et iuxta genitorem adstat Lavinia virgo,


dum pluit in terris, ut possint sole reducto


fecerat ignipotens, illic genus omne futurae


Praecipue infelix, pesti devota futurae,


Tum decuit, cum sceptra dabas.—En dextra fidesque,

tum decet cum sceptrum do en dextera fido


imperio premit ac vinclis et carcere frenat.

imperium premo atque vinclum et carcer freno


aut amnis ripis aut alti fornice saxi,


Tum mihi prima genas vestibat flore iuventas,

tum ego primus gena vestio floreo juventa


Regina ut tectis venientem prospicit hostem,

reginus ut tectum venio prospicio hostis


aequemus pugnas. Erycis tibi terga remitto;


volvitur in caput; ast illam ter fluctus ibidem

volvo in caput at ille ter fluctus ibidem


hic ego namque tuas sortes arcanaque fata,


clamat: Io matres, audite, ubi quaeque, Latinae:

clamo ios mater audio ubi quisque latinus


vincor ab Aenea. Quod si mea numina non sunt

vinco ab aeneas qui si meus numen non sum


Haec precor, hanc vocem extremam cum sanguine fundo.

hic precor hic voco extremus cum sanguis fundo


unus natorum Priami, per tela, per hostis

unus nascor priamus per telum per hostis


insidiis, iaculo et longe fallente sagitta.

insidiae jaculus et longus fallo sagitta


Iamque fere mediam caeli Nox humida metam


Tene, inquit, miserande puer, cum laeta veniret,

tenos inquam misero puer cum laetus venio


insequitur: causas tanti sciat illa furoris.


venturum excidio Libyae: sic volvere Parcas.


et Dirae ultrices, et di morientis Elissae,


coniurat trepido Latium saevitque iuventus


ast alios secum includit recipitque ruentis,


vidimus ingentis et desolavimus agros.


insequor, et causas penitus temptare latentis:


Alpini Boreae nunc hinc nunc flatibus illinc

alpinus boreas nunc hinc nunc flatus illinc


Tullaque et aeratam quatiens Tarpeia securem,

tullaque et aeratus quatio tarpeius securis


attollunt capita et sublimi vertice nutant.


successum dea dira negat. Tum pectore sensus

successus dea dirus nego tum pectus sensus


cornipedes arcentur equi, quod litore currum


His Phaedram Procrimque locis, maestamque Eriphylen

hic phaedra procrimque locus maestus eriphyla


dic in amicitiam coeant et foedera iungant.


huc illuc volvens oculos, totumque pererrat


Talibus accensi firmantur et agmine denso


quippe ferant rapidi secum verrantque per auras.

quippe fero rapidus sui verrantque per aura


Heu quantae miseris caedes Laurentibus instant;


Tunc egomet tumulum Rhoeteo litore inanem


et saevum Aenean adgnovit Turnus in armis


At vero ut voltum vidit morientis et ora,


cedet Iulus agris, nec post arma ulla rebelles

cedo iulus ager neque post arma ullus rebello


quid delubra iuvant? Est mollis flamma medullas

quis delubrum juvo sum mollio flamma medulla


Hic vir, hic est, tibi quem promitti saepius audis,

hic vir hic sum tu qui promitto saepis audio


Epytus oblati per lunam Hypanisque Dymasque,


non tamen abstinuit, nec voci iraeque pepercit:


Hanc super in speculis summoque in vertice montis

hic super in speculis summus in vertex mons


quaeque lacus late liquidos, quaeque aspera dumis

quisque lacus latus liquidus quisque asper dumus


quo fessum rapitis, Fabii? Tu Maxumus ille es,

quo fatisco rapio fabius tu magnus ille sum


Verum age, quandoquidem fatis urgetur acerbis,

verus ago quandoquidem fatum urgeo acerbus


Continuo venti volvunt mare, magnaque surgunt


gaudens, et pariter facta atque infecta canebat:

gaudeo et pariter facio atque inficio caneo


adgressi ferro circum, qua summa labantis


scindebat, rapta spirans immane securi.


membra deo victus: felix, si protinus illum

membrum deus vinco felix si protinus ille


tendimus in Latium; sedes ubi fata quietas


tarda tenet. Post hos aequo discrimine Pristis

tardus teneo post hic aequus discrimen pistris


Addit equos et tela, quibus spoliaverat hostem.


Figite me, siqua est pietas, in me omnia tela

figo ego siqua sum pietas in ego omnis telum


et circumfuso volitabant milite Volsci.


Teutonico ritu soliti torquere cateias,


non equidem omnino capta ac deserta viderer.

non equidem omnino capio atque desero video


Aenean armetque rates pelagoque vehatur.


firma manu; Turnum debent haec iam mihi sacra.

firmo manus turnus debeo hic iam ego sacer


et Capys: hinc nomen Campanae ducitur urbi.


victori velatum auro vittisque iuvencum,


luminis effossi fluidum lavit inde cruorem,


Ergo iter inceptum peragunt fluvioque propinquant.

ergo iter incipio perago fluvius propinquo


et breviter Troiae supremum audire laborem,


quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo

qui phoebus pater omnipotens ego phoebus apollo


armati tendunt; it clamor, et agmine facto


panduntur portae; iuvat ire et Dorica castra


et Cimini cum monte lacum lucosque Capenos.

et ciminius cum mons lacus lucus capenos


Vix tandem, magnis Ithaci clamoribus actus,


adloquitur fulva pugnas de nube tuentem:


turba furit: resonant late plangoribus aedes.


pulsa metu; sed enim gelidus tardante senecta

pello metus sed enim gelidus tardo senecta


indomiti agricolae; nec non et Troïa pubes

indomitus agricola neque non et troia pubes


Et, si fata deum, si mens non laeva fuisset,


cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis.


velle fugam. Dum se glomerant retroque residunt


Inde ubi prima quies medio iam noctis abactae

indus ubi primus quies medium iam nox abigo


funera; nec, cum se sub leges pacis iniquae

funero neque cum sui sub lex pax iniquus


Nunc pereat Teucrisque pio det sanguine poenas.


dicetur nobis et erit quae maxuma semper.


Ac velut optato ventis aestate coortis


iamque secuta manum nullo cogente sagitta


antiqui Ausonii, quae vos fortuna quietos

antiquus ausonius qui tu fortuna quiesco


defringit ferrum et partis rimatur apertas,


Cui pharetra ex auro, crines nodantur in aurum,

qui pharetra ex aurum crinis nodo in aurum


et reor et, siquid veri mens augurat, opto.

et reor et siquis verus mens auguro opto


coniugio tali! Teucrum comitantibus armis


Paulatim adnabam terrae; iam tuta tenebam,


et generi fatum indulgent, quem numina poscunt,


Ergo et quam petitis iuncta est mihi foedere dextra,

ergo et quam peto iungo sum ego foedus dextera


viscera, rimaturque epulis, habitatque sub alto


indutosque iubet truncos hostilibus armis


Iamque dies infanda aderat; mihi sacra parari,


succinctam pharetra et maculosae tegmine lyncis,

succingo pharetra et maculosus tegimen lyncis


hunc congressus et hunc, illum eminus; eminus ambo

hic congredior et hic ille eminus eminus ambo


instituere pedis, crudus tegit altera pero.


Ceu septem surgens sedatis amnibus altus


tum demum movet arma leo gaudetque comantis


castigantque moras; opere omnis semita fervet.


thesauros, ignotum argenti pondus et auri.

thesaurus ignotus argentum pondus et aurum


Est locus, Hesperiam Grai cognomine dicunt,


Protinus Antaeum et Lucam, prima agmina Turni,

protinus antaeus et luca primus agmen turnus


tigridis exuviae per dorsum a vertice pendent.

tigris exuviae per dorsum ab vertex pendeo


It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum

eo gravis aulestes centeni arbor fluctus


Nec procul Haemonides, Phoebi Triviaeque sacerdos,

neque procul haemonis phoebus trivia sacerdos


instar montis equum divina Palladis arte


stridens, nec dulci declinat lumina somno;

strideo neque dulcis declino lumen somnus


mille viros, qui supremum comitentur honorem


per caput hoc iuro, per quod pater ante solebat:

per caput hic iuro per qui pater ante soleo


una superstitio superis quae reddita divis.


turrigeraeque urbis biiugique ad frena leones,

turrigeraeque urbs bijugus ad frenum leo


Contra elata mari respondet Gnosia tellus:

contra effero mare respondeo gnosius tellus


Sescentos illi dederat Populonia mater


missus adest. Vivo praetervehor ostia saxo

mitto adsum vivo praetervehor ostium saxum


praefigunt capita et multo clamore sequuntur


vocibus; et vereor, quo se Iunonia vertant


crinibus a templo Cassandra adytisque Minervae,

crinis ab templum cassandra adytum minerva


Ut vidit socios: Tempus desistere pugnae;


tempestas: cur indecores in limine primo


Ille pedem referens et inutilis inque ligatus


Aeneadae, neve haec nostris spectentur ab annis,

aeneades neve hic noster specto ab annus


et domus Herculei custos Pinaria sacri.

et domus herculeus custos pinarius sacer


tum socios maestique metum solatur Iuli,


Quo magis inceptum peragat lucemque relinquat,


Quis te, magne Cato, tacitum, aut te, Cosse, relinquat?

quis tu magnus cato taceo aut tu cossus relinquo


et Cereale solum pomis agrestibus augent.


Nympha, decus fluviorum, animo gratissima nostro,

nympha decus fluvius animus gratus noster


aequora; dispersi iactamur gurgite vasto;


Dardanis, et divae Veneris nurus.


quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis

quis ante os pater troius sub moenia altus


atque haec ingressis placido prior edidit ore:

atque hic ingredior placidus prior edo os


subligat atque ensem collo suspendit eburnum.

subligo atque ensis collum suspendo eburnus


ultoris Bruti, fascesque videre receptos?


(horrendum dictu) dederat; terna arma movenda,


Trunca manu pinus regit et vestigia firmat;

truncus manus pinus rego et vestigium firmo


Nate dea, quae nunc animo sententia surgit?

natus dea qui nunc animus sententia surgo


spicula caelatamque argento ferre bipennem;


inlustris animas nostrumque in nomen ituras,


Tum Danai gemitu atque ereptae virginis ira

tum danaus gemitus atque eripio virgo ira


saepius et nomen posuit Saturnia tellus;


suasi et pro vita maiora audere probavi,


Tolle minas. Fatus medium procedit in aequor.

tollo minae fatus medius procedo in aequor


desuper Alcides telis premit omniaque arma


Tercentum adiciunt (mens omnibus una sequendi)


Inde datum molitur iter. Iamque arva tenebant


oppetiisse tuis; primam hanc tibi magnus, Apollo


Immo ego vos, cui sola salus genitore reducto,

immo ego tu qui solus salus genitor reduco


sanguineae, clipeoque micantia fulmina mittit:


Eumenidum aspicies, ripamve iniussus adibis?


ille autem, insidiis et ripa territus alta,

ille autem insidiae et ripa terreo altus


brachiaque ad superas interritus extulit auras.

bracchium ad superus interritus effero aura


inicit et saltu supra venabula fertur,


contorsit: stetit illa tremens, uteroque recusso

contorqueo sto ille tremo uterus recutio


educunt fetus, aut cum liquentia mella


Hunc ubi miscentem longe media agmina vidit,

hic ubi misceo longus medius agmen video


Principio caelum ac terras camposque liquentis

principium caelum atque terra campus liqueo


aut super Idalium sacrata sede recondam,


tertia lux classem Cretaeis sistet in oris.

tertius lux classis cretaeus sisto in ora


et Messapus equum domitor et fortis Asilas

et messapus equus domito et fortis asilas


quid memorem Alciden? Et mi genus ab Iove summo.

quis memoro alcides et ego genus ab iuppiter superus


servatam ob navem laetus sociosque reductos.


lanigerosque apices et lapsa ancilia caelo


iactatus fatis! Quae bella exhausta canebat!


ventosa in lingua pedibusque fugacibus istis


Dardanio et late Latio increbrescere nomen.

dardanius et latus latius increbrescere nomen


Talibus insidiis periurique arte Sinonis


saeva sedens super arma, et centum vinctus aenis

saevus sedeo super arma et centum vincio aenus


plurimus Eridani per silvam volvitur amnis.


et pater ipse suo superum iam signat honore?

et pater ipse suus superi iam signo honor


Pars calidos latices et aëna undantia flammis


neu patriae validas in viscera vertite vires;

neu patria validus in viscera verto vireo


Tum primum bello celerem intendisse sagittam


explorant pontisque et propugnacula iungunt,


Iamque fere spatio extremo fessique sub ipsam


Sin aliquem infandum casum, Fortuna, minaris:


cum pedes incedit medii per maxima Nerei

cum pes incedo medius per maximus nereius


Usque adeone mori miserum est? Vos O mihi Manes

usque adeo morior miser sum tu o ego manes


Atridas, Priamumque, et saevum ambobus Achillem.


