Quem Phoebi interpres multo compellat honore:

qui phoebus interpres multus compello honor


cuncta videns magno curarum fluctuat aestu,

cunctus video magnus cura fluctuo aestus


horrendas canit ambages antroque remugit,


Cetera Trinacrii pubes senioris Acestae


Iuturnamque parat fratris dimittere ab armis.


et circum Iliades crinem de more solutae;


lustravitque viros, dixitque novissima verba.


Maxima res effecta, viri; timor omnis abesto,

maximus res efficio vir timor omnis absum


et scelerum poenas et te, Catilina, minaci


congressum Aenean nec dis nec viribus aequis

congredior aeneas neque deus neque vis aequus


cum iam conubis pacem felicibus, esto,


his mersere malis; illa haec monumenta reliquit.

hic mergo malus ille hic monumentum relinquo


At Venus Ascanio placidam per membra quietem

at venus ascanius placidus per membrum quies


Nox erat, et terris animalia somnus habebat:


Vestibulum ante ipsum, primisque in faucibus Orci

vestibulis ante ipse primus in fauces orcus


fatalis crusti patulis nec parcere quadris:

fatal crustum patulis neque parco quadra


cum te, nate, fames ignota ad litora vectum

cum tu natus fames ignotus ad litus veho


it comes, et paribus curis vestigia figit.


Nox erat, et terras animalia fessa per omnis

nox sum et terra animal fessus per omnis


te superesse velim; tua vita dignior aetas.


Bis septem Rutuli, muros qui milite servent,

bis septem rutulis murus qui miles servo


Tres quoque Threicios Boreae de gente suprema

tres quoque threicius boreas de gens superus


expediunt, tonsisque ferunt mantelia villis.


nam sese opposuit Salio per lubrica surgens;

nam sui oppono salius per lubricus surgo


obscenae volucres: alarum verbera nosco


extremam (ut perhibent) Coeo Enceladoque sororem

extremus ut perhibeo coeus enceladus soror


Tum sic effatur:


Demoleos cursu palantes Troas agebat.


nauticus, adductis spumant freta versa lacertis.

nauticus adduco spumo fretus verso lacertus


Tu mihi, quodcumque hoc regni, tu sceptra Iovemque

tu ego quicumque hic regnum tu sceptrum iuppiter


Casperiamque colunt Forulosque et flumen Himellae,


insonuere cavae gemitumque dedere cavernae.


incenditque animum dictis atque aggerat iras.


accipient flavaque caput nectentur oliva.


adnixi torquent spumas et caerula verrunt.


Ut quondam Creta fertur Labyrinthus in alta

ut quondam creta fero labyrinthus in altus


Tu potes unanimos armare in proelia fratres

tu possum unanimus armaris in proelio frater


Festinate, viri: nam quae tam sera moratur


adceleremus, ait. Vigiles simul excitat, illi

adceleremus aio vigilis simul excito ille


rumoresque serit varios ac talia fatur:


convertant!) Priami imperio Phrygibusque futurum;


dique deaeque omnes quibus obstitit Ilium et ingens

deus defervesco omnis qui obsto ilium et ingens


Ne vero, ne me ad talis impellite pugnas:


Quis novus hic nostris successit sedibus hospes,

quis novus hic noster succedo sedes hospes


atque oculis spatium emensus, quantum satis hastae:

atque oculus spatium emetior quantus satis hasta


Nec minus interea maternis saevos in armis

neque paruus interea maternus saevus in arma


sternitur; haesit enim sub gutture volnus et udae

sterno haereo enim sub guttur vulnus et udus


Est antiquus ager Tusco mihi proximus amni,

sum antiquus ager tuscus ego proximus amnis


oremus pacem et dextras tendamus inertis.


stirpis Achilleae fastus iuvenemque superbum,

stirps achilleus fastus juvenis superbus


aethere se misit, spirantis dimovet auras


quattuor hic iuvenes, totidem, quos educat Ufens,

quattuor hic juvenis totidem qui educo ufens


vitam exhalantem; subiit deserta Creüsa,


elisos oculos et siccum sanguine guttur.


