detinet, infandum si fallere possit amorem.


Iussi numina magna loci veneramur; et inde

iubeo numen magnus locus veneror et inde


ausa sequi et profugis toto me opponere ponto !

audeo sequor et profugio totus ego oppono pontus


nec pater omnipotens Troiam nec fata vetabant

neque pater omnipotens troius neque fatum veto


occiso Therone, virum qui maximus ultro


Tu facito, mox cum matura adoleverit aetas,


qualis ubi abruptis fugit praesaepia vinclis

qualis ubi abrumpo fugio praesaepe vinclum


Atque huic responsum paucis ita reddidit heros:

atque hic responsum paucus ita reddo heros


famaque finitimos et clari nomen Acestae


At Trivia Hippolytum secretis alma recondit

at trivius hippolytus secerno almus recondo


labitur uncta vadis abies; mirantur et undae,


et glacialis hiemps aquilonibus asperat undas.


it comes, et iuvenis quondam, nunc femina, Caeneus,

eo comes et juvenis quondam nunc femina caeneus


Sanguine placastis ventos et virgine caesa,


impositum scuto referunt Pallanta frequentes.


prosequitur venia et verbis haec insuper addit:

prosequor venia et verbum hic insuper addo


terrificos ciet atque irasci in cornua temptat,

terrificus cieo atque irascor in cornu tento


adveniat voltus neve exhorrescat amicos:


quasve referre parem? Sed nunc, est omnia quando

qui refero par sed nunc sum omnis quando


nec Saturnius haec oculis pater aspicit aequis.

neque saturnius hic oculus pater aspicio aequus


prima tulit finem, primamque loquentis ab ore


auro insignibat, iam saetis obsita, iam bos


corpora viva nefas Stygia vectare carina.

corpus vivus nefas stygius vectaris carina


Exspectata dies aderat, nonamque serena


Qualis ubi aut leporem aut candenti corpore cycnum

qual ubi aut lepor aut candeo corpus cycnus


Seu vos Hesperiam magnam Saturniaque arva,


distulit in seram commissa piacula mortem.


praetulerim caelique lubens in parte locarim:


reppulit, ac dominum Aenean in regna recepit.

repello atque dominus aeneas in regnum recipio


pastorale canit signum cornuque recurvo


post ipsum auxilio subeuntem ac tela ferentem

post ipse auxilium subeo atque telum fero


cum freta, cum terras omnes, tot inhospita saxa

cum fretus cum terra omnis tot inhospitus saxum


Dardanidae, qui se ignotum venientibus ultro,


hi fugiunt penitusque datis referuntur habenis.


regia et oblitos famae melioris amantes.


Quem simul ac Iuturna soror crebrescere vidit

qui simul atque juturna soror crebrescere video


multa malus simulans, vana spe lusit amantem.


hospitia et Turni potius se credidit armis.

hospitium et turnus potis sui credo arma


urbs Etrusca solo. Sequitur pulcherrimus Astur,

urbs etruscus solum sequor pulcher astur


monstrum horrendum, ingens, cui, quot sunt corpore plumae

monstrum horreo ingens qui quot sum corpus pluma


has mihi servassent sedes. Satis una superque


Hi Fescenninas acies Aequosque Faliscos.


miscent se maria, et nigrae attolluntur harenae;


Proxumus ille Procas, Troianae gloria gentis,

proximus ille proco trojanus gloria gens


Namque ferunt luctu Cycnum Phaethontis amati,


in Pallanta diu librans iacit atque ita fatur:


Postera Phoebea lustrabat lampade terras,


Inde, ubi clara dedit sonitum tuba, finibus omnes,

indus ubi clarus do sonitus tuba finis omnis


funestaeque iterum recidiva in Pergama taedae.

funestus iterum recidivus in pergama taeda


Femina palantis agit atque haec agmina vertit!


Tum victu revocant vires, fusique per herbam


pectora quorum inter fluctus arrecta iubaeque


Illa volat celerique ad terram turbine fertur.


scirent, et longos ubi circumflectere cursus.


cui genus et quondam nomen natique fuissent;


tuque prior, tu parce, genus qui ducis Olympo,


hanc patriam peperere suo, decorate supremis


indicit primis iuvenum et iubet arma parari,

indico primus juvenis et iubeo arma paro


fata vocant: salve aeternum mihi, maxime Palla,

fatum voco salvus aeternus ego magnus palla


cedere res Latio, Turnum et tua moenia texi:

cedo res latius turnus et tuus moenia tego


Reddite me Danais; sinite instaurata revisam


cumque gubernaclo, liquidas proiecit in undas

cum gubernaculum liquidus proicio in unda


cum princeps medioque Gyas in gurgite victor

cum princeps medius gyas in gurges victor


omnis in Ascanio cari stat cura parentis.


Ipse pater dextram Anchises, haud multa moratus,

ipse pater dexter anchises haud multus moror


quas velit, ast aliis duras immittere curas,


et nos et tua dexter adi pede sacra secundo.

et nos et tuus dexter adeo pes sacer secundus


seque novo veterum deceptum errore locorum.


velati ramis oleae veniamque rogantes:


planities ignota iacet tutique receptus,


Princeps ardentem coniecit lampada Turnus


Sacra mari colitur medio gratissima tellus


alba rosa: talis virgo dabat ore colores.


Nec Turnum segnis retinet mora, sed rapit acer

neque turnus segnis retineo mora sed rapio acer


luctantes ventos tempestatesque sonoras


arduus ad solem, et linguis micat ore trisulcis.

arduus ad sol et lingua mico os trisulcus


ante urbem in luco falsi Simoentis ad undam

ante urbs in lucus fallo simoentis ad unda


germanae; factumque diu celavit, et aegram,


externum tulit, aut cruor hic de stipite manat.

externus fero aut cruor hic de stipes mano


iamdudum et vario misceri pectora motu;


Aeneas, Quo deinde ruis, quo proripis? inquit,

aeneas quo deinde ruo quo proripio inquam


Huc iuvenis nota fertur regione viarum


unde iter Italiam cursusque brevissimus undis.


hos iuxta falso damnati crimine mortis.


effugia, et culpam hanc miserorum morte piabunt.


si modo, quod memoras, factum fortuna sequatur.


urbem odiis satis est, nec poenam traxe per omnem:

urbs odium satis sum neque poena traxe per omnis


Haec celerans ita ad naves tendebat Achates.


Fit strepitus tectis, vocemque per ampla volutant

fio strepitus tectum voco per amplus voluto


praestiterit, totidem lectas de more bidentes.


tam ficti pravique tenax, quam nuntia veri.

tam fingo pravus tenax quam nuntia verus


Sic ait, et manibus vittas Vestamque potentem


impositique rogis iuvenes ante ora parentum:


eripuit mulcens dictis, ac talia fatur:


moenia Dardanidum, quater ipso in limine portae

moenia dardanis quater ipse in limen porta


Dextra mihi deus et telum, quod missile libro,

dextera ego deus et telis qui missilis liber


auxilia et latos vastant cultoribus agros.


Contra ego vivendo vici mea fata, superstes

contra ego vivo vinco meus fatum supersto


adversi frontem mediam mentumque reducta


nec, qui pampineis victor iuga flectit habenis,

neque qui pampineus victor iugum flecto habena


et iam Argiva phalanx instructis navibus ibat


Cui vix attollens Palinurus lumina fatur:


Est tibi Dardanius divinae stirpis Acestes:


ignorans, subitoque omnis de corpore fugit


evaditque celer ripam inremeabilis undae.


Euryale, audendum dextra; nunc ipsa vocat res.


Turne, simul pacis solum inviolabile pignus.

turnus simul pax solus inviolabilis pignus


turrim, compactis trabibus quam eduxerat ipse

turris compaciscor trabs quam educo ipse


Hic magnus sedet Aeneas secumque volutat


audimus longe fractasque ad litora voces,


omnis ut tecum meritis pro talibus annos


fratris Tiburti dictam cognomine gentem,


nec sopor illud erat, sed coram adgnoscere voltus

neque sopor ille sum sed coram agnosco vultus


Quos ubi confertos audere in proelia vidi,

qui ubi confercio audeo in proelio video


Dardanides contra furit. Anxuris ense sinistram

dardanis contra furio anxur ensis sinistra


Audiit illa deus: dum texit Imaona Halaesus,

audio ille deus dum tego imaona halaesus


silvicolae Fauno Dryope quem nympha crearat,


Sergestusque, domus tenet a quo Sergia nomen,

sergestus domus teneo ab quo sergius nomen


signaque ferre iuvat sonitusque audire tubarum.


femineum clamorem ad caeli sidera tollunt.


tinnitu galea, et saxis solida aera fatiscunt,

tinnio galea et saxum solidus aes fatisco


sed laxos referunt umeris languentibus arcus,


Classem, quae lateri castrorum adiuncta latebat,


molirique arcem et manibus subvolvere saxa,


Est locus Italiae medio sub montibus altis,


segnities? Alii rapiunt incensa feruntque


fida satis, sensit medios delapsus in hostis.

fidus satis sentio medius delabor in hostis


At regina, nova pugnae conterrita sorte,


stuppa vomens tardum fumum, lentusque carinas


parceret hospitibus quondam socerisque vocatis.


hanc primum tutare domum. Cui parvus Iulus,


Dardaniique rogum capitis permittere flammae.


quo regnum Italiae Libycas averteret oras—


hoc solamen erat; bellis hoc victor abibat


fraxinus, evertunt actas ad sidera pinus,


pars pedibus plaudunt choreas et carmina dicunt.


infelix, cui te exitio Fortuna reservat?


Adsis o tantum et propius tua numina firmes.

adsum o tantus et propius tuus numen firmo


compositi numero in turmas. Fremit aequore toto

compono numerus in turma fremo aequor totus


aut iaculo incedit melior levibusque sagittis,


Quisquis es, amissos hinc iam obliviscere Graios;

quisquis sum amitto hinc iam obliviscor graii


arduus insurgens; illa haud minus urget obunco

arduus insurgo ille haud paruus urgeo obuncus


praemia digna ferant. Quae te tam laeta tulerunt

praemium dignus fero qui tu tam laetus fero


semper honore meo, semper celebrabere donis


disce tuum, ne me incuses, Iuturna, dolorem.


gloria delectos Latio et Laurentibus agris.


a tergo, et longum per vallis pascitur agmen.

ab tergum et longus per valles pascor agmen


nanctus equis ferroque secat pendentia colla;

nanciscor equus ferrum seco pendeo collum


Rursus et alterius lentum convellere vimen


hoc metuens, molemque et montis insuper altos


At patiens operum parvoque adsueta iuventus


infandum caput ac terris adnare necesse est,

infer caput atque terra adnaris necesse sum


quantus ad aetherium caeli suspectus Olympum.

quantus ad aetherius caelum suspicio olympus


et nunc aequali tecum pubesceret aevo.


munera laetitiamque dii.


Anna, vides toto properari litore; circum

anna video totus properaris litus circum


lumina, et obnixus curam sub corde premebat.


dicta volant Ligeri. Sed non et Troïus heros

dictum volo liger sed non et troius heros


luna premit suadentque cadentia sidera somnos,


non valuit: nodos et vincula linea rupit,

non valeo nodus et vinculum lineus rumpo


fama sat est), tumulo videor reperire sub illo

fama satis sum tumulus video reperio sub ille


turbati subito Aeneadae. Tum Pandarus ingens

turbo subeo aeneades tum pandarus ingens


Egredere o quicumque es ait coramque parentem

egredior o quicumque sum aio cora parens


diversa exsilia et desertas quaerere terras


Ducitur infelix aevo confectus Acoetes:


me sinite atque auferte metus; ego foedera faxo

ego sino atque aufero metus ego foedero facio


Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis

non diomedes equus neque currus cerno achilles


sive deae, seu sint dirae obscenaeque volucres.

sive dea seu sum dirus obscenus volucris


exiliis positura modum.


diffugiunt, silvasque et sicubi concava furtim

diffugio silva et sicubi concavus furtim


Hanc tamen immensam Calchas attollere molem

hic tamen immensus calchas attollo moles


tergemini nece Geryonae spoliisque superbus


Hunc tu olim caelo, spoliis Orientis onustum,

hic tu olim caelum spolium oriens onustus


dis aliter visum; pereunt Hypanisque Dymasque


monstrat amor verus patriae, ut videre Camillam,

monstro amor verus patria ut video camilla


At non haec nullis hominum sator atque deorum


et terram hostilem moriens petit ore cruento.

et terra hostilis morior peto os cruento


Huc omnis turba ad ripas effusa ruebat,


Iam caelum terramque meo sine numine, venti,


haec ego vasta dabo et lato te limite ducam.


pastorum et solis exegit montibus aevom.


causa fuit; neque enim specie famave movetur,


verbaque, nec placidam membris dat cura quietem.

verbum neque placidus membrum do cura quies


unde genus Longa nostrum dominabitur Alba.


Hic iam ter centum totos regnabitur annos


it mare proruptum et pelago premit arva sonanti.

eo mare prorumpo et pelagus premo arvum sono


Hunc petimus fessi et parvae succedimus urbi;


conubio iungam stabili propriamque dicabo,


Troius Aeneas, tua nos ad limina misit.


