Aeneid

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


vana superstitio veterumque ignara deorum


Tertia sed postquam maiore hastilia nisu

tertius sed postquam magnus hastile nisus


quos Simois premat ille viros, infanda per orbem

qui simois premo ille vir infer per orbis


contra fata deum perverso numine poscunt,


impulerat torrens arbustaque diruta ripis,


tantum aevi longinqua valet mutare vetustas—

tantus aevum longinquus valeo muto vetustus


paulatim sese tollit mare et altius undas


constitit atque oculis Phrygia agmina circumspexit:

consto atque oculus phrygius agmen circumspicio


miratur, videt Iliacas ex ordine pugnas,


stans celsa in puppi; geminas cui tempora flammas

sto celsus in puppis gemino qui tempus flamma


nec spatium evasit totum neque pertulit ictum.

neque spatium evado totus neque perfero ictus


pro quo, si sceleris tanta est iniuria nostri,

pro quo si scelus tantus sum iniuria noster


Idque diu, dum terga dabant palantia Teucri,


et iuveni ante oculos his se cum vocibus offert:

et juvenis ante oculus hic sui cum vox offero


Diffugiunt alii ad navis, et litora cursu


unda feret piscesque impasti volnera lambent.


busta neque avelli possunt, nox umida donec

bustum neque avello possum nox umidus donec


telorumque memor; caelum dehinc questibus implet:

telum memor caelum dehinc questus impleo


tot paribus streperet clipeis, tot stringeret enses:

tot par streperet clipeus tot stringo ensis


Si te nulla movet tantae pietatis imago,


me liceat casus misereri insontis amici.


Nec minor in castris luctus Rhamnete reperto

neque paruus in castrum luctus rhamnete reperio


arduus et longa sulcat maria alta carina.

arduus et longus sulco mare altus carina


cum procul hos laevo flectentis limite cernunt

cum procul hic laevus flecto limes cerno


et genus Assaraci Mnestheus et fortis Asilas

et genus assaracus mnestheus et fortis asilas


Sarpedon, ubi tot Simois correpta sub undis

sarpedon ubi tot simois corripio sub unda


protecti obiciunt, prensant fastigia dextris.

protego obicio prehenso fastigium dextera


accipio! Quid ago? Aut quae iam satis ima dehiscat

accipio quis ago aut qui iam satis imus dehisco


discedam, explebo numerum, reddarque tenebris.


et soror et coniunx, una cum gente tot annos

et soror et coniunx unus cum gens tot annus


Ergo alacris, cunctosque putans excedere palma,


parce pias scelerare manus. Non me tibi Troia

parco pius sceleraris manus non ego tu troius


incubuitque toro, dixitque novissima verba:


bis Stygios innare lacus, bis nigra videre


visus ab Aurora caelum transcurrere nimbus

video ab aurora caelum transcurro nimbus


nec clipei currusve sonant: pars maxima glandes

neque clipeus currusve sono pars maximus glandes


ante satis penitus modo non genus omne perosos

ante satis penitus modo non genus omnis perosus


Sic fatus galeam laeva tenet atque reflexa

sic fatus galea laeva teneo atque reflecto


certantes pulchramque petunt per vulnera mortem.


immensam sine more furit lymphata per urbem.


descendunt centauri, Homolen Othrymque nivalem

descendo centaurus homole othrymque nival


sublimes in equis redeunt pacemque reportant.


obieci caput et supplex ad limina veni.


Illam, summa super labentem culmina tecti,


Ad quem sic roseo Thaumantias ore locuta est:

ad qui sic roseus thaumantias os loquor sum


Purpuream vomit ille animam et cum sanguine mixta

purpureus vomo ille anima et cum sanguis misceo


nec miseram effugiunt mortem, sed limine in ipso,

neque miser effugio mors sed limen in ipse


Tum galeam Messapi habilem cristisque decoram

tum galea messapus habilis crista decorus


mugiit et Caci spem custodita fefellit.


Considunt transtris, intentaque brachia remis;

consido transtrum intendo bracchium remi


certatim crebris conlucent ignibus agri.


Vidimus, o cives, Diomedem Argivaque castra


et cristam adverso curru quatit aura volantem.

et crista adverso currus quatio aura volo


orabunt causas melius, caelique meatus


erroresque tuos; nam te iam septima portat


monstrarat, caput acris equi; sic nam fore bello

monstro caput acer equus sic nam sum bellum


Obstipuit visu Aeneas. Ille agmine longo

obstipesco video aeneas ille agmen longus


ausus Pelidae pretium sibi poscere currus;


Auroramque sequi Parthosque reposcere signa.


loricam galeamque inter, qua colla sedentis


impulit in latus: ac venti, velut agmine facto,

impello in latus atque venio velut agmen facio


esse, fuit; toto certatum est corpore regni.


necdum etiam geminos a tergo respicit anguis.

necdum etiam geminus ab tergum respicio anguis


et duxit longe, donec curvata coirent


Undique convenere, animis opibusque parati,


intactum Pallanta et cum spolia ista diemque

intactus pallas et cum spolium iste dies


Ast ego, quae divom incedo regina, Iovisque


Hunc ego Gaetulis agerem si Syrtibus exsul,


Hoc magis inceptos genitori instaurat honores,

hic magis incipio genitor instauro honor


Ausonias tulerat, cum Laomedontia pubes


Haud sibi cum Danais rem faxo et pube Pelasga

haud sui cum danaus res facio et pubes pelasgus


haerebat. Qui sit, fari, quo sanguine cretus,


ora cruor,


ducat avo turmas, et sese ostendat in armis,


esse sinent. Nimium vobis Romana propago


Per varios casus, per tot discrimina rerum


cum primum Ausoniis exercitus appulit oris,

cum primus ausonius exercitus appello ora


et flammam adfixit lateri, quae plurima vento


Diditur hic subito Troiana per agmina rumor

diditur hic subeo trojanus per agmen rumor


Fit sonus, ingenti concussa est pondere tellus:

fio sonus ingens concutio sum pondus tellus


progenies magnum caeli ventura sub axem.


O Rutuli, mea fraus omnis; nihil iste nec ausus

o rutulis meus fraus omnis nihil iste neque audeo


arvina pingui subiguntque in cote secures;


At Venus aetherios inter dea candida nimbos

at venus aetherius inter dea candidus nimbus


rupimus invitae tua vincula teque per aequor

rumpo invitus tuus vinculum tu per aequor


vexit me violentus aqua; vix lumine quarto

veho ego violentus aqua vix lumen quartum


flent maesti mussantque patres. Hic undique clamor

fleo maestus musso pater hic undique clamor


cum galea longe iacuit caput. Inde ferarum

cum galea longus iaceo caput indus ferus


fonte tenet, quocumque solo pulcherrimus exis,


frontibus, et longa sulcant vada salsa carina.


desuper Ausonias acies urbemque videbat,


ictibus: ingeminant hastis et Troes et ipse


Nec non et Teucri socia simul urbe fruuntur:

neque non et teucer socio simul urbs fruor


Non armis mihi Volcani, non mille carinis


Interea socios inhumataque corpora terrae


Disce, puer, virtutem ex me verumque laborem,


Tyrrhenoque boves in flumine lavit Hiberas.


Turnus ad haec:


Postquam visa satis primos acuisse furores


qua vulnus letale ferat; contra ille repugnans

qui vulnus letal fero contra ille repugno


suasit equos), unum quod rebus restat egenis,


accepit solitam flammam, notusque medullas


Multaque praeterea sacris in postibus arma,


extulit ardentem. Clamorem ad sidera tollunt


Hos super advenit Volsca de gente Camilla

hic super advenio volscus de gens camilla


quattuor ex omni delectae classe carinae.


amissis remis atque ordine debilis uno,


ense sequens nudo superimminet: ille securi

ensis sequor nudus superimmineo ille securus


telum ex insidiis cum tandem tempore capto

telis ex insidiae cum tandem tempus capio


et fluvium vinclis innaret Cloelia ruptis.


dum trepidat, ferrum aurigae rapuisse Metisci.

dum trepido ferrum auriga rapio metiscus


mille rapit populos, vertunt felicia Baccho

mille rapio populus verto felicia bacchus


it cruor, inque umeros cervix conlapsa recumbit:

eo cruor in umerus cervix collabor recumbo


horrebat squamis surasque incluserat auro,


Ter circum accensos cincti fulgentibus armis


aggere composito tumuli, postquam alta quierunt

aggero compono tumulis postquam altus quiesco


perfectis referunt. Ibat rex obsitus aevo


Adcelerant acta pariter testudine Volsci


testatur moritura deos et conscia fati


corpora captivosque dabit suaque omnibus arma,


Hoc erat, hoc, votis, inquit, quod saepe petivi.


urbem alii reserare iubent et pandere portas

urbs alius reseraris iubeo et pando porta


lanigerae comitantur oves—ea sola voluptas


laeta boum passim campis armenta videmus,


corripiunt spatia audito, limenque relinquunt,


nunc et pauperiem et duros perferre labores!

nunc et pauperies et durus perfero labor


et patris antiquam Dauni defertur ad urbem.


Iamque omnis campis exercitus ibat apertis,


circum claustra fremunt; celsa sedet Aeolus arce

circum claustra fremo celsus sedeo aeolus arx


Hac iter est. Tu, ne qua manus se attollere nobis

hic iter sum tu ne qui manus sui attollo nos


mitis ut in morem stagni placidaeque paludis


induit arsurasque comas obnubit amictu,


Hic patris Aeneae suspensam blanda vicissim

hic pater aeneas suspendo blandus vicissim


Ac veluti montis saxum de vertice praeceps

atque velut mons saxum de vertex praeceps


Hic Venus, indigno nati concussa dolore,

hic venus indignus nascor concutio dolor


alma Venus. Fidum Aeneas adfatur Achaten:


Tu secreta pyram tecto interiore sub auras

tu secerno pyra tectum interior sub aura


Indum sanguineo veluti violaverit ostro


Hic mentem Aeneae genetrix pulcherrima misit,


quae totam luctu concussit funditus urbem.


Auditis ille haec placido sic reddidit ore:


sustulit ac tali fugientem est voce secutus:


Hesperiam. Maior rerum mihi nascitur ordo,


causa fuit belloque animos accendit agrestis.

causa sum bellus animus accendo agrestis


et Thybrim multo spumantem sanguine cerno.


tum validam perque arma viro perque ossa securim


coniugis infandae prima inter limina dextra

coniunx infer primus inter limen dextera


Terra autem in nostris manibus, tot milia gentes

terra autem in noster manus tot mille gens


Iliacis campis. Tum magnam corripit hastam

iliacus campus tum magnus corripio hasta


Hic Mars armipotens animum viresque Latinis

hic mars armipotens animus vireo latinum


Ausonias; Dictaea negat tibi Iuppiter arva.


quadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum.

quadrupedante putrem sonitus quatio ungula campus


Extemplo temptanda fuga canit aequora Calchas,


respondet curis aequatque Sychaeus amorem.


Sed te victa situ verique effeta senectus,

sed tu vinco sino verus effetus senectus


curae numen habet iustumque memorque, precatur.


adnuit, atque dolis risit Cytherea repertis.

annuo atque dolus rideo cytherea reperio


quam nec longa dies, pietas nec mitigat ulla,

quam neque longus dies pietas neque mitigo ullus


mortalem eripiam formam magnique iubebo


ne vetus indigenas nomen mutare Latinos


quas ibi tum ferro strages, quae funera Turnus

qui ibi tum ferrum strages qui funero turnus


demisit germanae haud mollia iussa ferentem,


Immo, ait, O cives adrepto tempore, Turnus,


praemia. Tune etiam telis moriere Dianae?


sole lacessita et lucem sub nubila iactant:


materno veniens ab avo Cyllenia proles.


tecta vident, quae nunc Romana potentia caelo

tectum video qui nunc romanus potentia caelum


Ipse neque aversos dignatur sternere Morti


Hic victor, superans animis tauroque superbus:

hic victor supero animus taurus superbus


Tum Lirim Pagasumque super; quorum alter habenas

tum liris pagasumque super qui alter habena


Troiam animis; maneat nostros ea cura nepotes.

troius animus maneo noster is cura nepos


O patria et rapti nequiquam ex hoste Penates,

o patria et rapio nequiquam ex hostis penates


idemque ad tumulum, quo maximus occubat Hector,

idem ad tumulus quo magnus occubo hector


defendit multosve palus Laurentia, silva


remigium alarum, posuitque immania templa.


Teucrorum ex oculis; ponto nox incubat atra.


cultores multa premimus vestigia pruna,


Heu! quianam tanti cinxerunt aethera nimbi?


fertur equo variisque instigat vocibus alas,


ingens ara fuit iuxtaque veterrima laurus,


procubuit moriens et humum semel ore momordit.

procumbo morior et humus semel os mordeo


Volcani domus et Volcania nomine tellus.

volcanus domus et volcanius nomen tellus


eloquar, an sileam?—gemitus lacrimabilis imo

eloquor an sileo gemitus lacrimabilis imus


principio sociis edicit, signa sequantur


victoresque ostentat equos satus Hercule pulchro

victor ostento equus sero herculis pulcher


multa gemens, largoque umectat flumine voltum.

multus gemo largus umectat flumen vultus


pectoribusque arsisse, Iovis cum fulmina contra


Quidve, pater Neptune, paras? Sic deinde locutus

quis pater neptunus paro sic deinde loquor


tempora, quis rebus dexter modus. Ocius omnes

tempus quis res dexter modus ocior omnis


Non dabitur regnis, esto, prohibere Latinis,


sustulerat vetitisque ad Troiam miserat armis,


Ductori Turno diversa in parte furenti


auditur, propiusque aestus incendia volvunt.


hic crudelis amor tauri, suppostaque furto


Surge age et Aurora socios veniente vocari

surgo ago et aurora socius venio vocaris


cum Iuno, aeternum servans sub pectore volnus,

cum juno aeternus servo sub pectus vulnus


fixerit aeripedem cervam licet, aut Erymanthi

figo aeripes cerva licet aut erymanthius


scuta virum fluvio pictasque innare carinas.