Assaracique larem et canae penetralia Vestae


frigidus et longis singultibus ilia pulsat.


At procul in sola secretae Troades acta


pallentis, alias sub Tartara tristia mittit,


annua vota tamen sollemnisque ordine pompas


Ne tantos mihi finge metus; nec regia Iuno

ne tantus ego fingo metus neque regius juno


haec ait et secum versat, quos ducere contra


lumina tot cecidisse ducum totamque videmus


ingentique manu malum de nave Seresti


Vix ea fatus erat, defixique ora tenebant


arboribus clausam circum atque horrentibus umbris


ille dies, festa velamus fronde per urbem.


Ipse deum tibi me claro demittit Olympo


Ilicet obruimur numero; primusque Coroebus


nube cava rapui, cuperem cum vertere ab imo

nubes cavo rapio cupio cum verto ab imus


Hectoris Aeneaeque manu victoria Graium


explicet, aut possit lacrimis aequare labores?

explico aut possum lacrima aequaris labor


Conticuere omnes, intentique ora tenebant.


nocte quies, nequiquam avidos extendere cursus

nox quies nequiquam avidus extendo curro


Volcano genitum pecora inter agrestia regem


concidit, ut quondam cava concidit aut Erymantho,

concido ut quondam cavo concido aut erymanthus


deducunt socii navis et litora complent:


Panditur interea domus omnipotentis Olympi,


si fratrem Pollux alterna morte redemit,


Cetera per terras omnis animalia somno


Postquam exempta fames et amor compressus edendi,

postquam eximo fames et amor comprimo edo


incolumem Pallanta mihi, si fata reservant,


Laurentumque minis et duro mota tumultu


Sed neque currentem se nec cognoscit euntem


erigit, inde imo consurgit ad aethera fundo.

erigo inde imus consurgo ad aether fundo


Ante urbem pueri et primaevo flore iuventus

ante urbs puer et primaevus floreo juventus


hunc cape consiliis socium et coniunge volentem;

hic capio consilium socius et conjungo volo


aere cavum triplici, per linea terga tribusque

aer cavus triplex per lineus tergum tres


Dixerat, Herculea bicolor cum populus umbra

dico herculeus bicolor cum populus umbra


Sive errore viae seu tempestatibus acti,


Turnus et obtutu tacito stetit. Aestuat ingens

turnus et obtueor taceo sto aestuo ingens


quae ferimus. Rutuli somno vinoque soluti


Haud tamen audaci Turno fiducia cessit


procubuere; silent late loca: percipe porro,

procumbo sileo latus locum percipio porro


Vade ait O felix nati pietate. Quid ultra

vado aio o felix nascor pietas quis ultra


aut Ida in magna, radicibus eruta pinus.


securos latices et longa oblivia potant.


Proxima quaeque metit gladio latumque per agmen

propior quisque metior gladius fero per agmen


signa tibi dicam, tu condita mente teneto:


egressi optata potiuntur Troes harena,


Nunc et Myrmidonum proceres Phrygia arma tremescunt,

nunc et myrmidones proceres phrygius arma tremesco


suppliciter venerans demisso lumine Turnus


quae finis standi? Quo me decet usque teneri?


fulmen erat, toto genitor quae plurima caelo

fulmen sum totus genitor qui multus caelum


Interea pavidam volitans pennata per urbem

interea pavidus volito pennatus per urbs


Multae illam frustra Tyrrhena per oppida matres

multus ille frustra tyrrhenus per oppidum mater


tela manu miseri iactabant inrita Teucri.