Ut ventum ad sedes: Haec, inquit, limina victor

ut venio ad sedes hic inquam limen victor


bella sequi aut hostem regi se inferre Latino?

bellum sequor aut hostis rex sui infero latinum


Sed pater omnipotens speluncis abdidit atris,


Romulus excipiet gentem, et Mavortia condet


extra anni solisque vias, ubi caelifer Atlas

extra annus solus via ubi caelifer atlas


immanem veluti pecora inter inertia tigrim.

immanis velut pecus inter inertia tigris


Thyias, ubi audito stimulant trieterica Baccho

thya ubi audio stimulo trietericus bacchus


adnuerint superi pubemque educere castris,


praecipitatque moras omnis, opera omnia rumpit,


dant animos. At non viderunt moenia Troiae


classem aptent taciti sociosque ad litora cogant,


aspiciam, aut Graiis servitum matribus ibo,


audacem ad Turnum. Luco tum forte parentis


misceri ante oculos tantis clamoribus aequor?


atria; dependent lychni laquearibus aureis


in rupes, in saxa, volens vos Turnus adoro


Tyrrhenamque fidem, aut gentis agitare quietas?


Si mihi, quae quondam fuerat quamque esse decebat,

si ego qui quondam sum quisque sum decet


femineas adsueta manus, sed proelia virgo

femineus assuesco manus sed proelio virgo


His vatem adgredior dictis ac talia quaeso:

hic vates aggredior dictum atque talis quaeso


Hoc equidem occasum Troiae tristisque ruinas


implentur veteris Bacchi pinguisque ferinae.


si potuit Manes arcessere coniugis Orpheus,


est mihi, quam miseram tenuit non Ilia tellus

sum ego quam miser teneo non ilium tellus


Quidve moror, si omnis uno ordine habetis Achivos,

quis moror si omnis unus ordo habeo achivus


armentalis equae mammis et lacte ferino


et perferre, soror, potero. Miserae hoc tamen unum

et perfero soror possum miser hic tamen unus


ingenti trepidare metu; pars vertere terga,


fluctibus, hiberni condunt ubi sidera cori;


excipit Ascanius, per magnos, Nise, penatis

excipio ascanius per magnus nisus penates


quae quondam in bustis aut culminibus desertis


liventis plumbi spargit, pars spicula gestat

liveo plumbum spargo pars spiculum gesto


nec Iovis imperio fatisque infracta quiescit.

neque iuppiter imperium for infringo quiesco


lubrica convolvit sublato pectore terga


quosque secans infaustum interluit Allia nomen:

quisque seco infaustus interluo allium nomen


Sin alios finis aliamque capessere gentem


virgulta et densis hastilibus horrida myrtus.

virgultus et densus hastilis horridus myrtus


facta, patrum laudes. Ultro occurramus ad undam,


magna, pererrato statues quae denique ponto.

magnus pererro statuo qui denique pontus


Tydides. Equidem credo, mea volnera restant

tydides equidem credo meus vulnero resto


dum canit et maestum Musa solatur amorem,


quae sese multis circum latrantibus undis


cum semel in silvis imo de stirpe recisum

cum semel in silva imus de stirps recido


Quid tum, sola fuga nautas comitabor ovantes,


per gentis erit aut famam patieris inultae.


Reginam thalamo cunctantem ad limina primi

reginus thalamus cunctor ad limen primus


Quid puer Ascanius? superatne et vescitur aura,


olli convenere fluuntque ad regia plenis


inrisam sine honore ratem Sergestus agebat.


venturum Ausonios. En haec promissa fides est?


exstruis, heu regni rerumque oblite tuarum?


namque suam patria antiqua cinis ater habebat:

namque suus patria antiquus cinis ater habeo


nec dextra valet: iniectis sic undique telis

neque dextera valeo injacio sic undique telum


His dictis incensum animum inflammavit amore,


ille sedens victor flammas despectat ovantis:


coniugis et possit parvos educere natos:


Maxume Teucrorum ductor, quo sospite numquam


et te, siqua viam dederit fortuna, Latino


Per te, per qui te talem genuere parentes,


nunc Lyciae sortes, nunc et Iove missus ab ipso

nunc lycia sors nunc et iuppiter mitto ab ipse


quae dabat, et sacros servabat in arbore ramos,


sidera: deiecta crudescit pugna Camilla,


et, quo sub caelo tandem, quibus orbis in oris

et quo sub caelum tandem qui orbis in ora


Iamque vale. Simul his dictis linquebat habenas,


condunt se Teucri portas et moenia complent.

condo sui teucer porta et moenia compleo


lecta dabo totidemque suo tibi nomine Pallas.


vela vocant tumidoque inflatur carbasus austro.


finxit, vanum etiam mendacemque improba finget.

fingo vanus etiam mendacemque improbus fingo


His ego nec metas rerum nec tempora pono;

hic ego neque meto res neque tempus pono


Adgnovit prolem ambiguam geminosque parentes,


sustinet ac talis effundit ad aethera voces:

sustineo atque talis effundo ad aether voco


Saucius at quadrupes nota intra tecta refugit

saucius at quadrupes nosco intra tectum refugio


Olli somnum ingens rumpit pavor, ossaque et artus

ille somnus ingens rumpo pavor ossum et artus


His ego nigrantem commixta grandine nimbum,


Ascanius! Galeam ante pedes proiecit inanem,


promeritam; nec me meminisse pigebit Elissae,


quem petit, et summis adnixus viribus urguet.


omina ni repetant Argis, numenque reducant,


Quin etiam patria excussos infesta per undas

quin etiam patria excutio infestus per unda


summa petit scopuli siccaque in rupe resedit.

summus peto scopulus sicco in rupes resedeo


felix prole virum: qualis Berecyntia mater

felix proles vir qualis berecyntius mater


mittitur et magni Venulus Diomedis ad urbem,

mitto et magnus venulus diomedes ad urbs


Hoc habet, haec melior magnis data victima divis.

hic habeo hic bonus magnus do victima divus


Hi Soractis habent arces Flaviniaque arva


promissisque patris Neptuni interrita fertur.

promitto pater neptunius interritus fero


et tris, quos Idas pater et patria Ismara mittit,

et tres qui idas pater et patria ismara mitto


at freta Sicaniae saltem sedesque paratas,


artificumque manus inter se operumque laborem


concipit, aut graviora timet, quam morte Sychaei:

concipio aut gravis timeo quam mors sychaeus


mons circum, et mugire adytis cortina reclusis.

mons circum et mugio adytum cortina recludo


adventum sociasque rates occurrit Acestes,


heu quantum inter se bellum, si lumina vitae

heu quantus inter sui bellum si lumen vita


ingentem struxere pyram, cui frondibus atris


prima tenet, rostro Phrygios subiuncta leones,

primus teneo rostrum phrygius subjungo leo


impediunt, retrahitque pedem simul unda relabens.

impedio retraho pedis simul unda relabor


En perfecta mei promissa coniugis arte


pulsatusve parens, et fraus innexa clienti,

pulsatusve parens et fraus innecto cliens


cara Iovis coniunx, nec famam obstare furori,

carus iuppiter coniunx neque fama obstaris furor


pectoribus inhians spirantia consulit exta.


aut Phrygiae campos: nunc belli finis et aevi

aut phrygia campus nunc bellum finis et aevum


Conlucent ignes, noctem custodia ducit


nos patria amissa dominis parere superbis

nos patria amitto dominus pareo superbus


insignis Messapus equis. Expellere tendunt


Nos abiisse rati et vento petiisse Mycenas:


fumus agit nebulaque ingens specus aestuat atra.

fumus ago nebula ingens specus aestuo ater


quattuor hic primum nigrantis terga iuvencos

quattuor hic primus nigro tergum juvencus


volneret. Haec genitor digressu dicta supremo

vulnero hic genitor digressus dictum superus


Adparet domus intus, et atria longa patescunt;

appareo domus intus et atrium longus patesco


Tu ne cede malis, sed contra audentior ito,


di, si qua est caelo pietas, quae talia curet,

deus si qui sum caelum pietas qui talis curo


nunc eadem labente die convivia quaerit,


Urbs antiqua ruit, multos dominata per annos;

urbs antiquus ruo multus dominor per annus


huc se provecti deserto in litore condunt.


qui revocent maestique ferant mandata parentis.


caeduntur vigiles, portisque patentibus omnis


Quid Syrtes aut Scylla mihi, quid vasta Charybdis

quis syrtis aut scylla ego quis vasto charybdis


Hic vero ingentem pugnam, ceu cetera nusquam

hic verus ingens pugna ceu ceterus nusquam


imperium sine fine dedi. Quin aspera Iuno,


abluero.


Mecum erit iste labor: nunc qua ratione, quod instat

ego sum iste labor nunc qui ratio qui insto


insidat quantus miserae deus; at memor ille


Ipsius Anchisae longaevi hoc munus habebis,


At Capys, et quorum melior sententia menti,


Tendunt vela Noti; fugimus spumantibus undis,


nec duplici squama lorica fidelis et auro

neque duplex squama lorica fidelis et aurum


hac Troiana tenus fuerit Fortuna secuta.


exercebat equos curruque in bella ruebat.


Abnegat, inceptoque et sedibus haeret in isdem.


atque idem casus, unam faciemus utramque


Iamque adeo exierat portis equitatus apertis,


Condidimus terra maestasque sacravimus aras.


et palmae pretium victoribus, armaque et ostro


Aeneas classem et pelagi petere alta parabat,

aeneas classis et pelagus peto altus paro


et miser oppositis a tergo involvitur aris


ne cursu quassatae ullo neu turbine venti


aetheria quos lapsa plaga Iovis ales aperto

aetherius qui labor plaga iuppiter ales aperio


Si te nulla movet tantarum gloria rerum,


qui saltus, Tiberine, tuos sacrumque Numici

qui saltus tiberinus tuus sacer numicius


excipit, aut quae digna satis fortuna revisit

excipio aut qui dignus satis fortuna reviso


Panditur extemplo foribus domus atra revolsis,


demissum lapsi per funem, Acamasque, Thoasque,


iungit equos auro genitor, spumantiaque addit


hanc versa in faciem Turni se pestis ob ora

hic verso in facies turnus sui pestis ob os


Ascanio auxilium castris effundit apertis.

ascanius auxilium castrum effundo apertus


nec pede congressos aequo nec tela ferentis

neque pes congredior aequus neque telum fero


Haec omnis, quam cernis, inops inhumataque turba est;

hic omnis quam cerno inops inhumo turba sum


et qua vectus Abas, et qua grandaevus Aletes,

et qui veho abas et qui grandaevus aleto


nec, quae te circum stent deinde pericula, cernis,

neque qui tu circum sto deinde periculum cerno


Europae atque Asiae fatis concurrerit orbis,


concilia Elysiumque colo. Huc casta Sibylla

concilio elysius colo huc castus sibylla


Massylum gentes praetentaque Syrtibus arva,


Hic me, dum trepidi crudelia limina linquunt,

hic ego dum trepidus crudelis limen linquo


His lacrimis vitam damus, et miserescimus ultro.


succedat pugnae Troianosque arceat urbe.


Troes te miseri, ventis maria omnia vecti,


sin aliquam expertus sumptis spem ponis in armis,

sin aliqui experior sumo spes pono in arma


pulverulenta fuga glomerant montisque relinquunt.

pulverulentus fuga glomero mons relinquo


Illum ego per flammas et mille sequentia tela

ille ego per flamma et mille sequor telum


eripere? An sese medios moriturus in enses


Tum breviter Barcen nutricem adfata Sychaei;


Classem in convexo nemorum sub rupe cavata

classis in convexus nemus sub rupes cavo


concurrunt clipeis; ingens fragor aethera complet.

concurro clipeus ingens fragor aether compleo


Multaque praeterea variarum monstra ferarum:


unum pro multis dabitur caput.


insulae Ionio in magno, quas dira Celaeno

insula ionius in magnus qui dirus celaeno


Talibus Allecto dictis exarsit in iras,


quam propter tantos potui perferre labores,

quam propter tantus possum perfero labor


Tum Genitor natum dictis adfatur amicis:


genua labant, vastos quatit aeger anhelitus artus.

genu labo vastus quatio aeger anhelitus artus


Olli sic breviter fata est longaeva sacerdos:

ille sic brevis fatum sum longaevus sacerdos


accepisse lacu, nec Thesea Pirithoumque,


concutit, et stimulos sub pectore vertit Apollo.

concutio et stimulus sub pectus verto apollo


Quaecumque in foliis descripsit carmina virgo,

quicumque in folium describo carmen virgo


effatur: Non haec dotalis regia Amatae,


Latonae tacitum pertemptant gaudia pectus:


rite secundarent visus omenque levarent.


semesam praedam et vestigia foeda relinquunt.

semesus praeda et vestigium foedus relinquo


coniciunt. Furit immissis Volcanus habenis


Constitit hic, arcumque manu celerisque sagittas


At puer Ascanius muro fossisque tenetur


quove magis fessas optem demittere naves,


Crebrescunt optatae aurae portusque patescit


innectitque comas, et membris lubricus errat.


sive fide seu quis bello est expertus et armis:

sive fides seu quis bellum sum experior et arma


Dixerat haec, adytis cum lubricus anguis ab imis

dico hic adytum cum lubricus anguis ab imus


Aeneas (neque enim membris dat cura quietem)


mecum crede solo pugnaeque adcinge pedestri:


in partem, quae peste caret, tum pondere turris

in pars qui pestis careo tum pondus turris


scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis:

scintilla absisto oculus mico acer ignis


et mulcere dedit fluctus et tollere vento,


horrendum dictu, latices nigrescere sacros,


hinc acies atque hinc acies adstare Latinas:

hinc acies atque hinc acies adstaris latinae


Saepe fugam Danai Troia cupiere relicta


hic domus Aeneae cunctis dominabitur oris,


mortalis mucro glacies ceu futilis ictu


consulere atque omnis metuentem expendere casus.


