pertraho sum quisque dexter regius insideo solium adrogo manus attingo is genu supplex procumbo


Gorgiae uero Leontino studiis litterarum aetatis suae cunctos praestanti, adeo ut primus in conuentu poscere qua de re quisque audire uellet ausus sit, uniuersa Graecia in templo Delphici Apollinis statuam solido ex auro posuit, cum ceterorum ad id tempus auratas collocasset.

gorgias uerus leontinus studium litteraris aetas suus cunctus praesto adeo ut primus in conuentus posco qui de res quisque audio uolo audeo sum uniuersus graecia in templum delphicus apollo statua solidus ex aurum pono cum ceterus ad is tempus auro colloco


Proximum somnium etsi paulo est longius, propter nimiam tamen euidentiam ne omittatur impetrat. duo familiares Arcades iter una facientes Megaram uenerunt, quorum alter se ad hospitem contulit, alter in tabernam meritoriam deuertit. is, qui in hospitio erat, uidit in somnis comitem suum orantem ut sibi coponis insidiis circumuento subueniret: posse enim celeri eius adcursu se inminenti periculo subtrahi. quo uiso excitatus prosiluit tabernamque, in qua is deuersabatur, petere conatus est. pestifero deinde fato eius humanissimum propositum tamquam superuacuum damnauit et lectum ac somnum repetiit. tunc idem ei saucius oblatus obsecrauit ut, quoniam uitae suae auxilium ferre neglexisset, neci saltem ultionem non negaret: corpus enim suum a caupone trucidatum tum maxime plaustro ferri ad portam stercore coopertum. tam constantibus familiaris precibus conpulsus protinus ad portam cucurrit et plaustrum, quod in quiete demonstratum erat, conprehendit cauponemque ad capitale supplicium perduxit.

propior somnium etsi paulus sum longus propter nimius tamen evidentia ne omitto impetro duo familiaris arcades iter unus facio megara uenio qui alter sui ad hospes confero alter in taberna meritorius deverto is qui in hospitium sum uideo in somnus comes suus oro ut sui copo insidiae circumvenio subvenio possum enim celer is accursus sui inminenti periculum subtraho quo uideo excito prosilio taberna in qui is deversor peto conor sum pestifer deinde fatum is humanus propono tamquam superuacuum damno et lectus atque somnus repeto tunc idem is saucius offertor obsecro ut quoniam uita suus auxilium fero neglego nex saltem ultio non nego corpus enim suus ab caupo trucido tum magnus plaustrum fero ad porta stercus cooperio tam consto familiaris prex conpello protinus ad porta curro et plaustrum qui in quiesco demonstro sum comprehendo caupo ad capital supplicium perduco


Vno etiam nunc domestico exemplo adiecto in alienis luctibus orationi meae uagari permittam. Q. Marcius Rex, superioris Catonis in consulatu collega, filium summae pietatis et magnae spei et, quae non parua calamitatis accessio fuit, unicum amisit, cumque se obitu eius subrutum et euersum uideret, ita dolorem altitudine consilii coercuit, ut a rogo iuuenis protinus curiam peteret senatumque, quem eo die lege habere oportebat, conuocaret. quod nisi fortiter maerorem ferre scisset, unius diei lucem inter calamitosum patrem et strenuum consulem neutra in parte cessato officio partiri non potuisset.

vnus etiam nunc domesticus exemplum adicio in alienus luctus oratio meus uagaris permitto q marcius rex superus cato in consulatus collega filius summa pietas et magnus spes et qui non paruus calamitas accessio sum unicus amitto cum sui obeo is surruo et euerto video ita dolor altitudo consilium coerceo ut ab rogo iuuenis protinus curia peto senatus qui is dies lex habeo oportet convoco qui nisi fortis maeror fero scio unus dies lux inter calamitosus pater et strenuus consul neuter in pars cesso officium partio non possum


Illius uero Romanae liberalitatis caelestem spiritum nullae litterae satis dignis laudibus prosequentur: Philippo enim Macedoniae rege superato, cum ad Isthmicum spectaculum tota Graecia conuenisset, T. Quintius Flamininus tubae signo silentio facto per praeconem haec uerba recitari iussit: 'S. P. Q. R. et T. Quintius Flamininus imperator omnes Graeciae urbes, quae sub dicione Philippi regis fuerunt, liberas atque inmunes esse iubet.' quibus auditis maximo et inopinato gaudio homines perculsi primo ueluti non audisse se quae audierant credentes obticuerunt. iterata deinde pronuntiatione praeconis tanta caelum clamoris alacritate conpleuerunt, ut certe constet aues, quae superuolabant, adtonitas pauentesque decidisse. magni animi fuisset a tot captiuorum capitibus seruitutem detraxisse, quot tunc nobilissimis et opulentissimis urbibus populus Romanus libertatem largitus est.

ille uerus romanus liberalitas caelestis spiritus nullus littera satis dignus laus prosequor philippus enim macedonia rex supero cum ad isthmicum spectaculum totus graecia convenio t quintus flamininus tuba signum silentium facio per praeco hic uerbum recitaris iubeo senatus p q romanus et t quintus flamininus imperator omnis graecia urbs qui sub dicio philippus rex sum libero atque inmunes sum iubeo qui audio maximus et inopinor gaudium homo percello primus ueluti non audio sui qui audio credo obticesco itero deinde pronuntiatio praeco tantus caelum clamor alacritas conpleo ut certus consto auis qui supervolo adtono paveo decido magnus animus sum ab tot captivus caput seruitus detraho quot tunc nobilis et opulentus urbs populus romanus libertas largior sum


Quid enim monstro similius quam superioris Africani filius Scipio, qui in tanta domestica gloria ortus a paruulo admodum regis Antiochi praesidio capi sustinuit, cum ei uoluntaria morte absumi satius fuerit quam inter duo fulgentissima cognomina patris et patrui, altero oppressa Africa iam parto, altero maiore ex parte recuperata Asia surgere incipiente, manus uinciendas hosti tradere eiusque beneficio precarium spiritum obtinere, de quo mox L. Scipio speciosissimum deorum hominumque oculis subiecturus erat triumphum.

quis enim monstrum similis quam superus africanus filius scipio qui in tantus domesticus gloria ortus ab paruulo admodum rex antiochus praesidium capio sustineo cum is voluntarius mors absumo sero sum quam inter duo fulgeo cognomino pater et patruus alter opprimo africanus iam pario alter magnus ex pars recipero asia surgo incipio manus vincio hostis trado is beneficium precarius spiritus obtineo de quo mox l scipio speciosus deus homo oculus subjacio sum triumphus


Mirifice et ille artifex, qui in opere suo moneri se a sutore de crepida et ansulis passus, de crure etiam disputare incipientem supra plantam ascendere uetuit.

mirificus et ille artifex qui in opus suus moneo sui ab sutor de crepida et ansulis patior de crus etiam disputaris incipio supra planta ascendo ueto


Gloria uero aut unde oriatur aut cuius sit habitus aut qua ratione debeat conparari et an melius a uirtute uelut non necessaria neglegatur uiderint hi, quorum in contemplandis eius modi rebus cura teritur quibusque quae prudenter animaduerterunt facunde contigit eloqui. ego in hoc opere factis auctores et auctoribus facta sua reddere contentus, quanta cupiditas eius esse soleat propriis exemplis demonstrare conabor.

gloria uerus aut unde orior aut qui sum habitus aut qui ratio debeo conpararis et an bonus ab uirtus uelut non necessarius neglego uideo hic qui in contemplo is modus res cura tero quisque qui prudens animaduerterunt facundus contingo eloquor ego in hic opus facio auctor et auctor facio suus reddo contineo quantus cupiditas is sum soleo proprius exemplum demonstro conor


In quamcumque memorabilium partem exemplorum conuertor, uelim nolimue, in cognomine Scipionum haeream necesse est: qui enim licet hoc loci Nasicam praeterire, fidentis animi dicti clarissimum auctorem? annonae caritate increscente C. Curiatius tr. pl. productos in contionem consules conpellebat ut de frumento emendo adque id negotium explicandum mittendis legatis in curia referrent. cuius instituti minime utilis interpellandi gratia Nasica contrariam actionem ordiri coepit. obstrepente deinde plebe 'tacete, quaeso, Quirites', inquit: 'plus ego enim quam uos quid rei publicae expediat intellego'. qua uoce audita omnes pleno uenerationis silentio maiorem auctoritatis eius quam suorum alimentorum respectum egerunt.

in quicumque memorabilis pars exemplum converto uolo nolo in cognomen scipio haereo necesse sum qui enim licet hic locus nasica praetereo fido animus dictum clarus auctor annona caritas incresco que curiatus tr pl produco in contio consul conpello ut de frumentum emo ad is negotium explico mitto legatus in curia refero qui institus paruus utilis interpello gratia nasica contrarius actio ordior coepio obstrepo deinde plebs taceo quaeso quiris inquam multus ego enim quam tu quis res publicus expedio intellego qui uox audio omnis plenus ueneratio silentium magnus auctoritas is quam suus alimentor respicio egero


Quo te nunc modo, Magne Pompei, attingam nescio: nam et amplitudinem fortunae tuae, quae quondam omnes terras et omnia maria fulgore suo occupauerat, intueor et ruinam eius maiorem esse quam ut manu mea adtemptari debeat memini. sed tamen nobis quoque tacentibus Cn. Carbonis, a quo admodum adulescens de paternis bonis in foro dimicans protectus es, iussu tuo interempti mors animis hominum non sine aliqua reprehensione obuersabitur, quia tam ingrato facto plus L. Sullae uiribus quam propriae indulsisti uerecundiae.

quo tu nunc modo magnus pompejus attingo nescio nam et amplitudo fortuna tuus qui quondam omnis terra et omnis mare fulgor suus occupo intueor et ruina is magnus sum quam ut manus meus adtemptaris debeo memini sed tamen nos quoque taceo cn carbo ab quo admodum adulescens de paternus bonus in forum dimico protego sum iussus tuus interimo mors animus homo non sine aliqui reprehensio obverso quia tam ingratus facio multus l sulla uis quam proprius indulgeo verecundia