Siqua tuis umquam pro me pater Hyrtacus aris

siqua tuus umquam pro ego pater hyrtacus ara


liquitur et piceum, nec respirare potestas,

liquitur et piceus neque respiraris potestas


frigida sub terra tumidum quem bruma tegebat,

frigidus sub terra tumidus qui bruma tego


Tum studio effusae matres et volgus inermum

tum studium effundo mater et vulgus inermus


instituuntque dapes et adorea liba per herbam


quos neque Tydides, nec Larisaeus Achilles,

qui neque tydides neque larisaeus achilles


te, Palinure, petens, tibi somnia tristia portans

tu palinurus peto tu somnio tristis porto


cum gemitu, atque atros siccabat veste cruores.

cum gemitus atque ater sicco vestis cruor


Iamque ibat dicto parens et dona Cupido


Talia iactanti stridens Aquilone procella


limina. Nec soli poenas dant sanguine Teucri;

limen neque solus poena do sanguis teucer


quaecumque est Fortuna, mea est: me verius unum

quicumque sum fortuna meus sum ego verus unus


excutere et sanctos restinguere fontibus ignis.


quam quae Dardanium tellus mihi servat Acesten,

quam qui dardanius tellus ego servo acestes


triste per augurium Teucrorum pectora ducunt.


Cisseis praegnans ignis enixa iugalis


has ex more dapes, hanc tanti numinis aram


Parcite iam, Rutuli, et vos tela inhibete, Latini;

parco iam rutulis et tu telum inhibeo latinum


pallida Tisiphone media inter milia saevit.

pallidus tisiphone medius inter mille saevio


respiciunt atram in nimbo volitare favillam.

respicio ater in nimbus volitaris favilla


Tum pater Anchises: Animae, quibus altera fato

tum pater anchises anima qui alter fatum


auspiciis, huic progeniem virtute futuram


vidimus exscidia et captae superavimus urbi.


dis geniti potuere. Tenent media omnia silvae,

deus gigno possum teneo medius omnis silva


Ille autem, neque enim fuga iam super ulla pericli,

ille autem neque enim fuga iam super ullus periculum


nec sic immissis aurigae undantia lora


Tum validis flexos incurvant viribus arcus


missilibus longe et vasto clamore lacessunt:


spumantem, et fixo ferrum in pulmone tepescit.


consilia in melius referet, mecumque fovebit


tandem laetus ait: Di nostra incepta secundent

tandem laetus aio deus noster inceptum secundo


pectore, nec fibris requies datur ulla renatis.

pectus neque fibra requies do ullus reno


attulit hunc illi caecis terroribus aura


Cycladas aut montis concurrere montibus altos,


auctorem nec quo se ardens inmittere possit.

auctor neque quo sui ardeo inmitto possum


ac—velut in pratis ubi apes aestate serena

atque velut in pratum ubi apis aestas serenus


finibus expulsum patriis, nova regna petentem


nituntur gradibus, clipeosque ad tela sinistris


Tum me, confectum curis somnoque gravatum,


ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum.


arma inter regum falsa formidine ludit.


largus opum et lingua melior, sed frigida bello

largus opos et lingua bonus sed frigidus bellum


Hinc sinus Herculei (si vera est fama) Tarenti

hinc sinus herculeus si verus sum fama tarentus


et septemgemini turbant trepida ostia Nili.

et septemgeminus turbo trepido ostium nilis


fama levis tantique abolescet gratia facti,


frons hominem praefert, in pristim desinit alvus:

frons homo praefero in pristim desino alvus


Inde aliae celerant cursus. Stupet inscius ipse

indus alius celero curro stupeo inscius ipse


fida petunt: pars ingentem formidine turpi


certatim squamis serpentum auroque polibant


clausa domus, mensasque metu liquere priores.


Multa virum volitans dat fortia corpora Leto,

multus vir volito do fortis corpus letus


non sumus? En omnes et Troes et Arcades hi sunt

non sum en omnis et tros et arcades hic sum


turbatis Messapus equis, cunctatur et amnis


Hic incredibilis rerum fama occupat auris,


Mortalin decuit violari volnere divom,


Nam mihi parta quies, omnisque in limine portus;

nam ego pario quies omne in limen portus


continuo Quercens et pulcher Aquiculus armis

continuo quercens et pulcher aquiculus arma


Stat gravis Entellus nisuque immotus eodem,


Hoc fletu concussi animi, maestusque per omnis

hic fleo concutio animus maestus per omnis


Ille humilis supplexque oculos, dextramque precantem

ille humilis supplex oculus dexter preco


prodigiis acti caelestibus, ossa piabunt,


interiora domus inrumpit limina, et altos


Myrmidonum Dolopumve aut duri miles Ulixi

myrmidones dolopumve aut durus miles ulixes


Tullus in arma viros et iam desueta triumphis

tullus in arma vir et iam desuesco triumphus


Electra, ut Grai perhibent, Atlantide cretus,

electrus ut graius perhibeo atlantis cerno


quique pii vates et Phoebo digna locuti,

quisque pius vates et phoebus dignus loquor


adfore cernetis. Nec nos via fallit euntis:


una foret; venit medio vi pontus et undis

unus sum venio medium vis pontus et unda


et te lapsorum miseret, quae munera Niso


Paeonium in morem senior succinctus amictu


donec rostra tenent siccum et sedere carinae

donec rostrum teneo siccus et sedeo carina


post alios, fortemque Gyan fortemque Cloanthum.


aurea subnectens exsertae cingula mammae,


terra tene, colui vestros si semper honores,


ocius advertunt proras urbique propinquant.


illa, chorum simulans, evantes orgia circum


linquens multa metu cunctantem et multa parantem

linquo multus metus cunctor et multus paro


culmina convellunt; his se, quando ultima cernunt,

culmen convello hic sui quando ulter cerno


praeterea, aut supplex aris imponet honorem?


Tartara habent, tristes umbrae, sed amoena piorum

tartara habeo tristis umbra sed amoenus pius


unum oro: desiste manum committere Teucris.


mactat sacra ferens et cum grege sistit ad aram.

macto sacer fero et cum grex sisto ad ara


Exoritur trepidos inter discordia civis:


ad volnus tulit; ergo alis adlapsa sagitta


et fossas implere parant ac vellere vallum.


Ausoniae pars illa procul, quam pandit Apollo.

ausonia pars ille procul quam pando apollo


Hinc genus Ausonio mixtum quod sanguine surget,

hinc genus ausonius misceo qui sanguis surgo


corripiunt, spirisque ligant ingentibus; et iam


corpora debentur, Lethaei ad fluminis undam


Et nunc ille Paris cum semiviro comitatu,


Claudia nunc a quo diffunditur et tribus et gens

claudius nunc ab quo diffundo et tres et gens


aurea caesaries ollis atque aurea vestis,

aureus caesaries ille atque aureus vestio


prosequere in duri certamina Martis euntem,


Vix ea fatus eram, gemitu cum talia reddit:

vix is fatus sum gemitus cum talis reddo


amissam classem, socios a morte reduxi.


Principio muros obscuraque limina portae,


Ei mihi! Quid tanto turbantur moenia luctu?


Dantur equi Teucris Tyrrhena petentibus arva;


Hoc sibi pulchra suum ferri Proserpina munus

hic sui pulcher suus fero proserpina munus


tum Bitian ardentem oculis animisque frementem


efficit obiectu laterum, quibus omnis ab alto

efficio objectus latus qui omnis ab altus


castra fugae fidens et caelum territat armis.

castrum fuga fido et caelum territo arma


At Lausum socii exanimem super arma ferebant

at lausus socius exanimis super arma fero


Vestrum hoc augurium, vestroque in numine Troia est.

vester hic augurium vester in numen troius sum


Nuntius haec Idmon Phrygio mea dicta tyranno

nuntius hic idmon phrygius meus dictum tyrannus


undique circuitum et certam quatit improbus hastam.

undique circumeo et certus quatio improbus hasta


Non tulit hanc speciem furiata mente Coroebus,

non fero hic species furio mens coroebus


ipsumque Aeaciden, genus armipotentis Achilli,

ipse aeacides genus armipotentis achilles


et praedulce decus primo certamine posset.

et praedulcis decus primus certamen possum


Occupat Aeneas aditum custode sepulto,


in medio chlamyde et pictis conspectus in armis:

in medium chlamys et pingo conspicio in arma


clara dies, socios in coetum litore ab omni

clarus dies socius in coitus litus ab omnis


exsequerer, strueremque suis altaria donis.


et petiere sibi et voluere adiungere gentes;


cum patribus populoque, penatibus et magnis dis,


profuit? Optato conduntur Thybridis alveo,


purpureoque alte suras vincire cothurno.


Ilium in Italiam portans victosque Penates:


dat numero capita in naves; adhibete Penates

do numerus caput in navo adhibeo penates


concipis et si adeo dotalis regia cordi est,

concipio et si adeo dotal regius chordus sum


coniugium vocat; hoc praetexit nomine culpam.


in vada caeca tulit, penitusque procacibus austris

in vado caecus fero penitus procax auster


inclusumque cavo saxo atque insueta rudentem


et vera incessu patuit dea. Ille ubi matrem

et verus incedo pateo dea ille ubi mater


O sola infandos Troiae miserata labores,


viximus. Aut hodie victor spolia illa cruenti

vivo aut hodie victor spolium ille cruentus


Semineces ad terram, immani mole secuta,


Hanc ex diverso sedem veniemus in unam.


oblitus decorisque sui sociumque salutis,


Exin quae mediis ingenti adnixa columnae

exinde qui medius ingens annitor columna


infula cui sacra redimibat tempora vitta,


adventante dea. Procul O procul este, profani,

advento dea procul o procul sum profanus


condidit adsurgenti et multa morte recepit.


accipite hanc animam, meque his exsolvite curis.


linquentem terras et sidera voce sequentem.


aut terebrare cavas uteri et temptare latebras.

aut terebraris caveo uterus et tento latebra


quae sibi conciliet, violentaque pectora Turni

qui sui concilio violentus pectus turnus


Sed fugite, O miseri, fugite, atque ab litore funem

sed fugio o miser fugio atque ab litus funis


arboris adclinis trunco. Procul aerea ramis

arbor adclinis trunco procul aereus ramus


illi pacis erit dextram tetigisse tyranni.


Tum pater Aeneas procedere longius iras


multaque praeterea Laurentis praemia pugnae


proelia: Numquam omnes hodie moriemur inulti.

proelio numquam omnis hodie morior inultus


exiguam in Cererem penuria adegit edendi


caelicolum regi mactabam in litore taurum.


Argolicas, mediosque fugam tenuisse per hostis.


sic Mnestheus, sic ipsa fuga secat ultima Pristis

sic mnestheus sic ipse fuga seco ulter pistris


ne cui me vinclo vellem sociare iugali,


amplius audaces Rutuli, sed pellere vallo


Vadite et haec memores regi mandata referte:


nunc, Pater, et tenues Teucrum res eripe leto.

nunc pater et tenuis teucer res eripio letum


limina nequiquam, ter fessus valle resedit.

limen nequiquam ter fessus valles resedeo


Ergo omnes magno circum clamore fremebant,


omnia tuta timens. Eadem impia Fama furenti


Sancta ad vos anima atque istius nescia culpae

sancio ad tu anima atque iste nescius culpa


summovet oceano et siquem extenta plagarum

summoveo oceanus et siquis extendo plagaris


obscenamque famem—quae prima pericula vito?

obscenus fames qui primus periculum vito


triginta capitum fetus enixa iacebit.


Dardanus, Iliacae primus pater urbis et auctor,

dardanus iliacus primus pater urbs et auctor


nequa mora ignaros, ubi primum vellere signa

nequa mora ignarus ubi primus vello signum


volvitur; exsuperant flammae, furit aestus ad auras.

volvo exsupero flamma furio aestus ad aura


telorum seges et iaculis increvit acutis.


sustulit alta petens pedibus Iovis armiger uncis

tollo altus peto pes iuppiter armiger uncus


et genus invisum, et rapti Ganymedis honores.

et genus invideo et rapio ganymedes honor


Sed quis erit modus, aut quo nunc certamine tanto?

sed quis sum modus aut quo nunc certamen tantus


hortati sumus aut vitam committere ventis?


vel conferre manum vel equo praevertere ventos.

vel confero manus vel equus praeverto venio


Brontesque Steropesque et nudus membra Pyragmon.

bronte steropes et nudus membrum pyragmon


non ego nunc dulci amplexu divellerer usquam,

non ego nunc dulcis amplexus divello usquam


Auroram Phaethontis equi iam luce vehebant,


maior agit deus atque opera ad maiora remittit.

magnus ago deus atque opus ad magnus remitto


primorum manus ad portas iuvenumque senumque


ut pro me hostili paterer succedere dextrae,

ut pro ego hostilis pateo succedo dexter


aggerat et longo praedam iubet ordine duci.


paupere—mansissetque utinam fortuna!—profectus.


Sic fatus cingit viridanti tempora lauro,


cui datus haerebam custos cursusque regebam,


seditio, saevitque animis ignobile volgus,


iactatam hac demum voluit consistere terra.


funera, tam multis viduasset civibus urbem.


ingentis uterumque armato milite complent.


nuntius, et iuveni ingentem fert Acca tumultum:

nuntius et juvenis ingens fero acca tumultus


ire prior Pallas, siqua fors adiuvet ausum


Nunc morere. Hoc dicens altaria ad ipsa trementem

nunc morior hic dico altare ad ipse tremo


Tyrrhenamque manum totis descendere campis.


et Chaos, et Phlegethon, loca nocte tacentia late,

et chaos et phlegethon locum nox taceo latus


atque immota manet fatis Lavinia coniunx:

atque immotus maneo fatum lavinium coniunx


nomen avi referens Priamus,—tua clara, Polite,

nomen avus refero priamus tuus clarus polites


maluit, his quoniam latuisset tutis in oris.


et Tyrii comites passim et Troiana iuventus

et tyrius comes passim et trojanus juventus


Illi indignantes magno cum murmure montis


in manibus Mars ipse viris. Nunc coniugis esto


Agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis.


gramineum in campum, quem collibus undique curvis

gramineus in campus qui collis undique curvus


dum sequor, et nota excedo regione viarum,


fata viam invenient, aderitque vocatus Apollo.


provolvens super haec inimico pectore fatur:

provolvens super hic inimicus pectus for


Tyrrhenamque manum totamque sub arma coactam


et matri praereptus amor.