Infrenant alii currus aut corpora saltu


pulsant et pictis bellantur Amazones armis


nec magnas valuisse preces, alia arma Latinis

neque magnus valeo prex alius arma latinum


Dixit et adducto contortum hastile lacerto

dico et adduco contorqueo hastilis lacertus


succedunt animasque in aperta pericula mittunt.

succedo animo in apertus periculum mitto


corda volente deo; in primis regina quietum


Haerent parietibus scalae, postisque sub ipsos


hic etiam inventum Priamo narrabis Achillem.

hic etiam invenio priamus narro achilles


Post ego nube cava miserandae corpus et arma

post ego nubes cavo misero corpus et arma


ingenti gyro, sed sustinet aureus umbo.


bis patriae cecidere manus. Quin protinus omnia

bis patria cado manus quin protinus omnis


ingentem remis Centaurum promovet: ille


Fulminat Aeneas armis summasque minatur


per loca senta situ cogunt noctemque profundam,


Ausonios olim, quaecumque evaserit undis


Tum vero Aenean aversum ut cedere Turnus


Immo ubi defunctae finem portusque tenebunt


Postquam res Asiae Priamique evertere gentem


Et meministis enim, divae, et memorare potestis:


et capita ante aras Phrygio velamur amictu;

et caput ante ara phrygius velamur amictus


accipit: egressi veneramur Apollinis urbem.


manibus et cineri, siqua est ea cura, remitto.

manus et cinis siqua sum is cura remitto


sanguine Troiano et Rutulo dotabere, virgo,


cuncta gerens, vocemque et corpus et arma Metisci.

cunctus gero voco et corpus et arma metiscus


consurgunt mensis. Audax quos rumpere Pallas


moliturque locum primasque in litore sedes


conatus, ramis tegerem ut frondentibus aras,


Interea videt Aeneas in valle reducta


armatam facibus matrem et serpentibus atris


arcebat longe Latio, multosque per annos


cesserit Ausonio si fors victoria Turno,


usquam iustitia est et mens sibi conscia recti,

usquam iustitia sum et mens sui conscius recingo


Romanos rerum dominos gentemque togatam:


hinc mihi Massylae gentis monstrata sacerdos,


Aegyptum viresque Orientis et ultima secum


caelataque amnem fundens pater Inachus urna.


Tum vos, o Tyrii, stirpem et genus omne futurum

tum tu o tyrius stirps et genus omnis sum


Quinque adeo magnae positis incudibus urbes


Consiliis pare, quae nunc pulcherrima Nautes


Italiam dixisse ducis de nomine gentem.


detulerat fixam et lenta in radice tenebat.


stant sale Tyrrheno classes. Da iungere dextram,

sto sal tyrrhenus classis do iungo dexter


Volvitur Euryalus leto, pulchrosque per artus


Devexo interea propior fit Vesper Olympo,

devexus interea propior fio vesper olympus


dulce meum, miserere domus labentis, et istam—

dulcis meus misereor domus labor et iste


mittimur Elysium, et pauci laeta arva tenemus;

mitto elysius et paucus laetus arvum teneo


iuveris auxilio; sin tot responsa secuti,


Haec ait, et partis animum versabat in omnis,


quale per incertam lunam sub luce maligna

qualis per incertus luna sub lux malignus


Nec non Aeneas opera inter talia primus

neque non aeneas opus inter talis primus


Quid loquor, aut ubi sum? Quae mentem insania mutat?

quis loquor aut ubi sum qui mens insania muto


nunc rapidus retro atque aestu revoluta resorbens

nunc rapidus retro atque aestus revolvo resorbeo


horresco referens—immensis orbibus angues


cuncta tuo qui bella, pater, sub numine torques;

cunctus tuus qui bellum pater sub numen torqueo


arguet, Iliaco tumidum qui crescere Thybrim

arguo iliacus tumidus qui cresco thybris


purpureo, solemque suum, sua sidera norunt.


Dardana qui Paridis direxti tela manusque


sustinet a iugulo dextram et vim viribus exit.

sustineo ab jugulo dexter et vis vis exeo


Maeonis et thoraca simul cum pectore rumpit.

maeonis et thoraca simul cum pectus rumpo


cornua detorquentque; ferunt sua flamina classem.

cornu detorqueo fero suus flamen classis


membra manusque ambas iaculis oneravit acutis,


quondam etiam victis redit in praecordia virtus

quondam etiam vinco redeo in praecordia virtus


infelix palmas, curru delapsus eodem:


exspectat, fatisque datas non respicit urbes,


Ausoniis, donec versas ad litora puppes


vibranti cuspis medium transverberat ictu

vibranti cuspis medius transverbero ictus


intonuit radiisque ardentem lucis et auro


Quare agite et primo laeti cum lumine solis

quaris ago et primus laetus cum lumen sol


per Latium, postquam in partem data Roma Sabinis.

per latius postquam in pars do roma sabinum


Ac primum silici scintillam excudit Achates,

atque primus silex scintilla excudo achates


et mare quod supra teneant quodque adluit infra.

et mare qui supra teneo quisque adluo infra


Talibus inter se firmabant foedera dictis


Quin et avo comitem sese Mavortius addet


supplice sic merito, tacitique incidere funem;


Talibus Othryadae dictis et numine divom


axem umero torquet stellis ardentibus aptum.


ostenditque umeros latos, alternaque iactat


purpureos spargam flores, animamque nepotis


fas odisse viros, atque omnia ferre sub auras,


Est domus alta, iacent penitus defossa talenta

sum domus altus iaceo penitus defodio talentum


pingue solum et variis florentia limina sertis.

pinguis solus et varius floreo limen serta


hos Helenus scopulos, haec saxa horrenda canebat.

hic helenus scopulus hic saxum horreo caneo


Fronte sub adversa scopulis pendentibus antrum,

frons sub adverso scopulus pendeo antrum


omnia tuta vides, classem sociosque receptos.

omnis tueor video classis socius recipio


ille licet. Vobis animam hanc soceroque Latino


omnibus in morem tonsa coma pressa corona;


Arcadas huic equites bis centum, robora pubis

arcadas hic eques bis centum robur pubes


Dixit et exceptus tergo consueta locavit


quam memorant, nymphae priscum Carmentis honorem,

quam memoro nympha priscus carmentis honor


Salve, vera Iovis proles, decus addite divis,

salvus verus iuppiter proles decus addo divus


aspicit et dulcis moriens reminiscitur Argos


Ipse caput nivei fultum Pallantis et ora


Tollitur in caelum clamor, versique vicissim


fit Beroë, Tmarii coniunx longaeva Dorycli,

fio beroe tomarus coniunx longaevus doryclus


et matutini volucrum sub culmine cantus.


Tum sic pauca refert: Ut te, fortissime Teucrum,

tum sic paucus refero ut tu fortis teucer


heu, misero coniunx fatone erepta Creüsa


Quicumque Iliacos ferro violavimus agros,


viderit inrumpentem ultroque incluserit urbi,


posse nefas, tacitusque mea decedere terra?


Magnanime Aenea, non, si mihi Iuppiter auctor

magnanimus aeneas non si ego iuppiter auctor


Ipse, sedens niveo candentis limine Phoebi,


Deiphobum videt et lacerum crudeliter ora,


Interea classem velis aptare iubebat


auxilium imploret, videatque indigna suorum


compositae leges; mihi ius concurrere soli;


et croceo fetu teretis circumdare truncos,


collectasque fugat nubes, solemque reducit.


deficimus? Cur ante tubam tremor occupat artus?

deficio cur ante tuba tremor occupo artus


per somnum commixta mero, nos magna precati

per somnus commisceo merus nos magnus preco


flumen agit; fessos quatit aeger anhelitus artus.

flumen ago fatisco quatio aeger anhelitus artus


et Sallentinos obsedit milite campos


Illam incendentem luctus Idaeus et Actor


Inde Lichan ferit, exsectum iam matre perempta

indus lichas ferio exseco iam mater peremo


sutilis, et multam accepit rimosa paludem.


Talia fundebat lacrimans longosque ciebat


Postquam exempta fames epulis mensaeque remotae,

postquam eximo fames epulis metior removeo


Italiam petere et terras temptare repostas:


ter revoluta toro est, oculisque errantibus alto


qua gressum extuleram, repeto, et vestigia retro

qui gradior effero repeto et vestigium retro


et Dauno possem incolumem servare parenti.

et daunus possum incolumis servaris parens


Tum foribus divae, media testudine templi,


permittit patria? Hospitio prohibemur harenae;

permitto patria hospitium prohibeo harena


complexu teneo, gravior neu nuntius auris

complexus teneo gravis neu nuntius auris


Accepit vocem lacrimis Lavinia matris


excidit et Troum Rutulorumque agmina complet:


Adparent rari nantes in gurgite vasto,


inferretque deos Latio, genus unde Latinum,


omnia Mercurio similis, vocemque coloremque


Vos etiam, gemini, Rutulis cecidistis in agris,


Qualis ubi hibernam Lyciam Xanthique fluenta

qual ubi hibernus lycia xanthus fluentum


sternere nec iacta caecum dare cuspide volnus:

sterno neque jacto caecus do cuspis vulnus


et vacet annalis nostrorum audire laborum,


absenti ferat inferias decoretque sepulchro.


Accipite ergo animis atque haec mea figite dicta,

accipio ergo animus atque hic meus figo dictum


passibus. Ipse humili designat moenia fossa

passus ipse humilis designo moenia fossa


haec effatus equos numero pater eligit omni

hic effor equus numerus pater eligo omnis


Scilicet ut Turno contingat regia coniunx,

scilicet ut turnus contingo regius coniunx


proturbant. Instat non setius ac rotat ensem

proturbo insto non setius atque roto ensis


Tum pius Aeneas stricto sic ense precatur:

tum pius aeneas stringo sic ensis precor


Ipsis praecipuos ductoribus addit honores:


lambere flamma comas et circum tempora pasci.

lambo flamma como et circum tempus pascor


est hic, est animus lucis contemptor et istum

sum hic sum animus lucus contemptor et iste


quem subiisse umeris confectum aetate parentem!


cum subito adsurgens fluctu nimbosus Orion

cum subeo assurgo fluctus nimbosus oreon


nunc tantum sinus et statio male fida carinis:

nunc tantus sinus et statio malus fidus carina


Da, pater, augurium, atque animis inlabere nostris.

do pater augurium atque animus inlabor noster


Dulichiumque Sameque et Neritos ardua saxis.


Nec ripas datur horrendas et rauca fluenta


impetus. Hortamur fari; quo sanguine cretus,


Pergama, nec veterum memini laetorve malorum.


dant sonitum ingenti perfractaque quadrupedantum

do sonitus ingens perfringo quadrupedantum


ad terram fugit, et portu se condidit alto.

ad terra fugio et portus sui condo altus


et Venulus dicto parens ita farier infit:


it gemitus: torpent infractae ad proelia vires.

eo gemitus torpeo infringo ad proelio vireo


intemerata fides, oro, miserere laborum


ira super: magno veluti cum flamma sonore

ira super magnus velut cum flamma sonorus


et procul: O miseri, quae tanta insania, cives?

et procul o miser qui tantus insania civis


insonat Aegaeo sequiturque ad litora fluctus,


ipsa palam fari omnipotens Saturnia iussit.

ipse palam faris omnipotens saturnius iubeo


Hunc socii morem sacrorum, hunc ipse teneto:


Ut pelagus tenuere rates, nec iam amplius ulla

ut pelagus teneo ratis neque iam amplus ullus


Dum trahitur pendetque iugis, hunc lata retectum


Hic Nomadum genus et discinctos Mulciber Afros,

hic nomas genus et discingo mulciber afros


Ipsum autem sumptis Priamum iuvenalibus armis


extulit os sacrum caelo tenebrasque resolvit.


morte obita qualis fama est volitare figuras

mors obeo qualis fama sum volitaris figura


quam multae glomerantur aves, ubi frigidus annus

quam multus glomero aveo ubi frigidus annus


et nunc nequiquam fallis dea. Sed quis Olympo

et nunc nequiquam fallo dea sed quis olympus


quam variae linguis, habitu tam vestis et armis.

quam varia lingua habitus tam vestio et arma


cuncti ad reginam Volsci. Nihil ipsa nec aurae

cunctus ad regina volscus nihil ipse neque aura


funera, cum tumulum praeterlabere recentem!


obtestor; quaecumque mihi fortuna fidesque est,


educet silvis regem regumque parentem,


Pulsus ego? Aut quisquam merito, foedissime, pulsum

pello ego aut quisquam mereo foedus pello


Talia coniugia et talis celebrent hymenaeos

talis conjugium et talis celebro hymenaeus


Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen.