Inruimus ferro, et divos ipsumque vocamus


Telum immane manu valida quod forte gerebat

telis immanis manus validus qui fors gero


excepi, et regni demens in parte locavi;


Lucetium portae subeuntem ignisque ferentem,


eductum Egeriae lucis umentia circum


Res dura et regni novitas me talia cogunt

res durus et regnum novitas ego talis cogo


aut pelago Danaum insidias suspectaque dona

aut pelagus danaus insidiae suspicio donum


arte locum, et variis adsultibus inritus urguet.

ars locus et varius assultus irritus urgeo


lustra domosque traho, vastosque ab rupe Cyclopas

lustro domus traho vastus ab rupes cyclopas


invalidique senes turris ac tecta domorum

invalidique senex turris atque tectum domorum


fumidus atque alte spumis exuberat amnis,


Instaurant acies Volcani stirpe creatus


quo furibunda domum monstro permisceat omnem.

quo furibundus domus monstrum permisceo omnis


Iamque neci Sthenelumque dedit Thamyrumque Pholumque,


stagna viam scindens, umero supereminet undas

stagnum via scindo umerus superemineo unda


eductam tectis, unde omnis Troia videri


At Metabus, magna propius iam urgente caterva,

at metabus magnus propius iam urgeo caterva


mente dedit, partem volucris dispersit in auras:


linquentes cursu rapido; dat euntibus ingens


Aeneas capiturque locis et singula laetus


furtivum partu sub luminis edidit oras,


ter Leto sternendus erat; cui tunc tamen omnis

ter letus sterno sum qui tunc tamen omnis


Heu, quae nunc tellus inquit quae me aequora possunt

heu qui nunc tellus inquam qui ego aequor possum


Mutandae sedes: non haec tibi litora suasit


Pergama, reliquias Danaum atque immitis Achilli.

pergama reliquiae danaus atque immitis achilles


Lethaeumque, domos placidas qui praenatat, amnem.

lethaeus domus placidus qui praenato amnis


praemisit, quaterent campos; ipse ardua montis

praemitto quatio campus ipse arduus mons


vimque deum infernam et duri sacraria Ditis;

vis deus infernus et durus sacrarium dis


insonti; puppique deus consedit in alta,


Unus erit tantum, amissum quem gurgite quaeres;

unus sum tantus amitto qui gurges quaero


strinxerat: ille manum proiecto tegmine demens

stringo ille manus projectum tegimen demens


saxa vocant Itali mediis quae in fluctibus aras—

saxum voco ital medius qui in fluctus ara


Ascaniusque comes castris statuere cruentum,


pars spoliant aras, frondem ac virgulta facesque

pars spolio ara frons atque virgultus fax


pectore in adverso totum cui comminus ensem

pectus in adverso totus qui comminus ensis


Exoritur clamorque virum clangorque tubarum.


milia quot magnis umquam venere Mycenis;


Hic vero Alcidae furiis exarserat atro


et procul in tenuem ex oculis evanuit auram.

et procul in tenuis ex oculus evanesco auris


ceu quondam nivei liquida inter nubila cycni,

ceu quondam niveus liquidus inter nubila cycnus


te decisa suum, Laride, dextera quaerit


stirpem admisceri Phrygiam, se limine pelli.


Nocte volat caeli medio terraeque per umbram,


Aenean, alacris palmas utrasque tetendit,


At circum lectae comites, Larinaque virgo


pro dulci Ascanio veniat, donisque furentem


ora modis Anchisiades pallentia miris,


Ille ruenti Hyllo animisque immane frementi


quam debere vides. Meritis vacat hic tibi solus

quam debeo video meritum vaco hic tu solus


at Venus obscuro gradientes aere saepsit,


deformare domum et luctu miscere hymenaeos:

deformaris domus et luctus misceo hymenaeus


hoc virtutis opus. Troiae sub moenibus altis


Ille volat campoque atrum rapit agmen aperto.

ille volo campus ater rapio agmen aperio


auxilioque urbes Italae populique supersunt,


Tum vero ingeminat clamor, cunctique sequentem

tum verus ingemino clamor cunctus sequor


seu versare dolos, seu certae occumbere morti.

seu versaris dolus seu certus occumbo mors


Quam simul ac tali persensit peste teneri

quam simul atque talis persentio pestis teneo


Almonem puerum foedatique ora Galaesi


I decus, i, nostrum; melioribus utere fatis!


quem casum portenta ferant: ego poscor Olympo.

qui casus portentum fero ego posco olympus


militia tali, conata lacessere Teucros:


obscuris vera involvens: ea frena furenti


loricaeque moras et pectus perforat ingens.


