M. uero Scaurus, lumen ac decus patriae, cum apud Athesim flumen impetu Cimbrorum Romani equites pulsi deserto consule Catulo urbem pauidi repeterent, consternationis eorum participi filio suo misit qui diceret libentius se in acie eius interfecti ossibus occursurum quam ipsum tam deformis fugae reum uisurum: itaque, si quid modo reliquum in pectore uerecundiae superesset, conspectum degenerati patris uitaturum: recordatione enim iuuentae suae qualis M. Scauro aut habendus aut spernendus filius esset admonebatur. quo nuntio accepto iuuenis coactus est fortius aduersus semet ipsum gladio uti quam aduersus hostes usus fuerat.

m uerus scaurus lumen atque decus patria cum apud athesis flumen impetus cimber romanus eques pello desero consul catulus urbs pavidus repeto consternatio is participium filius suus mitto qui dico libet sui in acies is interfacio os occurro quam ipse tam deformis fuga reus video itaque si quis modo reliquus in pectus verecundia supersum conspectus degenero pater vito recordatio enim iuuenta suus qualis m scaurus aut habeo aut sperno filius sum admoneo quo nuntio accipio iuuenis cogo sum fortis aduersus sui ipse gladius uti quam aduersus hostis utor sum


Hypsicratea quoque regina Mitridatem coniugem suum effusis caritatis habenis amauit, propter quem praecipuum formae suae decorem in habitum uirilem conuertere uoluptatis loco habuit: tonsis enim capillis equo se et armis adsuefecit, quo facilius laboribus et periculis eius interesset. quin etiam uictum a Cn. Pompeio per efferatas gentes fugientem animo pariter et corpore infatigabili secuta est. cuius tanta fides asperarum atque difficilium rerum Mitridati maximum solacium et iucundissimum lenimentum fuit: cum domo enim et penatibus uagari se credidit uxore simul exulante.

hypsicratea quoque regina mitridatem coniunx suus effundo caritas habena amo propter qui praecipuus forma suus decoro in habitus uirilis conuerto uoluptas locus habeo tondeo enim capillus equus sui et arma assuefacio quo facilis labor et periculum is intersum quin etiam uictus ab cn pompejus per effero gens fugio animus pariter et corpus infatigabilis sequor sum qui tantus fides asperaris atque difficilis res mitridati magnus solacium et jucundus lenimentum sum cum domus enim et penates uagaris sui credo uxor simul exulante


Damasippus nihil laudis habuit, quod corrumperet, itaque memoria eius licentiore accusatione perstringitur. cuius iussu principum ciuitatis capita hostiarum capitibus permixta sunt Carbonisque Aruinae truncum corpus patibulo adfixum gestatum est. adeo aut flagitiosissimi hominis praetura multum aut rei publicae maiestas nihil potuit.

damasippus nihil laus habeo qui corrumpo itaque memoria is liceo accusatio perstringo qui iussus princeps ciuitas caput hostia caput permisceo sum carbo aruinae truncus corpus patibulus affigo gestas sum adeo aut flagitiosus homo praetura multus aut res publicus maiestas nihil possum


Sophocles quoque gloriosum cum rerum natura certamen habuit, tam benigne mirifica illi opera sua exhibendo quam illa operibus eius tempora liberaliter sumministrando: prope enim centesimum annum attigit, sub ipsum transitum ad mortem Oedipode e)pi\ *kolwnw=| scripto, qua sola fabula omnium eiusdem studi poetarum praeripere gloriam potuit. idque ignotum esse posteris filius Sophoclis Iophon noluit, sepulcro patris quae retuli insculpendo.

sophocles quoque gloriosus cum res natura certamen habeo tam benignus mirificus ille opus suus exhibeo quam ille opus is tempus liberalis sumministro prope enim centesimus annus attigo sub ipse transeo ad mors oedipodes e pi kolwnw scribo qui solus fabula omnis idem studium poetaris praeripio gloria possum is ignotus sum posterus filius sophoclis iophon nolo sepulcrum pater qui retulis insculpo


toih=|d' a)mfi\ gunaiki\ polu\n xro/non a)/lgea pa/sxein. adeone dextrae suae multum pictor adrogauit, ut ea tantum formae conprehensum crederet, quantum aut Leda caelesti partu edere aut Homerus diuino ingenio exprimere potuit?

toih d ab mfi gunaiki polu n xro non ab lgea pa sxein adeo dexter suus multus pictor adrogo ut is tantus forma comprehendo credo quantus aut ledas caelestis partus edo aut homerus divino ingenium exprimo possum


Atque ut longae et felicis industriae quasi in unum aceruum exempla redigamus, Isocrates nobilissimum librum, qui *panaqhnai+ko/s inscribitur, quartum et nonagesimum annum agens, ita ut ipse significat, conposuit, opus ardentis spiritus plenum. ex quo apparet senescentibus membris eruditorum intus animos industriae beneficio florem iuuentae retinere. neque hoc stilo terminos uitae suae clausit: namque admirationis eius fructum quinquennio percepit.

atque ut longus et felix industria quasi in unus acervus exemplum redigo isocrates nobilis liber qui panaqhnai ko senatus inscribo quartus et nonagesimus annus ago ita ut ipse significo conpono opus ardeo spiritus plenus ex quo appareo senesco membrum eruditor intus animus industria beneficium flos iuuenta retineo neque hic stilus terminus uita suus claudo namque admiratio is fructus quinquennium percipio


Sicut Anacreonti quoque, quem usitatum humanae uitae modum supergressum passae uuae suco tenues et exiles uirium reliquias fouentem unius grani pertinacior in aridis faucibus mora absumpsit.

sicut anacreon quoque qui usitas humanus uita modus supergredior patior uua sucus tenuis et exilis uis reliquiae foveo unus granum pertinax in aridus fauces mora absumo


Quam praeclarum tributae humanitatis specimen Cn. Pompeius, quam miserabile desideratae idem euasit exemplum! nam qui Tigranis tempora insigni regio texerat, eius caput tribus coronis triumphalibus spoliatum in suo modo terrarum orbe nusquam sepulturae locum habuit, sed abscisum a corpore inops rogi nefarium Aegyptiae perfidiae munus portatum est etiam ipsi uictori miserabile: ut enim id Caesar aspexit, oblitus hostis soceri uultum induit ac Pompeio cum proprias tum et filiae suae lacrimas reddidit, caput autem plurimis et pretiosissimis odoribus cremandum curauit. quod si non tam mansuetus animus diuini principis extitisset, paulo ante Romani imperii columen habitum—sic mortalium negotia fortuna uersat—inhumatum iacuisset. Catonis quoque morte Caesar audita et se illius gloriae inuidere et illum suae inuidisse dixit patrimoniumque eius liberis ipsius incolume seruauit. et hercule diuinorum Caesaris operum non parua pars Catonis salus fuisset.

quam praeclaris tribuo humanitas specimen cn pompejus quam miserabilis desidero idem euado exemplum nam qui tigranes tempus insignio regius tego is caput tres corona triumphalis spolio in suus modo terra orbis nusquam sepultura locus habeo sed abscido ab corpus inops rogus nefarius aegyptius perfidia munus portas sum etiam ipse uictor miserabilis ut enim is caesar aspicio obliuiscor hostis socer uultus induo atque pompejus cum proprius tum et filia suus lacrima reddo caput autem multus et pretiosus odor cremo curo qui si non tam mansuetus animus diuinus princeps extitisset paulus ante romanus imperium columen habitus sic mortalis negotium fortuna verso inhumo jaceo cato quoque mors caesar audio et sui ille gloria inuideo et ille suus invideo dico patrimonium is liber ipse incolumis seruo et herculis divinus caesar opus non paruus pars cato salus sum


Speciosa illa quoque Romana fides. ingenti Poenorum classe circa Siciliam deuicta duces eius fractis animis consilia petendae pacis agitabant. quorum Hamilcar ire se ad consules negabat audere, ne eodem modo catenae sibi inicerentur, quo ab ipsis Cornelio Asinae consuli fuerant iniectae. Hanno autem, certior Romani animi aestimator, nihil tale timendum ratus maxima cum fiducia ad conloquium eorum tetendit. apud quos cum de fine belli ageret, et tribunus militum ei dixisset posse illi merito euenire quod Cornelio accidisset, uterque consul tribuno tacere iusso 'isto te' inquit 'metu, Hanno, fides ciuitatis nostrae liberat'. claros illos fecerat tantum hostium ducem uincire potuisse, sed multo clariores fecit noluisse.

speciosus ille quoque romanus fides ingens poenus classis circa sicilia devinco dux is frango animus consilium peto pax agito qui hamilcar eo sui ad consul nego audeo ne idem modo catena sui inicio quo ab ipse cornelius asine consul sum injacio hanno autem certus romanus animus aestimator nihil talis timeo reor maximus cum fiducia ad colloquium is tendo apud qui cum de finis bellum ago et tribunus miles is dico possum ille mereo evenio qui cornelius accido uterque consul tribunus taceo jubeo iste tu inquam metus hanno fides ciuitas noster libero clarus ille facio tantus hostis dux vincio possum sed multus clarus facio nolo


Quae etiam Volsiniensium urbem grauibus et erubescendis cladibus inplicauerunt. erat opulenta, erat moribus et legibus ordinata, Etruriae caput habebatur: sed postquam luxuria prolapsa est, in profundum iniuriarum et turpitudinis decidit, ut seruorum se insolentissimae dominationi subiceret. qui primum admodum pauci senatorium ordinem intrare ausi, mox uniuersam rem publicam occupauerunt, testamenta ad arbitrium suum scribi iubebant, conuiuia coetusque ingenuorum fieri uetabant, filias dominorum in matrimonium ducebant. postremo lege sanxerunt ut stupra sua in uiduis pariter atque nuptis inpunita essent ac ne qua uirgo ingenuo nuberet, cuius castitatem non ante ex numero ipsorum aliquis delibasset.

qui etiam volsiniensis urbs grauis et erubesco clades inplicauerunt sum opulentus sum mos et lex ordino etruria caput habeo sed postquam luxuria prolabor sum in profundum iniuriaris et turpitudo decido ut seruus sui insolens dominatio subicio qui primus admodum paucus senatorius ordo intro audeo mox uniuersus res publicus occupo testamentum ad arbitrium suus scribo jubeo convivium coitus ingenuus fio veto filia dominus in matrimonium duco postremo lex sancio ut stuprum suus in uiduis pariter atque nubo impunis sum atque ne qui uirgo ingenuus nubo qui castitas non ante ex numerus ipse aliquis delibo


Sed quod ad proeliatorum excellentem fortitudinem adtinet, merito L. Sicci Dentati commemoratio omnia Romana exempla finierit, cuius opera honoresque operum ultra fidem ueri excedere iudicari possent, nisi ea certi auctores, inter quos M. Varro, monumentis suis testata esse uoluissent. quem centies et uicies in aciem descendisse tradunt, eo robore animi atque corporis utentem, ut maiorem semper uictoriae partem traxisse uideretur: sex et xxx spolia ex hoste retulisse, quorum in numero octo fuisse eorum, cum quibus inspectante utroque exercitu ex prouocatione dimicasset, xiiii ciues ex media morte raptos seruasse, v et xl uulnera pectore excepisse, tergo cicatricibus uacuo: nouem triumphales imperatorum currus secutum, totius ciuitatis oculos in se numerosa donorum pompa conuertentem: praeferebantur enim aureae coronae octo, ciuicae xiiii, murales iii, obsidionalis i, torques lxxxiii, armillae clx, hastae xviii, phalerae xxv, ornamenta etiam legioni, nedum militi satis multa.

sed qui ad proeliator excello fortitudo adteneo mereo l siccus dentas commemoratio omnis romanus exemplum finio qui opus honoro opus ultra fides uerus excedo iudico possum nisi is certus auctor inter qui m varro monumentum suus testo sum uoluissent qui centiens et uiciens in acies descendo trado is robur animus atque corpus uto ut magnus semper uictoria pars traho uideo sex et xxx spolium ex hostis refero qui in numerus octo sum is cum qui inspecto uterque exercitus ex prouocatio dimico xiiii ciuis ex medius mors rapio servo v et xl uulnus pectus excipio tergum cicatrix uacuus nouem triumphalis imperator currus sequor totus ciuitas oculus in sui numerosus donum pompa converto praefero enim aureus corona octo civica xiiii muralis iii obsidional eo torqueo lxxxiii armilla clx hasta xviii phalerae xxv ornamentum etiam legio nedum miles satis multus


