Illa manu moriens telum trahit, ossa sed inter

ille manus morior telis traho os sed inter


quos Iovis eduxit luco silvestris Iaera

qui iuppiter educo lucus silvestris iaera


Iuppiter erepta pro virginitate sacravit):


Pergama, et armatum peditem gravis attulit alvo,

pergama et armo pedito gravis affero alvus


consedere avium piscosove amne Padusae


idque sedet Faunique premunt te iussa parentis,


At Nisus ruit in medios solumque per omnis


alma Venus Phrygii genuit Simoentis ad undam?

almus venus phrygius gigno simoentis ad unda


Thybri pater! Poscant acies et foedera rumpant.

thybri pater posco acies et foedero rumpo


et me, Turne, manent: simul haec invisa relinquam

et ego turnus maneo simul hic invideo relinquo


indicitque forum et patribus dat iura vocatis.


vibratos calido ferro murraque madentis.


per medios, miscetque viris, neque cernitur ulli.


fundamenta locas, pulchramque uxorius urbem


et solem geminum et duplicis se ostendere Thebas;

et sol geminus et duplex sui ostendo thebae


invictae gentes aeterna in foedera mittant.


esse sui dederat monumentum et pignus amoris.


quos contra Aeneadae bello fecere profanos.

qui contra aeneades bellum facio profanus


Ascanio ferat haec, ipsumque ad moenia ducat;


Quas ego te terras et quanta per aequora vectum

qui ego tu terra et quantus per aequor veho


Haec ubi dicta dedit, lacrimantem et multa volentem

hic ubi dictum do lacrimo et multus volo


Nec mortem horremus nec divom parcimus ulli.

neque mors horreo neque divus parco ullus


Aeneas, volvens oculos, dextramque repressit;


O miserae, quas non manus inquit Achaïca bello

o miser qui non manus inquam achaica bellum


adverso proterret equo: ruit ille recedens


per terram, et versa pulvis inscribitur hasta.

per terra et verso pulvis inscribo hasta


lumina volvit obitque truci procul omnia visu

lumen volvo obeo trux procul omnis video


hic steterat, nautis olim venerabile lignum,


Aeneae mihi cura tui. Cum Troia Achilles

aeneas ego cura tuus cos troius achilles


Lydorumque manum collectos armat agrestis.


arduus arma tenens; non te rationis egentem


Idem ego, nate, tuum maculavi crimine nomen,

idem ego natus tuus maculavi crimen nomen


ille sitim morbosque ferens mortalibus aegris,


multa modis simulacra videt volitantia miris

multus modus simulacrum video volito mirus


pectora nunc foedans pugnis, nunc unguibus ora


cunctantem, et vatis portat sub tecta Sibyllae.

cunctor et vates porto sub tectum sibylla


stare decemque alios Priamum superesse per annos.

sto decem alius priamus supersum per annus


Iunonem interea compellat Iuppiter ultro:


sed graviter gemitus imo de pectore ducens,


spicula converso fugientia dirigit arcu.


poscamus ventos; atque haec me sacra quotannis


et pastoralem praefixa cuspide myrtum.


conloquio atque imis Acheronta adfatur Avernis.

colloquium atque imus acheronta affor avernus


Iamque in conspectu Teucros habet et sua castra,

iam in conspectus teucer habeo et suus castrum


Quo gemitu conversi animi, compressus et omnis

quo gemitus converro animus comprimo et omnis


quas poenas mihi, Turne, dabis; quam multa sub undas

qui poena ego turnus do quam multus sub unda


tuque harum interpres curarum et conscia Iuno,

tu haris interpres cura et conscius juno


et lateri adglomerant nostro, iuvenisque Coroebus,

et lateo adglomero noster juvenis coroebus


Iraeque Insidiaeque, dei comitatus, aguntur:


adloquitur, talesque effundit pectore questus:


Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni,


Stabat in egregiis Arcentis filius armis,


nondum illi flavum Proserpina vertice crinem

nondum ille flavus proserpina vertex crinis


Dissimulare etiam sperasti, perfide, tantum

dissimularis etiam spero perfidus tantus


Phoenicum, et magno miserae dilectus amore,


extuderat, castae ducebant sacra per urbem


amplexus placide tumulum lapsusque per aras,

amplector placidus tumulus labor per ara


gratia, si iuris materni cura remordet,


antiquum in Buten; hic Dardanio Anchisae

antiquus in butes hic dardanius anchises


Adrexere animos Itali, cunctaeque volucres


O miseri. Te, Turne, nefas, te triste manebit

o miser tu turnus nefas tu tristis maneo


facta ferent): haec dira meo dum vulnere pestis

facio fero hic dirus meus dum vulnus pestis


auratum, mira quem fecerat arte Lycaon


ipse repertorem medicinae talis et artis


stridore ingenti liquidum trans aethera vectae,

stridor ingens liquidus trans aether veho


ulmus opaca, ingens, quam sedem Somnia volgo

ulmus opacus ingens quam sedes somnio vulgo


litoreas agitabat aves turbamque sonantem


tum neque nomen erat nec honos aut gloria monti,

tum neque nomen sum neque honor aut gloria mons


His demum exactis, perfecto munere divae,


testor numen ait vos arae ensesque nefandi,


procumbit; cadit et Rhipeus, iustissimus unus


melle soporatam et medicatis frugibus offam


Nunc ad te et tua magna, pater, consulta revertor.

nunc ad tu et tuus magnus pater consulo revorto


noctes atque dies patet atri ianua Ditis;


volnera dirigere et calamos armare veneno,

vulnero dirigo et calamus armaris veneno


dant sonitum spumosi amnes et in aequora currunt

do sonitus spumosus amnis et in aequor curro


dant animos plagae: non cursu segnior illo


Iamque rubescebat radiis mare et aethere ab alto

iam rubesco radius mare et aether ab altus


Hectore, qui redit exuvias indutus Achilli,


et nunc servat honos sedem tuus ossaque nomen

et nunc servo honor sedes tuus ossum nomen


et salis Ausonii lustrandum navibus aequor,


ignaros, Rhoetum vigilantem et cuncta videntem,


astra sequi clausumve cava te condere terra.

astrum sequor claudo cavo tu condo terra


innocuum et cunctis undamque auramque patentem.


picta movet nec sceptra movent Priameia tantum,

pingo moveo neque sceptrum moveo priameius tantus


Saxum ingens volvunt alii, radiisque rotarum


ut, cum te gremio accipiet laetissima Dido


Ne trepidate meas, Teucri, defendere navis


esse putet: caedit binas de more bidentes,


Aeneas urbe et sociis et classe relicta

aeneas urbs et socius et classis relinquo


namque fore inlustrem fama fatisque canebant


constitui, et magna Manes ter voce vocavi.


caelicolis et quanta solet, dextraque prehensum

caelicola et quantus soleo dexter prehendo


quod tua cara parens domito te poscit Olympo.

qui tuus carus parens domo tu posco olympus


ausus et ipse manu iuvenum temptare laborem.


lumina cunctantem et quaerentem dicere plura


milia multa daret leto, gemerentque repleti


manderet, et tepidi tremerent sub dentibus artus.


Tum vero ancipiti mentem formidine pressus


miscebant operi flammisque sequacibus iras.


Nauticus exoritur vario certamine clamor;


Linquebant dulcis animas, aut aegra trahebant


ignibus imponit sacris, libamina prima,


polluit ore dapes. Sociis tunc, arma capessant,


et Phrygiam Ascanio chlamydem (nec cedit honore),

et phrygia ascanius chlamys neque cedo honor


ultro animos tollit dictis atque increpat ultro:

ultro animus tollo dictum atque increpo ultro


quantus ab occasu veniens pluvialibus Haedis


Discurrunt alii ad portas primosque trucidant,


imminet, adversasque adspectat desuper arces.


Heu vatum ignarae mentes! quid vota furentem,


Ter conatus ibi collo dare bracchia circum:

ter conor ibi collum do bracchium circum


multa manu, nec non aurumque animusque Latino est;

multus manus neque non aurum animus latinum sum


iamque hic germanum iamque hic ostentat ovantem


exsangui et primis una tot caede peremptis,

exsanguis et primus unus tot caedes peremo


Hic matres miseraeque nurus, hic cara sororum


fecerat et Stygia candentem tinxerat unda.


praecipue pius Aeneas. Tum iussa Sibyllae,

praecipuus pius aeneas tum iubeo sibylla


saevit amor, magnoque irarum fluctuat aestu.


munere, nec meritos Anchisae inferet honores.


Morte Neoptolemi regnorum reddita cessit


Iasides, acri quondam cui captus amore


concedit laudem et paribus non invidet armis:


gaudia pertemptant mentem: iubet ocius omnes


ni fuga subsidio subeat. Fugit ocior euro,

ni fuga subsidium subeo fugio ocior eurus


tela manusque sinit. Hinc Pallas instat et urget,

telum manus sino hinc pallas insto et urgeo


Respicit Aeneas subito, et sub rupe sinistra

respicio aeneas subeo et sub rupes sinistra


adiuro Stygii caput implacabile fontis,


et summas carpens media inter cornua saetas

et superus carpo medius inter cornu saeta


quam tumulum antiquae Cereris sedemque sacratam


nequiquam lucis Hecate praefecit Avernis;—

nequiquam lucus hecate praeficio avernus


os umerosque deo similis; namque ipsa decoram

os umerus deus similis namque ipse decorus


Hunc procul errantem rabidae venantis Iuli


Haec ubi dicta dedit rapidusque in tecta recessit.

hic ubi dictum do rapidus in tectum recedo


Nec minus Aeneas, casu concussus iniquo,

neque paruus aeneas casus concutio iniquus


saxum antiquum ingens, campo quod forte iacebat,

saxum antiquus ingens campus qui fors iaceo


Quin, ut te supplex peterem et tua limina adirem,

quin ut tu supplex peto et tuus limen adeo


hic amor, haec patria est. Si te Karthaginis arces,

hic amor hic patria sum si tu karthago arx


extremique hominum Morini, Rhenusque bicornis,


dilapsus calor, atque in ventos vita recessit.

dilabor calor atque in venio vito recedo


temperet a lacrimis? Et iam nox umida caelo

tempero ab lacrima et iam nox umidus caelum


Aeneas Anchisiades et fidus Achates


cingebant silvae, mediaque in valle theatri


Nec longum in medio tempus, cum clamor ad auris

neque longus in medium tempus cum clamor ad auris


Parte alia ventis et dis Agrippa secundis

pars alius venio et deus agrippa secundus


panduntur portae. Cernis custodia qualis


Quis strepitus circa comitum! Quantum instar in ipso!

quis strepitus circa comes quantus instar in ipse


dives equum, dives pictaï vestis et auri;

dives equus dives pictai vestio et aurum


monstrat iter, quoque ostendit se dextra, sequamur

monstro iter quoque ostendo sui dextera sequor


Tantos illa suo rumpebat pectore questus.


debetur; cuperem ipse parens spectator adesset.


ipse domum sera quamvis se nocte ferebat.


Multa viri virtus animo, multusque recursat


eludit gyro interior sequiturque sequentem,


sperasti, tantumque nefas patrio excidit ore?


Dixerat idque ratum Stygii per flumina fratris,


ulterius temptare veto. Sic Iuppiter orsus;


iungemus regi: quaerat sibi foedera Turnus.


Quae contra vetitum discordia? Quis metus aut hos

qui contra veto discordia quis metus aut hic


erigitur: si fortuna permittitis uti


eruerint Danai; quaeque ipse miserrima vidi,


procubuit seramque dedit per membra quietem.


nobilis et fama multis memoratus in oris,


ibat ovans, divomque sibi poscebat honorem,—


ut stetit et frustra absentem respexit amicum.


iamque faces ad tecta volant. In te ora Latini,


Pars stupet innuptae donum exitiale Minervae,

pars stupeo innubo donum exitial minerva


terribilis saevam nullo discrimine caedem

terribilis saevus nullus discrimen caedes


nec sese Aeneae iactavit vulnere quisquam.


incessi muros, ignis ad tecta volare,


ut capulum ignotum dextramque aspexit inermem.

ut capulus ignotus dexter aspicio inermis


sit mihi fas audita loqui; sit numine vestro

sum ego fas audio loquor sum numen vester


sed moriamur ait. Sic, sic iuvat ire sub umbras:

sed morior aio sic sic juvo eo sub umbra


At Venus interea Neptunum exercita curis


reliquias vino et bibulam lavere favillam,


imperiis egere suis. Hinc Dardanus ortus;


curvatis fertur spatiis; stupet inscia supra


Vos, o Calliope, precor, adspirate canenti,


Hunc ego te, Euryale, aspicio? Tune illa senectae

hic ego tu euryal aspicio tu ille senecta


agmen agens equitum et florentis aere catervas,


caelicolae valeant; stat ferrea turris ad auras,

caelicola valeo sto ferreus turris ad aura


infelix saxis in procurrentibus haesit.