Alcides subiit, haec illum regia cepit.


Nymphae, Laurentes nymphae, genus amnibus unde est,

nympha laurens nympha genus amnis unde sum


errabat silva in magna; quam Troius heros


Sic fatus, tergum Gaetuli immane leonis


Troianae nomenque tuum regesque Pelasgi.


umbonum cratis; alii thoracas aenos


Nec minus Aeneas, quamquam tardata sagitta

neque paruus aeneas quamquam tardo sagitta


Sed quis ad Hesperiae venturos litora Teucros


moenia conspicio atque adverso fornice portas,

moenia conspicio atque adverso fornix porta


turpia membra fimo. Risit pater optimus olli

turpis membrum fimum rideo pater bonus ille


Infelix, quae tanta animum dementia cepit?

infelix qui tantus animus dementia capio


imperio accitos alta intra limina cogit.


Dixit opemque dei non cassa in vota vocavit.


ultimus Aethiopum locus est, ubi maxumus Atlas

ulter aethiopus locus sum ubi magnus atlas


tam magis illa fremens et tristibus effera flammis,

tam magis ille fremo et tristis effero flamma


devolat, et supra caput adstitit: Hunc ego Diti


aut montana sedet circum castella sub armis,

aut montanus sedeo circum castellum sub arma


Iuppiter omnipotens, audacibus adnue coeptis.


exercentque viri Pactolusque inrigat auro.


Sternitur omne solum telis, tum scuta cavaeque

sterno omnis solus telum tum scutum cavaeque


Una ingens Amiterna cohors priscique Quirites,

unus ingens amiternum cohors priscus quiris


monstra sinunt: generos externis adfore ab oris,

monstrum sino gener externus adsum ab ora


et Menelaus, et ipse doli fabricator Epeos.

et menelaus et ipse dolus fabricator epeus


Tum sic Mercurium adloquitur ac talia mandat:

tum sic mercurius alloquor atque talis mando


parcere subiectis, et debellare superbos.


Ab Iove principium generis, Iove Dardana pubes

ab iuppiter principium genus iuppiter dardanus pubes


orantes veniam, et templum clamore petebant.


Ipsa sed in somnis inhumati venit imago


iamque faces et saxa volant—furor arma ministrat;

iam fax et saxum volo furor arma ministro


contulit, haud furto melior, sed fortibus armis.

confero haud furtum bonus sed fortis arma


in flammam iugulant pecudes et viscera vivis


Roma colit, cum prima movent in proelia Martem,

roma colo cum primus moveo in proelio mars


hoc opus, hic labor est. Pauci, quos aequus amavit

hic opus hic labor sum paucus qui aequus amo


exuit, et gressu gaudens incedit Iuli.


adnixi torquent spumas et caerula verrunt.


inscius, atque ultro verbis compellat amicis:

inscius atque ultro verbum compello amicus


addit Halym comitem et confixa Phegea parma,

addo halym comes et configo phegea parma


haec fatur virgo et pernicibus ignea plantis


tendit in adversos seque in sua conligit arma.

tendo in adverro sequor in suus conligo arma


Silvis te, Tyrrhene, feras agitare putasti?


Sum patria ex Ithaca, comes infelicis Ulixi,

sum patria ex ithacus comes infelix ulixes


armorumque fuit vivis, quae cura nitentis


Quinque orbis explent cursu totidemque retexunt

quinque orbis expleo cursus totidem retexunt


excitum ruit ad portus et litora complent.


pontibus exponit. Multi servare recursus


aut vocem mutare viros aut vertere vestem.


omnes innocuae, sed non puppis tua, Tarchon.

omnis innocuus sed non puppis tuus tarchon


implicuit bello, qui nos fugiatis amicos?


ipsa regam. Talis dederat Saturnia voces.


Accidit haec fessis etiam fortuna Latinis,

accido hic fatisco etiam fortuna latinum


immanem Lapithum valuit, concessit in iras


inter opima virum leni fluit agmine Thybris:

inter opimus vir lenis fluo agmen thybris


in medium geminos immani pondere caestus

in medius geminus immanis pondus caestus


obicitur magis, atque improvida pectora turbat.

obicio magis atque improvida pectus turbo


saepe queri et longas in fletum ducere voces;

saepe queror et longus in fletus duco voco


amborum et tantos mortalibus esse labores:


ecce tibi Ausoniae tellus; hanc arripe velis.

ecce tu ausonia tellus hic arripio velis


balatum exercent, ille asper et improbus ira

balatus exerceo ille asper et improbus ira


levibus huic hamis consertam auroque trilicem


et me seu corpus spoliatum lumine mavis


ipse vocat pugnas; sequitur tum cetera pubes,

ipse voco pugna sequor tum ceterus pubes


Hoc tantum Ascanius. Teucri clamore sequuntur

hic tantus ascanius teucer clamor sequor


pulsus ob invidiam solio sceptrisque paternis.

pello ob invidia solium sceptrum paternus


saxa fugit litusque vado labente relinquit:


et magni Aeneae, segnes, miseretque pudetque?


fervere Leucaten auroque effulgere fluctus.


Dicite. Prisca fides facto, sed fama perennis.

dico priscus fides facio sed fama perennis


straverat atque umeris inimicum insigne gerebat.

sterno atque umerus inimicus insignis gero


Hunc Phoenissa tenet Dido blandisque moratur


delige, et his habeant terris sine moenia fessi:

deligo et hic habeo terra sine moenia fatisco


Idomenei? Libycone habitantis litore Locros?


litus ama, et laevas stringat sine palmula cautes;

litus amo et laeva stringo sine palmula cautes


constituit signum nautis pater, unde reverti

constituo signum nauta pater unde revorto


infelix, qui non sponsae praecepta furentis


dimittam et Libyae lustrare extrema iubebo,


dum Latium Teucri recidivaque Pergama quaerunt?

dum latius teucer recidivaque pergama quaero


His informatum manibus iam parte polita


subvectant. Bello dat signum rauca cruentum

subvecto bellum do signum raucus cruentus


implevitque mero pateram, quam Belus et omnes


exsiliumque pati. Vos O, quibus integer aevi


Troiaque, nunc stares, Priamique arx alta, maneres.

troius nunc staris priamus arx altus maneo


oratur iuveni meque hoc ita ponere sentis,


inficit occulte medicans spargitque salubris


libavitque dapes, rursusque innoxius imo


auxiliumque viae veteres tellure recludit


compellare virum et casus cognoscere tantos.

compellaris vir et casus cognosco tantus


Hinc atque hinc vastae rupes geminique minantur

hinc atque hinc vastus rupes geminus mino


quot prius aeratae steterant ad litora prorae


Troas, reliquias Danaum atque immitis Achilli,

tros reliquiae danaus atque immitis achilles


instruitur, mediisque parant convivia tectis:


improperata refert, et mens exaestuat ira.


Praecipue pius Aeneas nunc acris Oronti,


Hunc circum innumerae gentes populique volabant;


magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile,

magnanimus iuppiter ingratus ascendo cubile


gente sub Hectorea, donec regina sacerdos,

gens sub hectoreus donec regina sacerdos


Saevit inops animi, totamque incensa per urbem

saevio inops animus totus incensum per urbs


contra stare videt penitusque in viscera lapsum

contra sto video penitus in viscera labor


atque locos, qui post Albae de nomine dicti

atque locus qui post alba de nomen dictum


craterasque focosque ferunt. Fugit ipse Latinus


velum adversa ferit, fluctusque ad sidera tollit.

velis adverso ferio fluctus ad sidus tollo


Quisquis honos tumuli, quidquid solamen humandi est,

quisquis honor tumulis quisquis solamen humo sum


immanisque Gela fluvii cognomine dicta.


corripit et venienti Ebuso plagamque ferenti


accendamque animos insani Martis amore,


Hic duo rite mero libans carchesia Baccho

hic duo rite merus libo carchesium bacchus


undique ut auxilio veniunt; spargam arma per agros.

undique ut auxilium venio spargo arma per ager


Ille dies primus leti primusque malorum


optavere nurum: sola contenta Diana


conicite, o Rutuli, me primam absumite ferro:

conicio o rutulis ego primus absumo ferrum


mitteret in magnum imperium metuensque moneret


caeruleam advertit puppim, ripaeque propinquat.


diripiuntque dapes, contactuque omnia foedant


linqui pollutum hospitium, et dare classibus austros.

linquo polluo hospitium et do classis auster


aut Capyn, aut celsis in puppibus arma Caici.

aut capys aut celsus in puppis arma caicus


cum subitum dictuque oritur mirabile monstrum.


Troianas sustentat opes, non vivida bello

trojanus sustento ops non vividus bellum


verberat imber humum, quam multa grandine nimbi

verbero imber humus quam multus grando nimbus


Sic animis iuvenum furor additus: inde, lupi ceu

sic animus juvenis furor addo inde lupus ceu


Unde haec, o Palinure, tibi tam dira cupido?

unde hic o palinurus tu tam dirus cupido


Dardaniae: fuimus Troes, fuit Ilium et ingens


Illi ad surgentem conversi lumina solem


Euryale, an sua cuique deus fit dira cupido?

euryal an suus quisque deus fio dirus cupido


immisitque Fugam Teucris atrumque Timorem.


Nescia mens hominum fati sortisque futurae


et vocem Anchisae magni voltumque recordor!


arma ferunt alii et pergunt defendere muros.


At vos, o superi, et divom tu maxume rector

at tu o superi et divus tu magnus rector


ducebat, sic acer equo turbata petivit


di, quibus imperium hoc steterat; succurritis urbi


ut videre virum fulgentiaque arma per umbras,


Aut spoliis ego iam raptis laudabor opimis


nutrimenta dedit, rapuitque in fomite flammam.


Sic prior Aeneas; sequitur sic deinde Latinus

sic prior aeneas sequor sic deinde latinus


Vestibulum ante ipsum primoque in limine Pyrrhus

vestibulis ante ipse primus in limen pyrrhus


nuntio, et in tutum versis aquilonibus actam,


amissum Anchisen flebant, cunctaeque profundum


prospexi Italiam summa sublimis ab unda.

prospicio italia summus sublimis ab unda


Una ingens Periphas et equorum agitator Achillis,

unus ingens periphas et equus agitator achilles


seu crudo fidit pugnam committere caestu,


ossa tremor: prima ante omnis Iuturna Latinos

os tremor primus ante omnis juturna latini


adlabi nemus et tacitis incumbere remis,


terram inter fluctus aperit; furit aestus harenis.

terra inter fluctus aperio furio aestus harena


fertur equis.


sufficit, ipse deos in Dardana suscitat arma.

sufficio ipse deus in dardanus suscito arma


has ego Dardanio iuveni, cum classis egeret,

hic ego dardanius juvenis cum classis egeo


invitat pretiis animos, et praemia ponit.


Si vero capere Italiam sceptrisque potiri


auxilium solitum eripuit, non tela neque ignes

auxilium soleo eripio non telum neque ignis


siquando letum horrificum morbosque deum rex

siquando letum horrificus morbus deus rex


caeruleis maestae vittis atraque cupresso,


Adnuit his Iuno et mentem laetata retorsit.


Iam iam fata, soror, superant; absiste morari;

iam iam fatum soror supero absisto moraris


femineo praedae et spoliorum ardebat amore,


supplicibus supera donis: sic denique victor


falcibus et messae ad lunam quaeruntur aënis


Silvia prima soror, palmis percussa lacertos,

silvia primus soror palma percutio lacertus


nec Drances potius, sive est haec ira deorum,

neque drances potis sive sum hic ira deus


Dulces exuviae, dum fata deusque sinebant,


res equidem Troiae victas aut regna fatebor,

res equidem troius vinco aut regnum fateor


caelicolae adsensu vario, ceu flamina prima

caelicola assensus vario ceu flamen primus


insedit, nimbo effulgens et Gorgone saeva.

insedeo nimbus effulgeo et gorgone saevus


longa procul longis via dividit invia terris.

longus procul longus via divido invius terra


invitus, regina, tuo de litore cessi.


stant circum.