Verum ut ad domestica eius eximiae fiduciae acta ueniamus, cum a L. Scipione ex Antiochensi pecunia sestertii quadragies ratio in curia reposceretur, prolatum ab eo librum, quo acceptae et expensae summae continebantur refellique inimicorum accusatio poterat, discerpsit, indignatus de ea re dubitari, quae sub ipso legato administrata fuerat. quin etiam in hunc modum egit: 'non reddo, patres conscripti, aerario uestro sestertii quadragies rationem, alieni imperii minister, quod meo ductu meisque auspiciis bis milies sestertio uberius feci: neque enim huc puto malignitatis uentum, ut de mea innocentia quaerendum sit: nam cum Africam totam potestati uestrae subiecerim, nihil ex ea, quod meum diceretur, praeter cognomen retuli. non me igitur Punicae, non fratrem meum Asiaticae gazae auarum reddiderunt, sed uterque nostrum inuidia magis quam pecunia locupletior est'. tam constantem defensionem Scipionis uniuersus senatus conprobauit, sicut illud factum, quod, cum ad necessarium rei publicae usum pecuniam ex aerario promi opus esset, idque quaestores, quia lex obstare uideretur, aperire non auderent, priuatus claues poposcit patefactoque aerario legem utilitati cedere coegit. quam quidem ei fiduciam conscientia illa dedit, qua meminerat omnes leges a se esse seruatas.

verus ut ad domesticus is eximius fiducia ago venio cum ab l scipio ex antiochensis pecunia sestertius quadragies ratio in curia reposco profero ab is liber quo accipio et expendo summa contineo refello inimicus accusatio possum discerpo indignor de is res dubitaris qui sub ipse legatus administro sum quin etiam in hic modus ago non reddo pater conscribo aerarius uester sestertius quadragies ratio alienus imperium minister qui meus ductus meus auspicium bis millies sestertius uber facio neque enim huc puto malignitas uenio ut de meus innocens quaero sum nam cum africa totus potestas uester subjacio nihil ex is qui meus dico praeter cognomen retulis non ego igitur punicus non frater meus asiaticus gaza auaris reddo sed uterque nos inuidia magis quam pecunia locupletior sum tam consto defensio scipio uniuersus senatus conprobo sicut ille facio qui cum ad necessarius res publicus usus pecunia ex aerarius promo opus sum is quaestor quia lex obstaris uideo aperio non audeo priuo clauis posco patefacio aerarius lex utilitas cedo cogo quam quidem is fiducia conscientia ille do qui memini omnis lex ab sui sum seruatas


Age, Cascellius uir iuris ciuilis scientia clarus quam periculose contumax! nullius enim aut gratia aut auctoritate conpelli potuit ut de aliqua earum rerum, quas triumuiri dederant, formulam conponeret, hoc animi iudicio uniuersa eorum beneficia extra omnem ordinem legum ponens. idem cum multa de temporibus Caesaris liberius loqueretur, amicique ne id faceret monerent, duas res, quae hominibus amarissimae uiderentur, magnam sibi licentiam praebere respondit, senectutem et orbitatem.

ago cascellius uir ius ciuilis scientia clarus quam periculosus contumax nullus enim aut gratia aut auctoritas conpello possum ut de aliqui is res qui triumuiri do formula conpono hic animus iudicium uniuersus is beneficium extra omnis ordo lex pono idem cum multus de tempus caesar liber loquor amicus ne is facio moneo duo res qui homo amarus uideo magnus sui licentia praebeo respondeo senectus et orbitas


Cato uero superior saepe numero ab inimicis ad causae dictionem uocatus nec ullo umquam crimine conuictus ad ultimum tantum fiduciae in sua innocentia reposuit, ut ab his in quaestionem publicam deductus Ti. Gracchum, a quo in administratione rei publicae ad multum odium dissidebat, iudicem deposceret. qua quidem animi praestantia pertinaciam eorum insectandi se inhibuit.

cato uerus superus saepe numerus ab inimicus ad causa dictio voco neque ullus umquam crimen conuinco ad ulter tantus fiducia in suus innocens repono ut ab hic in quaestio publicus deduco tiberius gracchus ab quo in administratio res publicus ad multus odium dissido judico deposco qui quidem animus praesto pertinacia is insecto sui inhibeo


Detestanda fori condicio, sed si castra respicias, aeque magna orietur indignatio. cum C. Mario lege Sulpicia prouincia Asia, ut aduersus Mitridatem bellum gereret, priuato decreta esset, missum ab eo Gratidium legatum ad L. Sullam consulem accipiendarum legionum causa milites trucidarunt, procul dubio indignati, quod ab summo imperio ad eum, qui nullo in honore uersaretur, transire cogerentur. sed quis ferat militem scita plebis exitio legati corrigentem?

detesto forum condicio sed si castrum respicio aequus magnus orior indignatio cum que marius lex sulpicius prouincia asia ut aduersus mitridatem bellum gero priuo decretum sum mitto ab is gratidius legatus ad l sulla consul accipiendaris legio causa miles trucido procul dubius indignor qui ab superus imperium ad is qui nullus in honor verso transeo cogo sed quis fero miles scio plebs exitium legatus corrigo


Ac ne quod sequitur quidem minus sapiens. unicae filiae pater Themistoclen consulebat utrum eam pauperi, sed ornato, an locupleti parum probato conlocaret. cui is 'malo' inquit 'uirum pecunia quam pecuniam uiro indigentem'. quo dicto stultum monuit ut generum potius quam diuitias generi legeret.

atque ne qui sequor quidem paruus sapio unicus filia pater themistocles consulo utrum is pauper sed orno an locupleti parum probo conloco qui is malus inquam uir pecunia quam pecunia uir indigeo quo dico stultus moneo ut gener potis quam diuitiae gener lego


Idem praeturae petitor candidam togam adeo turpitudinis maculis obsolefactam in campum detulit, ut, nisi gratia Cicerei, qui patris eius scriba fuerat, adiutus esset, honorem a populo impetraturus non uideretur. quamquam quid interfuit utrum repulsam an sic adeptam praeturam domum referret? quam cum propinqui ab eo pollui animaduerterent, id egerunt, ne aut sellam ponere aut ius dicere auderet, insuperque e manu eius anulum, in quo caput Africani sculptum erat, detraxerunt. dii boni, quas tenebras e quo fulmine nasci passi estis!

idem praetura petitor candida toga adeo turpitudo maculis obsolefacio in campus defero ut nisi gratia cicerei qui pater is scriba sum adiutus sum honor ab populus impetro non uideo quamquam quis intersum utrum repello an sic adeptam praetorqueo domus refero quam cum propinquus ab is polluo animaduerterent is egero ne aut sella pono aut ius dico audeo insuper e manus is anulus in quo caput africanus sculpo sum detraho dius bonus qui tenebrae e quo fulmen nascor patior sum


Clarum etiam in Africano superiore ac Ti. Graccho depositarum inimicitiarum exemplum, si quidem ad cuius mensae sacra odio dissidentes uenerant, ab ea et amicitia et adfinitate iuncti discesserunt: non contentus enim Scipio auctore senatu in Capitolio Iouis epulo cum Graccho concordiam communicasse filiam quoque ei Corneliam protinus ibi despondit.

claris etiam in africanus superus atque tiberius gracchus depositaris inimicitiaris exemplum si quidem ad qui metior sacer odium dissido uenio ab is et amicitia et adfinitas jungo discedo non contineo enim scipio auctor senatus in capitolium iuppiter epulum cum gracchus concordia communico filia quoque is cornelius protinus ibi despondeo


Pittaci quoque moderatione pectus instructum. qui Alcaeum poetam et amaritudine odii et uiribus ingenii aduersus se pertinacissime usum tyrannidem a ciuibus delatam adeptus tantum modo quid in eo opprimendo posset admonuit.

pittacus quoque moderatio pectus instruo qui alcaeus poeta et amaritudo odium et uis ingenium aduersus sui pertinax usus tyrannis ab ciuis defero adipiscor tantus modo quis in is opprimo possum admoneo


Cn. etiam Pompeium Iuppiter omnipotens abunde monuerat ne cum C. Caesare ultimam belli fortunam experiri contenderet, egresso a Dyrrachio aduersa agmini eius fulmina iaciens, examinibus apium signa obscurando, subita tristitia implicatis militum animis, nocturnis totius exercitus terroribus, ab ipsis altaribus hostiarum fuga. sed inuictae leges necessitudinis pectus alioquin procul amentia remotum prodigia ista iusta aestimatione perpendere passae non sunt. itaque, dum illa eleuat, auctoritatem amplissimam et opes priuato fastigio excelsiores omniaque ornamenta, quae ab ineunte adulescentia ad inuidiam usque contraxerat, spatio unius diei confregit. quo constat in delubris deum sua sponte signa conuersa, militarem clamorem strepitumque armorum adeo magnum Antiochiae et Ptolemaide auditum, ut in muros concurreretur, sonum tympanorum Pergami abditis delubri editum, palmam uiridem Trallibus in aede Victoriae sub Caesaris statua inter coagmenta lapidum iustae magnitudinis enatam. quibus apparet caelestium numen et Caesaris gloriae fauisse et Pompei errorem inhibere uoluisse.

cn etiam pompejus iuppiter omnipotens abunde moneo ne cum que caesaris ulter bellum fortuna experior contendo egredior ab dyrrachium adverso agmen is fulmen jacio examen apis signum obscuro subeo tristitia implico miles animus nocturnus totus exercitus terror ab ipse altar hostia fuga sed invictus lex necessitudo pectus alioqui procul amentia removeo prodigium iste iustus aestimatio perpendo patior non sum itaque dum ille elevo auctoritas amplus et ops priuo fastigium excello omne ornamentum qui ab ineo adulescentia ad inuidia usque contraho spatium unus dies confringo quo consto in delubrum deus suus sponte signum converro militaris clamor strepitus armus adeo magnus antiochea et ptolemais audio ut in murus concurro sonus tympanum pergamum abdo delubrum edo palma vir tralles in aedes victoria sub caesar statua inter coagmento lapis iustus magnitudo eno qui appareo caelestis numen et caesar gloria faveo et pompejus error inhibeo uolo


Quamquam quid attinet mores natione perpendi? in media barbaria ortus sacrilegium alienum rescidit: Syracusis genitus Dionysius tot sacrilegia sua, quot iam recognoscemus, iocosis dictis prosequi uoluptatis loco duxit: fano enim Proserpinae spoliato Locris, cum per altum secundo uento classe ueheretur, ridens amicis 'uidetisne' ait 'quam bona nauigatio ab ipsis dis inmortalibus sacrilegis tribuatur?' detracto etiam Ioui Olympio magni ponderis aureo amiculo, quo eum tyrannus Gelo e manubiis Karthaginiensium ornauerat, iniectoque ei laneo pallio dixit aestate graue esse aureum amiculum, hieme frigidum, laneum autem ad utrumque tempus anni aptius. idem Epidauri Aesculapio barbam auream demi iussit, quod adfirmaret non conuenire patrem Apollinem inberbem, ipsum barbatum conspici. idem mensas argenteas atque aureas e fanis sustulit, quodque in his more Graeciae scriptum erat bonorum deorum eas esse, uti se bonitate eorum praedicauit. idem Victorias aureas et pateras et coronas, quae simulacrorum porrectis manibus sustinebantur, tollebat et eas se accipere, non auferre dicebat, perquam stultum esse argumentando, a quibus bona precamur, ab his porrigentibus nolle sumere. qui, tametsi debita supplicia non exsoluit, dedecore tamen fili mortuus poenas pependit, quas uiuus effugerat: lento enim gradu ad uindictam sui diuina procedit ira tarditatemque supplicii grauitate pensat.

quamquam quis attineo mos natio perpendo in medius barbaria ortus sacrilegium alienus rescidit syracusae gigno dionysius tot sacrilegium suus quot iam recognosco jocosus dictum prosequor uoluptas locus duco fanum enim proserpina spolio locri cum per altus secundus uentus classis veho rideo amicus video aio quam bonus navigatio ab ipse deus immortalis sacrilegus tribuo detraho etiam iuppiter olympius magnus pondus aureus amiculus quo is tyrannus gelo e manubiae carthaginiensis orno injecto is laneus pallium dico aestas grauis sum aureus amiculis hiems frigidus laneus autem ad uterque tempus annus aptus idem epidaurius aesculapius barba aureus demo iubeo qui adfirmo non conuenio pater apollo inberbem ipse barbatus conspicio idem mensa argenteus atque aureus e fanum tollo quisque in hic mos graecia scribo sum bonus deus is sum uti sui bonitas is praedico idem victoria aureus et patera et corona qui simulacrum porrigo manus sustineo tollo et is sui accipio non aufero dico perquam stultus sum argumentor ab qui bonus preco ab hic porrigo nolo sumo qui tametsi debeo supplicium non exsolvo dedecor tamen filis mortuus poena pendeo qui uiuus effugio lentus enim gradus ad vindicta suus diuinum procedo ira tarditas supplicium grauitas penso


Tutioris somni mater eiusdem Dionysi. quae, cum eum conceptum utero haberet, parere uisa est Satyriscum consultoque prodigiorum interprete clarissimum ac potentissimum Grai sanguinis futurum certo cum euentu cognouit.

tueor somnium mater idem dionysius qui cum is concipio uterus habeo pareo uideo sum satyriscus consulo prodigus interpres clarus atque potens graius sanguis sum certus cum euentus cognosco