Spartanae, vel qualis equos Threissa fatigat

spartanus vel qualis equus thracia fatigo


Turne, quod optanti divom promittere nemo


est iter in silvis, ubi caelum condidit umbra

sum iter in silva ubi caelum condo umbra


Est ingens gelidum lucus prope Caeritis amnem,

sum ingens gelidus lucus prope caeritis amnis


Nec tibi desertae in dumis coluisse Dianam


tu requies miserae, decus imperiumque Latini


audierat, Tyrias olim quae verteret arces;


Sed tum, forte cava dum personat aequora concha,

sed tum fors cavo dum persono aequor concha


Hanc multos florentem annos rex deinde superbo

hic multus floreo annus rex deinde superbus


sed manus e castris propere coit omnis in unum,

sed manus e castrum properus coeo omnis in unus


intentos volvens oculos. Nec purpura regem


unius ob noxam et furias Aiacis Oilei?


et direpta domus, et parvi casus Iuli.


curriculo expulerat somnum, cum femina primum,

curriculum expello somnus cum femina primus


itque reditque viam totiens. Quid Thesea, magnum

eo redeo via totiens quis theseus magnus


discedens dederam, cum me complexus euntem


tum sperare domos defessus ibique memento


Heu nihil invitis fas quemquam fidere divis!

heu nihil invitus fas quisquam findo divus


non illi imperium pelagi saevumque tridentem,

non ille imperium pelagus saevus tridens


Hanc pro Palladio moniti, pro numine laeso


iunximus hospitio dextras: sors ista senectae

jungo hospitium dexter sors iste senecta


tot maria intravi duce te, penitusque repostas


quantum acie possent oculi servare sequentum.

quantus acies possum oculus servaris sequor


Quod si tantus habet mentes et pectora terror,

qui si tantus habeo mens et pectus terror


aegida concuteret dextra nimbosque cieret.


Tisiphone quatit insultans, torvosque sinistra

tisiphone quatio insulto torvosque sinistra


impastus stabula alta leo ceu saepe peragrans,

impascor stabulum altus leo ceu saepe peragro


arvorum pecorisque deo, lucumque diemque,


Ipsi transtra novant, flammisque ambesa reponunt

ipse transtrum novo flamma ambedo repono


edoceat multasque viro se adiungere gentis


inferimus tepido spumantia cymbia lacte


maximus unde pater, si rite audita recordor,

magnus unde pater si rite audio recordor


Ac dum prima lues udo sublapsa veneno

atque dum primus luo udus sublabor veneno


et statuam ante aras aurata fronte iuvencum


Lucagus ut pronus pendens in verbera telo

lucagus ut pronus pendeo in verbero telum


Quare agite, O tectis, iuvenes, succedite nostris.

quaris ago o tectum juvenis succedo noster


protinus ad sedes Priami clamore vocati.


ingentis Rutulae spectabit caedis acervos.


Vidit ab adverso venientis aggere Turnus,


Quem fugis, aut quis te nostris complexibus arcet?

qui fugio aut quis tu noster complexus arceo


et varias audit voces fruiturque deorum


templa Iovi centum latis immania regnis,

templum iuppiter centum fero immanis regnum


Scilicet exspectem, libeat dum proelia Turno

scilicet exspecto libet dum proelio turnus


Ille ut depositi proferret fata parentis,


Tum pavidae tectis matres ingentibus errant;


Tyrrhidae iuvenes, medio dux agmine Turnus,

tyrrhidae juvenis medium dux agmen turnus


Qualis ubi alterno procurrens gurgite pontus


Hesperium Siculo latus abscidit, arvaque et urbes

hesperius siculus latus abscido arvum et urbs


armiger Automedon, una omnis Scyria pubes

armiger automedon unus omnis scyrius pubes


ut tanta quicquam pro spe temptare recusem.

ut tantus quisquam pro spes tento recuso


arboribus viridisque secant placido aequore silvas.

arbor viridis seco placidus aequor silva


armiger ante fuit, sed non felicibus aeque


Non hic Atridae nec fandi fictor Ulixes:


ipse iugis Cynthi graditur, mollique fluentem


Dixerat, et dextra discedens impulit altam


Nunc repeto haec generi portendere debita nostro,

nunc repeto hic gener portendo debeo noster


ipse comes Niso graditur, regemque requirunt.


ante levi iaculo longum per inane secutus

ante levis jaculus longus per inanis sequor


sed magnum metuens se post cratera tegebat;


Atque illi, ut vacuo patuerunt aequore campi,

atque ille ut vacuus pateo aequor campus


bella gero! Et quisquam numen Iunonis adoret

bellum gero et quisquam numen juno adoro


dextera! Non illi se quisquam impune tulisset

dextera non ille sui quisquam impunis fero


moenia, dis Italis votum inmortale sacrabat,


sint, puer, et longum Andromachae testentur amorem,

sum puer et longus andromacha testo amor


concidit immundoque fimo sacroque cruore.


terribili squalore Charon, cui plurima mento

terribilis squalor charon qui multus mentum


Tum procul e fluctu Trinacria cernitur Aetna,

tum procul e fluctus trinacrius cerno aetna


turriti scopuli, refugitque ab litore templum.

turritus scopulus refugio ab litus templum


demoror, ex quo me divom pater atque hominum rex

demoror ex quo ego divus pater atque homo rex


par levibus ventis volucrique simillima somno.


Augustus Caesar, Divi genus, aurea condet

augustus caesar divus genus aureus condo


vescentis, laetumque choro paeana canentis


sollemnis cum forte dapes et tristia dona

sollemnis cum fors daps et tristis donum


dixerat ille aliquid magnum vimque adfore verbo

dico ille aliquis magnus vis adsum verbum


atque manum pinu flagranti fervidus implet.

atque manus pinus flagro fervidus impleo


Est Amathus, est celsa mihi Paphus atque Cythera

sum amathus sum celsus ego paphus atque cythere


accelerat simul Aeneas, simul agmina Teucrum.

accelero simul aeneas simul agmen teucer


implevitque sinum sanguis; tum vita per auras


Suspensi Eurypylum scitantem oracula Phoebi

suspendo eurypylus scitor oraculum phoebus


Ipse Mycenaeus magnorum ductor Achivom


cuique loci leges dedimus, conubia nostra


tela manu trepidae iaciunt ac robore duro

telum manus trepidus jacio atque robur durus


tela manu iaciens, ter secum Troïus heros


vidisset, tristemque hoc ipso in litore pugnam?


turbati fugiunt Rutuli, fugit acer Atinas


Sed me iussa deum, quae nunc has ire per umbras,

sed ego iubeo deus qui nunc hic eo per umbra


sic urbis ruit ad muros, ubi plurima fuso


Aeole, namque tibi divom pater atque hominum rex

aeolus namque tu divus pater atque homo rex


Quin ipsa arrectis (visu miserabile) in hastis

quin ipse arrideo video miserabilis in hasta


accipite haec, meritumque malis advertite numen,


aut moriere simul. Sic ore effata recepit


prodidit aut vanae vertere ex hostibus umbrae:


Hic canit errantem lunam solisque labores;


quattuor a stabulis praestanti corpore tauros

quattuor ab stabulis praesto corpus taurus


pectora, sunt animi et rebus spectata iuventus.

pectus sum animus et res specto juventus


it nigrum campis agmen, praedamque per herbas


crebra manus, duro crepitant sub volnere malae.

creber manus durus crepito sub vulnus malus


fundabit, Curibus parvis et paupere terra


velleribus niveis et festa fronde revinctum:


Praecipites vigilate, viri, et considite transtris;

praeceps vigilo vir et consido transtrum


auspiciis et sponte mea componere curas,


externo commissa duci. Aeneia puppis


septemque una sibi muro circumdabit arces,


Tum pater omnipotens, rerum cui prima potestas,

tum pater omnipotens res qui primus potestas


Hinc Sthenium petit et Rhoeti de gente vetusta

hinc sthenius peto et rhoetus de gens vetustus


matre dea monstrante viam, data fata secutus;


Haec super e vallo prospectant Troes et armis

hic super e vallo prospecto tros et arma


Ante omnes stupet ipse Dares, longeque recusat;

ante omnis stupeo ipse daris longus recuso


Tu quoque, flaventem prima lanugine malas


En Priamus! Sunt hic etiam sua praemia laudi;

en priamus sum hic etiam suus praemium laus


sic dea submisso contra Saturnia voltu:

sic dea summitto contra saturnius vultus


excepere aurae volnus; Saturnia Iuno


custodes lecti Phoenix et dirus Ulixes


aera lacu. Gemit impositis incudibus antrum.


Emicat Euryalus, et munere victor amici


ni signum caelo Cytherea dedisset aperto.


Hic et Narycii posuerunt moenia Locri,


aut intractatum scelerisve dolive fuisset,


Tu Stygias inhumatus aquas amnemque severum


fataque fortunasque virum moresque manusque.


sedibus optatis geminae super arbore sidunt,


Tris Notus hibernas immensa per aequora noctes

tres notus hiberno immensus per aequor nox


flatus et in lento luctantur marmore tonsae.


carbaseos fulvo in nodum collegerat auro


fortunam ex aliis. Nunc te mea dextera bello

fortuna ex alius nunc tu meus dextera bellum


dat tecto ingentem, mox aere lapsa quieto


portitor ille Charon; hi, quos vehit unda, sepulti.

portitor ille charon hic qui veho unda sepelio


tum quoque communi portam statione tenebant.


ausus, et adflictis melius confidere rebus.


non tamen omnino Teucros delere paratis,


Mantua, dives avis; sed non genus omnibus unum:

mantua dives avus sed non genus omnis unus


fundatur Veneri Idaliae, tumuloque sacerdos


quem tamen haud expers Valerus virtutis avitae

qui tamen haud expers valerus virtus avitus


magna para, longumque fugae ne linque laborem.


perque undas, superante salo, perque invia saxa


ingentem Aenean duxit stratisque locavit


Africus, et vastos volvunt ad litora fluctus.

africanus et vastus volvo ad litus fluctus


Iamque adeo donati omnes opibusque superbi


Tu modo posce deos veniam, sacrisque litatis


excutiat Teucros vallo atque effundat in aequum?

excutio teucer vallo atque effundo in aequus


Forte die sollemnem illo rex Arcas honorem


annua, quae differre nefas, celebrate faventes


Messapus teloque orantem multa trabali


Principio pinguem taedis et robore secto


finibus arceret: volat ille per aera magnum


imprecor, arma armis; pugnent ipsique nepotesque.


felix, heu nimium felix, si litora tantum


instruimus mensas arisque reponimus ignem:


quam vestrae fecere manus, melioribus, opto,


laetitiaque fremunt animosque ad sidera tollunt.


ire placet pacisque manu praetendere ramos,


pestiferas aperit fauces, quis condita Erinys,

pestifer aperio fauces quis condio erinys


Irim de caelo misit Saturnia Iuno


deficere extremum et religatos rite videbat


Cur, inquit, diversus abis? Huc dirige gressum,

cur inquam diverto abeo huc dirigo gradior


atque iter emensi casus superavimus omnis


protinus hasta fugit servatque cruenta tenorem,

protinus hasta fugio servo cruento tenor


nocte datos non ipse suo premit ore Latinus,


horrisono: Teucrum mirantur inertia corda,


et tandem laeti notae advertuntur harenae.

et tandem laetus nosco advertuntur harena


ludere pendentis pueros et lambere matrem


mucronem nec ferre videt sua gaudia ventos.

mucro neque fero video suus gaudium venio


ipse haec ferre iubet celeris mandata per auras:

ipse hic fero iubeo celo mandatum per aura


Haec tum multiplici populos sermone replebat


hortatur pater ire mari, veniamque precari:


quippe dolor, omnis stetit imo volnere sanguis;

quippe dolor omnis sto imus vulnus sanguis


Non servata fides cineri promissa Sychaeo!


Vix e conspectu Siculae telluris in altum

vix e conspectus siculus tellus in altus


rumpere et obductum verbis volgare dolorem?


hic domus est inquit vobis. Iam tempus agi res,

hic domus sum inquam tu iam tempus ago res


ossa super recubans antro semesa cruento;


Turbidus hic caeno vastaque voragine gurges

turbidus hic caenum vastaque vorago gurges


Post mihi non simili poena commissa luetis.


pallida, dis invisa, superque immane barathrum

pallidus deus invideo supo immanis barathrum


attrectare nefas, donec me flumine vivo


longus in occasum, finis super usque Sicanos;

longus in occasus finis super usque sicani


iam matura viro, iam plenis nubilis annis.


Ledaeamque Helenam Troianas vexit ad urbes ?


Vertitur interea caelum et ruit oceano nox,


causa latet; duri magno sed amore dolores


sub precibus venia ulla latet totumque moveri


hanc operam, ne noster honos infractave cedat

hic opera ne noster honor infractave cedo


quis Latio antiquo fuerit status, advena classem

quis latius antiquus sum status advena classis


adloquitur Venus: O qui res hominumque deumque


ducunt ad naves; galeamque ensemque vocati


et sic fata Iovis poscunt, hic terminus haeret:

et sic fatum iuppiter posco hic terminus haereo


Murranum, quo non superat mihi carior alter,


pervenit ac videt Euryalum, quem iam manus omnis

pervenio atque video euryal qui iam manus omnis


qua datur; ast armis concurrant arma cavete.


Anchemolum, thalamos ausum incestare novercae.

anchemolum thalamus audeo incestaris noverca


fluctus uti primo coepit cum albescere vento,

fluctus uti primus coepio cum albesco venio


postibus; incedunt victae longo ordine gentes,


Bactra vehit, sequiturque (nefas) Aegyptia coniunx.

bactra veho sequor nefas aegyptius coniunx


quos mecum a Troia mediisque ex ignibus urbis


perlegerent oculis, ni iam praemissus Achates


Hunc Polydorum auri quondam cum pondere magno

hic polydorus aurum quondam cum pondus magnus


necdum animus toto percepit pectore flammam,

necdum animus totus percipio pectus flamma


accipiens sonitum saxi de vertice pastor.