Nos pavidi trepidare metu, crinemque flagrantem


emicuit, parmamque ferens hastamque trementem.


Quocirca capere ante dolis et cingere flamma

quocirca capio ante dolus et cingo flamma


Has inter voces, media inter talia verba

hic inter voco medius inter talis verbum


qua tua te Fortuna sinet. Via prima salutis,

qui tuus tu fortuna sino via primus salus


At laetus Mnestheus successuque acrior ipso


solamenque mali.


Ambo animis, ambo insignes praestantibus armis


Tum pater Anchises, lacrimis ingressus obortis:

tum pater anchises lacrima ingredior oborior


Euryalumque Helymus sequitur; quo deinde sub ipso

euryalus helymus sequor quo deinde sub ipse


haud placitura refer: cum primum crastina caelo

haud placeo refero cum primus crastinus caelum


infernas accede domos, et Averna per alta

infernus accedo domus et avernus per altus


scire potestates herbarum usumque medendi


velavitque comas foliisque innexa pependit


vi superum saevae memorem Iunonis ob iram;


consequitur, viridi Mnestheus evinctus oliva.

consequor viridis mnestheus evincio oliva


aridaque ora quatit, sudor fluit undique rivis.

aridus os quatio sudor fluo undique rivus


germanum fugiens. Longa est iniuria, longae

germanus fugio longus sum iniuria longus


cornea bina ferunt praefixa hastilia ferro;

corneus bini fero praefigo hastile ferrum


campus, et apricis statio gratissima mergis.


prospexit tristi multatam morte Camillam,


acta tremit duplicatque virum transfixa dolore.


principium pugnae, et campo sese arduus infert.

principium pugna et campus sui arduus infero


Quis deus in fraudem, quae dura potentia nostra

quis deus in fraudo qui durus potentia noster


ipse urbem repeto et cingor fulgentibus armis.


qui regnum Italiae et primos sibi poscat honores.

qui regnum italia et primus sui posco honor


praecedunt gressumque canes comitantur erilem.


gloria Teucrorum; ferus omnia Iuppiter Argos


Omnipotens genitor, tanton me crimine dignum

omnipotens genitor tantus ego crimen dignus


tranquillo silet, immotaque attollitur unda


invisam quaerens quam primum abrumpere lucem.


iam tandem invadit medios et Marte secundo

iam tandem invado medius et mars secundus


Centaurusque locum tendunt superare priorem;


Tandem his Aenean compellat vocibus ultro:


succiso volvi segnem sinit, armaque Lauso


et Tyrrhena pedum circumdat vincula plantis;

et tyrrhenus pes circumdo vinculum planta


Tum rex Euandrus, Romanae conditor arcis:


tela tenens supplex hostem fugit. Accipe, testor,

telum teneo supplex hostis fugio accipio testo


pauperis Euandri passimque armenta videbant


Tertius Eurytion, tuus, o clarissime, frater,


Myrmidonumque dolos; fusi per moenia Teucri

myrmidones dolus fundo per moenia teucer


Munera principio ante oculos circoque locantur

munus principium ante oculus circos loco


Namque diu luctans lentoque in stirpe moratus

namque diu luctor lentus in stirps moror


optavitque locum regno. Nondum Ilium et arces


fragmina remorum quos et fluitantia transtra


longaevosque senes ac fessas aequore matres,

longaevus senex atque fessus aequor mater


procumbunt; vastis tremit ictibus aerea puppis,

procumbo vastus tremo ictus aereus puppis


Saevit atrox Volcens nec teli conspicit usquam

saevio atrox volcens neque telis conspicio usquam


delegere locum et posuere in montibus urbem


tergora deripiunt costis et viscera nudant;


ausi omnes immane nefas, ausoque potiti.