Olli subridens hominum sator atque deorum,


lapsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab alto

labor cado folium aut ad terra gurges ab altus


Interea magno misceri murmure caelum


crinibus Iliades passis peplumque ferebant,


sedibus ut saltem placidis in morte quiescam.

sedes ut saltem placidus in mors quiesco


terra antiqua, potens armis atque ubere glaebae;

terra antiquus possum arma atque uber glaeba


obtulit et pura per noctem in luce refulsit


quin adeas vatem precibusque oracula poscas


Quin potius pacem aeternam pactosque hymenaeos

quin potis pax aeternus paciscor hymenaeus


Atque haec ipse suo tristi cum corde volutat,

atque hic ipse suus tristis cum cor voluto


Aeneas, miratus enim motusque tumultu,


credidit atque animo spem turbidus hausit inanem,

credo atque animus spes turbidus haurio inanis


corpora, qui manibus magnum rescindere caelum


Templa dei saxo venerabar structa vetusto:

templum deus saxum veneror struo vetustus


procurrit fratrique ensem dea Daunia reddit.


sortitus fortunam oculis, et corpore toto


amnes, nec reperire viam atque evolvere posset

amnis neque reperio via atque evolvo possum


Hanc sine me spem ferre tui: audentior ibo


quos ego sim totiens iam dedignata maritos?


Deiphobe Glauci, fatur quae talia regi:


Mutati transversa fremunt et vespere ab atro

mutas transverto fremo et vesperus ab ater


Qui iuvenes! Quantas ostentant, aspice, vires,

qui juvenis quantus ostento aspicio vireo


consilium summis regni de rebus habebant,


talibus adgreditur Venerem Saturnia dictis:


loricae et clipei extremos septemplicis orbes.

lorica et clipeus extremus septemplicis orbo


(nunc repeto) Anchises fatorum arcana reliquit:

nunc repeto anchises fatum arcanus relinquo


Certatim instaurant epulas atque omine magno

certatim instauro epulae atque omen magnus


unde huc advecti, regemque petamus Acesten.


nate, tua, et notas audire et reddere voces?


O soror, et dudum adgnovi, cum prima per artem

o soror et dudum agnosco cum primus per ars


diversos ubi sensit equos currumque referri,


regifico luxu; Furiarum maxima iuxta


ut terrae, utque novae pateant Karthaginis arces


Musaeum ante omnes, medium nam plurima turba

musaeus ante omnis medius nam multus turba


vidimus obscuris primam sub vallibus urbem


Nec non Messapus contra celeresque Latini


indomitique Dahae, et pontem indignatus Araxes.


Quis metus, O numquam dolituri, O semper inertes

quis metus o numquam doleo o semper iners


Tum vero augurium Rutuli clamore salutant

tum verus augurium rutulis clamor saluto


Hyrcanisve Arabisve parant seu tendere ad Indos


Dixerat, et dicta Ilioneus sic voce secutus:


agmine partito fulgent paribusque magistris.


subvenit; et saevus campis magis ac magis horror

subvenio et saevus campus magis atque magis horror


victor apud rapidum Simoënta sub Ilio alto,

victor apud rapidus simoenta sub ilium altus


Consulite in medium et rebus succurrite fessis.

consulo in medius et res succurro fatisco


hortator scelerum Aeolides. Di, talia Grais

hortator scelus aeolides deus talis graii


ingentemque animis, ingentem corpore et armis


inter lora rotasque viros, simul arma iacere,


Iuppiter, aeterna gentis in pace futuras?


aut summis referens annosam montibus ornum


ingrediens varioque viam sermone levabat.


concitat et Venulo adversum se turbidus infert

concito et venulus adverro sui turbidus infero


cuncta pater fatoque urguenti incumbere vellet.


Iamque adeo scopulos Sirenum advecta subibat,


Ascanius curvo direxit spicula cornu;


Ille sub haec: Non laudis amor, nec gloria cessit

ille sub hic non laus amor neque gloria cedo


Liber, agens celso Nysae de vertice tigres.


Nos delubra deum miseri, quibus ultimus esset


dicitur, et tenebrosa palus Acheronte refuso,

dico et tenebrosus palus acheron refundo


excidit, atque novae rediere in pristina vires.

excido atque novus redeo in pristinus vireo


Dum Turnus Rutulos animis audacibus implet,


Fata per Aeneae iuro dextramque potentem


speluncamque petit, pedibus timor addidit alas.


nec mihi cum Teucris ullum post eruta bellum

neque ego cum teucer ullus post eruo bellum


Ilusque Assaracusque et Troiae Dardanus auctor.

ilus assaracus et troius dardanus auctor


Nec minus interea Misenum in litore Teucri

neque paruus interea misenus in litus teucer


Fas omne est, Cytherea, meis te fidere regnis,

fas omnis sum cytherea meus tu findo regnum


Iamque propinquabant castris murosque subibant,


incipit effari, mediaque in voce resistit;


mirabarque duces Teucros, mirabar et ipsum


robora; restinctus donec vapor omnis, et omnes,

robur restinguo donec vapor omnis et omnis


Dixit, et ante tulit gressum, camposque nitentis


interclusit hiemps, et terruit Auster euntis.


demissa ab laeva pantherae terga retorquens.

demitto ab laeva panthera tergum retorqueo


hunc illum fatis externa ab sede profectum

hic ille fatum externus ab sedes proficiscor


Aeneas celsa in puppi, iam certus eundi,


ingentem gemitum tunsis ad sidera tollunt


cui pater intactam dederat, primisque iugarat


Tiburtique manus, ducis et tu concipe curam.


nigram Hiemi pecudem, Zephyris felicibus albam.


Dum bello Argolici vastabant Pergama reges


purpurei cristis iuvenes auroque corusci.


Improbe Amor, quid non mortalia pectora cogis?

improbus amor quis non mortalia pectus cogo


ultor eris mecum aut, aperit si nulla viam vis,

ultor sum ego aut aperio si nullus via volo


effodere loco signum, quod regia Iuno


Europamque Asiamque et foedera solvere furto?


Serranoque Numaque. Ingens concursus ad ipsa


iussa sequar? Quiane auxilio iuvat ante levatos,

iubeo sequor quia auxilium juvo ante levo


proque viro nebulam et ventos obtendere inanis,


in vestris pono gremiis: revocate parentem,


pondere defecit, praedamque ex unguibus ales


anceps sustentata diu fluctusque fatigat,


tela manu iaciunt: quales sub nubibus atris


Postquam omnem laeti consessum oculosque suorum

postquam omnis laetus consido oculus suus


omnibus in templis matrum chorus, omnibus arae;


At non in Venerem segnes nocturnaque bella


Fecerat et viridi fetam Mavortis in antro

facio et viridis fetus mavortis in antrum


angustaeque ferunt fauces aditusque maligni.


terga dati, superant capite et cervicibus altis.


in medios fraterque Liger; sed frater habenis


stant densae, strictisque seges mucronibus horret


Stabant orantes primi transmittere cursum,


Vivite felices, quibus est fortuna peracta


spumeus extremamque sinu perfundit arenam,


Sat patriae Priamoque datum: si Pergama dextra

satis patria priamus do si pergama dextera


Faune, precor, miserere, inquit, tuque optima ferrum

faunus precor misereor inquam tu bonus ferrum


incidit, aut rapidus montano flumine torrens

incido aut rapidus montanus flumen torreo


et magnum falsi implevit genitoris amorem,


eventum pugnae cupiat, manifestius ipsi


Ipsa mola manibusque piis altaria iuxta,


Ecce deus ramum Lethaeo rore madentem,


annuus exactis completur mensibus orbis,


ominibus. Sed regna Tyri germanus habebat


tot populi misere duces, nec parva sequetur

tot populus mitto dux neque parvus sequor


speluncam Dido dux et Troianus eandem


Aeneas scopulum interea conscendit, et omnem

aeneas scopulis interea conscendo et omnis


Me me, adsum qui feci, in me convertite ferrum,

ego ego adsum qui facio in ego converto ferrum


dum sequeris Clytium infelix, nova gaudia, Cydon,

dum sequor clytius infelix novo gaudium cydon


Nec tu carminibus nostris indictus abibis,


sollicitat prensatque tenaci forcipe ferrum.


deicit Herminium, nudo cui vertice fulva

deicio herminium nudus qui vertex fulvus


flumina, tum Noctem Noctisque orientia signa


Tempus erat, quo prima quies mortalibus aegris

tempus sum quo primus quies mortalis aeger


Haud minus Aeneas tortos legit obvius orbes

haud paruus aeneas torqueo lego obvius orbo


monstra deum refero, et quae sit sententia posco.

monstrum deus refero et qui sum sententia posco


spargite me in fluctus, vastoque inmergite ponto.

spargo ego in fluctus vasto inmergo pontus


Silvius Aeneas, pariter pietate vel armis


torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium

torqueo in rutuli sto qui in corpus graius


delphinumque modo demersis aequora rostris

delphinumque modo demergo aequor rostrum


deflueret ripaque aestus viridante levaret.


Praeterea, si nona diem mortalibus almum


Quid, si quis caestus ipsius et Herculis arma

quis si quis caestus ipse et hercules arma


ipse; sed horrificis iuxta tonat Aetna ruinis;

ipse sed horrificus iuxta tono aetna ruina


Tereaque Harpalycumque et Demophoonta Chrominque;

tereaque harpalycumque et demophoonta chromis


Parte alia fugiens amissis Troilus armis,


supplicia et scelerum poenas expendimus omnes,

supplicium et scelus poena expendo omnis


in mare prorumpit. Variae circumque supraque


ora virum tristi pendebant pallida tabo.


flexilis obtorti per collum circulus auri.

flexilis obtorqueo per collum circulus aurum


qui fuit Ausonidum et tacitis regnavit Amyclis.


praefatus divos solio rex infit ab alto:


iam senior; patriis sed non et filius arvis

iam senex patrius sed non et filius arvum


tot linguae, totidem ora sonant, tot subrigit aures.

tot lingua totidem os sono tot surgo auris


conveniunt, quibus aut odium crudele tyranni

convenio qui aut odium crudelis tyrannus


Constitit in digitos extemplo arrectus uterque,

consto in digitus extemplo arrideo uterque


conclamat primusque animos adcendit in hostem.

conclamo primus animus adcendit in hostis


erige, et arma viri, thalamo quae fixa reliquit

erigo et arma vir thalamus qui figo relinquo


aut adversa cadat. Sed te super omnia dona

aut adverso cado sed tu super omnis donum


quam Iuno fertur terris magis omnibus unam


involvens secum: disiecta per agmina Turnus


ingens arboreum et saevo sic pectore fatur:

ingens arboreus et saevus sic pectus for


femineis ululant; ferit aurea sidera clamor.

femineus ululo ferio aureus sidus clamor


disiecitque rates evertitque aequora ventis,


admonuit ratibus sacris depellere taedas.


aequatae spirant aurae; datur hora quieti.


promissi dea facta potens, ubi sanguine bellum

promitto dea facio possum ubi sanguis bellum


fata docens, regique iubet responsa Latino

fatum doceo rego iubeo respondeo latinum


auratasque trabes, veterum decora alta parentum,


aut adsuetus aquae perfundi flumine noto


hac vos et Pallanta ducem patria alta reposcit.

hic tu et pallas dux patria altus reposco


Haec loca vi quondam et vasta convolsa ruina—

hic locum vis quondam et vasto convello ruina


Tyrrheni, quae tanta animis ignavia venit?

tyrrhenus qui tantus animus ignavia venio


munera, ne mox aut Laurentis, nate, superbos


erravere iugis. Ferro sonat alta bipenni


Haec ait et medius densos prorumpit in hostis.

hic aio et medius densus prorumpo in hostis


proveniunt neque te, Aenea, mea dextera servat:

provenio neque tu aeneas meus dextera servo


Tum super abiectum posito pede nixus et hasta:

tum super abicio pono pes nitor et hasta


Hinc quoque quingentos in se Mezentius armat,

hinc quoque quingenti in sui mezentius armo


Extremam hanc oro veniam—miserere sororis—


sibila lambebant linguis vibrantibus ora.


dat somnos adimitque, et lumina morte resignat.


quam molem subito excierit: maria omnia caelo

quam moles subeo excierit mare omnis caelum


noctem hiememque ferens, et inhorruit unda tenebris.

nox hiemo fero et inhorreo unda tenebrae


Iliacamque aciem et Laurentia castra petivit.