Ergo iter inceptum celerant rumore secundo;


rettulit in melius, multos alterna revisens


Desine iam tandem precibusque inflectere nostris,


Dixit, et adversi contra stetit ora iuvenci,


Aeneas, strictamque aciem venientibus offert,


Iam summas arces Tritonia, respice, Pallas

iam superus arx tritonia respicio pallas


quae mittit dona hospitio cum iungeret absens

qui mitto donum hospitium cum jungo absum


et torrere parant flammis et frangere saxo.


spumantemque dari pecora inter inertia votis


deficit; infixum stridit sub pectore vulnus.

deficio infigo strideo sub pectus vulnus


et genua amplectens effatur talia supplex:


Tithoni croceum linquens Aurora cubile:


intemerata colit. Vellem haud correpta fuisset

intemerandus colo volo haud corripio sum


congeminat: vulnus calido rigat ora cerebro.

congemino vulnus calidus rigo os cerebrum


quam mihi cum dederit, cumulatam morte remittam.


saecula? Qui tanti talem genuere parentes?


castra modo et tutos servarent aggere muros.

castrum modo et tueor servo aggero murus


expediam dictis, et te tua fata docebo.


et quo sit fortuna loco, qui casus agat res,

et quo sum fortuna locus qui casus ago res


infantem fugiens media inter proelia belli


At saeva e speculis tempus dea nacta nocendi

at saevus e speculis tempus dea nanciscor noceo


stricturae Chalybum et fornacibus ignis anhelat,

stringo chalybes et fornacibus ignis anhelo


Primus abit longeque ante omnia corpora Nisus

primus abeo longus ante omnis corpus nisus


et patrios epulis et quos colit hospes Acestes.

et patrius epulis et qui colo hospes acestes


Ille ut vestigans diversa per agmina Turnum

ille ut vestigo diverto per agmen turnus


Primus ab adversa conclamat mole Caicus:


nomen erat virtutis, et ipse acerrimus armis,


haud iustis adsurgis et inrita iurgia iactas.

haud iustus assurgo et irrito iurgium jacto


quaerere constituit, sociisque exacta referre


subiecit pavitantem utero silvasque petivit:


Hoc erat, alma parens, quod me per tela, per ignis

hic sum almus parens qui ego per telum per ignis


Abduxere retro longe capita ardua ab ictu,

abduco retro longus caput arduus ab ictus


quos patre Benaco velatus harundine glauca


quae mihi reddat eum, vel eo me solvat amantem.


Sic equidem ducebam animo rebarque futurum,


cassida; tum croceam chlamydemque sinusque crepantis


Dicam equidem, nec te suspensum, nate, tenebo

dico equidem neque tu suspendo natus teneo


auguriumque suum; dabitur, Troiane, quod optas,


Sit satis, Aenide, telis impune Numanum


fortia facta patrum, series longissima rerum


portat ovans. Ducis exemplum eventumque secuti

porto ovo dux exemplum eventumque sequor


aere caput fulgens cristaque hirsutus equina.

aer caput fulgeo crista hirsutus equinus


stridens et celeris incognita transilit umbras:

strideo et celo incognitus transilit umbra


praecipitisque trahit silvas, stupet inscius alto

praecipio traho silva stupeo inscius altus


limina portarum, nec spes opis ulla dabatur;


Ausonidum turbata fremor: ceu saxa morantur


Quaenam vos tanto fortuna indigna, Latini,

quisnam tu tantus fortuna indignus latinum


vicinosque, ignare, paras invadere portus,


nunc certe et misero fratri comes ire per umbras!

nunc certus et mitto frater comes eo per umbra


ni frenum accipere et victi parere fatentur,


muneribus, maestamque Evandri primus ad urbem


invictisque viris gerimus, quos nulla fatigant


Antandro et Phrygiae molimur montibus Idae,


Ast illum, ereptae magno inflammatus amore


vota deum primo victor solvebat Eoo.


suspiciens altam Lunam sic voce precatur:


tandem corripuit sese, atque inimica refugit

tandem corripio sui atque inimicus refugio


huc conversus et huc; tum late ferreus hastis

huc converro et huc tum latus ferreus hasta


Classica iamque sonant; it bello tessera signum.

classicus iam sono eo bellum tessera signum


ipse volans tenues se sustulit ales ad auras.


Iuppiter inque omen Iuturnae occurrere iussit.


sufficiunt vires, nec vox aut verba sequuntur:

sufficio vireo neque vox aut verbum sequor


Hic Turnus ferro praefixum robur acuto


Nec minor in terris, Xanthum Simoëntaque testor,

neque paruus in terra xanthus simoentaque testo


Instaurant epulas et mensae grata secundae

instauro epulae et metior gratus secundus


Signa canunt. Primus turmas invasit agrestis

signum cano primus turma invado agrestis


Respicit ignarus rerum ingratusque salutis


Emicat hic, impune putans, et corpore toto


qua venti incubuere, fugam dant nubila caelo:


Aeneadasque meo nomen de nomine fingo.


et pecudes secum et monstrata piacula ducat:


aut quae sopitos deludunt somnia sensus.


Haec effatus equum in medios, moriturus et ipse,

hic effor equus in medius morior et ipse


iam senior longa placidas in pace regebat.


quive viri tanto complerint agmine ripas.


emicat et mortis fraternae fervidus ira


Martius a stabulis rapuit lupus. Undique clamor

martius ab stabulis rapio lupus undique clamor


quo magis Italia mecum laetere reperta.


At pius Aeneas, per noctem plurima volvens,


composuit legesque dedit Latiumque vocari


an sese mucrone ob tantum dedecus amens


tu mihi nunc pugnae princeps, tu rite propinques

tu ego nunc pugna princeps tu rite propinquo


interior, spatioque subit Sergestus iniquo,


alma, precor, miserere;—potes namque omnia, nec te

almus precor misereor possum namque omnis neque tu


vestibulum exsomnis servat noctesque diesque.


arma ferunt Italae. Nil me fatalia terrent,

arma fero italae nihil ego fatalis terreo


aethera mulcebant cantu lucoque volabant.


Quare agite, o iuvenes, tantarum in munere laudum

quaris ago o juvenis tantaris in munus laus


quae regio Anchisen, quis habet locus? Illius ergo

qui regius anchises quis habeo locus ille ergo


et Clytium Aeoliden et amicum Crethea Musis,

et clytius aeolides et amicus crethea musa


fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini

fatum tu cerno urbs et promitto lavinium


sensit, et ipse ratem nocturnis rexit in undis,

sentio et ipse ratis nocturnus rego in unda


exploratores, equitum levia improbus arma


semine ab aetherio, spirantis naribus ignem,


viginti lectis equitum comitatus, et urbi


saxa timens proram pelagi detorquet ad undas.

saxum timeo prora pelagus detorqueo ad unda


lecta refert umeris, tibi, rex Gradive, tropaeum.

lego refero umerus tu rex gradivus tropaeum


Namque umeris de more habilem suspenderat arcum

namque umerus de mos habilis suspendo arcus


Deserit inceptum atque immani concitus ira

desero incipio atque immanis concieo ira


Eripiunt subito nubes caelumque diemque


Redditus his primum terris, tibi, Phoebe, sacravit


eripui his umeris, medioque ex hoste recepi;

eripio hic umerus medius ex hostis recipio


At pater Aeneas, nondum certamine misso,


impulerit. Tantaene animis caelestibus irae?


Ipse manu mortem inveniam; miserebitur hostis


ille meum comitatus iter, maria omnia mecum


Sic effata sinum lacrimis implevit obortis.


delegi comites; nunc illas promite vires,


lucet ebur; fusos cervix cui lactea crinis

luceo ebur fundo cervix qui lacteus crinis


inliditque vadis atque aggere cingit harenae.

inliditque vado atque aggero cingo harena


quove tenetis iter? Quaerenti talibus ille


accessum lustrans huc ora ferebat et illuc,


Ipse inter primos dextram sub moenia tendit

ipse inter primus dexter sub moenia tendo


Anchises: mihi mens iuvenali ardebat amore


aeternumque adytis effert penetralibus ignem.


inclusere cavi et nigra nemus abiete cingunt.

includo caveo et niger nemus abies cingo


quaerit iter vallis atque in mare conditur Ufens.

quaero iter valles atque in mare condio ufens


vota precesque meae! Tuque, O sanctissima coniunx,


Scuta sonant pulsuque pedum conterrita tellus.


saevus ubi Orion hibernis conditur undis;


primitiae, manibusque meis Mezentius hic est.


Iunoni cane vota libens, dominamque potentem


quae tantae tenuere morae? Quibus Hector ab oris


Haec cape et ultricem pharetra deprome sagittam:

hic capio et ultrix pharetra depromo sagitta


condidit adverso et moriens animam abstulit hosti.

condo adverso et morior anima aufero hostis


continuo puppes abrumpunt vincula ripis


more iubebatur tristisque recludere portas.


artificis scelus et formidine crimen acerbat.


Iamque iter emensi turris ac tecta Latinorum

iam iter emetior turris atque tectum latinum


inter odoratum lauri nemus, unde superne


Pilumnusque illi quartus pater et tua larga

pilumnus ille quartus pater et tuus largus


nascentem et patria Turnum consistere terra,


Arma virumque cano, Troiae qui primus ab oris


cui Remulo cognomen erat, Turnique minorem


immortale iecur tondens fecundaque poenis


Tris imbris torti radios, tris nubis aquosae

tres imber torqueo radius tres nubo aquosus


aggeribus tantas strages inpune per urbem


Troïa, captivo sive ut se ferret in auro

troia captivus sive ut sui fero in aurum


nomine Casmillae mutata parte Camillam.


Ipse, caput tonsae foliis evinctus olivae,


Ascanium patremque meum iuxtaque Creüsam


non iam mater alit tellus viresque ministrat.


Haec se carminibus promittit solvere mentes


Quid natum totiens, crudelis tu quoque, falsis

quis natus totiens crudelis tu quoque falsum


Nam quia nec fato, merita nec morte peribat,

nam quia neque fatum mereo neque mors pereo


idem omnis simul ardor agit nova quaerere tecta:

idem omnis simul ardor ago novo quaero tectum


Cretesque Dryopesque fremunt pictique Agathyrsi;


deberi caelo fatisque ad sidera tolli.


Nisus abit, iamque imprudens evaserat hostis


Namque aliud quid sit, quod iam implorare queamus?

namque alius quis sum qui iam imploraris queo


Nec me adeo fallit veritam te moenia nostra

neque ego adeo fallo vereor tu moenia noster


Quem Turnus, pariter cursu teloque secutus,


conveniunt Teucri, Mnestheus acerque Serestus,


Argolicove mari deprensus et urbe Mycenae;


litus in Hesperium; quaerit pars semina flammae

litus in hesperius quaero pars semen flamma


conscius audacis facti, caudamque remulcens


Aurora extulerit radiisque retexerit orbem,


conlucent flammis. Quae tantum accenderit ignem,

colluceo flamma qui tantus accendo ignis


maxumus Ilioneus placido sic pectore coepit:

magnus ilioneus placidus sic pectus coepio


ne turbata volent rapidis ludibria ventis;


huc repetit iussisque ingentibus urguet Apollo


terribili monitu horrificant. Agit ipse furentem

terribilis moneo horrifico ago ipse furo


posse viam ad muros et moenia Pallantea.

possum via ad murus et moenia pallanteus


ille quidem hoc sperans: nam Pallas ante ruentem,

ille quidem hic spero nam pallas ante ruo


et rabie fera corda tument; maiorque videri,


Non tamen indecorem tua te regina reliquit

non tamen indecoro tuus tu regina relinquo


ut bivias armato obsidam milite fauces.


poscit equos gaudetque tuens ante ora frementis,


idque placet tantumque bonis communibus obsto,


eventus belli varios, Pallasque sinistro


Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum

fortuna omnipotens et ineluctabilis fatum


Emathiona Liger, Corynaeum sternit Asilas,


pulveream nubem et fulgentis aere catervas.


saetigerique sues atque in praesaepibus ursi

saetigerique sus atque in praesaepe ursus


egregiam et totum quae viribus occupet orbem.


Clamore excipiunt socii fremituque sequuntur


quin natam egregio genero dignisque hymenaeis

quin nata egregius gener dignus hymenaeus


reppulit et geminos erexit crinibus anguis


Tum vero Teucri incumbunt, et litore celsas

tum verus teucer incumbo et litus celsus


transtulit; incensa Danai dominantur in urbe.

transfero incensum danaus dominor in urbs


subnexus, rapto potitur: nos munera templis


accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt


redde, oro, miseris iterumque revolvere casus


Orsilochum fugiens magnumque agitata per orbem


pectora maerentum puerique parentibus orbi


urbem quam statuo vestra est, subducite navis;

urbs quam statuo vester sum subduco navus


in medio, sacri tripodes viridesque coronae,


At domus interior gemitu miseroque tumultu


nec cuiquam irasci propiusque accedere virtus,

neque quisquam irascor propius accedo virtus


Mincius infesta ducebat in aequora pinu.


corripuit sese et tectis citus extulit altis.

corripio sui et tectum cieo effero altus


conspexi venientem. Huic me, quaecumque fuisset,


quam poenam, aut quae forma viros fortunave mersit.

quam poena aut qui forma vir fortuno mergo


ostendent terris hunc tantum fata, neque ultra

ostendo terra hic tantus fatum neque ultra


emicat adrectisque fremit cervicibus alte


Tum Cererem corruptam undis Cerealiaque arma


cunctantis socios et terra sublevat ipsum,


occupat os faciemque adversam, poplite Palmum


munera. Nullus amor populis, nec foedera sunto.

munus nullus amor populus neque foedero sum


Italiam Lyciae iussere capessere sortes:


tela tenent. Saevit medio in certamine Mavors

telum teneo saevio medium in certamen mavors


invidia est? Et nos fas extera quaerere regna.

invidia sum et nos fas exter quaero regnum


Sic ait, et dextra crinem secat: omnis et una

sic aio et dextera crinis seco omnis et unus


At primas laeta ante acies exsultat imago

at primus laetus ante acies exsulto imago


confixique suis telis et pectora duro


miscetur pulsuque pedum tremit excita tellus.


quem Venus ante alios astrorum diligit ignis,

qui venus ante alius astrum diligo ignis


per sudum rutilare vident et pulsa tonare.

per sudus rutilaris video et pello tonaris


deletas Volscorum acies, cecidisse Camillam,


Respicio, et quae sit me circum copia lustro.

respicio et qui sum ego circum copia lustrum


incensas perfert naves Eumelus, et ipsi


admoneat volitare cava sub imagine formae,


hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet.