Non fatigabor eiusdem facta identidem referendo, quoniam ne ille quidem in consimili genere uirtutes edendo fatigatus est. diem illi ad populum M. Naeuius tr. pl. aut, ut quidam memorant, duo Petilii dixerant. quo ingenti frequentia in forum deductus rostra conscendit capitique suo corona triumphali inposita 'hoc ego' inquit, 'Quirites, die Karthaginem magna spirantem leges nostras accipere iussi: proinde aecum est uos mecum ire in Capitolium supplicatum'. speciosissimam deinde eius uocem aeque clarus euentus secutus est, si quidem et senatum totum et uniuersum equestrem ordinem et cunctam plebem Iouis optimi maximi puluinaria petens comitem habuit. restabat ut tribunus apud populum sine populo ageret desertusque in foro cum magno calumniae suae ludibrio solus moraretur. cuius deuitandi ruboris causa in Capitolium processit deque accusatore Scipionis uenerator factus est.

non fatigo idem facio identidem refero quoniam ne ille quidem in consimilis genus uirtus edo fatigo sum dies ille ad populus m naevius tr pl aut ut quidam memoro duo petilius dico quo ingens frequentia in forum deduco rostrum conscendo caput suus corona triumphal inpono hic ego inquam quiris dies karthago magnus spiro lex noster accipio iubeo proinde aequus sum tu ego eo in capitolium supplico speciosus deinde is uox aequus clarus euentus sequor sum si quidem et senatus totus et uniuersus equester ordo et cunctus plebs iuppiter bonus magnus puluinarium peto comes habeo resto ut tribunus apud populus sine populus ago desero in forum cum magnus calumnia suus ludibrium solus moror qui devito rubor causa in capitolium procedo de accusator scipio venerator facio sum


Et haec quidem uiuo Scipioni, illud autem Aemilio Paulo exanimi contigit: nam cum exequiae eius celebrarentur ac forte tunc principes Macedoniae legationis nomine Romae morarentur, funebri lecto sponte sua sese subiecerunt. quod aliquanto maius uidebitur, si qui cognoscat lecti illius frontem Macedonicis triumphis fuisse adornatam: quantum enim Paulo tribuerunt, propter quem gentis suae cladium indicia per ora uulgi ferre non exhorruerunt! quod spectaculum funeri speciem alterius triumphi adiecit: bis enim te, Paule, Macedonia urbi nostrae inlustrem ostendit, incolumem spoliis suis, fato functum umeris.

et hic quidem uiuus scipio ille autem aemilius paulus exanimus contingo nam cum exsequiae is celebro atque fors tunc princeps macedonia legatio nomen roma moror funebris lectus sponte suus sui subjacio qui aliquantus magnus video si qui cognosco lego ille frons macedonicus triumphus sum adorno quantus enim paulus tribuo propter qui gens suus cladium indicium per os uulgus fero non exhorresco qui spectaculum funus species alter triumphus adiicio bis enim tu paulis macedonius urbs noster illustris ostendo incolumis spolium suus fatum fungor umerus


Age, par proferamus aequali iugo uirtutis honorumque societate iunctum, instinctu autem aemulationis animo dissidens. Claudius Nero Liuiusque Salinator, secundi Punici belli temporibus firmissima rei publicae latera, quam destrictam simul egerunt censuram! nam cum equitum centurias recognoscerent et ipsi propter robur aetatis etiam nunc eorum essent e numero, ut est ad Polliam uentum tribum, praeco lecto nomine Salinatoris citandum necne sibi esset haesitauit. quod ubi intellexit Nero, et citari collegam et equum uendere iussit, quia populi iudicio damnatus esset. Salinator quoque eadem animaduersione Neronem persecutus est adiecta causa, quod non sincera fide secum in gratiam redisset. quibus uiris si quis caelestium significasset futurum ut eorum sanguis inlustrium imaginum serie deductus in ortum salutaris principis nostri conflueret, depositis inimicitiis artissimo se amicitiae foedere iunxissent, seruatam ab ipsis patriam communi stirpi seruandam relicturi. Salinator uero quattuor atque XXX tribus inter aerarios referre non dubitauit, quod, cum se damnassent, postea consulem et censorem fecissent, praetexuitque causam, quia necesse esset eas alterutro facto crimine temeritatis aut periurii teneri. unam tantum modo tribuum Maeciam uacuam nota reliquit, quae eum suffragiis suis ut non damnatione, ita ne honore quidem dignum iudicauerat. quam putemus constantis et praeualidi illum ingenii fuisse, qui neque tristi iudiciorum exitu conpelli neque honorum magnitudine adduci potuit quo se blandiorem in administratione rei publicae gereret?

ago par profero aequal iugum uirtus honor societas jungo instinguo autem aemulatio animus dissideo claudus nero livius salinator secundus punicus bellum tempus firmus res publicus latus quam destringo simul egero censeo nam cum eques centurio recognosco et ipse propter robur aetas etiam nunc is sum e numerus ut sum ad polliam uenio tribus praeco lectus nomen salinator cito necne sui sum haesito qui ubi intellego nero et citaris collega et equus uendo iubeo quia populus iudicium damno sum salinator quoque idem animaduersio nero persequor sum adiicio causa qui non sincerus fides sui in gratia redeo qui uir si quis caelestis significo sum ut is sanguis illustris imago series deduco in orior salutaris princeps noster confluo depono inimicitia artus sui amicitia foedus jungo seruo ab ipse patria communis stirps servo relinquo salinator uerus quattuor atque xxx tres inter aerarius refero non dubito qui cum sui damno postea consul et censor facio praetexo causa quia necesse sum is alteruter facio crimen temeritas aut perjurium teneo unus tantus modo tribus maecia uacuus nosco relinquo qui is suffragium suus ut non damnatio ita ne honor quidem dignus iudico quam puto consto et praevalidus ille ingenium sum qui neque tristis iudicium exeo conpello neque honor magnitudo adduco possum quo sui blandus in administratio res publicus gero


Antiochus autem a L. Scipione ultra Taurum montem imperii finibus summotis, cum Asiam prouinciam uicinasque ei gentes amisisset, gratias agere populo Romano non dissimulanter tulit, quod nimis magna procuratione liberatus modicis regni terminis uteretur. et sane nihil est tam praeclarum aut tam magnificum, quod non moderatione temperari desideret.

antiochus autem ab l scipio ultra taurus mons imperium finis summoveo cum asia prouincia vicina is gens amitto gratia ago populus romanus non dissimulanter fero qui nimis magnus procuratio libero modicus regnum terminus uto et sanus nihil sum tam praeclaris aut tam magnificus qui non moderatio temperaris desidero


Post duorum in Hispania Scipionum totidemque Romani sanguinis exercituum miserabilem stragem Saguntini uictricibus Hannibalis armis intra moenia urbis suae conpulsi, cum vim Punicam ulterius nequirent arcere, collatis in forum quae unicuique erant carissima atque undique circumdatis accensisque ignis nutrimentis, ne a societate nostra desciscerent, publico et communi rogo semet ipsi superiecerunt. crediderim tunc ipsam Fidem humana negotia speculantem maestum gessisse uultum, perseuerantissimum sui cultum iniquae fortunae iudicio tam acerbo exitu damnatum cernentem.

post duo in hispania scipio totidem romanus sanguis exercitus miserabilis strages saguntinus uictrix hannibal arma intra moenia urbs suus conpello cum vis punicus ultra nequeo arceo confero in forum qui uniquique sum carus atque undique circumdo accendo ignis nutrimenta ne ab societas noster descisco publicus et communis rogo sui ipse superjacio credo tunc ipse fides humanus negotium speculor maestus gero uultus perseuero suus cultus iniquus fortuna iudicium tam acerbus exeo damno cerno


Nihil mitius superiore Africano. is tamen ad firmandam disciplinam militarem aliquid ab alienissima sibi crudelitate amaritudinis mutuandum existimauit: si quidem deuicta Karthagine, cum omnes, qui ex nostris exercitibus ad Poenos transierant, in suam potestatem redegisset, grauius in Romanos quam in Latinos transfugas animaduertit: hos enim tamquam patriae fugitiuos crucibus adfixit, illos tamquam perfidos socios securi percussit. non prosequar hoc factum ulterius, et quia Scipionis est et quia Romano sanguini quamuis merito perpesso seruile supplicium insultare non adtinet, cum praesertim transire ad ea liceat, quae sine domestico uulnere gesta narrari possunt.

nihil mitis superus africanus is tamen ad firmo disciplina militaris aliquis ab alienus sui crudelitas amaritudo mutuo existimo si quidem devinco karthago cum omnis qui ex noster exercitus ad poeni transeo in suus potestas redigo grauis in romanus quam in latini transfuga animaduerto hic enim tamquam patria fugitiuus crux affigo ille tamquam perfidus socius securus percutio non prosequor hic facio ultra et quia scipio sum et quia romanus sanguis quamuis mereo perpetior seruilis supplicium insulto non adteneo cum praesertim transeo ad is licet qui sine domesticus uulnus gero narraris possum


Vrbis Romae exterarumque gentium facta simul ac dicta memoratu digna, quae apud alios latius diffusa sunt quam ut breuiter cognosci possint, ab inlustribus electa auctoribus digerere constitui, ut documenta sumere uolentibus longae inquisitionis labor absit. nec mihi cuncta conplectendi cupido incessit: quis enim omnis aeui gesta modico uoluminum numero conprehenderit, aut quis compos mentis domesticae peregrinaeque historiae seriem felici superiorum stilo conditam uel adtentiore cura uel praestantiore facundia traditurum se sperauerit? te igitur huic coepto, penes quem hominum deorumque consensus maris ac terrae regimen esse uoluit, certissima salus patriae, Caesar, inuoco, cuius caelesti prouidentia uirtutes, de quibus dicturus sum, benignissime fouentur, uitia seuerissime uindicantur: nam si prisci oratores ab Ioue optimo maximo bene orsi sunt, si excellentissimi uates a numine aliquo principia traxerunt, mea paruitas eo iustius ad fauorem tuum decucurrerit, quo cetera diuinitas opinione colligitur, tua praesenti fide paterno auitoque sideri par uidetur, quorum eximio fulgore multum caerimoniis nostris inclitae claritatis accessit: reliquos enim deos accepimus, Caesares dedimus. et quoniam initium a cultu deorum petere in animo est, de condicione eius summatim disseram.

