Transgrediemur nunc ad illa, quibus ut par dolor, ita nullus nostrae ciuitatis rubor inest. Karthaginienses Atilium Regulum palpebris resectis machinae, in qua undique praeacuti stimuli eminebant, inclusum uigilantia pariter et continuo tractu doloris necauerunt, tormenti genus haud dignum passo, auctoribus dignissimum. eadem usi crudelitate milites nostros quodam maritimo certamine in suam potestatem redactos nauibus substrauerunt, ut earum carinis ac pondere elisi inusitata ratione mortis barbaram feritatem satiarent, taetro facinore pollutis classibus ipsum mare uiolaturi.

transgredior nunc ad ille qui ut par dolor ita nullus noster ciuitas rubor insum carthaginiensis atilius regulis palpebra reseco machina in qui undique praeacuo stimulis emineo includo vigilo pariter et continuo traho dolor neco tormentum genus haud dignus patior auctor dignus idem utor crudelitas miles noster quidam maritimus certamen in suus potestas redigo nauis substerno ut is carina atque pondus elido inusitatus ratio mors barbara feritas satio taeter facinus polluo classis ipse mare violo


Non indignabuntur lumina nostrae urbis, si inter eorum eximium fulgorem centurionum quoque uirtus spectandam se obtulerit: nam ut humilitas amplitudinem uenerari debet, ita nobilitati fouenda magis quam spernenda bonae indolis nouitas est. an abigi debet Titius ab horum exemplorum contextu? qui pro Caesaris partibus excubans, Scipionis praesidio interceptus, cum uno modo salus ab eo daretur, si se futurum Cn. Pompei generi ipsius militem adfirmasset, ita respondere non dubitauit: 'tibi quidem, Scipio, gratias ago, sed mihi uti ista condicione uitae non est opus'. sine ullis imaginibus nobilem animum!

non indignor lumen noster urbs si inter is eximius fulgor centurio quoque uirtus specto sui offertor nam ut humilitas amplitudo ueneror debeo ita nobilitas foveo magis quam sperno bonus indoles nouitas sum an abigo debeo titius ab hic exemplum contexo qui pro caesar pars excubo scipio praesidium intercipio cum unus modo salus ab is do si sui sum cn pompejus gener ipse miles adfirmo ita respondeo non dubito tu quidem scipio gratia ago sed ego uti iste condicio uita non sum opus sine ullus imago nobilis animus


P. Cornelius Scipio, cui deleta Karthago auitum cognomen dedit, consul in Hispaniam missus, ut insolentissimos Numantinae urbis spiritus superiorum ducum culpa nutritos contunderet, eodem momento temporis, quo castra intrauit, edixit ut omnia ex his, quae uoluptatis causa conparata erant, auferrentur ac summouerentur: nam constat tum maximum inde institorum et lixarum numerum cum duobus milibus scortorum abisse. hac turpi atque erubescenda sentina uacuefactus exercitus noster, qui paulo ante metu mortis deformi se foederis ictu maculauerat, erecta et recreata uirtute acrem illam et animosam Numantiam incendiis exustam ruinisque prostratam solo aequauit. itaque neglectae disciplinae militaris indicium Mancini miserabilis deditio, seruatae merces speciosissimus Scipionis triumphus extitit.

p cornelius scipio qui deleo carthago avitus cognomen do consul in hispania mitto ut insolens numantinus urbs spiritus superus dux culpa nutrio contundo idem momentum tempus quo castrum intro edico ut omnis ex hic qui uoluptas causa conparo sum aufero atque summoveo nam consto tum magnus inde institor et lixaris numerus cum duo mille scortum abeo hic turpis atque erubesco sentina vacuefacio exercitus noster qui paulus ante metus mors deformis sui foedo ictus maculo erigo et recreo uirtus acer ille et animosus numantia incendium exuro ruina prosterno solum aequo itaque neglego disciplina militaris indicium mancinus miserabilis deditio seruatae merces speciosus scipio triumphus extitit


Det nunc uela pii et placidi adfectus parentium erga liberos indulgentia salubrique aura prouecta gratam suauitatis dotem secum adferat.

do nunc uelum pius et placidus affectus pareo erga liber indulgeo salubris aura proveho gratus suauitas doto sui affero


Repraesentemus etiam illud senatus nullo modo praetermittendum opus. legatos ab urbe Apollonia Romam missos Q. Fabius, Cn. Apronius aedilicii orta contentione pulsauerunt. quod ubi conperit, continuo eos per fetiales legatis dedidit quaestoremque cum his Brundisium ire iussit, ne quam in itinere a cognatis deditorum iniuriam acciperent. illam curiam mortalium quis concilium ac non Fidei templum dixerit? quam ut ciuitas nostra semper benignam praestitit, ita in sociorum quoque animis constantem recognouit.

repraesento etiam ille senatus nullus modo praetermitto opus legatus ab urbs apollonia roma mitto q fabius cn apronius aedilicius orior contentio pulso qui ubi conperit continuo is per fetial legatus dedo quaestor cum hic brundisium eo iubeo ne quam in iter ab cognatus deditor iniuria accipio ille curia mortalis quis concilium atque non fides templum dico quam ut ciuitas noster semper benignus praesto ita in socius quoque animus consto recognosco


Merito uirorum commemorationi Sulpicia Serui Paterculi filia, Q. Fului Flacci uxor, adicitur. quae, cum senatus libris Sibyllinis per decemuiros inspectis censuisset ut Veneris Verticordiae simulacrum consecraretur, quo facilius uirginum mulierumque mens a libidine ad pudicitiam conuerteretur, et ex omnibus matronis centum, ex centum autem decem sorte ductae de sanctissima femina iudicium facerent, cunctis castitate praelata est.

mereo uir commemoratio sulpicius servius paterculis filia q fulvius flaccus uxor adicio qui cum senatus liber sibyllinus per decemviri inspicio censeo ut venus verticordia simulacrum consecro quo facilis uirgo mulier mens ab libido ad pudicitia converto et ex omnis matrona centum ex centum autem decem sors duco de sancio femina iudicium facio cunctus castitas praefero sum


Illud quoque maioribus et consilio prudenter et exitu feliciter prouisum: cum enim urbe capta Galli Capitolium obsiderent solamque potiendi eius spem in fame eorum repositam animaduerterent, perquam callido genere consilii Romani usi unico perseuerantiae inritamento uictores spoliauerunt: panes enim iacere conpluribus e locis coeperunt. quo spectaculo obstupefactos infinitamque frumenti abundantiam nostris superesse credentes ad pactionem omittendae obsidionis conpulerunt. misertus est tunc profecto Iuppiter Romanae uirtutis, praesidium ab astutia mutuantis, cum summa alimentorum inopia proici praesidia inopiae cerneret. igitur ut uafro, ita periculoso consilio salutarem exitum dedit.

ille quoque magnus et consilium prudens et exeo feliciter prouideo cum enim urbs capio gallus capitolium obsido solus potio is spes in fames is repono animaduerterent perquam callidus genus consilium romanus utor unicus perseverantia irritamentum uictor spolio panis enim iacio conpluribus e locus coepio quo spectaculum obstupefacio infinitus frumentum abundantia noster supersum credo ad pactio omitto obsidio conpello misertus sum tunc profecto iuppiter romanus uirtus praesidium ab astutia mutuo cum summus alimentor inopia proicio praesidium inopia cerno igitur ut uafro ita periculosus consilium salutaris exitus do


Contra M. Antonius ille disertus—non enim respuendo, sed amplectendo causae dictionem quam innocens esset testatus est—quaestor proficiscens in Asiam, Brundisium iam peruenerat, ubi litteris certior incesti se postulatum apud L. Cassium praetorem, cuius tribunal propter nimiam seueritatem scopulus reorum dicebatur, cum id uitare beneficio legis Memmiae liceret, quae eorum, qui rei publicae causa abessent, recipi nomina uetabat, in urbem tamen recurrit. quo tam pleno fiduciae bonae consilio cum absolutionem celerem tum profectionem honestiorem consecutus est.

contra m antonius ille dissero non enim respuo sed amplector causa dictio quam innocens sum testor sum quaestor proficiscor in asia brundisium iam pervenio ubi littera certus incestus sui postulo apud l casseius praetor qui tribunal propter nimius seueritas scopulus reus dico cum is uito beneficium lex memmius licet qui is qui res publicus causa absum recipio nomen veto in urbs tamen recurro quo tam plenus fiducia bonus consilium cum absolutio celer tum profectio honestus consequor sum


Quae uno contentae matrimonio fuerant corona pudicitiae honorabantur: existimabant enim eum praecipue matronae sincera fide incorruptum esse animum, qui depositae uirginitatis cubile egredi nesciret, multorum matrimoniorum experientiam quasi legitimae cuiusdam intemperantiae signum esse credentes.

qui unus contineo matrimonium sum corona pudicitia honoro existimo enim is praecipuus matrona sincerus fides incorruptus sum animus qui depono uirginitas cubile egredior nescio multus matrimonium experientia quasi legitimus quidam intemperantia signum sum credo


Quae minus admirabilia fere Eris Pamphyli casus facit, quem Plato scribit inter eos, qui in acie ceciderant, X diebus iacuisse, biduoque post quam inde sublatus esset, inpositum rogo reuixisse ac mira quaedam tempore mortis uisa narrasse.

qui paruus admirabilis fere sum pamphylius casus facio qui plato scribo inter is qui in acies cado decem dies jaceo biduus post quam inde tollo sum inpono rogo revivo atque mirus quidam tempus mors uideo narro


† Zisemis, Diogyridis filii, Thraciae regis, etsi minus admirabilem crudelitatem gentis ipsius feritas, narrandam tamen rabies saeuitiae facit, cui neque uiuos homines medios secare neque parentes liberorum uesci cogere corporibus nefas fuit.

zisemis diogyridis filius thracia rex etsi paruus admirabilis crudelitas gens ipse ferio narro tamen rabio saeuitia facio qui neque uiuus homo medius secaris neque parens liberi uescor cogo corpus nefas sum


Viguit in nostra ciuitate Ti. et C. Gracchorum summa nobilitas ac spes amplissima. sed quia statum ciuitatis conati erant conuellere, insepulta cadauera iacuerunt supremusque humanae condicionis honos filiis Gracchi et nepotibus Africani defuit. quin etiam familiares eorum, ne quis rei publicae inimicis amicus esse uellet, de robore praecipitati sunt.

vigesco in noster ciuitas tiberius et que gracchus summus nobilitas atque spes amplus sed quia status ciuitas conor sum convello insepultus cadauer jaceo superus humanus condicio honor filius gracchus et nepos africanus desum quin etiam familiaris is ne quis res publicus inimicus amicus sum uolo de robur praecipitas sum


Classicam Acilii gloriam terrestri laude M. Caesius Scaeua eiusdem imperatoris centurio subsecutus est: cum pro castello enim, cui praepositus erat, dimicaret, Gnaeique Pompei praefectus Iustuleius summo studio et magno militum numero ad † eum capiendum niteretur, omnes, qui propius accesserant, interemit ac sine ullo regressu pedis pugnans super ingentem stragem, quam ipse fecerat, conruit. cuius capite, umero, femine saucio, oculo eruto, scutum c et xx ictibus perfossum apparuit. talis in castris diui Iuli disciplina milites aluit, quorum alter dextera, alter oculo amisso hostibus inhaesit, ille post hanc iacturam uictor, hic ne hac quidem iactura uictus.

classicus acilius gloria terrestris laus m caesius scaeva idem imperator centurio subsequor sum cum pro castellum enim qui praepono sum dimico gnaeus pompejus praefectus iustuleius superus studium et magnus miles numerus ad is capio niteo omnis qui propius accedo interimo atque sine ullus regredior pes pugno super ingens strages quam ipse facio conruo qui caput umerus femine saucius oculus eruo scutum que et xx ictus perfodio appareo talis in castrum diuus iulis disciplina miles alo qui alter dextera alter oculus amitto hostis inhaereo ille post hic jacio uictor hic ne hic quidem iactura uinco


M. quoque Aemilius Scaurus repetundarum reus adeo perditam et conploratam defensionem in iudicium attulit, ut, cum accusator diceret lege sibi centum atque xx hominibus denuntiare testimonium licere seque non recusare quominus absolueretur, si totidem nominasset, quibus in prouincia nihil abstulisset, tam bona condicione uti non potuerit. tamen propter uetustissimam nobilitatem et recentem memoriam patris absolutus est.

m quoque aemilius scaurus repeto reus adeo perdo et conploro defensio in iudicium affero ut cum accusator dico lex sui centum atque xx homo denuntiaris testimonium licet sequor non recusaris quominus absolvo si totidem nomino qui in prouincia nihil aufero tam bonus condicio uti non possum tamen propter vetustus nobilitas et recens memoria pater absolvo sum