quo res cumque cadent, unum et commune periclum,

quo res cum cado unus et communis periculum


obvia ventorum furiis expostaque ponto,


non anni domuere decem, non mille carinae.


servavere diem, primusque Potitius auctor


fare age—namque omnem cursum mihi prospera dixit

faris ago namque omnis cursus ego prosper dico


Sic pater Anchises, atque haec mirantibus addit:


quem regno Hesperiae fraudo et fatalibus arvis.

qui regnum hesperia fraudo et fatal arvum


hasta tulit summasque excussit vertice cristas.


cogite concilium et pacem laudate sedentes:


Hastam alii galeamque ferunt, nam cetera Turnus

hasta alius galea fero nam ceterus turnus


Invidisse deos, patriis ut redditus aris


fulmine Phoebigenam Stygias detrusit ad undas.

fulmen phoebigena stygius detrudo ad unda


fecerat et tenui telas discreverat auro.


defendentum armis aditus inque arma ruentum.


Transiit et parmam mucro, levia arma minacis,


circumfusa ruit, certantque inludere capto.


arma acri facienda viro. Nunc viribus usus,


ultro Asiam magno Pelopea ad moenia bello

ultro asia magnus pelopeus ad moenia bellum


conclamant, rapiuntque focis penetralibus ignem;


pro se quisque viri summa nituntur opum vi:

pro sui quisque vir summus nitor opos vis


Iunonis gravis ira nec exsaturabile pectus

juno gravis ira neque exsaturabilis pectus


ipsa canat, vocemque volens atque ora resolvat.


aeternum telorum et virginitatis amorem


eripit a femine et trepidanti fervidus instat.

eripio ab femine et trepido fervidus insto


Qualis in Eurotae ripis aut per iuga Cynthi

qual in eurotas ripa aut per iugum cynthius


Aenean hominum quisquam divomque subegit


Nunc adeo, melior quoniam pars acta diei,


Et fors aequatis cepissent praemia rostris,


certa secat. Simul hoc, simul ingens clamor et omnes

certus seco simul hic simul ingens clamor et omnis


consessu medium tulit exstructoque resedit.


pontus habet Lybiae, nec spes iam restat Iuli,

pontus habeo lybiae neque spes iam resto iulis


Si duo praeterea talis Idaea tulisset


ne qua scire dolos mediusve occurrere possit.


bacchatur vates, magnum si pectore possit


expedior; dant tela locum, flammaeque recedunt.


coniecto sternit iaculo; volat Itala cornus

conicio sterno jaculus volo itala cornus


Quarto terra die primum se attollere tandem

quartum terra dies primus sui attollo tandem


exsultantque aestu latices, furit intus aquaï


Ex illo qui me casus, quae, Turne, sequantur


Velocem Mnestheus agit acri remige Pristim,


aequora: cum medio volvuntur sidera lapsu,


indiciis raptos saxo occultabat opaco:


ardebant. Prior Aenean compellat Achates:


Cernis, quae Rutulos habeat fiducia rerum.


auditi referunt gemitus striduntque cavernis


mecum excedentem, non moenia regis Acestae.


te precor, hanc animam serves natoque patrique.


effuge; cuncta malis habitantur moenia Grais.

effugio cunctus malus habito moenia graii


Tum Saturnius haec domitor maris edidit alti:


tundit humum expirans infractaque tela cruentat.

tundo humus expirans infringo telum cruento


haud ignota loquor—superis concessit ab oris,

haud ignotus loquor superi concedo ab ora


Sacra suosque tibi commendat Troia penatis:


Qui genus? Unde domo? Pacemne huc fertis an arma?

qui genus unde domus pax huc fero an arma


litore aena locant alii, flammasque ministrant.