vrbis roma exter gens facio simul atque dictum memoro dignus qui apud alius fero diffundo sum quam ut breuis cognosco possum ab illustris eligo auctor digero constituo ut documentum sumo uolo longus inquisitio labor absum neque ego cunctus conplecto cupido incedo quis enim omnis aeuum gero modicus volumen numerus comprehendo aut quis compos mens domesticus peregrina historia series felix superus stilus condo uel adtendo cura uel praesto facundia trado sui spero tu igitur hic coepio penis qui homo deus consentio mare atque terra regimen sum uolo certus salus patria caesar invoco qui caelestis provideo uirtus de qui dico sum benignus foveo uitium seuerus vindico nam si priscus orator ab iuppiter bonus maximus bene ordior sum si excello uates ab numen aliquis principia traho meus paruitas is iustus ad fauor tuus decurro quo ceterus divinitas opinio colligo tuus praesens fides paternus avitus sidus par uideo qui eximius fulgor multus caerimonia noster inclutus claritas accedo reliquus enim deus accipio caesaris do et quoniam initium ab cultus deus peto in animus sum de condicio is summatim dissero


Quam deinde se prudenter in rege Masinissa gessit! nam cum promptissima et fidelissima eius opera aduersus Karthaginienses usus esset eumque in dilatando regno auidiorem cerneret, legem ferri iussit, qua Masinissae ab imperio populi Romani solutam libertatem tribueret. quo facto cum optime meriti beniuolentiam retinuit, tum Mauritaniae et Numidiae ceterarumque illius tractus gentium numquam fida pace quiescentem feritatem a ualuis suis reppulit.

quam deinde sui prudens in rex masinissa gero nam cum promptus et fidelis is opus aduersus carthaginiensis utor sum is in dilato regnum avidus cerno lex fero iubeo qui masinissa ab imperium populus romanus solvo libertas tribuo quo facio cum optume mereo benevolentia retineo tum mauretania et numidia ceter ille traho gens numquam fidus pax quiesco feritas ab ualuae suus repello


Aristophanis quoque altioris est prudentiae praeceptum, qui in comoedia introduxit remissum ab inferis † Atheniensium Periclen uaticinantem non oportere in urbe nutriri leonem, sin autem sit altus, obsequi ei conuenire: monet enim ut praecipuae nobilitatis et concitati ingenii iuuenes refrenentur, nimio uero fauore ac profusa indulgentia pasti quo minus potentiam obtineant ne inpediantur, quod stultum et inutile sit eas obtrectare uires, quas ipse foueris.

aristophanes quoque alo sum prudentia praeceptum qui in comoedia introduco remitto ab inferi atheniensis periculum vaticinor non oportet in urbs nutrio leo sin autem sum altus obsequor is conuenio moneo enim ut praecipuus nobilitas et concitas ingenium iuuenis refreno nimius uerus fauor atque profundo indulgeo pasco quo paruus potentia obtineo ne inpediantur qui stultus et inutilis sum is obtrecto uis qui ipse foveo


Quam uehemens deinde aduersus populum Romanum Hamilcaris odium! quattuor enim puerilis aetatis filios intuens eiusdem numeri catulos leoninos in perniciem imperii nostri alere se praedicabat. digna nutrimenta, quae in exitium patriae suae, ut euenit, conuerterentur.

quam uehemens deinde aduersus populus romanus hamilcaris odium quattuor enim puerilis aetas filius intueor idem numerus catulus leoninus in pernicies imperium noster alo sui praedico dignus nutrimenta qui in exitium patria suus ut euenio converto


In eadem prouincia Q. Fabius Maximus ferocissimae gentis animos contundere et debilitare cupiens mansuetissimum ingenium suum ad tempus deposita clementia uti seueritate coegit: omnium enim, qui ex praesidiis Romanorum ad hostes transfugerant captique erant, manus abscidit, ut trunca prae se brachia gestantes metum defectionis reliquis inicerent. rebelles itaque manus a corporibus suis distractae inque cruentato solo sparsae ceteris ne idem committere auderent documento fuerunt.

in idem prouincia q fabius magnus ferox gens animus contundo et debilitaris cupio mansuetissimum ingenium suus ad tempus depono clemens uti seueritas cogo omnis enim qui ex praesidium romanus ad hostis transfugio capio sum manus abscido ut truncus prae sui bracchium gesto metus defectio reliquus inicio rebello itaque manus ab corpus suus distraho in cruento solum spargo ceterus ne idem committo audeo documentum sum


Eiusdem urbis et sanctissimum consilium Areios pagus quid quisque Atheniensium ageret aut quonam quaestu sustentaretur diligentissime inquirere solebat, ut homines honestatem, uitae rationem memores reddendam esse, sequerentur.

idem urbs et sancio consilium areios pagus quis quisque atheniensis ago aut quonam quaestus sustento diligens inquiro soleo ut homo honestas uita ratio memor reddo sum sequor


Quam certae, quam etiam notae insaniae Tuditanus! utpote qui populo nummos sparserit togamque uelut tragicam uestem in foro trahens maximo cum hominum risu conspectus fuerit ac multa his consentanea fecerit. testamento † filium instituit heredem, quod Ti. Longus sanguine ei proximus hastae iudicio subuertere frustra conatus est: magis enim centumuiri quid scriptum esset in tabulis quam quis eas scripsisset considerandum existimauerunt.

quam certus quam etiam nosco insania tuditanus utpote qui populus nummus spargo toga uelut tragicus uestis in forum traho maximus cum homo rideo conspicio sum atque multus hic consentaneus facio testamentum filius instituo heres qui tiberius longus sanguis is proximus hasta iudicium subverto frustra conor sum magis enim centumviri quis scribo sum in tabula quam quis is scribo considero existimo


C. Marii uestigia ubique L. Sulla certamine laudis subsequitur: dictator enim priuato etiam Pompeio et caput adaperuit et sella adsurrexit et equo descendit eaque se libenter facere in contione praedicauit, memor ab eo duo de xx annos nato partes suas exercitu paterno adiutas. multa insignia Pompeio, sed nescio an hoc quicquam admirabilius contigerit, quod magnitudine beneficii sui obliuisci Sullam coegit.

que marius uestigium ubique l sulla certamen laus subsequor dictator enim priuo etiam pompejus et caput adaperio et sella assurgo et equus descendo is sui libet facio in contio praedico memor ab is duo de xx annus natus pars suus exercitus paternus adjuvo multus insigne pompejus sed nescio an hic quisquam admirabilis contingo qui magnitudo beneficium suus obliviscor sulla cogo


Sed ut eos quoque, qui in uindicanda pudicitia dolore suo pro publica lege usi sunt, strictim percurram, Sempronius Musca C. Gellium deprehensum in adulterio flagellis cecidit, C. Memmius L. Octauium similiter deprehensum pernis contudit, Carbo Attienus a Vibieno, item Pontius a P. Cerennio deprehensi castrati sunt. Cn. etiam Furium Brocchum qui deprehenderat familiae stuprandum obiecit. quibus irae suae indulsisse fraudi non fuit.

sed ut is quoque qui in vindico pudicitia dolor suus pro publicus lex utor sum strictim percurro sempronius musca que gellius deprehendo in adulterium flagellum cado que memmius l octavius similis deprehendo perna contundo carbo attienus ab vibienus item pontius ab p cerennio deprehendo castro sum cn etiam furius brocchus qui deprehendo familia stupro obiacio qui ira suus indulgeo fraus non sum


Verum Tullus etsi magnum admirabilis incrementi, domesticum tamen exemplum est: Tarquinium autem ad Romanum imperium occupandum fortuna in urbem nostram aduexit, alienum, quod † exactu, alieniorem, quod ortum Corintho, fastidiendum, quod mercatore genitum, erubescendum, quod etiam exule natum patre. ceterum tam prosperum condicionis suae euentum industria sua pro inuidioso gloriosum reddidit: dilatauit enim fines, cultum deorum nouis sacerdotiis auxit, numerum senatus amplificauit, equestrem ordinem uberiorem reliquit, quaeque laudum eius consummatio est, praeclaris uirtutibus effecit ne haec ciuitas paenitentiam ageret, quod regem a finitimis potius mutuata esset quam de suis legisset.

verus tullus etsi magnus admirabilis incrementum domesticus tamen exemplum sum tarquinius autem ad romanus imperium occupo fortuna in urbs noster adveho alienus qui exigo alienus qui orior corinthus fastidio qui mercator gigno erubesco qui etiam exulis natus pater ceterum tam prosper condicio suus euentum industria suus pro invidiosus gloriosus reddo dilato enim finis cultus deus nouus sacerdotium augeo numerus senatus amplifico equester ordo uber relinquo quisque laus is consummatio sum praeclaris uirtus efficio ne hic ciuitas paenitentia ago qui rex ab finitimus potis mutuo sum quam de suus lego


Pace cinerum suorum reges gentium exterarum secundum hunc tam contemptum gregem referri se patientur, qui aut non adtingendus aut in ultima parte domesticorum exemplorum conlocandus fuit. sed dum honesti etiam ab infimis istis editi memoria non intercidat, licet separatum locum obtineant, ut nec his adiecti nec illis praelati uideantur.

pax cinis suus rex gens exteraris secundus hic tam contemno grex refero sui patior qui aut non adtingo aut in ulter pars domesticus exemplum conloco sum sed dum honestus etiam ab infimus iste edo memoria non intercisi licet separo locus obtineo ut neque hic adicio neque ille praefero uideo


Tantum autem studium antiquis non solum seruandae sed etiam amplificandae religionis fuit, ut florentissima tum et opulentissima ciuitate decem principum filii senatus consulto singulis Etruriae populis percipiendae sacrorum disciplinae gratia traderentur, Cererique, quam more Graeco uenerari instituerant, sacerdotem a Velia, cum id oppidum nondum ciuitatem accepisset, nomine Calliphanam peterent , ne deae uetustis ritibus perita deesset antistes.

tantus autem studium antiquus non solus servo sed etiam amplifico religio sum ut floreo tum et opulens ciuitas decem princeps filius senatus consultum singuli etruria populus percipio sacer disciplina gratia trado ceres quam mos graecum ueneror instituo sacerdos ab velia cum is oppidum nondum ciuitas accipio nomen calliphanam peto ne dea vetustus ritus pereo desum antistes


Quantum porro honoris Athenis Xenocrati, sapientia pariter ac sanctitate claro, tributum est! cum testimonium dicere coactus ad aram accessisset, ut more eius ciuitatis iuraret omnia se uere retulisse, uniuersi iudices consurrexerunt proclamaruntque ne ius iurandum diceret, quodque sibimet ipsis postmodum dicendae sententiae loco remissuri non erant, sinceritati eius concedendum existimarunt.