Sed ut uiolentiae et seditionis tam togatae quam etiam armatae facta referantur, L. Equitium, qui se Ti. Gracchi filium simulabat tribunatumque aduersus leges cum L. Saturnino petebat, a C. Mario quintum consulatum gerente in publicam custodiam ductum populus claustris carceris conuulsis raptum humeris suis per summam animorum alacritatem portauit.

sed ut violentia et seditio tam togata quam etiam armo facio refero l equitium qui sui tiberius gracchus filius simulo tribunatus aduersus lex cum l saturninus peto ab que marius quintus consulatus gero in publicus custodia duco populus claustra carcer convulsus rapio humo suus per summa animus alacritas porto


Illa uero pars calliditatis egregia et ab omni reprehensione procul remota, cuius opera, quia appellatione uix apte exprimi possunt, Graeca pronuntiatione strategemata dicantur.

ille uerus pars calliditas egregius et ab omnis reprehensio procul remoueo qui opus quia appellatio uix aptus exprimo possum graecum pronuntiatio strategema dico


Idem expedita et conpendiaria uia eos ad gloriam peruenire dicebat, qui id agerent, ut, quales uideri uellent, tales etiam essent. qua quidem praedicatione aperte monebat ut homines ipsam potius uirtutem haurirent quam umbram eius consectarentur.

idem expedio et conpendiaria uia is ad gloria pervenio dico qui is ago ut qualis uideo uolo talis etiam sum qui quidem praedicatio apertus moneo ut homo ipse potis uirtus haurio quam umbra is consector


L. autem Sulla, etsi ad neminem scriptorem animum direxit, tamen Iugurthae a Boccho rege ad Marium perducti totam sibi laudem tam cupide adseruit, ut anulo, quo signatorio utebatur, insculptam illam traditionem haberet. † et quantus postea ne minimum quidem gloriae uestigium contempsit.

l autem sulla etsi ad nemo scriptor animus dirigo tamen jugurtha ab bocchus rex ad marius perduco totus sui laus tam cupidus assero ut anulus quo signatorius utor insculpo ille traditio habeo et quantus postea ne paruus quidem gloria vestigium contemno


Multo fortius ille, qui Cornelio Sulla rerum potiente in domum Cn. Asini Dionis inrupit filiumque eius patriis penatibus expulit uociferando non illum, sed se Dione esse procreatum. uerum postquam a Sullana uiolentia Caesariana aequitas rem publicam reduxit, gubernacula Romani imperii iustiore principe obtinente in publica custodia spiritum posuit.

multus fortis ille qui cornelius sulla res potio in domus cn asinius dio irrumpo filius is patrius penates expello vocifero non ille sed sui dio sum procreo uerus postquam ab sullanus uiolentia caesarianus aequitas res publicus reduco gubernaculum romanus imperium justus princeps obtineo in publicus custodia spiritus pono


Multis et magnis sapientiae exemplis paruulum adiciam. Cretes, cum acerbissima execratione aduersus eos, quos uehementer oderunt, uti uolunt, ut mala consuetudine delectentur optant modestoque uoti genere efficacissimum ultionis euentum reperiunt: inutiliter enim aliquid concupiscere et in eo perseueranter morari, exitio ea uicina dulcedo est.

multus et magnus sapientia exemplum paruulis adicio cres cum acerbus execratio aduersus is qui uehementer odi uti uolo ut malus consuetudo delecto opto modestus uotum genus efficax ultio euentum reperio inutilis enim aliquis concupisco et in is perseveranter moraris exitium is uicinus dulcedo sum


Adtingam quasi cunabula quaedam et elementa uirtutis, animique procedente tempore ad summum gloriae cumulum peruenturi certo cum indolis experimento datos gustus referam.

adtingo quasi cunabula quidam et elementum uirtus animus procedo tempus ad superus gloria cumulis pervenio certus cum indoles experimentum do gustus refero


L. quoque Sulla, cum imperator esset, chlamydato sibi et crepidato Neapoli ambulare deforme non duxit.

l quoque sulla cum imperator sum chlamydatus sui et crepidatus neapolis ambulo deformis non duco


Muliebris etiam uitae spatium non minus longum in conpluribus apparauit, quarum aliquas strictim retulisse me satis erit: nam et Liuia Rutili septimum et nonagesimum et Terentia Ciceronis tertium et centesimum et Clodia Aufili quindecim filiis ante amissis quintum decimum et centesimum expleuit annum.

muliebris etiam uita spatium non paruus longus in conpluribus appario qui aliqui strictim refero ego satis sum nam et livius rutilis septimus et nonagesimus et terentius cicero tertius et centesimus et claudius aufilis quindecim filius ante amitto quintus decimus et centesimus expleo annus


Publilius uero senator et Lupus Pontius eques Romanus suis temporibus celebres causarum actores luminibus capti eadem industria forensia stipendia executi sunt. itaque frequentius etiam audiebantur, concurrentibus aliis, quia ingenio eorum delectabantur, aliis, quia constantiam admirabantur: nam, qui tali inconmodo perculsi secessum petunt, duplicant tenebras fortuitis uoluntarias adicientes.

publilius uerus senator et lupus pontius eques romanus suus tempus celeber causaris actor lumen capio idem industria forensis stipendium executi sum itaque frequens etiam audio concurro alius quia ingenium is delecto alius quia constantia admiror nam qui talis inconmodo percello secedo peto duplico tenebrae fortuitus voluntarius adicio


App. Claudium crebro solitum dicere accepimus negotium populo Romano melius quam otium conmitti, non quod ignoraret quam iucundus tranquillitatis status esset, sed quod animaduerteret praepotentia imperia agitatione rerum ad uirtutem capessendam excitari, nimia quiete in desidiam resolui. et sane negotium nomine horridum ciuitatis nostrae mores in suo statu continuit, blandae appellationis quies plurimis uitiis respersit.

app claudius creber soleo dico accipio negotium populus romanus bonus quam otium conmitto non qui ignoro quam iucundus tranquillitas status sum sed qui animaduerteret praepossum imperium agitatio res ad uirtus capesso excito nimius quiesco in desidia resolvo et sanus negotium nomen horridus ciuitas noster mos in suus status contineo blandus appellatio quies multus uitium respergo


Fabio autem etiam incolumi summa cum gloria gratia relata est. dictatori ei magister equitum Minucius scito plebis, quod numquam antea factum fuerat, aequatus partito exercitu separatim in Samnio cum Hannibale conflixerat. ubi temere inito certamine pestiferum habiturus exitum subsidio Fabi conseruatus, et ipse eum patrem appellauit et ab legionibus suis patronum salutari uoluit ac deposito aequalis imperii iugo magisterium equitum, sicut par erat, dictaturae subiecit inprudentisque uulgi errorem gratae mentis significatione correxit:

fabius autem etiam incolumis summus cum gloria gratia refero sum dictator is magister eques minucius scio plebs qui numquam antea facio sum aequo partio exercitus separatim in samnium cum hannibal confligo ubi temere ineo certamen pestifer habeo exitus subsidium fabius conseruatus et ipse is pater appello et ab legio suus patronus salutaris uolo atque depono aequalis imperium iugum magisterius eques sicut par sum dicto subicio imprudens uulgus error gratus mens significatio corrigo


Sed ut armorum togaeque prius, nunc etiam siderum clarum decus, diuum Iulium, certissimam uerae uirtutis effigiem, repraesentemus, cum innumerabili multitudine et feroci impetu Neruiorum inclinari aciem suam uideret, timidius pugnanti militi scutum detraxit eoque tectus acerrime proeliari coepit. quo facto fortitudinem per totum exercitum diffudit labentemque belli fortunam diuino animi ardore restituit. idem alio proelio legionis Martiae aquiliferum ineundae fugae gratia iam conuersum faucibus conprehensum in contrariam partem † detraxit dexteramque ad hostem tendens 'corsum tu' inquit 'abis? illic sunt cum quibus dimicamus'. et manibus quidem unum militem, adhortatione uero tam acri omnium legionum trepidationem correxit uincique paratas uincere docuit.

sed ut armus toga prior nunc etiam sidus clarus decus diuus julius certus uerus uirtus effigies repraesento cum innumerabilis multitudo et ferox impetus nervius inclinaris acies suus video timidus pugno miles scutum detraho eo tego acer proeliaris coepio quo facio fortitudo per totus exercitus diffundo labor bellum fortuna divino animus ardor restituo idem alius proelium legio martius aquiliferum ineo fuga gratia iam converro fauces comprehendo in contrarius pars detraho dexter ad hostis tendo corsum tu inquam abeo illic sum cum qui dimico et manus quidem unus miles adhortatio uerus tam acer omnis legio trepidatio corrigo vinco paro uinco doceo


At Caecilia Metelli, dum sororis filiae, adultae aetatis uirgini, more prisco nocte concubia nuptiale petit omen, ipsa fecit: nam cum in sacello quodam eius rei gratia aliquamdiu persedisset nec ulla uox proposito congruens esset audita, fessa longa standi mora puella rogauit materteram ut sibi paulisper locum residendi adcommodaret. cui illa 'ego uero' inquit 'libenter tibi mea sede cedo'. quod dictum ab indulgentia profectum ad certi ominis processit euentum, quoniam Metellus non ita multo post mortua Caecilia uirginem, de qua loquor, in matrimonium duxit.

at caecilius metellus dum soror filia adoleo aetas uirgo mos priscus nox concubius nuptial peto omen ipse facio nam cum in sacellum quidam is res gratia aliquamdiu persedeo neque ullus uox propono congruo sum audio fessus longus sto mora puella rogo matertera ut sui paulisper locus resideo adcommodo qui ille ego uerus inquam libet tu meus sedes cedo qui dico ab indulgeo proficiscor ad certus omen procedo euentum quoniam metellus non ita multus post morior caecilius uirgo de qui loquor in matrimonium duco


Eximiae uero nobilitatis adulescens Cornelius Scipio, cum plurimis et clarissimis familie suae cognominibus abundaret, in seruilem Serapionis appellationem uulgi sermone inpactus est, quod huiusce nominis uictimari perquam similis erat. neque illi aut morum probitas aut respectus tot imaginum quo minus hac contumelia aspergeretur opitulata sunt.

eximius uerus nobilitas adulescens cornelius scipio cum multus et clarus familie suus cognomen abundo in seruilis serapio appellatio uulgus sermo inpaciscor sum qui hic nomen uictimaris perquam similis sum neque ille aut mos probitas aut respicio tot imago quo paruus hic contumelia aspergeretur opitulo sum


Nec aliter sensit Q. Antistius Vetus repudiando uxorem, quod illam in publico cum quadam libertina uulgari secreto loquentem uiderat: nam, ut ita dicam, incunabulis et nutrimentis culpae, non ipsa conmotus culpa citeriorem delicto praebuit ultionem, ut potius caueret iniuriam quam uindicaret.

neque aliter sentio q antistius vetus repudio uxor qui ille in publicus cum quidam libertina uulgo secretum loquor uideo nam ut ita dico incunabulis et nutrimenta culpa non ipse conmoueo culpa citer delinquo praebeo ultio ut potis caveo iniuria quam vindico


At Campana luxuria perquam utilis nostrae ciuitati fuit: inuictum enim armis Hannibalem inlecebris suis conplexa uincendum Romano militi tradidit. illa uigilantissimum ducem, illa exercitum acerrimum dapibus largis, abundanti uino, unguentorum fragrantia, ueneris usu lasciuiore ad somnum et delicias euocauit. ac tum demum fracta et contusa Punica feritas est, cum Seplasia ei et Albana castra esse coeperunt. quid iis ergo uitiis foedius, quid etiam damnosius, quibus uirtus atteritur, uictoriae relanguescunt, sopita gloria in infamiam conuertitur animique pariter et corporis uires expugnantur, adeo ut nescias ab hostibusne an ab illis capi perniciosius habendum sit?

at campanus luxuria perquam utilis noster ciuitas sum invictus enim arma hannibal illecebra suus conplexa vinco romanus miles trado ille uigilo dux ille exercitus acer daps largior abundo uinum unguentor fragro uenus usus lascivus ad somnus et deliquia evoco atque tum demum frango et contundo punicus ferio sum cum seplasia is et albanus castrum sum coepio quis is ergo uitium foedus quis etiam damnosus qui uirtus attero uictoria relanguesco sopio gloria in infamia converto animus pariter et corpus uis expugno adeo ut nescio ab hostis an ab ille capio perniciosus habeo sum


Atque ut imperatoribus militis gloriosum spiritum subnectam, Scipionem dona militaria his, qui strenuam operam ediderant, diuidentem T. Labienus ut forti equiti aureas armillas tribueret admonuit, eoque se negante id facturum, ne castrensis honos in eo, qui paulo ante seruisset, uiolaretur, ipse ex praeda Gallica aurum equiti largitus est. nec tacite id Scipio tulit: namque equiti 'habebis' inquit 'donum uiri diuitis'. quod ubi ille accepit, proiecto ante pedes Labieni auro uultum demisit. idem, ut audiit Scipionem dicentem 'imperator te argenteis armillis donat', alacer gaudio abiit. nulla est ergo tanta humilitas, quae dulcedine gloriae non tangatur.