Haec adeo ex illo mihi iam speranda fuerunt


Proxuma deinde tenent maesti loca, qui sibi letum

proximus deinde teneo maestus locum qui sui letum


religione patrum late sacer; undique colles

religio pater latus sacer undique collis


Hos inter motus, medio in flagrante tumultu,

hic inter moueo medium in flagro tumultus


nunc prece, nunc dictis virtutem accendit amaris:

nunc prex nunc dictum virtus accendo amaris


Aeneae. Dixit stridentemque eminus hastam


Ingeminant plausu Tyrii, Troesque sequuntur.


Nam neque erant astrorum ignes, nec lucidus aethra

nam neque sum astrum ignis neque lucidus aethra


nidoremque ambusta dedit. Super ipse secutus


sternitur et toto proiectus corpore terrae.~.~.


egregium Antoren latus inter et ilia figit,

egregius antoren latus inter et ilia figo


quam tuta possis urbem componere terra:


prospiciunt Teucri ac tenebras insurgere campis.

prospicio teucer atque tenebrae insurgo campus


adnuit et totum nutu tremefecit Olympum.


ibitis Italiam, portusque intrare licebit;


Imbrasidas, Glaucum atque Laden, quos Imbrasus ipse

imbrasides glaucus atque laden qui imbrasus ipse


Dixit; at illa levis caeli delapsa per auras

dico at ille levis caelum delabor per aura


Aeneas maesto defixus lumina voltu


Nec procul hinc Romam et raptas sine more Sabinas

neque procul hinc roma et rapio sine mos sabina


consertum tegumen spinis; at cetera Graius,


Hinc lucum ingentem quem Romulus acer Asylum

hinc lucus ingens qui romulus acer asylum


dives alit: placitone etiam pugnabis amori?


ante fugam suboles, si quis mihi parvulus aula

ante fuga suboles si quis ego parvulus aula


Ostia iamque domus patuere ingentia centum


demisere caput, pluvia cum forte gravantur.


Ille furens, et saeva Iovis sic numina pellunt,

ille furo et saevus iuppiter sic numen pello


dona recognoscit populorum aptatque superbis


conscendebat equos, patrio mucrone relicto,


des, pater, et pacem hanc aeterno foedere iungas.

do pater et pax hic aeternus foedus jungo


dant maria et lenis crepitans vocat Auster in altum,

do mare et lenis crepito voco auster in altus


sed magno Aeneae mecum teneatur amore.


Ille autem: Neque te Phoebi cortina fefellit,

ille autem neque tu phoebus cortina fallo


Haec ubi dicta dedit, terras Horrenda petivit:


accipiunt socios atque agmina conscia iungunt.

accipio socius atque agmen conscius iungo


Ecce autem elapsus Pyrrhi de caede Polites,

ecce autem elabor pyrrhus de caedes polites


muneribus cumulat magnis, ac talia fatur:


Nate dea, potes hoc sub casu ducere somnos,

natus dea possum hic sub casus duco somnus


incendat reginam, atque ossibus implicet ignem;


aurea pectoribus demissa monilia pendent,


coniugis et sparsos fraterna caede Penatis,

coniunx et spargo fraternus caedes penates


expediunt, fractosque legunt in gurgite remos.


reginam opperiens, dum, quae fortuna sit urbi,

regina opperior dum qui fortuna sum urbs


volnera siccabat lymphis corpusque levabat


venatrix, dederatque comam diffundere ventis,


tempestas ierit campos, quibus actus uterque


Pergama cum peteret inconcessosque hymenaeos,


fulmine deiecti fundo volvuntur in imo.


fallacis silvae? Simul et vestigia retro


consessu caveae magnis circensibus actis


aequora, tendit iter velis portumque relinquit.