quantus porro honor athenae xenocrates sapientia pariter atque sanctitas clarus tribuo sum cum testimonium dico cogo ad ara accedo ut mos is ciuitas juro omnis sui uerus refero uniuersus iudex consurgo proclamo ne ius iuro dico quisque sui ipse postmodum dico sententia locus remitto non sum sinceritas is concedo existimo


At Pindarus, cum in gymnasio super gremium pueri, quo unice delectabatur, capite posito quieti se dedisset, non prius decessisse cognitus est quam gymnasiarcho claudere iam eum locum uolente nequiquam excitaretur. cui quidem crediderim eadem benignitate deorum et tantum poeticae facundiae et tam placidum uitae finem attributum.

at pindarus cum in gymnasium super gremium puer quo unicus delecto caput pono quiesco sui do non prior decedo cognosco sum quam gymnasiarchus claudo iam is locus volo nequiquam excito qui quidem credo idem benignitas deus et tantus poetice facundia et tam placidus uita finis attribuo


Liui quoque Salinatoris aeternae memoriae tradendus animus. qui cum Hasdrubalem exercitumque Poenorum in Vmbria delesset et ei diceretur Gallos ac Ligures ex acie sine ducibus et signis sparsos ac palantes parua manu opprimi posse, respondit in hoc eis oportere parci, ne hostibus tantae cladis domestici nuntii deessent.

livius quoque salinator aeternus memoria trado animus qui cum hasdrubal exerceo poenus in vmbria deleo et is dico galli atque ligur ex acies sine dux et signum spargo atque palo paruus manus opprimo possum respondeo in hic is oportet parcus ne hostis tantus clades domesticus nuntius desum


C. autem Marius, cum magnum et salutarem rei publicae ciuem in L. Saturnino opprimendo egisset, a quo in modum uexilli pilleum seruituti ad arma capienda ostentatum erat, L. Sulla cum exercitu in urbem inrumpente ad auxilium seruorum pilleo sublato confugit. itaque, dum facinus quod punierat imitatur, alterum Marium, a quo adfligeretur, inuenit.

que autem marius cum magnus et salutaris res publicus ciuis in l saturninus opprimo ago ab quo in modus vexillum pilleum seruitus ad arma capio ostentas sum l sulla cum exercitus in urbs irrumpo ad auxilium seruus pilleus tollo confugio itaque dum facinus qui punierat imito alter marius ab quo affligo inuenio


Ceterum falsa opinatio nescio an praecipuam iniuriam Lartis Tolumni Veientium regis penatibus intulerit: nam cum in tesserarum prospero iactu per iocum conlusori dixisset 'occide', et forte Romanorum legati interuenissent, satellites eius errore uocis inpulsi interficiendo legatos lusum ad inperium transtulerunt.

ceterum fallo opinatio nescio an praecipuus iniuria lartis tolumnius veiens rex penates infero nam cum in tesseraris prosper iactus per iocus conlusor dico occaedes et fors romanus legatus intervenio satelles is error uox inpello interfacio legatus lusus ad imperium transfero


Nunc, quo aequiore animo ancipites iudiciorum motus tolerentur, recordemur inuidia laborantes quibus de causis aut absoluti sint aut damnati.

nunc quo aequus animus anceps iudicium moueo tolero recordor inuidia laboro qui de causa aut absolvo sum aut damno


Adiciendum his quod P. Licinio pontifici maximo uirgo Vestalis, quia quadam nocte parum diligens ignis aeterni custos fuisset, digna uisa est quae flagro admoneretur.

adicio hic qui p licinius pontifex maximus uirgo vestal quia quidam nox parum diligo ignis aeternus custos sum dignus uideo sum qui flagro admoneo


Similiter honoratus animus erga poetam Accium D. Bruti suis temporibus clari ducis extitit, cuius familiari cultu et prompta laudatione delectatus uersibus templorum aditus, quae ex manubiis consecrauerat, adornauit.

similis honoro animus erga poeta attius d brutus suus tempus clarus dux extitit qui familiaris cultus et promptus laudatio delector uersus templum aditus qui ex manubiae consecro adorno


C. quoque Claudius Nero inter cetera praecipuae moderationis exempla numerandus est. Liui Salinatoris in Hasdrubale opprimendo gloriae particeps fuerat. tamen eum triumphantem equo sequi quam triumpho, quem senatus ei aeque decreuerat, uti maluit, quia res in prouincia Salinatoris gesta erat. atque ita sine curru triumphauit, eo quidem clarius, quod illius uictoria tantummodo laudabatur, huius etiam moderatio.

que quoque claudus nero inter ceterus praecipuus moderatio exemplum numero sum livius salinator in hasdrubal opprimo gloria particeps sum tamen is triumpho equus sequor quam triumphus qui senatus is aequus decerno uti malo quia res in prouincia salinator gero sum atque ita sine currus triumpho is quidem clarus qui ille uictoria tantummodo laudo hic etiam moderatio


Propter eandem cladem senatus Otacilio, qui Siciliam, Cornelio Mammulae, qui Sardiniam pro praetoribus obtinebant, querentibus quod neque stipendium neque frumentum classibus eorum et exercitibus socii praeberent, adfirmantibus etiam ne habere quidem eos unde id praestare possent, rescripsit aerarium longinquis inpensis non sufficere: proinde quo pacto tantae inopiae succurrendum esset ipsi uiderent. his litteris quid aliud quam imperii sui gubernacula e manibus abiecit Siciliamque et Sardiniam, benignissimas urbis nostrae nutrices, gradus et stabilimenta bellorum, tam multo sudore et sanguine in potestatem redactas paucis uerbis, te scilicet Necessitate iubente, dimisit.

propter idem clades senatus otacilius qui sicilia cornelius mammula qui sardinia pro praetor obtineo queror qui neque stipendium neque frumentum classis is et exercitus socius praebeo adfirmo etiam ne habeo quidem is unde is praesto possum rescribo aerarius longinquus impensa non sufficio proinde quo pacisco tantus inopia succurro sum ipse video hic littera quis alius quam imperium suus gubernaculum e manus abicio sicilia et sardinia benignus urbs noster nutrix gradus et stabilimentum bellum tam multus sudor et sanguis in potestas redigo paucus uerbum tu scilicet necessitas jubeo dimitto


Acerrime cum Scipione Africano Metellus Macedonicus dissenserat, eorumque ab aemulatione uirtutis profecta concitatio ad graues testatasque inimicitias progressa fuerat: sed tamen, cum interemptum Scipionem conclamari audisset, in publicum se proripuit maestoque uultu et uoce confusa 'concurrite, concurrite' inquit, 'ciues! moenia nostrae urbis euersa sunt: Scipioni enim Africano intra suos penates quiescenti nefaria uis allata est'. o rem publicam pariter Africani morte miseram et Macedonici tam humana tamque ciuili lamentatione felicem! eodem enim tempore et quantum amisisset principem et qualem haberet recognouit. idem filios suos monuit ut funebri eius lecto humeros subicerent, atque huic exequiarum illum honorem uocis adiecit, non fore ut postea id officium ab illis maiori uiro praestari posset. ubi illa tot in curia iurgia? ubi tot pro rostris altercationes? ubi maximorum ciuium et ducum tantum non togata proelia? omnia nimirum ista praecipua ueneratione prosequenda deleuit moderatio.

acer cum scipio africanus metellus macedonicus dissentio is ab aemulatio uirtus proficio concitatio ad grauis testo inimicitia progredior sum sed tamen cum interimo scipio conclamaris audio in publicus sui proripio maestus uultus et uox confundo concurro concurro inquam ciuis moenia noster urbs everro sum scipio enim africanus intra suus penates quiesco nefarius uolo affero sum o res publicus pariter africanus mors miser et macedonicus tam humanus tam ciuilis lamentatio felix idem enim tempus et quantus amitto princeps et qual habeo recognosco idem filius suus moneo ut funebris is lectus umerus subicio atque hic exequiaris ille honor uox adiicio non sum ut postea is officium ab ille magnus uir praestaris possum ubi ille tot in curia iurgium ubi tot pro rostrum altercatio ubi magnus ciuis et dux tantus non togatus proelio omnis nimirum iste praecipuus ueneratio prosequor deleo moderatio


Cretensibus nihil tale praesidii adfulsit, qui obsidione Metelli ad ultimam penuriam conpulsi sua iumentorumque suorum urina sitim torserunt iustius dixerim quam sustentarunt, quia, dum uinci timent, id passi sunt, quod eos ne uictor quidem pati coegisset.

cretensis nihil talis praesidium affulgeo qui obsidio metellus ad ulter penuria conpello suus jumentum suus urina sitis torqueo iustus dico quam sustento quia dum vinco timeo is patior sum qui is ne uictor quidem patior cogo


a)mbro/siai d' a)/ra xai=tai e)perrw/santo a)/naktos

ab mbro siai d ab ra xai taos e perrw santo ab naktos


Apertior et taetrior alterius Ochi cognomine Artaxerxis crudelitas, qui Atossam sororem atque eandem socrum uiuam capite defodit et patruum cum centum amplius filiis ac nepotibus uacua area destitutum iaculis confixit nulla iniuria lacessitus, sed quod in his maximam apud Persas probitatis et fortitudinis laudem consistere uidebat.

aperio et taeter alter ochus cognomen artaxerxes crudelitas qui atossam soror atque idem socer vivo caput defodio et patruus cum centum amplus filius atque nepos uacuus area destitus iaculis configo nullus iniuria lacesso sed qui in hic maximus apud persa probitas et fortitudo laus consisto video


Nec ego Argiuam detrecto laudem aut Aetnaei montis gloriam minuo, uerum obscuriori propter ignorantiam pietati notitiae lumen admoueo, sicut Scythis libenter pietatis testimonium reddo: Dareo enim totis regni sui uiribus in eorum regionibus subinde impetum facienti paulatim cedentes ad ultimas iam solitudines peruenerant. interrogati deinde ab eo per legatos quem finem fugiendi aut quod initium pugnandi facturi essent, responderunt se nec urbes ullas nec agros cultos, pro quibus dimicarent, habere: ceterum, cum ad parentium suorum monumenta uenisset, sciturum quemadmodum Scythae proeliari solerent. quo quidem uno tam pio dicto inmanis et barbara gens ab omni se feritatis crimine redemit. prima igitur et optima rerum natura pietatis est magistra, quae nullo uocis ministerio, nullo usu litterarum indigens propriis ac tacitis uiribus caritatem parentium liberorum pectoribus infundit. quid ergo doctrina proficit? ut politiora scilicet, non ut meliora fiant ingenia, quoniam quidem solida uirtus nascitur magis quam fingitur:

neque ego argivus detrecto laus aut aetnaeus mons gloria minuo uerus obscurus propter ignorantia pietas notitia lumen admoveo sicut scytha libet pietas testimonium reddo dareo enim totus regnum suus uis in is regio subinde impetus facio paulatim cedo ad ulter iam solitudo pervenio interrogo deinde ab is per legatus qui finis fugio aut qui initium pugno facio sum respondeo sui neque urbs ullus neque ager colo pro qui dimico habeo ceterum cum ad pareo suus monumentum uenio scio quemadmodum scytha proeliaris soleo quo quidem unus tam pius dico immanis et barbarum gens ab omnis sui feritas crimen redimo primus igitur et bonus res natura pietas sum magistro qui nullus uox ministerium nullus usus litteraris indigeo proprius atque taceo uis caritas pareo liberi pector infundo quis ergo doctrina proficio ut polio scilicet non ut bonus fio ingenium quoniam quidem solidus uirtus nascor magis quam fingo