Quem congressus agit campo lapsumque superstans

qui congredior ago campus labor supersto


Sic ambo ad muros rapidi totoque feruntur


Nox ruit, Aenea; nos flendo ducimus horas.


turbabat caelo; nunc terras ordine longo


sternitur aequor aquis; fugiunt vasto aethere nimbi.

sterno aequor aqua fugio vasto aether nimbus


quadriiugo vehitur curru, cui tempora circum

quadrijugus veho currus qui tempus circum


expediam dictis; prohibent nam cetera Parcae

expedio dictum prohibeo nam ceterus parca


exsultat fidens, si nunc foret illa iuventas,


Di patrii, quorum semper sub numine Troia est,

deus patrius qui semper sub numen troius sum


ipse subibo umeris, nec me labor iste gravabit:

ipse subeo umerus neque ego labor iste gravo


et quorum pars magna fui. Quis talia fando


misit, avi similis, quae circum litora, circum

mitto avus similis qui circum litus circum


Tum Meropem atque Erymanta manu, tum sternit Aphidnum,

tum merops atque erymanta manus tum sterno aphidnum


dis quamquam geniti atque invicti viribus essent.

deus quamquam gigno atque invictus vis sum


sustinet et Lausum increpitat Lausoque minatur:

sustineo et lausus increpito lausus mino


hoc acies campo, monitis exterrita divom.


his dabitur terris. Vesano talia late


O germana mihi atque eadem gratissima coniunx,

o germanus ego atque idem gratus coniunx


Picus, equum domitor; quem capta cupidine coniunx

picus equus domito qui capio cupido coniunx


Proinde tona eloquio, solitum tibi, meque timoris

proinde tono eloquium soleo tu ego timor


incipit, et dono divom gratissima serpit.


Nam quid dissimulo, aut quae me ad maiora reservo?

nam quis dissimulo aut qui ego ad magnus reservo


Te nemus Angitiae, vitrea te Fucinus unda,

tu nemus angitia vitreus tu fucinus unda


Laocoön, ductus Neptuno sorte sacerdos,


Dicite, Dardanidae (neque enim nescimus et urbem

dico dardanides neque enim nescio et urbs


Quo te cumque lacus miserantem incommoda nostra

quo tu cum lacus misero incommodus noster


Dixerat. Ille, dolis instructus et arte Pelasga,


Tum breviter Dido, voltum demissa, profatur:


traxit et in multo lapsantem sanguine nati,


alternos longa nitentem cuspide gressus.


radit iter liquidum, celeres neque commovet alas:

rado iter liquidus celer neque commoveo ala


pugnatori operit, caput ingens oris hiatus


moenia lata videt, triplici circumdata muro,

moenia fero video triplex circumdo murus


promissam eripui genero, arma impia sumpsi.


bina manu, fulvosque lupi de pelle galeros

bini manus fulvosque lupus de pello galerus


prospiciens genitor caeloque invectus aperto


fronde premit crinem fingens atque implicat auro;

frons premo crinis fingo atque implico aurum


deriguere oculi: tot Erinys sibilat hydris

derigesco oculus tot erinys sibilo hydrus


Huc sese trepida Aeneae fugientis imago


defendi possent, etiam hac defensa fuissent.


Ille, manum patiens mensaeque adsuetus erili,

ille manus patior metior assuesco erilis


vestigat lustrans, solum in certamina poscit.


conlapsam aspiciunt comites, ensemque cruore


altera candenti perfecta nitens elephanto,


Saxa quoque infesto volvebant pondere, siqua


Nulla mora in Turno; nihil est quod dicta retractent

nullus mora in turnus nihil sum qui dictum retracto


fundit equus, victorque Sinon incendia miscet

fundo equus victor sinon incendium misceo


hinc contra Lausus, nec multum discrepat aetas:

hinc contra lausus neque multus discrepo aetas


Dardanidae venient; mitte hanc de pectore curam;

dardanides venio mitto hic de pectus cura


Iunonem interea rex omnipotentis Olympi


cum mihi se, non ante oculis tam clara, videndam

cum ego sui non ante oculus tam clarus video


hinc pater Aeneas, Romanae stirpis origo,


Olli membra novus solvit formidine torpor,


ocius ire equites Tyrrheni ad litora regis.


sic contra est ingressa Venus: Quis talia demens

sic contra sum ingredior venus quis talis demens


Et simul his dictis faciem ostentabat et udo

et simul hic dictum facies ostento et udus


pabula gustassent Troiae Xanthumque bibissent.


Ut belli signum Laurenti Turnus ab arce


Sed te qui vivum casus, age, fare vicissim,

sed tu qui vivus casus ago faris vicissim


iungere castra paro, quam fors inopina salutem

iungo castrum paro quam fors inopinus salus


interdum scopulos avolsaque viscera montis


Euryali. At subitus miserae calor ossa reliquit,


O pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est

o pater annus aliqui ad caelum hinc eo puto sum


eripuit pater ac stupefactus numine pressit.

eripio pater atque stupefacio numen premo


litora nota petens, flammas cum regia puppis

litus nosco peto flamma cum regius puppis


arietat in portas et duros obice postis.


et lituo pugnas insignis obibat et hasta:


fas, aut ille sinit superi regnator Olympi.

fas aut ille sino superi regnator olympius


se signari oculis, ultro implacabilis ardet

sui signaris oculus ultro implacabilis ardeo


auxilioque vocare deos, et tendere palmas:


praesidium Ausonia et quantum tu perdis, Iule!

praesidium ausonius et quantus tu perdo iulis


inmemores socii vasto Cyclopis in antro


Post Helymus subit, et nunc tertia palma Diores.

post helymus subeo et nunc tertius palmo diores


Non infelicis patriae veterumque deorum


Et Iuno adlacrimans: Quid si, quae voce gravaris,

et juno adlacrimo quis si qui vox gravaris


hic domus, haec patria est. Genitor mihi talia namque

hic domus hic patria sum genitor ego talis namque


Cui Iuno summissa Quid, o pulcherrime coniunx,

qui juno summitto quis o pulcher coniunx


Ergo instauramus Polydoro funus, et ingens


in quascumque velim pelago deducere terras.


lucus in arce fuit summa, quo sacra ferebant,


Suggere tela mihi: non ullum dextera frustra

suggero telum ego non ullus dextera frustra


Et iam iussa facit, ponuntque ferocia Poeni


aut portum tenet aut pleno subit ostia velo.

aut portus teneo aut plenus subeo ostium velo


Allecto, medias Italum bacchata per urbes.


ferte citi flammas, date vela, impellite remos!—


Hic annis gravis atque animi maturus Aletes:

hic annus gravis atque animus maturus aleto


addidit et stimulos acris sub pectore vertit


remigio alarum, ac Libyae citus adstitit oris.


iam magis atque magis, serpitque per agmina murmur;

iam magis atque magis serpo per agmen murmur


verum eadem, verso tenuis cum cardine ventus


diva solo fixos oculos aversa tenebat.


marmoreo referunt thalamo stratisque reponunt.


stridentem fundam positis Mezentius hastis


iret ut ad muros urbique adverteret agmen


Nisus amore pio pueri; quos deinde secutus


intemerata focis. Perfecto laetus honore

intemerandus focus perficio laetus honor


addiderat subitoque novum consurgere bellum


fit Lagus. Hunc, magno vellit dum pondere saxum,

fio lagus hic magnus vello dum pondus saxum


verticibus rapidis et multa flavus arena


ostendit—neque enim, credo, sine numine divom

ostendo neque enim credo sine numen divus


Vidi oculos ante ipse meos me voce vocantem

video oculus ante ipse meus ego vox voco


audisti et quae sit magno sententia bello.

audio et qui sum magnus sententia bellum


Fata viam invenient. Stygii per flumina fratris,

fatum via invenio stygius per flumen frater


Iliacam ad classem, ventosque adspirat eunti,


candida per silvam cum fetu concolor albo

candidus per silva cum fetus concolor album


Iuppiter, et rebus nox abstulit atra colorem.


Non vires alias conversaque numina sentis?


castrorum et campi medio. Tum Nisus et una

castrum et campus medium tum nisus et unus


et vos, O Grais imperdita corpora, Teucri.


litore diductas angusto interluit aestu.


mortem orat; taedet caeli convexa tueri.


Tantum effata caput glauco contexit amictu

tantus effor caput glaucus contego amictus


confieri possit, paucis, adverte, docebo.


Postquam acies videt Iliacas atque agmina Turni,

postquam acies video iliacus atque agmen turnus


Certe hinc Romanos olim, volventibus annis,


Desiluit Turnus biiugis, pedes apparat ire


depulit, et caelo tandem miseratus ab alto est.

depello et caelum tandem miseror ab altus sum


Spem siquam adscitis Aetolum habuistis in armis,

spes siquam adscio aetolus habeo in arma


religione patrum multos servata per annos.


At genus e silvis Cyclopum et montibus altis


exigeret versoque ubi nomine Virbius esset.


agger murorum nec inundant sanguine fossae.


coniugis antiqui, miro quod honore colebat,


cura penum struere, et flammis adolere Penatis;

cura penum struo et flamma adoleo penates


dura rudimenta et nulli exaudita deorum


cervum aut puniceae saeptum formidine pinnae

cervus aut puniceus saepio formido pinnae


hoc sat erit. Scio me Danais e classibus unum,

hic satis sum scio ego danaus e classis unus


ancora de prora iacitur, stant litore puppes.


numen habere maris nymphasque e navibus esse


urgueri volucrum raucarum ad litora nubem.


Nos procul inde fugam trepidi celerare, recepto

nos procul inde fuga trepidus celeraris recipio


centum oratores prima de gente Latinos


En, huius, nate, auspiciis illa incluta Roma

en hic natus auspicium ille inclutus roma


abstulit ense caput truncumque reliquit harenae.

aufero ensis caput truncus relinquo harena


terga suum, pinguis centum cum matribus agnos,

tergum suus pinguis centum cum mater agnus


tum Zephyri posuere, premit placida aequora pontus:

tum zephyrus pono premo placidus aequor pontus


Omnis spes Danaum et coepti fiducia belli

omnis spes danaus et coepio fiducia bellum


Ite, ait, egregias animas, quae sanguine nobis


Quod tibi delato Ortygiam dicturus Apollo est,


Tantane vos generis tenuit fiducia vestri?


tercentum, scutati omnes, Volcente magistro.

tercentum scutas omnis volcente magister


carpe manu; namque ipse volens facilisque sequetur,

carpo manus namque ipse volo facilis sequor


subsidunt undae, tumidumque sub axe tonanti


Arma procul currusque virum miratur inanes.


exhortantur equos; fundunt simul undique tela

exhortor equus fundo simul undique telum


iamdudum et frustra cerno te tendere contra:

jamdudum et frustra cerno tu tendo contra


illum expirantem transfixo pectore flammas


Ipse ignotus, egens, Libyae deserta peragro,


una dolo divom si femina victa duorum est!

unus dolus divus si femina vinco duo sum


vicit hiems; laxis laterum compagibus omnes


O mater; neque enim Turno mora libera mortis.

o mater neque enim turnus mora liber mors


et tunicam, molli mater quam neverat auro,

et tunica mollis mater quam neverat aurum


Cui Pyrrhus: Referes ergo haec et nuntius ibis

qui pyrrhus refero ergo hic et nuntius eo


nec vidisse semel satis est; iuvat usque morari,

neque video semel satis sum juvo usque moraris


frangitur in medioque ardentem deserit ictu


ne recipi portis, aut duci in moenia possit,

ne recipio porta aut duco in moenia possum


Italiam laeto socii clamore salutant.


caedit semianimis Rutulorum calcibus arva.


Maeonio regi quem serva Licymnia furtim


omnibus. Adloquitur maerentem et talibus infit:


accipio! quantis iactatum, nate, periclis!


vela dare et laxos iam iamque inmittere funis.


Tum satus Anchisa, cunctis ex more vocatis,


Illa manent immota locis, neque ab ordine cedunt;

ille maneo immotus locus neque ab ordo cedo


abnegat, externusque in regnum quaeritur heres.


Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum,

mnestheus sergestus voco fortis serestus


Quid furis, aut quonam nostri tibi cura recessit?

quis fur aut quonam noster tu cura recedo


armaque deposuere umeris. Stupet ipse Latinus


Pallanta adiungam; sub te tolerare magistro


Ante et Trinacria lentandus remus in unda,


succinctus trabea laevaque ancile gerebat


acer, anhelanti similis, quem praepes ab Ida


quae cuique est fortuna hodie, quam quisque secat spem,

qui quisque sum fortuna hodie quam quisque seco spes


nocturnisque Hecate triviis ululata per urbes,


Et tamen hanc pelago praeterlabare necesse est;

et tamen hic pelagus praeterlabaris necesse sum


extrema iam in morte parant defendere telis;


pars ingens belli, sinit agmina: primus Abantem

pars ingens bellum sino agmen primus abas


(quando aliud mihi iam miserae nihil ipsa reliqui)

quando alius ego iam miser nihil ipse reliquus


Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens,

qual saepe via deprensus in aggero serpens


Aggeribus socer Alpinis atque arce Monoeci


protendens, Equidem merui nec deprecor, inquit:

protendo equidem mereo neque deprecor inquam


implicat et geniumque loci primamque deorum


et tripodas geminos, auri duo magna talenta,

et tripus geminus aurum duo magnus talentum


Praeterea, si qua est Heleno prudentia, vati

praeterea si qui sum helenus prudentia vates


si bellum ingrueret, Volcaniaque arma per auras

si bellum ingruo volcanius arma per aura


maerentes altum cinerem et confusa ruebant


augurio monstrum; docuit post exitus ingens,

augurium monstrum doceo post exitus ingens


multa super Priamo rogitans, super Hectore multa;

multus super priamus rogito super hector multus


Punica se quantis attollet gloria rebus!


virtute exsuperas, tanto me impensius aequum est

virtus exsupero tantus ego impendo aequus sum


Italiam regeret, genus alto a sanguine Teucri

italia rego genus altus ab sanguis teucer


at Messapus equum domitor, Neptunia proles,

at messapus equus domito neptunius proles


nuntia ventura Ascanio rerumque patrisque.


regem ad supplicium praesenti Marte reposcunt.