Ille avidus pugnae suras incluserat auro


ducebatque diem, Danaique obsessa tenebant


ipsa caput populis, Tusco de sanguine vires.

ipse caput populus tuscus de sanguis vireo


iam minus atque minus successu laetus equorum

iam paruus atque paruus succedo laetus equus


At puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo

at puer ascanius qui nunc cognomen iulus


Sternitur Arcadiae proles, sternuntur Etrusci


aëra dimovit tenebrosum et dispulit umbras,

aera dimoveo tenebrosus et dispello umbra


sceptra Palatini sedemque petit Euandri.


quamvis solus avem caelo deiecit ab alto.

quivis solus avis caelum deicio ab altus


Istic nunc, metuende, iace. Non te optima mater

istic nunc metuo jaceo non tu bonus mater


unde hominum genus et pecudes; unde imber et ignes;

unde homo genus et pecus unde imber et ignis


adgnosco, Scaeaeque amplector limina portae.


sorbet in abruptum fluctus, rursusque sub auras

sorbeo in abrumpo fluctus rursus sub aura


ediderit, iuvenum primos tot miserit Orco?


contemptor divom Mezentius agminaque armat.


oppetere ingentem atque ingenti volnere victum.


Sed me magna deum genetrix his detinet oris:

sed ego magnus deus genetrix hic detineo ora


Turnus ego, haud ulli veterum virtute secundus,

turnus ego haud ullus vetus virtus secundus


Diffugient comites et nocte tegentur opaca:


freti animis, ultroque invitant moenibus hostem.

fretus animus ulter invito moenia hostis


secundo


spargens rore levi et ramo felicis olivae,


laetus in arma para, et Phrygios qui flumine pulchro

laetus in arma paro et phrygius qui flumen pulcher


suffecit: postquam arma dei ad Volcania ventumst,

sufficio postquam arma deus ad volcanius venio


oppositum interimit, pugnae nodumque moramque.


Ardet inexcita Ausonia atque immobilis ante;

ardeo inexcitus ausonius atque immobilis ante


Me patris Anchisae, quotiens umentibus umbris


dividit. Haudquaquam dictis violentia Turni

divido haudquaquam dictum violens turnus


Haec pater Aeoliis properat dum Lemnius oris,

hic pater aeolius propero dum lemnius ora


provehimur portu, terraeque urbesque recedunt.


Non prius aspicies, ubi fessum aetate parentem

non prior aspicio ubi fatisco aetas parens


significatque manu et magno simul incipit ore:

significo manus et magnus simul incipio os


Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum

mnestheus sergestus voco fortis serestus


mox Italus Mnestheus, genus a quo nomine Memmi;

mox italus mnestheus genus ab quo nomen memmius


Albanae coluere sacrum nunc maxima rerum


amissa socios ignotae linquere terrae.


verberat adsurgens, spumant vada marmore verso.


surgit, caelicolae medium quem ad limina ducunt.

surgo caelicola medius qui ad limen duco


sustinet et fata imponit diversa duorum,


Tu potes Aenean manibus subducere Graium


deserit ac Delum maternam invisit Apollo,

desero atque delis maternus inviso apollo


et vitta comptos voluit praetendere ramos,


quodque a stirpe fores geminis coniunctus Atridis;

quisque ab stirps foris geminus conjungo atrides


Tum gemini fratres Tiburtia moenia linquunt,

tum geminus frater tiburtia moenia linquo


Gorgona, desecto vertentem lumina collo.


quaerenda aut pacem Troiano ab rege petendum.


invadunt Martem clipeis atque aere sonoro.


ora Dares, magnoque virum se murmure tollit;


personat aurata, docuit quem maximus Atlas.


Turne, sui merito siqua est fiducia forti,

turnus suus mereo siqua sum fiducia fortis


consequitur pennis sublimem in nube columbam

consequor penna sublimo in nubes columba


et ferit: exclamant Troes trepidique Latini,


compressi, et rabiem tantam caelique marisque.


Vix ea fatus erat, geminae cum forte columbae

vix is fatus sum geminus cum fors columba


perfide; sed duris genuit te cautibus horrens

perfidus sed durus gigno tu cautes horreo


Obstipuit, retroque pedem cum voce repressit:


silvius, Albanum nomen, tua postuma proles,

silvius albanus nomen tuus postumus proles


horrescit strictis seges ensibus aeraque fulgent

horresco stringo seges ensis aera fulgeo


substitit infremuitque ferox et inhorruit armos,


et genus et mansuram urbem; serva altera Troiae

et genus et mando urbs servo alter troius


Haud minus ac iussi faciunt, primusque rudentem

haud paruus atque iubeo facio primus rudo


et fessum quotiens mutet latus, intremere omnem

et fatisco quotiens muto latus intremo omnis


transadigit costas et cratis pectoris ensem.


Multa movens animo nymphas venerabar agrestis

multus moveo animus nympha veneror agrestis


Ergo insperata deprensum luce repente


Tertia lux gelidam caelo dimoverat umbram:

tertius lux gelidus caelum dimoveo umbra


matre caret posuitque comas et bracchia ferro,

mater careo pono como et bracchium ferrum


este boni, quoniam superis aversa voluntas!

sum bonus quoniam superi averto voluntas


apparent; primi clipeos mentitaque tela


certa manent, pueri, et palmam movet ordine nemo;

certus maneo puer et palma moveo ordo nemo


has, ubi certa sedet patribus sententia pugnae,

hic ubi certus sedeo pater sententia pugna


quam super adventu Teucrum Turnique hymenaeis

quam super advenio teucer turnus hymenaeus


gaudet equo, iamque hos cursu, iam praeterit illos,

gaudeo equus iam hic cursus iam praetereo ille


ferte viam vento facilem et spirate secundi.

fero via venio facilis et spiro secundus


nulli fas casto sceleratum insistere limen;


non adeo has exosa manus Victoria fugit,

non adeo hic exosus manus victoria fugio


cetera dum legio campis instructa moratur,


manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae.


Et responsa simul quae sint, rex optime, regis

et respondeo simul qui sum rex optume rex


qui Tetricae horrentis rupes montemque Severum


Hic et Aloidas geminos immania vidi


Sedibus hunc refer ante suis et conde sepulchro.

sedes hic refero ante suus et condo sepulcrum


lustrabunt convexa, polus dum sidera pascet,


Hic viridem Aeneas frondenti ex ilice metam


lugentes campi: sic illos nomine dicunt.


extrema iam in morte, neque hoc sine nomine letum

exter iam in mors neque hic sine nomen letum


praescia venturi, da, non indebita posco


Qua facere id possis, nostram nunc accipe mentem.

qui facio is possum noster nunc accipio mens


Anchisae genitori in magno munere Cisseus

anchises genitor in magnus munus cisseus


Te quoque magnanimae viderunt, Ismare, gentes


nunc O nunc liceat crudelem abrumpere vitam,


portat equus cristaque tegit galea aurea rubra.

porto equus crista tego galea aureus rubra


Tum super exanimum sese proiecit amicum


infelix puer atque impar congressus Achilli,

infelix puer atque impar congredior achilles


Quid tibi nunc, miserande puer, pro laudibus istis,


implicat, et miseros morsu depascitur artus;


Aenea veniente sui: dedit obvia ferro


Funeris heu tibi causa fui? Per sidera iuro,


Europa atque Asia pulsus. Nec plura querentem

europa atque asia pello neque multus queror


quae superi manesque dabant: cur nunc tua quisquam

qui superi maneo do cur nunc tuus quisquam


incipit; insequitur commixta grandine nimbus;

incipio insequor commisceo grando nimbus


nam quod consilium aut quae iam fortuna dabatur?

nam qui consilium aut qui iam fortuna do


et salsae fruges, et circum tempora vittae:


Tyrrhenum ad Thybrim et fontis vada sacra Numici.

tyrrhenus ad thybris et fons vado sacer numicius


Non, mihi si linguae centum sint oraque centum,


aureus: ipsum illum, clipeum cristasque rubentis


incumbens umero, spatia et si plura supersint,

incumbo umerus spatior et si multus supersum


occurrit telumque aurata ad tempora torquet:


Hanc Ianus pater, hanc Saturnus condidit arcem:


Exin Gorgoneis Allecto infecta venenis

exinde gorgoneus allicio inficio venenum


extulit Aeneas, quas illi laeta laborum


vertitur in mediis et toto vertice supra est.

verto in medius et totus vertex supra sum


laevam cuncta cohors remis ventisque petivit.


corripit in nodum complexus et angit inhaerens

corripio in nodus complexus et ango inhaereo


Hinc totam infelix volgatur fama per urbem.

hinc totus infelix volgatur fama per urbs


Hunc morem cursus atque haec certamina primus


armorum facie et Graiarum errore iubarum.


aptemus: dolus an virtus, quis in hoste requirat?

apto dolus an virtus quis in hostis requiro


Dardanidis ipsumque trahunt in moenia regem,


iactantemque utroque caput, crassumque cruorem


Dardaniis ornat telis clipeumque iubasque


et nostras audite preces. Si tangere portus


et pater ipse manu magna Portunus euntem


Heu quid agat? Vario nequiquam fluctuat aestu,

heu quis ago varius nequiquam fluctuo aestus


ordine flammarum et late discriminat agros.


His ubi nequiquam dictis experta Latinum

hic ubi nequiquam dictum experior latinus


atque animum patriae strinxit pietatis imago.

atque animus patria stringo pietas imago


Huic contra Aeneas, speculatus in agmine longo,

hic contra aeneas speculor in agmen longus


caelo ostenduntur, pedibusque informe cadaver


Quid repetem exustas Erycino in litore classes,

quis repetem exuro erycinus in litus classis


Optume Graiugenum, cui me Fortuna precari


Sed siquis, quae multa vides discrimine tali,

sed siquis qui multus video discrimen talis


foedera turbasti teque haec in bella dedisti,


quattuor in medio dirimit plaga solis iniqui.

quattuor in medium dirimo plaga sol iniquus


tendere, ut Italiam laeti Latiumque petamus;


accipit. Hic, pelagi tot tempestatibus actis,


Tellurem nymphasque et adhuc ignota precatur


Virginei volucrum voltus, foedissima ventris


Quattuor hic invectus equis et lampada quassans

quattuor hic inveho equus et lampada quasso


et nunc huc, inde huc incertos implicat orbes

et nunc huc inde huc incertus implico orbo


omnibus his nivea cinguntur tempora vitta.


disicit et sparso late rigat arma cruore.


sed fines Libyci, genus intractabile bello.

sed finis libycus genus intractabilis bellum


Arduus armatos mediis in moenibus adstans


semianimemque sinu germanam amplexa fovebat

semianimis sinus germana amplector foveo


semianimi lapsoque supervenit et pede collo

semianimis labor supervenio et pes collum


cum fugit, ultricesque sedent in limine Dirae.


solvitur atque viros mediis exponit in undis


Nec minus Aeneas se matutinus agebat.


Quos bonus Aeneas haud aspernanda precantis


sanguineam ingentem, qualis cum caerula nubes

sanguineus ingens qualis cum caerulus nubes


vos contra regi mea nunc mandata referte.


inscius Aeneas, quae sint ea flumina porro,


flentes, ingentem atque ingenti volnere victum.


exercet sub sole labor, cum gentis adultos


Dixerat, et spissis noctis se condidit umbris.


Euandrus pariter, pariter Troiana iuventus.

euandrus pariter pariter trojanus juventus


suscipit Anchises, atque ordine singula pandit.

suscipio anchises atque ordo singulus pando


contentus late iam tum dicione premebat


Talibus incusat, gressumque ad moenia tendit:


vipereo generi et graviter spirantibus hydris


Tu, genitor, cape sacra manu patriosque Penatis;

tu genitor capio sacer manus patrius penates


Dardanio surgunt ductori, extremaque Lauso


delectos populi ad proceres primumque parentem

deligo populus ad proceres primus parens


Huic coniunx Sychaeus erat, ditissimus agri


luminibus flammae arrectis, salsusque per artus


litoraque et latos populos, sic vertice caeli


State, viri. Quae causa viae? Quive estis in armis?


arte nova speculata locum, quo litore pulcher

ars novo speculor locus quo litus pulcher


consilio hanc omnes animisque volentibus urbem,


totque sues, totidem nigrantis terga iuvencos;


amplius. Hunc, oro, sine me furere ante furorem.


ardebant; sed res animos incognita turbat.


tinguat equos noctemque die labente reducat:


accepit galea; et primus clamore secundo


arripuit biiugos; frater tendebat inertis


Una in praecelsa consedit rupe Celaeno,

unus in praecelsus consido rupes celaeno


Tutus, quos optas, portus accedet Averni.


gens illi triplex, populi sub gente quaterni,

gens ille triplex populus sub gens quaterni


vociferans: Nunc, O numquam frustrata vocatus


et regem vobis pugna defendite raptum.


ne castris iungant, certast sententia Turno.