Mortua quin etiam iungebat corpora vivis


intextusque puer frondosa regius Ida


ardentis oculorum orbes ad moenia torsit


tum pius Aeneas hastam iacit: illa per orbem

tum pius aeneas hasta jacio ille per orbis


haud mora, festinant flentes, aramque sepulchri


dant signum; fulsere ignes et conscius aether

do signum fulcio ignis et conscius aether


Postquam introgressi et coram data copia fandi,

postquam introgressi et coram do copia for


sed celerare fugam in silvas et fidere nocti.

sed celeraris fuga in silva et findo nox


produxi pressive oculos aut volnera lavi,

produco pressive oculus aut vulnero lavo


caesaries nudique umeri, nec vulnera terrent:

caesaries nudus umerus neque vulnero terreo


solis inaccessam radiis; semperque recenti


tu potes in totidem classem convertere nymphas:

tu possum in totidem classis converto nympha


auditur tumulo, et vox reddita fertur ad auris:

audio tumulus et vox reddo fero ad auris


quem sese ore ferens, quam forti pectore et armis!

qui sui os fero quam fortis pectus et arma


per pice torrentis atraque voragine ripas


munere—Sic tota passim regione vagantur


Illa vel intactae segetis per summa volaret


quaerendi nobis: circumstant undique muros.


dum paci medium se offert, iustissimus unus


Imperium Dido Tyria regit urbe profecta,


iam sua; nos alia ex aliis in fata vocamur.

iam suus nos alius ex alius in fatum voco


in fluvium dedit: ille suo cum gurgite flavo

in fluvius do ille suus cum gurges flavus


ducunt exsortem Aeneae, quem fulva leonis


Verane te facies, verus mihi nuntius adfers,

verus tu facies verus ego nuntius affero


Absumptae in Teucros vires caelique marisque.


agmen agens Clausus magnique ipse agminis instar,

agmen ago clausus magnus ipse agmen instar


Tum regia Iuno


proice tela manu, sanguis meus!—


aggere moerorum sublimem gloria tollit,


in lucem genitori Amyco dedit et face praegnans


Qua temptet ratione aditus et quae via clausos

qui tento ratio aditus et qui via claudo


quem genui? Tuane haec genitor per volnera servor,

qui gigno tuus hic genitor per vulnero servo


diva deam, stagnis quae fluminibusque sonoris


occurrit comitum: nymphae, quas alma Cybebe


attonitus tanto monitu imperioque deorum.


Ingemuit cari graviter genitoris amore,


Iamque dies alterque dies processit, et aurae


His actis, propere exsequitur praecepta Sibyllae.

hic ago properus exsequor praecipio sibylla


Actoris Aurunci spolium, quassatque trementem


Dant famuli manibus lymphas, Cereremque canistris


esse suos, versis tempus succurrere Teucris.


classibus hic locus; hic acie certare solebant.


Non secus ac nervo per nubem impulsa sagitta,

non secus atque nervus per nubes impello sagitta


ignescunt irae, duris dolor ossibus ardet.


qui bellum intulerint, quae causa attraxerit Arpos.

qui bellum infero qui causa attraho arpi


Olli subridens hominum rerumque repertor


regnorum immemores turpique cupidine captos.


nec iam se capit unda, volat vapor ater ad auras.

neque iam sui capio unda volo vapor ater ad aura


omnia corripuisse, metum iam ad moenia ferri.


corpora natorum; stat ductis sortibus urna.


solaque culminibus ferali carmine bubo


detrudunt navis scopulo; levat ipse tridenti;

detrudo navus scopulus levo ipse tridens


veloces iaculo cervos cursuque fatigat,


Consulis imperium hic primus saevasque secures

consul imperium hic primus saevus securis


Tum vero adsurgunt irae; insidiisque subactus,


arma virumque ferens; tum summa ipsius ab hasta


corpore tela modo atque oculis vigilantibus exit.

corpus telum modo atque oculus vigilo exeo


AENEAS HAEC DE DANAIS VICTORIBVS ARMA.


Talia perstabat memorans, fixusque manebat.


Non iam prima peto Mnestheus, neque vincere certo;

non iam primus peto mnestheus neque vinco certus


audiit et siquem tellus extrema refuso


Tum quassans caput haec effundit pectore dicta:

tum quasso caput hic effundo pectus dictum


intravit calor et labefacta per ossa cucurrit:


nil moror, en supplex venio. Miserere tuorum,

nihil moror en supplex venio misereor tuus


tum sonitu Prochyta alta tremit durumque cubile

tum sonitus prochyta altus tremo durus cubile


dependet galea et prato gravia arma quiescunt.

dependeo galea et pratum gravis arma quiesco


ite deae pelagi: genetrix iubet. Et sua quaeque

eo dea pelagus genetrix iubeo et suus quisque


mox illos sua fata manent maiore sub hoste.

mox ille suus fatum maneo magnus sub hostis


Tango aras, medios ignis et numina testor:


Auruncos ita ferre senes, his ortus ut agris

aurunci ita fero senex hic ortus ut ager


audeo et Aeneadum promitto occurrere turmae

audeo et aeneadum promitto occurro turma


sufficere, aëriam caelo nam Iuppiter Irim

sufficio aeriam caelum nam iuppiter iris


nec iam furtivum Dido meditatur amorem:


Actius haec cernens arcum tendebat Apollo


pastus harundinea, postquam inter retia ventum est,

pasco harundineus postquam inter rete venio sum


ipsa subit manibusque undantis flectit habenas,


succepitque ignem foliis, atque arida circum

subcapio ignis folium atque aridus circum


sat fatis Venerique datum, tetigere quod arva


Barcaei. Quid bella Tyro surgentia dicam,


haec ubi nos praecepta iubent deponere dona.

hic ubi nos praecipio iubeo depono donum


admonet ira deum tumulique ante ora recentes.


adparent Priami et veterum penetralia regum,


Desine meque tuis incendere teque querelis:


Tum demum praeceps saltu sese omnibus armis

tum demum praeceps saltus sui omnis arma


nec spes ulla fugae: rerum pars altera adempta est.

neque spes ullus fuga res pars alter adimo sum


ipse gravis graviterque ad terram pondere vasto

ipse gravis gravis ad terra pondus vasto


Tum vero ad vocem celeres, qua bucina signum

tum verus ad voco celer qui bucina signum


Acrisioneis Danae fundasse colonis,


Cyllenae gelido conceptum vertice fudit;


spemque metumque inter dubii, seu vivere credant,


saepta armis, solioque alte subnixa resedit.

saeptum arma solium altus subnixus resedeo


nec conferre manum patitur, volat avia longe.

neque confero manus patior volo avia longus


Illa, graves oculos conata attollere, rursus


Parte alia Marti currumque rotasque volucris


quid petitis ? Quae causa rates aut cuius egentis


Tandem progreditur, magna stipante caterva,


sustentat dextra: traiecto missa lacerto


prosequitur votis. Nec non et pulcher Iulus,

prosequor voveo neque non et pulcher iulus


esse velit Tyriis urbem Troiaque profectis,


consequitur; cedit, quoniam spoliata magistro est.

consequor cedo quoniam spolio magister sum


Aeneas ait, et fastigia suspicit urbis.


invidit Fortuna mihi, ne regna videres


Thraca pedum; circumque atrae Formidinis ora


fertur, Teleboum Capreas cum regna teneret,


vir Troiane, quibus caelo te laudibus aequem?


Itur in antiquam silvam, stabula alta ferarum;

eo in antiquus silva stabulum altus ferus


fertque refertque sonans clipeumque everberat alis.


Tarquitus exultans contra fulgentibus armis,


Aeneas matri Eumenidum magnaeque sorori


Tum contra Iuno; Terrorum et fraudis abunde est;

tum contra juno terror et fraus abunde sum


vis in amore foret, non hoc mihi namque negares,

volo in amor sum non hic ego namque negaris


saepe vocaturum. Sequar atris ignibus absens,


et iam iamque magis cunctantem flectere sermo


Huic deus ipse loci fluvio Tiberinus amoeno

hic deus ipse locus fluvius tiberinus amoenus


tondentis campum late, candore nivali.


proiicit in fluctus ac vina liquentia fundit.

proiicit in fluctus atque vinum liqueo fundo


Geryone extincto Tirynthius attigit arva

geryones extingo tirynthius attigo arvum


Cervus erat forma praestanti et cornibus ingens,

cervus sum forma praesto et cornu ingens


verba redarguerit. Nomen tamen haud leve patrum

verbum redarguerit nomen tamen haud levis pater


quam multi Libyco volvuntur marmore fluctus

quam multus libycus volvo marmor fluctus


nec muris cohibet patriis media Ardea Turnum.

neque murus cohibeo patrius medius ardea turnus


bina manu lato crispans hastilia ferro;


ipsa sub ora viri caelo venere volantes,


Turbati trepidare intus frustraque malorum


qua data porta, ruunt et terras turbine perflant.


implicuit sequiturque patrem non passibus aequis;


Restitit Aeneas claraque in luce refulsit,


ecce aliud summa telum librabat ab aure.


condet humi patrioque onerabit membra sepulchro:

condo humus patrius onero membrum sepulcrum


Sed non idcirco flammae atque incendia vires

sed non idcirco flamma atque incendium vireo


constituit tumulo fulgentiaque induit arma,


subiciunt lapsus, et stuppea vincula collo

subicio labor et stuppeus vinculum collum


et terram tabo maculant. Mihi frigidus horror


sublatum erudiit, nec tecum talia gessi,


inconsulti abeunt, sedemque odere Sibyllae.


adparet Camerina procul campique Geloi,


conveniunt, stratoque super discumbitur ostro.


incedunt. Ipse ante alios pulcherrimus omnis


numquam fronde levi fundet virgulta nec umbras,

numquam frons levis fundo virgultus neque umbra


Haec memorans cinerem et sopitos suscitat ignes,


instabant, quibus ille viros, quibus excitat urbes;


tradit equum comiti paribusque resistit in armis,


invisum hoc detrude caput sub Tartara telo,

invideo hic detrudo caput sub tartara telum


prima patrum magnis Salius clamoribus implet,

primus pater magnus salius clamor impleo


in latus inque feri curvam compagibus alvum


Adveniet iustum pugnae, ne arcessite, tempus,


Post, ubi confecti cursus, et dona peregit:


quos illi bello profugos egere superbo.


immissi Danai, et late loca milite complent.

immitto danaus et latus locum miles compleo


Aurora in roseis fulgebat lutea bigis:


illo quaeratur coniunx Lavinia campo.


ductoresque alii, quos Africa terra triumphis

ductor alius qui africanus terra triumphus


Haec alternanti potior sententia visa est:


Hoc primum in luco nova res oblata timorem

hic primus in lucus novo res offertor timor


sed cadat ante diem, mediaque inhumatus harena.


Ascaniusque puer? Quos omnes undique Graiae


parva manet. Casus factum quicumque sequentur,

parvus maneo casus facio quicumque sequor


perge: decet. Forsan miseros meliora sequentur.


multaque per maestum demens effata furorem


Turnus ut ante volans tardum praecesserat agmen

turnus ut ante volo tardus praecedo agmen


qui vocat.


praesentis terrae fatisque vocantia regna,


(aspera quis natura loci dimittere quando


Heu fuge, nate dea, teque his, ait, eripe flammis.

heu fugio natus dea tu hic aio eripio flamma


Sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo,

sic pater ille deus facio sic altus apollo


securi pelagi atque mei. Mars perdere gentem

securus pelagus atque meus mars perdo gens


induerat Circe in voltus ac terga ferarum.

induo circos in vultus atque tergum ferus


Nec vero hae sine sorte datae, sine iudice, sedes:

neque verus hic sine sors do sine iudex sedes


acrius hoc Teucri clamore incumbere magno


dicta parat contra: iaculum nam torquet in hostem.

dictum paro contra iaculis nam torqueo in hostis


Turnus ut infractos adverso Marte Latinos


dum pelago desaevit hiemps et aquosus Orion,

dum pelagus desaevio hiems et aquosus oreon


tardatur caroque oneri timet. Omnia secum


auro internectat, Lyciam ut gerat ipsa pharetram

aurum internecto lycia ut gero ipse pharetra


Dividimus muros et moenia pandimus urbis.


hos cape fatorum comites, his moenia quaere


Haec memorans animo nunc huc, nunc fluctuat illuc,

hic memoro animus nunc huc nunc fluctuo illic


hac dabitur dextra tellus quaesita per undas.


et praeceps animi Tmarus et Mavortius Haemon

et praeceps animus tmarus et martius haemon


victor aget currum, caesis insignis Achivis.

victor ago currus caedo insignis achivus


it lacrimans guttisque umectat grandibus ora.