Armati terram exercent, semperque recentis


dextera quae Ditis magni sub moenia tendit,


quae luctantem animam nexosque resolveret artus.


O cohibete iras! Ictum iam foedus et omnes


omnia poenarum percurrere nomina possim.


cum refluit campis et iam se condidit alveo.

cum refluo campus et iam sui condo alveus


funere felici spolior. Nec plura locutus


Ipse oratores ad me regnique coronam


Nec plura effatus saxum circumspicit ingens,

neque multus effor saxum circumspicio ingens


Hic genus antiquum Terrae, Titania pubes,


divitis uber agri Troiaeve opulentia deerit.


iussa mori, quae sortitus non pertulit ullos,

iubeo morior qui sortior non perfero ullus


an monitu divom? An quae te Fortuna fatigat,


Nos te, Dardania incensa, tuaque arma secuti,

nos tu dardanius incensum tuus arma sequor


Velocem interea superis in sedibus Opim,


imperium sollemne socer; mihi moenia Teucri

imperium sollemnis socer ego moenia teucer


conicit inque sinum praecordia ad intuma subdit,

conicio in sinum praecordia ad intuma subdo


Tum geminas vestes auroque ostroque rigentis


cur mea dicta neget duras demittere in auris.

cur meus dictum nego duro demitto in auris


sera meae requies, potuisti linquere solam,


Palladium, caesis summae custodibus arcis,


Concurrunt Itali spoliantque calentia membra.


principio Latium et Laurentis tecta tyranni

principium latius et laurens tectum tyrannus


Dindyma ubi adsuetis biforem dat tibia cantum!

dindyma ubi assuesco biforis do tibia cano


Parcae fila legunt: validum namque exigit ensem

parca filum lego validus namque exigo ensis


delegit pacisque bonas bellique ministras:


nunc dextros solvere sinus; una ardua torquent

nunc dexter solvo sinus unus arduus torqueo


oppressum rapit et conantem plurima frustra.


inclusum veluti siquando flumine nanctus


succedam castris Tyrrhenaque regna capessam.

succedo castrum tyrrhenus regnum capesso


videre Ausonii, gelidusque per ima cucurrit


litoreis ingens inventa sub ilicibus sus


Quod Venus audaci nymphae indignata licere


et viridi sedere solo. Tum maximus heros


Protinus aërias Phaeacum abscondimus arces,


Ter circum Iliacos raptaverat Hectora muros,


detulit; hoc fusum labris splendentibus amnem


fraxineaeque trabes cuneis et fissile robur

fraxineus trabs cuneus et fissilis robur


Annam cara mihi nutrix huc siste sororem;


detulit; ipse deum manifesto in lumine vidi

defero ipse deus manifesto in lumen video


credunt se vidisse Iovem, cum saepe nigrantem

credo sui video iuppiter cum saepe nigro


obtruncant socios, ignem ad fastigia iactant.

obtrunco socius ignis ad fastigium iacto


Ipsa, Iovis rapidum iaculata e nubibus ignem,

ipse iuppiter rapidus jaculor e nubis ignis


Carpathium Libycumque secant,


aeternum latrans exsanguis terreat umbras,


taeda et commixtam Volcanus ad astra favillam.

taeda et commisceo volcanus ad astrum favilla


infabricata, fugae studio.


advertit subito proram sociosque precatur:


et Sagarim et summis stantem pro turribus Idan,

et sagaris et summus sto pro turris idas


frangeret ad saxum, sanieque aspersa natarent


ense pedes nudo puraque interrita parma.


Caeculus et veniens Marsorum montibus Umbro:


fatalesque manus, infensa Etruria Turno:

fatalesque manus infensus etruria turnus


Phoebe, graves Troiae semper miserate labores,

phoebus gravis troius semper miseror labor


accola Volturni, pariterque Saticulus asper


haeret et interdum gremio fovet, inscia Dido,

haereo et interdum gremium foveo inscius dido


poscit equos atque arma simul saltuque superbus

posco equus atque arma simul saltus superbus


Illum exspirantem socii atque extrema gementem


vix septem convolsae undis Euroque supersunt.

vix septem convolsae unda eurus supersum


Ille, deae donis et tanto laetus honore,


Nunc sinite et placitum laeti componite foedus.

nunc sino et placeo laetus compono foedus


effunduntque ducem rapiuntque ad litora currus.


Ac veluti magno in populo cum saepe coorta est

atque velut magnus in populus cum saepe coorior sum


imperio; et primum pedibus talaria nectit


vitaque cum gemitu fugit indignata sub umbras.

vito cum gemitus fugio indignor sub umbra


ut venere, vident indigna morte peremptum,


squalentem barbam et concretos sanguine crinis

squaleo barba et concerno sanguis crinis


Incidit huic subitoque aspectu territus haesit


Aere cavo clipeum. magni gestamen Abantis,


Nec tacui demens, et me, fors si qua tulisset,

neque taceo demens et ego fors si qui fero


invocat et duplicis caeloque ereboque parentis.


multa cavo lateri ingeminant, et pectore vastos

multus caveo lateo ingemino et pectus vastus


egregium forma iuvenem et fulgentibus armis


abnuat, aut tecum malit contendere bello,


tot nati cecidere deum; quin occidit una


effigiem statuere, nefas quae triste piaret.


nascenti cui tris animas Feronia mater


Ilionea petit dextra, laevaque Serestum,


demens, et cantu vocat in certamina divos,


horrida praecipue cui gens adsuetaque multo

horridus praecipuus qui gens assuesco multus


tunc adiit, dextraeque datae. Sulmone creatos


sedibus, impulimusque; ea lapsa repente ruinam


substiterat: subito erumpunt clamore furentisque


dispersa immittit silvis incendia pastor,


sidera—Di, talem terris avertite pestem!—


quaeritur et nascentis equi de fronte revolsus


O mihi praeteritos referat si Iuppiter annos,

o ego praetereo refero si iuppiter annus


Epiro, Hesperia, quibus idem Dardanus auctor

epirus hesperius qui idem dardanus auctor


tu regere imperio populos, Romane, memento;

tu rego imperium populus romanus memento


Regina in mediis patrio vocat agmina sistro

reginus in medius patrius voco agmen sistrum


unum exserta latus pugnae, pharetrata Camilla,

unus exsero latus pugna pharetratus camilla


pulsa palus.


sublimem pedibus rapuit Iovis armiger uncis;

sublimo pes rapio iuppiter armiger uncus


natum ante ora patris, patrem qui obtruncat ad aras.

natus ante os pater pater qui obtrunco ad ara


tum duo Trinacrii iuvenes, Helymus Panopesque,

tum duo trinacrius juvenis helymus panope


Inclusas ut cum latebroso in pumice pastor

includo ut cum latebrosus in pumex pastor


omnes Dardanidae, Mnestheus acerque Serestus

omnis dardanides mnestheus acer serestus


antiqui proles bello praeclara Dolonis,


visa maris facies et non tolerabile nomen,

video mare facies et non tolerabilis nomen


Est in secessu longo locus: insula portum

sum in secedo longus locus insula portus


hos successus alit: possunt, quia posse videntur.

hic successus alo possum quia possum video


Totae adeo conversae acies, omnesque Latini,


Hunc ego si potui tantum sperare dolorem,


Palladis armisonae, quae prima accepit ovantis,


Occidit infelix nostrum ne dedecus Ufens


victoresque cadunt Danai: crudelis ubique


ire volunt, omnemque fugae perferre laborem.


ire viam, et Tyrios deserta quaerere terra.


Hoc signum cecinit missuram diva creatrix,


aeternam moriens famam, Caieta, dedisti;


turbatumque oculis: fugit ilicet ocior Euro


excessere omnes, adytis arisque relictis,


Bis senos pepigere dies et pace sequestra


artificis scelus, et taciti ventura videbant.


occurrit tellus, maria undique et undique caelum,

occurro tellus mare undique et undique caelum


dic corpus properet fluviali spargere lympha,

dico corpus propero fluvial spargo lympha


transabiit costas et candida pectora rumpit.

transabiit costa et candidus pectus rumpo


in partisque rapit varias perque omnia versat.


Interea Rutuli portis circum omnibus instant

interea rutulis porta circum omnis insto


iura domosque dabam: subito cum tabida membris,


Ac velut ingentem formicae farris acervum


Neptuno; deus ipse faces animumque ministrat.


longaevi palmas nequiquam ad sidera tendunt

longaevus palmo nequiquam ad sidus tendo


et mentem patriae subiit pietatis imago.


sustinuit: conlapsa ruunt immania membra.


Dardanio rebusque tuis. Proinde omnia magno


Sic ait inlacrimans recipitque ad limina gressum,

sic aio inlacrimo recipio ad limen gradior


Dixerat. Aeneas contra cui talia reddit:


extulerat lucem, referens opera atque labores:


obiectae salsa spumant aspargine cautes;


ipse sedens clavumque regit velisque ministrat.


excitat hesternumque larem parvosque penatis


cui pater et coniunx quondam tua dicta relinquor?

qui pater et coniunx quondam tuus dictum relinquo


Ergo inter caedes cedentiaque agmina Tarchon


Hinc Agamemnonius, Troiani nominis hostis,


a tergo, infelix qua se, dum regna manebant,

ab tergum infelix qui sui dum regnum maneo


ponite. Spes sibi quisque, sed haec quam angusta videtis;

pono spes sui quisque sed hic quam angustus video


Hic Ithacus vatem magno Calchanta tumultu

hic ithacus vates magnus calchanta tumultus


praecipitem scopulo atque ingentis turbine saxi

praecipito scopulus atque ingens turbo saxum


nos, patria incensa, diversa per aequora vectae,

nos patria incensum diverto per aequor veho


exuviasque hausit, furiis accensus et ira


Dixerat Aeneas. Ille os oculosque loquentis


gensque virum truncis et duro robore nata,


vim cunctam atque minas perfert caelique marisque,

vis cunctus atque minae perfero caelum mare


Ergo ut missa manu sonitum dedit hasta per auras,

ergo ut mitto manus sonitus do hasta per aura


in somnis, multo manifesti lumine, qua se

in somnus multus manifestus lumen qui sui


Vix haec ediderat, cum effusis imbribus atra


nec spes ulla fugae. Miseri stant turribus altis

neque spes ullus fuga miser sto turris altus


Non media de gente Phrygum exedisse nefandis

non medius de gens phryges exedo nefandus


sed variis portenta deum terroribus obstant.


subiciunt veribus prunas et viscera torrent.


Nusquam tuta fides. Eiectum litore, egentem


lustrat equo muros aditumque per avia quaerit.


addiderat socium, non inferiora secutus.


deveniunt: prima et Tellus et pronuba Iuno

devenio primus et tellus et pronuba juno


in medias dat sese acies haud nescia rerum


corpora seminecisque viros tepidaque recentem


adgnovit, tali fugientem est voce secutus:


Etruscique duces equitumque exercitus omnis,


sola sibi, semper longam incomitata videtur


quis tantam Rutulis laudem, casusne deusne,


Iunonis magnae primum prece numen adora;


Aut quisnam ignarum nostris deus adpulit oris?

aut quisnam ignarus noster deus adpello ora


squamam incendebat fulgor, ceu nubibus arcus


noctis iter, iam quae passus terraque marique.


Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam


nocte sedens serum canit importuna per umbras,

nox sedeo serus cano importunus per umbra


incertus, geniumne loci famulumne parentis


donaque ferre viro pacemque exposcere Teucris.


O fortunati, quorum iam moenia surgunt!


adiciam faciamque omnis uno ore Latinos.


respicit instantem tergo, et propiora tenentem.


Consurgit senior tunicaque inducitur artus


fudimus insidiis totaque agitavimus urbe,


testor utrumque caput—celeris mandata per auras

testo uterque caput celo mandatum per aura


cum talis animos iuvenum et tam certa tulistis

cum talis animus juvenis et tam certus fero


Hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto.

hic tunc ignipotens caelum descendo ab altus


praecipiti delata noto. Locus Ardea quondam

praeceps defero nosco locus ardea quondam


feminea exsultant lunatis agmina peltis.


Sic fatus, meritos aris mactavit honores,


deseruere domos, ventis dant colla comasque,


ordine cuncta suo. Tum facta silentia linguis,

ordo cunctus suus tum facio silentium lingua


Quid moror? Inrumpunt thalamo; comes additur una

quis moror irrumpo thalamus comes addo unus


Aeneadae referent ferrove haec regna lacessent,

aeneades refero ferrum hic regnum lacesso


Ast ipsam miserandus avem contingere ferro


seditione potens (genus huic materna superbum

seditio possum genus hic maternus superbus


ingreditur, victorque viros supereminet omnes!


sunt alii, qui tecta manu defendere possint.

sum alius qui tectum manus defendo possum


desuper horrentique atrum nemus imminet umbra.


et tibi, Phoebe, sacrum: casus evadere ferri


Linquere tum portus iubeo et considere transtris:

linquo tum portus iubeo et consido transtrum


tum certare odiis, tum res rapuisse licebit.