atque ut imperator miles gloriosus spiritus subnecto scipio donum militaris hic qui strenuus opera edo divido t labienus ut fortis equio aureus armilla tribuo admoneo eo sui nego is facio ne castrensis honor in is qui paulus ante servio violo ipse ex praeda gallicus aurum equio largior sum neque taceo is scipio fero namque equio habeo inquam donum uir dives qui ubi ille accipio projectum ante pes labienus aurum uultus demitto idem ut audio scipio dico imperator tu argenteus armilla dono alacer gaudium abeo nullus sum ergo tantus humilitas qui dulcedo gloria non tango


krato\s a)p' a)qana/toio: me/gan d' e)le/licen *)/olumpon.

krato senatus ab p ab qana toio ego gan d e le liceo olumpon


Tam uehementes iudices aduersus excellentissimum accusatorem quam mites in longe inferioris fortunae reo. Calidius Bononiensis in cubiculo mariti noctu deprehensus, cum ob id causam adulterii diceret, inter maximos et grauissimos infamiae fluctus emersit, tamquam fragmentum naufragii leue admodum genus defensionis amplexus: adfirmauit enim se ob amorem pueri serui eo esse perductum. suspectus erat locus, suspectum tempus, suspecta matris familiae persona, suspecta etiam adulescentia ipsius, sed crimen libidinis confessio intemperantiae liberauit.

tam vehemens iudex aduersus excello accusator quam mitis in longus inferus fortuna reor calidus bononiensis in cubiculum maritus nox deprehendo cum ob is causa adulterium dico inter magnus et gravis infamia fluctus emergo tamquam fragmentum naufragium leuis admodum genus defensio amplector adfirmo enim sui ob amor puer seruus is sum perduco suspicio sum locus suspicio tempus suspicio mater familia persono suspicio etiam adulescentia ipse sed crimen libido confessio intemperantia libero


Quartum et uicesimum annum agens Scipio, cum in Hispania Karthagine oppressa maioris Karthaginis capiendae sumpsisset auspicia multosque obsides, quos in ea urbe Poeni clausos habuerant, in suam potestatem redegisset, eximiae inter eos formae uirginem aetatis adultae et iuuenis et caelebs et uictor, postquam comperit inlustri loco inter Celtiberos natam nobilissimoque gentis eius Indibili desponsam, arcessitis parentibus et sponso inuiolatam tradidit. aurum quoque, quod pro redemptione puellae allatum erat, summae dotis adiecit. qua continentia ac munificentia Indibilis obligatus Celtiberorum animos Romanis adplicando meritis eius debitam gratiam retulit.

quartus et uicesimus annus ago scipio cum in hispania karthago opprimo magnus karthago capio sumo auspicium multi obses qui in is urbs poenus claudo habeo in suus potestas redigo eximius inter is forma uirgo aetas adoleo et iuuenis et caelebs et uictor postquam comperio illustris locus inter celtiberi nata nobilis gens is indibilis despondeo arcesso parens et sponsum inviolo trado aurum quoque qui pro redemptio puella affero sum summa dos adiicio qui continentia atque munificentia indibilis obligo celtiberi animus romanus applico meritum is debeo gratia refero


Iam illa non solum fortis, sed etiam urbana libertas. senectutis ultimae quaedam Syracusis omnibus Dionysii tyranni exitium propter nimiam morum acerbitatem et intolerabilia onera uotis expetentibus sola cotidie matutino tempore deos ut incolumis ac sibi superstes esset orabat. quod ubi is cognouit, non debitam sibi admiratus beniuolentiam arcessiuit eam et quid ita hoc aut quo merito suo faceret interrogauit. tum illa 'certa est' inquit 'ratio propositi mei: puella enim, cum grauem tyrannum haberemus, carere eo cupiebam. quo interfecto aliquanto taetrior arcem occupauit. eius quoque finiri dominationem magni aestimabam. tertium te superioribus inportuniorem habere coepimus rectorem. itaque ne, si tu fueris absumptus, deterior in locum tuum su ccedat, caput meum pro tua salute deuoueo'. tam facetam audaciam Dionysius punire erubuit.

iam ille non solus fortis sed etiam urbanus libertas senectus ulter quidam syracusae omnis dionysius tyrannus exitium propter nimius mos acerbitas et intolerabilis onus uotum expeto solus cottidie matutinus tempus deus ut incolumis atque sui supersto sum oro qui ubi is cognosco non debeo sui admiror benevolentia arcesso is et quis ita hic aut quo mereo suus facio interrogo tum ille certus sum inquam ratio propono meus puella enim cum grauis tyrannus habeo careo is cupio quo interficio aliquantus taeter arx occupo is quoque finio dominatio magnus aestimo tertius tu superus importunus habeo coepio rector itaque ne si tu sum absumo deterior in locus tuus su ccedat caput meus pro tuus salus devoveo tam facetus audacia dionysius punio erubesco


Vnde autem potius quam a Tullia ordiar, quia tempore uetustissimum, conscientia nefarium, uoce monstri simile exemplum est? cum carpento ueheretur et is, qui iumenta agebat, succussis frenis constitisset, repentinae morae causam requisiuit, et ut comperit corpus patris Seruii Tulli occisi ibi iacere, supra id duci uehiculum iussit, quo celerius in conplexum interfectoris eius Tarquinii ueniret. qua tam impia tamque probrosa festinatione non solum se aeterna infamia, sed etiam ipsum uicum cognomine sceleris conmaculauit.

vnde autem potis quam ab tullia ordior quia tempus vetustus conscientia nefarius uox monstrum similis exemplum sum cum carpentum veho et is qui iumentum ago succussis frenum consto repentinus mora causa requaero et ut comperio corpus pater servius tullius occido ibi iacio supra is duco uehiculis iubeo quo celer in conplexum interfector is tarquinius venio qui tam impius tam probrosus festinatio non solus sui aeternus infamia sed etiam ipse vicus cognomen scelus conmaculo


M. quoque Porcium Catonem admiratio fortis ac sincerae uitae adeo uenerabilem senatui fecit, ut, cum inuito C. Caesare consule aduersus publicanos dicendo in curia diem traheret et ob id iussu eius a lictore in carcerem duceretur, uniuersus senatus illum sequi non dubitaret. quae res diuini animi perseuerantiam flexit.

m quoque porcius cato admiratio fortis atque sincerus uita adeo uenerabilis senatus facio ut cum inuitus que caesaris consul aduersus publicanus dico in curia dies traho et ob is iussus is ab lictor in carcer duco uniuersus senatus ille sequor non dubito qui res diuinus animus perseverantia flecto


Graeca quoque industria, quoniam nostrae multum profuit, quem meretur fructum Latina lingua recipiat. Demosthenes, cuius commemorato nomine maximae eloquentiae consummatio audientis animo oboritur, cum inter initia iuuentae artis, quam adfectabat, primam litteram dicere non posset, oris sui uitium tanto studio expugnauit, ut ea a nullo expressius referretur. deinde propter nimiam exilitatem acerbam auditu uocem suam exercitatione continua ad maturum et gratum auribus sonum perduxit. lateris etiam firmitate defectus, quas corporis habitus uires negauerat, a labore mutuatus est: multos enim uersus uno impetu spiritus conplectebatur eosque aduersa loca celeri gradu scandens pronuntiabat ac uadosis litoribus insistens declamationes fluctuum fragoribus obluctantibus edebat, ut ad fremitus concitatarum contionum patientia duratis auribus uteretur. fertur quoque ori insertis calculis multum ac diu loqui solitus, quo uacuum promptius esset et solutius. proeliatus est cum rerum natura et quidem uictor abiit malignitatem eius pertinacissimo animi robore superando. itaque alterum Demosthenen mater, alterum industria enixa est.

graecum quoque industria quoniam noster multus prosum qui mereo fructus latinum lingua recipio demosthenes qui commemoro nomen magnus eloquentia consummatio audio animus oborior cum inter initium iuuenta ars quam adfectabat primus littera dico non possum ora suus uitium tantus studium expugno ut is ab nullus exprimo refero deinde propter nimius exilitas acerbus auditus uox suus exercitatio continuo ad maturus et gratus auris sonus perduco lateo etiam firmitas deficio qui corpus habitus uis nego ab labor mutuo sum multus enim uersus unus impetus spiritus conplecto is adverso locum celer gradus scando pronuntio atque vadosus litus insisto declamatio fluctus fragor obluctor edo ut ad fremo concitataris contio patientia duro auris uto fero quoque aurum insero calculus multus atque diu loquor soleo quo uacuus promptus sum et solvo proelio sum cum res natura et quidem uictor abeo malignitas is pertinax animus robur supero itaque alter demosthenes mater alter industria enitor sum


Maioris aliquanto spiritus dux Q. Catulus, Cimbrici triumphi C. Mario particeps a senatu datus, sed exitus uiolentioris: namque ab hoc eodem Mario postea propter ciuiles dissensiones mori iussus, recenti calce inlito multoque igni percalefacto cubiculo se inclusum peremit. cuius tam dira necessitas maximus Marianae gloriae rubor extitit.

magnus aliquantus spiritus dux q catulus cimbricus triumphus que marius particeps ab senatus do sed exitus violens namque ab hic idem marius postea propter ciuilis dissensio morior iubeo recens calx inlito multus ignis percalefacio cubiculum sui includo peremo qui tam dirus necessitas magnus mariana gloria rubor extitit


Atque haec teste Scipione Africano loquor, qui, tametsi artissima familiaritate Laelio iunctus erat, tamen senatum supplex orauit ne prouinciae sors fratri suo erepta ad eum transferretur legatumque se L. Scipioni in Asiam iturum promisit, et maior natu minori et fortissimus inbelli et gloria excellens laudis inopi et, quod super omnia est, nondum Asiatico iam Africanus. itaque clarissimorum cognominum alterum sumpsit, alterum dedit triumphique praetextum huius cepit, illius tradidit, ministerio maior aliquanto quam frater imperio.

atque hic testis scipio africanus loquor qui tametsi artus familiaritas laelius jungo sum tamen senatus supplex oro ne prouincia sors frater suus eripio ad is transfero lego sui l scipio in asia eo promitto et magnus natus parvus et fortis imbellis et gloria excello laus inops et qui super omnis sum nondum asiaticus iam africanus itaque clarus cognomen alter sumo alter do triumphus praetextus hic capio ille trado ministerium magnus aliquantus quam frater imperium


Verum ut aeque populo Romano inimicae urbis excidium referam, Karthagine capta uxor Hasdrubalis exprobrata ei impietate, quod a Scipione soli sibi impetrare uitam contentus fuisset, dextra laeuaque communes filios mortem non recusantis trahens incendio se flagrantis patriae obiecit.

verus ut aequus populus romanus inimica urbs excidium refero karthago capio uxor hasdrubal exprobro is impietas qui ab scipio solus sui impetro uita contineo sum dextera laeva communis filius mors non recuso traho incendium sui flagro patria obiacio


Sed melius aliquanto, si aliena imitatione capiebatur, Themistoclis ardorem esset aemulatus, quem ferunt stimulis uirtutis agitatum et ob id noctes inquietas exigentem quaerentibus quid ita eo tempore in publico uersaretur respondisse: 'quia me tropaea Miltiadis de somno excitant'. Marathon nimirum animum eius ad Artemisium et Salamina, naualis gloriae fertilia nomina, inlustranda tacitis facibus incitabat. idem theatrum petens cum interrogaretur cuius uox auditu illi futura esset gratissima, dixit 'eius, a quo artes meae optime canentur'. dulcedinem gloriae, paene adieci gloriosam!

sed bonus aliquantus si alienus imitatio capio themistocles ardor sum aemulo qui fero stimulus uirtus agito et ob is nox inquieto exigo quaero quis ita is tempus in publicus verso respondeo quia ego tropaeum miltiades de somnus excito marathon nimirum animus is ad artemisium et salamina naualis gloria fertilis nomen inlustro taceo fax incito idem theatrum peto cum interrogo qui uox auditus ille sum sum gratus dico is ab quo ars meus optume cano dulcedo gloria paene adiicio gloriosus


Atque ut eos quoque referamus, qui in discrimen capitis adducti neque damnati neque absoluti sunt, apud M. Popilium Laenatem praetorem quaedam, quod matrem fuste percussam interemerat, causam dixit. de qua neutram in partem latae sententiae sunt, quia abunde constabat eandem ueneno necatorum liberorum dolore commotam, quos auia filiae infensa sustulerat, parricidium ultam esse parricidio. quorum alterum ultione, alterum absolutione non dignum iudicatum est.

atque ut is quoque refero qui in discrimen capio adduco neque damno neque absolvo sum apud m popilius laenatem praetor quidam qui mater fustis percutio interimo causa dico de qui neuter in pars fero sententia sum quia abunde consto idem uenenum necator liberi dolor commoveo qui auius filia infensus tollo parricidium ulciscor sum parricidium qui alter ultio alter absolutio non dignus iudico sum