Eorum dux Hannibal, cuius maiore ex parte uirtus saeuitia constabat, in flumine Vergello corporibus Romanis ponte facto exercitum transduxit, ut aeque terrestrium scelestum Karthaginiensium copiarum ingressum terra quam maritimarum Neptunus experiretur. idem captiuos nostros oneribus et itinere fessos iam prima pedum parte succisa relinquebat. quos uero in castra perduxerat, paria fere fratrum et propinquorum iungens ferro decernere cogebat neque ante sanguine explebatur quam ad unum uictorem omnes redegisset. iusto ergo illum odio, uerum tamen tardo supplicio senatus Prusiae regis factum supplicem ad uoluntariam mortem conpulit.

eos dux hannibal qui magnus ex pars uirtus saeuitia consto in flumen vergello corpus romanus pons facio exercitus traduco ut aequus terrestris scelestus carthaginiensis copia ingredior terra quam maritimaris neptunus experior idem captiuus noster onus et iter fatisco iam primus pes pars succido relinquo qui uerus in castrum perduco par fere frater et propinquus jungo ferrum decerno cogo neque ante sanguis expleo quam ad unus uictor omnis redigo justus ergo ille odium uerus tamen tardo supplicium senatus prusia rex facio supplex ad uoluntarius mors compello


Nostrum opus pio egressu ad proprium dolorem prouectum in suum ordinem reuocetur, liberalitatisque conmemorationi uacemus. cuius duo sunt maxime probabiles fontes, uerum iudicium et honesta beniuolentia: nam cum ab his orietur, tunc demum ei ratio constat. dono autem ipsi gratiam et magnitudo quidem sua, sed efficaciorem aliquanto opportunitas conciliat: accedit enim pretio rei inaestimabile momentum occasionis. quae Fabio Maximo tot ante saecula paruam pecuniae summam erogatam ad hoc usque tempus laudabilem fecit. captiuos ab Hannibale interposita pactione nummorum receperat. qui cum a senatu non praestarentur, misso in urbem filio fundum, quem unicum possidebat, uendidit eiusque pretium Hannibali protinus numerauit, si ad calculos reuocetur, paruum, utpote septem iugeribus et hoc in Pupinia addictis redactum, si animo † praerogantis, omni pecunia maius: se enim patrimonii quam patriam fidei inopem esse maluit, eo quidem maiore cum commendatione, quod proni studii certius indicium est supra uires niti quam uiribus ex facili uti: alter enim quod potest praestat, alter plus etiam quam potest.

nos opus pius egredior ad proprius dolor proveho in suus ordo revoco liberalitas conmemoratio vaco qui duo sum magnus probabilis fons uerus iudicium et honestus benevolens nam cum ab hic orior tunc demum is ratio consto donum autem ipse gratia et magnitudo quidem suus sed efficax aliquantus opportunitas concilio accedo enim pretium res inaestimabilis momentum occasio qui fabius maximus tot ante saeculum parvus pecunia summa erogo ad hic usque tempus laudabilis facio captiuus ab hannibal interpono pactio nummus recipio qui cum ab senatus non praesto mitto in urbs filius fundus qui unicus possideo uendo is pretium hannibal protinus numero si ad calculus revoco paruus utpote septem iugeribus et hic in pupinia addico redigo si animus praerogo omnis pecunia magnus sui enim patrimonium quam patria fides inops sum malo is quidem magnus cum commendatio qui pronus studium certus indicium sum supra uis nitor quam uis ex facilis uti alter enim qui possum praesto alter multus etiam quam possum


Haec L. Pauli humanitas admonet me ne de Cn. Pompei clementia taceam. regem Armeniae Tigranem, qui et per se magna cum populo Romano bella gesserat et infestissimum urbi nostrae Mitridatem Ponto pulsum uiribus suis protexerat, in conspectu suo diutius iacere supplicem passus non est, sed benignis uerbis recreatum diadema, quod abiecerat, capiti reponere iussit certisque rebus imperatis in pristinum fortunae habitum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et uincere reges et facere.

hic l paulis humanitas admoneo ego ne de cn pompejus clemens taceo rex armenia tigranes qui et per sui magnus cum populus romanus bellum gero et infestus urbs noster mitridatem pontus pello uis suus protego in conspectus suus diu iacio supplex patior non sum sed benignus uerbum recreo diadema qui abicio caput repono iubeo certus res impero in pristinus fortuna habitus restituo aequus pulcher sum judico et uinco rex et facio


Idem sensit Fabricius Luscinus honoribus et auctoritate omni ciuitate temporibus suis maior, censu par unicuique pauperrimo, qui a Samnitibus, quos uniuersos in clientela habebat, x aeris et v pondo argenti et decem seruos sibi missos in Samnium remisit, continentiae suae beneficio sine pecunia praediues, sine usu familiae abunde comitatus, quia locupletem illum faciebat non multa possidere, sed modica desiderare. ergo domus eius quemadmodum aere et argento et mancipiis Samnitium uacua, ita gloria ex iis parta referta fuit.

idem sentio fabricius luscinus honor et auctoritas omnis ciuitas tempus suus magnus census par uniquique pauperrimo qui ab samnites qui uniuersus in clientela habeo decem aer et v pondo argentum et decem seruus sui mitto in samnium remitto continentia suus beneficium sine pecunia praediues sine usus familia abunde comitor quia locupleto ille facio non multus possideo sed modicus desideraris ergo domus is quemadmodum aer et argentum et mancipium samnites uacuus ita gloria ex is pario refercio sum


Nec minus animosus minusue prosperus illius in Africam transitus, in quam ex Sicilia exercitum senatu uetante transduxit, quia, nisi plus in ea re suo quam patrum conscriptorum consilio credidisset, secundi Punici belli finis inuentus non esset.

neque paruus animosus parvus prosperus ille in africa transitus in quam ex sicilia exercitus senatus veto traduco quia nisi multus in is res suus quam pater conscriptor consilium credo secundus punicus bellum finis inuenio non sum


Atque huic animi eius iudicio Q. Fabius Gurges, N. Fabius Pictor, Q. Ogulnius subscripserunt. qui legati ad Ptolomaeum regem missi munera, quae ab eo priuatim acceperant, in aerarium, et quidem prius quam ad senatum legationem referrent, detulerunt, scilicet de publico ministerio nihil cuiquam praeter laudem bene administrati officii accedere debere iudicantes. iam illud humanitatis senatus et attentae maiorum disciplinae indicium est: data sunt enim legatis quae in aerarium reposuerant non solum patrum conscriptorum decreto, sed etiam populi permissu † rum at quem legata quaestores prompta uni cuique distribuerunt. ita in isdem Ptolomaei liberalitas, legatorum abstinentia, senatus ac populi aequitas debitam probabilis facti portionem obtinuit.

atque hic animus is iudicium q fabius gurges n fabius pictor q ogulnius subscribo qui legatus ad ptolomaeus rex mitto munus qui ab is priuatim accipio in aerarius et quidem prior quam ad senatus legatio refero defero scilicet de publicus ministerium nihil quisquam praeter laus bene administro officium accedo debeo judico iam ille humanitas senatus et attendo magnus disciplina indicium sum do sum enim legatus qui in aerarius repono non solus pater conscriptor decretum sed etiam populus permitto rus at qui lego quaestor promptus unus quisque distribuo ita in idem ptolomaeus liberalitas legatus abstinentia senatus atque populus aequitas debeo probabilis facio portio obtineo


Dandum est aliquid loci etiam alienigenis exemplis, ut dometicis aspersa ipsa uarietate delectent. Harmodi et Aristogitonis, qui Athenas tyrannide liberare conati sunt, effigies aeneas Xerxes ea urbe deuicta in regnum suum transtulit. longo deinde interiecto tempore Seleucus in pristinam sedem reportandas curauit. Rhodii quoque eas urbi suae adpulsas, cum in hospitium publice inuitassent, sacris etiam in puluinaribus conlocauerunt. nihil hac memoria felicius, quae tantum uenerationis in tam paruulo aere possidet.

do sum aliquis locus etiam alienigena exemplum ut dometicis aspersa ipse uarietas delecto harmodius et aristogitonis qui athenae tyrannis liberaris conor sum effigio aeneas xerxes is urbs devinco in regnum suus transfero longus deinde interiacio tempus seleucus in pristinus sedes reporto curo rhodius quoque is urbs suus adpello cum in hospitium publicus invito sacrum etiam in puluinaris conloco nihil hic memoria felix qui tantus ueneratio in tam paruulo aer possideo


Non tam robusti generis humanitas, sed et ipsa tamen memoria prosequenda Pisistrati Atheniensium tyranni narrabitur. qui, cum adulescens quidam amore filiae eius uirginis accensus in publico obuiam sibi factam osculatus esset, hortante uxore ut ab eo capitale supplicium sumeret respondit, 'si eos, qui nos amant, interficiemus, quid eis faciemus, quibus odio sumus'? minime digna uox cui adiciatur eam ex tyranni ore manasse. in hunc modum filiae iniuriam tulit, suam multo laudabilius. a Thrasippo amico inter cenam sine fine conuicio laceratus ita et animum et uocem ab ira cohibuit, ut putares satellitem a tyranno male audire. abeuntem quoque, ueritus ne propter metum maturius se conuiuio subtraheret, inuitatione familiari coepit retinere. Thrasippus concitatae temulentiae impetu euectus os eius sputo respersit nec tamen in uindictam sui ualuit accendere. ille uero etiam filios suos uiolatae patris maiestati subuenire cupientis retraxit. posteroque die Thrasippo supplicium a se uoluntaria morte exigere uolente uenit ad eum dataque fide in eodem gradu amicitiae mansurum, ab incepto reuocauit. si nihil aliud dignum honore memoriae gessisset, his tamen factis abunde se posteritati conmendasset.