His dictis curae emotae, pulsusque parumper


lumina, praecipitemque immani turbine adegit.


partem opere in tanto, sineret dolor, Icare, haberes.

pars opus in tantus sino dolor icaris habeo


et positis aris iam vota in litore solves,


Iamque dies, nisi fallor, adest, quem semper acerbum,

iam dies nisi fallo adsum qui semper acerbus


fatidicae Mantus et Tusci filius amnis,


conspicit; atque illi stellatus iaspide fulva

conspicio atque ille stellatus iaspis fulvus


puberibus caulem foliis et flore comantem


semiviri Phrygis et foedare in pulvere crinis

semivir phrygis et foedaris in pulvis crinis


is locus urbis erit, requies ea certa laborum.

is locus urbs sum requies is certus labor


immunem tanti belli atque impune quietam.

immunis tantus bellum atque impunis quiesco


et scissa gaudens vadit Discordia palla,


Ocius adducto torquens hastile lacerto,


aut ubi curva choros indixit tibia Bacchi,

aut ubi curvo chorus indico tibia bacchus


Tantum effatus et infesta subit obvius hasta.

tantus effor et infestus subeo obvius hasta


Ecce autem complexa pedes in limine coniunx

ecce autem complector pes in limen coniunx


farre pio et plena supplex veneratur acerra.

far pius et plenus supplex veneror acerra


fluminibusque vagantur aves, heu dira meorum


In medio ramos annosaque brachia pandit


continuit, roseoque haec insuper addidit ore:


quos super atra silex iam iam lapsura cadentique


Lausus, equum domitor debellatorque ferarum,


nympharum domus: hic fessas non vincula navis

nympharis domus hic fessus non vinculum navus


urguentur poenis? Quis tantus plangor ad auras?


cur non incolumi potius certamina tollo?


advehitur Teucros; Electram maxumus Atlas


hunc ego sopitum somno super alta Cythera

hic ego sopio somnus super altus cythere


obnixi crepuere, inlisaque prora pependit.


Aeneas magno iuvenum et maerentis Iuli


Infelix Dido, nunc te facta impia tangunt.


signantemque vias; tum longo limite sulcus


instamus tamen inmemores caecique furore,


bellaque iam fama totum volgata per orbem,


Instat cui Turnus stridentemque eminus hastam


Rhaebe, diu, res siqua diu mortalibus ulla est,

rhaebe diu res siqua diu mortalis ullus sum


Exstinxti te meque, soror, populumque patresque


Vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti,

tu quoque pergameus iam fas sum parco gens


Sidoniam puer ire parat, mea maxima cura,


composito rumpit vocem, et me destinat arae.


Italiam sequimur fugientem, et volvimur undis.


regalis inter mensas laticemque Lyaeum,


transtra per et remos et pictas abiete puppes.

transtrum per et remus et pingo abies puppis


populeas inter senior se attollere frondes

populeus inter senex sui attollo frondeo


Progressi subeunt luco fluviumque relinquunt.


prosequitur lacrimis longe, et miseratur euntem.


lumina rite cavis undam de flumine palmis


quaerenda. Effigiem Xanthi Troiamque videtis


tempus ait; deus, ecce, deus! Cui talia fanti


postquam primus amor deceptam morte fefellit;


Poenarum exhaustum satis est, via facta per hostis.

poenaris exhaurio satis sum via facio per hostis


emicat in currum et manibus molitur habenas.


rettulit et gelida monstrat sub rupe Lupercal,

refero et gelidus monstro sub rupes lupercal


Circaeumque iugum, quis Iuppiter Anxurus arvis


volnificusque chalybs vasta fornace liquescit.

volnificusque chalybs vasto fornace liquesco


ima petunt. Hinc virgineae (mirabile monstrum)

imus peto hinc virgineus mirabilis monstrum


Teucrus Rhoeteas primum est advectus in oras,

teucrus rhoeteus primus sum adveho in ora


inclusum buxo aut Oricia terebintho


Praefodiunt alii portas aut saxa sudesque


Tum vero omne mihi visum considere in ignis

tum verus omnis ego video consido in ignis


Centauro invehitur magna, Scyllaque Cloanthus

centaurus inveho magnus scylla cloanthus


adferimur, pulsi regnis, quae maxima quondam


non Libyae, non ante Tyro; despectus Iarbas


Pergameamque voco, et laetam cognomine gentem


neu Troas fieri iubeas Teucrosque vocari


mille iacit varios adverso sole colores.


fas mihi Graiorum sacrata resolvere iura,


et nunc porticibus vacuis, nunc umida circum

et nunc porticus vacuus nunc umidus circum


nascitur et laevo contristat lumine caelum.


nos aliquid Rutulos contra iuvisse nefandum est?

nos aliquis rutuli contra juvo nefandus sum


sed mare inoffensum crescenti adlabitur aestu,

sed mare inoffensus cresco allabor aestus


Iuppiter omnipotens, cui nunc Maurusia pictis

iuppiter omnipotens qui nunc maurusius pingo


gorytique leves umeris et letifer arcus.


vel cum sole novo densae torrentur aristae


armati Iovis ante aram paterasque tenentes


tempora nudus adhuc, laterique adcinxerat ensem

tempus nudus adhuc lateo adcinxerat ensis


quem damnet labor et quo vergat pondere letum;

qui damno labor et quo vergo pondus letum


Quos inter medius venit furor. Ille Sychaeum

qui inter medius venio furor ille sychaeus


gens, bello praeclara, iugis insedit Etruscis.

gens bellum praeclarus iugum insedeo etruscus


sustinet ac natae Turnique canit hymenaeos,

sustineo atque nascor turnus cano hymenaeus


sanguine, sunt illis sua funera parque per omnis

sanguis sum ille suus funero par per omnis


praeterit, et metis tenet aequora tuta relictis.

praetereo et metior teneo aequor tueor relinquo


Euryali et Nisi.


circumstare odia: hunc, oro, defende furorem


solve metus; et tu Troianos exue caestus.


nec vim tela ferunt; licet ingens ianitor antro

neque vis telum fero licet ingens janitor antrum


aurea composuit sponda mediamque locavit.


Occupat Aeneas aditum, corpusque recenti


Pergama, tot quondam populis terrisque superbum

pergama tot quondam populus terra superbus


facta viri mixtus dolor et pudor armat in hostis.

facio vir misceo dolor et pudor armo in hostis


utque est nomen erit; commixti corpore tantum

ut sum nomen sum commisceo corpus tantus


Quisquis es, haud, credo, invisus caelestibus auras

quisquis sum haud credo invideo caelestis aura


Anchisen facio certum, remque ordine pando.


Surge age, nate dea, primisque cadentibus astris


Bina boum vobis Troia generatus Acestes


Accessi, viridemque ab humo convellere silvam


declarat viridique advelat tempora lauro,


spes et pacis ait. Tum numina sancta precamur


conubiis arvisque novis operata iuventus;


Non ignara mali, miseris succurrere disco.


succedunt tecto, et flammas ad culmina iactant.

succedo tectum et flamma ad culmen iacto


Ille simul fugiens Rutulos simul increpat omnis,

ille simul fugio rutuli simul increpo omnis


rettulit, et priscos docuit celebrare Latinos,

refero et prisci doceo celebraris latini


non secus ac siqua penitus vi terra dehiscens

non secus atque siqua penitus vis terra dehisco


seque ortum antiqua Teucrorum ab stirpe volebat.

sequor orior antiquus teucer ab stirps volo


prodimur atque Italis longe disiungimur oris.


aere ciere viros, Martemque accendere cantu.


at licet amborum populos exscindere regum.


nomine Achaemenides, Troiam genitore Adamasto

nomen achaemenis troius genitor adamasto


misceri putet, aeriam sed gurgite ab alto


Quam tu urbem, soror, hanc cernes, quae surgere regna

quam tu urbs soror hic cerno qui surgo regnum


Talibus Ilioneus; cuncti simul ore fremebant


sidera; tum, si quod non aequo foedere amantes


Nil super imperio moveor: speravimus ista,


deicit; at Thronium Salius Saliumque Nealces

deicio at thronium salius salius nealces


Egregiam vero laudem et spolia ampla refertis

egregius verus laus et spolium amplus refero


Interea extremo bellator in aequore Turnus


Anchisa generate, deum certissima proles,


ossa tremor, funditque preces rex pectore ab imo:


I nunc, ingratis offer te, inrise, periclis;

eo nunc ingratus offertor tu irrideo periculum


fletibus, aut voces ullas tractabilis audit;


Ergo insperata tandem tellure potiti,


Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet.


pugna loco statuit Teucros, haud multa morantem

pugno locus statuo teucer haud multus moror


multa gemens magnoque animum labefactus amore,

multus gemo magnus animus labefacio amor


At fratres, animosa phalanx accensaque luctu,

at frater animosus phalanx accendo luctus


pars Heleno, qui Chaonios cognomine campos

pars helenus qui chaonius cognomen campus


congeminant: fors et virtus miscentur in unum.


sive Erycis finis regemque optatis Acesten,


Atque ea per campos aequo dum Marte geruntur,

atque is per campus aequus dum mars gero


sed votis precibusque iubent exposcere pacem,


Quin etiam veterum effigies ex ordine avorum


et caput Aeneae referes Lausique dolorum


litora praecipere et venientis pellere terra.


excubat exercetque vices, quod cuique tuendum est.

excubo exerceo vicis qui quisque tueor sum


extremos pudeat rediisse; hoc vincite, cives,


spumantisque rates arvis inferre Latinis,


Quae nunc deinde mora est? Aut quid iam, Turne, retractas?

qui nunc deinde mora sum aut quis iam turnus retraho


sed frons laeta parum, et deiecto lumina voltu:

sed frons laetus parum et deicio lumen vultus


at ramum hunc (aperit ramum, qui veste latebat)

at ramus hic aperio ramus qui vestis lateo


Aurunci misere patres, Sidicinaque iuxta


Iamque intra iactum teli progressus uterque

iam intra jacio telis progredior uterque


parva Philoctetae subnixa Petelia muro.

parvus philocteta subnixus petelia murus


horrendum sonuere; tremunt in vertice cristae


gratior et pulchro veniens in corpore virtus.

gratus et pulcher venio in corpus virtus


Numina nulla premunt, mortali urgemur ab hoste

numen nullus premo mortal urgeo ab hostis


fulmineus Mnestheus. Tum toto corpore sudor

fulmineus mnestheus tum totus corpus sudor


At puer Ascanius mediis in vallibus acri


quem secum patrios aiunt portare Penates,


delati in portus neu litora dira subirent,


in partem praedamque Iovem; tum litore curvo


cedat, ius proprium regi patriaeque remittat.


robora nec cuneis et olentem scindere cedrum

robur neque cuneus et oleo scindo cedrus


Dixerat haec, unoque omnes eadem ore fremebant.


Atque hic Aenean magna ter voce vocavit.


Fama volat pulsum regnis cessisse paternis


quae fortuna viris, classem quo litore linquant,

qui fortuna vis classis quo litus linquo


Quorum de numero qui sese in bella sequantur


hoc uno responso animum delusit Apollo,


conticuere; locum insidiis conspeximus ipsi,


quis prohibet muros iacere et dare civibus urbem?

quis prohibeo murus iacio et do civis urbs


Leucaspim et Lyciae ductorem classis Oronten,

leucaspis et lycia ductor classis orontes


sanguine adhuc campique ingentes ossibus albent.


obsedere alii telis angusta viarum


bucina. Tum muros varia cinxere corona


Idaliae lucos, ubi mollis amaracus illum


nexantem nodis seque in sua membra plicantem:

nexantem nodus sequor in suus membrum plico


Dardanidae contra turris ac tota domorum

dardanides contra turris atque totus domorum


Ille quidem ad superos, quorum se devovet aris,

ille quidem ad superus qui sui devoveo ara


solorum nemorum: tela undique saeva premebant


idem Atlas generat, caeli qui sidera tollit.

idem atlas genero caelum qui sidus tollo


nudus in ignota, Palinure, iacebis harena!


volvitur ille excussus humi. Catillus Iollan

volvo ille excutio humus catillus iollas


Instaurati animi, regis succurrere tectis,


post alii proceres. Cithara crinitus Iopas

post alius proceres cithara crinio iopas


Haec ubi dicta dedit Phoebi longaeva sacerdos:

hic ubi dictum do phoebus longaevus sacerdos


Illa autem attollit stridentis anguibus alas


tum virgam capit: hac animas ille evocat Orco

tum virga capio hic anima ille evoco orcus


prodidit immemorem radiisque adversa refulsit.