Ne Acilium quidem praeterire possumus, qui, cum decumae legionis miles pro C. Caesaris partibus maritima pugna proeliaretur, abscisa dextra, quam Massiliensium naui iniecerat, laeua puppim adprehendit nec ante dimicare destitit quam captam profundo mergeret. quod factum parum iusta notitia patet. at Cynaegirum Atheniensem simili pertinacia in consectandis hostibus usum uerbosa cantu laudum suarum Graecia omnium saeculorum memoriae litterarum praeconio inculcauit.

ne acilius quidem praetereo possum qui cum decimus legio miles pro que caesar pars maritimus pugno proelio abscido dextera quam massiliensis no injacio laeuus puppis adprehendo neque ante dimicaris desisto quam capio profundo mergo qui facio parum iustus notitia pateo at cynaegirus atheniensis similis pertinacia in consector hostis usus uerbosus cantus laus suus graecia omnis saeculum memoria litteraris praeconium inculco


Non est extinctus pro re publica superior Scipio Africanus, sed admirabili uirtute ne res publica extingueretur prouidit: siquidem cum adflicta Cannensi clade urbs nostra nihil aliud quam praeda uictoris esse uideretur, ideoque reliquiae prostrati exercitus deserendae Italiae auctore Q. Metello consilium agitarent, tribunus militum admodum iuuenis stricto gladio mortem unicuique minitando iurare omnes numquam se relicturos patriam coegit pietatemque non solum ipse plenissimam exhibuit, sed etiam ex pectoribus aliorum abeuntem reuocauit.

non sum exstinctus pro res publicus superus scipio africanus sed admirabilis uirtus ne res publicus extingueretur provideo siquidem cum affligo cannensis clades urbs noster nihil alius quam praeda uictor sum uideo ideo reliquiae prosterno exercitus desero italia auctor q metellus consilium agito tribunus miles admodum iuuenis stringo gladius mors uniquique minito iuro omnis numquam sui relinquo patria cogo pietas non solus ipse plenus exhibeo sed etiam ex pector alius abeo reuoco


Themistocles autem, quem uirtus sua uictorem, iniuria patriae imperatorem Persarum fecerat, ut se ab ea obpugnanda abstineret, instituto sacrificio exceptum patera tauri sanguinem hausit et ante ipsam aram quasi quaedam pietatis clara uictima concidit. quo quidem tam memorabili eius excessu ne Graeciae altero Themistocle opus esset effectum est.

themistocles autem qui uirtus suus uictor iniuria patria imperator persaris facio ut sui ab is obpugno abstineo instituo sacrificium excipio patera taurus sanguis haurio et ante ipse ara quasi quidam pietas clarus uictima concido quo quidem tam memorabilis is excedo ne graecia alter themistocles opus sum efficio sum


At M. Messala consularis et censorius Menogenis Curioque omnibus honoribus abundans Burbulei, ille propter oris aspectum, hic propter parem corporis motum, uterque scaenici nomen coactus est recipere.

at m messalla consularis et censorius menogenes curius omnis honor abundo burbulei ille propter ora aspectus hic propter par corpus motus uterque scaenicus nomen cogo sum recipio


Aeque mitis animus Pyrri regis. audierat quodam in conuiuio Tarentinorum parum honoratum de se sermonem habitum: accersitos qui ei interfuerant percontabatur an ea, quae ad aures ipsius peruenerant, dixissent. tum ex his unus, 'nisi' inquit 'uinum nos defecisset, ista, quae tibi relata sunt, prae eis, quae de te locuturi eramus, lusus ac iocus fuissent'. tam urbana crapulae excusatio tamque simplex ueritatis confessio iram regis conuertit in risum. qua quidem clementia et moderatione adsecutus est ut et sobrii sibi Tarentini gratias agerent et ebrii bene precarentur.

aequus mitis animus pyrri rex audio quidam in conuiuium tarentinus parum honoro de sui sermo habitus arcesso qui is intersum perconto an is qui ad auris ipse pervenio dico tum ex hic unus nisi inquam uinum nos deficio iste qui tu refero sum prae is qui de tu loquor sum lusus atque iocus sum tam urbanus crapula excusatio tam simplex ueritas confessio ira rex conuerto in risus qui quidem clemens et moderatio assequor sum ut et sobrius sui tarentinus gratia ago et ebrius bene preco


Aduersus eosdem hostes parem fidem in iure legationis tuendo patres conscripti exhibuere: M. enim Aemilio Lepido, L. Flaminio consulibus L. Minucium et L. Manlium Karthaginiensium legatis, quia manus his attulerant, per fetiales a M. Claudio praetore dedendos curauerunt. se tunc senatus, non eos, quibus hoc praestabatur, aspexit.

aduersus idem hostis par fides in ius legatio tueor pater conscribo exhibeo m enim aemilius lepidus l flaminius consul l minucius et l manlius carthaginiensis legatus quia manus hic affero per fetial ab m claudius praetor dedo curo sui tunc senatus non is qui hic praesto aspicio


Liberalis populus Romanus magnitudine muneris, quod Attalo regi Asiam dono dedit. sed Attalus etiam testamenti aequitate gratus, qui eandem Asiam populo Romano legauit. itaque nec huius munificentia nec illius tam memor beneficii animus tot uerbis laudari potest, quot amplissimae ciuitates uel amice datae uel pie redditae sunt.

liberal populus romanus magnitudo munus qui attalus rex asia donum do sed attalus etiam testamentum aequitas gratus qui idem asia populus romanus lego itaque neque hic munificentia neque ille tam memor beneficium animus tot uerbum laudo possum quot amplus ciuitas uel amicus do uel pius reddo sum


Quantae amplitudinis Menenium Agrippam fuisse arbitremur, quem senatus et plebs pacis inter se faciendae auctorem legit? quantae scilicet esse debuit arbiter publicae salutis. hic, nisi a populo conlatis in capita sextantibus funeratus esset,—ita pecuniae inops decessit—sepulturae honore caruisset. uerum idcirco perniciosa seditione diuidua ciuitas manibus Agrippae in unum contrahi uoluit, quia eas pauperes quidem, sed sanctas animaduerterat. cuius ut superstitis nullum fuit, quod in censum deferretur, ita extincti hodieque amplissimum est patrimonium Romana concordia.

quantus amplitudo menenius agrippa sum arbitror qui senatus et plebs pax inter sui facio auctor lego quantus scilicet sum debeo arbiter publicus salus hic nisi ab populus confero in caput sextantibus funero sum ita pecunia inops decedo sepultura honor careo uerus idcirco perniciosus seditio diuidua ciuitas manus agrippa in unus contraho uolo quia is pauper quidem sed sancio animaduerterat qui ut supersto nullus sum qui in census defero ita extingo hodie amplus sum patrimonium romanus concordia


Vix ueri simile est in eripiendo spiritu idem gaudium potuisse quod fulmen, et tamen idem ualuit. nuntiata enim clade, quae ad lacum Trasimennum inciderat, altera mater, sospiti filio ad ipsam portam facta obuia, in conplexu eius expirauit, altera, cum falso mortis filii nuntio maesta domi sederet, ad primum conspectum redeuntis exanimata est. genus casus inusitatum! quas dolor non extinxerat, laetitia consumpsit. sed minus miror, quod mulieres:

vix uerus similis sum in eripio spiritus idem gaudium possum qui fulmen et tamen idem ualuit nuntio enim clades qui ad lacus trasimennum incido alter mater sospes filius ad ipse porta facio obuius in complexus is expirauit alter cum fallo mors filius nuntio maestus domus sedeo ad primus conspectus redeo exanimo sum genus casus inusitas qui dolor non extingo laetitia consumo sed paruus miro qui mulier


Xenophon autem, quod ad Socraticam disciplinam adtinet, proximus a Platone felicis ac beatae facundiae gradus, cum sollemne sacrificium perageret, e duobus filiis maiorem natu nomine Gryllum apud Mantineam in proelio cecidisse cognouit: nec ideo institutum deorum cultum omittendum putauit, sed tantum modo coronam deponere contentus fuit. quam ipsam percontatus quonam modo occidisset, ut audiuit fortissime pugnantem interisse, capiti reposuit, numina, quibus sacrificabat, testatus maiorem se ex uirtute fiii uoluptatem quam ex morte amaritudinem sentire. alius remouisset hostiam, abiecisset altaria, lacrimis respersa tura disiecisset: Xenophontis corpus †religioni inmobile stetit et animus in consilio prudentiae stabilis mansit ac dolori succumbere ipsa clade, quae nuntiata erat, tristius duxit.

xenophon autem qui ad socraticus disciplina adteneo proximus ab plato felix atque beatus facundia gradus cum sollemnis sacrificium perago e duo filius magnus natus nomen gryllus apud mantinea in proelium cado cognosco neque ideo institus deus cultus omitto puto sed tantus modo corona depono contineo sum quam ipse percontor quonam modo occido ut audio fortis pugno intereo caput repono numen qui sacrifico testor magnus sui ex uirtus fiii uoluptas quam ex mors amaritudo sentio alius removeo hostio abicio altare lacrima respergo tus disjacio xenophon corpus religio inmobilis sto et animus in consilium prudentia stabilis maneo atque dolor succumbo ipse clades qui nuntio sum tristis duco


Eadem haesitatione Publi quoque Dolabellae proconsulari imperio Asiam obtinentis animus fluctuatus est. mater familiae Zmyrnaea uirum et filium interemit, cum ab his optimae indolis iuuenem, quem ex priore uiro enixa fuerat, occisum conperisset. quam rem Dollabella ad se delatam Athenas ad Arei pagi cognitionem relegauit, quia ipse neque liberare duabus caedibus contaminatam neque punire tam iusto dolore inpulsam sustinebat. consideranter et mansuete populi Romani magistratus, sed Areopagitae quoque non minus sapienter, qui inspecta causa et accusatorem et ream post centum annos ad se reuerti iusserunt, eodem affectu moti, quo Dolabella. sed ille transferendo quaestionem, hi differendo damnandi atque absoluendi inexplicabilem cunctationem uitabant.

idem haesitatio publius quoque dolabella proconsularis imperium asia obtineo animus fluctuo sum mater familia smyrnaeus uir et filius interimo cum ab hic bonus indoles iuuenis qui ex prior uir enitor sum occido conperisset quam res dollabella ad sui defero athenae ad areus pagus cognitio relego quia ipse neque liberaris duo caedes contamino neque punio tam justus dolor inpello sustineo consideranter et mansuete populus romanus magistratus sed areopagites quoque non paruus sapienter qui inspicio causa et accusator et reor post centum annus ad sui revorto jubeo idem afficio moveo quo dolabella sed ille transfero quaestio hic differo damno atque absolvo inexplicabilis cunctatio vito


Atque ut omnes iudiciorum numeros exequamur, quaestiones, quibus aut creditum non est aut temere habita fides est, referamus.

atque ut omnis iudicium numerus exequamur quaestio qui aut credo non sum aut temere habeo fides sum refero


Ti. Gracchus anguibus domi suae mare ac femina deprehensis, certior factus ab aruspice mare dimisso uxori eius, femina ipsi celerem obitum instare, salutarem coniugi potius quam sibi partem augurii secutus marem necari, feminam dimitti iussit sustinuitque in conspectu suo se ipsum interitu serpentis occidi. itaque Corneliam nescio utrum feliciorem dixerim, quod talem uirum habuerit, an miseriorem, quod amiserit. o te, Thessaliae rex Admete, crudelis et duri facti crimine sub magno iudice damnatum, qui coniugis tuae fata pro tuis permutari passus es, eaque, ne tu extinguerere, uoluntario obitu consumpta lucem intueri potuisti, et certe parentum prius indulgentiam temptaueras!

tiberius gracchus anguis domus suus mare atque femina deprehendo certus facio ab haruspex mare dimitto uxor is femina ipse celer obeo insto salutaris conjunx potis quam sui pars augurium sequor maris neco femina dimitto iubeo sustineo in conspectus suus sui ipse interitus serpens occido itaque cornelius nescio utrum felix dico qui talis uir habeo an miser qui amitto o tu thessalia rex admetus crudelis et durus facio crimen sub magnus iudex damno qui coniunx tuus fatum pro tuus permutaris patior sum is ne tu extinguerere voluntarius obeo consumo lux intueor possum et certus parens prior indulgentia tento


Artissimis sanguinis uinculis pietas satis fecit: restat nunc ut patriae exhibeatur. cuius maiestati etiam illa, quae deorum numinibus aequatur, auctoritas parentium uires suas subicit, fraterna quoque caritas animo aequo ac libenter cedit, summa quidem cum ratione, quia euersa domo integer rei publicae status manere potest, urbis ruina penates omnium secum trahat necesse est. uerum quid adtinet uerbis ista conplecti, quorum tanta uis est, ut alii ea salutis suae impendio testati sint?