Nec quisquam aeratas acies ex agmine tanto

neque quisquam aeratus acies ex agmen tantus


aspicies. Dixit, pressoque obmutuit ore.


victori chlamydem auratam, quam plurima circum


Tandem trans fluvium incolumis vatemque virumque

tandem trans fluvius incolumis vates vir


qualis ubi in lucem coluber mala gramina pastus

qualis ubi in lux coluber malus gramen pasco


nec dulcis natos exoptatumque parentem;


Hesperiam metire iacens: haec praemia qui me

hesperia metior jaceo hic praemium qui ego


Non tulit Alcides animis seque ipse per ignem

non fero alcides animus sequor ipse per ignis


fidis equo? Dimitte fugam et te comminus aequo

fido equus dimitto fuga et tu comminus aequus


vi potitur. Quid non mortalia pectora cogis,


tam saevae facies, tot pullulat atra colubris.

tam saevus facies tot pullulo ater colubra


imperium terris, animos aequabit Olympo,


procubuit subito et caelum tonat omne fragore.

procumbo subeo et caelum tono omnis fragor


antiquasque domos, genitor, quem tollere in altos


sic toto Aeneas desaevit in aequore victor,

sic totus aeneas desaevio in aequor victor


maxuma tercentum totam delubra per urbem.

magnus tercentum totus delubrum per urbs


intenti exspectant signum, exsultantiaque haurit


It clamor totis per propugnacula muris,


aeternumque locus Palinuri nomen habebit.


loricam et summum degustat volnere corpus.


exanimumque auro corpus vendebat Achilles.


ni me, quae Salium, fortuna inimica tulisset?


inprovisum aspris veluti qui sentibus anguem

improvide aspris velut qui sentis anguis


heu nimium de te vates, Misene, locuta est.

heu nimium de tu vates misenus loquor sum


avolsumque umeris caput, et sine nomine corpus.

avolsumque umerus caput et sine nomen corpus


Hinc exaudiri gemitus iraeque leonum


Poenorum exspectant, ostroque insignis et auro

poenus exspecto ostrum insignis et aurum


incidit atque viam clipei molita per oras


tormenti genus, et sanie taboque fluentis


infelix habuit thalamus, pressitque iacentem


Tum sic reginam adloquitur, cunctisque repente


ast alios longe submotos arcet harena.


fluctibus an iaciat mediis et litora nando


Ecce trahebatur passis Priameïa virgo


Procedit legio Ausonidum, pilataque plenis


Hos parere iubent Alpheae ab origine Pisae,


ibat et auxilium ducto mucrone petebat:


At regina gravi iamdudum saucia cura


Proxima Circaeae raduntur litora terrae,


nunc quoque iam nimium gaudens popularibus auris.

nunc quoque iam nimium gaudeo popularis auris


Absistamus, ait, nam lux inimica propinquat.


Id vero horrendum ac visu mirabile ferri:

is verus horreo atque video mirabilis fero


confixi exspirant animas. Pars claudere portas:


luderet Aeneas, qui te tamen ore referret,


Pandare, qui quondam, iussus confundere foedus,

pandaris qui quondam iubeo confundo foedus


O dolor atque decus magnum rediture parenti


Anchisen genitorem, et vina reponite mensis.


Accessi et cupidus Phenei sub moenia duxi.

accedo et cupidus pheneos sub moenia duco


optabam primum montis primumque petebam,


ecce ruit magnisque urbem terroribus implet,


Tum satus Anchisa caestus pater extulit aequos,

tum sero anchises caestus pater effero aequus


Spero equidem mediis, si quid pia numina possunt,

spero equidem medius si quis pius numen possum


At, Phoebi nondum patiens, immanis in antro

at phoebus nondum patior immanis in antrum


cum tamen ingentis Rutulorum linquis acervos.


ante oculos interque manus sunt omnia vestras.

ante oculus inter manus sum omnis vester


erigitur Liparen, fumantibus ardua saxis,


triginta magnos volvendis mensibus orbis


quid tantum Oceano properent se tinguere soles

quis tantus oceanus propero sui tinguere soleo


inrumpunt aditus Rutuli ut videre patentis


atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc.

atque animus nunc huc celer nunc divido illic


arduus attollens, pars volnere clauda retentat

arduus attollo pars vulnus claudus retento


Dixerat, et pariter, gressi per opaca viarum,

dico et pariter gradior per opacus viaris


ardens limitem agit ferro, te, Turne, superbum

ardeo limito ago ferrum tu turnus superbus


tecta rapit silvas, inventaque flumina monstrat.

tectum rapio silva invenio flumen monstro


et tremefacta comam concusso vertice nutat,


nomine quemque vocans, reficitque in proelia pulsos.

nomen quisque voco reficio in proelio pello


Iuppiter, hospitibus nam te dare iura loquuntur,


dicitur ante aras media inter numina divom


Diversi circumspiciunt. Hoc acrior idem


qualia multa mari nautae patiuntur in alto,

qualis multus mare nauta patior in altus


Rex idem et regi Turno gratissimus augur,


Forte sacer Fauno foliis oleaster amaris

fors sacer faunus folium oleaster amaris


saucius at serpens sinuosa volumina versat

saucius at serpens sinuosus volumen verso


constitit, ante Iovem supplex per vota precatus:

consto ante iuppiter supplex per veto preco


In freta dum fluvii current, dum montibus umbrae

in fretus dum fluvius curro dum mons umbra


nec iam sufficiunt. Nam qua globus imminet ingens,

neque iam sufficio nam qui globus immineo ingens


Fit gemitus. Tum membra toro defleta reponunt,

fio gemitus tum membrum torus defleo repono


pectora plausa cavis et colla comantia pectunt.

pectus plaudo caveo et collum como pecto


semper honoratum—sic di voluistis—habebo.


Adsuetum imperiis soror omni Silvia cura

assuesco imperium soror omnis silvia cura


sin absumpta salus, et te, pater optume Teucrum,

sin absumo salus et tu pater bonus teucer


corpora curamus; fessos sopor inrigat artus.


Aenean fundantem arces ac tecta novantem


dicta meae genti, ponam, lectosque sacrabo,


prima quod ad Troiam pro caris gesserat Argis—

primus qui ad troius pro caris gero argus


Interea reges, ingenti mole Latinus


dona tulit, siqua ipse meis venatibus auxi

donum fero siqua ipse meus venatus augeo


Eruet ille Argos Agamemnoniasque Mycenas,


Haud procul inde citae Mettum in diversa quadrigae

haud procul inde cieo mettus in diverto quadrigae


Olli sublimes armis animisque refecti,


Haec responsa patris Fauni monitusque silenti


Dixerat ille; et iam per moenia clarior ignis

dico ille et iam per moenia clarus ignis


Hectoris hic magni fuerat comes, Hectora circum

hector hic magnus sum comes hector circum


et gemitum ingentem pelagi pulsataque saxa


Tum sic exspirans Accam ex aequalibus unam


imperio explebit, regnumque ab sede Lavini

imperium expleo regnum ab sedes lavinium


invisum numen, terras caelumque levabat.


sed neque vim plumis ullam nec volnera tergo

sed neque vis pluma ullus neque vulnero tergum


dum furit, incautum crudeli morte sodalis

dum furio incautus crudelis mors sodalis


cogitur, et supplex animos submittere amori,


Di Iovis in tectis iram miserantur inanem

deus iuppiter in tectum ira misero inanis


Tum senior Nautes, unum Tritonia Pallas


Huc geminas nunc flecte acies, hanc aspice gentem

huc gemino nunc flecto acies hic aspicio gens


ipsius a solio regis, traxitque trementem;


proelia ceu tollunt animis et viribus aequis;


Entellus vires in ventum effudit, et ultro

entellus vireo in venio effundo et ultro


vana feror. Quod ut O potius formidine falsa


aut Agamemnonius scaenis agitatus Orestes


Cui triplici crinita iuba galea alta Chimaeram

qui triplex crinio juba galea altus chimaera


Vix ea fatus erat, summo cum monte videmus


aetheria et superas caeli venisse sub auras,

aetherius et superus caelum venio sub aura


aversos totiens currus Iuturna retorsit.


Vix ea, cum lacrimas oculis Iuturna profudit

vix is cum lacrima oculus juturna profundo


increpuit malis morsuque elusus inani est.


dum curae ambiguae, dum spes incerta futuri,


Excudent alii spirantia mollius aera,


hoc etiam his addam, tua si mihi certa voluntas:

hic etiam hic addo tuus si ego certus voluntas


hinc Rutulus premit et murum circumsonat armis.

hinc rutulus premo et murus circumsono arma


Neptunus muros magnoque emota tridenti


laetitia, et cuncti quae sint ea moenia quaerunt,

laetitia et cunctus qui sum is moenia quaero


Agnoscunt spolia inter se galeamque nitentem


succedoque oneri; dextrae se parvus Iulus


Italiam. Italiam primus conclamat Achates,


audiat haec genitor, qui foedera fulmine sancit.

audio hic genitor qui foedero fulmen sancio


sanguine quaerendi reditus, animaque litandum


Fama, malum qua non aliud velocius ullum;


Aequius huic Turnum fuerat se opponere morti.


Nate dea,—nam te maioribus ire per altum


tunditur, et magno persentit pectore curas;


Saevit et infracta luctatur arundine telum


non alitur Tros Aeneas et Daunius heros


militiam et grave Martis opus, tua cernere facta

militia et gravis mars opus tuus cerno facio


maius opus moveo.Rex arva Latinus et urbes

magnus opus moveo rex arvum latinus et urbs


num capti potuere capi, num incensa cremavit

num capio possum capio num incensum cremo


Ille velut rupes, vastum quae prodit in aequor,

ille velut rupes vastus qui prodeo in aequor


haud alio Teucrum nati vestigia cursu

haud alius teucer nascor vestigium cursus


Euryalus; simul his ardentem adfatur amicum:


exanimem, rapiens immania pondera baltei


praesentemque viris intentant omnia mortem.


Quinquaginta intus famulae, quibus ordine longam

quinquaginta intus famula qui ordo longus


En, perfecta tibi bello discordia tristi:


adrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit.

adrectaeque horror coma et vox fauces haereo


nunc validam dextra rapit indefessa bipennem;

nunc validus dextera rapio indefessus bipennis


horridus, Herculeoque umeros innexus amictu.

horridus herculeus umerus innecto amictus


cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas

cum domus assaracus phthia clarus mycena


imperio laeti parent ac iussa facessunt.

imperium laetus pareo atque iubeo facesso


summa notant pecudum paterisque altaria libant.


Crastina lux, mea si non inrita dicta putaris,

crastinus lux meus si non irrito dictum putaris


cingula, Tiburti Remulo ditissimus olim


Naviget: haec summa est; hic nostri nuntius esto.

navigo hic summus sum hic noster nuntius sum


Haec dum Dardanio Aeneae miranda videntur,


accipit et molli subnectens circulus auro.

accipio et mollis subnecto circulus aurum


evolat et natam frondosis montibus abdit,


inice, namque potes, portusque require Velinos;

inicio namque possum portus requiro velinus


Nec puer Iliaca quisquam de gente Latinos

neque puer iliacus quisquam de gens latini


Lucage, nulla tuos currus fuga segnis equorum

lucagus nullus tuus currus fuga segnis equus


Quam metui, ne quid Libyae tibi regna nocerent!

quam metuo ne quis libya tu regnum noceo


fluctuat ira intus, rumpuntur nescia vinci


pone legit, sinuatque immensa volumine terga.


Sunt geminae Somni portae, quarum altera fertur

sum geminus somnium porta qui alter fero


me pulsum patria pelagique extrema sequentem


si modo rite memor servata remetior astra.

si modo rite memor servo remetior astrum


nec tam aversus equos Tyria Sol iungit ab urbe.

neque tam averto equus tyrius sol jungo ab urbs


ipse ter adducta circum caput egit habena


seu terram rapido pariter cum flamine portant;

seu terra rapidus pariter cum flamen porto


palantisque vident socios hostemque receptum.


Haec effata silet; pallor simul occupat ora.


ferrum acuant portis in me exscidiumque meorum.

ferrum acuo porta in ego exscidiumque meus


qui fuit Ausoniisque olim ditissimus arvis:


Hic aliud maius miseris multoque tremendum


tum Salii ad cantus incensa altaria circum

tum salius ad cantus incensum altare circum


Illa, viam celerans per mille coloribus arcum,


Haud segnes alii crates et molle feretrum

haud segnis alius cratis et mollis feretrum


Harum unam iuveni supremum maestus honorem

haris unus juvenis superus maestus honor


Talis prima Dares caput altum in proelia tollit,

tal primus daris caput altus in proelio tollo


Quo feror? Unde abii? Quae me fuga quemve reducit?

quo fero unde abeo qui ego fuga qui reduco


O dulcis coniunx? Non haec sine numine divom

o dulcis coniunx non hic sine numen divus


Tum pater Aeneas puppi sic fatur ab alta

tum pater aeneas puppis sic for ab altus


Qui cursu portas primi inrupere patentis,


induit, implevitque mero, divosque vocavit


armatam saevi Parthus quam felle veneni,


Constitit, et lacrimans, Quis iam locus inquit Achate,

consto et lacrimo quis iam locus inquam achates


multa virum meritis sustentat fama tropaeis.

multus vir meritum sustento fama tropaeum


foeda ministeria et caecis se condidit umbris.

foedus ministerium et caecus sui condo umbra


Illum autem Aeneas absentem in praelia poscit;

ille autem aeneas absum in proelium posco


balteus et tereti subnectit fibula gemma;


gloria, quem falsa sub proditione Pelasgi


Iri, decus caeli, quis te mihi nubibus actam


Non nos aut ferro Libycos populare Penatis

non nos aut ferrum libyci popularis penates


Namque erit ista mihi genetrix nomenque Creusae

namque sum iste ego genetrix nomen creusa


di cuius iurare timent et fallere numen.


quem genuit: veterum non immemor ille parentum


languescit moriens lassove papavera collo


Idaeae sinite arma viris et cedite ferro.


incipiam.Fracti bello fatisque repulsi


sermonem et volgi variare labantia corda,


viginti tauros, magnorum horrentia centum


Ausonia. Petit ante alios pulcherrimus omnis


quid veniant; cunctis nam lecti navibus ibant,


frangitur ac fisso transit praecordia ligno.

frango atque findo transeo praecordia lignum


suppliciter tristes et tunsae pectora palmis;


Talia voce refert, curisque ingentibus aeger


Namque volans rubra fulvus Iovis ales in aethra

namque volo rubra fulvus iuppiter ales in aethra


ardua terrarum et campi; ruit aethere toto


praecipitant senis, et glacie riget horrida barba.

praecipito senex et glacies rigo horridus barba


digerit in numerum, atque antro seclusa relinquit.

digero in numerus atque antrum secludo relinquo


fatidici genitoris, adit lucosque sub alta


castigatque auditque dolos, subigitque fateri,


multa super Lauso rogitat multumque remittit

multus super lausus rogito multus remitto


Hic mactat Ladona Pheretaque Demodocumque,


duc, ait, et Rutulos. Equitem Messapus in armis

duco aio et rutuli eques messapus in arma


exitium dirum hasta ferens orasque recludit


nec te Troia capit. Simul haec effatus ab alto

neque tu troius capio simul hic effor ab altus


Tertia dona facit geminos ex aere lebetas,

tertius donum facio geminus ex aer lebetas


auxilioque levare viros, vimque addere victis.