Illud quoque non paruum humanitatis senatus indicium est: Syphacem enim, quondam opulentissimum Numidiae regem, captiuum in custodia Tiburi mortuum publico funere censuit efferendum, ut uitae dono honorem sepulturae adiceret.

ille quoque non paruus humanitas senatus indicium sum syphacem enim quondam opulens numidia rex captiuus in custodia tibur mortuus publicus funus censeo effero ut uita donum honor sepultura adicio


Eademque tantum potuit, ut uniuersum populi Romani equitatum a Fabio consule ad hostium copias persequendas missum, cum et tuto et facile eas liceret delere, legis agrariae ab eo impeditae memorem inmobilem retineret. illa uero etiam Appio duci, cuius pater, dum pro senatus amplitudine nititur, commoda plebis acerrime inpugnauerat, infensum exercitum faciendo uoluntaria fuga terga hosti, ne triumphum imperatori quaereret, dare coegit. quotiens uictoriae uictrix! congratulationem eius in Torquato spernendam, in Fabio pulcherrimam partem omittendam, in Appio totam fugae postponendam reddidit.

idem tantus possum ut uniuersus populus romanus equitas ab fabius consul ad hostis copia persequor mitto cum et tueor et facilis is licet deleo lex agrarius ab is impedio memoro inmobilis retineo ille uerus etiam appius duco qui pater dum pro senatus amplitudo nitor commodus plebs acer inpugno infensus exercitus facio voluntarius fuga tergum hostis ne triumphus imperator quaero do cogo quotiens uictoria victrix congratulatio is in torquatus sperno in fabius pulcher pars omitto in appius totus fuga postpono reddo


Campani autem exercitum nostrum cum consulibus apud Caudinas furcas sub iugum a Samnitibus missum nec inermem tantum, sed etiam nudum urbem suam intrantem perinde ac uictorem et spolia hostium prae se ferentem uenerabiliter exceperunt protinusque consulibus insignia honoris, mili tibus uestem, arma, equos, commeatum benignissime praestando et inopiam et deformitatem Romanae cladis mutarunt. quo animo si pro imperio nostro aduersus Hannibalem quoque usi fuissent, truculentis securibus materiem saeuiendi non praebuissent.

campanus autem exercitus nos cum consul apud caudinus furca sub iugum ab samnites mitto neque inermis tantus sed etiam nudus urbs suus intro perinde atque uictor et spolium hostis prae sui fero venerabilis excipio protinus consul insigne honor milis tibus uestis arma equus commeatus benignus praesto et inopia et deformitas romanus clades muto quo animus si pro imperium noster aduersus hannibal quoque utor sum truculentus securis materio saevio non praebeo


Sertorius uero corporis robore atque animi consilio parem naturae indulgentiam expertus, proscriptione Sullana dux Lusitanorum fieri coactus, cum eos oratione flectere non posset ne cum Romanis uniuersa acie confligere uellent, uafro consilio ad suam sententiam perduxit: duos enim in conspectu eorum constituit equos, ualidissimum alterum, alterum infirmissimum, ac deinde ualidi caudam ab inbecillo sene paulatim carpi, infirmi a iuuene eximiarum uirium uniuersam conuelli iussit. obtemperatum imperio est. sed dum adulescentis dextera inrito se labore fatigat, senio confecta manus ministerium exsecuta est. tunc barbarae contioni quorsum ea res tenderet cognoscere cupienti subicit equi caudae consimilem esse nostrum exercitum, cuius partes aliquis adgrediens opprimere possit, uniuersum conatus prosternere celerius tradiderit uictoriam quam occupauerit. ita gens barbara, aspera et regi difficilis, in exitium suum ruens, quam utilitatem auribus respuerat, oculis peruidit.

sertorius uerus corpus robur atque animus consilium par natura indulgentia experior proscriptio sullanus dux lusitanus fio cogo cum is oratio flecto non possum ne cum romanus uniuersus acies confligo uolo uafro consilium ad suus sententia perduco duo enim in conspectus is constituo equus validus alter alter infirmis atque deinde validus cauda ab imbecillus seni paulatim carpo infirmis ab juvenis eximiaris uis uniuersus convello iubeo obtempero imperium sum sed dum adulescens dextera irrito sui labor fatigo senium conficio manus ministerium exsequor sum tunc barbara contio quorsum is res tendo cognosco cupio subicio equus cauda consimilis sum nos exercitus qui pars aliquis aggredior opprimo possum uniuersus conor prosterno celer trado uictoria quam occupo ita gens barbarum asper et rex difficilis in exitium suus ruo quam utilitas auris respuo oculus pervideo


Senectuti iuuenta ita cumulatum et circumspectum honorem reddebat, tamquam maiores natu adulescentium communes patres essent. quocirca iuuenes senatus die utique aliquem ex patribus conscriptis aut propinquum aut paternum amicum ad curiam deducebant adfixique ualuis expectabant, donec reducendi etiam officio fungerentur. qua quidem uoluntaria statione et corpora et animos ad publica officia inpigre sustinenda roborabant breuique processurarum in lucem uirtutum suarum uerecunda laboris meditatione ipsi doctores erant.

senectus iuuenta ita cumulo et circumspicio honor reddo tamquam magnus natus adulescens communis pater sum quocirca iuuenis senatus dies utique aliquis ex pater conscribo aut propinquus aut paternus amicus ad curia deduco affigo ualuae exspecto donec reduco etiam officium fungor qui quidem voluntarius statio et corpus et animus ad publicus officium impiger sustineo roboro brevis processuraris in lux uirtus suus verecundus labor meditatio ipse doctor sum


Quid illud, quod L. Paulo consuli euenit, quam memorabile! cum ei sorte obuenisset ut bellum cum rege Perse gereret et domum e curia regressus filiolam suam nomine Tertiam, quae tum erat admodum paruula, osculatus tristem animaduerteret, interrogauit quid ita eo uultu esset. quae respondit Persam perisse. decesserat autem catellus, quem puella in deliciis habuerat, nomine Persa. arripuit igitur omen Paulus exque fortuito dicto quasi certam spem clarissimi triumphi animo praesumpsit.

quis ille qui l paulus consul euenio quam memorabilis cum is sors obvenio ut bellum cum rex perses gero et domus e curia regredior filiola suus nomen tertia qui tum sum admodum paruulus osculo tristis animaduerteret interrogo quis ita is uultus sum qui respondeo persa pereo decedo autem catellus qui puella in deliciae habeo nomen persa arripio igitur omen paulus ex fortuitus dico quasi certus spes clarus triumphus animus praesumo


Iam de M. Perpenna quid loquar? qui omnibus, quos in senatum consul uocauerat, superstes fuit septemque tantummodo, quos censor, collega L. Philippi, legerat, e patribus conscriptis reliquos uidit, toto ordine amplissimo diuturnior.

iam de m perperna quis loquor qui omnis qui in senatus consul voco supersto sum septem tantummodo qui censor collega l philippus lego e pater conscribo reliquus uideo totus ordo amplus diuturnus


Et quia ceteri ludi ipsis appellationibus unde trahantur apparet, non absurdum uidetur saecularibus initium suum, cuius minus trita notitia est, reddere. Cum ingenti pestilentia urbs agrique uastarentur, Valesius uir locuples rusticae uitae duobus filiis et filia ad desperationem usque medicorum laborantibus aquam calidam iis a foco petens, genibus nixus lares familiares ut puerorum periculum in ipsius caput transferrent orauit. orta deinde uox est, habiturum eos saluos, si continuo flumine Tiberi deuectos Tarentum portasset ibique ex Ditis patris et Proserpinae ara petita aqua recreasset. eo praedicto magnopere confusus, quod et longa et periculosa nauigatio imperabatur, spe tamen dubia praesentem metum uincente pueros ad ripam Tiberis protinus detulit—habitabat enim in uilla sua propter uicum Sabinae regionis Eretum—ac luntre Ostiam petens nocte concubia ad Martium campum appulit, sitientibusque aegris succurrere cupiens, igne in nauigio non suppetente ex gubernatore cognouit haud procul apparere fumum, et ab eo iussus egredi Tarentum—id nomen ei loco est—cupide adrepto calice aquam flumine haustam eo, unde fumus erat obortus, iam laetior pertulit, diuinitus dati remedii quasi uestigia quaedam in propinquo nanctum se existimans, inque solo magis fumante quam ullas ignis habente reliquias, dum tenacius omen adprehendit, contractis leuibus et quae fors obtulerat nutrimentis pertinaci spiritu flammam euocauit calefactamque aquam pueris bibendam dedit. qua potata salutari quiete sopiti diutina ui morbi repente sunt liberati patrique indicauerunt uidisse se in somnis a nescio quo deorum spongea corpora sua pertergeri et praecipi ut ad Ditis patris et Proserpinae aram, a qua potio ipsis fuerat adlata, furuae hostiae immolarentur lectisterniaque ac ludi nocturni fierent. is, quod eo loci nullam aram uiderat, desiderari credens ut a se constitueretur, aram empturus in urbem perrexit relictis qui fundamentorum constituendorum gratia terram ad solidum foderent. hi domini imperium exequentes, cum ad xx pedum altitudinem humo egesta peruenissent, animaduerterunt aram Diti patri Proserpinaeque inscriptam. hoc postquam Valesius nuntiante seruo accepit, omisso emendae arae proposito hostias nigras, quae antiquitus furuae dicebantur, Tarenti immolauit ludosque et lectisternia continuis tribus noctibus, quia totidem filii periculo liberati erant, fecit. cuius exemplum Valerius Publicola, qui primus consul fuit, studio succurrendi ciuibus secutus apud eandem aram publice nuncupatis uotis caesisque atris bubus, Diti maribus, feminis Proserpinae, lectisternioque ac ludis trinoctio factis aram terra, ut ante fuerat, obruit.

et quia ceterus ludo ipse appellatio unde traho appareo non absurdus uideo saecularis initium suus qui paruus tero notitia sum reddo cos ingens pestilentia urbs ager vasto valerius uir locuples rustica uita duo filius et filia ad desperatio usque medicus laboro aqua calida is ab focus peto genu nitor lar familiaris ut puer periculum in ipse caput transfero oro orior deinde uox sum habeo is salvus si continuo flumen tiberis deveho tarentus porto ibi ex dis pater et proserpina ara peto aqua recreo is praedico magnopere confundo qui et longus et periculosus navigatio impero spes tamen dubius praesens metus vinco puer ad ripa tiberis protinus defero habito enim in villa suus propter vicus sabina regio exrepleo atque luntre ostia peto nox concubius ad martius campus appello sitio aeger succurro cupio ignis in nauigium non suppeto ex gubernator cognosco haud procul appareo fumus et ab is iubeo egredior tarentus is nomen is locus sum cupidus arrepo calix aqua flumen haurio is unde fumus sum oborior iam laetus perfero divinitus do remedium quasi uestigium quidam in propinquo nanciscor sui existimo in solum magis fumo quam ullus ignis habeo reliquiae dum tenax omen adprehendo contraho leuis et qui fors offero nutrimenta pertinax spiritus flamma evoco calefacio aqua puer bibo do qui potata salutaris quiesco sopio diutinus uis morbus repens sum libero pater indico uideo sui in somnus ab nescio quo deus spongia corpus suus pertergeo et praecipio ut ad dis pater et proserpina ara ab qui potio ipse sum affero furvus hostia immolo lectisternium atque ludo nocturnus fio is qui is locus nullus ara uideo desidero credo ut ab sui constituo ara emo in urbs pergo relinquo qui fundamentor constituo gratia terra ad solidus fodio hic dominus imperium exequentes cum ad xx pes altitudo humo egero pervenio animaduerterunt ara dis pater proserpina inscribo hic postquam valerius nuntio seruus accipio omitto emo ara propono hostio niger qui antiquus furvus dico tarentus immolo ludus et lectisternium continuus tres nox quia totidem filius periculum libero sum facio qui exemplum valerius poplicula qui primus consul sum studium succurro ciuis sequor apud idem ara publicus nuncupo uotum caedo ater bos dis maris femina proserpina lectisternium atque ludus trinoctium facio ara terra ut ante sum obruo


Fortunae etiam Muliebris simulacrum, quod est Latina uia ad quartum miliarium, eo tempore cum aede sua consecratum, quo Coriolanum ab excidio urbis maternae preces reppulerunt, non semel sed bis locutum constitit † prius his uerbis: 'rite me, matronae, dedistis riteque dedicastis'.

fortuna etiam muliebris simulacrum qui sum latinum uia ad quartus miliarium is tempus cum aedes suus consecro quo coriolanus ab excidium urbs maternus prex repello non semel sed bis loquor consto prior hic uerbum rite ego matrona do rite dedico


Sed ut propositi fides in personis inlustribus exhibeatur, C. Gracchus, eloquentiae quam propositi felicioris adulescens, quoniam flagrantissimo ingenio, cum optime rem publicam tueri posset, perturbare impie maluit, quotiens apud populum contionatus est, seruum post se musicae artis peritum habuit, qui occulte eburnea fistula pronuntiationis eius modos formabat aut nimis remissos excitando aut plus iusto concitatos reuocando, quia ipsum calor atque impetus actionis attentum huiusce temperamenti aestimatorem esse non patiebatur.