artus sanguis uinculum pietas satis facio resto nunc ut patria exhibeo qui maiestas etiam ille qui deus numen aequo auctoritas pareo uis suus subicio fraternus quoque careo animus aequus atque libet cedo summus quidem cum ratio quia everro domus integer res publicus status maneo possum urbs ruina penates omnis sui traho necesse sum uerus quis adteneo uerbum iste conplecto qui tantus uolo sum ut alius is salus suus impendium testas sum


Hoc rege infelicior Alexander, cuius praecordia hinc amor, hinc metus torserunt: nam cum infinito ardore coniugis Thebes teneretur, ad eam ex epulis in cubiculum ueniens barbarum conpunctum notis Thraciis stricto gladio iubebat anteire, nec prius se eidem lecto committebat quam a stipatoribus diligenter esset scrutatus. supplicium irato deorum numine conpositum, neque libidini neque timori posse imperare. cuius timoris eadem et causa et finis fuit: Alexandrum enim Thebe paelicatus ira mota interemit.

hic rex infelix alexander qui praecordia hinc amor hinc metus torqueo nam cum infinitus ardor coniunx thebe teneo ad is ex epulis in cubiculum venio barbaris conpungo nosco thracia stringo gladius jubeo anteeo neque prior sui idem lectus committo quam ab stipator diligenter sum scrutor supplicium irascor deus numen compositum neque libido neque timor possum impero qui timor idem et causa et finis sum alexander enim thebe paelicatus ira moueo interimo


Et quoniam ad externa transgressi sumus, quidam Athenis uir eruditissimus, cum ictum lapidis capite excepisset, cetera omnia tenacissima memoria retinens litterarum tantum modo, quibus praecipue inseruierat, oblitus est. dirum malignumque uulnus in animo percussi quasi de industria scrutatis sensibus in eum potissimum, quo maxime laetabatur, acerbitate nocendi erupit, singularem doctrinam hominis pleno inuidiae funere efferendo. cui si talibus studiis perfrui fas non erat, utilius aliquando fuit ad illa aditum non impetrasse quam iam percepta eorum dulcedine caruisse.

et quoniam ad externus transgredior sum quidam athenae uir erudio cum ictus lapis caput excipio ceterus omnis tenax memoria retineo litteraris tantus modo qui praecipuus inseruierat obliuiscor sum dirus malignus uulnus in animus percutio quasi de industria scrutas sensus in is potis quo magnus laetor acerbitas noceo erumpo singularis doctrina homo plenus inuidia funus effero qui si talis studium perfruor fas non sum utilis aliquando sum ad ille aditus non impetro quam iam percipio is dulcedo careo


Referam nunc eos, quibus aliquos suspectos habentibus exquisitior sui quaesita custodia est: nec a miserrimo, sed ab eo, qui inter paucos felicissimus fuisse creditur, incipiam.

refero nunc is qui aliquis suspicio habeo exquaero suus quaero custodia sum neque ab miser sed ab is qui inter paucus felix sum credo incipio


Idem post aliquot annos Cannensi clade exhaustis Romani imperii uiribus supplementum in Hispaniam exercitu mittere ausus fecit ne locus hostilium castrorum tum maxime Capenam portam armis Hannibale pulsante minoris ueniret quam si illum Poeni non obtinerent. ita se gerere in aduersis rebus quid aliud est quam saeuientem fortunam in adiutorium sui pudore uictam conuertere?

idem post aliquot annus cannensis clades exhaurio romanus imperium uis supplementum in hispania exercitus mitto audeo facio ne locus hostilis castrum tum magnus capena porta arma hannibal pulso paruus venio quam si ille poenus non obtineo ita sui gero in aduerto res quis alius sum quam saevio fortuna in adjutorium suus pudor vinco conuerto


Armorum tractandorum meditatio a P. Rutilio consule Cn. Malli collega militibus est tradita: is enim nullius ante se imperatoris exemplum secutus ex ludo C. Aureli Scauri doctoribus gladiatorum arcessitis uitandi atque inferendi ictus subtiliorem rationem legionibus ingenerauit uirtutemque arti et rursus artem uirtuti miscuit, ut illa impetu huius fortior, haec illius scientia cautior fieret.

armus tracto meditatio ab p rutilius consul cn mallos collega miles sum trado is enim nullus ante sui imperator exemplum sequor ex ludo que aurelis scaurus doctor gladiator arcesso uito atque infero iacio subtilis ratio legio ingenero virtus artus et rursus ars uirtus misceo ut ille impetus hic fortis hic ille scientia caveo fio


Idem, cum Italia Pyrrum regem exegisset, nihil omnino ex praeda regia, qua exercitum urbemque ditauerat, adtigit. decretis etiam a senatu septenis iugeribus agri populo, sibi autem quinquaginta, popularis adsignationis modum non excessit parum idoneum rei publicae ciuem existimans qui eo, quod reliquis tribueretur, contentus non esset.

idem cum italia pyrrum rex exigo nihil omnino ex praeda regius qui exercitus urbs dito adtigit decretum etiam ab senatus septeni iugeribus ager populus sui autem quinquaginta popularis adsignatio modus non excedo parum idoneus res publicus ciuis existimo qui is qui reliquus tribuo contineo non sum


Consimilis mutatio in domo Curionum extitit, si quidem forum nostrum et patris grauissimum supercilium et filii sescenties sestertium aeris alieni aspexit, contractum famosa iniuria nobilium iuuenum. itaque eodem tempore et in isdem penatibus diuersa saecula habitarunt, frugalissimum alterum, alterum nequissimum.

consimilis mutatio in domus curio extitit si quidem forum nos et pater gravis supercilium et filius sescenties sestertius aer alienus aspicio contraho famosus iniuria nobilis iuuenis itaque idem tempus et in idem penates diuerto saeculum habito frugalis alter alter nequissimum


Nec me praeterit, conditor urbis nostrae, Romule, principatum hoc tibi in genere laudis adsignari oportere. sed patere, obsecro, uno te praecurri exemplo, cui et ipse aliquantum honoris debes, quia beneficio illius effectum est ne tam praeclarum opus tuum Roma dilaberetur.

neque ego praetereo conditor urbs noster romulis principatus hic tu in genus laus adsignaris oportet sed pateo obsecro unus tu praecurro exemplum qui et ipse aliquantus honor debeo quia beneficium ille efficio sum ne tam praeclaris opus tuus roma dilabor


Nullus error talis in L. Aemilio Paulo conspectus est, sed tamen aliquotiens frustra consulatum petiit, idemque, cum iam campum repulsis suis fatigasset, bis consul et censor factus amplissimum etiam dignitatis gradum obtinuit. cuius uirtutem iniuriae non fregerunt, sed acuerunt, quoniam quidem ipsa nota accensam cupiditatem summi honoris ardentiorem ad comitia detulit, ut populum, quia nobilitatis splendore et animi bonis mouere non potuerat, pertinacia uinceret.

nullus error talis in l aemilius paulus conspicio sum sed tamen aliquoties frustra consulatus peto idem cum iam campus repello suus fatigo bis consul et censor facio amplus etiam dignitas gradus obtineo qui uirtus iniuria non frango sed aceo quoniam quidem ipse nosco accendo cupiditas superus honor ardeo ad comitium defero ut populus quia nobilitas splendor et animus bonus moueo non possum pertinacia uinco


Aristoteles autem Callisthenen auditorem suum ad Alexandrum dimittens monuit cum eo aut quam rarissime aut quam iucundissime loqueretur, quo scilicet apud regias aures uel silentio tutior uel sermone esset acceptior. at ille, dum Alexandrum Persica Macedonem salutatione gaudentem obiurgat et ad Macedonicos mores inuitum reuocare beniuole perseuerat, spiritu carere iussus seram neglecti salubris consilii paenitentiam egit.

aristotelis autem callisthenes auditor suus ad alexander dimitto moneo cum is aut quam rarus aut quam jucundus loquor quo scilicet apud regia auris uel silentium tueor uel sermo sum accipio at ille dum alexander persice macedonem salutatio gaudeo objurgo et ad macedonicus mos invitus reuoco benevolus perseuero spiritus careo iubeo sero neglego salubris consilium paenitentia ago


Saeuus etiam ille aenei tauri inuentor, quo inclusi subditis ignibus longo et abdito cruciatu mugitus resonantem spiritum edere cogebantur, ne eiulatus eorum humano sono uocis expressi Phalaridis tyranni misericordiam implorare possent. quam quia calamitosis deesse uoluit, taeterrimum artis suae opus primus inclusus merito auspicatus est.

saevus etiam ille aeneus taurus inventor quo includo subdo ignis longus et abdo crucio mugitus resono spiritus edo cogo ne ejulo is humanus sonus uox exprimo phalaris tyrannus misericordia imploraris possum quam quia calamitosus desum uolo taeter ars suus opus primus includo mereo auspico sum


Veneficii quaestio et moribus et legibus Romanis ignota conplurium matronarum patefacto scelere orta est. quae, cum uiros suos clandestinis insidiis ueneno perimerent, unius ancillae indicio protractae, pars capitali iudicio damnatae C et septuaginta numerum expleuerunt.

veneficium quaestio et mos et lex romanus ignotus conplurium matronaris patefacio scelus orior sum qui cum uir suus clandestinus insidiae uenenum perimo unus ancilla indicium protraho pars capitalis iudicium damno que et septuaginta numerus expleo


Militis hic in aduerso casu tam egregius uirilis animus, quem relaturus sum imperatoris: P. enim Crassus cum Aristonico bellum in Asia gerens a Thracibus, quorum is magnum numerum in praesidio habebat, inter Elaeam et Zmyrnam exceptus, ne in dicionem eius perueniret, dedecus arcessita ratione mortis effugit: uirgam enim, qua ad regendum equum usus fuerat, in unius barbari oculum direxit. qui ui doloris accensus latus Crassi sica confodit, dumque se ulciscitur, Romanum imperatorem maiestatis amissae turpitudine liberauit. ostendit fortunae Crassus quam indignum uirum tam graui contumelia adficere uoluisset, quoniam quidem iniectos ab ea libertati suae miserabiles laqueos prudenter pariter ac fortiter rupit donatumque se iam Aristonico dignitati suae reddidit.

miles hic in aduerto casus tam egregius uirilis animus qui refero sum imperator p enim crassus cum aristonicus bellum in asia gero ab thrax qui is magnus numerus in praesidium habeo inter elaea et smyrna excipio ne in dicio is pervenio dedecus arcesso ratio mors effugio uirga enim qui ad rego equus utor sum in unus barbaris oculus dirigo qui uis dolor accendo latus crassus sica confodio dum sui ulciscor romanus imperator maiestas amitto turpitudo libero ostendo fortuna crassus quam indignus uir tam grauis contumelia afficio uolo quoniam quidem injacio ab is libertas suus miserabilis laqueus prudens pariter atque fortis rumpo dono sui iam aristonicus dignitas suus reddo


Ceterum ut ad iucundiora cognitu ueniamus, Seleuci regis filius Antiochus nouercae Stratonices infinito amore correptus, memor quam inprobis facibus arderet, impium pectoris uulnus pia dissimulatione contegebat. itaque diuersi adfectus isdem uisceribus ac medullis inclusi, summa cupiditas et maxima uerecundia, ad ultimam tabem corpus eius redegerunt. iacebat ipse in lectulo moribundo similis, lamentabantur necessarii, pater maerore prostratus de obitu unici filii deque sua miserrima orbitate cogitabat, totius domus funebris magis quam regius erat uultus. sed hanc tristitiae nubem Leptinis mathematici uel, ut quidam tradunt, Erasistrati medici prouidentia discussit: iuxta enim Antiochum sedens, ut eum ad introitum Stratonices rubore perfundi et spiritu increbrescere eaque egrediente pallescere et † excitatiorem anhelitum subinde recuperare animaduertit, curiosiore obseruatione ad ipsam ueritatem penetrauit: intrante enim Stratonice et rursus abeunte brachium adulescentis dissimulanter adprehendendo modo uegetiore modo languidiore pulsu uenarum conperit cuius morbi aeger esset, protinusque id Seleuco exposuit. qui carissima sibi coniuge filio cedere non dubitauit, quod in amorem incidisset, fortunae acceptum referens, quod dissimulare eum ad mortem usque paratus esset, ipsius pudori inputans. subiciatur animis senex, rex, amans: iam patebit quam multa quamque difficilia paterni adfectus indulgentia superauerit.