Dum trepidant, it hasta Tago per tempus utrumque

dum trepido eo hasta tagus per tempus uterque


Hyrtacidae ante omnes exit locus Hippocoöntis;

hyrtacidae ante omnis exeo locus hippocoontis


Regna Neoptolemi referam versosque penates

regnum neoptolemus refero versosque penates


Conspicit, ecce, alios dextra laevaque per herbam

conspicio ecce alius dextera laeva per herba


haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni tuta tenebant

haud procul hinc tarcho et tyrrhenus tueor teneo


stat pecus omne metu mutum mussantque iuvencae,

sto pecus omnis metus mutus musso juvenca


pinum et fumiferos infert Mezentius ignis;


Messapi et multo phaleras sudore receptas.

messapus et multus phalerae sudor recipio


ille viam secat ad naves sociosque revisit:


prima petit, non illa virum, non illa pericli

primus peto non ille vir non ille periculum


hunc atavi reges, hunc claris dextera factis.


pectora semiferi atque extinctos faucibus ignis.

pectus semifer atque extingo fauces ignis


Adcipio adgnoscoque deos; me, me duce ferrum

adcipio adgnoscoque deus ego ego dux ferrum


dona ferunt cumulantque oneratis lancibus aras.


urget utrimque latus, tenuis quo semita ducit

urgeo utrimque latus tenuis quo semita duco


totque maris vastaeque exhausta pericula terrae,

tot mare vastus exhaurio periculum terra


omnia longaevo similis, vocemque coloremque


succedet fama vivusque per ora feretur:


Postquam cuncta videt caelo constare sereno,

postquam cunctus video caelum constaris serenus


nate, refers? Hoc sum terraque marique secuta?


Quam Iuno his acuit verbis ac talia fatur:

quam juno hic acuo verbum atque talis for


Sunt tibi regna patris Dauni, sunt oppida capta

sum tu regnum pater daunus sum oppidum capio


Laurentisque ab ea nomen posuisse colonis.


iuvit et Argolicos medium fugisse per ignes

juvo et argolicus medius fugio per ignis


pube tenus, postrema immani corpore pristis,

pubes tenus postremo immanis corpus pistris


Continuo nova lux oculis effulsit, et arma

continuo novo lux oculus effulgeo et arma


Priverno antiqua Metabus cum excederet urbe,

privernus antiquus metabus cum excedo urbs


evasisse viam, subito cum creber ad auris


egit in adversos.


tutari Italiam, detrudere finibus hostem:


hic amor, hoc studium, dum sacra secundus haruspex

hic amor hic studium dum sacer secundus haruspex


spiritus intus alit, totamque infusa per artus

spiritus intus alo totus infundo per artus


Pergama, et arentem Xanthi cognomine rivum


ore dabat: Graditur bellum ad crudele Camilla,

os do gradior bellum ad crudelis camilla


devenient; adero, et, tua si mihi certa voluntas,

devenio adsum et tuus si ego certus voluntas


Per patrios manis et spes surgentis Iuli


Deseruere omnes defessi, et corpora saltu

desero omnis defatiscor et corpus saltus


moenibus in patriis atque inter tuta domorum

moenia in patrius atque inter tueor domorum


Iuppiter, aut ardens evexit ad aethera virtus,

iuppiter aut ardeo eveho ad aether virtus


et trepidae matres pressere ad pectora natos.

et trepidus mater premo ad pectus nascor


nunc quibus Aurorae venisset filius armis,


aspice Torquatum et referentem signa Camillum.

aspicio torquatus et refero signum camillus


Albani docuere suos; hinc maxima porro


Sermonem Ausonii patrium moresque tenebunt,


nomina per regesque actum genus omne Latinos,


prima tenet, plausuque volat fremituque secundo.


quamquam animus meminisse horret, luctuque refugit,

quamquam animus memini horreo lugeo refugio


pectora et adrectae stimulis haud mollibus irae.

pectus et adrecingo stimulus haud mollis ira


aurea purpuream subnectit fibula vestem.


immensus, saniem eructans et frusta cruento

immensus sanies eructo et frustum cruento


praecipitemque Daren ardens agit aequore toto,


et genus, auditique advertitis aequore cursum),


arrepta tellure semel. Quae talia postquam


canitiem multo deformat pulvere et ambas


vitaque cum gemitu fugit indignata sub umbras.

vito cum gemitus fugio indignor sub umbra


egregii forma, sed quis Fortuna negarat


procumbunt piceae, sonat icta securibus ilex,


Mortaline manu factae immortale carinae


Tyrrhidae pueri quem matris ab ubere raptum


Iasiusque pater, genus a quo principe nostrum.


proelia: nec victi possunt absistere ferro.

proelio neque vinco possum absisto ferrum


Amphytrioniades armenta abitumque pararet,


te sine, frater, erit? O quae satis ima dehiscet

tu sine frater sum o qui satis imus dehiscet


sanguine turpantem comptos de more capillos.


Quin Decios Drusosque procul saevumque securi

quin decius drusus procul saevus securus


Est urbe egressis tumulus templumque vetustum

sum urbs egredior tumulus templum vetustus


Quo sequar, aut quae nunc artus avolsaque membra

quo sequor aut qui nunc artus avulsus membrum


olli per galeam fixo stetit hasta cerebro.


Talibus orantem dictis arasque tenentem


certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis:


Obstipuit simul ipse simul perculsus Achates

obstipesco simul ipse simul percello achates


munera conductaque pater tellure serebat.


avolsamque rapit revoluta per aequora navem.

avolsamque rapio revolvo per aequor navo


Amsancti valles: densis hunc frondibus atrum


murmura, venturos nautis prodentia ventos.


flumina tanta paras Stygiamque innare paludem—


sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.


Obstipuere animis Rutuli, conterritus ipse

obstipesco animus rutulis conterreo ipse


per ducis Evandri nomen devictaque bella


conventus trahit in medios turbamque sonantem,


Forte ratis celsi coniuncta crepidine saxi

fors ratis celsus conjungo crepido saxum


Tempore quo primum Phrygia formabat in Ida

tempus quo primus phrygius formo in idas


Alma parens Idaea deum, cui Dindyma cordi

almus parens idaeus deus qui dindyma chordus


roboris Aeneas. Dum nititur acer et instat,


in flammas et in arma feror, quo tristis Erinys,

in flamma et in arma fero quo tristis erinys


victor habet. Tum maesta phalanx Teucrique sequuntur

victor habeo tum maestus phalanx teucer sequor


At Caesar, triplici invectus Romana triumpho

at caesar triplex inveho romanus triumphus


Intonuere poli, et crebris micat ignibus aether,

intono polio et creber mico ignis aether


At pius exsequiis Aeneas rite solutis,


Si sine pace tua atque invito numine Troes

si sine pax tuus atque invito numen tros


nec pietate fuit, nec bello maior et armis.

neque pietas sum neque bellum magnus et arma


Dixerat. Ille rudem nodis et cortice crudo


devenere locos laetos et amoena virecta

devenio locus laetus et amoenus virectum


insula inexhaustis Chalybum generosa metallis.

insula inexhaustus chalybes generosus metallum


Multa boum circa mactantur corpora Morti,


Infert se saeptus nebula, mirabile dictu,


Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus


invenio admirans numerum, matresque virosque,


insequitur trepidique pedem pede fervidus urget:

insequor trepidus pedis pes fervidus urgeo


teque datis linquo ventis, palmosa Selinus,


ferte ratem saevisque vadis immittite Syrtis,


corripiunt caecique ruunt. Quos agmina contra


mens immota manet; lacrimae volvuntur inanes.


perfossumque locis clipeumque ex aere sinistrae


haud tenuit titubata solo, sed pronus in ipso

haud teneo titubo solum sed pronus in ipse


fas habeant certusque incerta pericula lustret

fas habeo certus incertus periculum lustro


bella, vides, quantos primus patiare labores.

bellum video quantus primus patior labor


venerat exstinctam, ferroque extrema secutam?


advolat Aeneae, tenui discrimine leti


crederet, aut quem tum vates Cassandra moveret?


Nusquam abero, et tutum patrio te limine sistam.

nusquam absum et tueor patrius tu limen sisto


At rex sollicitus monstris oracula Fauni,

at rex sollicitus monstrum oraculum faunus


intenditque locum sertis, et fronde coronat


campus aget gemitus, vel quae, Tiberine, videbis

campus ago gemitus vel qui tiberinus video


Audiit exanimis, trepidoque exterrita cursu


nix umeros infusa tegit; tum flumina mento

nix umerus infundo tego tum flumen mentum


tanta mole viri turritis puppibus instant.


miratur portas strepitumque et strata viarum.


Tu Tyrrhenum equitem conlatis excipe signis;

tu tyrrhenus eques confero excipio signum


Amissa solus palma superabat Acestes;


hae sacris sedes epulis, hic ariete caeso


Atque hic successu exsultans animisque Coroebus,

atque hic succedo exsulto animus coroebus


si tam deserti sumus et semel agmine verso


Dardanium, non hos quaesitum munus in usus.


horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo

hic unus ad medius tero qui sutilis alvus


contra autem magno maerentem corpore Nilum


quisque suae tectique memor, nunc magna referto

quisque suus tego memor nunc magnus refero


inter, utramque viam leti discrimine parvo,


Effugimus scopulos Ithacae, Laertia regna,


in numerum versantque tenaci forcipe massam.


discedens chlamydemque auro dedit intertextam


Undique conveniunt Teucri mixtique Sicani,


sollicitat suadetque ignota lacessere bella?


caprigenumque pecus nullo custode per herbas.

caprigenumque pecus nullus custos per herba


haec eadem matrique tuae generique manebunt.


atque umbrata gerunt civili tempora quercu!


ibant et Turno regi responsa ferebant,


vocem animamque rapit traiecto gutture; at ille


Non Beroë vobis, non haec Rhoeteïa, matres,


stat sonipes, ac frena ferox spumantia mandit.

sto sonipes atque frenum ferox spumo mando


navibus (infandum!) amissis, unius ob iram


Iuppiter haec paucis; at non Venus aurea contra

iuppiter hic paucus at non venus aureus contra


Contra iussa monent Heleni Scyllam atque Charybdin

contra iubeo moneo helenus scylla atque charybdis


ad sese et sacra longaevum in sede locavit.


intonuit laevum, et de caelo lapsa per umbras

intono laevus et de caelum labor per umbra


et nunc magna mei sub terras ibit imago.


Thybris ea fluvium, quam longa est, nocte tumentem

thybris is fluvius quam longus sum nox tumeo


audiit adgnovitque sonum et tremefacta refugit.

audio agnosco sonus et tremefacio refugio


conversique oculos inter se atque ora tenebant.

converro oculus inter sui atque os teneo


deferimus saevoque gelu duramus et undis,


Quo tantum mihi dexter abis? Huc dirige gressum;

quo tantus ego dexter abeo huc dirigo gradior


vitam oro, patior quemvis durare laborem.


Antenor potuit, mediis elapsus Achivis,


Provehimur pelago vicina Ceraunia iuxta,

provehimur pelagus vicinum ceraunia iuxta


cunctaturque metu letumque instare tremescit;


(qualis eram, cum primam aciem Praeneste sub ipsa

qualis sum cum primus acies praeneste sub ipse


exsultantque vada, atque aestu miscentur harenae.


bacchatur, qualis commotis excita sacris


mortalem infernis ad lumina surgere vitae,


hi dominam Ditis thalamo deducere adorti.


tertia dum Latio regnantem viderit aestas,


At pius Aeneas arces, quibus altus Apollo


Vescitur Aeneas simul et Troiana iuventus


cura deum, bis Pergameis erepte ruinis,


Nulla salus bello: pacem te poscimus omnes,


Illam omnis tectis agrisque effusa iuventus


cernere ne quis eos, neu quis contingere posset,

cerno ne quis is neu quis contingo possum


accipit in Teucros animum mentemque benignam.