Me si fata meis paterentur ducere vitam


Nec vates Helenus, cum multa horrenda moneret,

neque vates helenus cum multus horreo moneo


et nodum informis leti trabe nectit ab alta.

et nodus informis letum trabs necto ab altus


ecce ferae, saxi deiectae vertice, caprae


Si nulla est regio, Teucris quam det tua coniunx

si nullus sum regius teucer quam do tuus coniunx


inter saxa virum spumosa inmerserat unda.


obvius ire parat. Manet imperterritus ille,


Instat vi patria Pyrrhus; nec claustra, neque ipsi

insto vis patria pyrrhus neque claustra neque ipse


iraeque insidiaeque et crimina noxia cordi.


praesidet, horrendaeque procul secreta Sibyllae


discessu mugire boves atque omne querelis


causa mali tanti, oculos deiecta decoros.

causa malus tantus oculus deicio decorus


et multum lacrimas verba inter singula fundit.

et multus lacrima verbum inter singulus fundo


quae te sola, puer, multis e matribus ausa


Ne, pueri, ne tanta animis adsuescite bella,

ne puer ne tantus animus assuesco bellum


dissimilem arguerit; tantum, fortuna secunda

dissimilis arguo tantus fortuna secundus


Iamque rubescebat stellis Aurora fugatis,


prima tenet, sociumque furens a navibus agmen


quam semel informem vasto vidisse sub antro

quam semel informis vasto video sub antrum


Ille triumphata Capitolia ad alta Corintho

ille triumpho capitolium ad altus corinthus


Hinc Drepani me portus et inlaetabilis ora

hinc drepanis ego portus et inlaetabilis os


matronae puerique: vocat labor ultimus omnis.


hostibus insultans; spargit rapida ungula rores

hostis insulto spargo rapidus ungula roro


Tu faciem illius noctem non amplius unam


Quin et fatalis murorum attollere moles


nec fas, non, ita me referat tibi magnus ovantem

neque fas non ita ego refero tu magnus ovo


ergo iussa parat.


obliquatque sinus in ventum, ac talia fatur:


neu populum antiqua sub religione tueri.


Eurus equis; stridunt silvae, saevitque tridenti


deicit in terras, pars inperfecta manebat.


moenia respiciens, quae iam infelicis Elissae


Sed fatis incerta feror, si Iuppiter unam

sed fatum incertus fero si iuppiter unus


nomen Echionium matrisque genus Peridiae,


atque omnes pelagique minas caelique ferebat,


Iliadumque labor vestes.


Tympana vos buxusque vocat Berecyntia Matris

tympanum tu buxus voco berecyntius matrae


In summo custos Tarpeiae Manlius arcis


Illyricos penetrare sinus, atque intima tutus

illyricus penetraris sinus atque intimo tueor


Haec tum nomina erunt, nunc sunt sine nomine terrae.

hic tum nomen sum nunc sum sine nomen terra


sublataque procul dextra conixa coruscat,


una Eurusque Notusque ruunt creberque procellis


Tyrrhenum Aulesten, avidus confundere foedus,

tyrrhenus aulestes avidus confundo foedus


Nullae hic insidiae tales; absiste moveri;


dissimulent; sese interea, quando optuma Dido


sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis,

sidereus flagro clipeus et caelestis arma


per deserta iugo superans adventat ad urbem.


praeceptisque Heleni, dederat quae maxima, rite


nec victoris eri tetigit captiva cubile!


nequiquam patrias temptasti lubricus artis,


Hoc pater Anchises auro libabat ad aras;


Pallantis pueri, victum quem volnere Turnus


Caulonisque arces et navifragum Scylaceum.


Talia fatus erat, coepit cum talia vates:


mobilitate viget, viresque adquirit eundo,


Una salus victis, nullam sperare salutem.


non patrio ex adyto sortes, non plurima caelo

non patrius ex adytum sors non multus caelum


Quos bonus Aeneas dictis solatur amicis,


pulvere, perque pedes traiectus lora tumentis.


Vix illud lecti bis sex cervice subirent,


ignavi Aeneadae, nec quae pepigere recusent.

ignavus aeneades neque qui pepigere recuso


Non potui abreptum divellere corpus, et undis

non possum arrepo divello corpus et unda


Scalae improviso subitusque apparuit ignis.


Quae quibus anteferam? Iam iam nec maxuma Iuno,

qui qui antefero iam iam neque magnus juno


Aeneas inter primos et fidus Achates,


puniceis invecta rotis Aurora rubebit,


accipiet, natosque pater nova bella moventes


captivoque rogi perfundat sanguine flammas.


Creditis avectos hostis? Aut ulla putatis


dis genite et geniture deos. Iure omnia bella

deus gigno et gigno deus ius omnis bellum


Sum pius Aeneas, raptos qui ex hoste Penates

sum pius aeneas rapio qui ex hostis penates


invehitur curru Phrygias turrita per urbes,


Olli discurrere pares, atque agmina terni


dura pati cursuque pedum praevertere ventos.


aude atque adversum fidens fer pectus in hostem.

audeo atque adverro fido fero pectus in hostis


dona sines? Ubi nunc nobis deus ille magister

donum sino ubius nunc nos deus ille magister


pertemptat sensus atque ossibus implicat ignem


qui Libyco nuper cursu, dum sidera servat,

qui libycus nuper cursus dum sidus servo


multa movens, necdum antiquum saturata dolorem.

multus moveo necdum antiquus saturo dolor


pastores magno ad regem clamore trahebant


impressumque nefas, una sub nocte iugali


sterneret ut subita turbatam morte Camillam,


Assaracique duo et senior cum Castore Thymbris,

assaracus duo et senex cum castor thymbra


ille manu raptum trepida torquebat in hostem

ille manus rapio trepido torqueo in hostis


Vivo equidem, vitamque extrema per omnia duco;


Victores praeda Rutuli spoliisque potiti


eminet ac laeva tacitis subremigat undis,


miratur facilisque oculos fert omnia circum


ad nos vix tenuis famae perlabitur aura.


Ascaniusque omnisque domus, ne vertere secum


verberat effusumque equitem super ipse secutus


Vos animam hanc potius quocumque absumite leto.

tu anima hic potis quicumque absumo letum


prospicio, sonitumque pedum vocemque tremesco.


emicat, et ventis et fulminis ocior alis;


his posuere locis matrisque egere tremenda


Conspicit ingentem concursum, et litora lustrat,

conspicio ingens concurro et litus lustro


deficeret tantis navis surgentibus undis.


Dic ait O virgo, quid volt concursus ad amnem?

dico aio o virgo quis volo concursus ad amnis


observans quae signa ferant, quo tendere pergant.


Hoc solum nomen quoniam de coniuge restat.

hic solus nomen quoniam de coniunx resto


Atque equidem Teucrum memini Sidona venire

atque equidem teucer memini sidona venio


Ad quae subridens mixta Mezentius ira:


Ecquid in antiquam virtutem animosque virilis

ecquis in antiquus virtus animus virilis


dicamus leges sociosque in regna vocemus.


virgineas ausi divae contingere vittas;


venatu nemorum, duris Aequicula glaebis.


stridens traiectoque haesit tepefacta cerebro.

strideo trajecto haereo tepefacio cerebrum


primus in adversos telum qui torserat hostis.

primus in adverro telis qui torqueo hostis


hortatur sociosque duces et pergit in hostem.


Summe deum, sancti custos Soractis Apollo,

summus deus sanctus custos soracte apollo


His medium dictis sermonem abrumpit, et auras


obstipui, steteruntque comae et vox faucibus haesit.

obstipesco sto coma et vox fauces haereo


Ducere dona iube. Cuncti simul ore fremebant


saeva Iovis coniunx aurasque invecta tenebat,

saevus iuppiter coniunx auro inveho teneo


ut videre, metu versi retroque ruentes


Et pater Anchises passis de litore palmis


Arcadio infelix telo dat pectus inermum.

arcadius infelix telum do pectus inermus


Primus init bellum Tyrrhenis asper ab oris

primus ineo bellum tyrrhenus asper ab ora


Adparent dirae facies inimicaque Troiae


Surge age, et haec laetus longaevo dicta parenti

surgo ago et hic laetus longaevus dictum parens


respiciunt totumque adlabi classibus aequor.


reliquias colerem, Priami tecta alta manerent,

reliquiae colo priamus tectum altus maneo


fulminis in morem aut tormento ponderis acti


Nox ruit et fuscis tellurem amplectitur alis.


hoc primum; nec, si miserum Fortuna Sinonem


Quicquid id est, timeo Danaos et dona ferentis.

quisquis is sum timeo danai et donum fero


bacatum, et duplicem gemmis auroque coronam.


adicias nec te ullius violentia vincat,


Tyrrhenusque ruit variis exercitus armis,


Suspiciunt, iterum atque iterum fragor increpat ingens:

suspicio iterum atque iterum fragor increpo ingens


Sed si tantus amor casus cognoscere nostros

sed si tantus amor casus cognosco noster


sanguineae superant undas; pars cetera pontum

sanguineus supero unda pars ceterus pontus


Multa virum solido argento perfecta relinquunt

multus vir solidus argentum perficio relinquo


Aut hac Dardanium dextra sub Tartara mittam,

aut hic dardanius dextera sub tartara mitto


urguet utrimque latus nemoris, medioque fragosus

urgeo utrimque latus nemus medius fragosus


insequitur; nos si pellant, nihil afore credunt,


Si quando Thybrim vicinaque Thybridis arva

si quando thybris vicinum thybridis arvum


murorum ingentes aequataque machina caelo.


me puer Ascanius capitisque iniuria cari,


eripe me his, invicte, malis: aut tu mihi terram

eripio ego hic invictus malus aut tu ego terra


Quin agite et mecum infaustas exurite puppes.


hic, ubi disiectas moles avolsaque saxis


testaturque locum et letum docet hospitis Argi.


reddidit Hectoreum, meque in mea regna remisit.

reddo hectoreus ego in meus regnum remitto


Phoenissam, Libycaeque aspectus detinet urbis,


His etiam struxi manibus, patriosque vocavi


Quo ferrum quidve haec gerimus tela inrita dextris?

quo ferrum quis hic gero telum irrito dextera


Hic spelunca fuit, vasto summota recessu,

hic spelunca sum vasto summoveo recessus


nec mortale sonans, adflata est numine quando

neque mortalis sono afflo sum numen quando


quotque emissa manu contorsit spicula virgo,

quot emitto manus contorqueo spiculum virgo


monstrum horrendum, informe, ingens, cui lumen ademptum.

monstrum horreo informis ingens qui lumen adimo


dura, per eversae, genitor, fumantia Troiae


ferrea vox, omnis scelerum comprendere formas,

ferreus vox omnis scelus comprehendo forma


ad poenam pulchra pro libertate vocabit.


accipere? Aut quid iam misero mihi denique restat,

accipio aut quis iam mitto ego denique resto


Silvano fama est veteres sacrasse Pelasgos,


nec prius absistit, quam septem ingentia victor

neque prior absisto quam septem ingens victor


dirum exsecrantur bellum Turnique hymenaeos:


laeta suas, ubi templum illi, centumque Sabaeo

laetus suus ubi templum ille centum sabaeus


Ex illo celebratus honos, laetique minores


ad terram non sponte fluens. Tum frigida toto

ad terra non sponte fluo tum frigidus totus


cernatur, trepident inmisso lumine manes.


ut procul egelido secretum flumine vidit,


Allecto torvam faciem et furialia membra

allicio torvus facies et furialis membrum


et saevire animis Entellum haud passus acerbis;

et saevio animus entellus haud patior acerbus


et tremefacta solo tellus, silet arduus aether,

et tremefacio solum tellus sileo arduus aether


dispiciunt clausae tenebris et carcere caeco.

dispicio claudo tenebrae et carcer caecus


et pater Aeneas et avunculus excitat Hector?

et pater aeneas et avunculus excito hector


explorare labor; mihi iussa capessere fas est.

exploraris labor ego iubeo capesso fas sum


Ut sese inclusit ruptisque immane catenis


Nunc ite et miseris supponite civibus ignem.


consedisse urbem luctu, dum Troia temptat


stipitis hic gravidi nodis: quod cuique repertum

stipes hic gravidus nodus qui quisque reperio


adiungi generum miro properabat amore;


sed furor ardentem caedisque insana cupido


gentis bis victae, contra premere arma Latini.

gens bis vinco contra premo arma latinum


parva metu primo, mox sese attollit in auras,

parvus metus primus mox sui attollo in aura


et recidiva manu posuissem Pergama victis.


adversi spatiis, alternosque orbibus orbes


Lumina rara micant; somno vinoque soluti


gens epulata toris Lenaeum libat honorem,


nequiquam longos fugiens dat corpore tortus,

nequiquam longus fugio do corpus torqueo


Talis in Euboico Baiarum litore quondam


Stabat acuta silex, praecisis undique saxis


Est mihi nata, viro gentis quam iungere nostrae


quos illi fors et poenas ob nostra reposcent

qui ille fors et poena ob noster reposco


omnipotens, quin et pugnae subducere Turnum


Turnus ut Aenean cedentem ex agmine vidit


componens manibusque manus atque oribus ora,


tempestas telorum ac ferreus ingruit imber,

tempestas telum atque ferreus ingruo imber


Decidit exanimis, vitamque reliquit in astris


At pius Aeneas, quamquam lenire dolentem


Ascanius puer et nequiquam obsessa iuventus.

ascanius puer et nequiquam obsedeo juventus


venissem, nec dona moror. Sic deinde locutus

venio neque donum moror sic deinde loquor


Exoritur procurva ingens per litora fletus;

exorior procurva ingens per litus fletus


ardua cernebant iuvenes muroque subibant.