ceterum ut ad jucundus cognitus venio seleucus rex filius antiochus nouerca stratonice infinitus amor corripio memor quam improbus fax ardeo impius pectus uulnus pius dissimulatio contego itaque diverto affectus idem uiscus atque medulla includo summus cupiditas et maximus verecundia ad ulter tabes corpus is redigo iaceo ipse in lectulus moribundus similis lamento necessarius pater maeror prosterno de obeo unicus filius de suus miser orbitas cogito totus domus funebris magis quam regius sum uultus sed hic tristitia nubes leptinis mathematicus uel ut quidam trado erasistratus medicus provideo discutio iuxta enim antiochus sedeo ut is ad introeo stratonice rubor perfundo et spiritus increbrescere is egredior pallesco et excito anhelitus subinde recuperaris animaduerto curiosus obseruatio ad ipse ueritas penetro intro enim stratonice et rursus abeo bracchium adulescens dissimulanter adprehendo modo vegetus modo languidus pello uenaris conperit qui morbus aeger sum protinus is seleucus expono qui carus sui coniunx filius cedo non dubito qui in amor incido fortuna accipio refero qui dissimulo is ad mors usque paro sum ipse pudor inputo subicio animus senex rex amo iam pateo quam multus quisque difficilis paternus affectus indulgeo supero


Tempus est iustitiae quoque sancta penetralia adire, in quibus semper aequi ac probi facti respectus religiosa cum obseruatione uersatur et ubi studium uerecundiae, cupiditas rationi cedit nihilque utile, quod parum honestum uideri possit, ducitur. eius autem praecipuum et certissimum inter omnes gentes nostra ciuitas exemplum est.

tempus sum justitia quoque sancio penetralis adeo in qui semper aequum atque probus facio respicio religiosus cum obseruatio verso et ubi studium verecundia cupiditas ratio cedo nihil utilis qui parum honestus uideo possum duco is autem praecipuus et certus inter omnis gens noster ciuitas exemplum sum


ou) ne/mesis *trw=as kai\ e)uknh/midas *)axaiou\s

ou ne mesis trw as kai e uknh midas axaiou senatus


Consulem autem C. Marium Praenestinae obsidionis miserabilem exitum sortitum, cuniculi latebris frustra euadere conatum leuique uulnere a Telesino, cum quo conmori destinauerat, perstrictum seruus suus, ut Sullanae crudelitatis expertem faceret, gladio traiectum interemit, cum magna praemia sibi proposita uideret, si eum uictoribus tradidisset. cuius dexterae tam opportunum ministerium nihil eorum pietati cedit, a quibus salus dominorum protecta est, quia eo tempore Mario non uita, sed mors in beneficio reposita erat.

consulis autem que marius praenestinus obsidio miserabilis exitus sortio cuniculis latebra frustra euado conor levis uulnus ab telesinus cum quo conmorior destino perstringo seruus suus ut sullanus crudelitas expers facio gladius trajectus interimo cum magnus praemium sui propono video si is uictor trado qui dexter tam opportunus ministerium nihil is pietas cedo ab qui salus dominus protego sum quia is tempus marius non uita sed mors in beneficium repono sum


Horatius Puluillus, cum in Capitolio Ioui optimo maximo aedem pontifex dedicaret interque nuncupationem sollemnium uerborum postem tenens mortuum esse filium suum audisset, neque manum a poste remouit, ne tanti templi dedicationem interrumperet, neque uultum a publica religione ad priuatum dolorem deflexit, ne patris magis quam pontificis partes egisse uideretur. clarum exemplum, nec minus tamen inlustre quod sequitur.

horatius puluillus cum in capitolium iuppiter bonus maximus aedes pontifex dedico inter nuncupatio sollemne uerbum postis teneo mortuus sum filius suus audio neque manus ab postis remoueo ne tantus templum dedicatio interrumpo neque uultus ab publicus religio ad priuo dolor deflecto ne pater magis quam pontifex pars ago uideo clarus exemplum neque paruus tamen illustris qui sequor


Quae quia supra usitatam rationem excedentia attigimus, serpentis quoque a T. Liuio curiose pariter ac facunde relatae fiat mentio: is enim ait in Africa apud Bagradam flumen tantae magnitudinis fuisse, ut Atilii Reguli exercitum usu amnis prohiberet, multisque militibus ingenti ore correptis, conpluribus caudae uoluminibus elisis, cum telorum iactu perforari nequiret, ad ultimum ballistarum tormentis undique petitam silicum crebris et ponderosis uerberibus procubuisse omnibusque et cohortibus et legionibus ipsa Karthagine uisam terribiliorem, atque etiam cruore suo gurgitibus inbutis corporisque iacentis pestifero adflatu uicina regione polluta Romana inde summouisse castra. adicit beluae corium centum et uiginti pedum in urbem missum.

qui quia supra usitor ratio excedo attingo serpens quoque ab t livius curiosus pariter atque facundus refero fio mentior is enim aio in africanus apud bagrada flumen tantus magnitudo sum ut atilius regulis exercitus usus amnis prohibeo multa miles ingens os corripio conpluribus cauda volumen elido cum telum iactus perforaris nequiret ad ulter ballistaris tormentum undique peto silex creber et ponderosus uerber procumbo omne et cohors et legio ipse karthago video terribilis atque etiam cruor suus gurges inbutis corpus iaceo pestifer afflo uicinus regio polluo romanus inde summoveo castrum adicio belua corium centum et uiginti pes in urbs mitto


At P. Rupilius non publicanum in Sicilia egit, sed operas publicanis dedit. idem ultimam inopiam suam auctorato sociis officio sustentauit. ab hoc postmodum consule leges uniuersi Siculi acceperunt acerbissimoque praedonum ac fugitiuorum bello liberati sunt. portus ipsos, si quis modo mutis rebus inest sensus, tantam in eodem homine uarietatem status admiratos arbitror: quem enim diurnas capturas exigentem animaduerterant, eundem iura dantem classesque et exercitus regentem uiderunt.

at p rupilius non publicanus in sicilia ago sed opera publicanus do idem ulter inopia suus auctoro socius officium sustento ab hic postmodum consul lex uniuersus siculis accipio acerbus praedo atque fugitivus bellum libero sum portus ipse si quis modo mutus res insum sensus tantus in idem homo uarietas status admiror arbitror qui enim diurnus capio exigo animaduerterant idem ius do classis et exercitus rego uideo


Cato sextum et octogesimum annum agens, dum in re publica tuenda iuuenili animo perstat, ab inimicis capitali crimine accusatus causam suam egit, neque aut memoriam eius quisquam tardiorem aut firmitatem lateris ulla ex parte quassatam aut os haesitatione inpeditum animaduertit, quia omnia ista in suo statu aequali ac perpetua industria continebat. quin etiam in ipso diutissime actae uitae fine disertissimi oratoris Galbae accusationi defensionem suam pro Hispania opposuit. idem Graecis litteris erudiri concupiuit, quam sero, inde aestimemus, quod etiam Latinas paene iam senex didicit, cumque eloquentia magnam gloriam partam haberet, id egit, ut iuris ciuilis quoque esset peritissimus.

cato sextus et octogesimus annus ago dum in res publicus tueor iuuenilis animus persto ab inimicus capitalis crimen accuso causa suus ago neque aut memoria is quisquam tardus aut firmitas lateo ullus ex pars quasso aut os haesitatio inpeditum animaduerto quia omnis iste in suus status aequal atque perpetuus industria contineo quin etiam in ipse diutissime ago uita finis dissero orator galba accusatio defensio suus pro hispania oppono idem graecum littera erudio concupio quam serus inde aestimo qui etiam latinae paene iam senex disco cum eloquentia magnus gloria pario habeo is ago ut ius ciuilis quoque sum pereo


Sulpicii Galli maximum in omni genere litterarum percipiendo studium plurimum rei publicae profuit: nam cum L. Pauli bellum aduersum regem Persen gerentis legatus esset, ac serena nocte subito luna defecisset, eoque uelut diro quodam monstro perterritus exercitus noster manus cum hoste conserendi fiduciam amisisset, de caeli ratione et siderum natura peritissime disputando alacrem eum in aciem misit. itaque inclytae illi Paulianae uictoriae liberales artes Galli aditum dederunt, quia, nisi ille metum nostrorum militum uicisset, imperator uincere hostes non potuisset.

sulpicius gallus magnus in omnis genus litteraris percipio studium multus res publicus prosum nam cum l paulis bellum adverro rex perses gero legatus sum atque serenus nox subeo luna deficio eo uelut dirus quidam monstrum perterreo exercitus noster manus cum hostis consero fiducia amitto de caelum ratio et sidus natura pereo disputo alacer is in acies mitto itaque inclytae ille paulianus uictoria liberalis ars gallus aditus do quia nisi ille metus noster miles vinco imperator uinco hostis non possum


Ab eadem altitudine humanitatis legatis Romanorum ad redimendos captiuos castra sua petentibus, quo tutius uenirent, Lyconem Molosson obuiam misit, quo honoratius exciperentur, ipse cum ornatu regio salutatum extra portam occurrit, secundarum rerum prouentu non corruptus, ut officii respectum in iis deponeret, qui tum maxime armis cum eo dissidebant.

ab idem altitudo humanitas legatus romanus ad redimo captiuus castrum suus peto quo tueor venio lyco molossus obuiam mitto quo honoro excipio ipse cum orno regius saluto extra porta occurro secundaris res provenio non corrumpo ut officium respicio in is depono qui tum magnus arma cum is dissido


Capax generosi spiritus illud quoque dictum regis Cotyis: ut enim ab Atheniensibus ciuitatem sibi datam cognouit, 'et ego' inquit 'illis meae gentis ius dabo'. aequauit Athenis Thraciam, ne uicissitudini talis beneficii imparem iudicando humilius de origine sua sentire existimaretur.

capax generosus spiritus ille quoque dico rex cotyis ut enim ab atheniensis ciuitas sui do cognosco et ego inquam ille meus gens ius do aequo athenae thracia ne uicissitudo talis beneficium imparis judico humilis de origo suus sentio existimo


Nunc id genus felicitatis explicabo, quod totum in habitu animi nec uotis petitum, sed in pectoribus sapientia praeditis natum dictis factisque prudentibus enitescit.

nunc is genus felicitas explico qui totus in habitus animus neque uotum peto sed in pector sapientia praeditus natus dictum facio prudens enitesco


L. uero Scipionis statuam chlamydatam et crepidatam in Capitolio cernimus. quo habitu uidelicet, quia aliquando usus erat, effigiem suam formatam poni uoluit.

l uerus scipio statua chlamydatus et crepidatus in capitolium cerno quo habitus uidelicet quia aliquando utor sum effigies suus formo pono uolo


Miro gradu Varro quoque ad consulatum macellaria patris taberna conscendit. et quidem fortuna parum duxit sordidissimae mercis capturis alito duodecim fasces largiri, nisi etiam L. Aemilium Paulum dedisset collegam. atque ita se in eius sinum infudit ut, cum apud Cannas culpa sua uires populi Romani exhausisset, Paulum, qui proelium committere noluerat, occidere pateretur, illum in urbem incolumem reduceret. quin etiam senatum gratias ei agentem, quod redire uoluisset, ante portas eduxit extuditque ut grauissimae cladis auctori dictatura deferretur.

miro gradus varro quoque ad consulatus macellarius pater taberna conscendo et quidem fortuna parum duco sordidus mercis capio alo duodecim fascis largior nisi etiam l aemilius paulis do collega atque ita sui in is sinum infundo ut cum apud cannae culpa suus uis populus romanus exhaurio paulis qui proelium committo nolo occaedes pateo ille in urbs incolumis reduco quin etiam senatus gratia is ago qui redeo uolo ante porta educo extundo ut gravis clades auctor dicto defero


Bene egissent Athenienses cum Miltiade, si eum post ccc milia Persarum Marathone deuicta in exilium protinus misissent ac non in carcere et uinculis mori coegissent. at, puto, hactenus saeuire aduersus optime meritum abunde duxerunt. immo ne corpus quidem eius sic expirare coacti sepulturae prius mandari passi sunt quam Cimo filius eius eisdem se uinculis constringendum traderet. hanc hereditatem paternam maximi ducis filius et futurus ipse aetatis suae dux maximus solam se creuisse, catenas et carcerem, gloriari potuit.

bene ago atheniensis cum miltiades si is post ccc mille persaris marathon devinco in exsilium protinus mitto atque non in carcer et uinculum morior cogo at puto hactenus saevio aduersus optume mereo abunde duco immo ne corpus quidem is sic expiraris cogo sepultura prior mandaris patior sum quam cimo filius is idem sui uinculum constringo trado hic hereditas paternus magnus dux filius et sum ipse aetas suus dux magnus solus sui cerno cateno et carcer glorior possum


C. uero Licinius Stolo, cuius beneficio plebi petendi consulatus potestas facta est, cum lege sanxisset ne quis amplius quingenta agri iugera possideret, ipse mille conparauit dissimulandique criminis gratia dimidiam partem filio emancipauit. quam ob causam a. M. Popilio Laenate accusatus primus sua lege cecidit ac docuit nihil aliud praecipi debere, nisi quod prius quisque sibi imperauerit.