non tam robustus genus humanitas sed et ipse tamen memoria prosequor pisistratus atheniensis tyrannus narro qui cum adulescens quidam amor filia is uirgo accendo in publicus obuiam sui facio osculo sum horto uxor ut ab is capital supplicium sumo respondeo si is qui nos amo interfacio quis is facio qui odium sum paruus dignus uox qui adicio is ex tyrannus os manasse in hic modus filia iniuria fero suus multus laudabilis ab thrasippo amicus inter cena sine finis conuicium lacero ita et animus et uox ab ira cohibeo ut puto satelles ab tyrannus malus audio abeo quoque uereor ne propter metus maturus sui conuiuium subtraho inuitatio familiaris coepio retineo thrasippus concito temulentia impetus eveho os is spuo respergo neque tamen in vindicta suus ualuit accendo ille uerus etiam filius suus violo pater maiestas subvenio cupio retraho posterus dies thrasippo supplicium ab sui voluntarius mors exigo volo uenio ad is do fides in idem gradus amicitia mando ab inceptum reuoco si nihil alius dignus honor memoria gero hic tamen facio abunde sui posteritas conmendasset


In C. uero Fabricii et Q. Aemilii Papi principum saeculi sui domibus argentum fuisse confitear oportet: uterque enim patellam deorum et salinum habuit, sed eo lautius Fabricius, quod patellam suam corneo pediculo sustineri uoluit. Papus quoque satis animose, qui cum hereditatis nomine ea accepisset, religionis causa abalienanda non putauit.

in que uerus fabricius et q aemilius papius princeps saeculis suus domus argentum sum confiteor oportet uterque enim patella deus et salinum habeo sed is lavo fabricius qui patella suus corneus pediculus sustineo uolo papus quoque satis animosus qui cum hereditas nomen is accipio religio causa abalieno non puto


Disciplina militaris acriter retenta principatum Italiae Romano imperio peperit, multarum urbium, magnorum regum, ualidissimarum gentium regimen largita est, fauces Pontici sinus patefecit, Alpium Taurique montis conuulsa claustra tradidit, ortumque e paruula Romuli casa totius terrarum orbis fecit columen. ex cuius sinu quoniam omnes triumphi manarunt, sequitur ut de triumphandi iure dicere incipiam.

disciplina militaris acer retineo principatus italia romanus imperium pario multus urbs magnus rex ualidissimaris gens regimen largior sum fauces ponticus sinus patefacio alpis taurus mons convulsus claustra trado orior e paruulus romulis cado totus terra orbis facio columen ex qui sinus quoniam omnis triumphus mano sequor ut de triumpho ius dico incipio


Hanc caritatem proximus fraternae beniuolentiae gradus excipit: nam ut merito primum amoris uinculum ducitur plurima et maxima beneficia accepisse, ita proximum iudicari debet simul accepisse. quam copiosae enim suauitatis illa recordatio est: in eodem domicilio antequam nascerer habitaui, in isdem incunabulis infantiae tempora peregi, eosdem appellaui parentes, eadem pro me uota excubuerunt, parem ex maiorum imaginibus gloriam traxi! cara est uxor, dulces liberi, iucundi amici, accepti adfines, sed postea cognitis nulla beniuolentia accedere debet, quae priorem exhauriat.

hic caritas proximus fraternus benevolentia gradus excipio nam ut mereo primus amor uinculis duco multus et maximus beneficium accipio ita propior iudico debeo simul accipio quam copiosus enim suauitas ille recordatio sum in idem domicilium antequam nascor habito in idem incunabulis infantia tempus perago idem appello parens idem pro ego uotum excubo par ex magnus imago gloria traho carus sum uxor dulcis liber jucundus amicus accipio affinis sed postea cognosco nullus benevolens accedo debeo qui prior exhaurio


Eodem auxilii genere Tucciae uirginis Vestalis incesti criminis reae castitas infamiae nube obscurata emersit. quae conscientia certa sinceritatis suae spem salutis ancipiti argumento ausa petere est: arrepto enim cribro 'Vesta' inquit, 'si sacris tuis castas semper admoui manus, effice ut hoc hauriam e Tiberi aquam et in aedem tuam perferam'. audaciter et temere iactis uotis sacerdotis rerum ipsa natura cessit.

eos auxilium genus tuccia uirgo vestal incestus crimen rea castitas infamia nubes obscuro emergo qui conscientia certus sinceritas suus spes salus anceps argumentum audeo peto sum arrepo enim cribro vesta inquam si sacrum tuus castus semper admoveo manus efficio ut hic haurio e tiberis aqua et in aedes tuus perfero audax et temere jacio uotum sacerdos res ipse natura cedo


Non uulgaris etiam Homeri mortis causa fertur, qui in Io insula, quia quaestionem a piscatoribus positam soluere non potuisset, dolore absumptus creditur.

non uulgaris etiam homerus mors causa fero qui in ios insula quia quaestio ab piscator pono soluo non possum dolor absumo credo


Sequitur eiusdem generis exemplum. cum inter Karthaginem et Cyrenas de modo agri pertinacissima contentio esset, ad ultimum placuit utrimque eodem tempore iuuenes mitti et locum, in quem hi conuenissent, finem ambobus haberi populis. uerum hoc pactum Karthaginienses duo fratres nomine Philaeni perfidia praecucurrerunt, citra constitutam horam maturato gressu in longius promotis terminis. quod cum intellexissent Cyrenensium iuuenes, diu de fallacia eorum questi postremo acerbitate condicionis iniuriam discutere conati sunt: dixerunt namque sic eum finem ratum fore, si Philaeni uiuos ibi se obrui passi essent. sed consilio euentus non respondit: illi enim nulla interposita mora corpora sua his terra operienda tradiderunt. qui, quoniam patriae quam uitae suae longiores terminos esse maluerunt, bene iacent manibus et ossibus suis dilatato Punico imperio. ubi sunt superbae Karthaginis alta moenia? ubi maritima gloria inclyti portus? ubi cunctis litoribus terribilis classis? ubi tot exercitus? ubi tantus equitatus? ubi inmenso Africae spatio non contenti spiritus? omnia ista duobus Scipionibus fortuna partita est: at Philaenorum egregii facti memoriam ne patriae quidem interitus extinxit. nihil est igitur excepta uirtute, quod mortali animo ac manu inmortale quaeri possit.

sequor idem genus exemplum cum inter karthago et cyrenae de modo ager pertinax contentio sum ad ulter placeo utrimque idem tempus iuuenis mitto et locus in qui hic convenio finis ambo habeo populus uerus hic paciscor carthaginiensis duo frater nomen philaeni perfidia praecurro citer constituo hora maturo gradior in longus promoveo terminus qui cum intellego cyrenensis iuuenis diu de fallacia is queror postremo acerbitas condicio iniuria discutio conor sum dico namque sic is finis reor sum si philaeni uiuus ibi sui obruo patior sum sed consilium euentus non respondeo ille enim nullus interpono mora corpus suus hic terra operio trado qui quoniam patria quam uita suus longus terminus sum malo bene iaceo manus et os suus dilato punicus imperium ubi sum superbus karthago altus moenia ubi maritimus gloria inclyti portus ubi cunctus litus terribilis classis ubi tot exercitus ubi tantus equito ubi immensus africa spatium non contendo spiritus omnis iste duo scipio fortuna partio sum at philaeni egregius facio memoria ne patria quidem intereo extingo nihil sum igitur excipio uirtus qui mortal animus atque manus inmortal quaero possum


M. Horatius interfectae sororis crimine a Tullo rege damnatus ad populum prouocato iudicio absolutus est. quorum alterum atrocitas necis mouit, alterum causa flexit, quia inmaturum uirginis amorem seuere magis quam impie punitum existimabat. itaque forti punitione liberata fratris dextera tantum consanguineo quantum hostili cruore gloriae haurire potuit.

m horatius interfacio soror crimen ab tullus rex damno ad populus provoco iudicium absolvo sum qui alter atrocitas nex moueo alter causa flecto quia immaturus uirgo amor sero magis quam impius punio existimo itaque fortis punitio libero frater dextera tantus consanguineus quantus hostilis cruor gloria haurio possum


Crassum casus acerbitate Q. Caepio praecucurrit: is namque praeturae splendore, triumphi claritate, consulatus decore, maximi pontificis sacerdotio ut senatus patronus diceretur adsecutus in publicis uinculis spiritum deposuit, corpusque eius funestis carnificis manibus laceratum in scalis Gemoniis iacens magno cum horrore totius fori Romani conspectum est.

crassus casus acerbitas q caepio praecurro is namque praetura splendor triumphus claritas consulatus decus magnus pontifex sacerdotium ut senatus patronus dico assequor in publicus uinculum spiritus depono corpus is funestus carnifex manus lacero in scalae gemoniae jaceo magnus cum horror totus forum romanus conspectus sum


Tam hercule quam Mitridatem regem, qui una epistola lxxx ciuium Romanorum in Asia per urbes negotiandi gratia dispersa interemit tantaeque prouinciae hospitalis deos iniusto, sed non inulto cruore respersit, quoniam cum maximo cruciatu ueneno repugnantem spiritum suum tandem succumbere coegit simulque piacula crucibus illis dedit, quibus amicos suos auctore Gauro spadone libidinosus obsequio, scelestus imperio adfecerat.

tam herculis quam mitridatem rex qui unus epistula lxxx ciuis romanus in asia per urbs negotior gratia dispergo interimo tantus prouincia hospital deus iniustus sed non inultus cruor respergo quoniam cum maximus crucio uenenum repugno spiritus suus tandem succumbo cogo simul piaculum crux ille do qui amicus suus auctor gaurus spado libidinosus obsequium scelestus imperium afficio


Par uerae amicitiae clarissimum Scipio et Laelius, cum amoris uinculo tum etiam omnium uirtutum inter se iunctum societate, ut actuosae uitae iter aequali gradu exequebantur, ita animi quoque remissionibus communiter adquiescebant: constat namque eos Caietae et Laurenti uagos litoribus conchulas et umbilicos lectitasse, idque se P. Crassus ex socero suo Scaeuola, qui gener Laelii fuit, audisse saepe numero praedicauit.