Num lacrimas victus dedit, aut miseratus amantem est?

num lacrima vinco do aut miseror amo sum


Dat tellus gemitum, et clipeum super intonat ingens.

do tellus gemitus et clipeus super intono ingens


Obvius ambustum torrem Corynaeus ab ara


nullane iam Troiae dicentur moenia? Nusquam


hunc Salius simul et Patron, quorum alter Acarnan,

hic salius simul et patro qui alter acarnan


subtrahiturque solum; tum creber anhelitus artus

subtraho solus tum creber anhelitus artus


Caelicolae magni, quianam sententia vobis


Sic adeo insistit, secumque ita corde volutat:


Dardaniumque ducem Laurentia vexerit arva,


robora, nec custos absistit limine Ianus:


constituam ante aras, voti reus, extaque salsos

constituo ante ara voveo reus exta salio


ostendunt; illic fas regna resurgere Troiae.


morte pati; neque me indecorem, germana, videbis

mors patior neque ego indecoro germanus video


Signaque ferre iubent; retinet longaevus haruspex

signo fero iubeo retineo longaevus haruspex


Aeneas primique duces et pulcher Iulus


occupat os flammis: olli ingens barba reluxit

occupo os flamma ille ingens barba reluceo


quaesitor Minos urnam movet; ille silentum

quaesitor minos urna moveo ille silentus


ante urbem in luco. Pallas huic filius una,

ante urbs in lucus pallas hic filius unus


Nigra velut magnas domini cum divitis aedes

niger velut magnus dominus cum dives aedes


et salsos rident revomentem pectore fluctus.


si datur Italiam, sociis et rege recepto,


Troianos, si quid pietas antiqua labores


testor, in occasu vestro nec tela nec ullas

testo in occasus vester neque telum neque ullus


inclusit patribusque dedit gesture gestare Latinis.

includo pater do gesture gestaris latinum


Heu furiis incensa feror! Nunc augur Apollo,

heu furia incensum fero nunc augur apollo


quadrupedumque putrem cursu quatit ungula campum.

quadrupedus putrem cursus quatio ungula campus


et belli rabies et amor successit habendi.


Venisti tandem, tuaque exspectata parenti


fulgentem tinguit iugulo atque haec insuper addit:

fulgeo tinguit jugulo atque hic insuper addo


iam pridem resides animos desuetaque corda.


insignem gemmis, tum fumida lumine fulvo


O tandem magnis pelagi defuncte periclis!

o tandem magnus pelagus defungor periculum


Haec mea magna fides! At non, Evandre, pudendis

hic meus magnus fides at non evandre pudeo


Quo diversus abis? iterum Pete saxa, Menoete!

quo diverto abeo iterum peto saxum menoete


centum alii curva haec habitant ad litora volgo

centum alius curvo hic habito ad litus vulgo


Inde hominum pecudumque genus, vitaeque volantum,


inclusas animas superumque ad lumen ituras


et Pyrgi veteres intempestaeque Graviscae.


arma Neoptolemi; sunt et sua dona parenti.

arma neoptolemus sum et suus donum parens


Ducunt et Rutulo perfusos sanguine currus.


continuo in montis sese avius abdidit altos


excipit in latus et, qua fata celerrima, crudum

excipio in latus et qui fatum celer crudus


ecce viro stridens alis adlapsa sagitta est

ecce vir strideo ala allabor sagitta sum


praedam adservabant. Huc undique Troia gaza


idem venturos tollemus in astra nepotes,


cum duo conversis inimica in proelia tauri

cum duo converro inimicus in proelio taurus


suffosso revolutus equo dum colligit, alter

suffodio revolvo equus dum colligo alter


dum melior vires sanguis dabat, aemula necdum

dum bonus vireo sanguis do aemulo necdum


Nec non et socii, quae cuique est copia, laeti

neque non et socius qui quisque sum copia laetus


conticuere, sopor fessos complectitur artus:


bis patet in praeceps tantum tenditque sub umbras,

bis pateo in praeceps tantus tendo sub umbra


Vix ea fatus eram: tremere omnia visa repente,

vix is fatus sum tremo omnis video repens


aut age diversos et disiice corpora ponto.

aut ago diverto et disiice corpus pontus


quale manus addunt ebori decus, aut ubi flavo

qualis manus addo ebur decus aut ubi flavus


quisque suas variisque acuunt rumoribus iras.


vellere et urgetur pugna congressus iniqua,


quid gravidam bellis urbem et corda aspera temptas?

quis gravida bellum urbs et cor asper tento


Et Turno, si prima domus repetatur origo,


Si mihi, quae quondam fuerat, quaque improbus iste

si ego qui quondam sum quisque improbus iste


arboribusque satisque lues et letifer annus.


hae linquunt, illae remis vada livida verrunt?


cum clamore Gyas revocabat; et ecce Cloanthum

cum clamor gyas revoco et ecce cloanthus


aut rastris terram domat aut quatit oppida bello.

aut rastrum terra domo aut quatio oppidum bellum


et circum argento clari delphines in orbem

et circum argentum clarus delphin in orbis


ore legam. Sic fata, gradus evaserat altos,


cui domus et dulces latebroso in pumice nidi,

qui domus et dulcis latebrosus in pumex nidus


Pygmalionis opes pelago; dux femina facti.


nec tota tamen ille prior praeeunte carina;

neque totus tamen ille prior praeeo carina


exsurgitque facem attollens, atque intonat ore.


et gener auxilium Priamo Phrygibusque ferebat,


exuviasque petet; facilis iactura sepulcri.


Ergo agite, et, divom ducunt qua iussa, sequamur;


Nec mihi iam patriam antiquam spes ulla videndi,

neque ego iam patria antiquus spes ullus video


spumea semifero sub pectore murmurat unda.

spumeus semifer sub pectus murmurat unda


ipse ego paulisper pro te tua munera inibo.

ipse ego paulisper pro tu tuus munus ineo


dispulerat penitusque alias avexerat oras.


Olli sedato respondit corde Latinus:


quo primum iactati undis et turbine Poeni


edocet, et quae nunc animo sententia constet.

edoceo et qui nunc animus sententia consto


iam medium, necdum fluctus latera ardua tinxit.

iam medius necdum fluctus latus arduus tingo


Primus et Ascanius, cursus ut laetus equestres

primus et ascanius curro ut laetus equester


hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo,

hic venus obscurum facies circumdo nimbus


Hunc ubi contiguum missae fore credidit hastae,


procubuit super atque haeret lacrimansque gemensque,

procumbo super atque haereo lacrimo gemo


aemulus exceptum Triton, si credere dignum est,

aemulus excipio triton si credo dignus sum


convenit Evandri victos discedere ad urbem,


vertitur aut anima una dabit discrimina tanta.

verto aut anima unus do discrimino tantus


Haec ubi dicta dedit, solio se tollit ab alto

hic ubi dictum do solium sui tollo ab altus


fessa iacent odiis aut exsaturata quievi.


pilentis matres in mollibus. Hinc procul addit

pilentum mater in mollis hinc procul addo


Ergo ubi delapsae sonitum per curva dedere


continuit iuvenemque animi miserata repressit.


Audit equos, audit strepitus et signa sequentum.

audio equus audio strepitus et signum sequor


transierim, Cinyre, et paucis comitate Cupavo,


arma velit poscatque simul rapiatque inventus.


quae tandem, Ausonia Teucros considere terra,

qui tandem ausonius teucer consido terra


Femina, quae nostris errans in finibus urbem


Heu, quis te casus deiectam coniuge tanto


prima tulit tellus, eadem vos ubere laeto


turbidus ingreditur campo. Quam magnus Orion,

turbidus ingredior campus quam magnus oreon


delitui, dum vela darent, si forte dedissent.


nec prolem Ausoniam et Lavinia respicit arva?

neque proles ausonia et lavinium respicio arvum


litora iactetur odiis Iunonis iniquae,


virginibus Tyriis mos est gestare pharetram,


urbe, domo, socias, grates persolvere dignas


serpentis furiale malum totamque pererrat,


intendunt acris arcus amentaque torquent.


et tandem laeti sociorum ulciscimur umbras.


perpetiar, dextra nec Drancis dicta refellam?

perpetior dextera neque drancae dictum refello


in caelum scopuli, quorum sub vertice late


undique collecti invadunt, acerrimus Aiax,


si patrios umquam remeassem victor ad Argos,


Astur equo fidens et versicoloribus armis.


Ille haec, deposita tandem formidine, fatur:


pugna vocet; nec non mediis in milibus ipsi

pugno voco neque non medius in mille ipse


complexu in misero longa sic morte necabat.


Non tam praecipites biiugo certamine campum

non tam praeceps bijugus certamen campus


speravi—ne finge—fugam, nec coniugis umquam

spero ne fingo fuga neque coniunx umquam


tum caput orantis nequiquam et multa parantis


fertur in arva furens cumulo, camposque per omnis

fero in arvum furo cumulo campus per omnis


incertam et tristi turbatam volnere mentis.


et, cum frigida mors anima seduxerit artus,


muneraque in naves ternos optare iuvencos,


advolat: haud alia est Turni venientis imago.

advolo haud alius sum turnus venio imago


dant per colla modos, sonat amnis et Asia longe

do per collum modus sono amnis et asia longus


bacchatamque iugis Naxon viridemque Donysam,


erigitur summique ferit lacuaria tecti.


attolli malos, intendi brachia velis.


culpatusve Paris: divom inclementia, divom,


cum telis premit infensis, at territus ille,


infectique mihi. Non hic victoria Teucrum


miratur rerumque ignarus imagine gaudet,


adparent terrae, caelum undique et undique pontus,

appareo terra caelum undique et undique pontus


transportare prius quam sedibus ossa quierunt.


Principio Phalerim et succiso poplite Gygen

principium phalerim et succido poples gygen


Fas obstat, tristisque palus inamabilis undae


Namque ut ab Euandro castris ingressus Etruscis

namque ut ab euander castrum ingredior etruscus


Ardentis clipeos atque aera micantia cerno!—


prodigium canit, et tristis denuntiat iras,


cum sic orsa loqui vates: Sate sanguine divom,

cum sic ordior loquor vates sero sanguis divus


Isque ubi se nullo iam cursu evadere pugnae

eo ubi sui nullus iam cursus evado pugna


Exsulibusne datur ducenda Lavinia Teucris,


comportare iuvat praedas et vivere rapto.


et tereti pugnant mucrone veruque Sabello.


proxuma sorte tenet lucis loca, primus ad auras

proximus sors teneo lucus locum primus ad aura


Urbem praeclaram statui; mea moenia vidi;

urbs praeclarus statuo meus moenia video


Turnus Ityn Cloniumque, Dioxippum Promolumque

turnus ityn clonius dioxippum promolumque


Compellare virum et maestas expromere voces:


aut onera accipiunt venientum, aut agmine facto

aut onus accipio venientum aut agmen facio


improvisus adest; maculis quem Thracius albis

improvide adsum maculis qui thracus albus


iura dabunt; dirae ferro et compagibus artis


certatim regis circumstant tecta Latini.


Ecce autem, primi sub lumina solis et ortus,

ecce autem primus sub lumen sol et ortus


veste super fulvique insternor pelle leonis,


Nunc pateras libate Iovi precibusque vocate


persolves. Ego sum pleno quem flumine cernis

persolvo ego sum plenus qui flumen cerno


ocior et iaculo et ventos aequante sagitta.


alligat, et noviens Styx interfusa coërcet.

alligo et noviens styx interfundo coercet


plurima perque vias sternuntur inertia passim


Extremus galeaque ima subsedit Acestes,


Nec prius amissam respexi animumque reflexi,

neque prior amitto respicio animus reflecto


et Danaum solitae naves et Achaia castra,


reginam Allecto stimulis agit undique Bacchi.

regina allicio stimulus ago undique bacchus


eripui, fateor, leto me, et vincula rupi,

eripio fateor letum ego et vinculum rumpo


atque hinc vasta palus, hinc ardua moenia cingunt.

atque hinc vasto palus hinc arduus moenia cingo


aëra per tenerum stomachoque infixa sub altum

aera per tener stomachus infigo sub altus


implorantque deos obtestanturque Latinum.


purpura maeandro duplici Meliboea cucurrit,


consiliumque omnemque domum vertisse Latini,


auspicibus coeptorum operum, superoque nitentem


coniugis infusus gremio per membra soporem.

coniunx infundo gremium per membrum sopor


ocius et subita turbaret clade Latinos.


arma parent, et quae rebus sit causa novandis


Interea, cum iam stabulis saturata moveret


finem adventabant, levi cum sanguine Nisus


Italiae, curvisque immugiit Aetna cavernis.


Consilium ipse pater et magna incepta Latinus

consilium ipse pater et magnus inceptum latinus


Extemplo Libyae magnas it Fama per urbes—


magnanimi Iovis. Haec pro virginitate reponit?

magnanimus iuppiter hic pro virginitas repono


Turnum, qui volucri curru medium secat agmen.

turnus qui volucris currus medius seco agmen


fumantis sudore quatit, miserabile caesis


tegmen habent capiti, vestigia nuda sinistri

tegimen habeo caput vestigium nudo sinister


ire iubet, ramis velatos Palladis omnis,


dona prius. Dixit telumque intorsit in hostem;

donum prior dico telum intorqueo in hostis


floribus insidunt variis, et candida circum


insonuit, nigro circumdata turbine corpus.