que uerus licinius stolo qui beneficium plebs peto consulatus potestas facio sum cum lex sancio ne quis amplus quingenti ager iugerum possideo ipse mille conparo dissimulandique crimen gratia dimidia pars filius emancipo quam ob causa ab m popilius laenate accuso primus suus lex cado atque doceo nihil alius praecipio debeo nisi qui prior quisque sui impero


Maiores statas sollemnesque caerimonias pontificum scientia, bene gerendarum rerum auctoritates augurum obseruatione, Apollinis praedictiones uatum libris, portentorum depulsiones Etrusca disciplina explicari uoluerunt. prisco etiam instituto rebus diuinis opera datur, cum aliquid conmendandum est, precatione, cum exposcendum, uoto, cum soluendum, gratulatione, cum inquirendum uel extis uel sortibus, inpetrito, cum sollemni ritu peragendum, sacrificio, quo etiam ostentorum ac fulgurum denuntiationes procurantur.

magnus sto sollemnesque caerimonia pontifex scientia bene gerendaris res auctoritas augur obseruatio apollo praedictio vates liber portentor depulsio etruscus disciplina explicaris uolo priscus etiam instituo res divinus opus do cum aliquis conmendandum sum precatio cum exposco uotum cum solvo gratulatio cum inquiro uel exta uel sors inpetrito cum sollemnis ritus perago sacrificium quo etiam ostentor atque fulgur denuntiatio procuro


Deinceps et his uacemus, quorum animus aliquo in momento † ponendi pecuniam numquam uacuit. Cn. Marcius patriciae gentis adulescens, Anci regis clara progenies, cui Corioli Volscorum oppidum capti cognomen adiecerunt, cum editis conspicuae fortitudinis operibus a Postumo Cominio consule accurata oratione apud milites laudatus omnibus donis militaribus et agri centum iugeribus et x captiuorum electione et totidem ornatis equis, centenario boum grege argentoque, quantum sustinere ualuisset, donaretur, nihil ex his praeter unius hospitis captiui salutem equumque, quo in acie uteretur, accipere uoluit. qua tam circumspecta animi moderatione nescias utrum maiore cum laude praemia elegerit an reiecerit.

deinceps et hic vaco qui animus aliquis in momentum pono pecunia numquam uacuit cn marcius patricius gens adulescens ancus rex clarus progenies qui corioli volscus oppidum capio cognomen adicio cum edo conspicuus fortitudo opus ab postumus cominium consul accuro oratio apud miles laudo omnis donum militaris et ager centum iugeribus et decem captivus electio et totidem orno equus centenarius bos grex argentum quantus sustineo ualeo dono nihil ex hic praeter unus hospes captivus salus equus quo in acies uto accipio uolo qui tam circumspicio animus moderatio nescio utrum magnus cum laus praemium eligo an reicio


Temeritati proximus est error, quem ad modum ad laedendum par, ita cui facilius quis ignouerit, quia non sua sponte, sed uanis concitatus imaginibus culpae se inplicat. qui quam late in pectoribus hominum uagetur si conplecti coner, uitio, de quo loquor, sim obnoxius. paucos igitur eius lapsus referemus.

temeritas proximus sum error qui ad modus ad laedo par ita qui facilis quis ignosco quia non suus sponte sed vanus concito imago culpa sui implico qui quam latus in pector homo vago si conplecto conor vitio de quo loquor sum obnoxius paucus igitur is labor refero


Quod animi iudicium in priuatorum quoque pectoribus uersatum est: urbe enim a Gallis capta, cum flamen Quirinalis uirginesque Vestales sacra onere partito ferrent, easque pontem sublicium transgressas et cliuum, qui ducit ad Ianiculum, ascendere incipientes L. Albanius plaustro coniugem et liberos uehens aspexisset, propior publicae religioni quam priuatae caritati suis ut plaustro descenderent inperauit atque in id uirgines et sacra inposita omisso coepto itinere Caere oppidum peruexit, ubi cum summa ueneratione recepta. grata memoria ad hoc usque tempus hospitalem humanitatem testatur: inde enim institutum est sacra caerimonias uocari, quia Caeretani ea infracto rei publicae statu perinde ac florente sancte coluerunt. quorum agreste illud et sordidius plaustrum tempestiue capax cuiuslibet fulgentissimi triumphalis currus uel aequauerit gloriam uel antecesserit.

qui animus iudicium in priuator quoque pector verso sum urbs enim ab gallus capio cum flamen quirinal virgo vestal sacer onus partio fero eo pons sublicius transgredior et clivus qui duco ad ianiculis ascendo incipio l albanus plaustrum coniunx et liber veho aspicio propior publicus religio quam privo caritas suus ut plaustrum descendo impero atque in is uirgo et sacer inpono omitto coepio iter caere oppidum perveho ubi cum summus ueneratio recipio gratus memoria ad hic usque tempus hospital humanitas testor inde enim institus sum sacer caerimonia uoco quia caeretanus is infringo res publicus status perinde atque floreo sancio colo qui agrestis ille et sordidus plaustrum tempestivus capax qui fulgeo triumphal currus uel aequo gloria uel antecedo


Item P. Villius triumuir nocturnus a P. Aquilio tribuno pl. accusatus populi iudicio concidit, quia uigilias neglegentius circumierat.

item p villius triumuir nocturnus ab p aquilius tribunus pl accuso populus iudicium concido quia vigilia neglego circumeo


Eiusdem ut nominis, ita amoris quoque M. Plautius: nam cum imperio senatus classem sociorum sexaginta nauium in Asiam reduceret Tarentumque appulisset, atque ibi uxor eius Orestilla, quae illuc eum prosecuta fuerat, morbo oppressa decessisset, funerata ea et in rogum inposita inter officium unguendi et osculandi stricto ferro incubuit. quem amici, sicut erat, togatum et calceatum corpori coniugis iunxerunt ac deinde subiectis facibus utrumque una cremauerunt. quorum ibi factum sepulcrum est,—Tarenti etiam nunc conspicitur—quod uocatur *t*w*n *d*u*o *f*i*l*o*u*n*t*w*n. nec dubito quin, si quis modo extinctis sensus inest, Plautius et Orestilla fati consortione gestientes uultus tenebris intulerint. saneque, ubi idem et maximus et honestissimus amor est, aliquanto praestat morte iungi quam distrahi uita.

idem ut nomen ita amor quoque m plautus nam cum imperium senatus classis socius sexaginta nauis in asia reduco tarentus appello atque ibi uxor is orestilla qui illic is prosequor sum morbus opprimo decedo funero is et in rogus inpono inter officium unguendi et osculo stringo ferrum incumbo qui amicus sicut sum togatus et calceatus corpus coniunx iungo atque deinde subjectus fax uterque unus cremo qui ibi facio sepulcrum sum tarentus etiam nunc conspicio qui uoco t w n d quintus o f eo l o quintus n t w n neque dubito quin si quis modo extingo sensus insum plautus et orestilla fatum consortio gestio uultus tenebrae infero sanus ubi idem et magnus et honestus amor sum aliquantus praesto mors jungo quam distraho uita


In quam ne incideret Timasitheus Liparitanorum princeps † consilio sibi aliter atque uniuersae patriae utili prouidit exemplo: excepta namque in freto a ciuibus suis piraticam exercentibus magni ponderis aurea cratera, quam Romani Pythio Apollini decimarum nomine dicauerant, incitato ad eam partiendam populo, ut comperit

in quam ne incido timasitheus liparitanus princeps consilium sui aliter atque universus patria utilis provideo exemplum excipio namque in fretus ab ciuis suus piratica exerceo magnus pondus aureus cratera quam romanus pythius apollo decimaris nomen dico incito ad is partio populus ut comperio


Idem Scipio Aemilianus, cum in Hispania sub Lucullo duce militaret atque Intercatia, praeualidum oppidum, circumsederetur, primus moenia eius conscendit. neque erat in eo exercitu quisquam aut nobilitate aut animi indole aut futuris actis, cuius magis saluti parci et consuli deberet. sed tunc clarissimus quisque iuuenum pro amplificanda et tuenda patria plurimum laboris ac periculi sustinebat, deforme sibi existimans, quos dignitate praestaret, ab his uirtute superari. ideoque Aemilianus hanc militiam aliis propter difficultatem uitantibus sibi depoposcit.

idem scipio aemilianus cum in hispania sub lucullus dux milito atque intercatia praevalidus oppidum circumsedeo primus moenia is conscendo neque sum in is exercitus quisquam aut nobilitas aut animus indoles aut sum ago qui magis salus parcus et consul debeo sed tunc clarus quisque iuuenis pro amplifico et tueor patria multus labor atque periculum sustineo deformis sui existimo qui dignitas praesto ab hic uirtus superaris ideo aemilianus hic militia alius propter difficultas vito sui deposco


Minyae, quorum origo ex inclyto sociorum Iasonis numero Lemniorum in insula concepta per aliquot saeculorum uices stabili in sede manserat, † a Pelasgicis expulsi ramis, alienae opis indigentes excelsa Taygetorum montium iuga supplices occupauerunt. quos Spartana ciuitas respectu Tyndaridarum —amque in illo nobilis famae nauigio destinatum sideribus par fratrum fulserat—deductos inde legibus commodisque suis inmiscuit. sed hoc tantum beneficium in iniuriam bene meritae urbis regnum adfectantes uerterunt. igitur publicae custodiae inclusi capitali adseruabantur supplicio. quod cum uetere instituto Lacedaemoniorum nocturno tempore passuri essent, coniuges eorum inlustris ibi sanguinis uelut adlocuturae perituros uiros inpetrato a custodibus aditu carcerem intrauerunt commutataque ueste per simulationem doloris uelatis capitibus eos abire passae sunt. hoc loco quid aliud adiecerim quam dignas fuisse quibus Minyae nuberent?

minyae qui origo ex inclyto socius iason numerus lemnius in insula concipio per aliquot saeculum uicis stabilis in sedes maneo ab pelasgicis expello ramus alienus ops indigeo excello taygetor mons iugum supplex occupo qui spartanus ciuitas respicio tyndaridaris amque in ille nobilis fama nauigium destino sidus par frater fulcio deduco inde lex commodus suus immisceo sed hic tantus beneficium in iniuria bene mereo urbs regnum adfectantes verto igitur publicus custodia includo capitalis adservo supplicium qui cum uetus instituo lacedaemonius nocturnus tempus patior sum coniunx is illustris ibi sanguis uelut alloquor pereo uir impetro ab custos aditus carcer intro commuto uestis per simulatio dolor velo caput is abeo patior sum hic locus quis alius adicio quam digno sum qui minyae nubo


Iam Atheniensium ciuitas ad uaesaniam usque temeraria, quae x uniuersos imperatores suos, et quidem a pulcherrima uictoria uenientis, capitali iudicio exceptos necauit, quod militum corpora saeuitia maris interpellante sepulturae mandare non potuissent, necessitatem puniens, cum honorare uirtutem deberet.

iam atheniensis ciuitas ad uaesaniam usque temerarius qui decem uniuersus imperator suus et quidem ab pulcher uictoria venio capitalis iudicium excipio neco qui miles corpus saeuitia mare interpello sepultura mando non possum necessitas punior cum honoraris uirtus debeo


Adeo autem magna caritate patriae tenebantur, ut arcana consilia patrum conscriptorum multis saeculis nemo senator enuntiauerit. Q. Fabius Maximus tantum modo, et is ipse per inprudentiam, de tertio Punico bello indicendo quod secreto in curia erat actum P. Crasso rus petens domum reuertenti in itinere narrauit, memor eum triennio ante quaestorem factum, ignarus nondum a censoribus in ordinem senatorium allectum, quo uno modo etiam iis, qui iam honores gesserant, aditus in curiam dabatur. sed quamuis honestus error Fabii esset, uehementer tamen a consulibus obiurgatus est: numquam enim taciturnitatem, optimum ac tutissimum administrandarum rerum uinculum, labefactari uolebant.

adeo autem magnus caritas patria teneo ut arcanus consilium pater conscriptor multus saeculis nemo senator enuntio q fabius magnus tantus modo et is ipse per imprudentia de tertius punicus bellum indico qui secretum in curia sum ago p crassus rus peto domus revorto in iter narro memor is triennium ante quaestor facio ignarus nondum ab censor in ordo senatorius allicio quo unus modo etiam is qui iam honor gero aditus in curia do sed quamuis honestus error fabius sum uehementer tamen ab consul objurgo sum numquam enim taciturnitas bonus atque tueor administrandaris res uinculis labefactaris uolo