Portus ab accessu ventorum immotus et ingens

portus ab accedo ventor immotus et ingens


et bene apud memores veteris stat gratia facti?

et bene apud memor veto sto gratia facio


procurrunt Laurentum, hinc densi rursus inundant

procurro laurens hinc densus rursus inundo


Quid struat his coeptis, quem, si Fortuna sequatur,

quis struo hic coepio qui si fortuna sequor


condimus, et magna supremum voce ciemus.


stat domus et scopuli ingentem traxere ruinam.

sto domus et scopulus ingens traho ruina


luctus, ubique pavor, et plurima mortis imago.

luctus ubique pavor et multus mors imago


Turris erat vasto suspectu et pontibus altis,


Atque hic Priamiden laniatum corpore toto


qui teneant, nam inculta videt, hominesne feraene,


Hic locus est, partes ubi se via findit in ambas:

hic locus sum pars ubi sui via findo in ambo


attulerint. Pelagine venis erroribus actus,


Aenean petiit; sed non et figere contra


in mare praecipitem puppi deturbat ab alta;

in mare praecipito puppis deturbo ab altus


vitavisse vices Danaum, et, si fata fuissent


dant cuneum densaque ad muros mole feruntur.


Est Paphus Idaliumque tibi, sunt alta Cythera:


nimborum in patriam, loca feta furentibus austris,

nimbus in patria locum fetus furo auster


Exercent patrias oleo labente palaestras


numquam Dardaniae tetigissent nostra carinae!


fit Calybe Iunonis anus templique sacerdos


nec sidus regione viae litusve fefellit:


litora cum patriae lacrimans portusque relinquo

litus cum patria lacrimo portus relinquo


sacra ferens? Nosco crines incanaque menta


hic fratres Lycia missos et Apollinis agris


Haec ubi dicta dedit, caelo se protinus alto

hic ubi dictum do caelum sui protinus altus


Si periturus abis, et nos rape in omnia tecum;


in casus omnis. Percussa mente dedere


temptare auxilium iubeat; quo vertere cursus.


armati circumsistunt ipsumque domumque,


belli ferratos rumpit Saturnia postes.


omnia Deiphobo solvisti et funeris umbris.


Qua iam finis erit, coniunx? Quid denique restat?

qui iam finis sum coniunx quis denique resto


haud vatum ignarus venturique inscius aevi

haud vates ignarus venturique inscius aevum


fortunam atque viam duri per pectus Halaesi.

fortuna atque via durus per pectus halaesi


non ipsi inter se, non nubila, non mare cedit;

non ipse inter sui non nubila non mare cedo


nomen in astra ferant quorumque a stirpe nepotes

nomen in astrum fero quisque ab stirps nepos


ni fratrum stipata cohors foret obvia, Phorci

ni frater stipo cohors sum obvius phorcis


Quid miserum, Aenea, laceras? Iam parce sepulto;

quis miser aeneas lacero iam parco sepelio


more daret populis, sceptrumque sacerque tiaras


quos, simul ab Troia ventosa per aequora vectos,

qui simul ab troius ventosus per aequor veho


Italiam, fato profugus, Laviniaque venit


certa mori, varioque irarum fluctuat aestu.


huic natam, libro et silvestri subere clausam,

hic nata liber et silvestris subeo claudo


venator cursu canis et latratibus instat;


Cui rex aetherii breviter sic fatur Olympi:

qui rex aetherius brevis sic for olympius


cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis?


aut haec in nostros fabricata est machina muros

aut hic in noster fabricor sum machina murus


hic Lelegas Carasque sagittiferosque Gelonos


Sola domum et tantas servabat filia sedes,


exspectate solo Laurenti arvisque Latinis,


mutatae adgnoscunt, excussaque pectore Iuno est.


mandit humum moriensque suo se in volnere versat.

mando humus morior suus sui in vulnus verso


Nate dea, si nemo audet se credere pugnae,


mortalis visus medio sermone reliquit,


quaesitum Aenean et moenia Pallantea,


Deiecit vultum et demissa voce locuta est:


ecce volat calcemque terit iam calce Diores,


accipit: ingeminant curae, rursusque resurgens


ardentisque avertit equos in castra, prius quam

ardeo averto equus in castrum prior quam


nudatosque umeros oleo perfilsa nitescit.


venit amor subitaque animum dulcedine movit.


arebant herbae, et victum seges aegra negabat.


labitur infelix, caesis ut forte iuvencis


ecce iterum stimulat. Sequimur te, sancte deorum,

ecce iterum stimulo sequor tu sancio deus


armaque corporaque et permixti caede virorum


At medias inter caedes exsultat Amazon,


explorare novos, quas vento accesserit oras,


lustrabat studio recolens, omnemque suorum


per Graium populos mediaeque per Elidis urbem


Tectum augustum ingens. centum sublime columnis,

tectum augustus ingens centum sublimis columna


quippe domum timet ambiguam Tyriosque bilinguis;

quippe domus timeo ambiguus tyrii bilinguis


demisere neci, nunc cassum lumine lugent.


Nulla viam Fortuna regit, nihil auctor Apollo

nullus via fortuna rego nihil auctor apollo


praetendi taedas, aut haec in foedera veni.

praetendo taeda aut hic in foedero venio


Interea soror alma monet succedere Lauso

interea soror almus moneo succedo lausus


Aeneas instat contra telumque coruscat


adsit, et evinctis attollat brachia palmis.

adsum et evinctis attollo bracchium palma


terrenique hebetant artus moribundaque membra.

terrenus hebeto artus moribundus membrum


Aeolia excitos aut actam nubibus Irim?


praemia posse rear solvi? Pulcherrima primum

praemium possum reor solvo pulcher primus


ante, Pudor, quam te violo, aut tua iura resolvo.

ante pudor quam tu violo aut tuus ius resolvo


esse velis, nostrosque huius meminisse minores.


inferias, caeso sparsuros sanguine flammas,


inque salutatam linquo: nox et tua testis


aetheraque obscurant pennis hostemque per auras


siderea polus, obscuro sed nubila caelo,

sidereus polus obscurum sed nubila caelum


Dardaniumque ducem, Tyria Karthagine qui nunc


Minotaurus inest, Veneris monumenta nefandae;

minotaurus insum venus monumentum nefandus


caerulea, genus unde tibi, Romane Cluenti.

caeruleus genus unde tu romanus cluentius


vestibulo sedeat, facies quae limina servet?


stagna sonat: similis medios Iuturna per hostis

stagnum sono similis medius juturna per hostis


ductores tumulumque capit, quo cetera Teucrum


Iunoni infernae dictus sacer; hunc tegit omnis


visus; eum tenuis glauco velabat amictu


falleret indeprensus et inremeabilis error;


Progeniem sed enim Troiano a sanguine duci

progenies sed enim trojanus ab sanguis duco


aetherias, tantum radice in Tartara tendit:


induit. Excedunt castris et tuta capessunt.


sprevisti moriens? Eadem me ad fata vocasses:


dextra viris animusque ferox patiensque pericli.

dextera vis animus ferox patior periculum


quam pius Aeneas


Talibus orabat dictis, arasque tenebat,


Non licuit thalami expertem sine crimine vitam

non licet thalamus expers sine crimen vita


sic Turno, quacumque viam secat, agmina cedunt

sic turnus quicumque via seco agmen cedo


rectorem navis compellat voce Menoeten:


Ter circum adstantem laevos equitavit in orbes


dic ait. Ipse omnem longo decedere circo

dico aio ipse omnis longus decedo circus


felix morte tua neque in hunc servata dolorem!

felix mors tuus neque in hic servo dolor


accepit trepidos ac Nisum dicere iussit.


externique iterum thalami.


inferar, et, quos Sidonia vix urbe revelli,


quem primi colimus, cui pineus ardor acervo

qui primus colo qui pineus ardor acervus


imbuit et primae commisit funera pugnae,


iam senior, sed cruda deo viridisque senectus.

iam senex sed crudus deus viridis senectus


Palladii caesis summae custodibus arcis


ut vidit, Quae mens tam dira, miserrime coniunx,

ut video qui mens tam dirus miser coniunx


postquam illum vita victor spoliavit Achilles,

postquam ille vito victor spolio achilles


ipsa haeret scopulis, et, quantum vertice ad auras

ipse haereo scopulus et quantus vertex ad aura


fronde super galeam et felici comptus oliva.


et magnos membrorum artus, magna ossa lacertosque

et magnus membrum artus magnus os lacertus


Dardanidae duri, quae vos a stirpe parentum

dardanides durus qui tu ab stirps parens


Quam pro me curam geris, hanc precor, optime, pro me

quam pro ego cura gero hic precor optume pro ego


quisque suos patimur Manes; exinde per amplum

quisque suus patior manes exinde per amplus


quam si dura silex aut stet Marpesia cautes.

quam si durus silex aut sto marpesia cautes


et fundam tereti circum caput egit habena


quae referant, fari iubet et responsa reposcit

qui refero faris iubeo et respondeo reposco


inspoliata feram tumulo patriaeque reponam.


si concessa peto, si dant ea moenia Parcae.


subvehitur magna matrum regina caterva


inruat, et frustra ferro diverberet umbras.


aurum ingens coluber, fit longae taenia vittae

aurum ingens coluber fio longus taenia vitta


quos fugi, vittaeque deum, quas hostia gessi:

qui fugio vittaeque deus qui hostia gero


flectitur: exsuperat magis aegrescitque medendo.


aggeritur tumulo tellus; stant Manibus arae,


Volcano superante domus; iam proxumus ardet

volcanus supero domus iam proximus ardeo


cernimus, obsessumque acta testudine limen.


eripis, ut mediis hostem in penetralibus, utque


iam flammae tulerint inimicus et hauserit ensis.

iam flamma fero inimicus et haurio ensis


Iamque iugis summae surgebat Lucifer Idae


Illi me comitem et consanguinitate propinquum

ille ego comes et consanguinitas propinquus


raptatus bigis, ut quondam, aterque cruento


et statuent tumulum, et tumulo sollemnia mittent,

et statuo tumulus et tumulus sollemne mitto


volnus alit venis, et caeco carpitur igni.


Labitur alta secans fluctuque aestuque secundo

labor altus seco fluctus aestus secundus


Principio delubra adeunt, pacemque per aras


bellipotens: aptat rorantis sanguine cristas


Mygdonides: illis ad Troiam forte diebus


urit atrox Iuno, et sub noctem cura recursat.


gramina, cum tergo volucres haesere sagittae:

gramen cum tergum volucris haereo sagitta


congressus pedes, hunc venientem cuspide longa,


destruat, aut captam ducat Gaetulus Iarbas?


aere et cornipedum pulsu simularet equorum.


Tum vero exarsit iuveni dolor ossibus ingens,

tum verus exardeo juvenis dolor os ingens


aut quid in eversa vidi crudelius urbe?


Consumptis hic forte aliis ut vertere morsus


In foribus letum Androgeo: tum pendere poenas

in foris letum androgeos tum pendeo poena


nec quo se eripiat, nec qua vi tendat in hostem,

neque quo sui eripio neque qui vis tendo in hostis


tuque puerque tuus, magnum et memorabile numen,

tu puer tuus magnus et memorabilis numen


libravit dextra media inter cornua caestus,

libro dextera medius inter cornu caestus


Palladis auxiliis semper stetit. Impius ex quo

pallas auxilium semper sto impius ex quo


circumdat nequiquam umeris, et inutile ferrum

circumdo nequiquam umerus et inutilis ferrum


cedebat clipeoque inimicum hastile trahebat:


Androgeos offert nobis, socia agmina credens


cui pecudum fibrae, caeli cui sidera parent


Huc pater Aeneas et bello lecta iuventus

huc pater aeneas et bellum lego juventus


tendebantque manus ripae ulterioris amore.


praecipites atra ceu tempestate columbae,


Iustitiaene prius mirer belline laborum?


Prima pares ineunt gravibus certamina remis


horrida per latos acies Volcania campos;

horridus per fero acies volcanius campus


concordes animae nunc et dum nocte premuntur,


canities inculta iacet; stant lumina flamma,

canities incultus iaceo sto lumen flamma


succedunt servantque vices: statione relicta


nota tibi, et nostro doluisti saepe dolore.


Tuscorumque phalanx Evandrique Arcades alae,


Quem telo primum, quem postremum, aspera virgo,

qui telum primus qui posterus asper virgo


ante annos animumque gerens curamque virilem,


quaesivit caelo lucem, ingemuitque reperta.


ut vidit levique patens in pectore vulnus


atque omnis facibus pubes accingitur atris.


Hunc virgo, sive ut templis praefigeret arma


aut ubi decursu rapido de montibus altis


exitium, si quisquam adeat, terretque trementis


sudor iit, terque ipsa solo—mirabile dictu—


dona ferunt, onerant aras, mactantque iuvencos;


At Messapus, equum domitor, Neptunia proles,

at messapus equus domito neptunius proles


culmina perque hominum volvantur perque deorum.


oratis? Equidem et vivis concedere vellem.


Sol medium caeli conscenderat igneus orbem,

sol medius caelum conscendo igneus orbis


portarum vigiles, et caeco Marte resistunt.


non ullum auxilium miseris, non arma rogavi


Filius huic iuxta Lausus, quo pulchrior alter

filius hic iuxta lausus quo pulcher alter


Hanc, ut prona iugo laevum incumbebat in amnem,

hic ut pronus iugum laevus incumbo in amnis


et iuncti currum dominae subiere leones.


Multi illam magno e Latio totaque petebant


excipit; hinc raptas fugientibus ingerit hastas


Arcadas insuetos acies inferre pedestris


Hic primum fortuna fidem mutata novavit.


quamquam O!—sed superent, quibus hoc, Neptune, dedisti;

quamquam o sed supero qui hic neptunus do


Si mihi non animo fixum immotumque sederet,


observata sequor per noctem et lumine lustro.