At gravis, ut fundo vix tandem redditus imo est,

at gravis ut fundo vix tandem reddo imus sum


Pilumni Turnus sacrata valle sedebat.


virginis os habitumque gerens, et virginis arma


Ut primum cessit furor et rabida ora quierunt,

ut primus cedo furor et rabidus os quiesco


diva parens. Sic effatus vestigia pressit,


Nunc adeo quae sit dubiae sententia menti


Ilium, et omnis humo fumat Neptunia Troia,

ilium et omnis humo fumo neptunius troius


Sic Martem indomitum, Danaosque ad tecta ruentis


Antheusque Mnestheusque ruunt omnisque relictis


talis in hoste fuit Priamo; sed iura fidemque

talis in hostis sum priamus sed ius fides


Militia ex illa diversum ad litus abacti


Albanique patres, atque altae moenia Romae.


Vix adeo adgnovit pavitantem et dira tegentem


cornuaque obnixi infigunt et sanguine largo


visceribus super accumbens, lavit inproba taeter

viscera super accumbens lavo improbus taeter


Rumpe moras omnis et turbata arripe castra.

rumpo mora omnis et turbo arripio castrum


aurea fulcra toris, epulaeque ante ora paratae

aureus fulcrum torus epulae ante os paro


Ter conatus utramque viam, ter maxima Iuno


nusquam amittebat, oculosque sub astra tenebat.


reiciunt parmas et equos ad moenia vertunt.


Nursia, et Hortinae classes populique Latini,

nursia et hortinae classis populus latinum


Linquimus Ortygiae portus, pelagoque volamus,


Hanc aram luco statuit, quae maxuma semper


effigiemque toro locat, haud ignara futuri.


insignis longe Phrygiis fulgebat in armis


Archetium Mnestheus, Epulonem obtruncat Achates

archetium mnestheus epulo obtrunco achates


Sed non ante datur telluris operta subire,


suscitat et stimulis haud mollibus incitat iras.

suscito et stimulus haud mollis incito ira


aut ante ora deum pinguis spatiatur ad aras,


scinditur, advolvunt ingentis montibus ornos.


Sic ait: illa gradum studio celerabat anili.

sic aio ille gradus studium celerabat anilis


solabar, fatis contraria fata rependens;


nuntius ingentis ignota in veste reportat

nuntius ingens ignotus in vestis reporto


Dardanidae, veterumque adgnoscunt ora parentum.


tempora, cunctantique natantia lumina solvit.


nube sedens, atque his victorem adfatur Iulum:

nubes sedeo atque hic victor affor iulis


Tantum effatus, et in verbo vestigia torsit.

tantus effor et in verbum vestigium torqueo


lucentemque globum Lunae Titaniaque astra


cernere erat, totumque instructo Marte videres


Ausoniae. Magno discordes aethere venti


excutere, et ventis intendere vela secundis.


nunc grege de intacto septem mactare iuvencos

nunc grex de intactus septem macto juvencus


infectum eluitur scelus, aut exuritur igni;


ingentis, vallemque boves amnemque tenebant.


Excutimur cursu, et caecis erramus in undis.


mox hic cum spoliis ingenti caede peracta

mox hic cum spolium ingens caedes perago


extulerat, matris Ledae mirabile donum:


Ergo alte vestiga oculis, et rite repertum

ergo altus vestigo oculus et rite reperio


caesa manus iuvenum foede thalamique cruenti,

caedo manus juvenis foedus thalamus cruentus


impediunt texuntque fugas et proelia ludo,


regem adit et regi memorat nomenque genusque,


Namque ita discedens praeceperat optumus armis


sublatis aperire dolis, simul hoc animo hauri.

tollo aperio dolus simul hic animus haurio


Exscindine domos (id rebus defuit unum)


dum stabat regno incolumis regumque vigebat


cara mihi ante alias. Neque enim novus iste Dianae

carus ego ante alius neque enim novus iste diana


candentem pariterque caput cum matre ferentem,


ascensu supero, atque arrectis auribus adsto:

ascensus supero atque arrideo auris asto


Dardanus Idaeas Phrygiae penetravit ad urbes


sanguinis et sacri pateras, animamque sepulchro


Hectorei socii, Troiae quos sorte suprema

hectoreus socius troius qui sors superus


somnus, in aeternam conduntur lumina noctem.


quas gentes Italum aut quas non oraveris urbes!


constitit, et Libyae defixit lumina regnis.


tandem liber equus campoque potitus aperto


auxilio laetos dimittam opibusque iuvabo.


Obiciunt equites sese ad divortia nota


funereas rapuere faces; lucet via longo


Ingentum clipeum informant, unum omnia contra

ingentum clipeus informo unus omnis contra


corripuere sacram effigiem, manibusque cruentis


finitimas in bella feram rumoribus urbes


Hic sceptra accipere et primos attollere fasces

hic sceptrum accipio et primus attollo fascis


raptores atra in nebula, quos improba ventris

raptor ater in nebula qui improbus venter


primus ades. Sed non replenda est curia verbis,

primus adsum sed non repleo sum curia verbum


hunc decus egregium formae movet atque iuventae,

hic decus egregius forma moveo atque juventa


Iuppiter omnipotens, si nondum exosus ad unum

iuppiter omnipotens si nondum exosus ad unus


hortaturque viros, clavumque ad litora torquet.


ut tristes sine sole domos, loca turbida, adires?

ut tristis sine sol domus locum turbidus adeo


castrorum in morem pinnis atque aggere cingit.


Laocoön ardens summa decurrit ab arce,


purpureum et laetos oculis adflarat honores:


Paret Amor dictis carae genetricis, et alas


ne dubita, nam vera vides.


attollentem iras et caerula colla tumentem;


oblato gaudens componi foedere bellum,


Punica regna vides, Tyrios et Agenoris urbem;

punicus regnum video tyrii et agenor urbs


Dum variis tumulo referunt sollemnia ludis,

dum varius tumulus refero sollemne ludus


Arma manu trepidi poscunt, fremit arma iuventus,

arma manus trepidus posco fremo arma juventus


Indignum est Italos Troiam circumdare flammis

indignus sum italus troius circumdo flamma


torquet aquosam hiemem et caelo cava nubila rumpit.

torqueo aquosus hiems et caelum cavo nubila rumpo


abluam, et, extremus si quis super halitus errat,

abluo et extremus si quis super halitus erro


atque haec pompa domum me, non Pallanta, referret,

atque hic pompa domus ego non pallas refero


Hic et tum pater ipse petens responsa Latinus

hic et tum pater ipse peto respondeo latinus


et senior Glauci chorus, Inousque Palaemon,


et tuba commissos medio canit aggere ludos.

et tuba committo medium cano aggero ludus


Infelix Dido, verus mihi nuntius ergo


tum mihi caeruleus supra caput adstitit imber,

tum ego caeruleus supra caput asto imber


multa Iovem manibus supplex orasse supinis:

multus iuppiter manus supplex oro supinus


Tum vero immensus surgens ferit aurea clamor

tum verus immensus surgo ferio aureus clamor


quem modo navali Mnestheus certamine victor

qui modo naval mnestheus certamen victor


est animus possuntque solo decedere nostro:


spargitur, arva nova Neptunia caede rubescunt.

spargo arvum novo neptunius caedes rubesco


Postera vix summos spargebat lumine montis


ille quidem hoc cupiens potis est per tela virosque:

ille quidem hic cupio potio sum per telum vir


Anna soror, quae me suspensam insomnia terrent!

anna soror qui ego suspendo insomnis terreo


Et iam porticibus vacuis Iunonis asylo


dicere deturbat terrae truncumque tepentem


Continuo auditae voces, vagitus et ingens,


aureus ex umero sonat arcus et arma Dianae.

aureus ex umerus sono arcus et arma diana


Regius accitu cari genitoris ad urbem


pone subit coniunx: ferimur per opaca locorum;

pono subeo coniunx ferio per opacus locus


dona ferens aderat; natumque in valle reducta

donum fero adsum nascor in valles reduco


Diluvio ex illo tot vasta per aequora vecti

diluvium ex ille tot vasto per aequor veho


ultus avos Troiae, templa et temerata Minervae.

ulciscor avus troius templum et temero minerva


impulit his cingi telis? Aut quo ruis? inquit;

impello hic cingo telum aut quo ruo inquam


reddidit una boum vocem vastoque sub antro


compellare virum et dextrae coniungere dextram.

compellaris vir et dexter coniungo dexter


dissiluisse ferunt, cum protinus utraque tellus


Nec vero Alcides tantum telluris obivit,

neque verus alcides tantus tellus obivit


Hunc procul ut campo Turnus prospexit aperto,

hic procul ut campus turnus prospicio aperio


ingemuit, Glaucumque Medontaque Thersilochumque,

ingemo glaucus medontaque thersilochumque


His aliud maius Iuturna adiungit et alto

hic alius magnus juturna adjungo et altus


substitit, erravitne via, seu lassa resedit,


floruerit terra alma viris, quibus arserit armis.


Prosequitur surgens a puppi ventus euntes.


At pius Aeneas ingenti mole sepulcrum


telorum interea cessat genus.


unum oro, genetrix Priami de gente vetusta

unus oro genetrix priamus de gens vetustus


Non lacrumis hoc tempus, ait Saturnia Iuno:

non lacrima hic tempus aio saturnius juno


Anchisae domus arboribusque obtecta recessit,


Nisus erat portae custos, acerrimus armis,


virginis aut spolia ulla peto (mihi cetera laudem

virgo aut spolium ullus peto ego ceterus laus


dant sonitum flictu galeae, pugna aspera surgit:

do sonitus flictus galea pugno asper surgo


Namque inproviso vibratus ab aethere fulgor


Primus se, Danaum magna comitante caterva,


Dardaniae, cingique urbem obsidione videret.


nec numero nec honore cremant: tunc undique vasti

neque numerus neque honor cremo tunc undique vastus


accipimus, Fauno Picus pater isque parentem


expleri nequit atque oculos per singula volvit

expleo nequeo atque oculus per singulus volvo


regna Liburnorum, et fontem superare Timavi,


Vade age, nate, voca Zephyros et labere pennis,

vado ago natus voco zephyrus et labor penna


impleri nemus et colles clamore relinqui.


(ut potius reor et potius di numine firment),


An non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor

an non sic phrygius penetro lacedaemona pastor


Nunc age, qui reges, Erato, quae tempora rerum,


hostilis facies occurrat et omina turbet.


pulverulentus equis furit; omnes arma requirunt.

pulverulentus equus furio omnis arma requiro


quisque suum populatus iter: non segnius ambo

quisque suus populo iter non segnis ambo


vertere iussa potest aut cur nova condere fata?

verto iubeo possum aut cur novo condo fatum


incipit Aeneas heros: Non ulla laborum,


desuper ostentat; dehinc summa cacumina linquunt.

desuper ostento dehinc summus cacumen linquo


cessantem, longos et circumflectere cursus,


fulgentis clipei, tum laevum perforat inguen:

fulgeo clipeus tum laevus perforo inguen


fata vocant, metasque dati pervenit ad aevi.


supra homines, supra ire deos pietate videbis,


ille ducem haud timidis vadentem passibus aequat.


hastamque et clipei non enarrabile textum.


Hoc patris Anchisae manes, hoc sentit Iulus.

hic pater anchises manes hic sentio iulus


Huc feror; haec fessos tuto placidissima portu

huc fero hic fatisco tueor placidus portus


fusus humi, totoque ingens extenditur antro.


Caeruleo per summa levis volat aequora curru;

caeruleus per summus levis volo aequor currus


Sed me fata mea et scelus exitiale Lacaenae

sed ego fatum meus et scelus exitial lacaena


illum Tydides alio pro talibus ausis


Hinc mihi prima mali labes, hinc semper Ulixes

hinc ego primus malus labo hinc semper ulixes


Ille, oculis postquam saevi monimenta doloris

ille oculus postquam saevus monumentum dolor


Troes Agyllinique et pictis Arcades armis:


oderit. At socii multo gemitu lacrimisque


quidquid erit, superanda omnis fortuna ferendo est.

quisquis sum supero omnis fortuna fero sum


includunt caeco lateri, penitusque cavernas


Italia, ad mortem si te—Fors dicta refutet!—


Submissi petimus terram, et vox fertur ad auris:

submissi peto terra et vox fero ad auris


Multa simul contra variis sententia dictis

multus simul contra varius sententia dictum


Et iam prima novo spargebat lumine terras


Heu stirpem invisam et fatis contraria nostris

heu stirps invideo et fatum contrarius noster


regnator, caelum ac terras qui numine torquet;

regnator caelum atque terra qui numen torqueo


talis erat species auri frondentis opaca


Causa mali tanti coniunx iterum hospita Teucris

causa malus tantus coniunx iterum hospita teucer


sic placitum. Veniet lustris labentibus aetas,


Hic pietatis honos? Sic nos in sceptra reponis?

hic pietas honor sic nos in sceptrum repono


Non haec Evandro de te promissa parenti


Olli serva datur, operum haud ignara Minervae,


aestuat, atque omnem Cocyto eructat harenam.

aestuo atque omnis cocytus eructo harena


tris Antenoridas, Cererique sacrum Polyphoeten,

tres antenorides ceres sacer polyphoeten


adgredior, genibusque adversae obluctor harenae—


rara per occultos lucebat semita calles.


et tua progenies mortalia demoror arma.


purpureos moritura manu discindit amictus


confossus placidaque ibi demum morte quievit.

confodio placidus ibi demum mors quiesco


proterit aut raptas fugientibus ingerit hastas.


successit tumulo, et depasta altaria liquit.

succedo tumulus et depasco altare linquo


Aeneas ignarus abest: ignarus et absit.