O lux Dardaniae, spes O fidissima Teucrum,


effugit horrendum stridens adducta sagitta


Ipse viro primus manicas atque arta levari

ipse vir primus manico atque artus levaris


invadit sociosque incendia poscit ovantis


auspiciis, et quae fuerit minus obvia Graiis.

auspicium et qui sum paruus obvius graius


canitiemque sibi et longos promiserat annos:


hostem magnanimum opperiens, et mole sua stat;

hostis magnanimus opperior et moles suus sto


funera: caedebant pariter pariterque ruebant


Quid moror? An mea Pygmalion dum moenia frater

quis moror an meus pygmalion dum moenia frater


sed non augurio potuit depellere pestem.


Si gener externa petitur de gente Latinis


iam propior, templumque adparet in arce Minervae.

iam propior templum appareo in arx minerva


aequoris esse deas, qualis Nereia Doto


Trinacriam, et spolia illa tuis pendentia tectis?

trinacria et spolium ille tuus pendeo tectum


Nam quicumque tuum violavit vulnere corpus,


expediam et primae revocabo exordia pugnae.


Adspirant aurae in noctem nec candida cursus

adspiro aura in nox neque candidus curro


si te fata vocant; aliter non viribus ullis


Harum unam celerem demisit ab aethere summo

haris unus celer demitto ab aether superus


Talibus exarsit dictis violentia Turni;


Fit sonitus spumante salo; iamque arva tenebant,


duci intra muros hortatur et arce locari,


Euryale infelix, qua te regione reliqui?


Ille autem: Causas nequiquam nectis inanis,


Priamiden Helenum Graias regnare per urbes,


robora, et ingentem lato dedit ore fenestram.


Tantum effatus. Et interea revoluta rubebat


Threiciamque Samum, quae nunc Samothracia fertur.

threicius samos qui nunc samothracia fero


et circumtextum croceo velamen acantho,

et circumtextum croceus velamen acanthus


Sic effata facem iuveni coniecit et atro


Ecce Sabinorum prisco de sanguine magnum


talibus auspiciis exsortem ducere honores.


sollemnis taurum ingentem mactabat ad aras.


occultum inspires ignem fallasque veneno.


suspendive tholo aut sacra ad fastigia fixi:

suspendive tholus aut sacer ad fastigium figo


contulimusque manus: experto credite, quantus


Nomen et arma locum servant; te, amice, nequivi

nomen et arma locus servo tu amicus nequeo


scis ut te cunctis unam, quaecumque Latinae

scio ut tu cunctus unus quicumque latinus


omnigenumque deum monstra et latrator Anubis

omnigenus deus monstrum et latrator anubo


corripiunt interque manus sub tecta reponunt.


Obstipuere animis alii, sed Troius heros

obstipesco animus alius sed troius heros


Audiit et caeli Genitor de parte serena


Iam mare turbari trabibus, saevasque videbis


deicis? Aut quot humi morientia corpora fundis?

deicio aut quot humus morior corpus fundo


has evertit opes sternitque a culmine Troiam.


Saturnusque senex Ianique bifrontis imago


educet. Viden, ut geminae stant vertice cristae,

educo video ut geminus sto vertex crista


immiscentque manus manibus, pugnamque lacessunt.


impositum, cinerem et sopitos suscitat ignes,


et lux cum primum terris se crastina reddet,

et lux cum primus terra sui crastinus reddo


Non satius cineres patriae insedisse supremos


in patriam reditus. Ipsos concurrere passus


Pars levis clipeos et spicula lucida tergent

pars levis clipeus et spiculum lucidus tergeo


Massica qui rastris et quos de collibus altis

massicum qui rastrum et qui de collis altus


Post hos insignem palma per gramina currum

post hic insignis palmo per gramen currus


accipe, quae peragenda prius. Latet arbore opaca

accipio qui perago prior lateo arbor opacus


Haec germanus Eryx quondam tuus arma gerebat;—

hic germanus eryx quondam tuus arma gero


fervidus. Ast illi solvuntur frigore membra


miratur nemus insuetum fulgentia longe


Quos ego—sed motos praestat componere fluctus.

qui ego sed moueo praesto compono fluctus


et Lycus elapsi. Quorum primaevus Helenor,


cervicem inflexam posuit, iacuitque per antrum


Aeneas, viso Tyrrheni sanguine laetus,


dentibus infrendens. Ter totum fervidus ira


Lyncea tendentem contra sociosque vocantem


Quae scelerum facies, O virgo, effare; quibusve


Vix illam famuli Phegeus Sagarisque ferebant


Nunc Iovis imperiis Rutulorum constitit oris:

nunc iuppiter imperium rutulus consto ora


Ergo concilium magnum primosque suorum


omnis et agricola et tuta latet arce viator,

omnis et agricola et tueor lateo arx viator


extemplo turbati animi, simul omne tumultu

extemplo turbo animus simul omnis tumultus


hic dea se primum rapido pulcherrima nisu

hic dea sui primus rapidus pulcher nisus


Talibus incensa est iuvenum sententia dictis

tal incensum sum juvenis sententia dictum


Nisus ad haec: Equidem de te nil tale verebar

nisus ad hic equidem de tu nihil talis vereor


Forsitan et Priami fuerint quae fata requiras.

forsitan et priamus sum qui fatum requiro


Infelix, nati funus crudele videbis!


Toto namque fremunt condensae litore puppes

totus namque fremo condensus litus puppis


At Iuno e summo, qui nunc Albanus habetur,

at juno e superus qui nunc albanus habeo


dat sonitum saxis et torto vertice torrens.

do sonitus saxum et torqueo vertex torreo


Sed cape dicta memor, duri solatia casus.

sed capio dictum memor durus solacium casus


Turnus adest medioque in crimine caedis et igni

turnus adsum medius in crimen caedes et ignis


fatiferumque ensem, loricam ex aere rigentem


saevit in absentis, collecta fatigat edendi


oramus, prohibe infandos a navibus ignis,


sternit agros, sternit sata laeta boumque labores,

sterno ager sterno sero laetus bos labor


ipsa canas oro. Finem dedit ore loquendi.


vincantur, prosit nostris in montibus ortas.


audiit una Arruns, haesitque in corpore ferrum.

audio unus arruns haereo in corpus ferrum


coniugis et scelerum Furiis agitatus, Orestes


Huic se forma dei voltu redeuntis eodem


adgressi, superisque Iovem detrudere regnis.

aggredior superus iuppiter detrudo regnum


quo res cumque cadent; nec me vis ulla volentem

quo res cum cado neque ego volo ullus volo


longaevi, quem nunc maestum patria Ardea longe

longaevus qui nunc maestus patria ardea longus


vela vocet, possisque sinus implere secundos,—


fontisque fluviosque voco, quaeque aetheris alti


Dic age. Namque mihi, fallax haud ante repertus,

dico ago namque ego fallax haud ante reperio


puniceis ibant evincti tempora taenis,


hinc populum late regem belloque superbum


Namque ut supremam falsa inter gaudia noctem

namque ut superus fallo inter gaudium nox


Fama volat, furiisque accensas pectore matres


religio, et cuncti suaserunt numine divi


perfusus sanie vittas atroque veneno,


cingitur, ac densos fertur moriturus in hostis.

cingo atque densus fero morior in hostis


et bello Iliacos fateor petiisse Penatis;


coniciunt. Pars ingenti subiere feretro,


excisurum urbem minitans et saucius instat.


gloria, qui maneant Itala de gente nepotes,


procurrens: sonitum dat stridula cornus et auras

procurro sonitus do stridulus cornus et aura


Tyrrhenique omnes et versis Arcades armis.


effusi nimbo similes, simul ultima signant.

effundo nimbus similis simul ulter signo


quo neque me Rutuli nec conscia fama sequatur.

quo neque ego rutulis neque conscius fama sequor


non tulit Ascanius nervoque obversus equino

non fero ascanius nervus obverto equinus


aut Hermi campo aut Lyciae flaventibus arvis.

aut hermus campus aut lycia flaveo arvum


Centum errant annos volitantque haec litora circum;

centum erro annus volito hic litus circum


Victum infelicem, bacas lapidosaque corna,


Hic, qui forte velint rapido contendere cursu,

hic qui fors volo rapidus contendo cursus


exercete odiis, cinerique haec mittite nostro


Tum sic adfatur regem atque ita turbidus infit:

tum sic affor rex atque ita turbidus infio


agmina densentur campis, Argivaque pubes


arma amens vidit, magnis exterrita monstris

arma amens video magnus exterreo monstrum


Te super aetherias errare licentius auras


Heu quid agat? Quo nunc reginam ambire furentem


lucus, et obscuris claudunt convallibus umbrae.

lucus et obscurus claudo convallis umbra


Iliadum. Hic una e multis, quae maxima natu,

ilias hic unus e multus qui maximus natus


qui bello exciti reges, quae quemque secutae


Interea Aeneas urbem designat aratro


cum vitam in silvis inter deserta ferarum


laeta dedi; nunc sollicitam timor anxius angit.

laetus do nunc sollicitus timor anxius ango


Laurentisque docet populos urbemque Latini,


Dixerat et niveis hinc atque hinc diva lacertis

dico et niveus hinc atque hinc divus lacertus


vaginaque cava fulgentem deripit ensem.


Descendo, ac ducente deo flammam inter et hostis

deescendo atque duco deus flamma inter et hostis


ad tumulum, magna medius comitante caterva.


olli caeruleus supra caput adstitit imber,


Gorgones Harpyiaeque et forma tricorporis umbrae.

gorgon harpyiae et forma tricorpor umbra


miratus stupet in Turno corpusque per ingens

miror stupeo in turnus corpus per ingens


procedit, supplexque manus ad litora tendit.


hac fugerent Graii, premeret Troiana iuventus,

hic fugio graius premo trojanus juventus


Aeneas, omen pugnae, stravitque Latinos


Italiam cursu petitis, ventisque vocatis


si quibus eiectus silvis aut urbibus errat.


Oebale, quem generasse Telon Sebethide nympha


res Agamemnonias victriciaque arma secutus,

res agamemnonius victriciaque arma sequor


addixi: satis est gentem effugisse nefandam.


Atrides Protei Menelaus adusque columnas


sic cunctus pelagi cecidit fragor, aequora postquam

sic cunctus pelagus cado fragor aequor postquam


Di, quibus imperium est animarum, umbraeque silentes,


delecti; ast illos centeni quemque sequuntur


adglomerant. Ferit ense gravem Thymbraeus Osirim,

adglomero ferio ensis gravis thymbraeus osirim


saxa petunt; piget incepti lucisque, suosque


vastatorem Amycum, quo non felicior alter


nomine quemque vocans, notumque efflagitat ensem.

nomen quisque voco nosco efflagito ensis


omnia discerpunt et nubibus inrita donant.


magnanimi heroes, nati melioribus annis,


Dixerat, atque animis pariter certantibus omnes


ostentat: fatis huc te poscentibus adfers.


molirique ignem nervoque aptare sagittas.


Tali intus templo divom patriaque Latinus


cui genus a proavis ingens clarumque paternae

qui genus ab proavus ingens clarus paternus


obsedere apicem, ex pedibus per mutua nexis


Evandri. Quem sic Pallas petit ante precatus:


feminea tegat et vanis sese occulat umbris.


Hesperidum templi custos, epulasque draconi


nocte super media; tuti sub matribus agni


contremuere undae, penitusque exterrita tellus

contremisco unda penitus exterreo tellus


aerea quem obliquum rota transiit, aut gravis ictu

aereus qui obliquus rota transeo aut gravis ictus


Iunoni Argivae iussos adolemus honores.


Sidonios urbemque tuam. Date volnera lymphis


pictus acu chlamydem et ferrugine clarus Hibera,

pingo acus chlamys et ferrugo clarus hiberus


pastorum ex acie numerus caesosque reportant


quosve dabas gemitus, cum litora fervere late


errabant, acti fatis, maria omnia circum.


Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo

et iam finis sum cum iuppiter aether superus


inde aliud super atque aliud figitque volatque


fert picturatas auri subtemine vestes


Haec finis Priami fatorum; hic exitus illum


adventusque virum fremitusque ardescit equorum.


ferro invasisset, praedamque ignara putasset.


Post bellator equus positis insignibus Aethon

post bellator equus pono insignis aethon


Undique conveniunt, quoniam data copia pugnae


agmina. Quae postquam matres succedere tectis


Non haec humanis opibus, non arte magistra


otia qui rumpet patriae residesque movebit


(dicam equidem, licet arma mihi mortemque minetur)


Hic mortis durae casum tuaque optima facta,


arva neque Ausoniae semper cedentia retro


Certatim socii feriunt mare et aequora verrunt.

certatim socius ferio mare et aequor verro


lumine fumantis fixit sub pectore taedas.


ipsum obtestemur veniamque oremus ab ipso:


occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit.


quae tibi polliceor reduci rebusque secundis,


proiecere animas. Quam vellent aethere in alto

projacio anima quam volo aether in altus


Tartareas etiam sedes, alta ostia Ditis,


excussus curru moribundus volvitur arvis.