Namque manus inter maestorumque ora parentum


Dicuntur geminae pestes cognomine Dirae,


quem tibi iam Troia—


in clipeum adsurgat, quo turbine torqueat hastam.

in clipeus assurgo quo turbo torqueo hasta


Non iam coniugium antiquum, quod prodidit, oro,

non iam conjugium antiquus qui prodo oro


cum sociis natoque Penatibus et magnis dis.


huc atque huc acies circumtulit, aspicit urbem

huc atque huc acies circumfero aspicio urbs


vulneribus pulsum adspicies nec sospite dirum

vulnus pello adspecio neque sospes dirus


caelatus ferro tristesque ex aethere Dirae,


pontum adspectabant flentes. Heu tot vada fessis

pontus adspectabant fleo heu tot vado fatisco


debellanda tibi Latio est. Ditis tamen ante


litoraque Epiri legimus portuque subimus


e summo clipei nequiquam umbone pependit.


quo puer ipse modo, secum quo Troïa pubes;


Defessi Aeneadae, quae proxima litora, cursu

defatiscor aeneades qui propior litus cursus


fronde virere nova, quod non sua seminat arbos,

frons vireo novo qui non suus semino arbor


praecipites pariterque ruunt. His addit Amastrum


hic tibi certa domus, certi, ne absiste, penates;

hic tu certus domus certus ne absisto penates


circus erat; quo se multis cum milibus heros

circus sum quo sui multus cum mille heros


cana Fides, et Vesta, Remo cum fratre Quirinus,

canus fides et vesta remus cum frater quirinus


ille autem spissa iacuit revolutus harena.


fert dolor et merita accendit Mezentius ira,

fero dolor et mereo accendo mezentius ira


visa mihi ante oculos et nota maior imago.

video ego ante oculus et nosco magnus imago


faucibus ingentem fumum (mirabile dictu)


apparat, his mecum decuit concurrere telis:


Talibus Ilionei dictis defixa Latinus


crudeles aras traiectaque pectora ferro


quique sacerdotes casti, dum vita manebat,


ut cervum ardentes agerent; quae prima laborum


mille viros, dignus, patriis qui laetior esset


pastorem Polyphemum et litora nota petentem,


Aegaeon qualis, centum cui bracchia dicunt

aegaeus qualis centum qui bracchium dico


nec patris Anchisae cineres Manisve revelli,

neque pater anchises cinis manisve revello


indutum spoliis ipsum te, Lause, tropaeum


constituunt, decorantque super fulgentibus armis.


qualis gemma micat, fulvum quae dividit aurum,

qualis gemma mico fulvus qui divido aurum


Ille autem exspirans: Non me, quicumque es, inulto,

ille autem exspiro non ego quicumque sum inultus


saepsit se tectis rerumque reliquit habenas.


O mihi sola mei super Astyanactis imago:


deiecturum arces Italum exscidioque daturum;


adrectisque horret squamis et sibilat ore,


Illae autem, paribus quas fulgere cernis in armis,


Quam cladem miserae postquam accepere Latinae,

quam clades miser postquam accipio latinus


Saturno quondam, super et Garamantas et Indos

saturnus quondam super et garamantas et indi


colligere arma iubet validisque incumbere remis,


Latonaeque genus duplex Ianumque bifrontem


altior exsurgens oranti et multa precanti


cum populant, hiemis memores, tectoque reponunt;


lustravere in equis ululatusque ore dedere;


ensem atque insignem galeam solacia victo.

ensis atque insignis galea solacium vinco


Postera cum prima lustrabat lampade terras


responsant circa et caelum tonat omne tumultu.

responso circa et caelum tono omnis tumultus


care magis, nate, Iliacis exercite fatis,


Sic ait, atque animum pictura pascit inani,


Quis me autem, fac velle, sinet, ratibusve superbis

quis ego autem facio volo sino ratibusve superbus


Accipite haec animis, laetasque advertite mentes:


pars in frusta secant veribusque trementia figunt;

pars in frustum seco veribusque tremo figo


(quis deus incertum est) habitat deus: Arcades ipsum

quis deus incertus sum habito deus arcades ipse


Ergo avidus muros optatae molior urbis,


Cingitur ipse furens certatim in proelia Turnus.

cingo ipse furo certatim in proelio turnus


Tempore iam ex illo casus mihi cognitus urbis

tempus iam ex ille casus ego cognosco urbs


Haud mora, continuo perfectis ordine votis,


praecipitat longe et vitam dispergit in auras.

praecipito longus et vita dispergo in aura


Nos contra effusi lacrimis, coniunxque Creüsa

nos contra effundo lacrima conjunx creusa


Arcades ad portas ruere et de more vetusto


mille viis habuisse dolum, qua signa sequendi


pendentem et magna muri cum parte revellit.


tollentemve manus saxumve immane moventem;


et multo nebulae circum dea fudit amictu,

et multus nebula circum dea fundo amictus


incipit et dictis divinum adspirat amorem:


Audiit et voti Phoebus succedere partem


neu quis ob inceptum subitum mihi segnior ito.


remigioque aptat, socios simul instruit armis.


Nec minus interea sociis ad litora mittit

neque paruus interea socius ad litus mitto


sortiti. Fluit aes rivis aurique metallum,


Ter scopuli clamorem inter cava saxa dedere:


tecta, simul divom templis indicit honorem.


Nec minus et miseri diversa in parte Latini

neque paruus et miser diverto in pars latinum


gratatur reduces, et gaza laetus agresti


supplicis erubuit, corpusque exsangue sepulchro

supplex erubesco corpus exsanguis sepulcrum


qui primi finis aliquando habuere Latinos:


Atque idem fugientem haud est dignatus Oroden


Praeterea fuit in tectis de marmore templum

praeterea sum in tectum de marmor templum


vidi Hecubam centumque nurus, Priamumque per aras

video hecuba centum nurus priamus per ara


et iuxta Ascanius, magnae spes altera Romae,

et iuxta ascanius magnus spes alter roma


femineum. Quibus haec medii fiducia valli


quam vos dira fames nostraeque iniuria caedis

quam tu dirus fames noster iniuria caedes


Et te montosae misere in proelia Nersae,


Quod si tantus amor menti, si tanta cupido est,

qui si tantus amor mens si tantus cupido sum


Postquam altos ventum in montis atque invia lustra,

postquam alo venio in mons atque invius lustro


Italiam non sponte sequor.


perque caput Remuli venit et cava tempora ferro

per caput remulis venio et cavo tempus ferrum


Desine: nam venio moriturus et haec tibi porto


ferrum alii torquent et obumbrant aethera telis.

ferrum alius torqueo et obumbro aether telum


bella movens immittit equos; illi aequore aperto

bellum moveo immitto equus ille aequor aperio


Caucasus, Hyrcanaeque admorunt ubera tigres.


Haud tulit Aeneas tanto fervore furentis:


Accipite ergo animis atque haec mea figite dicta.

accipio ergo animus atque hic meus figo dictum


maxima natarum Priami, colloque monile

maximus nataris priamus colloquor monilis


ipsam, sed populo magnum portendere bellum.


Filius huic Pallas, illi comes ibat Achates.


moenia prima loco, fatis ingressus iniquis,

moenia primus locus fatum ingredior iniquus


flebant, et cineri ingrato suprema ferebant.


concitat et superos Arruns sic voce precatur:

concito et superus arruns sic vox precor


Sed vos qui tandem, quibus aut venistis ab oris,


et ferruginea subvectat corpora cymba,


certatim sese Rutuli exhortantur in arma:


vincla iubet Priamus, dictisque ita fatur amicis:

vinclum iubeo priamus dico ita for amicus


et patris Anchisae gremio complectitur ossa?


Tum pater Anchises magnum cratera corona

tum pater anchises magnus cratera corona


Heu, terra ignota canibus data praeda Latinis

heu terra ignotus canis do praeda latinum


conclamat vates, totoque absistite luco;


Sic fatus, velat materna tempora myrto;


astrorum decus et nemorum Latonia custos.


incurrunt densi simul omnis copia Teucrum


postibus adversis figo, et rem carmine signo:

postis adverro figo et res carmen signum


in faciem Aeneae, visu mirabile monstrum,

in facies aeneas video mirabilis monstrum


Nate, quis indomitas tantus dolor excitat iras?

natus quis indomitus tantus dolor excito ira


ingravat haec saevus Drances solumque vocari

ingravo hic saevus drances solus vocaris


vestigatque virum et disiecta per agmina magna

vestigo vir et disjecto per agmen magnus


Rex tibi coniugium et quaesitas sanguine dotes


et longos superant flexus variisque teguntur


dux Anchisiade, nec me deus aequore mersit.

dux anchisiades neque ego deus aequor mergo


nec mora nec requies, vasto certamine tendunt.

neque mora neque requies vasto certamen tendo


Quae postquam Anchises natum per singula duxit,

qui postquam anchises natus per singulus duco


quod vitam moror invisam Pallante perempto,


sin nostrum adnuerit nobis Victoria Martem


prosequitur dictis, portaque emittit eburna,


mors natum, caesis Volscorum milibus ante


desertae Cereris, iuxtaque antiqua cupressus


Ut me conspexit venientem et Troïa circum


et tumulum capit, unde omnes longo ordine possit

et tumulus capio unde omnis longus ordo possum


ictibus aut sparsa ad pugnam proludit harena.

ictus aut spargo ad pugna proludo harena


decurrere rogos, ter maestum funeris ignem


ut reduces illi ludunt stridentibus alis,


conubiis, summoque ulularunt vertice nymphae.


Is genus indocile ac dispersum montibus altis

is genus indocilis atque dispermulceo mons altus


Quin morere, ut merita es, ferroque averte dolorem.

quin morior ut mereo sum ferrum averto dolor


agmen agens equitum et florentis aere catervas.


Nec procul hinc Rhesi niveis tentoria velis

neque procul hinc rhesus niveus tentorius velis


Si nullam nostris ultra spem ponis in armis,

si nullus noster ultra spes pono in arma


Iam iam nulla mora est; sequor et qua ducitis adsum.

iam iam nullus mora sum sequor et qui duco adsum


arguto tenuis percurrens pectine telas.


post tergum nodis, fremet horridus ore cruento.

post tergum nodus fremo horridus os cruento


aut acrem dubites in proelia poscere Turnum.


praesensit, motusque excepit prima futuros,


Inde, ubi prima fides pelago, placataque venti

indus ubi primus fides pelagus placo venio


Eripite, O socii, pariterque insurgite remis!


eductum Matris luco Symaethia circum


convertere animos acris oculosque tulere


velleribus: subita ex alto vox reddita luco est:

vellus subeo ex altus vox reddo lucus sum


morte luet merita. Fuit ingens monte sub alto

mors luo mereo sum ingens mons sub altus


et quo quemque modo fugiasque ferasque laborem


Italiam petiit fatis auctoribus, esto,


solaque Tyrrhenos equites ire obvia contra.


His ubi tum natum Anchises unaque Sibyllam


Postquam habilis lateri clipeus loricaque tergo est,

postquam habilis lateo clipeus lorico tergum sum


Lethaeum ad fluvium deus evocat agmine magno,

lethaeus ad fluvius deus evoco agmen magnus


oppetiit: devictam Asiam subsedit adulter.


noster eris, mihique haec edissere vera roganti:


ultima, quae bello clari secreta frequentant.

ulter qui bellum clarus secerno frequento


exquirunt; mactant lectas de more bidentis


Hoc illud, germana, fuit? Me fraude petebas?


tum magis, ut propius cernunt non viribus aequis.

tum magis ut propius cerno non vis aequus


Quid consanguinei Rutuli, quid cetera dicet

quis consanguineus rutulis quis ceterus dico


Hic iuvenis vatem inridens sic orsa vicissim

hic juvenis vates irrideo sic ordior vicissim


hunc tibi praeterea, spes et solacia nostri,

hic tu praeterea spes et solacium noster


lancea consequitur rumpitque infixa bilicem


atque solum, quo Troia fuit? Xanthum et Simoenta

atque solus quo troius sum xanthus et simoenta


arentem in silvam et virgulta sonantia lauro,


obliti ignoto camporum in pulvere linquunt,

obliuiscor ignosco campus in pulvis linquo


Incubuere mari, totumque a sedibus imis


Quis furor iste novus? Quo nunc, quo tenditis inquit,

quis furor iste novus quo nunc quo tendo inquam


Dextrum Scylla latus, laevum implacata Charybdis

dexter scylla latus laevus implacatus charybdis


Tum celerare fugam patriaque excedere suadet,

tum celeraris fuga patrium excedo suadeo


adspiceret; Teucri potiuntur corpore et armis.


te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx.

tu possum lacrima tithonius flecto coniunx


provehor, et fando surgentis demoror austros?


servitio enixae, tulimus: qui deinde, secutus


Italiam petiere, luant peccata neque illos


spondeat, hoc sperem Italiam contingere caelo.

spondeo hic spero italia contingo caelum


ecce levis summo de vertice visus Iuli

ecce levis superus de vertex video iulis


At Venus haud animo nequiquam exterrita mater

at venus haud animus nequiquam exterreo mater


visa potens, Superi, propria haec si dona fuissent.