Sed quid ego ista consector aut quid his immoror, cum unius parricidii cogitatione cuncta scelera superata cernam? omni igitur impetu mentis, omnibus indignationis uiribus ad id lacerandum pio magis quam ualido adfectu rapior: quis enim amicitiae fide extincta genus humanum cruentis in tenebris sepelire conatum profundo debitae execrationis satis efficacibus uerbis adegerit? tu uidelicet efferatae barbariae immanitate truculentior habenas Romani imperii, quas princeps parensque noster salutari dextera continet, capere potuisti? aut te conpote furoris mundus in suo statu mansisset? urbem a Gallis captam et trecentorum inclytae gentis uirorum strage foedatum amnem Cremeram et Alliensem diem et oppressos in Hispania Scipiones et Trasimennum lacum et Cannas bellorumque ciuilium domestico sagnuine manantis † furores amentibus propositis furoris tui repraesentare et uincere uoluisti. sed uigilarunt oculi deorum, sidera suum uigorem obtinuerunt, arae, puluinaria, templa praesenti numine uallata sunt, nihilque, quod pro capite augusto ac patria excubare debuit, torporem sibi permisit, et in primis auctor ac tutela nostrae incolumitatis ne excellentissima merita sua totius orbis ruina conlaberentur diuino consilio prouidit. itaque stat pax, ualent leges, sincerus priuati ac publici officii tenor seruatur. qui autem haec uiolatis amicitiae foederibus temptauit subuertere, omni cum stirpe sua populi Romani uiribus obtritus etiam apud inferos, si tamen illuc receptus est, quae meretur supplicia pendit.

sed quis ego iste consector aut quis hic immoror cum unus parricidium cogitatio cunctus scelus supero cerno omnis igitur impetus mens omnis indignatio uis ad is lacero pius magis quam validus affectus rapio quis enim amicitia fides extingo genus humanus cruentus in tenebrae sepelio conor profundo debeo execratio satis efficax uerbum adigo tu uidelicet effero barbaria immanitas truculentus habena romanus imperium qui princeps pareo noster salutaris dextera contineo capio possum aut tu compotor furor mundus in suus status maneo urbs ab gallus capio et trecentor inclytae gens uir strages foedo amnis cremera et alliensis dies et opprimo in hispania scipio et trasimennum lacus et cannae bellus ciuilis domesticus sagnuine mano furor amens propono furor tuus repraesentaris et uinco uolo sed vigilo oculus deus sidus suus vigor obtineo ara puluinarium templum praesens numen vallo sum nihil qui pro caput augustus atque patria excubaris debeo torpor sui permitto et in primus auctor atque tutela noster incolumitas ne excello mereo suus totus orbis ruina collabor divino consilium provideo itaque sto pax ualeo lex sincerus priuo atque publicus officium tenor servo qui autem hic violo amicitia foedus tento subverto omnis cum stirps suus populus romanus uis obtero etiam apud inferi si tamen illic recipio sum qui mereo supplicium pendo


Sed dum exempla propositae rei persequor, latius mihi circumspicienti ante omnia se Fului Flacci constantia offert. Capuam fallacibus Hannibalis promissis Italiae regnum nefaria defectione pacisci persuasam armis occupauerat. tam deinde culpae hostium iustus aestimator quam speciosus uictor Campanum senatum impii decreti auctorem funditus delere constituit. itaque catenis onustum in duas custodias, Teanam Calenamque diuisit consilium executurus, cum ea peregisset, quorum administrandorum citerior esse necessitas uidebatur. rumore autem de senatus mitiore sententia orto, ne debitam poenam scelerati effugerent, nocte admisso equo Teanum contendit interfectisque qui ibi adseruabantur e uestigio Cales est transgressus perseuerantiae suae opus executurus et iam deligatis ad palum hostibus litteras a patribus conscriptis nequiquam salutaris Campanis accepit: in sinistra enim eas manu, sicut erant traditae, reposuit ac iusso lictore lege agere tum demum aperuit, postquam illis obtemperari non poterat. qua constantia uictoriae quoque gloriam antecessit, quia, si eum intra se ipsam partita laude aestimes, maiorem punita Capua quam capta reperias.

sed dum exemplum propono res persequor fero ego circumspicio ante omnis sui fulvius flaccus constantia offero capua fallax hannibal promitto italia regnum nefarius defectio pacisco persuadeo arma occupo tam deinde culpa hostis iustus aestimator quam speciosus uictor campanus senatus impius decerno auctor fundus deleo constituo itaque catena onustus in duo custodio teanam calenus diuido consilium executurus cum is perago qui administro citer sum necessitas uideo rumor autem de senatus mitis sententia orior ne debeo poena scelero effugio nox admitto equus teanum contendo interfacio qui ibi adservo e uestigium cal sum transgredior perseverantia suus opus executurus et iam deligo ad pal hostis littera ab pater conscribo nequiquam salutaris campanus accipio in sinistra enim is manus sicut sum trado repono atque jubeo lictor lex ago tum demum aperio postquam ille obtemperaris non possum qui constantia uictoria quoque gloria antecedo quia si is intra sui ipse partio laus aestimo magnus punior capua quam capio reperio


Sed tempus est eorum quoque mentionem fieri, quae iam non a singulis, uerum ab uniuerso senatu pro militari more obtinendo defendendoque administrata sunt. L. Marcius tribunus militum, cum reliquias duorum exercituum Publi et Gnaei Scipionum, quos arma Punica in Hispania absumpserant, dispersas mira uirtute collegisset earumque suffragiis dux esset creatus, senatui de rebus actis a se scribens in hunc modum orsus est: 'L. Marcius pro praetore'. cuius honoris usurpatione uti eum patribus conscriptis non placuit, quia duces a populo, non a militibus creari solerent. quo tempore tam † iniusto, tam graui propter inmane rei publicae damnum etiam tribunus militum adulandus erat, quoniam quidem ad statum totius ciuitatis corrigendum unus suffecerat. sed nulla clades, nullum meritum ualentius militari disciplina fuit.

sed tempus sum is quoque mentio fio qui iam non ab singuli uerus ab universus senatus pro militaris mos obtineo defendo administro sum l marcius tribunus miles cum reliquiae duo exercitus publius et gnaeus scipio qui arma punicus in hispania absumo dispermulceo mirus uirtus colligo is suffragium dux sum creo senatus de res ago ab sui scribo in hic modus ordior sum l marcius pro praetor qui honor usurpatio uti is pater conscribo non placeo quia dux ab populus non ab miles creo soleo quo tempus tam iniustus tam grauis propter immanis res publicus damnum etiam tribunus miles adulo sum quoniam quidem ad status totus ciuitas corrigo unus sufficio sed nullus clades nullus mereo valeo militaris disciplina sum


L. autem Valerius, cui cognomen Heptachordo fuit, togatum hostem Cornelium Balbum expertus, utpote opera eius et consilio conpluribus priuatis litibus uexatus ad ultimumque subiecto accusatore capitali crimine accusatus, praeteritis aduocatis et patronis suis solum heredem reliquit. nimirum consternatio quaedam animum eius transuersum egit: amauit enim sordes suas et dilexit pericula et damnationem uotis expetiuit, auctorem harum rerum beniuolentia, propulsatores odio insecutus.

l autem valerius qui cognomen heptachordo sum togatus hostis cornelius balbus experior utpote opus is et consilium conpluribus priuo lis uexo ad ulter subiectus accusator capitalis crimen accuso praetereo advoco et patronus suus solus heres relinquo nimirum consternatio quidam animus is transverto ago amo enim sordeo suus et diligo periculum et damnatio uotum expeto auctor haris res benevolens propulsator odium insequor


Brutus consul primus cum Arrunte Tarquinii Superbi regno expulsi filio in acie ita equo concurrit, ut pariter inlatis hastis uterque mortifero uulnere ictus exanimis prosterneretur. merito adiecerim populo Romano libertatem suam magno stetisse.

brutus consul primus cum arrunte tarquinius superbus regnum expello filius in acies ita equus concurro ut pariter infero hasta uterque mortifero uulnus iacio exanimus prosterno mereo adicio populus romanus libertas suus magnus sto


Tot eleuatis testibus unum, cuius noua ratione iudicium ingressa auctoritas confirmata est, referam. P. Seruilius consularis, censorius, triumphalis, qui maiorum suorum titulis Isaurici cognomen adiecit, cum forum praeteriens testes in reum dari uidisset, loco testis constitit ac summam inter patronorum pariter et accusatorum admirationem sic orsus est: 'hunc ego, iudices, qui causam dicit, cuias sit aut quam uitam egerit quamque merito uel iniuria accusetur ignoro: illud tantum scio, cum occurrisset mihi Laurentina uia iter facienti admodum angusto loco, equo descendere noluisse. quod an aliquid ad religionem uestram pertineat ipsi aestimabitis: ego id supprimendum non putaui'. iudices reum uix auditis ceteris testibus damnarunt: ualuit enim apud eos cum amplitudo uiri, tum grauis neglectae dignitatis eius indignatio, eumque, qui uenerari principes nesciret, in quodlibet facinus procursurum crediderunt.

tot elevo testis unus qui nouus ratio iudicium ingredior auctoritas confirmo sum refero p seruilius consularis censorius triumphal qui magnus suus titulus isauricus cognomen adiicio cum forum praetereo testis in reus do uideo locus testis consto atque summa inter patronus pariter et accusator admiratio sic ordior sum hic ego iudex qui causa dico cujus sum aut quam uita ago quisque mereo uel iniuria accuso ignoro ille tantus scio cum occurro ego laurentinus uia iter facio admodum angustus locus equus descendo nolo qui an aliquis ad religio vester pertineo ipse aestimo ego is supprimo non puto iudex reus uix audio ceterus testis damno ualuit enim apud is cum amplitudo uir tum grauis neglego dignitas is indignatio is qui ueneror princeps nescio in qui facinus procurro credo


Age, Q. Metellus Pius, L. et M. Luculli, Q. Hortensius, M'. Lepidus C. Cornelii maiestatis rei quam non onerarunt tantum modo testes salutem, sed etiam negantes illo incolumi stare rem publicam posse, depoposcerunt! quae decora ciuitatis, pudet referre, umbone iudiciali repulsa sunt.

ago q metellus pius l et m lucullus q hortensius m lepidus que cornelius maiestas res quam non onero tantus modo testis salus sed etiam nego ille incolumis sto res publicus possum deposco qui decus ciuitas pudeo refero umbo iudicial repello sum


Ante omnia autem humanissima et clementissima senatus acta referam. qui, cum Karthaginiensium legati ad captiuos redimendos in urbem uenissent, protinus his nulla pecunia accepta reddidit iuuenes numerum duum milium et septingentorum et xl trium explentis † simis rerum tantum hostium exercitum dimissum, tantam pecuniam contemptam, tot Punicis iniuriis ueniam datam: ipsos legatos obstipuisse arbitror ac secum dixisse 'o munificentiam gentis Romanae deorum benignitati aequandam! o etiam nostram legationem supra uota felicem! nam quod beneficium numquam dedissemus, accepimus.'

ante omnis autem humanus et clemens senatus ago refero qui cum carthaginiensis legatus ad captiuus redimo in urbs uenio protinus hic nullus pecunia accipio reddo iuuenis numerus duum mille et septingentor et xl tres expleo simus res tantus hostis exercitus dimitto tantus pecunia contemno tot punicus iniuria uenia do ipse legatus obstipesco arbitror atque sui dico o munificentia gens romanus deus benignitas aequo o etiam noster legatio supra uotum felix nam qui beneficium numquam do accipio


Sophocles autem aetate iam senior, cum ab eo quidam quaereret an etiam nunc rebus ueneriis uteretur, 'di meliora!' inquit: 'libenter enim istinc tamquam ex aliqua furiosa profugi dominatione'.

sophocles autem aetas iam senex cum ab is quidam quaero an etiam nunc res ueneriis uto deus bonus inquam libet enim istinc tamquam ex aliqui furiosus profugio dominatio


P. Decius Mus, qui consulatum in familiam suam primus intulit, cum Latino bello Romanam aciem inclinatam et paene iam prostratam uideret, caput suum pro salute rei publicae deuouit ac protinus concitato equo in medium hostium agmen patriae salutem, sibi mortem petens inrupit factaque ingenti strage plurimis telis obrutus super corruit. ex cuius uulneribus et sanguine insperata uictoria emersit.

p decius mus qui consulatus in familia suus primus infero cum latinum bellum romanus acies inclino et paene iam prosterno video caput suus pro salus res publicus devoveo atque protinus concito equus in medius hostis agmen patria salus sui mors peto irrumpo facio ingens strages multus telum obruo super corruo ex qui uulnus et sanguis insperatus uictoria emergo


Idem constantiae propositum secutus Maeuius centurio diui Augusti, cum Antoniano bello saepe numero excellentes pugnas edidisset, inprouisis hostium insidiis circumuentus et ad Antonium Alexandriam perductus interrogatusque quidnam de eo statui deberet, 'iugulari me' inquit 'iube, quia non salutis beneficio neque mortis supplicio adduci possum ut aut Caesaris miles esse desinam aut tuus incipiam. ceterum quo constantius uitam contempsit, eo facilius impetrauit: Antonius enim uirtuti eius incolumitatem tribuit.