Non erimus regno indecores, nec vestra feretur

non sum regnum indecoro neque vester fero


quo deus et quo dura vocat Fortuna, sequamur.

quo deus et quo durus voco fortuna sequor


adversos legere, et venientum discere vultus.


Frigidus Arcadibus coit in praecordia sanguis.

frigidus arcades coeo in praecordia sanguis


miscuit, Aeoliis nequiquam freta procellis,

misceo aeolius nequiquam fretus procella


litora, pinguis ubi et placabilis ara Dianae.

litus pinguis ubi et placabilis ara diana


turbidus imber aqua densisque nigerrimus austris;


cuius olorinae surgunt de vertice pennae,


experiare licet; nec longe scilicet hostes

experiaris licet neque longus scilicet hostis


Ipse pater Danais animos viresque secundas


hic pietate prior. Coeant in foedera dextrae,


Isque amens animi et rumore accensus amaro


hinc Venus, hinc contra spectat Saturnia Iuno,

hinc venus hinc contra specto saturnius juno


Tot lecti proceres ter denis navibus ibant


At pius Aeneas dextram tendebat inermem


dexteraque ex umero nervis moribunda pependit.

dexter ex umerus nervus moribundus pendeo


turba fluit castris: tum caeco pulvere campus

turba fluo castrum tum caecus pulvis campus


tum pater Evandrus dextram complexus euntis


agmina se fundunt portis. Hinc Troïus omnis


stuppea flamma manu telisque volatile ferrum

stuppeus flamma manus telum volatilis ferrum


Ipse tibi ad tua templa feram sollemnia dona

ipse tu ad tuus templum fero sollemne donum


et galea Euryalum sublustri noctis in umbra


Hoc rogus iste mihi, hoc ignes araeque parabant?


fonte sonat saevamque exhalat opaca mephitim.


telum immane manu quatiens; simul agmine denso

telis immanis manus quatio simul agmen densus


Una omnes ruere, ac totum spumare reductis

unus omnis ruo atque totus spumaris reduco


Ingruit Aeneas Italis et proelia miscet:


cernimus Idaea claram se condere silva


Utque volans alte raptum cum fulva draconem


exercet, portusve aut propugnacula bello

exerceo portusve aut propugnaculum bellum


Tollite cuncta, inquit, coeptosque auferte labores,

tollo cunctus inquam coepio aufero labor


sistit equos biiugis et curru desilit atque

sisto equus bijugus et currus desilo atque


Mox et Leucatae nimbosa cacumina montis


gentis honos: haerent infixi pectore voltus


bellatorque animo deus incidit.


Surgit et aetherii spectans orientia solis


fortunatorum nemorum sedesque beatas.


Diffugiunt versi trepida formidine Troes:


conclamat Nisus, nec se celare tenebris

conclamo nisus neque sui celaris tenebrae


Iam validam Ilionei navem, iam fortis Achati,

iam validus ilioneus navo iam fortis achates


tangere cura potest, oro (fuit et tibi talis


bis confusa fuga per muros agmina vertit;


Est procul in pelago saxum spumantia contra

sum procul in pelagus saxum spumo contra


Nec non et Phrygii comites et laetus Iulus

neque non et phrygius comes et laetus iulus


cede locis; ego, siqua super fortuna laborum est,

cedo locus ego siqua super fortuna labor sum


diversi explorant: haec fontis stagna Numici,

diverto exploro hic fons stagnum numicius


incipio super his: Iuvenes, fortissima frustra

incipio super hic juvenis fortis frustra


Teucrorumque alios, ater quos aequore turbo


Nullum in caede nefas, nec sic ad proelia veni,

nullus in caedes nefas neque sic ad proelio venio


qui tripodas, Clarii laurus, qui sidera sentis,

qui tripus clarius laurus qui sidus sentio


pauper in arma pater primis huc misit ab annis,

pauper in arma pater primus huc mitto ab annus


insignis agros. Possit quid vivida virtus,

insignis ager possum quis vividus virtus


Ac velut immissi diversis partibus ignes


adgnoscitque suos, laetusque ad limina ducit,


intendunt Zephyri; fertur cita gurgite classis,

intendo zephyrus fero cieo gurges classis


porticibus Gallos in limine adesse canebat.


traicit. Hoc spatium tantumque morae fuit Ilo;

traicio hic spatium tantus mora sum ilus


Nec satis: extremas Corythi penetravit ad urbes

neque satis exter corythus penetro ad urbs


Quisquis es, armatus qui nostra ad flumina tendis,

quisquis sum armo qui noster ad flumen tendo


laetus adit: mactant lectas de more bidentis


Daucia, Laride Thymberque, simillima proles,

daucius laridum thymberque similis proles


corripio e stratis corpus, tendoque supinas


nequiquam memoratus Eryx? Ubi fama per omnem

nequiquam memoro eryx ubius fama per omnis


quidve dolens, regina deum tot volvere casus


Tum rapidus, iamdudum arcu contenta parato

tum rapidus jamdudum arcus contineo paro


ipse trahit, cursuque amens ad limina tendit.


aspice nos; hoc tantum, et, si pietate meremur,

aspicio nos hic tantus et si pietas mereo


exsequere, Anna, mihi. Solam nam perfidus ille

exsequor anna ego solus nam perfidus ille


proluvies, uncaeque manus, et pallida semper

proluvies uncus manus et pallidus semper


His capti Phryges haec Rutulis responsa remittunt.

hic capio phryges hic rutulis respondeo remitto


Adsensere omnes, et, quae sibi quisque timebat,


Hic subitam canibus rabiem Cocytia virgo


Euandrum petimus. Ferte haec et dicite lectos


cetera, qua iusso, mecum manus inferat arma.


staret equus, toto sonuerunt aethere nimbi.


ut bello egregias idem disiecerit urbes,


per tacitum Ganges aut pingui flumine Nilus

per taceo ganges aut pinguis flumen nilus


aureus ex umeris erat arcus et aurea vati

aureus ex umerus sum arcus et aureus vates


heu, miserae cives? Non hostem inimicaque castra

heu miser civis non hostis inimicus castrum


Trinacria finis Italos mittere relicta.


Tum pater Aeneas Vestra inquit munera vobis


ipse gubernaclo rector subit, ipse magister,

ipse gubernaculum rector subeo ipse magister


Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones;


Quod genus hoc hominum? Quaeve hunc tam barbara morem

qui genus hic homo qui hic tam barbarum mos


obicit. Ille fame rabida tria guttura pandens

obicio ille fames rabidus tres guttur pando


unius in miseri exitium conversa tulere.


instituam, festosque dies de nomine Phoebi.


hos castris adhibe socios et foedera iunge.

hic castrum adhibeo socius et foedero jungo


luminibus tacitis, et sic accensa profatur:


nemo ex hoc numero mihi non donatus abibit.


vociferans, etenim mollis tibi sumere thyrsos,


frontibus incurrunt; pavidi cessere magistri,


impulit ipsa manu portas, et cardine verso


infelix pugnae iuvenem in certamine credit


Hic gravis Entellum dictis castigat Acestes,

hic gravis entellus dictum castigo acestes


Post acer Mnestheus adducto constitit arcu,


laxat claustra Sinon. Illos patefactus ad auras

laxo claustra sinon ille patefacio ad aura


Iam subeunt Triviae lucos atque aurea tecta.

iam subeo trivia lucus atque aureus tectum


Coniugio, Anchise, Veneris dignate superbo,


Pro crinali auro, pro longae tegmine pallae

pro crinal aurum pro longus tegimen palla


et socii amissi petierunt aethera pennis


diffidit ac multa porrectum extendit harena.

diffido atque multus porrigo extendo harena


infensi, facta pariter nunc pace feruntur.


Funditur ater ubique cruor; dant funera ferro

fundo ater ubique cruor do funero ferrum


Hinc illum, Corythi Tyrrhena ab sede profectum,

hinc ille corythus tyrrhenus ab sedes proficiscor


occumbes pariter; neque enim, fortissime, credo,


Pergama; vos celsis nunc primum a navibus itis.

pergama tu celsus nunc primus ab navis eo


Huic dea caeruleis unum de crinibus anguem


Aeneadae duri murorum in parte sinistra


adsueti longo muros defendere bello.


digna indigna pati, sed flammis cincta sub ipsa

dignus indignus patior sed flamma cingo sub ipse


Sed periisse semel satis est: peccare fuisset


Duc nigras pecudes; ea prima piacula sunto:


increpuit; sequitur clamor caelumque remugit.


Saturni gentem, haud vinclo nec legibus aequam,

saturnus gens haud vinclum neque lex aequus


fluminis intrastis ripas portuque sedetis,


multa diu concreta modis inolescere miris.

multus diu concretum modus inolesco mirus


dexter in adversum nitens concussit et imis

dexter in adverro niteo concutio et imus


Consurgunt studiis Teucri et Trinacria pubes;

consurgo studium teucer et trinacrius pubes


Corpora multa virum circa seniorque Galaesus,


tempus inane peto, requiem spatiumque furori,

tempus inanis peto requies spatium furor


contendunt petere, et Libyae vertuntur ad oras.


occiderit patriasque explerit sanguine poenas


Quo ruitis? Quaeve ista repens discordia surgit?


rescindit vallum et scalas in moenia poscit.

rescindo valles et scala in moenia posco


pervolat et pennis alta atria lustrat hirundo,

pervolo et penna altus atrium lustro hirundo


litora Achaemenides; comes infelicis Ulixi.


Cui tantum de te licuit? Mihi fama suprema


Tu lacrimis evicta meis, tu prima furentem


Iamque aderat Phoebo ante alios dilectus Iapyx

iam adsum phoebus ante alius delectus iapyx


tollitur: invadunt et fossas agere complent;


praeferimus manibus vittas ac verba precantia)


Atque hic legatos Aetola ex urbe remissos,

atque hic legatus aetolus ex urbs remitto


haud aliter puppesque tuae pubesque tuorum


et quidquid tecum invalidum metuensque pericli est,

et quisquis tu invalidus metuo periculum sum


Pometios Castrumque Inui Bolamque Coramque.


nobis ad belli auxilium pro nomine tanto


diceret. Atque illi Misenum in litore sicco,


Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe


Hi iaculis, illi certant defendere saxis


praetexunt puppes. Iuvenum manus emicat ardens

praetexo puppis juvenis manus emico ardeo


labitur, et longo vix tandem tempore fatur:


exussit foede puppes, et classe subegit


Quaeritur huic alius; nec quisquam ex agmine tanto

quaero hic alius neque quisquam ex agmen tantus


sed non et venisse volent. Bella, horrida bella,

sed non et venio volo bellum horridus bellum


nate dea? Vivisne, aut, si lux alma recessit,


et molem mirantur equi; primusque Thymoetes


terra mihi Manisque deam demittet ad imos?


terribilis, Tune hinc spoliis indute meorum


arvaque, Troianoque a sanguine clarus Acestes.

arvum trojanus ab sanguis clarus acestes


miscet agens telis nemora inter frondea turbam;

misceo ago telum nemus inter frondeus turba


quin idem Veneri partus suus et Paris alter

quin idem venus pario suus et paris alter


vota metu duplicant matres, propiusque periclo

veto metus duplico mater propius periculum


imposuit; fixit leges pretio atque refixit;


omnis per mortis animam sontem ipse dedissem!


adfaturque deos et sanctum sidus adorat.


gaudet avo, rex ipse Iovis de gente suprema,

gaudeo avus rex ipse iuppiter de gens superus


stare procul campis meditantem in proelia taurum,

sto procul campus meditor in proelio taurus


obscenas pelagi ferro foedare volucres:

obscenus pelagus ferrum foedaris volucris


mons circum, et vocem late nemora alta remittunt.

mons circum et voco latus nemus altus remitto


Auruncaeque manus, subit et Neptunia proles,


oppetere et late terram consternere tergo.


talis se vastis infert Mezentius armis.


convolsum remis rostrisque tridentibus aequor.


Pila manu saevosque gerunt in bella dolones


Daedalus ipse dolos tecti ambagesque resolvit,

daedalus ipse dolus tectum ambago resolvo


extulit et rauco strepuerunt cornua cantu,

effero et raucus strepuerunt cornu cantus


mugitus veluti cum prima in proelia taurus

mugitus velut cum primus in proelio taurus


et monstrum infelix sacrata sistimus arce.


Rursus ad oraclum Ortygiae Phoebumque remenso

rursus ad oraclum ortygia phoebus remetior


Incedunt pueri, pariterque ante ora parentum


Sicanio praetenta sinu iacet insula contra

sicanius praetendo sinus iaceo insula contra


magnanimusque Anchisiades et pondus et ipsa

magnanimus anchisiades et pondus et ipse


Ilium et labentem Teucri et risere natantem,


Tantae molis erat Romanam condere gentem!


Illa tibi Italiae populos venturaque bella,


perfusae vestes, argenti aurique talenta;


aut tu, magne pater divom, miserere tuoque


uno in corde pudor mixtoque insania luctu


prodiderim, natam et conubia nostra petentem?


transadigit costas fulvaque effundit harena.


quod scelus aut Lapithis tantum aut Calydona merentem?

qui scelus aut lapithae tantus aut calydona mereo


Huius apes summum densae (mirabile dictu),


Si mora praesentis leti tempusque caduco


hortatur socios, paribusque accingitur armis.


consurgunt venti, atque in nubem cogitur aër.