sed ut propono fides in persona illustris exhibeo que gracchus eloquentia quam propono felix adulescens quoniam flagro ingenium cum optume res publicus tueor possum perturbaris impius malo quotiens apud populus contionor sum seruus post sui musica ars peritus habeo qui occulte eburnea fistula pronuntiatio is modus formo aut nimis remitto excito aut multus justus concito revoco quia ipse calor atque impetus actio attendo hic temperamentum aestimator sum non patior


Neque alia eius in censura moderatio pro tribunali apparuit. centurias recognoscens equitum, postquam C. Licinium Sacerdotem citatum processisse animaduertit, dixit se scire illum uerbis conceptis peierasse: proinde, si quis eum accusare uellet, usurum testimonio suo. sed nullo ad id negotium accedente 'transduc equum' inquit, 'Sacerdos, ac lucrifac censoriam notam, ne ego in tua persona et accusatoris et testis et iudicis partes egisse uidear'.

neque alius is in censeo moderatio pro tribunal appareo centurio recognosco eques postquam que licinius sacerdos citas procedo animaduerto dico sui scio ille uerbum concipio peierasse proinde si quis is accuso uolo utor testimonium suus sed nullus ad is negotium accedo traduco equus inquam sacerdos atque lucrifac censorius nota ne ego in tuus persono et accusator et testis et judex pars ago uideo


Sequitur ut ad testis pertinentia exempla conmemorem. Cn. et Q. Seruiliis Caepionibus isdem parentibus natis et per omnes honorum gradus ad summam amplitudinem prouectis, item fratribus Metellis Quinto et Lucio consularibus et censoriis, altero etiam triumphali, in Q. Pompeium A. f. repetundarum reum acerrime dicentibus testimonium non abrogata fides absoluto Pompeio, sed ne potentia inimicum oppressisse uiderentur occursum est.

sequor ut ad testis pertineo exemplum conmemoro cn et q seruiliis caepio idem parens obstino et per omnis honor gradus ad summa amplitudo proveho item frater metellus quintus et lucius consularis et censorius alter etiam triumphal in q pompejus ab f repeto reus acer dico testimonium non abrogo fides absolvo pompejus sed ne potentia inimicus opprimo uideo occurro sum


sicut Porcius Cato L. Flamininum, quem e numero senatorum sustulit, quia in prouincia quendam damnatum securi percusserat tempore supplicii ad arbitrium et spectaculum mulierculae, cuius amore tenebatur, electo. et poterat inhiberi respectu consulatus, quem is gesserat, atque auctoritate fratris eius Titi Flaminini. sed et censor et Cato, duplex seueritatis exemplum, eo magis illum notandum statuit, quod amplissimi honoris maiestatem tam taetro facinore inquinauerat nec pensi duxerat isdem imaginibus ascribi meretricis oculos humano sanguine delectatos et regis Philippi supplices manus.

sicut porcius cato l flamininus qui e numerus senator tollo quia in prouincia quidam damno securus percutio tempus supplicium ad arbitrium et spectaculum muliercula qui amor teneo eligo et possum inhibeo respicio consulatus qui is gero atque auctoritas frater is titius flamininus sed et censor et cato duplex seueritas exemplum is magis ille noto statuo qui amplus honor maiestas tam taeter facinus inquino neque pensum duco idem imago ascribo meretrix oculus humanus sanguis delecto et rex philippus supplex manus


Sed ut ad alium consentaneum huic ingrati animi actum transgrediar, M. Cicero C. Popilium Laenatem Picenae regionis rogatu M. Caeli non minore cura quam eloquentia defendit eumque causa admodum dubia fluctuantem saluum ad penates suos remisit. hic Popilius postea nec re nec uerbo a Cicerone laesus ultro M. Antonium rogauit ut ad illum proscriptum persequendum et iugulandum mitteretur, impetratisque detestabilis ministerii partibus gaudio exultans Caietam cucurrit et uirum, mitto quod amplissimae dignitatis, certe † salubritate studio praestantis officii priuatim sibi uenerandum, iugulum praebere iussit ac protinus caput Romanae eloquentiae et pacis clarissimam dexteram per summum et securum otium amputauit eaque sarcina tamquam opimis spoliis alacer in urbem reuersus est: neque enim scelestum portanti onus succurrit illud se caput ferre, quod pro capite eius quondam perorauerat. inualidae ad hoc monstrum suggillandum litterae, quoniam qui talem Ciceronis casum satis digne deplorare possit, alius Cicero non extat.

sed ut ad alius consentaneus hic ingratus animus ago transgredior m cicero que popilius laenatem picenus regio rogo m caelis non paruus cura quam eloquentia defendo is causa admodum dubius fluctuo saluus ad penates suus remitto hic popilius postea neque res neque uerbum ab cicero laedo ultro m antonius rogo ut ad ille proscribo persequor et jugulo mitto impetro detestabilis ministerium pars gaudium exultans caieta curro et uir mitto qui amplus dignitas certus salubritas studium praesto officium priuatim sui veneror iugulum praebeo iubeo atque protinus caput romanus eloquentia et pax clarus dexter per superus et securus otium amputo is sarcina tamquam opimus spolium alacer in urbs revorto sum neque enim scelestus porto onus succurro ille sui caput fero qui pro caput is quondam peroro invalidus ad hic monstrum suggillandum littera quoniam qui talis cicero casus satis dignus deploraris possum alius cicero non extat


Sed atrocius aliquanto Euripides finitus est: ab Archelai enim regis cena in Macedonia domum hospitalem repetens, canum morsibus laniatus obiit: crudelitas fati tanto ingenio non debita.

sed atrox aliquantus euripides finio sum ab archelaus enim rex cena in macedonius domus hospital repeto canis morsus lanio obeo crudelitas fatum tantus ingenium non debeo


L. Sulla, quem neque laudare neque uituperare quisquam satis digne potest, quia, dum quaerit uictorias, Scipionem populo Romano, dum exercet, Hannibalem repraesentauit,—egregie namque auctoritate nobilitatis defensa crudeliter totam urbem atque omnes Italiae partes ciuilis sanguinis fluminibus inundauit—quattuor legiones contrariae partis fidem suam secutas in publica uilla, quae in Martio campo erat, nequiquam fallacis dexterae misericordiam inplorantes obtruncari iussit. quarum lamentabiles quiritatus trepidae ciuitatis aures receperunt, lacerata ferro corpora Tiberis inpatiens tanti oneris cruentatis aquis uehere est coactus. v milia Praenestinorum spe salutis per P. Cethegum data extra moenia municipii euocata, cum abiectis armis humi corpora prostrauissent, interficienda protinusque per agros dispergenda curauit. quattuor milia et dcc dirae proscriptionis edicto iugulatos in tabulas publicas retulit, uidelicet ne memoria tam praeclarae rei dilueretur. nec contentus in eos saeuire, qui armis a se dissenserant, etiam quieti animi ciues propter pecuniae magnitudinem per nomenclatorem conquisitos proscriptorum numero adiecit. aduersus mulieres quoque gladios destrinxit, quasi parum caedibus uirorum satiatus. id quoque inexplebilis feritatis indicium est: abscisa miserorum capita modo non uultum ac spiritum retinentia in conspectum suum afferri uoluit, ut oculis illa, quia ore nefas erat, manderet. quam porro crudeliter se in M. Mario praetore gessit! quem per ora uulgi ad sepulcrum Lutatiae gentis pertractum non prius uita priuauit quam oculos infelices erueret et singulas corporis partes confringeret. uix mihi ueri similia narrare uideor: at ille etiam M. Plaetorium, quod ad eius supplicium exanimis ceciderat, continuo ibi mactauit, nouus punitor misericordiae, apud quem iniquo animo scelus intueri scelus admittere fuit. sed mortuorum umbris saltem pepercit? minime: nam C. Marii, cuius, etsi postea hostis, quaestor tamen aliquando fuerat, erutos cineres in Anienis alueum sparsit. en quibus actis felicitatis nomen adserendum putauit!

l sulla qui neque laudo neque uituperaris quisquam satis dignus possum quia dum quaero victoria scipio populus romanus dum exerceo hannibal repraesento egregius namque auctoritas nobilitas defendo crudeliter totus urbs atque omnis italia pars ciuilis sanguis flumen inundo quattuor legio contrarius pars fides suus sequor in publicus villa qui in martius campus sum nequiquam fallax dexter misericordia inploro obtruncaris iubeo qui lamentabilis quirito trepidus ciuitas auris recipio lacero ferrum corpus tiberis impatiens tantus onus cruentas aqua veho sum cogo v mille praenestinus spes salus per p cethegus do extra moenia municipium evoco cum abicio arma humus corpus prosterno interfacio protinus per ager dispergo curo quattuor mille et septingenti dirus proscriptio edictum jugulo in tabula publicus refero uidelicet ne memoria tam praeclarus res diluo neque contineo in is saevio qui arma ab sui dissentio etiam quiesco animus ciuis propter pecunia magnitudo per nomenclator conquaero proscriptor numerus adiicio aduersus mulier quoque gladius destringo quasi parum caedes uir satio is quoque inexplebilis feritas indicium sum abscido miserum caput modo non uultus atque spiritus retineo in conspectus suus affero uolo ut oculus ille quia os nefas sum mando quam porro crudeliter sui in m marius praetor gero qui per os uulgus ad sepulcrum lutatius gens pertraho non prior uita priuo quam oculus infelix eruo et singulus corpus pars confringo uix ego uerus similis narro uideo at ille etiam m plaetorius qui ad is supplicium exanimus caedo continuo ibi macto nouus punitor misericordia apud qui iniquus animus scelus intueor scelus admitto sum sed morior umbra saltem parco paruus nam que marius qui etsi postea hostis quaestor tamen aliquando sum eruo cinis in anienus alueus spargo en qui ago felicitas nomen assero puto


Intra priuatum autem habitum Dionysio Syracusano adhuc se continente Himerae quaedam non obscuri generis femina inter quietem opinione sua caelum conscendit atque ibi deorum omnium lustratis sedibus animaduertit praeualentem uirum flaui coloris, lentiginosi oris, ferreis catenis uinctum, Iouis solio pedibusque subiectum, interrogatoque iuuene, quo considerandi caeli duce fuerat usa, quisnam esset, audiit illum Siciliae atque Italiae dirum esse fatum solutumque uinculis multis urbibus exitio futurum. quod somnium postero die sermone uulgauit. postquam deinde Dionysium inimica Syracusarum libertati capitibusque insontium infesta fortuna caelesti custodia libertatum uelut fulmen aliquod otio ac tranquillitati iniecit, Himeraeorum moenia inter effusam ad officium et spectaculum eius turbam intrantem ut aspexit, hunc esse, quem in quiete uiderat, uociferata est. id cognitum tyranno causam tollendae mulieris dedit.

intra priuo autem habitus dionysius syracusanus adhuc sui contineo himera quidam non obscurus genus femina inter quies opinio suus caelum conscendo atque ibi deus omnis lustro sedes animaduerto praevaleo uir flo color lentiginosus ora ferreus catena vincio iuppiter solium pes subicio interrogo juvenis quo considero caelum dux sum utor quisnam sum audio ille sicilia atque italia dirus sum fatum solvo uinculum multus urbs exitium sum qui somnium posterus dies sermo vulgo postquam deinde dionysius inimicus syracusaris libertas caput insons infestus fortuna caelestis custodia libertas uelut fulmen aliqui otium atque tranquillitas injacio himeraeus moenia inter effundo ad officium et spectaculum is turba intro ut aspicio hic sum qui in quiesco uideo vocifero sum is cognosco tyrannus causa tollo mulier do


Videamus ergo quot gradibus beneficiorum Q. Metellum a primo originis die ad ultimum usque fati tempus numquam cessante indulgentia ad summum beatae uitae cumulum perduxerit. nasci eum in urbe terrarum principe uoluit, parentes ei nobilissimos dedit, adiecit animi rarissimas dotes et corporis uires, ut sufficere laboribus posset, uxorem pudicitia et fecunditate conspicuam conciliauit, consulatus decus, imperatoriam potestatem, speciosissimi triumphi praetextum largita est, fecit ut eodem tempore tres filios consulares, unum etiam censorium et triumphalem, quartum praetorium uideret, utque tres filias nuptum daret earumque subolem sinu suo exciperet. tot partus, tot incunabula, tot uiriles togae, tam multae nuptiales faces, honorum, imperiorum, omnis denique gratulationis summa abundantia, cum interim nullum funus, nullus gemitus, nulla causa tristitiae. caelum contemplare, uix tamen ibi talem statum reperies, quoniam quidem luctus et dolores deorum quoque pectoribus a maximis uatibus adsignari uidemus. hunc uitae actum eius consentaneus finis excepit: namque Metellum ultimae senectutis spatio defunctum lenique genere mortis inter oscula conplexusque carissimorum pignorum extinctum filii et generi humeris suis per urbem latum rogo inposuerunt.