Pluribus oranti Aeneas: Haud talia dudum


infusum populum, et campos iubet esse patentes.

infundo populus et campus iubeo sum pateo


Tris Eryci vitulos et Tempestatibus agnam


Sarrastis populos et quae rigat aequora Sarnus

sarrastis populus et qui rigo aequor sarnus


ac simul Aeneas fumantis pulvere campos


Misenum Aeoliden, quo non praestantior alter


leniit, et tacita refluens ita substitit unda,


Cedamus Phoebo, et moniti meliora sequamur.


transit intextum tauris opus imaque sedit


Deiphobe armipotens, genus alto a sanguine Teucri

deiphobus armipotens genus altus ab sanguis teucer


sternimur optatae gremio telluris ad undam,


quo tibi, diva, mei? Similis si cura fuisset,


vertite ad Aenean. Stetimus tela aspera contra


turbavit mentes Italas monstroque fefellit.


et saepe Hesperiam, saepe Itala regna vocare.

et saepe hesperia saepe itala regnum vocaris


nunc adsint! Voveo praedonis corpore raptis


cetera populea velatur fronde iuventus,


Non fugis hinc praeceps, dum praecipitare potestas?

non fugio hinc praeceps dum praecipitaris potestas


aurati bis sex radii fulgentia cingunt,


Quo ruit? Extremum hoc miserae det munus amanti:


conticuit. Gelidus Teucris per dura cucurrit

conticesco gelidus teucer per durus curro


Sed nox atra caput tristi circumvolat umbra.

sed nox ater caput tristis circumvolo umbra


facta nube premunt, donec vi victus et ipso

facio nubes premo donec vis vinco et ipse


incita nec domini memorum proculcat equorum.

incito neque dominus memorum proculco equus


O decus Italiae virgo, quas dicere grates


in flammam iugulant pecudes. Tum litore toto


edidit, aetherios umero qui sustinet orbes


nunc, olim, quocumque dabunt se tempore vires.


erecta ingenti taedis atque ilice secta,


Postquam prima quies epulis, mensaeque remotae,

postquam primus quies epulis metior removeo


caede locum et plenos spumanti sanguine rivos.

caedes locus et plenus spumo sanguis rivus


nota nimis miseris atroque fluentia tabo.


Haec arma exuviasque viri tua quercus habebit.


Ergo avidum pugnae dictis ac numine Phoebi

ergo avidus pugna dictum atque numen phoebus


alituum pecudumque genus sopor altus habebat:


per varios sternit casus. Accurrit Halaesus

per varius sterno casus accurro halaesus


Hic labor extremus, longarum haec meta viarum.

hic labor extremus longaris hic meto viaris


hinc mater cultrix Cybeli Corybantiaque aera

hinc mater cultrix cybelis corybantius aes


corripiunt spatium medium, foribusque propinquant.


Dardanius caput ecce puer detectus honestum,

dardanus caput ecce puer detego honestus


Cassandrae inpulsus furiis: num linquere castra

cassandra impulsus furia num linquo castrum


atque iterum in Teucros Aetolis surgit ab Arpis

atque iterum in teucer aetolus surgo ab arpi


Idomenea ducem, desertaque litora Cretae


prospectum eripiens oculis, glomeratque sub antro

prospicio eripio oculus glomero sub antrum


tu Marcellus eris. Manibus date lilia plenis,


haud pater ille velit, summi regnator Olympi:

haud pater ille volo superus regnator olympius


Sic Venus; et Veneris contra sic filius orsus:

sic venus et venus contra sic filius ordior


Armipotens, praeses belli, Tritonia virgo,

armipotens praeses bellum tritonia virgo


Nam si vestra manus violasset dona Minervae,


gens inimica mihi Tyrrhenum navigat aequor,

gens inimicus ego tyrrhenus navigo aequor


Quis deus Italiam, quae vos dementia adegit


constructam ponto iaciunt; sic illa ruinam


dum genitor nati parma protectus abiret,


Te propter Libycae gentes Nomadumque tyranni


implicat atque habilem mediae circumligat hastae;

implico atque habilis medius circumligo hasta


Hic primum nova lux oculis offulsit et ingens

hic primus novo lux oculus offulgeo et ingens


Insequitur clamorque virum stridorque rudentum.


et violare manu malisque audacibus orbem


flagrantis perfusa genas, quoi plurimus ignem


nunc eadem fortuna viros tot casibus actos


Omne aevum ferro teritur, versaque iuvencum


seraque terrifici cecinerunt omina vates.


adsistunt contra certamina Martis anheli.


Aetheria tum forte plaga crinitus Apollo


hac casti maneant in religione nepotes.


di moresque dabunt vestri; tum cetera reddet


Tydide! Mene Iliacis occumbere campis


sidera cuncta notat tacito labentia caelo,


Verum age et inceptum frustra submitte furorem

verus ago et incipio frustra summitto furor


terga boum plumbo insuto ferroque rigebant.


cingite fronde comas et pocula porgite dextris

cingo frons como et poculum porgite dextera


saucius ille gravi venantum vulnere pectus

saucius ille gravis venantum vulnus pectus


letalemque sonum, nec fallunt iussa superba

letalis sonus neque fallo iubeo superbus


labentem pietas nec Apollinis infula texit.


Dardanius, torrentis aquae vel turbinis atri


qualis ubi Oceani perfusus Lucifer unda,

qualis ubi oceanus perfundo lucifer unda


multa manu medica Phoebique potentibus herbis

multus manus medico phoebus possum herba


defessi aspicimus! Quae causa indigna serenos

defatiscor aspicio qui causa indignus serenus


quin omnem Hesperiam penitus sua sub iuga mittant

quin omnis hesperia penitus suus sub iugum mitto


victor Gargani condebat Iapygis agris.


Hic Curibus fidens primaevo corpore Clausus


sed ferro ancipiti decernunt atraque late


et sedet hoc animo, perituraeque addere Troiae


venatu adsiduo et totum cognovimus amnem.


Interea vigilum excubiis obsidere portas


Frangere nec tali puppim statione recuso


Harpyiaeque colunt aliae, Phineia postquam


laeta vomunt patriumque aperitur vertice sidus.


mulcere alternos et corpora fingere lingua.


obstipuere animi, gelidusque per ima cucurrit

obstipesco animus gelidus per imus curro


tempestas? Medium video discedere caelum


bella cient, primaque vetant consistere terra.


Adsis o placidusque iuves, et sidera caelo


lanigeras claudit pecudes atque ubera pressat,


Rem nulli obscuram nostrae nec vocis egentem

res nullus obscurus noster neque vox egeo


ingredere, o Teucrum atque Italum fortissime ductor.

ingredior o teucer atque ital fortis ducto


et primum Herculeis sopitas ignibus aras


Praeterea qui dicta ferant et foedera firment

praeterea qui dictum fero et foedero firmo


Non tamen Euryali, non ille oblitus amorum;

non tamen euryal non ille obliuiscor amor


dant rami et volsis pascunt radicibus herbae.


Dixit et in caelum paribus se sustulit alis


Gnosia bina dabo levato lucida ferro


crateras magnos statuunt et vina coronant.


Idem ter socios pura circumtulit unda,


perfundit toto proruptus corpore sudor;


limina perrumpit, postisque a cardine vellit


Hoc concussa metu mentem Iuturna virago


At legio Aeneadum vallis obsessa tenetur,


ferret iter celeris nec tingueret aequore plantas.

fero iter celo neque tingueret aequor planto


moenia, magnanimum quondam generator equorum;

moenia magnanimus quondam generator equus


concidit, ac multo vitam cum sanguine fudit.

concido atque multus vita cum sanguis fundo


qui patet in bivio portae, quae proxuma ponto;

qui pateo in bivius porta qui proximus pontus


Ter sese attollens cubitoque adnixa levavit;


corda pavor pulsans, laudumque arrecta cupido.


fata Lyci, fortemque Gyan, fortemque Cloanthum.

fatum lycus fortis gyas fortis cloanthus


ullo se tantum tellus iactabit alumno.


improvisi aderunt: ita digerit omina Calchas.


curva petat Teucrumque iterum se reddat in arma.

curvo peto teucer iterum sui reddo in arma


Illi etiam, si quos obscura nocte per umbram

ille etiam si qui obscurus nox per umbra


exercet poenas, et ad impia Tartara mittit.

exerceo poena et ad impius tartara mitto


Namque gubernaclum multa vi forte revolsum,

namque gubernaculum multus vis fors revolsum


vos, famuli, quae dicam, animis advertite vestris.

tu famulis qui dico animus adverto vester


non ea vis animo, nec tanta superbia victis.

non is volo animus neque tantus superbia vinco


imperiumque urbi dabimus: tu moenia magnis


Addunt se socios Rhipeus et maximus armis


iuncturas tabulata dabant, convellimus altis


altum alii teneant. Dixit; sed caeca Menoetes

altus alius teneo dico sed caecus menoetes


Praeterea bis sex genitor lectissima matrum


demisit lacrimas, dulcique adfatus amore est:


Invadunt urbem somno vinoque sepultam;


et solus ferro crimen commune refellam,


ingens argentum mensis, caelataque in auro


adforet, atque una Phoebi Triviaeque sacerdos,

adsum atque unus phoebus trivia sacerdos


scilicet id magnum sperans fore munus amanti,


pulsa cadat, patrias remeabo inglorius urbes.


Scipiadas, cladem Libyae, parvoque potentem


At Danaum proceres Agamemnoniaeque phalanges


aurea, quae sublimem alis sive aequora supra

aureus qui sublimo ala sive aequor supra


Sed non Dardaniae medicari cuspidis ictum


deserit obsessos collis, nemora aspera linquit.

desero obsedeo collis nemus asper linquo


missilibus certant.


moliri, et late finis custode tueri.


et laetum sociis abluta caede remisit.


disponunt enses et scuta latentia condunt.


possent tectam aciem perrumpere: cum tamen omnis

possum tego acies perrumpo cum tamen omnis


tum comes auspiciis caro datus ibat alumno.


Procedo, et parvam Troiam simulataque magnis


Threicio regi, cum iam diffideret armis


velatasque comas praesentiaque ora videbar;


et famam exstingui veterum sic posse malorum.

et fama exstinguo vetus sic possum malus


Esto nunc Sol testis et haec mihi Terra vocanti,

sum nunc sol testis et hic ego terra voco


Ille urbem Argyripam patriae cognomine gentis

ille urbs argyrippa patria cognomen gens


filia prima manu flavos Lavinia crinis

filia primus manus flavus lavinium crinis


Accipe nunc Danaum insidias, et crimine ab uno

accipio nunc danaus insidiae et crimen ab unus


voltu, quo caelum tempestatesque serenat,


ungere tela manu ferrumque armare veneno,


Tum loca sorte legunt, ipsique in puppibus auro

tum locum sors lego ipse in puppis aurum


adparent acuuntque metum mortalibus aegris,


Tris Notus abreptas in saxa latentia torquet—

tres notus arrepo in saxum lateo torqueo


Pyrgo, tot Priami natorum regia nutrix:


et coetu cinxere polum, cantusque dedere,


suadet enim vesana fames, si forte fugacem


contendunt ludo et fulva luctantur harena;


Laurus erat tecti medio in penetralibus altis,

laurus sum tectum medium in penetral altus


advenisse viros. Ille intra tecta vocari


hic portus alii effodiunt; hic alta theatris

hic portus alius effodio hic altus theatrum


Sensit, et ad sonitum vocis vestigia torsit;

sentio et ad sonitus vox vestigium torqueo


iustitiaque dedit gentis frenare superbas,


iussa aliena pati et dominos dignabere Teucros.

iubeo alienus patior et dominus digno teucer


exscidia obtestor, liceat dimittere ab armis


intorto figit telo, discrimina costis


Protinus Orsilochum et Buten, duo maxima Teucrum

protinus orsilochus et butes duo maximus teucer


fata obstant, placidasque viri deus obstruit auris.

fatum obsto placidus vir deus obstruo auris


Quid miseros totiens in aperta pericula cives

quis miser totiens in apertus periculum civis


amplexaeque tenent postis atque oscula figunt.

amplector teneo postis atque osculum figo


qui donum adstabat pugnae, durosque reducta


nec gens ulla tuos aeque celebrabit honores.

neque gens ullus tuus aequus celebro honor


sunt aliae innuptae Latio et Laurentibus arvis,

sum alius innubo latius et laurens arvum


sors rerum, movet et superis immissa repente


populeas inter frondes umbramque sororum


tum comitem Ascanio pater addidit. Ibat Apollo


Consurgunt nautae et magno clamore morantur,


Num puero summam belli, num credere muros


nec potis Ionios fluctus aequare sequendo,

neque potio ionius fluctus aequaris sequor


supplicium, votisque deos venerabere seris.


Ipsae iam matres, ipsi, quibus aspera quondam


aspiceres, pontem auderet quia vellere Cocles


ediderit, quem quisque virum demiserit Orco;


armatumque auro circumspicit Oriona.


quoque vocat, vertamus iter. Nec litora longe

quoque voco verto iter neque litus longus


Se quoque principibus permixtum adgnovit Achivis,

sui quoque princeps permisceo agnosco achivus


tela sonant umeris: haud illo segnior ibat


piniferum caput et vento pulsatur et imbri;


quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset.


more tulere patrum, subiectisque ignibus atris