Praeterea, castis adolet dum altaria taedis


iussa time, neu praeceptis parere recusa:—


turbam inter fremitumque Gyas; quem deinde Cloanthus

turba inter fremo gyas qui deinde cloanthus


Tum magis increscunt animis discordibus irae;

tum magis incresco animus discordibus ira


At non tardatus casu neque territus heros


et gremium ante suum multa vi concitus aufert.

et gremium ante suus multus vis concieo aufero


digna dabis, primam merui qui laude coronam,


armenta, et terram centum vertebat aratris.


contremuit nemus et silvae insonuere profundae;

contremisco nemus et silva insono profundus


improvisus ait: Coram, quem quaeritis, adsum,


Ergo agite, et laetum cuncti celebremus honorem;

ergo ago et laetus cunctus celebro honor


Si Turno exstincto socios sum adscire paratus,

si turnus exstinguo socius sum adscio paro


Cymothoe simul et Triton adnixus acuto


hospitia. Et laevo pressit pede talia fatus

hospitium et laevus premo pes talis fatus


imperat ad navis ferri, stipatque carinis


Sic ait inlacrimans; umero simul exuit ensem

sic aio inlacrimo umerus simul exuo ensis


Eunaeum Clitio primum patre, cuius apertum


funditur et vastos umbo vomit aureus ignes:


sanguineam torquens aciem, torvumque repente


Tum Iuno omnipotens, longum miserata dolorem


Ac velut ille, prius quam tela inimica sequantur,

atque velut ille prior quam telum inimicus sequor


placemus ventos et Gnosia regna petamus.


Haec effata.


continuitque gradum; mox sese ad litora praeceps

contineo gradus mox sui ad litus praeceps


obscuram, qualem primo qui surgere mense


ardentis taedas alii ad fastigia iactant.


arbuteis texunt virgis et vimine querno


Interea praemissi equites ex urbe Latina,


effugiunt saevaeque petunt Tritonidis arcem,


Martiaque ob patriam pugnando volnera passi.


auxilium vocat et duros conclamat agrestis.

auxilium voco et durus conclamo agrestis


pubentes herbae nigri cum lacte veneni;


Obstipui, miroque incensum pectus amore,


ambrosiae sucos et odoriferam panaceam.


dat gemitum rumpitque has imo pectore voces


fecisti et patrios foedasti funere voltus.


consternunt terram concusso stipite frondes;


impositam ruptis flammam exspirare caminis;


nunc, positis novus exuviis nitidusque iuventa,


ad te confugio et supplex tua numina posco.

ad tu confugio et supplex tuus numen posco


Fit via vi; rumpunt aditus, primosque trucidant


Pandarus et Bitias, Idaeo Alcanore creti,

pandarus et bitias idaeus alcanore cerno


Quem sequimur? Quove ire iubes? Ubi ponere sedes?

qui sequor quis eo iubeo ubius pono sedes


uno eodemque tulit partu paribusque revinxit


Vix ea dicta: dehinc progressus monstrat et aram

vix is dictum dehinc progredior monstro et ara


mittimus, isque adytis haec tristia dicta reportat:

mitto eo adytum hic tristis dictum reporto


qui mare, qui terras omni dicione tenerent,


At sociis subita gelidus formidine sanguis


parvus Atys, pueroque puer dilectus Iulo.


multaque praeterea vatum praedicta priorum


fulmineum, donec Rutuli clamantis in ore


Ut primum discussae umbrae et lux reddita menti,

ut primus discutio umbra et lux reddo mens


multaque dura suo tristi cum corde putabant,


nec plaustris cessant vectare gementibus ornos.

neque plaustrum cesso vectaris gemo ornus


Hic iuvenis primam ante aciem stridente sagitta,

hic juvenis primus ante acies strideo sagitta


Laurentum Troumque acies urbemque Latini.


alipedumque fugam cursu temptavit equorum,


haud aliter praedam Tiburtum ex agmine Tarchon

haud aliter praeda tiburtus ex agmen tarchon


Prima fugit domina amissa levis ala Camillae;

primus fugio domina amitto levis ala camilla


Ad quem tum Iuno supplex his vocibus usa est:

ad qui tum juno supplex hic vox utor sum


altior insurgens et cursu concitus heros.


turea dona, dapes, fuso crateres olivo.


vel Danaum Phrygios iaculatus puppibus ignis,

vel danaus phrygius jaculor puppis ignis


complerint campos acies, quibus Itala iam tum


ipse rotis saliens iuga deseris. Haec ita fatus

ipse rota salio iugum desero hic ita fatus


hic tibi mortis erant metae: domus alta sub Ida,

hic tu mors sum meta domus altus sub idas


Etrusci socios, tenebras et inertia furta

etruscus socius tenebrae et inertia furtum


qui Caerete domo, qui sunt Minionis in arvis,

qui caerete domus qui sum minio in arvum


et cum fratre Coras latis diffundite campis.


Consurgunt gemitu Rutuli, totusque remugit


accipiunt, celerique fuga sub sidera lapsae


Tum primum nostri Cacum videre timentem


accipit et numerum divorum altaribus auget.


Ergo his aligerum dictis adfatur Amorem:


tertiaque arma patri suspendet capta Quirino.

tertius arma pater suspendo capio quirinus


Haec ubi deflevit, tolli miserabile corpus


Per scelus ecce etiam Troianis matribus actis

per scelus ecce etiam trojanus mater ago


nuntia Fama ruit matrisque adlabitur auris


reddunt se totidem facies pontoque feruntur.


Tum vero ingentem gemitum dat pectore ab imo,

tum verus ingens gemitus do pectus ab imus


Messapus primas acies, postrema coercent


excussi manibus radii revolutaque pensa.


(suadet enim vesana fames) manditque trahitque


aequora, sic illam fert impetus ipse volantem.


liminaque laurusque dei, totusque moveri


corpus in Aeacidae, magnas obeuntia terras


dissensu vario magnus se tollit in auras

dissentio vario magnus sui tollo in aura


pocula, devicta genitor quae cepit Arisba,

poculum devinco genitor qui capio arisba


incipit haec: Quid tam egregium, si femina forti

incipio hic quis tam egregius si femina fortis


ingentem Aenean. Gemuit sub pondere cymba


Non sic, aggeribus ruptis cum spumeus amnis


Congredior, fer sacra, pater, et concipe foedus.

congredior fero sacer pater et concipio foedus


Cui mater media sese tulit obvia silva,


Hanc ego nunc ignaram huius quodcumque pericli est

hic ego nunc ignarus hic quicumque periculum sum


Hic illi occurrit Tydeus, hic inclutus armis

hic ille occurro tydeus hic inclutus arma


accepere neque ipse manus feritate dedisset:


Eoasque acies et nigri Memnonis arma.


Siqua piis animis manet infelicis Amatae


sidus et Euboicae cautes ultorque Caphareus.

sidus et euboicus cautes ultor caphareus


ductores Teucrum primi et delecta iuventus

ductor teucer primus et delecto juventus


At non Evandrum potis est vis ulla tenere,

at non euander potio sum volo ullus teneo


Rursum in secessu longo sub rupe cavata,


non equidem extimui, Danaum quod ductor et Arcas

non equidem extimesco danaus qui ducto et arca


vidit, turicremis cum dona imponeret aris,


semianimesque micant digiti ferrumque retractant.


acrior ad pugnam redit ac vim suscitat ira.

acer ad pugna redeo atque vis suscito ira


Gens eadem, quae te, crudeli Daunia bello


litora, pulsati colles clamore resultant.


dat sese fluvio atque hastam cum virgine victor

do sui fluvius atque hasta cum virgo victor


cum sceptro misit mandatque insignia Tarchon,

cum sceptrum mitto mando insigne tarchon


protrahitur. Nequeunt expleri corda tuendo


protinus Arcadiae gelidos invisere finis.


imminet adsimilis; lucent genialibus altis


Solvite corde metum, Teucri, secludite curas.


Maturate fugam, regique haec dicite vestro:


procubuisse domum atque exutos Arcadas armis?


iamdudum et totum lustrabat lumine corpus.


pacem orare manu, praefigere puppibus arma?


et crinis flavos et membra decora iuventa:

et crinis flavus et membrum decus juventa


expediat? Tanton placuit concurrere motu,


Amphitryoniadae magno divisque ferebat


et citharae cordi numerosque intendere nervis.

et cithara chordus numerus intendo nervus


aptet se pugnae, subit oras hasta per imas


sed comes admonuit, breviterque adfata Sibylla est:

sed comes admoneo brevis affor sibylla sum


crudelis? Quid, si non arva aliena domosque

crudelis quis si non arvum alienus domus


Hos aditus iamque hos aditus omnemque pererrat


Entelle, heroum quondam fortissime frustra,


O Regina, novam cui condere Iuppiter urbem


devovi. Solum Aeneas vocat: et vocet oro,


Nise, fugis? Solum te in tanta pericula mittam?

nisus fugio soli tu in tantus periculum mitto


sed magnum stridens contorta phalarica venit,

sed magnus strideo contorqueo falarica venio


ossaque lecta cado texit Corynaeus aëno.


finxerat; Euphrates ibat iam mollior undis,


aureus et foliis et lento vimine ramus,


At Pallas magnis emittit viribus hastam


carbasus, et crinis umbrosa tegebat harundo,

carbasus et crinis umbrosus tego harundo


centenasque manus, quinquaginta oribus ignem


quid meus Aeneas in te committere tantum,


castra locis, celsoque omnis de colle videri

castrum locus celsus omnis de collis video


Dixit, at illa furens acrique adcensa dolore


Nec Rutulos solvo: sua cuique exorsa laborem

neque rutuli solvo suus quisque exordior labor


et Iovis imperium et cari praecepta parentis

et iuppiter imperium et carus praecipio parens


Carmentis nymphae monita et deus auctor Apollo.

carmentis nympha moneo et deus auctor apollo


flumina, pinguis ubi et placabilis ara Palici:

flumen pinguis ubi et placabilis ara palici


Fando aliquod si forte tuas pervenit ad auris

for aliqui si fors tuus pervenio ad auris


Catillusque acerque Coras, Argiva iuventus,


Neu matri miserae tanti sim causa doloris,


urbe velit posita templis sibi ferre dicatis.


tela gerunt. Instat Mnestheus acerque Serestus,

telum gero insto mnestheus acer serestus


Nisaee, Spioque, Thaliaque, Cymodoceque.


sic prior adloquitur: Quis te, Palinure, deorum

sic prior alloquor quis tu palinurus deus


quam fessis finem rebus ferat; unde laborum


procurate, viri, et pugnam sperate parari.


Italides, quas ipsa decus sibi dia Camilla


Iunonis gelidumque Anienem et roscida rivis


qua cursum ventusque gubernatorque vocabat.


Ast ubi digressum Siculae te admoverit orae


Infandum, regina, iubes renovare dolorem,


et paribus palmas amborum innexuit armis.


siqua Phryges prae se iactant, responsa deorum:

siqua phryges prae sui iacto respondeo deus


prodigia et vastum Nemeae sub rupe leonem.


Atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc,

atque animus nunc huc celer nunc divido illic


accipite Aenean et tandem arcete periclis.

accipio aeneas et tandem arceo periculum


Sic fatus, validis ingentem viribus hastam


et me consortem nati concede sepulchro.


Bina dabo argento perfecta atque aspera signis

bini do argentum perficio atque asper signum


corpus humo patiare tegi. Scio acerba meorum

corpus humo patior tego scio acerbus meus


increpat his victor: Nostrasne evadere, demens,


Iamque dies epulata novem gens omnis, et aris


contendit telum diversaque bracchia ducens


qui face Dardanios ferroque sequare colonos,

qui fax dardanius ferrum sequaris colonus


parietibus textum caecis iter, ancipitemque


Ille nihil, nec me quaerentem vana moratur,


idem orans mandata dabat. Gnatique patrisque,


Alcidae comes usque gravis dum terra labores

alcides comes usque gravis dum terra labor


artis opisque tuae nec te, carissime coniunx,


pulcher Aventinus, clipeoque insigne paternum

pulcher aventinus clipeus insignis paternus


defuerint; alius Latio iam partus Achilles,


Nunc qua ratione quod instat


miscere, et tantas audetis tollere moles?


hinc atque hinc glomerantur oreades; illa pharetram

hinc atque hinc glomero oreades ille pharetra


seminecem liquit saxo lacerumque viator;


infelix Dido, longumque bibebat amorem,


involvens umbra magna terramque polumque


dirigite in lucos, ubi pinguem dives opacat


nunc Amyci casum gemit et crudelia secum


Te Stygii tremuere lacus, te ianitor Orci


Nam quid ago? Aut quae iam spondet Fortuna salutem?

nam quis ago aut qui iam spondeo fortuna salus


quam multa in silvis autumni frigore primo

quam multus in silva auctumnus frigor primus


quae Clonus Eurytides multo caelaverat auro;


infandi Cyclopes, et altis montibus errant.


omne genus Teucri ac duris detrudere contis,

omnis genus teucer atque durus detrudo contus


Praecipitate moras. Nec plura effatus; at illi

praecipitas mora neque multus effor at ille


Tum quorum attonitae Baccho nemora avia matres


tu pedes ad muros subsiste et moenia serva.

tu pes ad murus subsisto et moenia servo


est opus in Teucros; addant se protinus omnes

sum opus in teucer addo sui protinus omnis


Vobis picta croco et fulgenti murice vestis,


hic iuvenum chorus, ille senum; qui carmine laudes

hic juvenis chorus ille seni qui carmen laus


pampineasque gerunt incinctae pellibus hastas;


invidet imperium seraeque ad fortia vires.


inde alii Troiae proceres, ipse agmine Pallas

inde alius troius proceres ipse agmen pallas


esse iubet. Gaudet regno Troianus Acestes,

sum iubeo gaudeo regnum trojanus acestes


hunc mucrone ferit curruque abscisa duorum


contingat; doceas iter et sacra ostia pandas.

contingo doceo iter et sacer ostium pando


divinosque lacus, et Averna sonantia silvis,


deseris, heu, tantis nequiquam erepte periclis!

desero heu tantus nequiquam eripio periculum


multa deos aurasque pater testatus inanis:


si mereor, demitte, tuaque hic obrue dextra.