video possum superi proprius hic si donum sum


quantum in conubio natae thalamoque moratur,

quantus in conubium nascor thalamus moror


legiferae Cereri Phoeboque patrique Lyaeo,


Sed tamen idem olim curru succedere sueti

sed tamen idem olim currus succedo suesco


Nuntius Anchisae ad tumulum cuneosque theatri

nuntius anchises ad tumulus cuneus theatrum


acta furore gravi: Quid me alta silentia cogis

ago furor gravis quis ego altus silentium cogo


Qualis spelunca subito commota columba,


verborumque fides. Contra quem talia fatur


portam, quae ducis imperio commissa, recludunt,


classem conscendit iussis gens Lydia divom,

classis conscendo iussum gens lydion divus


ludar et in melius tua, qui potes, orsa reflectas!

ludo et in bonus tuus qui possum ordior reflecto


Quod votis optastis, adest, perfringere dextra;


Troiaque nunc pueri, Troianum dicitur agmen.


bis Tusci Rutulos egere ad moenia versos,


Haec ubi dicta, locum capiunt, signoque repente


confixi a sociis; nec te tua plurima, Panthu,

configo ab socius neque tu tuus multus panthu


et sese medium iniecit periturus in agmen.


per tacitum nemus ire pedemque advertere ripae,


convectant calle angusto; pars grandia trudunt

convecto calleo angustus pars grandis trudo


haec secum: Mene incepto desistere victam,


Interea medium Aeneas iam classe tenebat


Tollitur in caelum clamor, cunctique Latini


Ilo namque procul validam direxerat hastam,


Fabricium vel te sulco Serrane, serentem?


colla armosque lavant; gemitu nemus omne remugit:

collum armus lavo gemitus nemus omnis remugio


multa super nata lacrimans Phrygiisque hymenaeis:

multus super nata lacrimo phrygius hymenaeus


gaesa manu, scutis protecti corpora longis.

gaesum manus scutum protego corpus longus


Hoc et tum Aeneadis indicere bella Latinus

hic et tum aeneades indico bellum latinus


ipsos ferre duces inimicaque nomina figi.


exigui numero, sed bello vivida virtus.

exiguus numerus sed bellum vividus virtus


tabentesque genae et iuvenali in corpore pallor.

tabentesque gena et iuvenal in corpus pallor


Vix primos inopina quies laxaverat artus,


magnanimum Aenean et fata extrema secutus:


Non tibi Tyndaridis facies invisa Lacaenae

non tu tyndarides facies invideo lacaena


multa tibi ante aras nostra cadet hostia dextra.

multus tu ante ara noster cado hostia dextera


Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, neque auras

hinc metuo cupio doleo gaudeo neque aura


quamvis et Priami deberem plurima natis


dissultant crepitus. Volat atri turbinis instar


Portus ab Euroo fluctu curvatus in arcum,


litora, multum ille et terris iactatus et alto

litus multus ille et terra jacto et altus


immundo; tum vox taetrum dira inter odorem.

immundus tum vox taeter dirus inter odor


o mater, curis nequiquam exercet et arma


et solida imponit taurorum viscera flammis,


Nec quemquam incuso: potuit quae plurima virtus

neque quisquam incuso possum qui multus virtus


Harpalyce, volucremque fuga praevertitur Hebrum.

harpalyce volucris fuga praeverto hebrus


molitur meritas aut bello territat urbes.


hospitium antiquum Troiae sociique Penates,

hospitium antiquus troius socius penates


dorsum immane mari summo; tris Eurus ab alto

dorsum immanis mare superus tres eurus ab altus


et roseas laniata genas, tum cetera circum


Degeneres animos timor arguit: heu, quibus ille

degenero animus timor arguo heu qui ille


describent radio, et surgentia sidera dicent:


Seu fatis Italum castra obsidione tenentur


hoc Latio restare canunt, qui sanguine nostrum


exposcunt mittique viros, qui certa reportent.


Flecte viam velis. An sit mihi gratior ulla,

flecto via velis an sum ego gratus ullus


alta petunt: pelago credas innare revolsas


Qualis apud gelidi cum flumina concitus Hebri

qual apud gelidus cum flumen concieo hebrus


circum errant acies, et, ni mea cura resistat,

circum erro acies et ni meus cura resisto


eruam et aequa solo fumantia culmina ponam.


Iura dabat legesque viris, operumque laborem


agminis aligeri, subito cum lapsus ad undas


conficit, et tenebris nigrescunt omnia circum.

confacio et tenebrae nigresco omnis circum


regna meis fatis, Latio considere Teucros


dicitur ante feras solitus terrere fugaces


egit? Ubi hic Iuno demissave nubibus Iris?


Nec iam fama mali tanti, sed certior auctor

neque iam fama malus tantus sed certus auctor


exercentur equis domitantque in pulvere currus


quos dulcis vitae exsortes et ab ubere raptos

qui dulcis vita exsortes et ab uber rapio


ut sceptrum hoc (dextra sceptrum nam forte gerebat)

ut sceptrum hic dextera sceptrum nam fors gero


Ipse inter primos praestanti corpore Turnus


perque uterum sonitu perque ilia venit harundo.

per uterus sonitus per ilia venio harundo


nec genus indecores. Sine me haec haud mollia fatu

neque genus indecoro sinis ego hic haud mollis for


atque fugam dedit et praeter vada fervida vexit.

atque fuga do et praeter vado fervidus veho


Hasta volans, ut forte novem pulcherrima fratrum


centum aerei claudunt vectes aeternaque ferri

centum aereus claudo vecto aeternus fero


quo licuit parvo? Nec longe Cissea durum

quo licet parvus neque longus cisseus durus


audierit.


da, pater, hoc nostris aboleri dedecus armis,


Tu quoque litoribus nostris, Aeneia nutrix,


adtulerit: pressa est insignis gloria facti.


elatam in iugulum, saxo ferit ora Thoantis


talis erat Dido, talem se laeta ferebat


corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est

corporeus excedo pestis penitus necesse sum


Tum Venus: Haud equidem tali me dignor honore;

tum venus haud equidem talis ego digno honor


tum reges asperque immani corpore Thybris,


incumbunt pelago, pariterque ad litora tendunt;


Hospitis Aeneae sedem et secreta petebat


pastorem primaque acie per tela ruentem,


flectit equos, strictum rotat acer Lucagus ensem.

flecto equus stringo roto acer lucagus ensis


Attonitis haesere animis, superosque precati


aut habeat victos, cedat Lavinia coniunx.


et iuvenem Serranum, illa qui plurima nocte


haud aliter iuvenis medios moriturus in hostis

haud aliter juvenis medius morior in hostis


castra inimica petunt, multis tamen ante futuri

castrum inimicus peto multus tamen ante sum


spargere? Non socios, non ipsum absumere ferro

spargo non socius non ipse absumo ferrum


nec sociis aperire viam nec moenibus audent

neque socius aperio via neque moenia audeo


corde dolor tristi: gaudet cognomine terrae.


vique soporatum Stygia, super utraque quassat


hoc Ithacus velit, et magno mercentur Atridae.

hic ithacus volo et magnus mercor atrides


Tartaream intendit vocem, qua protinus omne

tartareus intendo voco qui protinus omnis


Unam, quae Lycios fidumque vehebat Oronten,


solus ubi in silvis Italis ignobilis aevom


ignorare iubes? Mene huic confidere monstro?


his ego te, Aenea, ductorem milibus addam.


Aspice bis senos laetantis agmine cycnos,


Vobis parta quies; nullum maris aequor arandum,


territat invalidas ut aves et litora vestra

territo invalidus ut aveo et litus vester


insidiae. Iam Deiphobi dedit ampla ruinam


incubat, illum absens absentem auditque videtque;


sacrati capitis, meque ad tua limina, Phoebe,


dimensi Rutulique viri Teucrique parabant


pectoribus, maestoque immugit regia luctu.


cum subito e silvis, macie confecta suprema,

cum subeo e silva macies conficio superus


subicio, et raris turbatus vocibus hisco:


bis reiecti armis respectant terga tegentes.


ensem, quem Dauno ignipotens deus ipse parenti

ensis qui daunus ignipotens deus ipse parens


Sic fatus senior, telumque imbelle sine ictu

sic fatus senex telum imbellis sine ictus


adsuescat primis et te miretur ab annis.


Perge modo, atque hinc te reginae ad limina perfer,

pergus modo atque hinc tu regina ad limen perfero


Utque pedum primis infans vestigia plantis


defecisse videt, sua nunc promissa reposci,

deficio video suus nunc promitto reposco


Ilium et ex imo verti Neptunia Troia;


tempora dinumerans, nec me mea cura fefellit.

tempus dinumero neque ego meus cura fallo


Tu coniunx tibi fas animum temptare precando.


Atlantis duri, caelum qui vertice fulcit,


constituere pyras. Huc corpora quisque suorum


qui vita bene credat emi, quo tendis, honorem.


Ipse inter medios, Veneris iustissima cura,


fulgores nunc horrificos sonitumque metumque


laetitiaque metuque; avidi coniungere dextras


stipitibus ferrum sudibusque imitantur obustis


solum defuerit, nec partum gratia talem


Unus homo et vestris, o cives, undique saeptus

unus homo et vester o civis undique saepio


viscera tosta ferunt taurorum onerantque canistris

viscera torreo fero taurus onero canistrum


impavidos, illam tereti cervice reflexa


Quidve petunt? Quae religio, aut quae machina belli?

quis peto qui religio aut qui machina bellum


aerataeque micant peltae, micat aereus ensis.


nec latuere doli fratrem Iunonis et irae.


Pandite nunc Helicona, deae, cantusque movete,


debita casurasque inimicis ignibus arces,


qui Tiberim Fabarimque bibunt, quos frigida misit

qui tiberis fabaris bibo qui frigidus mitto


stans celsa in puppi; clipeum cum deinde sinistra

sto celsus in puppis clipeus cum deinde sinistra


ni gens crudelis madida cum veste gravatum

ni gens crudelis madidus cum vestis gravo


Ipse ego te ripis et recto flumine ducam,


observata legit dumisque silentibus errat.


Ac velut in somnis, oculos ubi languida pressit

atque velut in somnus oculus ubi languidus premo


Oenotri coluere viri; nunc fama minores


tertius Argolica hac galea contentus abito.

tertius argolicus hic galea contineo abeo


mortales, totidem nobis animaeque manusque.


coniciunt igni, galeas ensesque decoros


quid pius Aeneas tanta dabit indole dignum?

quis pius aeneas tantus do indoles dignus


difficiles quondam multorumque ossibus albos,


venimus, et magnos Erebi transnavimus amnes.

venio et magnus erebus transnavimus amnis


desiluit, quam tota cohors imitata relictis

desileo quam totus cohors imito relinquo


aversi tenuere facem. Congesta cremantur


cratera antiquum, quem dat Sidonia Dido.


quae rapidus flammis ambit torrentibus amnis,


ultima, si primi Salio reddentur honores.


cetera confusaeque ingentem caedis acervum


armatosque vident stantis in limine primo.


cum primum Iliacas, Danai, venistis ad oras;


Qualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus


At Triviae custos iamdudum in montibus Opis


Nec non et sacri monstrat nemus Argileti

neque non et sacer monstro nemus argiletum


perpetuis soliti patres considere mensis.


ture calent arae, sertisque recentibus halant.


Effuge et haec Turno mandata novissima perfer:

effugio et hic turnus mandatum novus perfero


Obstipuit tanto percussus nomine Pallas:


Thraces arant, acri quondam regnata Lycurgo,


occidit, occideritque sinas cum nomine Troia.


conspexit capream aut surgentem in cornua cervum,

conspicio caprea aut surgo in cornu cervus


Convenere viri, deiectamque aerea sortem


Inachus Acrisiusque patres mediaeque Mycenae.


errantisque deos agitataque numina Troiae.


Quis cladem illius noctis, quis funera fando


non dedit, inque Notos vocem vertere procellae.


deturbat, laxatque foros; simul accipit alveo


caligat, nubem eripiam; tu ne qua parentis


prima citae Teucris ponam certamina classis;

primus cieo teucer pono certamen classis


Ille, velut celsam oppugnat qui molibus urbem,

ille velut celsus oppugno qui moles urbs


cui tolerare colo vitam tenuique Minerva


indomitas posuere; udo sub robore vivit


supplicia, et notis compellat vocibus ultro:


aequora quique Cales linquunt, amnisque vadosi


deripere, excussosque iubet laxare rudentes.


effigies sacrae divom Phrygiique Penates,


accisis coget dapibus consumere mensas,


supplicia expendunt: aliae panduntur inanes


Tum memorat: Nate, Iliacis exercite fatis,


Aenea? Vigila et velis immitte rudentis.


nate, tuo, neque finitimo Mezentius umquam

natus tuus neque finitimus mezentius umquam


laxabant curas et corda oblita laborum:


seu circum Hippolyten, seu cum se Martia curru

seu circum hippolytus seu cum sui martius currus


fecerat, et tenui telas discreverat auro.


auri sacra fames? Postquam pavor ossa reliquit,

aurum sacer fames postquam pavor os relinquo


Talibus orabat, talisque miserrima fletus


Solve metus atque hoc precibus sine posse parentem:

solvo metus atque hic prex sine possum parens


at fessi tandem cives infanda furentem