Dardaniam Siculo prospexit ab usque Pachyno.

dardania siculus prospicio ab usque pachynus


Heu, miserande puer, si qua fata aspera rumpas,

heu misero puer si qui fatum asper rumpo


tela, sed haec lento mos est aptare flagello;

telum sed hic lentus mos sum aptaris flagellum


dicitur, aeternumque tenet per saecula nomen.


infelix crinis scindit Iuturna solutos,


Adgnovit iuvenis duplicisque ad sidera palmas


Ore favete omnes, et cingite tempora ramis.


moliri iam tecta videt, iam fidere terrae,


insinuat pavor, et scelus expendisse merentem


Huc delecta virum sortiti corpora furtim


Et Mnestheus: Quo deinde fugam, quo tenditis? inquit.

et mnestheus quo deinde fuga quo tendo inquam


expediunt, corpusque lavant frigentis et unguunt.


impius, exuviasque omnis, lectumque iugalem,


haud dubitanda refer: Corythum terrasque requirat

haud dubito refero corythus terra requiro


excepitque manu dextramque amplexus inhaesit.


concussere iugis pronique in verbera pendent.


una omnes iuvenum primi pauperque senatus

unus omnis juvenis primus pauper senatus


quarum quae forma pulcherrima Deiopea,


Debueram patriae poenas odiisque meorum:


factus honos: placidi straverunt aequora venti,

facio honor placidus sterno aequor venio


claudentur Belli portae; Furor impius intus,


Talibus Aeneas ardentem et torva tuentem


Haec ubi dicta, dapes iubet et sublata reponi

hic ubi dictum daps iubeo et tollo repono


Post hinc ad navis graditur sociosque revisit.

post hinc ad navus gradior socius reviso


Per medium stridens transit femur. Incidit ictus

per medius strideo transeo femur incido iacio


Da propriam, Thymbraee, domum; da moenia fessis

do proprius thymbraeus domus do moenia fatisco


solus ego in Pallanta feror, soli mihi Pallas

solus ego in pallas fero solus ego pallas


persolves amborum, inquit; simul ense recluso

persolvo ambo inquam simul ensis recludo


materies, ipsi numerumque modumque carinis


huc caput atque illuc umero ex utroque pependit.

huc caput atque illic umerus ex uterque pendeo


stipitibus duris agitur sudibusve praeustis,


Marte ruat? Non clausa tegunt iam moenia Teucros:

mars ruo non claudo tego iam moenia teucer


per silvas Teucri mixtique inpune Latini


cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente

cum sonitus venio et ruo omnis video repens


quin intra portas atque ipsis proelia miscent

quin intra porta atque ipse proelio misceo


incidit: ast alii subeunt, nec saxa, nec ullum

incido at alius subeo neque saxum neque ullus


cui neque apud Danaos usquam locus, et super ipsi

qui neque apud danai usquam locus et super ipse


avertit? Tantos ratibus quis depulit ignes?


corpora per terras, silvaeque et saeva quierant


quod superest, laeti bene gestis corpora rebus

qui supersum laetus bene gero corpus res


Sergestum, brevibusque vadis frustraque vocantem


Turnus equo deiectum Amycum fratremque Dioren,

turnus equus deicio amycus frater dioren


molle pecus mutumque metu, fremit ore cruento:

mollis pecus mutus metus fremo os cruento


agmine remorum celeri ventisque vocatis


incensae; moriamur et in media arma ruamus.


Atque hic ingentem comitum adfluxisse novorum


Chloreaque Sybarimque Daretaque Thersilochumque

chloreus sybaris daretaque thersilochumque


a Belo soliti; tum facta silentia tectis:

ab belus soleo tum facio silentium tectum


Exim se cuncti divinis rebus ad urbem


et Carmentalem Romani nomine portam


leniit, hic primum Aeneas sperare salutem


lustramurque Iovi votisque incendimus aras,


germanam nuper thalamo sociatus habebat.


nobilitas dabat, incertum de patre ferebat),


eruit; hic Iuno Scaeas saevissima portas


prona trahit penitusque vadis inlisa recumbit:

pronus traho penitus vado inlisa recumbo


dona carere dolis Danaum? Sic notus Ulixes?

donum careo dolus danaus sic notus ulixes


versanti subito vix haec sententia sedit.


Aeneas? Cui tanta deo permissa potestas?

aeneas qui tantus deus permitto potestas


Solis avi specimen; bigis it Turnus in albis,

soli avus specimen biga eo turnus in albus


hoc Priami gestamen erat, cum iura vocatis


summaque per galeam delibans oscula fatur:


ad caelum tendit palmas et corpore inhaeret.

ad caelum tendo palmo et corpus inhaereo


confusam eripuit mentem. Namque avia cursu


abstrusa in venis silicis, pars densa ferarum

abstrudo in venio silex pars densus ferus


Frangimur heu fatis, inquit, ferimurque procella!


tela inter media atque horrentis Marte Latinos.

telum inter medius atque horreo mars latini


Obstipuit primo aspectu Sidonia Dido,

obstipesco primus aspectus sidonius dido


Tum regina deum caelo delapsa morantis


Quin etiam in silvas, simulato numine Bacchi,

quin etiam in silva simulo numen bacchus


quo tendant ferrum, malo suspendit ab alto.

quo tendo ferrum malus suspendo ab altus


Italiam quaero patriam et genus ab Iove summo.

italia quaero patria et genus ab iuppiter superus


sub pedibus mugire solum, et iuga coepta moveri

sub pes mugio solus et iugum coepio moveo


ruperat. Ille, innare parans, infantis amore


idque audire sat est? Iamdudum sumite poenas,


Igneus est ollis vigor et caelestis origo

igneus sum ille vigor et caelestis origo


Stant lecti circum iuvenes: ipse aeger anhelans

sto lego circum juvenis ipse aeger anhelo


qui regem Euandrum comites, qui signa secuti,


et totum clipei ferro deiecerat orbem;


unus qui nobis cunctando restituis rem.


dixit, et aurata volucrem Threissa sagittam


nos iuvenem exanimum et nil iam caelestibus ullis

nos juvenis exanimus et nihil iam caelestis ullus


Quo referor totiens? Quae mentem insania mutat?

quo refero totiens qui mens insania muto


Hinc exaudiri gemitus, et saeva sonare


accipio agnoscoque libens! Ut verba parentis


talis equos alacer media inter proelia Turnus

talis equus alacer medius inter proelio turnus


Nunc quoque mens eadem perstat mihi: pelle timores.

nunc quoque mens idem persto ego pello timor


Et primum in scopulo luctantem deserit alto

et primus in scopulus luctor desero altus


tum magnum exitium (quod di prius omen in ipsum

tum magnus exitium qui deus prior omen in ipse


germanique minas?


Ni faciat, maria ac terras caelumque profundum

ni facio mare atque terra caelum profundum


aedibus et licito tandem sermone fruuntur.


dentibus infrendens gemitu, graditurque per aequor

dens infrendeo gemitus gradior per aequor


magnanimum Aenean; neque me sententia vertit.

magnanimus aeneas neque ego sententia verto


quam procul incautam nemora inter Cresia fixit

quam procul incautus nemus inter cresius figo


Troianos haec monstra petunt, his Iuppiter ipse

trojani hic monstrum peto hic iuppiter ipse


fudissetque preces, divosque in vota vocasset:


Turrim in praecipiti stantem summisque sub astra

turris in praeceps sto summus sub astrum


gente sub Assaraci fato ventura resident,


et cristae capitum et portarum ingentia claustra

et crista caput et portaris ingens claustra


circumdat loricam umeris; simul aptat habendo


sacra comam multosque metu servata per annos,


turbidus eque rotis magnam respexit ad urbem.

turbidus equus rota magnus respicio ad urbs


qua victrix redit illa pedemque ex hoste reportat,

qui victrix redeo ille pedo ex hostis reporto


Rex, genus egregium Fauni, nec fluctibus actos,

rex genus egregius faunus neque fluctus ago


sanguinis ille vomens rivos cadit atque cruentam

sanguis ille vomo rivus cado atque cruentus


bina manu lato crispans hastilia ferro.


contigerit victori et praedae dicere sortem,


robur et aerii cursu petit ardua montis.


caede Neoptolemum geminosque in limine Atridas;

caedes neoptolemus gemini in limen atrides


Quid struit, aut qua spe inimica in gente moratur,

quis struo aut qui spes inimicus in gens moror


Quo res summa, loco, Panthu? Quam prendimus arcem?

quo res summus locus panthu quam prehendo arx


Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones,


perfurit ac multam in medio sine nomine plebem,

perfuro atque multa in medium sine nomen plebs


pars in praecipitis fossas urgente ruina


aeriae quercus, aut coniferae cyparissi


cornua velatarum obvertimus antemarum,


insequitur Salius; spatio post deinde relicto

insequor salius spatium post deinde relinquo


Hoc nemus, hunc, inquit, frondoso vertice collem

hic nemus hic inquam frondosus vertex collis


abstulerat, Stygioque caput damnaverat Orco.


Illionei monitu et multum lacrimantis Iuli


aut videt, aut vidisse putat per nubila lunam,

aut video aut video puto per nubila luna


vestibulo astabant, aliique ab origine reges


Excisum Euboicae latus ingens rupis in antrum,

excido euboicus latus ingens rupes in antrum


protendunt longe dextris et spicula vibrant,

protendo longus dextera et spiculum vibro


Sit qui me raptum pugna pretiove redemptum


pone sequens dextra puppim tenet ipsaque dorso

pono sequor dextera puppis teneo ipse dorsum


perque hostis, per tela ruit maestamque sororem


hac Phryges, instaret curru cristatus Achilles.

hic phryges insto currus cristatus achilles


abstulit atra dies et funere mersit acerbo.


Quos alios muros, quae iam ultra moenia habetis?

qui alius murus qui iam ultra moenia habeo


vellitur, huic atro liquuntur sanguine guttae,


Sic ait, et geminum pugnae proponit honorem,


congressus pete, nate, meos. Non me impia namque

congredior peto natus meus non ego impius namque


pingue superque oleum infundens ardentibus extis.


Quosne (nefas) omnis infanda in morte reliqui


coeperat, infelix umero cum apparuit alto


prospicit errantis; hos tota armenta sequuntur

prospicio erro hic totus armentum sequor


non ulli est animus stricto concurrere ferro;

non ullus sum animus stringo concurro ferrum


diva tuam, quae nunc dubiis committitur auris.

divus tuus qui nunc dubius committo auris


iactatum vento videat Phrygiasque biremis,


Ut primum placati animi et trepida ora quierunt,

ut primus placo animus et trepido os quiesco


Huius in adventum iam nunc et Caspia regna

hic in advenio iam nunc et caspia regnum


Qua se cumque furens medio tulit agmine virgo,

qui sui cum furo medium fero agmen virgo


non Teucros agat in Rutulos, Teucrum arma quiescant

non teucer ago in rutuli teucer arma quiesco


funereasque inferre faces, tibi nomina mille,


non secus ac liquida siquando nocte cometae

non secus atque liquidus siquando nox cometes


ceu duo nubigenae cum vertice montis ab alto

ceu duo nubigena cum vertex mons ab altus


frenaque ferventisque rotas; pars munera nota,


Namque videbat, uti bellantes Pergama circum


sed mihi sorte datum. Tenet ille immania saxa,

sed ego sors do teneo ille immanis saxum


solvite vela citi. Deus aethere missus ab alto

solvo velo cieo deus aether mitto ab altus


labitur exsanguis, labuntur frigida leto


terrentur visu subito cunctique relictis


nesciat et tantos rumpi non speret amores,


rupibus excidunt, scaenis decora alta futuris.