idem constantia propono sequor maevius centurio diuus augustus cum antonianus bellum saepe numerus excello pugna edo improvide hostis insidiae circumuenio et ad antonius alexandrea perduco interrogo quisnam de is statuo debeo iugulo ego inquam jubeo quia non salus beneficium neque mors supplicium adduco possum ut aut caesar miles sum desino aut tuus incipio ceterum quo consto uita contemno is facilis impetro antonius enim uirtus is incolumitas tribuo


Diuinae fortunae uulnus Pheraeo Iasoni exitii eius cupidus intulit: nam cum inter insidias gladio eum percussisset, uomicam, quae a nullo medicorum sanari potuerat, ita rupit, ut hominem pestifero malo liberaret.

divina fortuna uulnus pheraeus iason exitium is cupidus infero nam cum inter insidiae gladius is percutio vomica qui ab nullus medicus sanaris possum ita rumpo ut homo pestifer malus libero


Maesia Sentinas rea causam suam L. Titio praetore iudicium cogente maximo populi concursu egit modosque omnes ac numeros defensionis non solum diligenter, sed etiam fortiter executa, et prima actione et paene cunctis sententiis liberata est. quam, quia sub specie feminae uirilem animum gerebat, Androgynen appellabant.

maesia sentino rea causa suus l titius praetor iudicium cogo maximus populus concursus ago modus omnis atque numerus defensio non solus diligenter sed etiam fortis executa et primus actio et paene cunctus sententia libero sum quam quia sub species femina uirilis animus gero androgyne appello


Atque ista quidem seueritatis, illa uero pietatis constantia admirabilis, quam Q. Fabius Maximus infatigabilem patriae praestitit. pecuniam pro captiuis Hannibali numerauerat, fraudatus ea publice tacuit: dictatori ei magistrum equitum Minucium iure imperii senatus aequauerat, silentium egit: conpluribus praeterea iniuriis lacessitus in eodem animi habitu mansit nec umquam sibi rei publicae permisit irasci. tam perseuerans in amore ciuium: quid? in bello gerendo nonne par eius constantia? imperium Romanum Cannensi proelio paene destructum uix sufficere ad exercitus conparandos uidebatur. itaque frustrari et eludere Poenorum impetus quam manum cum his tota acie conserere melius ratus, plurimis conminationibus Hannibalis inritatus, saepe etiam specie bene gerendae rei oblata numquam a consilii salubritate ne parui quidem certaminis discrimine recessit, quodque est difficillimum, ubique ira ac spe superior apparuit. ergo ut Scipio pugnando, ita hic non dimicando maxime ciuitati nostrae succurrisse uisus est: alter enim celeritate sua Karthaginem oppressit, alter cunctatione id egit, ne Roma opprimi posset.

atque iste quidem seueritas ille uerus pietas constantia admirabilis quam q fabius magnus infatigabilis patria praesto pecunia pro captiuus hannibal numero fraudo is publicus taceo dictator is magister eques minucius ius imperium senatus aequo silentium ago conpluribus praeterea iniuria lacesso in idem animus habitus maneo neque umquam sui res publicus permitto irascor tam persevero in amor ciuis quis in bellum gero nonne par is constantia imperium romanus cannensis proelium paene destruo uix sufficio ad exercitus conparo uideo itaque frustraris et eludo poenus impetus quam manus cum hic totus acies consero bonus reor multus conminatio hannibal irrito saepe etiam species bene gero res offertor numquam ab consilium salubritas ne paruus quidem certamen discrimen recedo quisque sum difficilis ubique ira atque spes superus appareo ergo ut scipio pugno ita hic non dimico magnus ciuitas noster succurro uideo sum alter enim celeritas suus karthago opprimo alter cunctatio is ago ne roma opprimo possum


Princeps Atheniensium Pericles intra quadriduum duobus mirificis adulescentibus filiis spoliatus his ipsis diebus et uultu pristinum habitum retinente et oratione nulla ex parte infractiore contionatus est. ille uero caput quoque solito more coronatum gerere sustinuit, ut nihil ex uetere ritu propter domesticum uulnus detraheret. non sine causa igitur tanti roboris animus ad Olympii Iouis cognomen ascendit.

princeps atheniensis pericles intra quadriduum duo mirificus adulescens filius spolio hic ipse dies et uultus pristinus habitus retineo et oratio nullus ex pars infractus contionor sum ille uerus caput quoque soleo mos corono gero sustineo ut nihil ex uetus ritus propter domesticus uulnus detraho non sine causa igitur tantus robur animus ad olympius iuppiter cognomen ascendo


Sequitur excellentis nominis ac memorabilis facti exemplum. M. Claudius Marcellus aedilis curulis C. Scantinio Capitolino tribuno pl. diem ad populum dixit, quod filium suum de stupro appellasset, eoque asseuerante se cogi non posse ut adesset, quia sacrosanctam potestatem haberet, et ob id tribunicium auxilium inplorante, totum collegium tribunorum negauit se intercedere quo minus pudicitiae quaestio perageretur. citatus itaque Scantinius reus uno teste qui temptatus erat damnatus est. constat iuuenem productum in rostra defixo in terram uultu perseueranter tacuisse uerecundoque silentio plurimum in ultionem suam ualuisse.

sequor excello nomen atque memorabilis facio exemplum m claudus marcellus aedilis curulis que scantinius capitolinus tribunus pl dies ad populus dico qui filius suus de stuprum appello eo assevero sui cogo non possum ut adsum quia sacrosanctus potestas habeo et ob is tribunicius auxilium inploro totus collegium tribunus nego sui intercedo quo paruus pudicitia quaestio perago cito itaque scantinius reus unus testis qui tento sum damno sum consto iuuenis produco in rostrum defigo in terra uultus perseveranter taceo verecundus silentium multus in ultio suus ualuisse


Sed quem ad modum splendor amplissimorum uirorum in protegendis reis plurimum ualuit, ita in opprimendis non sane multum potuit: quin etiam euidenter noxiis, dum eos acrius inpugnat, profuit. P. Scipio Aemilianus Cottam apud populum accusauit. cuius causa, quamquam grauissimis criminibus erat confossa, septies ampliata et ad ultimum octauo iudicio absoluta est, quia homines uerebantur ne praecipuae accusatoris amplitudini damnatio eius donata existimaretur. quos haec secum locutos crediderim: 'nolumus caput alterius petentem in iudicium triumphos et tropaea spoliaque et deuictarum nauium rostra deferre: terribilis sit his aduersus hostem, ciuis uero salutem tanto fragore gloriae subnixus ne insequatur'.

sed qui ad modus splendor amplus uir in protego redeo multus ualuit ita in opprimo non sanus multus possum quin etiam evidens noxius dum is acer inpugno prosum p scipio aemilianus cotta apud populus accuso qui causa quamquam gravis crimen sum confodio septies amplio et ad ulter octavus iudicium absolvo sum quia homo uereor ne praecipuus accusator amplitudo damnatio is dono existimo qui hic sui loquor credo nolo caput alter peto in iudicium triumphus et tropaeum spolio et deuictaris nauis rostrum defero terribilis sum hic aduersus hostis ciuis uerus salus tantus fragor gloria subnixus ne insequor


sed omnis memoriae clarissimis imperatoribus profecto non erit ingratum, si militis summa erga fratrem suum pietas huic parti uoluminis adhaeserit: is namque in castris Cn. Pompei stipendia peragens, cum Sertorianum militem acrius sibi in acie instantem conminus interemisset iacentemque spoliaret, ut fratrem germanum esse cognouit, multum ac diu conuicio deos ob donum impiae uictoriae insecutus, prope castra transtulit et pretiosa ueste opertum rogo inposuit. ac deinde subiecta face protinus eodem gladio, quo illum interemerat, pectus suum transuerberauit seque super corpus fratris prostratum communibus flammis cremandum tradidit. licebat ignorantiae beneficio innocenti uiuere, sed ut sua potius pietate quam aliena uenia uteretur, comes fraternae neci non defuit.

sed omnis memoria clarus imperator profecto non sum ingratus si miles summus erga frater suus pietas hic pario volumen adhaereo is namque in castrum cn pompejus stipendium perago cum sertorianus miles acer sui in acies insto conminus interimo jaceo spolio ut frater germanus sum cognosco multus atque diu conuicium deus ob donum impius uictoria insequor prope castrum transfero et pretiosus uestis operio rogo inpono atque deinde subiectum fax protinus idem gladius quo ille interimo pectus suus transverbero sequor super corpus frater prosterno communis flamma cremo trado licet ignorantia beneficium innocens uiuo sed ut suus potis pietas quam alienus uenia uto comes fraternus nex non desum


Sed nescio an praecipuum L. Marcius inusitati decoris exemplum, quem equitem Romanum duo exercitus P. et Cn. Scipionum interitu uictoriaque Hannibalis lacerati ducem legerunt, quo tempore salus eorum in ultimas angustias deducta nullum ambitioni locum relinquebat.

sed nescio an praecipuus l marcius inusitas decor exemplum qui eques romanus duo exercitus p et cn scipio interitus victoria hannibal lacero dux lego quo tempus salus is in ulter angustiae deduco nullus ambitio locus relinquo


tam hercule probabiliter quam Q. Terentius Culleo praetoria familia natus et inter paucos senatorii ordinis splendidus optimo exemplo Africani superioris currum triumphantis, quia captus a Karthaginiensibus ab eo fuerat recuperatus, pilleum capite gerens secutus est: auctori enim libertatis suae tamquam patrono accepti beneficii confessionem spectante populo Romano merito reddidit.

tam herculis probabilis quam q tero culleus praetorius familia nascor et inter paucus senatorius ordo splendidus bonus exemplum africanus superus currus triumpho quia capio ab carthaginiensis ab is sum recipero pilleum caput gero sequor sum auctor enim libertas suus tamquam patronus accipio beneficium confessio specto populus romanus mereo reddo


Q. Scaeuola legum clarissimus et certissimus uates, quotienscumque de iure praediatorio consulebatur, ad Furium et Cascellium, quia huic scientiae dediti erant, consultores reiciebat. quo quidem facto moderationem magis suam commendabat quam auctoritatem minuebat, ab iis id negotium aptius explicari posse confitendo, qui cotidiano usu eius callebant. sapientissimi igitur artis suae professores sunt a quibus et propria studia uerecunde et aliena callide aestimantur.

q scaevola lex clarus et certus uates quotienscumque de ius praediatorius consulo ad furius et cascellius quia hic scientia dedo sum consultor reicio quo quidem facio moderatio magis suus commendo quam auctoritas minuo ab is is negotium aptus explicaris possum confiteor qui cottidianus usus is calleo sapio igitur ars suus professor sum ab qui et proprius studium verecundus et alienus callidus aestimo


Contentus essem huius exemplis generis, nisi unum me adicere admiratio facti cogeret. Antius Restio proscriptus a triumuiris, cum omnes domesticos circa rapinam et praedam occupatos uideret, quam maxime poterat dissimulata fuga se penatibus suis intempesta nocte subduxit. cuius furtiuum egressum seruos ab eo uinculorum poena coercitus inexpiabilique litterarum nota per summam oris contumeliam inustus curiosis speculatus oculis ac uestigia huc atque illuc errantia beniuolo studio subsecutus lateri uoluntarius comes adrepsit. quo quidem tam exquisito tamque ancipiti officio perfectissimum inexpectatae pietatis cumulum expleuerat: his enim, quorum felicior in domo status fuerat, lucro intentis ipse, nihil quam umbra et imago suppliciorum suorum, maximum esse emolumentum eius, a quo tam grauiter punitus erat, salutem iudicauit, cumque abunde foret iram remittere, adiecit etiam caritatem. nec hactenus beniuolentia processit, sed in eo conseruando mira quoque arte usus est: nam ut sensit cupidos sanguinis milites superuenire, amoto domino rogum extruxit eique egentem a se conprehensum et occisum senem superiecit. interrogantibus deinde militibus ubinam esset Antius manum rogo intentans ibi illum datis sibi crudelitatis piaculis uri respondit. quia ueri similia loquebatur, habita est uoci fides. quo euenit ut Antius tutam quaerendae incolumitatis occasionem adsequeretur.

contineo sum hic exemplum genus nisi unus ego adicio admiratio facio cogo antius restio proscribo ab triumviri cum omnis domesticus circa rapina et praeda occupo video quam magnus possum dissimulo fuga sui penates suus intempestus nox subduco qui furtivus egredior seruus ab is vinculum poena coerceo inexpiabilis litteraris nosco per summa ora contumelia inuro curiosus speculor oculus atque uestigium huc atque illic erro benevolus studium subsequor lateo uoluntarius comes arrepo quo quidem tam exquaero tam anceps officium perficio inexspectatus pietas cumulis expleo hic enim qui felix in domus status sum lucrum intendo ipse nihil quam umbra et imago supplicium suus magnus sum emolumentum is ab quo tam grauis punior sum salus iudico cum abunde sum ira remitto adiicio etiam caritas neque hactenus benevolens procedo sed in is conservo mirus quoque ars utor sum nam ut sentio cupidus sanguis miles supervenio amoueo dominus rogus exstruo is egeo ab sui comprehendo et occido senex superjacio interrogo deinde miles ubi sum antius manus rogo intento ibi ille do sui crudelitas piaculis uro respondeo quia uerus similis loquor habeo sum vox fides quo euenio ut antius tueor quaero incolumitas occasio assequor