Hanc quoque deserimus sedem, paucisque relictis


adceleremus ait; Cyclopum educta caminis


pandere res alta terra et caligine mersas!


ac lucus late sacer additur Anchiseo.


quae potui infelix, quae memet in omnia verti,

qui possum infelix qui ego in omnis verto


ne fugite hospitium neve ignorate Latinos


His ubi laeta deae permulsit pectora dictis,

hic ubi laetus dea permulceo pectus dictum


hortor amare focos arcemque attollere tectis.


monte sub aërio, qui nunc Misenus ab illo


perpetui tergo bovis et lustralibus extis.


Limen erat caecaeque fores et pervius usus


Nec bonus Eurytion praelato invidit honori,

neque bonus eurytion praefero invideo honor


stant belli causae, pugnatur comminus armis,


et mediis properas aquilonibus ire per altum,


nec dextrae erranti deus afuit, actaque multo


Tum Stygio regi nocturnas inchoat aras,


semper honos nomenque tuum laudesque manebunt,


Hic rem Romanam, magno turbante tumultu,


Nisus ait: Dine hunc ardorem mentibus addunt,


aut capere, aut captas iam despectare videntur:

aut capio aut capio iam despectaris video


At non audaci Turno fiducia cessit;


Nate, mihi vita quondam, dum vita manebat,


praedicam, et repetens iterumque iterumque monebo:


palantis sequitur paucos iam segnior atque


Est in conspectu Tenedos, notissima fama


Troiugenas, qua prima viam victoria pandit;


Tartara, et insano iuvat indulgere labori,


Troius Aeneas, Lybicis ereptus ab undis.


luce sedet custos aut summi culmine tecti,

lux sedeo custos aut superus culmen tectum


advectum Aenean classi victosque penatis


non metus; officio nec te certasse priorem


certantes; castra Aeneas aciemque movebat:


defigunt tellure hastas et scuta reclinant.


Idaeumque nemus; hinc fida silentia sacris,

idaeus nemus hinc fidus silentium sacrum


ingrediturque solo et caput inter nubila condit:

ingredior solum et caput inter nubila condio


Iam loca iussa tenent forti permixtus Etrusco

iam locum iubeo teneo fortis permisceo etruscus


Tum demum horrisono stridentes cardine sacrae

tum demum horrisonus strideo cardo sacer


Maeonidae incurrunt. Tum fatis debitus Arruns

maeonides incurro tum fatum debeo arruns


laeta facit; spoliis se quisque recentibus armat.

laetus facio spolium sui quisque recens armo


Ter conatus ibi collo dare brachia circum,

ter conor ibi collum do bracchium circum


Vidi egomet, duo de numero cum corpora nostro

video nos duo de numerus cum corpus noster


Hi proprium decus et partum indignantur honorem

hic proprius decus et pario indignor honor


infelix Priamus furtim mandarat alendum


Quale solet silvis brumali frigore viscum


aut aliquis latet error; equo ne credite, Teucri.

aut aliquis lateo error equus ne credo teucer


Transcribunt urbi matres, populumque volentem


Tu tamen interea calido mihi sanguine poenas

tu tamen interea calidus ego sanguis poena


inclusos utero Danaos et pinea furtim


frenatis lucent in equis, quos omnis euntes


fulgebatque alta decurrens aureus arce,


hunc habet, atque umeris exstantem suspicit altis:

hic habeo atque umerus exsto suspicio altus


huc illuc; neque enim levia aut ludicra petuntur

huc illic neque enim levis aut ludicrum peto


mille rapit densos acie atque horrentibus hastis.

mille rapio densus acies atque horreo hasta


Et nunc ille quidem spe multum captus inani

et nunc ille quidem spes multus capio inanis


cuius ob auspicium infaustum moresque sinistros


At parte ex alia, qua saxa rotantia late


Si nunc se nobis ille aureus arbore ramus


iamque eadem digitis, iam pectine pulsat eburno.

iam idem digitus iam pecto pulso eburnus


eripiare mihi? Pallas te hoc volnere, Pallas

eripiaris ego pallas tu hic vulnus pallas


Hector ubi est? Dixit, lacrimasque effudit et omnem

hector ubi sum dico lacrimo effundo et omnis


nunc quales Diomedis equi, nunc quantus Achilles.

nunc qualis diomedes equus nunc quantus achilles


contentusque fuga mediis se immiscuit armis.


aurea nunc solio stellantis regia caeli


opposuere aciem, nam dextera cingitur amni,


restarem ut genitor. Troum socia arma secutum

restaris ut genitor tros socio arma sequor


aetheria, neque adhuc crudelibus occubat umbris,

aetherius neque adhuc crudelis occubo umbra


atque harum effultus tergo stratisque iacebat

atque haris effultus tergum sterno iaceo


Quidve sequens tantos possim superare labores?


sub mentum graviter pressa pariterque loquentis


an Phoebi soror? an nympharum sanguinis una?—

an phoebus soror an nympharis sanguis unus


omnibus extemplo Teucris iubet ordine duci


externos optate duces; tum Etrusca resedit


oblitus fatorum, Italasne capesseret oras.


ora puer prima signans intonsa iuventa.


convertere vias infestaque tela tulere.


ad genitorem imas Erebi descendit ad umbras.

ad genitor imus erebus descendo ad umbra


quem pueri magno in gyro vacua atria circum

qui puer magnus in gyrus vacuus atrium circum


Interea biiugis infert se Lucagus albis

interea bijugus infero sui lucagus albus


bellatrix, audetque viris concurrere virgo.


vobis Mercurius pater est, quem candida Maia

tu mercurius pater sum qui candidus maia


Principio Italiam, quam tu iam rere propinquam

principium italia quam tu iam reor propinqua


Quis mihi nunc tot acerba deus, quis carmine caedes

quis ego nunc tot acerbus deus quis carmen caedes


Quaerunt pars aditum et scalis ascendere muros,

quaero pars aditus et scalae ascendo murus


tum sic ignarum adloquitur: Vigilasne, deum gens,

tum sic ignarus alloquor vigilo deus gens


laeva tibi tellus et longo laeva petantur


Ille Talon Tanaimque neci fortemque Cethegum,


succedunt fessique et equos et corpora curant.


in segetem veluti cum flamma furentibus austris


Quis Gracchi genus, aut geminos, duo fulmina belli,

quis gracchus genus aut geminus duo fulmen bellum


Tum regem Aeneas dictis adfatur amicis:


si te his attigerit terris Aurora morantem.


vidisti quo Turnus equo, quibus ibat in armis


armati ferro et cristis capita alta corusci:

armatus ferrum et crista caput altus coruscus


sollicitas aegram et tua tristia dicta timentem?

sollicitus aeger et tuus tristis dictum timeo


debita complerant, cum Turni iniuria Matrem


Troia fidem, si vera feram, si magna rependam.

troius fides si verus fero si magnus repo


Respicimus: dira inluvies inmissaque barba,


Pars aditus urbis firmet turrisque capessat,


vix hostem, alterni si congrediamur, habemus.


Hoc pius Aeneas misso certamine tendit


haud secus ex oculis se turbidus abstulit Arruns

haud secus ex oculus sui turbidus aufero arruns


Fama volat parvam subito volgata per urbem,


haeserat Euandro atque Itala consederat urbe.


victores victique, neque his fuga nota neque illis.

victor vinco neque hic fuga nosco neque ille


sic Turno, quacumque viam virtute petivit,


Euryalus forma insignis viridique iuventa,


unam ex virginibus sociis sacraque caterva,


atra subegit hiemps vestris succedere terris


Euandrum ex humili tecto lux suscitat alma

euander ex humilis tectum lux suscito almus


fraude loci et noctis, subito turbante tumultu,


constitit; hinc toto praeceps se corpore ad undas

consto hinc totus praeceps sui corpus ad unda


Haec ubi dicta dedit, portis sese extulit ingens,

hic ubi dictum do porta sui effero ingens


nequiquam ingeminans iterumque iterumque vocavi.


religio et quae caeruleo sunt numina ponto:

religio et qui caeruleus sum numen pontus


telaque trunca viri et bis sex thoraca petitum

telum truncus vir et bis sex thoraca peto


regius egregia Priami de stirpe Diores;

regius egregius priamus de stirps diores


Iam pater Aeneas et iam Troiana iuventus

iam pater aeneas et iam trojanus juventus


Sic deinde effatus frondenti tempora ramo


mutemus clipeos, Danaumque insignia nobis


Dixerat Anchises, natumque unaque Sibyllam


cogere concilium, cum muros adsidet hostis.


mortalis medio aspectus sermone reliquit


spicula contorquent cursuque ictuque lacessunt:


regina ad templum, forma pulcherrima Dido,


Addit equos, additque duces;


prospexit longe Laurentiaque agmina vidit,


Hesperia in magna, siqua est ea gloria, signat.

hesperius in magnus siqua sum is gloria signo


turbantique viros perfertur nuntius, hostem


Sunt geminae belli portae (sic nomine dicunt)


ibat et ingentem sese clamore ferebat:


in plumam squamis auro conserta tegebat.


Quando quidem Ausonio respersi sanguine Teucros,

quando quidem ausonius respergo sanguis teucer


cum ruit avulsum vento, seu turbidus imber


Sic ait adductisque amens subsistit habenis.


tela novant, Atina potens Tiburque superbum,


exercet Diana choros, quam mille secutae


Ceu quondam torto volitans sub verbere turbo,

ceu quondam torqueo volito sub verber turbo


Ille astu subit ac tremibunda supervolat hasta,

ille astus subeo atque tremebundus supervolo hasta


iamque aderit multo Priami de sanguine Pyrrhus,

iam adsum multus priamus de sanguis pyrrhus


Tros Rutulusne fuat nullo discrimine habebo.


Troia per undosum peteretur classibus aequor


dat Salio, villis onerosum atque unguibus aureis.

do salius villa onerosus atque unguis aureus


visus adesse mihi, largosque effundere fletus,


factaque Vulcani manibus paria induat arma


exspectans Rutulos. Ergo maria invia Teucris


Nec te noster amor, nec te data dextera quondam,

neque tu noster amor neque tu do dextera quondam


succidimus, non lingua valet, non corpore notae

succido non lingua valeo non corpus nosco


ferrea: tu currum deserto in gramine versas.

ferreus tu currus desero in gramen verso


interpres divom fert horrida iussa per auras.

interpres divus fero horridus iubeo per aura


cara mihi comitumque foret nunc una mearum.


Iam primum saxis suspensam hanc aspice rupem,

iam primus saxum suspendo hic aspicio rupes


externi venient generi, qui sanguine nostrum


tum Bitiae dedit increpitans; ille impiger hausit

tum bitias do increpito ille impiger haurio


nec vos arguerim, Teucri, nec foedera nec quas

neque tu arguo teucer neque foedero neque qui


vitisator, curvam servans sub imagine falcem,


lumina, nam teneras arcebant vincula palmas.


Italiam dixisse ducis de nomine gentem:


Me quoque per multos similis fortuna labores

ego quoque per multus similis fortuna labor


alterum in alterius mactatos sanguine cernam?


obiectare animam? Numerone an viribus aequi


a quo post Itali fluvium cognomine Thybrim

ab quo post ital fluvius cognomen thybris


a tergo possit, custodi et consule longe;

ab tergum possum custos et consul longus


loricam consertam hamis auroque trilicem,


Urbis uti captae casum convolsaque vidit


eruere inter se certant; it stridor, et altae


abstulit haec animas dextra et totidem exuit armis:

aufero hic anima dextera et totidem exuo arma


acris esse viros, cum dura proelia gente.


sola mihi talis casus Cassandra canebat.


purpureo velare comas adopertus amictu,


tum quoque fas nobis Teucros armare fuisset:


seu pacem seu bella geram, tibi maxima rerum


amittes: habitet tecum et sit pectore in isto.


Aeneas mortem contra praesensque minatur


volvitur, immissis pars caeca et concita frenis

volvo immitto pars caecus et concito frenum


accepit venientem ac mollibus extulit undis


Procedo et Priami sedes arcemque reviso.


terra antiqua, potens armis atque ubere glaebae;

terra antiquus possum arma atque uber glaeba


collectam exsilio pubem, miserabile volgus.

colligo exsilium pubes miserabilis vulgus


Nam qualis quantusque cavo Polyphemus in antro

nam qualis quantus caveo polyphemus in antrum


At pater Anchises oculos ad sidera laetus

at pater anchises oculus ad sidus laetus