par uerus amicitia clarus scipio et laelius cum amor vinculum tum etiam omnis uirtus inter sui jungo societas ut actuosus uita iter aequal gradus exsequor ita animus quoque remissio communis adquiesco consto namque is caieta et laurens vagus litus conchula et umbilicus lectito is sui p crassus ex socer suus scaevola qui gener laelius sum audio saepe numerus praedico


Ac Scipioni quidem maximus fortunae fulgor, C. autem Deciano spectatae integritatis uiro uox sua exitium attulit: nam cum P. Furium inquinatissimae uitae pro rostris accusaret, quia quadam in parte actionis de morte L. Saturnini queri ausus fuerat, nec reum damnauit et insuper ei poenas addictas pependit.

atque scipio quidem magnus fortuna fulgor que autem decianus specto integritas uir uox suus exitium affero nam cum p furius inquino uita pro rostrum accuso quia quidam in pars actio de mors l saturninus queror audeo sum neque reus damno et insuper is poena addico pendeo


Eadem ciuitas seueritatis custos acerrima est, nullum aditum in scaenam mimis dando, quorum argumenta maiore ex parte stuprorum continent actus, ne talia spectandi consuetudo etiam imitandi licentiam sumat. omnibus autem, qui per aliquam religionis simulationem alimenta inertiae quaerunt, clausas portas habet, mendacem et fucosam superstitionem submouendam esse existimans. ceterum a condita urbe gladius est ibi, quo noxii iugulantur, rubigine quidem exesus et uix sufficiens ministerio, sed index in minimis quoque rebus omnia antiquae consuetudinis monumenta seruantium.

idem ciuitas seueritas custos acer sum nullus aditus in scaena mimus do qui argumentum magnus ex pars stuprum contineo ago ne talis specto consuetudo etiam imito licentia sumo omnis autem qui per aliqui religio simulatio alimentum inertia quaero claudo porta habeo mendacem et fucosus superstitio submoveo sum existimo ceterum ab condio urbs gladius sum ibi quo noxius jugulo rubigo quidem exedo et uix sufficio ministerium sed index in paruus quoque res omnis antiquus consuetudo monumentum servo


Heluius Mancia Formianus, libertini filius ultimae senectutis, L. Libonem apud censores accusabat. in quo certamine cum Pompeius Magnus humilitatem ei aetatemque exprobrans ab inferis illum ad accusandum remissum dixisset, 'non mentiris' inquit, 'Pompei: uenio enim ab inferis, in L. Libonem accusator uenio. sed dum illic moror, uidi cruentum Cn. Domitium Ahenobarbum deflentem, quod summo genere natus, integerrimae uitae, amantissimus patriae, in ipso iuuentae flore tuo iussu esset occisus. uidi pari claritate conspicuum M. Brutum ferro laceratum, querentem id sibi prius perfidia, deinde etiam crudelitate tua accidisse. uidi Cn. Carbonem acerrimum pueritiae tuae bonorumque patris tui defensorem in tertio consulatu catenis, quas tu ei inici iusseras, uinctum, obtestantem se aduersus omne fas ac nefas, cum in summo esset imperio, a te equite Romano trucidatum. uidi eodem habitu et quiritatu praetorium uirum Perpennam saeuitiam tuam execrantem, omnesque eos una uoce indignantes, quod indemnati sub te adulescentulo carnifice occidissent'. obducta iam uetustis cicatricibus bellorum ciuilium uastissima uulnera municipali homini, seruitutem paternam redolenti, effrenatae temeritatis, intolerabilis spiritus, inpune renouare licuit. itaque eodem tempore et fortissimum erat Cn. Pompeio maledicere et tutissimum. sed non patitur nos hoc longiore querella prosequi personae insequentis aliquanto sors humilior.

helvius mancia formianus libertinus filius ulter senectus l libo apud censor accuso in quo certamen cum pompejus magnus humilitas is aetas exprobro ab inferi ille ad accuso remitto dico non mentior inquam pompejus uenio enim ab inferi in l libo accusator uenio sed dum illic moror uideo cruentus cn domitius ahenobarbus defleo qui superus genus nascor integer uita amo patria in ipse iuuenta floreo tuus iussus sum occido uideo par claritas conspicuus m brutus ferrum lacero queror is sui prior perfidia deinde etiam crudelitas tuus accido uideo cn carbo acer pueritia tuus bonus pater tuus defensor in tertius consulatus catena qui tu is inicio jubeo vincio obtestor sui aduersus omnis fas atque nefas cum in superus sum imperium ab tu eques romanus trucido uideo idem habitus et quirito praetorium uir perperna saeuitia tuus execrantem omnes is unus uox indignor qui indemnatus sub tu adulescentulus carnifex occido obduco iam vetustus cicatrix bellum ciuilis vastus uulnus municipal homo seruitus paternus redoleo effreno temeritas intolerabilis spiritus impunis renouaris licet itaque idem tempus et fortis sum cn pompejus maledico et tueor sed non patior nos hic longus querela prosequor persona insequor aliquantus sors humilio


Pro consule istud tam uiolenter exercitus, illud aduersus consulem: Q. enim Pompeium Sullae collegam senatus iussu ad exercitum Cn. Pompei, quem aliquamdiu inuita ciuitate obtinebat, contendere ausum ambitiosi ducis inlecebris corrupti milites sacrificare incipientem adorti in modum hostiae mactarunt tantumque scelus, curia castris cedere se confessa, inultum abiit.

pro consul iste tam violens exercitus ille aduersus consul q enim pompejus sulla collega senatus iussus ad exercitus cn pompejus qui aliquamdiu inuitus ciuitas obtineo contendo audeo ambitiosus dux illecebra corrumpo miles sacrificaris incipio adorior in modus hostia macto tantus scelus curia castrum cedo sui confiteor inultus abeo


Fortis huius mors, illorum perridicula: Cornelius enim Gallus praetorius et T. Etereius, eques Romanus, inter usum ueneris absumpti sunt. quamquam quorsum attinet eorum cauillari fata, quos non libido sua, sed fragilitatis humanae ratio abstulit? fine namque uitae nostrae uariis et occultis causis exposito interdum quae inmerentia sunt, supremi fati titulum occupant, cum magis in tempus mortis incidant quam ipsa mortem accersant.

fortis hic mors ille perridiculus cornelius enim gallus praetorius et t etereius eques romanus inter usus uenus absumo sum quamquam quorsum attineo is cauillaris fatum qui non libido suus sed fragilitas humanus ratio aufero finis namque uita noster uarius et occulo causa expono interdum qui immerens sum superus fatum titulis occupo cum magis in tempus mors incido quam ipse mors arcesso


Quorum uirtuti nihil cedit Q. Occius, qui propter fortitudinem Achilles cognominatus est: nam ut reliqua eius opera non exequar, abunde tamen duobus factis, quae relaturus sum, quantus bellator fuerit cognoscetur. Q. Metello consuli legatus in Hispaniam profectus, Celtibericum sub eo bellum gerens, postquam cognouit a quodam gentis huius iuuene se ad dimicandum prouocari—erat autem illi forte prandendi gratia posita mensa—, relicta ea arma sua extra uallum deferri equumque educi clam iussit, ne a Metello inpediretur, et illum Celtiberum insolentissime obequitantem consectatus interemit detractasque corpori eius exuuias ouans laetitia in castra retulit. idem Pyrresum nobilitate ac uirtute omnes Celtiberos praestantem, cum ab eo in certamen pugnae deuocatus esset, succumbere sibi coegit. nec erubuit flagrantissimi pectoris iuuenis gladium ei suum et sagulum utroque exercitu spectante tradere. ille uero etiam petiit ut hospitii iure inter se iuncti essent, quando inter Romanos et Celtiberos pax foret restituta.

qui uirtus nihil cedo q occius qui propter fortitudo achilles cognomino sum nam ut reliquus is opus non exsequor abunde tamen duo facio qui refero sum quantus bellator sum cognosco q metellus consul legatus in hispania proficiscor celtibericus sub is bellum gero postquam cognosco ab quidam gens hic juvenis sui ad dimico prouocaris sum autem ille fors prandeo gratia pono mensa relinquo is arma suus extra valles defero equus educo clam iubeo ne ab metellus inpediretur et ille celtiberi insolens obequito consector interimo detraho corpus is exuuias ouo laetitia in castrum refero idem pyrresum nobilitas atque uirtus omnis celtiberi praesto cum ab is in certamen pugna devoco sum succumbo sui cogo neque erubesco flagro pectus iuuenis gladius is suus et sagulis uterque exercitus specto trado ille uerus etiam peto ut hospitium ius inter sui jungo sum quando inter romanus et celtiberi pax sum restituo


Nequaquam Platoni litterarum commendatione par Syracusanus Dio, sed quod ad praestandam moderationem adtinuit, uehementioris experimenti. patria pulsus a Dionysio tyranno Megaram petierat ubi cum Theodorum principem eius urbis domi conuenire uellet neque admitteretur, multum diuque ante fores retentus comiti suo 'patienter hoc ferendum est' ait: 'forsitan enim et nos, cum in gradu dignitatis nostrae essemus, aliquid tale fecimus'. qua tranquillitate consilii ipse sibi condicionem exilii placidiorem reddidit.

nequaquam plato litteraris commendatio par syracusanus dius sed qui ad praesto moderatio adteneo vehemens experimentum patria pello ab dionysius tyrannus megara peto ubi cum theodorus princeps is urbs domus conuenio uolo neque admitto multus diu ante foris retendo comes suus patienter hic fero sum aio forsitan enim et nos cum in gradus dignitas noster sum aliquis talis facio qui tranquillitas consilium ipse sui condicio exsilium placidus reddo


Gorgiae quoque Epirotae fortis et clari uiri origo admirabilis fuit, quod in funere matris suae utero elapsus inopinato uagitu suo lectum ferentes consistere coegit nouumque spectaculum patriae praebuit, tantum non ex ipso genetricis rogo lucem et cunas adsecutus: eodem enim momento temporis altera iam fato functa peperit, alter ante elatus quam natus est.

gorgias quoque epirotes fortis et clarus uir origo admirabilis sum qui in funus mater suus uterus elabor inopinor vagitus suus lectus fero consisto cogo novus spectaculum patria praebeo tantus non ex ipse genetrix rogo lux et cuna assequor idem enim momentum tempus alter iam fatum fungor pario alter ante effero quam nascor sum