Viriathi etiam caedes duplicem perfidiae accusationem recipit, in amicis, quod eorum manibus interemptus est, in Q. Seruilio Caepione consule, quia is sceleris huius auctor inpunitate promissa fuit uictoriamque non meruit, sed emit.

viriathus etiam caedes duplico perfidia accusatio recipio in amicus qui is manus interimo sum in q seruilio caepio consul quia is scelus hic auctor impunitas promitto sum victoria non mereo sed emo


Nam quid plus tribui potuit consuli quam est datum reo Metello? qui cum causam repetundarum diceret tabulaeque eius ab accusatore expostulatae ad nomen inspiciendum circa iudices ferrentur, totum consilium ab earum contemplatione oculos auertit, ne de aliqua re, quae in his relatae erant, uideretur dubitasse. non in tabulis, sed in uita Q. Metelli argumenta sincere administratae prouinciae legenda sibi iudices crediderunt, indignum rati integritatem tanti uiri exigua cera et paucis litteris perpendi.

nam quis multus tribuo possum consul quam sum do reor metellus qui cum causa repeto dico tabula is ab accusator expostulo ad nomen inspicio circa iudex fero totus consilium ab is contemplatio oculus averto ne de aliqui res qui in hic refero sum uideo dubito non in tabula sed in uita q metellus argumentum sincerus administro prouincia lego sui iudex credo indignus reor integritas tantus uir exiguus cero et paucus littera perpendo


Minus mirandum errorem muliebrem Q. Metellus fecit: is namque plurimis et celeberrimis eiusdem nominis uiris in urbe nostra uigentibus, Claudiorum etiam familia, quam artissimo sanguinis uinculo contingebat, florente, Carrinatem solum heredem reliquit, nec hac re testamentum eius quisquam adtemptauit.

paruus miror error muliebris q metellus facio is namque multus et celeber idem nomen uir in urbs noster vigeo claudius etiam familia quam artus sanguis vinculum contingo floreo carrinatem solus heres relinquo neque hic res testamentum is quisquam adtento


Quid Trebellius Calca, quam adseueranter se Clodium tulit! et quidem dum de bonis eius contendit, in centumuirale iudicium adeo fauorabilis descendit, ut uix iustis et aequis sententiis consternatio populi ullum relinqueret locum. in illa tamen quaestione neque calumniae petitoris neque uiolentiae plebis iudicantium religio cessit.

quis trebellius calceo quam adseueranter sui claudius fero et quidem dum de bonus is contendo in centumuiral iudicium adeo fauorabilis descendo ut uix iustus et aequus sententia consternatio populus ullus relinquo locus in ille tamen quaestio neque calumnia petitor neque violentia plebs judico religio cedo


Age, illa quam execrabilis militum temeritas! fecit enim ut A. Albinus, nobilitate, moribus, honorum omnium consummatione ciuis eximius, propter falsas et inanes suspiciones in castris ab exercitu lapidibus obrueretur, quodque accessionem indignationis non recipit, oranti atque obsecranti duci a militibus causae dicendae potestas negata est.

ago ille quam execrabilis miles temeritas facio enim ut ab albinus nobilitas mos honor omnis consummatio ciuis eximius propter fallo et inanis suspicio in castrum ab exercitus lapis obruo quisque accessio indignatio non recipio oro atque obsecro duco ab miles causa dico potestas nego sum


Regibus exactis plebs dissidens a patribus iuxta ripam fluminis Anienis in colle, qui sacer appellatur, armata consedit, eratque non solum deformis, sed etiam miserrimus rei publicae status, a capite eius cetera parte corporis pestifera seditione diuisa. ac ni Valeri subuenisset eloquentia, spes tanti imperii in ipso paene ortu suo corruisset: is namque populum noua et insolita libertate temere gaudentem oratione ad meliora et saniora consilia reuocatum senatui subiecit, id est urbem urbi iunxit. uerbis ergo facundis ira, consternatio, arma cesserunt.

rex exigo plebs dissideo ab pater iuxta ripa flumen anienus in collis qui sacer appello armo consido sum non solus deformis sed etiam miser res publicus status ab caput is ceterus pars corpus pestifer seditio diuido atque ni valerius subvenio eloquentia spes tantus imperium in ipse paene ortus suus conruo is namque populus nouus et insolitus libertas temere gaudeo oratio ad bonus et sanus consilium revoco senatus subicio is sum urbs urbs iungo uerbum ergo facundus ira consternatio arma cedo


Sunt et illa miraculorum loco, quod deusto sacrario Saliorum nihil in eo praeter lituum Romuli integrum repertum est: quod Serui Tulli statua, cum aedis Fortunae conflagrasset, inuiolata mansit: quod Quintae Claudiae statua in uestibulo templi Matris deum posita bis ea aede incendio consumpta, prius P. Nasica Scipione L. Bestia, iterum M. Seruilio L. Lamia consulibus, in sua basi flammis intacta stetit.

sum et ille miraculum locus qui deuro sacrarium salius nihil in is praeter litus romulis integer reperio sum qui servius tullius statua cum aedes fortuna conflagro inviolo maneo qui quinta claudia statua in uestibulum templum matrae deus pono bis is aedes incendium consumo prior p nasica scipio l bestia iterum m seruilio l lamia consul in suus basis flamma intactus sto


Inserit se tantis uiris mulier alienigeni sanguinis, quae a Philippo rege temulento immerenter damnata, prouocare se iudicium uociferata est, eoque interrogante ad quem prouocaret, 'ad Philippum' inquit, 'sed sobrium'. excussit crapulam oscitanti ac praesentia animi ebrium resipiscere causaque diligentius inspecta iustiorem sententiam ferre coegit. igitur aequitatem, quam impetrare non potuerat, extorsit, potius praesidium a libertate quam ab innocentia mutuata.

insero sui tantus uir mulier alienigenus sanguis qui ab philippus rex temulentus immerens damno prouoco sui iudicium vocifero sum eo interrogo ad qui provoco ad philippus inquam sed sobrius excutio crapula oscito atque praesens animus ebrius resipiscere causa diligo inspicio justus sententia fero cogo igitur aequitas quam impetro non possum extorqueo potis praesidium ab libertas quam ab innocens mutuo


Sed quo matronale decus uerecundiae munimento tutius esset, in ius uocanti matronam corpus eius adtingere non permiserunt, ut inuiolata manus alienae tactu stola relinqueretur.

sed quo matronal decus verecundia munimentum tueor sum in ius voco matrona corpus is attingo non permitto ut inviolo manus alienus tango stola relinquo


Consimili ratione P. Cloelius Siculus, M. Cornelius Cethegus, C. Claudius propter exta parum curiose admota flaminio abire iussi sunt coactique etiam.

consimilis ratio p cloelius siculus m cornelius cethegus que claudus propter exta parum curiosus admoueo flaminius abeo iubeo sum cogo etiam


Lampsacenae urbis uero salus unius uaframenti beneficio constitit: nam cum ad excidium eius summo studio Alexander ferretur progressumque extra moenia Anaximenen praeceptorem suum uidisset, quia manifestum erat futurum ut preces suas irae eius opponeret, non facturum se quod petisset iurauit. tunc Anaximenes 'peto' inquit 'ut Lampsacum diruas'. haec uelocitas sagacitatis oppidum uetusta nobilitate inclytum exitio, cui destinatum erat, subtraxit.

lampsacenus urbs uerus salus unus vaframentum beneficium consto nam cum ad excidium is superus studium alexander fero progredior extra moenia anaximenen praeceptor suus uideo quia manifestus sum sum ut prex suus ira is oppono non facio sui qui peto iuro tunc anaximenes peto inquam ut lampsacus diruo hic velocitas sagacitas oppidum vetustus nobilitas inclytum exitium qui destino sum subtraho


Sed ut ad Massiliensium ciuitatem, unde in hoc deuerticulum excessi, reuertar, intrare oppidum eorum nulli cum telo licet, praestoque est qui id custodiae gratia acceptum exituro reddat, ut hospitia sua, quemadmodum aduenientibus humana sunt, ita ipsis quoque tuta sint.

sed ut ad massiliensis ciuitas unde in hic deuerticulis excedo revorto intro oppidum is nullus cum telum licet praesto sum qui is custodia gratia accipio exeo reddo ut hospitium suus quemadmodum advenio humanus sum ita ipse quoque tueor sum


Diuus quoque Iulius, quam caelestis numinis tam etiam humani ingenii perfectissimum columen, uim facundiae proprie expressit dicendo in accusatione Cn. Dolabellae, quem reum egit, extorqueri sibi causam optimam L. Cottae patrocinio, si quidem maxima tunc eloquentia de ui eloquentiae questa est. cuius facta mentione, quoniam domesticum nullum maius adiecerim exemplum, peregrinandum est.

diuus quoque iulius quam caelestis numen tam etiam humanus ingenium perficio columen uis facundia proprius exprimo dico in accusatio cn dolabella qui reus ago extorqueo sui causa bonus l cotta patrocinium si quidem maximus tunc eloquentia de uis eloquentia queror sum qui facio mentio quoniam domesticus nullus magnus adicio exemplum peregrinor sum


C. autem Tettium a patre infantem exheredatum, Petronia matre, quam Tettius, quoad uixit, in matrimonio habuerat, natum, diuus Augustus in bona paterna ire decreto suo iussit, patris patriae animo usus, quoniam Tettius in proprio lare procreato filio summa cum iniquitate paternum nomen abrogauerat.

que autem tettius ab pater infer exheredo petronius mater quam tettius quoad uiuo in matrimonium habeo natus diuus augustus in bonus paternus eo decretum suus iubeo pater patria animus utor quoniam tettius in proprius laris procreo filius summus cum iniquitas paternus nomen abrogo


Ac ne eiusdem laudis commemorationem externis inuideamus, Pericles Atheniensium princeps, cum tragoediarum scriptorem Sophoclea in praetura collegam haberet, atque is publico officio una districtus pueri ingenui praetereuntis formam inpensioribus uerbis laudasset, intemperantiam eius increpans dixit praetoris non solum manus a pecuniae lucro, sed etiam oculos a libidinoso aspectu continentes esse debere.

atque ne idem laus commemoratio externus invideo pericles atheniensis princeps cum tragoediaris scriptor sophocleus in praetura collega habeo atque is publicus officium unus distringo puer ingenuus praetereo forma inpendo uerbum laudo intemperantia is increpo dico praetor non solus manus ab pecunia lucrum sed etiam oculus ab libidinosus aspectus contineo sum debeo


L. uero Sulla usque ad quaesturae suae comitia uitam libidine, uino, ludicrae artis amore inquinatam perduxit. quapropter C. Marius consul moleste tulisse traditur, quod sibi asperrimum in Africa bellum gerenti tam delicatus quaestor sorte obuenisset. eiusdem uirtus quasi perruptis et disiectis nequitiae, qua obsidebatur, claustris catenas Iugurthae manibus iniecit, Mitridatem conpescuit, socialis belli fluctus repressit, Cinnae dominationem fregit eumque, qui se in Africa quaestorem fastidierat, ipsam illam prouinciam proscriptum et exulem petere coegit. quae tam diuersa tamque inter se contraria si quis apud animum suum attentiore conparatione expendere uelit, duos in uno homine Sullas fuisse crediderit, turpem adulescentulum et uirum, dicerem fortem, nisi ipse se felicem appellari maluisset.

l uerus sulla usque ad quaestura suus comitium uita libido uinum ludicrae ars amor inquino perduco quapropter que marius consul molestus fero trado qui sui asper in africanus bellum gero tam delicatus quaestor sors obvenio idem uirtus quasi perrumpo et disjacio nequitia qui obsido claustra cateno jugurtha manus injacio mitridatem conpescuit social bellum fluctus reprimo cinna dominatio frango is qui sui in africanus quaestor fastidio ipse ille prouincia proscribo et exulis peto cogo qui tam diuerto tam inter sui contrarius si quis apud animus suus attendo conparatio expendo uolo duo in unus homo sulla sum credo turpis adulescentulus et uir dico fortis nisi ipse sui felix appello malo


Nos quia iam initia procursusque uirtutis patefecimus, actum ipsum persequemur, cuius ponderosissima uis et efficacissimi lacerti in fortitudine consistunt.

nos quia iam initium procursus uirtus patefacio ago ipse persequor qui ponderosus uolo et efficax lacertus in fortitudo consisto