video ergo quot gradus beneficus q metellus ab primus origo dies ad ulter usque fatum tempus numquam cesso indulgeo ad superus beatus uita cumulis perduco nascor is in urbs terra princeps uolo parens is nobilis do adiicio animus rarus doto et corpus uis ut sufficio labor possum uxor pudicitia et fecunditas conspicuus concilio consulatus decus imperatorius potestas speciosus triumphus praetextus largior sum facio ut idem tempus tres filius consularis unus etiam censorius et triumphal quartus praetorium video ut tres filia nubo do is suboles sinus suus excipio tot pario tot incunabula tot uirilis toga tam multus nuptial fax honor imperium omnis denique gratulatio summus abundantia cum interim nullus funus nullus gemitus nullus causa tristitia caelum contemplaris uix tamen ibi talis status reperio quoniam quidem luctus et dolor deus quoque pector ab magnus vates adsignaris uideo hic uita ago is consentaneus finis excipio namque metellus ulter senectus spatium defungor lenio genus mors inter osculum conplexus carus pignus exstinctus filius et gener humo suus per urbs latus rogo inpono


Atque ut ab incunabulis summi honoris incipiam, P. Valerius, qui populi maiestatem uenerando Publicolae nomen adsecutus est, cum exactis regibus imperii eorum uim uniuersam omniaque insignia sub titulo consulatus in se translata cerneret, inuidiosum magistratus fastigium moderatione ad tolerabilem habitum deduxit fasces securibus uacuefaciendo et in contione populo summittendo. numerum quoque eorum dimidia ex parte minuit ultro Sp. Lucretio collega adsumpto, ad quem, quia maior natu erat, priorem fasces transferri iussit. legem etiam comitiis centuriatis tulit, ne quis magistratus ciuem Romanum aduersus prouocationem uerberare aut necare uellet. ita, quo ciuitatis condicio liberior esset, imperium suum paulatim destruxit. quid quod aedes suas diruit, quia excelsiore loco positae instar arcis habere uidebantur, nonne quantum domo inferior, tantum gloria superior euasit?

atque ut ab incunabulis superus honor incipio p valerius qui populus maiestas veneror poplicula nomen assequor sum cum exigo rex imperium is uis uniuersus omne insigne sub titulus consulatus in sui transfero cerno inuidiosus magistratus fastigium moderatio ad tolerabilis habitus deduco fascis securis vacuefacio et in contio populus summitto numerus quoque is dimidio ex pars minuo ultro spurius lucretius collega adsumo ad qui quia magnus natus sum prior fascis transfero iubeo lex etiam comitium centurio fero ne quis magistratus ciuis romanus aduersus prouocatio uerberaris aut neco uolo ita quo ciuitas condicio liber sum imperium suus paulatim destruo quis qui aedes suus diruo quia excello locus pono instar arx habeo uideo nonne quantus domus inferus tantus gloria superus euado


Consimili animo, cum ei Hannibal vi milium Romanorum, quae capta in castris habebat, redimendorum potestatem fecisset, condicionem spreuit memor tantam multitudinem armatorum iuuenum, si honeste mori uoluisset, turpiter capi non potuisse. quorum nescio utrum maius dedecus fuerit quod patria spei an quod hostis metus nihil in his reposuerit, † haec pro se, ille ne aduersus se dimicarent parui ducendo.

consimilis animus cum is hannibal vis mille romanus qui capio in castrum habeo redimo potestas facio condicio sperno memor tantus multitudo armator iuuenis si honestus morior uolo turpis capio non possum qui nescio utrum magnus dedecus sum qui patria spes an qui hostis metus nihil in hic repono hic pro sui ille ne aduersus sui dimico paruus duco


Qua tempestate rei publicae L. quoque Cornelius Merula consularis et flamen Dialis, ne ludibrio insolentissimis uictoribus esset, in Iouis sacrario uenis incisis contumeliosae mortis denuntiationem effugit, sacerdotisque sui sanguine uetustissimi foci maduerunt.

qui tempestas res publicus l quoque cornelius merula consularis et flamen dial ne ludibrium insolens uictor sum in iuppiter sacrarium uena incido contumeliosus mors denuntiatio effugio sacerdos suus sanguis vetustus focus madeo


Tuum uero, Scaeui, inexuperabilem spiritum in utra parte rerum naturae admiratione prosequar nescio, quoniam excellenti uirtute dubium reliquisti inter undasne pugnam fortiorem edideris an in terra uocem miseris: bello namque, quo C. Caesar non contentus opera sua litoribus Oceani claudere Britannicae insulae caelestis iniecit manus, cum quattuor conmilitonibus rate transuectus in scopulum uicinum insulae, quam hostium ingentes copiae obtinebant, postquam aestus regressu suo spatium, quo scopulus et insula diuidebantur, in uadum transitu facile redegit, ingenti multitudine barbarorum adfluente, ceteris rate ad litus regressis solus immobilem stationis gradum retinens, undique ruentibus telis et ab omni parte acri studio ad te inuadendum nitentibus, quinque militum diurno proelio suffectura pila una dextera hostium corporibus adegisti. ad ultimum destricto gladio audacissimum quemque modo umbonis inpulsu, modo mucronis ictu depellens hinc Romanis, illinc Britannicis oculis incredibili, nisi cernereris, spectaculo fuisti. postquam deinde ira ac pudor cuncta conari fessos coegit, tragula femur traiectus saxique pondere ora contusus, galea iam ictibus discussa et scuto crebris foraminibus absumpto, profundo te credidisti ac duabus loricis onustus inter undas, quas hostili cruore infeceras, enasti, uisoque imperatore armis non amissis, sed bene inpensis, cum laudem merereris, ueniam petisti, quod sine scuto redisses, magnus proelio, sed maior disciplinae militaris memoria. itaque ab optimo uirtutis aestimatore cum facta tum etiam uerba tua centurionatus honore donata sunt.

tuus uerus scaevus inexuperabilis spiritus in uter pars res natura admiratio prosequor nescio quoniam excello uirtus dubius relinquo inter undo pugna fortis edo an in terra uox miser bellum namque quo que caesar non contineo opus suus litus oceanus claudo britannicus insula caelestis injacio manus cum quattuor conmilitonibus ratis transveho in scopulis uicinus insula quam hostis ingens copia obtineo postquam aestus regredior suus spatium quo scopulus et insula divido in vadum transeo facilis redigo ingens multitudo barbarus affluo ceterus ratis ad litus regredior solus immobilis statio gradus retineo undique ruo telum et ab omnis pars acer studium ad tu invado niteo quinque miles diurnus proelium sufficio pilum unus dextera hostis corpus adigo ad ulter destringo gladius audax quisque modo umbo impulsus modo mucro ictus depello hinc romanus illinc britannicus oculus incredibilis nisi cerno spectaculum sum postquam deinde ira atque pudor cunctus conor fatisco cogo tragula femur trajectus saxum pondus os contundo galea iam ictus discutio et scutum creber foramen absumo profundo tu credo atque duo lorica onustus inter unda qui hostilis cruor inficio eno video imperator arma non amitto sed bene impensa cum laus merereris uenia peto qui sine scutum redeo magnus proelium sed magnus disciplina militaris memoria itaque ab bonus uirtus aestimator cum facio tum etiam uerbum tuus centurionatus honor dono sum


Talis patientiae aemulus Anaxarchus, cum a tyranno Cypriorum Nicocreonte torqueretur nec ulla ui inhiberi posset quo minus eum amarissimorum maledictorum uerberibus inuicem ipse torqueret, ad ultimum amputationem linguae minitanti 'non erit' inquit, 'effeminate adulescens, haec quoque pars corporis mei tuae dicionis', protinusque dentibus abscisam et conmanducatam linguam in os eius ira patens expuit. multorum aures illa lingua et in primis Alexandri regis admiratione sui adtonitas habuerat, dum terrae condicionem, habitum maris, siderum motus, totius denique mundi naturam prudentissime et facundissime expromit. paene tamen occidit gloriosius quam uiguit, quia tam forti fine inlustrem professionis actum conprobauit, Anaxarchique † non uitam modo deseruit, sed mortem reddidit clariorem.

tal patientia aemulus anaxarchus cum ab tyrannus cyprium nicocreonte torqueo neque ullus uis inhibeo possum quo paruus is amarus maledictor uerber inuicem ipse torqueo ad ulter amputatio lingua minito non sum inquam effemino adulescens hic quoque pars corpus meus tuus dicio protinus dens abscido et conmanduco lingua in os is ira pateo expuo multus auris ille lingua et in primus alexander rex admiratio suus adtono habeo dum terra condicio habitus mare sidus moueo totus denique mundus natura prudens et facundus expromo paene tamen occido gloriosus quam uiguit quia tam fortis finis illustris professio ago conprobo anaxarchus non uita modo desero sed mors reddo clarus


Consimili genere aemulationis instincta ciuitas Atheniensium indigno gloriae suae decreto Aeginensium iuuentuti pollices abscidit, ut classe potens populus in certamen maritimarum uirium secum descendere nequiret. non agnosco Athenas timori remedium a crudelitate mutuantis.

consimilis genus aemulatio instinguo ciuitas atheniensis indignus gloria suus decretum aeginensis iuuentus pollex abscido ut classis possum populus in certamen maritimaris uis sui descendo nequiret non agnosco athenae timor remedium ab crudelitas mutuo


Eadem bonos ciues corona decorandi prima consuetudinem introduxit, duobus oleae conexis ramulis clarum Periclis cingendo caput, probabile institutum, si rem siue personam intueri uelis: nam et uirtutis uberrimum alimentum est honos et Pericles dignus a quo talis muneris dandi potestas potissimum initium caperet.

idem bonus ciuis corona decoro primus consuetudo introduco duo olea conecto ramulis clarus periculum cingo caput probabilis institus si res siue persona intueor uelum nam et uirtus uber alimentum sum honor et pericles dignus ab quo talis munus do potestas potis initium capio


Possedit fauorem plebis Clodius Pulcher adhaerensque Fuluianae stolae pugio militare decus muliebri imperio subiectum habuit. quorum filius Pulcher, praeterquam quod eneruem et frigidam iuuentam egit, perdito etiam amore uulgatissimae meretricis infamis fuit mortisque erubescendo genere consumptus est: auide enim abdomine deuorato foedae ac sordidae intemperantiae spiritum redditit.

possedo fauor plebs claudius pulcher adhaereo fuluianae stola pugio militaris decus muliebris imperium subicio habeo qui filius pulcher praeterquam qui enervo et frigida juventa ago perdo etiam amor vulgatus meretrix infamis sum mors erubesco genus consumo sum avidus enim abdomen devoro foedus atque sordidus intemperantia spiritus redditit


Isdem uiribus uti uoluit in Cn. Cornelio Scipione Asina. qui consul a Poenis apud Liparas captus, cum belli iure omnia perdidisset, laetiore subinde uultu eius adiutus cuncta recuperauit, consul etiam iterum creatus est. quis crederet illum a xii securibus ad Karthaginiensium peruenturum catenas? quis rursus existimaret a Punicis uinculis ad summi imperii peruenturum insignia? sed tamen ex consule captiuus et ex captiuo consul est factus.

idem uis uti uolo in cn cornelius scipio asine qui consul ab poenus apud lipara capio cum bellum ius omnis perdo laetus subinde uultus is adiutus cunctus recipero consul etiam iterum creo sum quis credo ille ab duodecim securis ad carthaginiensis pervenio cateno quis rursus existimo ab punicus uinculum ad superus imperium pervenio insigne sed tamen ex consul captivus et ex captiuus consul sum facio


Haeret animus in domesticis, sed aliena quoque bene facta referre Romanae urbis candor hortatur. Damon et Phintias Pythagoricae prudentiae sacris initiati tam fidelem inter se amicitiam iunxerant, ut, cum alterum ex his Dionysius Syracusanus interficere uellet, atque is tempus ab eo, quo prius quam periret domum profectus res suas ordinaret, impetrauisset, alter uadem se pro reditu eius tyranno dare non dubitaret. solutus erat periculo mortis qui modo gladio ceruices subiectas habuerat: eidem caput suum subiecerat cui securo uiuere licebat. igitur omnes et in primis Dionysius nouae atque ancipitis rei exitum speculabantur. adpropinquante deinde finita die nec illo redeunte unus quisque stultitiae tam temerarium sponsorem damnabat. at is nihil se de amici constantia metuere praedicabat. eodem autem momento et hora a Dionysio constituta et eam qui acceperat superuenit. admiratus amborum animum tyrannus supplicium fidei remisit insuperque eos rogauit ut se in societatem amicitiae tertium sodalicii gradum mutua culturum beniuolentia reciperent. hascine uires amicitiae? mortis contemptum ingenerare, uitae dulcedinem extinguere, crudelitatem mansuefacere, odium in amorem conuertere, poenam beneficio pensare potuerunt. quibus paene tantum uenerationis quantum deorum inmortalium caerimoniis debetur: illis enim publica salus, his priuata continetur, atque ut illarum aedes sacra domicilia, harum fida hominum pectora quasi quaedam sancto spiritu referta templa sunt.