Sed ut alienigena scrutemur, cum obscurato repente sole inusitatis perfusae tenebris Athenae sollicitudine angerentur, interitum sibi caelesti denuntiatione portendi credentes, Pericles processit in medium et quae a praeceptore suo Anaxagora pertinentia ad solis et lunae cursum acceperat disseruit nec ulterius trepidare ciues suos uano metu passus est.

sed ut alienigenus scrutor cum obscuro repens sol inusitas perfundo tenebrae athenae sollicitudo ango interitus sui caelestis denuntiatio portendo credo pericles procedo in medius et qui ab praeceptor suus anaxagoras pertineo ad sol et luna cursus accipio disseruio neque ultra trepido ciuis suus uanus metus patior sum


Quae quidem non proculcauit tantum imperia, sed etiam gessit inpotenter: nam Q. Metellus, cum utramque Hispaniam consul prius, deinde pro consule paene totam subegisset, postquam cognouit Q. Pompeium consulem inimicum suum successorem sibi mitti, omnes, qui modo militiam suam uoluerunt finiri, dimisit, commeatus petentibus neque causis excussis neque constituto tempore dedit, horrea custodibus remotis opportuna rapinae praebuit, arcus sagittasque Cretensium frangi atque in amnem abici iussit, elephantis cibaria dari uetuit. quibus factis ut cupiditati suae indulsit, ita magnifice gestarum rerum gloriam corrupit meritumque honorem triumphi hostium quam irae fortior uictor amisit.

qui quidem non proculco tantus imperium sed etiam gero impotens nam q metellus cum uter hispania consul prior deinde pro consul paene totus subigo postquam cognosco q pompejus consul inimicus suus successor sui mitto omnis qui modo militia suus uolo finio dimitto commeatus peto neque causa excutio neque constituo tempus do horreum custos remoueo opportunus rapina praebeo arcus sagitto cretensis frango atque in amnis abicio iubeo elephantus cibaria do ueto qui facio ut cupiditas suus indulgeo ita magnificus gero res gloria conrumpo mereo honor triumphus hostis quam ira fortis uictor amitto


Quid illa quoque iuuentute Romana gratius, quae Nautio et Minucio consulibus ultro nomina sua militari sacramento obtulit, ut Tusculanis, quorum fines Aequi occupauerant, praesidium ferrent, quia paucis ante mensibus constantissime et fortissime imperium populi Romani defenderant? ergo, quod auditu nouum est, ne patriae grata uoluntas cessasse uideretur, exercitus se ipse conscripsit.

quis ille quoque iuuentus romanus gratus qui nautius et minucius consul ultro nomen suus militaris sacramentum offero ut tusculanus qui finis aequum occupo praesidium fero quia paucus ante mensis consto et fortis imperium populus romanus defendo ergo qui auditus nouus sum ne patria gratus uoluntas cesso uideo exercitus sui ipse conscribo


Magnam laudem et illud collegium tribunorum tulit, quod, cum unus ex eo L. Cotta fiducia sacrosanctae potestatis creditoribus suis satis facere nollet, decreuit, si neque solueret pecuniam neque daret cum quo sponsio fieret, se appellantibus eum creditoribus auxilio futurum, inicum ratum maiestatem publicam priuatae perfidiae obtentu esse. itaque Cottam in tribunatu quasi in aliquo sacrario latentem tribunicia inde iustitia extraxit.

magnus laus et ille collegium tribunus fero qui cum unus ex is l cotta fiducia sacrosanctus potestas creditor suus satis facio nolo decerno si neque solvo pecunia neque do cum quo sponsio fio sui appello is creditor auxilium sum inicum reor maiestas publicus privo perfidia obtendo sum itaque cotta in tribunatus quasi in aliquis sacrarium lateo tribunicius inde iustitia extraho


Consentaneo uocis iactu C. Cassii aurem fortuna peruellit, quem orantibus Rhodiis ne ab eo cunctis deorum simulacris spoliarentur, Solem a se relinqui respondere uoluit, ut rapacissimi uictoris insolentiam dicti tumore protraheret abiectumque Macedonica pugna non effigiem Solis, quam tantummodo supplicibus cesserat, sed ipsum solem re uera relinquere cogeret.

consentaneus uox iactus que casseius auris fortuna pervello qui oro rhodius ne ab is cunctus deus simulacrum spolio sol ab sui relinquo respondeo uolo ut rapax uictor insolentia dictum tumor protraho abicio macedonicus pugno non effigies soli quam tantummodo supplex cedo sed ipse sol res uerus relinquo cogo


Hybrean autem Mylasenum copiosae atque concitatae facundiae oratorem Cymaeorum seruo strigmenta gymnasii colligenti tantum non germanum fratrem totius Asiae oculi adsignarunt: ita liniamentis oris et omnium membrorum conpares erant.

hybrean autem mylaseni copiosus atque concito facundia orator cymaeus seruus strigmentum gymnasium colligo tantus non germanus frater totus asia oculus adsigno ita lineamentum ora et omnis membrum conparis sum


Insolentiae uero inter Karthaginiensem et Campanum senatum quasi aemulatio fuit: ille enim separato a plebe balineo lauabatur, hic diuerso foro utebatur. quem morem Capuae aliquamdiu retentum C. quoque Gracchi oratione in Plautium scripta patet.

insolentia uerus inter carthaginiensis et campanus senatus quasi aemulatio sum ille enim separo ab plebs balineo lavo hic diuerto forum utor qui mos capua aliquamdiu retendo que quoque gracchus oratio in plautius scribo pateo


E quibus Hannibal mature adeo patria uestigia subsecutus est, ut eo exercitum in Hispaniam traiecturo et ob id sacrificante viiii annorum natu altaria tenens iuraret se, cum primum per aetatem potuisset, acerrimum hostem populi Romani futurum, et pertinacissimis precibus instantis belli commilitium exprimeret. idem significare cupiens quanto inter se odio Karthago et Roma dissiderent, inflicto in terram pede suscitatoque puluere, tunc inter eas finem fore belli dixit, cum alterutra in habitum pulueris esset redacta.

e qui hannibal maturus adeo patria uestigium subsequor sum ut is exercitus in hispania transjacio et ob is sacrifico viiii annus natus altare teneo juro sui cum primus per aetas possum acer hostis populus romanus sum et pertinax prex insto bellum commilitium exprimo idem significaris cupio quantus inter sui odium carthago et roma dissido infligo in terra pes suscito puluis tunc inter is finis sum bellum dico cum alteruter in habitus pulvis sum redigo


Est et illa quasi priuata censura, maiestas clarorum uirorum, sine tribunalium fastigio, sine apparitorum ministerio potens in sua amplitudine obtinenda: grato enim et iucundo introitu animis hominum adlabitur admirationis praetexto uelata. quam recte quis dixerit longum et beatum honorem esse sine honore.

sum et ille quasi priuo censeo maiestas clarus uir sine tribunalium fastigium sine apparitor ministerium possum in suus amplitudo obtineo gratus enim et jucundus introeo animus homo allabor admiratio praetexo velo quam rectus quis dico longus et beatus honor sum sine honor


Libidinosi centurionis supplicium M. Laetori Mergi tribuni militaris aeque †similis foedus exitus sequitur. cui Cominius tribunus pl. diem ad populum dixit, quod cornicularium suum stupri causa adpellasset. nec sustinuit eius rei conscientiam Laetorius, sed se ipse ante iudicii tempus fuga prius, deinde etiam morte puniuit. naturae modum expleuerat, fato tamen functus uniuersae plebis sententia crimine inpudicitiae damnatus est. signa illum militaria, sacratae aquilae, et certissima Romani imperii custos, seuera castrorum disciplina, ad inferos usque persecuta est, quoniam, cuius magister esse debuerat, sanctitatis corruptor temptabat existere.

libidinosus centurio supplicium m laetor mergo tribunus militaris aequus similis foedus exitus sequor qui cominius tribunus pl dies ad populus dico qui cornicularius suus stuprum causa appello neque sustineo is res conscientia laetorius sed sui ipse ante iudicium tempus fuga prior deinde etiam mors puniuit natura modus expleo fatum tamen fungor universus plebs sententia crimen impudicitia damno sum signum ille militaris sacro aquila et certus romanus imperium custos seuerus castrum disciplina ad inferi usque persequor sum quoniam qui magister sum debeo sanctitas corruptor tento existere


Septicia quoque mater Trachalorum Ariminensium irata filiis in contumeliam eorum, cum iam parere non posset, Publicio seni admodum nupsit, testamento etiam utroque praeterito. a quibus aditus diuus Augustus et nuptias mulieris et suprema iudicia improbauit: nam hereditatem maternam filios habere iussit, dotem, quia non creandorum liberorum causa coniugium intercesserat, uirum retinere uetuit. si ipsa Aequitas hac de re cognosceret, potuitne iustius aut grauius pronuntiare? spernis quos genuisti, nubis effeta, testamenti ordinem uiolento animo confundis neque erubescis ei totum patrimonium addicere, cuius pollincto iam corpori marcidam senectutem tuam substrauisti. ergo dum sic te geris, ad inferos usque caelesti fulmine daflata es.

septicia quoque mater trachalorum ariminensis irascor filius in contumelia is cum iam pareo non possum publicius senex admodum nubo testamentum etiam uterque praetereo ab qui aditus diuus augustus et nuptiae mulier et superus iudicium improbo nam hereditas maternus filius habeo iubeo doto quia non creo liberi causa conjugium intercedo uir retineo ueto si ipse aequitas hic de res cognosco possum iustus aut grauis pronuntiaris sperno qui gigno nubo effetus testamentum ordo violentus animus confundo neque erubesco is totus patrimonium addico qui pollingo iam corpus marcidus senectus tuus substerno ergo dum sic tu gero ad inferi usque caelestis fulmen daflata sum


Armet se duritia pectus necesse est, dum horridae ac tristis seueritatis acta narrantur, ut omni mitiore cogitatione seposita rebus auditu asperis uacet: ita enim destrictae et inexorabiles uindictae et uaria poenarum genera in medium procurrent, utilia quidem legum munimenta, sed minime in placido et quieto paginarum numero reponenda.

armo sui duritia pectus necesse sum dum horridus atque tristis seueritas ago narro ut omnis mitis cogitatio sepono res auditus asper uaco ita enim destringo et inexorabilis vindicta et uarius poena genus in medius procurro utilis quidem lex munimentum sed paruus in placidus et quiesco paginaris numerus repono