Volvitur ille vomens calidum de pectore flumen

volvo ille vomo calidus de pectus flumen


Nos Troia antiqua, si vestras forte per auris

nos troius antiquus si vester fors per auris


Hic totum caveae consessum ingentis et ora


Aspice qui coeant populi, quae moenia clausis

aspicio qui coeo populus qui moenia claudo


atque hos, nequa forent pedibus vestigia rectis,

atque hic nequa sum pes vestigium rectus


ternaque transierint Rutulis hiberna subactis.


exuvias; galeam fidus permutat Aletes.


pro Turno, et magnum reginae nomen obumbrat,

pro turnus et magnus regina nomen obumbro


Praecipites metus acer agit quocumque rudentis


sic rigido latus ense ferit. Podalirius Alsum

sic rigidus latus ensis ferio podalirius alsum


visa dehinc caelo facies delapsa parentis

video dehinc caelum facies delabor parens


clam ferro incautum superat, securus amorum

clam ferrum incautus supero securus amor


tempora navali fulgent rostrata corona.


consonat omne nemus, vocemque inclusa volutant


et terram altricem saevi exsecramur Ulixi.


speluncam adiciunt spirantemque ignibus ipsum.


inpubesque manus, mirata volubile buxum;


Macte nova virtute, puer: sic itur ad astra,

mactus novo virtus puer sic eo ad astrum


iam cornu petat et pedibus qui spargat harenam.


accipit Aenean solioque invitat acerno.


incensis erepta adytis, mensaeque deorum,


aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma,


Quae postquam vates sic ore effatus amico est,

qui postquam vates sic os effor amicus sum


vulneris impatiens arrecto pectore crura:


Congressi iungunt dextras mediisque residunt


Aeneae magni dextra cadis. Increpat ultro

aeneas magnus dextera cado increpo ultro


Sed tibi qui cursum venti, quae fata dedere?


conexosque anguis ipsamque in pectore divae


Ventum erat ad limen, cum virgo. Poscere fata

venio sum ad limen cum virgo posco fatum


et primum ante omnes victorem appellat Acesten.

et primus ante omnis victor appello acestes


clamorem immensum tollit, quo pontus et omnes

clamor immensus tollo quo pontus et omnis


vitalis carpis, Tyriam qui adveneris urbem.


exiguam, inceptus clamor frustratur hiantes.


inruit et, qua tela videt densissima, tendit.


nunc animis opus, Aenea, nunc pectore firmo.

nunc animus opus aeneas nunc pectus firmus


miscetur, penitusque cavae plangoribus aedes


Karthago aut antiqua Tyros, flammaeque furentes


adgnoscas. Tumida ex ira tum corda residunt.


haud aliter retro dubius vestigia Turnus

haud aliter retro dubius vestigium turnus


Iuppiter omnipotens, precibus si flecteris ullis,

iuppiter omnipotens prex si flecto ullus


aequaevumque ab humo miserans attollit amicum.

aequaevumque ab humo misero attollo amicus


Dat Niso Mnestheus pellem horrentisque leonis


primaque, libato, summo tenus attigit ore,


praecipuus fragor et longi pars maxima luctus.

praecipuus fragor et longus pars maximus luctus


Hoc caput, O cives, haec belli summa nefandi:

hic caput o civis hic bellum summus nefandus


Hic iuvenis iam victor ovans vestigia presso

hic juvenis iam victor ovo vestigium premo


nec magis incepto voltum sermone movetur,


ignarosque loci passim et formidine captos


nec revocare situs aut iungere carmina curat:

neque revocaris sino aut iungo carmen curo


Dixit et adversos telum contorsit in hostis

dico et adverro telis contorqueo in hostis


praemia, sed Turni de vita et sanguine certant.

praemium sed turnus de vito et sanguis certo


Hac vice sermonum roseïs Aurora quadrigis


Pallantis proavi de nomine Pallanteum.


rege sub Eurystheo fatis Iunonis iniquae


Porta adversa ingens, solidoque adamante columnae,

porto adverso ingens solidus adamo columna


Hic primum paribus nitens Cyllenius alis


omnia sub pedibus, qua Sol utrumque recurrens


At furiis Caci mens effera, nequid inausum

at furia cacus mens effero nequid inausus


cessi, et sublato montes genitore petivi.


egregium forma iuvenem et fulgentibus armis,


nutrierat Lycia paribusque ornaverat armis,


Ille simul manibus tendit divellere nodos,


brachia protendens, et verberat ictibus auras.

bracchium protendo et verbero ictus aura


Continuo adversis Tyrrhenus et acer Aconteus

continuo adverro tyrrhenus et acer aconteus


iamque sacerdotes primusque Potitius ibant,


vel Priamo miseranda manus: scit triste Minervae

vel priamus misero manus scio tristis minerva


armiger ante fuit fidusque ad limina custos,


ora manusque ambas, populataque tempora raptis


uno in corde pudor mixtoque insania luctu,


Neptuni sacro Danais de poste refixum.


Penelei dextra divae armipotentis ad aram

penelei dextera diva armipotentis ad ara


tuta petunt et equis aversi ad moenia tendunt.

tueor peto et equus averto ad moenia tendo


magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,


dant sonitus, erratque auris et tempora circum


Ibant obscuri sola sub nocte per umbram,


non opis est nostrae, Dido, nec quicquid ubique est

non ops sum noster dido neque quisquis ubique sum


Belidae nomen Palamedis et incluta fama

belides nomen palamedes et inclutus fama


Dardanidae e muris, spes addita suscitat iras,

dardanides e murus spes addo suscito ira


nulla dies umquam memori vos eximet aevo,


nec validae iuvere manus genitorque Melampus,

neque validus juvo manus genitor melampus


Quae vobis, quae digna, viri, pro laudibus istis


iam senior madidaque fluens in veste Menoetes

iam senex madidus fluo in vestis menoetes


Primitiae iuvenis miserae bellique propinqui

primitiae juvenis miser bellus propinquus


caede nova quaerens. Pallas, Euander, in ipsis

caedes novo quaero pallas euander in ipse


concursu, lacrimis immobilis. Ille retorto

concursus lacrima immobilis ille retorqueo


Quassatam ventis liceat subducere classem,


et nunc palantis video gemitumque cadentum


At Cytherea novas artes, nova pectore versat


Troiugenas ac tela vides inimica Latinis,

trojugena atque telum video inimicus latinum


et conferre gradum, et veniendi discere causas.


regis Romani, primus qui legibus urbem


Ille, vides, pura iuvenis qui nititur hasta,

ille video purus juvenis qui nitor hasta


dotalisque tuae Tyrios permittere dextrae.


Ipsae de muris summo certamine matres,


Gaudia, mortiferumque adverso in limine Bellum,

gaudium mortiferumque adverso in limen bellum


iamque vale, et nati serva communis amorem.


saevit amor ferri et scelerata insania belli,

saevio amor fero et scelero insania bellum


pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum.

pingo acus tunica et barbarum tegimen crus


quis nemori imperitet, quem tota armenta sequantur;

quis nemus imperito qui totus armentum sequor


obiecit? Quae causa fuit, consurgere in arma


accestis scopulos, vos et Cyclopea saxa


Nec plura his. Ille admirans venerabile donum

neque multus hic ille admiror venerabilis donum


component, cum iam leges et foedera iungent,


Turne, tot incassum fusos patiere labores


Haec adeo tibi me, placida cum nocte iaceres,


infelix vates, rumpitque hanc pectore vocem:


Noctem illam tecti silvis immania monstra


Talia monstrabat relegens errata retrorsus


impediunt. Alii ventosis follibus auras


Illa volans umeri surgunt qua tegmina summa

ille volo umerus surgo qui tegimen summus


congerere arboribus caeloque educere certant.


implevit clamore locum. Vix pauca furenti


Ipsa Paphum sublimis abit, sedesque revisit


ter spumam elisam et rorantia vidimus astra.


Considant, si tantus amor, et moenia condant.


Has omnes, ubi mille rotam volvere per annos,

hic omnis ubi mille rota volvo per annus


Illam inter caedes pallentem morte futura


armorumque dolis, quam densis frondibus atrum


It portis iubare exorto delecta iuventus;

eo porta iubaris exorior delecto juventus


Interea sacra haec, quando huc venistis amici,

interea sacer hic quando huc venio amicus


At me tum primum saevus circumstetit horror

at ego tum primus saevus circumsto horror


haud equidem pretio inductus pulchroque iuvenco

haud equidem pretium induco pulcher juvencus


obvius armato, seu cum pedes iret in hostem,


orta dies, urbem et finis et litora gentis


prona petit maria et pelago decurrit aperto.

pronus peto mare et pelagus decurro aperio


Romulus, Assaraci quem sanguinis Ilia mater

romulus assaracus qui sanguis ilium mater


Visceribus miserorum et sanguine vescitur atro.


exegit caecos rabies, catulique relicti


Ascanius, Longam muris cum cingeret Albam,


Quis globus, o cives, caligine volvitur atra?


nec lacrimis caruere genae, segnemque Menoeten,

neque lacrima careo gena segnis menoeten


Iam gravis aequabat luctus et mutua Mavors

iam gravis aequo luctus et mutuus mavors


fundimur, et telo lumen terebramus acuto,—


Ast ego magna Iovis coniunx, nil linquere inausum

at ego magnus iuppiter coniunx nihil linquo inausus


Sume, pater; nam te voluit rex magnus Olympi

sumo pater nam tu volo rex magnus olympius


Nec non et Tyrii per limina laeta frequentes

neque non et tyrius per limen laetus frequens


crebra nivis ritu caelumque obtexitur umbra.


et primus sceptris haud laeta fronte Latinus.

et primus sceptrum haud laetus frons latinus


atque odiis versare domos, tu verbera tectis

atque odium versaris domus tu verbero tectum


Continuoque ineant pugnas et proelia temptent,


Laocoönta ferunt, sacrum qui cuspide robur


longius et volvens fatorum arcana movebo)


Aspice, ut insignis spoliis Marcellus opimis

aspicio ut insignis spolium marcellus opimus


et patrias audite preces. Si numina vestra


Salve, sancte parens: iterum salvete, recepti

salvus sancio parens iterum salveo recipio


At Scyllam caecis cohibet spelunca latebris,

at scylla caecus cohibeo spelunca latebra


exsultat, telis et luce coruscus aëna;


arrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit.

arrideo horror coma et vox fauces haereo


Troia; nunc placida compostus pace quiescit:

troius nunc placidus conpono pax quiesco


terga fatigamus hasta; nec tarda senectus

tergum fatigo hasta neque tardus senectus


Tertia sed postquam congressi in proelia totas

tertius sed postquam congredior in proelio totus


Ipse, peregrina ferrugine clarus et ostro,

ipse peregrinus ferrugo clarus et ostrum


iam pater Aeneas, iam curvo in litore Tarchon

iam pater aeneas iam curvo in litus tarchon


nec Troiam Ausonios gremio excepisse pigebit.

neque troius ausonii gremium excipio pigeo


it clamor caelo, primusque accurrit Acestes,


Atque ea diversa penitus dum parte geruntur,


maternas agnoscit aves, laetusque precatur:


qua vada non sperat nec fracta remurmurat unda,

qui vado non spero neque frango remurmuro unda


Fert ingens toto conixus corpore saxum,


sermonum memor et promissi muneris heros.


Quandoquidem Ausonios coniungi foedere Teucris

quandoquidem ausonii conjungo foedus teucer


ductores: pueri bis seni quemque secuti


cum levis aetheriis delapsus Somnus ab astris

cum levis aetherius delabor somnus ab astrum


proferet imperium: iacet extra sidera tellus,

profero imperium iaceo extra sidus tellus


matres atque viri, defunctaque corpora vita


magnanimo Volcente satum, ditissimus agri


unguibus ora soror foedans et pectora pugnis:


Filius ardentis haud setius aequore campi


promisi ultorem, et verbis odia aspera movi.

promitto ultor et verbum odium asper moveo


turbatosque duces, subita spe fervidus ardet:


tantorum, miserere animi non digna ferentis.


ilice, sic leni crepitabat brattea vento.


accipies secura; vocabitur hic quoque votis.


os rabidum, fera corda domans, fingitque premendo.


aspectans silvam inmensam, et sic voce precatur:

aspecto silva immensus et sic vox precor


Volcentem petit in solo Volcente moratur.


ipsa suis quondam manibus Sidonia Dido


Strymoniamque gruem aut album deiecit olorem.


Haud temere est visum. Conclamat ab agmine Volcens

haud temere sum video conclamo ab agmen volcens


sortiturque domos; hoc Ilium et haec loca Troiam

sortio domus hic ilium et hic locum troius


magnum reginae sed enim miseratus amorem


fusus humum viridisque super madefecerat herbas.

fundo humus viridis super madefacio herba


auderet, volvenda dies en attulit ultro.


Irim de caelo misit Saturnia Iuno


deponunt. Celso medius stans aggere fatur:


Nunc vivo neque adhuc homines lucemque relinquo.


horrendum stridens, flammisque armata Chimaera,


Pulsus ob invidiam regno viresque superbas


Da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libro,

do nunc thybri pater ferrum qui missilis liber


Luna negat, splendet tremulo sub lumine pontus.

luna nego splendeo tremulus sub lumen pontus


tum consanguineus Leti Sopor, et mala mentis

tum consanguineus letus sopor et malus mens


desidiae cordi, iuvat indulgere choreis,


non ullum pro me tantum cepisse timorem,


Hic mihi nescio quod trepido male numen amicum

hic ego nescio qui trepido malus numen amicus


dum te, care puer, mea sera et sola voluptas,

dum tu caris puer meus serus et solus voluptas


inclusi poenam exspectant. Ne quaere doceri


quem socium exanimem vates, quod corpus humandum

qui socius exanimis vates qui corpus humo


imperat et solio medius consedit avito.


Dixit, et avertens rosea cervice refulsit,


tendere iter pennis—talis sese halitus atris


Hic exsultantis Salios nudosque Lupercos


Hi tibi Nomentum et Gabios urbemque Fidenam,


iam mediam nigra carpebat nocte quietem.


in nemus ire parant, ubi primos crastinus ortus

in nemus eo paro ubi primus crastinus ortus


visa viri, nox cum terras obscura teneret;


tot vigiles oculi subter, mirabile dictu,

tot vigilis oculus subter mirabilis dico


Advolat Aeneas vaginaque eripit ensem


sis felix, nostrumque leves, quaecumque, laborem,


quando aliter nequeo crudelem abrumpere vitam.

quando aliter nequeo crudelis abrumpo vita


Partheniumque Rapo et praedurum viribus Orsen,


signavitque viam flammis, tenuisque recessit


Non tali auxilio nec defensoribus istis


Audiit Alcides iuvenem magnumque sub imo


Illa fretus agit ventos, et turbida tranat


prospiciens, summa placidum caput extulit unda.

prospicio summus placidus caput effero unda


Hic genus antiquum Teucri, pulcherrima proles,

hic genus antiquus teucer pulcher proles


obtutu tenet ora soloque immobilis haeret


Interea excedit caelo nubemque relinquit.