haereo animus in domesticus sed alienus quoque bene facio refero romanus urbs candor hortor damon et phintia pythagoricus prudentia sacrum initio tam fidelis inter sui amicitia jungo ut cum alter ex hic dionysius syracusanus interficio uolo atque is tempus ab is quo prior quam pereo domus proficiscor res suus ordino impetro alter vado sui pro reditus is tyrannus do non dubito soluo sum periculum mors qui modo gladius ceruix subjecto habeo idem caput suus subjacio qui securus uiuo licet igitur omnis et in primus dionysius nouus atque anceps res exitus speculor appropinquo deinde finio dies neque ille redeo unus quisque stultitia tam temerarius sponsor damno at is nihil sui de amicus constantia metuo praedico idem autem momentum et hora ab dionysius constituo et is qui accipio supervenio admiror ambo animus tyrannus supplicium fides remitto insuper is rogo ut sui in societas amicitia tertius sodalicium gradus mutuus colo benevolens recipio hic uis amicitia mors contemno ingeneraris uita dulcedo extinguere crudelitas mansuefacio odium in amor conuerto poena beneficium pensaris possum qui paene tantus ueneratio quantus deus immortalis caerimonia debeo ille enim publicus salus hic priuo contineo atque ut ille aedes sacer domicilium haris fidus homo pectus quasi quidam sancio spiritus refercio templum sum


Age, Philippi quam probabilis epistola, in qua Alexandrum quorumdam Macedonum beniuolentiam largitione ad se adtrahere conatum sic increpuit: 'quae te, fili, ratio in hanc tam uanam spem induxit, ut eos tibi fideles futuros existimares, quos pecunia ad amorem tui conpulisses?' a caritate istud pater, ab usu Philippus, maiore ex parte mercator Graeciae quam uictor.

ago philippus quam probabilis epistula in qui alexander quidam macedones benevolentia largitio ad sui adtraho conor sic increpo qui tu filis ratio in hic tam vanus spes induco ut is tu fidelis sum existimaris qui pecunia ad amor tuus conpello ab caritas iste pater ab usus philippus magnus ex pars mercator graecia quam uictor


† Omnibus militaribus copiis Tullus Hostilius Fidenas adgressus, quae surgentis imperii nostri incunabula crebris rebellationibus torpere passae non sunt finitimisque tropaeis ac triumphis alitam uirtutem eius spes suas ulterius promouere docuerunt, Mettius Fufetius dux Albanorum dubiam et suspectam semper societatis suae fidem repente in ipsa acie detexit: deserto enim Romani exercitus latere in proximo colle consedit, pro adiutore speculator pugnae futurus, ut aut uictis insultaret aut uictores fessos adgrederetur. non erat dubium quin ea res militum nostrorum animos debilitatura esset, cum eodem tempore et hostes confligere et auxilia deficere cernerent. itaque ne id fieret Tullus prouidit: concitato enim equo omnes pugnantium globos percucurrit praedicans suo iussu secessisse Mettium eumque, cum ipse signum dedisset, inuasurum Fidenatium terga. quo imperatoriae artis consilio metum fiducia mutauit proque trepidatione alacritate suorum pectora repleuit.

omnis militaris copia tullus hostilis fidena aggredior qui surgo imperium noster incunabula creber rebellatio torpeo patior non sum finitimus tropaeum atque triumphus alo uirtus is spes suus ultra promoveo doceo mettius fufetius dux albanus dubius et suspicio semper societas suus fides repens in ipse acies detego desero enim romanus exercitus lateo in propior collis consido pro adiutor speculator pugna sum ut aut uinco insulto aut uictor fatisco aggredior non sum dubius quin is res miles noster animus debilito sum cum idem tempus et hostis confligo et auxilium deficio cerno itaque ne is fio tullus provideo concito enim equus omnis pugno globus percurro praedico suus iussus secedo mettium is cum ipse signum do invado fidenates tergum quo imperatorius ars consilium metus fiducia muto pro trepidatio alacritas suus pectus repleo


Statuam auratam nec in urbe nec in ulla parte Italiae quisquam prius aspexit quam a. M'. Acilio Glabrione equestris patri poneretur in aede Pietatis. eam autem aedem P. Cornelio Lentulo M. Baebio Tamphilo consulibus ipse dedicauerat compos uoti factus rege Antiocho apud Thermopylas superato.

statua auro neque in urbs neque in ullus pars italia quisquam prior aspicio quam ab m acilius glabrio equester pater pono in aedes pietas is autem aedes p cornelius lentulus m baebius tamphilus consul ipse dedico compos uotum facio rex antiochus apud thermopylae supero


Atque ut Theopompo quoque Spartanorum regi moderationis testimonium reddamus, cum primus instituisset ut ephori Lacedaemone crearentur, ita futuri regiae potestati oppositi, quemadmodum Romae consulari imperio tribuni pl. sunt obiecti, atque illi cum uxor dixisset id egisse illum, ut filiis minorem potestatem relinqueret, 'relinquam' inquit, 'sed diuturniorem'. optime quidem: ea enim demum tuta est potentia, quae uiribus suis modum inponit. igitur Theopompus regnum legitimis uinculis constringendo, quo longius a licentia retraxit, hoc ad beniuolentiam ciuium propius admouit.

atque ut theopompos quoque spartanus rex moderatio testimonium reddo cum primus instituo ut ephorus lacedaemon creo ita sum regia potestas oppono quemadmodum roma consularis imperium tribunus pl sum objacio atque ille cum uxor dico is ago ille ut filius paruus potestas relinquo relinquo inquam sed diuturnus optume quidem is enim demum tueor sum potentia qui uis suus modus inpono igitur theopompus regnum legitimus uinculum constringo quo longus ab licentia retraho hic ad benevolentia ciuis propius admoueo


Apertum et animosum bonae fiduciae pectus emenso quasi debitum opus superest constantiae repraesentatio: natura enim sic conparatum est ut, quisquis se aliquid ordine ac recte mente complexum confidit, uel iam gestum, si obtrectetur, acriter tueatur, uel nondum editum, si interpelletur, sine ulla cunctatione ad effectum perducat.

aperio et animosus bonus fiducia pectus emetior quasi debeo opus supersum constantia repraesentatio natura enim sic conparo sum ut quisquis sui aliquis ordo atque rectus mens complector confido uel iam gero si obtrecto acer tueor uel nondum edo si interpello sine ullus cunctatio ad efficio perduco


Secuntur duo eiusdem generis exempla, eaque adiecisse satis erit. C. Geta, cum a L. Metello et Cn. Domitio censoribus senatu motus esset, postea censor factus est. item M. Valerius Messala censoria nota perstrictus censoriam postmodum potestatem impetrauit. quorum ignominia uirtutem acuit: rubore enim eius excitati omnibus uiribus incubuerunt, ut digni ciuibus uiderentur, quibus dari potius quam obici censura deberet.

secor duo idem genus exemplum is adiicio satis sum que geta cum ab l metellus et cn domitius censor senatus moueo sum postea censor facio sum item m valerius messalla censorius nosco perstringo censorius postmodum potestas impetro qui ignominia uirtus acuo rubor enim is excitas omnis uis incubo ut dignus ciuis uideo qui do potis quam obicio censeo debeo


Nobiliter etiam uterque Spartanus, et qui increpitus a quodam, quod in aciem claudus descenderet, pugnare, non sibi fugere propositum esse respondit, et qui referente quodam sagittis Persarum solem obscurari solere, 'bene narras' inquit: 'in umbra enim proeliabimur'. eiusdem uir urbis atque animi hospiti suo patriae muros excelsos latosque ostendenti dixit, 'si mulieribus istos conparastis, recte, si uiris, turpiter'.

nobilis etiam uterque spartanus et qui increpo ab quidam qui in acies claudus descendo pugno non sui fugio propono sum respondeo et qui refero quidam sagitta persaris sol obscuraris soleo bene narro inquam in umbra enim proelio idem uir urbs atque animus hospes suus patria murus excello fero ostendo dico si mulier iste conparo rectus si uir turpis


Incunabula Tulli Hostili agreste tugurium cepit: eiusdem adulescentia in pecore pascendo fuit occupata: ualidior aetas imperium Romanum rexit et duplicauit: senectus excellentissimis decorata in altissimo maiestatis fastigio fulsit.

incunabula tullius hostilis agrestis tugurium capio idem adulescentia in pecus pasco sum occupo validus aetas imperium romanus rego et duplico senectus excello decoro in alo maiestas fastigium fulcio


Non tam atrox C. Fimbriae est factum et dictum, sed si per se aestimetur, utrumque audacissimum. id egerat, ut Scaeuola in funere C. Marii iugularetur. quem postquam ex uulnere recreatum conperit, accusare apud populum instituit. interrogatus deinde quid de eo secus dicturus esset, cui pro sanctitate morum satis digna laudatio reddi non posset, respondit obiecturum se illi quod parcius corpore telum recepisset. licentiam furoris aegrae rei publicae gemitu prosequendam!

non tam atrox que fimbria sum facio et dico sed si per sui aestimo uterque audax is ago ut scaevola in funus que marius jugulo qui postquam ex uulnus recreo conperit accuso apud populus instituo interrogo deinde quis de is secus dico sum qui pro sanctitas mos satis dignus laudatio reddo non possum respondeo objacio sui ille qui parcus corpus telis recipio licentia furor aeger res publicus gemitus prosequor


Hannibal porro Nucerinos hortatu suo cum binis uestimentis urbem inexpugnabilibus muris cinctam egressos uapore et fumo balnearum strangulando, et Acerranorum senatum eadem ratione extra moenia euocatum in profundum puteorum abiciendo nonne bellum aduersus populum Romanum et Italiam professus aduersus ipsam fidem acrius gessit, mendaciis et fallacia quasi praeclaris artibus gaudens? quo euenit ut alioqui insignem nominis sui memoriam relicturus, in dubio maiorne an peior uir haberi deberet poneret.

hannibal porro nucerinus horto suus cum bini uestimentum urbs inexpugnabilis murus cingo egredior vapor et fumus balnearis strangulo et acerrani senatus idem ratio extra moenia evoco in profundum puteus abicio nonne bellum aduersus populus romanus et italia profiteor aduersus ipse fides acer gero mendacium et fallacia quasi praeclaris ars gaudeo quo euenio ut alioqui insignis nomen suus memoria relinquo in dubius magnus an malus uir habeo debeo pono


Efficax et illa quietis imago, quae Croesi regis animum maximo prius metu, deinde etiam dolore confecit: nam e duobus filiis et ingeni agilitate et corporis dotibus praestantiorem imperiique successioni destinatum Atym existimauit ferro sibi ereptum. itaque quidquid ad euitandam denuntiatae cladis acerbitatem pertinebat, nulla ex parte patria cura cessauit aduertere. solitus erat iuuenis ad bella gerenda mitti, domi retentus est: habebat armamentarium omnis generis telorum copia refertum, id quoque amoueri iussum: gladio cinctis comitibus utebatur, uetiti sunt propius accedere. necessitas tamen aditum luctui dedit: cum enim ingentis magnitudinis aper Olympi montis culta crebra cum agrestium strage uastaret inusitatoque malo regium inploratum esset auxilium, filius a patre extorsit ut ad eum opprimendum mitteretur, eo quidem facilius, quod non dentis sed ferri saeuitia in metu reponebatur. uerum dum acri studio interficiendi suem omnes sunt intenti, pertinax casus inminentis uiolentia lanceam petendae ferae gratia missam in eum detorsit et quidem eam potissimum dextram nefariae caedis crimine uoluit aspergi, cui tutela filii a patre mandata erat, quamque Croesus inprudentis homicidii sanguine uiolatam hospitalis ueritus deos supplicem sacrificio expiauerat.

efficax et ille quiesco imago qui croesus rex animus maximus prior metus deinde etiam dolor confacio nam e duo filius et ingenium agilitas et corpus dos praesto imperium successio destino atym existimo ferrum sui eripio itaque quisquis ad evito denuntio clades acerbitas pertineo nullus ex pars patria cura cesso adverto soleo sum iuuenis ad bellum gero mitto domus retendo sum habeo armamentarium omnis genus telum copia refercio is quoque amoveo jubeo gladius cingo comes utor veto sum propius accedo necessitas tamen aditus luctus do cum enim ingens magnitudo aper olympius mons colo creber cum agrestis strages vasto inusitatus malus regius inploro sum auxilium filius ab pater extorqueo ut ad is opprimo mitto is quidem facilis qui non dens sed fero saeuitia in metus repono uerus dum acer studium interficio sus omnis sum intendo pertinax casus inminentis uiolentia lancea peto fera gratia mitto in is detorqueo et quidem is potis dexter nefarius caedes crimen uolo aspergi qui tutela filius ab pater mandatum sum quisque croesus imprudens homicidium sanguis violo hospital uereor deus supplex sacrificium expio