At pater omnipotens densa inter nubila telum

at pater omnipotens densus inter nubila telis


agmen et aurato fulgebat Apolline puppis.


prensa manu magna, medio resupinus in antro,

prehenso manus magnus medium resupinus in antrum


in medios telum torsisti primus Achivos.


sponte sua, vatisque ferunt responsa per auras:

sponte suus vates fero respondeo per aura


concilias, tu das epulis accumbere divom,


ignarique viae Cyclopum adlabimur oris.


pectus abit: reddit specus atri volneris undam

pectus abeo reddo specus ater vulnus unda


arma deosque parant comites, pelagoque remenso


suscitat, aeratasque acies in proelia cogit


nec potuit, caelum hoc et conscia sidera testor,

neque possum caelum hic et conscius sidus testo


raptabatque viri mendacis viscera Tullus


Iunonem victrix adfatur voce superba:


Quid causas petis ex alto? Fiducia cessit


contemptorque deum Mezentius undique cogunt


hasta sub exsertam donec perlata papillam


iampridem hanc prolem cupio enumerare meorum,


sive instare iugis et grandia volvere saxa.


Tum pater aeterno fatur devinctus amore:


constiterunt, silva alta Iovis, lucusve Dianae.

consto silva altus iuppiter lucusve diana


erigit alternos et sidera verberat unda.


numina conclamant.


Nam, quae prima solo ruptis radicibus arbos


Ecce autem Boreas angusta ab sede Pelori

ecce autem boreas angustus ab sedes pelorus


sustentant aciem. Circum hos utrimque phalanges

sustento acies circum hic utrimque phalanx


proicis, O Latio caput horum et causa malorum?

proicio o latius caput hic et causa malus


finge deo rebusque veni non asper egenis.


Non coeptae adsurgunt turres, non arma iuventus

non coepio assurgo turris non arma juventus


Nec veni, nisi fata locum sedemque dedissent,


Munera praeterea, Iliacis erepta ruinis,


coniecit, rauco quod protinus aere repulsum


Iphitus et Pelias mecum, quorum Iphitus aevo


ingruere infensos hostis et Marte secundo


Postquam altum tenuere rates, nec iam amplius ullae

postquam altus teneo ratis neque iam amplus ullus


Talia per campos edebat funera ductor


deseruisse rates: stetit acri fixa dolore.


et malae texere lupi cum dentibus albis,


conciliumque vocat vitasque et crimina discit.


aere trabes, foribus cardo stridebat aenis.


pro se quisque viri, et depromunt tela pharetris.

pro sui quisque vir et depromo telum pharetra


cautius ut saevo velles te credere Marti;


umentemque Aurora polo dimoverat umbram,


ater et alterius sequitur de cortice sanguis.


corripuit, fidus quae tela gerebat Achates;


aedibus adstabat, validam vi corripit hastam,


corpora constiterant contra, quos fida crearat


et duplicis cum voce manus ad sidera tendit:


quis tam crudeles optavit sumere poenas?


stabant et caesa iungebant foedera porca.


Et nunc, si bellare paras atque haec tibi mens est,

et nunc si bellaris paro atque hic tu mens sum


Illa solo fixos oculos aversa tenebat,


mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit.


religione sacrae et saevi formidine Martis;


sustinet, Aetnaeos efflantem faucibus ignis:


Continuo pugnae adcendit maioris imago:


Imus in adversos: quid cessas? An tibi Mavors


litus harenosum Libyae ventosque secabat


arripuitque locum et silvis insedit iniquis.


Hectoreos amnes, Xanthum et Simoenta, videbo?

hectoreus amnis xanthus et simoenta video


ingemuit miserans graviter dextramque tetendit,


hunc tegere et dirae valeam subducere pugnae.


donat habere umeris et vertice figere cristas.


seu spumantis equi foderet calcaribus armos.


insequitur, venerande puer, iam pectore toto


idem ambas ferro dolor, atque eadem hora tulisset.

idem ambo ferrum dolor atque idem hora fero


haud equidem sine mente, reor, sine numine divom,

haud equidem sine mens reor sine numen divus


ora citatorum dextra detorsit equorum.


inpulit, inpulsu quo maximus intonat aether

inpello impulsus quo magnus intono aether


torquet agens circum, et rapidus vorat aequore vortex.

torqueo ago circum et rapidus voro aequor vertex


fertur in ana volans, plausumque exterrita pennis


Te quoque Laurentes viderunt, Aeole, campi


Abstinuit tactu pater aversusque refugit


ipsa immota manens, prolem Dolichaonis Hebrum

ipse immotus maneo proles dolichaonis hebrus


stipant et dulci distendunt nectare cellas,


utere sorte tua. Miseri te siqua parentis


vi populat: petet ille fugam penitusque profundo

vis populo peto ille fuga penitus profundo


ut spolia, ut currus, utque ipsum corpus amici,

ut spolium ut currus ut ipse corpus amicus


auguriis agimur divom, classemque sub ipsa


terra torique madent. Nec non Lamyrumque Lamumque

terra torus madeo neque non lamyrus lamus


at Messapus erit felixque Tolumnius et quos


Terga dabo et Turnum fugientem haec terra videbit?

tergum do et turnus fugio hic terra video


extremo veniens Sol aspiciebat Olympo.


bellum ingens geret Italia, populosque feroces


nulli fas Italo tantam subiungere gentem:


Evado ad summi fastigia culminis, unde


invisam accipiet? Nescis heu, perdita, necdum


Dicite, felices animae, tuque, optime vates,


Lyrnesi domus alta, solo Laurente sepulchrum.

lyrnesius domus altus solum laurens sepulcrum


balteus et laterum iuncturas fibula mordet


Bis magna victi pugna vix urbe tuemur


Tisiphoneque sedens, palla succincta cruenta,


neve armate manus: maria ante exurere Turno


O dea, si prima repetens ab origine pergam,


quidve ferat, memoret, quae sit fiducia capto.


insuetum per iter gelidas enavit ad Arctos,


prorupit iuvenis seseque immiscuit armis


praecipiant, nos aera manus navalia demus.


arma amens fremit, arma toro tectisque requirit;

arma amens fremo arma torus tego requiro


Unum oro: quando hic inferni ianua regis


ulterius ne tende odiis. Stetit acer in armis


At tibi pro scelere, exclamat, pro talibus ausis,

at tu pro scelus exclamo pro talis audeo


accepit patrios. Ultro flens ipse videbar


obsedere, alii portis sublimibus adstant.


auxilia, et fractis discentem currere remis


mercatique solum, facti de nomine Byrsam,


exitium magnum atque Alpes immittet apertas:

exitium magnus atque alpis immitto aperio


Vos et Scyllaeam rabiem penitusque sonantis


intorquens iaculum clamanti sistit in ore.


Ostendit dextram insurgens Entellus, et alte

ostendo dexter insurgo entellus et altus


et sacer implevit dextram scyphus. Ocius omnes

et sacer impleo dexter scyphus ocior omnis


Messapus regem regisque insigne gerentem,


purpureasque super vestes, velamina nota,


bellantum iuvenum et duro sub Marte cadentum.

bellantum juvenis et durus sub mars cadentum


Aeoliam venit. Hic vasto rex Aeolus antro

aeolia venio hic vasto rex aeolus antrum


sacrum iussa fero, teque isto corpore solvo.


tum demum admissi stagna exoptata revisunt.


te Turni nunc dextra gerit. Da sternere corpus

tu turnus nunc dextera gero do sterno corpus


dicere. Suscipiunt famulae, conlapsaque membra


imperium oceano, famam qui terminet astris,—

imperium oceanus fama qui termino astrum


expediuntque manus; primusque Tolumnius augur


dira loci, iam tum silvam saxumque tremebant.


Appenninicolae bellator filius Auni,


dat latus; insequitur cumulo praeruptus aquae mons.

do latus insequor cumulo praerumpo aqua mons


mortalis hebetat visus tibi et umida circum

mortalis hebeto video tu et umidus circum


Quid nunc te tua, Turne, potest germana iuvare?

quis nunc tu tuus turnus possum germanus iuvaris


Alcandrumque Haliumque Noemonaque Prytanimque.

alcandrumque haliumque noemonaque prytanimque


extulit, et caelo palmas cum voce tetendit:


Ufentemque Gyas; cadit ipse Tolumnius augur,

ufentemque gyas cado ipse tolumnius augur


multa Iovem et laesi testatus foederis aras

multus iuppiter et laedo testor foedo ara


seu mollis violae seu languentis hyacinthi,


invenere viam. At, credo, mea numina tandem


Ille super tales effundit pectore voces:


limosoque lacu per noctem obscurus in ulva


saepius occurrens, haec limina tendere adegit:


Extemplo socios primumque arcessit Acesten,


Quid faciat? Qua vi iuvenem, quibus audeat armis

quis facio qui vis juvenis qui audeo arma


Dixit et e curru saltum dedit ocius arvis


exigua ingentis, misero sed debita patri.


nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere

nunc hiems inter sui luxus quam longus foveo


sede sedens Teucros ad sese in tecta vocavit,

sedes sedeo teucer ad sui in tectum voco


Non cursu, saevis certandum est comminus armis.

non cursus saevus certo sum comminus arma


qui tamen aerias telum contendit in auras,


Tum vero infelix fatis exterrita Dido


Interea Aeneas socios de puppibus altis


Insequitur nimbus peditum clipeataque totis


Quare age et armari pubem portisque moveri


ut primum iuxta stetit adgnovitque per umbras


Iulius, a magno demissum nomen Iulo.


Iliacas igitur classes atque ultima Teucrum

iliacus igitur classis atque ulter teucer


Nulla tuarum audita mihi neque visa sororum—


effusaeque genis lacrimae, et vox excidit ore:


te penes, in te omnis domus inclinata recumbit).

tu penis in tu omnis domus inclino recumbo


nudati socii; iuvat evasisse tot urbes


fulmineum, strictoque ferit retinacula ferro.

fulmineus stringo ferio retinaculum ferrum


antiqua e cedro, Italusque paterque Sabinus


Quem fugis? Extremum fato, quod te adloquor, hoc est.

qui fugio exter fatum qui tu alloquor hic sum


Haec Phoebus; mixtoque ingens exorta tumultu

hic phoebus misceo ingens exorior tumultus


per medios ruit, ac morientem nomine clamat:


non tam spissa viris. Telorum effundere contra


amitto Anchisen: hic me, pater optume, fessum

amitto anchises hic ego pater bonus fatisco


nulla fuit primaque oriens erepta iuventa est.

nullus sum primus orior eripio juventa sum


His actis aliud genitor secum ipse volutat


dum trepidant alae, saltusque indagine cingunt,


sanguis, ait solidaeque suo stant robore vires,

sanguis aio solidus suus sto robur vireo


natis parce tuis. Belli commercia Turnus

obstino parco tuus bellius commercium turnus


et Clarus et Thaemon Lycia comitantur ab alta.

et clarus et thaemon lycia comito ab altus


reliquias veterumque vides monimenta virorum.


illum infrenis equi lapsu tellure iacentem,


hinc atque hinc oditque moras hastamque coruscat.


Haec omnis regio et celsi plaga pinea montis

hic omnis regius et celsus plaga pineum mons


nec fas, sed nato Manis perferre sub imos.

neque fas sed natus manes perfero sub imi


transfossi ligno veniunt. Vix unus Helenor

transfodio lignum venio vix unus helenor


et tunicae manicas et habent redimicula mitrae.

et tunica manico et habeo redimicula mitra


turbatis distractus equis, ad sidera rursus


Impastus ceu plena leo per ovilia turbans


Huc ubi delati portus intravimus, ecce


rursum ex diverso caeli caecisque latebris


funerea; super exuvias ensemque relictum


eripuit Turno. Nec di texere Cupencum


His agitur furiis; totoque ardentis ab ore


ut pelagi rupes magno veniente fragore,


implicuitque comam laeva, dextraque coruscum


limina tectorum et medium in penetralibus hostem,

limen tector et medius in penetral hostis


impresso dextrae mucronem extorquet et alto


Turnus ad haec, oculos horrenda in virgine fixus:

turnus ad hic oculus horreo in virgo figo


Fallit te incautum pietas tua. Nec minus ille

fallo tu incautus pietas tuus neque paruus ille


subdideratque rotas pontisque instraverat altos.


Non Simois tibi, nec Xanthus, nec Dorica castra

non simois tu neque xanthus neque doricus castrum


Ergo amens diversa fuga petit aequora Turnus

ergo amens diverto fuga peto aequor turnus


Illud te, nulla fati quod lege tenetur,


Sergestus capit ante locum scopuloque propinquat,

sergestus capio ante locus scopulus propinquo


ter centum tonat ore deos, Erebumque Chaosque,


in mare se Xanthus, Pelidae tunc ego forti

in mare sui xanthus pelides tunc ego fortis


Gnosius atque habilem vagina aptarat eburna.

gnosius atque habilis vagina apto eburnus


Allecto in Teucros Stygiis se concitat alis,

allicio in teucer stygius sui concito ala


pastor agens telis, liquitque volatile ferrum

pastor ago telum linquo volatilis ferrum


At Rutulum abscessu iuvenis tum iussa superba

at rutulis abscedo juvenis tum iubeo superbus


Tum vicina astris, Erycino in vertice sedes

tum vicinum astrum erycinus in vertex sedes


cum pater Aeneas saltus ingressus apertos

cum pater aeneas saltus ingredior aperio


urbem appellabunt permisso nomine Acestam.


involvi ac totis Volcanum spargere tectis.

involvo atque totus volcanus spargo tectum


redderet ac tumulo sineret succedere terrae;


aeternumque vale. Nec plura effatus ad altos