ipsius ante oculos ingens a vertice pontus

ipse ante oculus ingens ab vertex pontus


coniugis et maestae lacrumis, vincla omnia rupi:

coniunx et maestus lacrima vinclum omnis rumpo


omnibus exhaustos iam casibus, omnium egenos,


inter et arma fuga muros tenet altaque certat

inter et arma fuga murus teneo alo certo


donec longa dies, perfecto temporis orbe,


quidve petat quidve ipse ferat, Mezentius arma


et nati natorum, et qui nascentur ab illis.


aut tu bella cie conceptumque excute foedus:

aut tu bellum cieo concipio excutio foedus


errantem Mycono e celsa Gyaroque revinxit,


praesidet et viridi gaudens Feronia luco;

praesideo et viridis gaudeo feronia lucus


subiciunt epulis (sic Iuppiter ipse monebat)


iussa viri), Teucros vocat alta in templa sacerdos.

iubeo vir teucer voco altus in templum sacerdos


infernisque ciet tenebris, cui tristia bella

infernus cieo tenebrae qui tristis bellum


et pater Aeneas et avunculus excitet Hector.

et pater aeneas et avunculus excito hector


arma sub adversa posuit radiantia quercu.


ramus humum. Tuque, O, dubiis ne defice rebus,


quid fortuna ferat populi, sed dicere mussant.

quis fortuna fero populus sed dico musso


stricta, parata neci; vix primi proelia temptant

stringo paro nex vix primus proelio tento


Namque tibi reduces socios classemque relatam


unde per ora novem vasto cum murmure montis


Largior hic campos aether et lumine vestit

largior hic campus aether et lumen vestio


hoc Elymus facit, hoc aevi maturus Acestes,

hic elymus facio hic aevum maturus acestes


paciferaeque manu ramum praetendit olivae:

paciferaeque manus ramus praetendo oliva


examen subitum ramo frondente pependit.


Dardanidae magni, genus alto a sanguine divom,

dardanides magnus genus altus ab sanguis divus


tum lateri atque umeris Tegeaeum subligat ensem,

tum lateo atque umerus tegeeus subligo ensis


Tum breviter super adspectans convexa precatur:

tum brevis super adspectans convexus precor


coniunxere tibi et fatis egere volentem.


omnibus hic erit unus honos. Tres praemia primi

omnis hic sum unus honor tres praemium primus


apparat et mecum invadit trepidantia castra.


crebrescit propiusque malum est. Iam pulvere caelum

crebrescit propius malus sum iam pulvis caelum


avertit, totidem forma superante iuvencas;


reginam meditor, ne quo se numine mutet,


Euandro; qualem meruit, Pallanta remitto.


solane perpetua maerens carpere iuventa,


Mene igitur socium summis adiungere rebus,


Tum Phoebo et Triviae solido de marmore templum

tum phoebus et trivia solidus de marmor templum


Ille inter navemque Gyae scopulosque sonantes


hactenus indulsisse vacat. Sin altior istis


personat, adverso recubans immanis in antro.

persono adverso recubo immanis in antrum


Vel cum se pavidum contra mea iurgia fingit

vel cum sui pavidus contra meus iurgium fingo


et Capys, et Numitor, et qui te nomine reddet

et capys et numitor et qui tu nomen reddo


frena feris, manibusque omnes effundit habenas.


Quid tantum insano iuvat indulgere dolori,


occupat; huic uno desectum comminus ictu


In partisque rapit varias perque omnia versat:


Nascetur pulchra Troianus origine Caesar,


ulla tenent, unco non alligat ancora morsu.

ullus teneo uncus non alligo ancora morsus


Unum etiam donis istis, quae plurima mitti


suspensae ad ventos; aliis sub gurgite vasto

suspendo ad venio alius sub gurges vasto


horridus in iaculis et pelle Libystidis ursae,

horridus in iaculis et pello libystis ursa


aurigam Turni media inter lora Metiscum

auriga turnus medius inter lorum metiscus


Hi bellum adsidue ducunt cum gente Latina;

hic bellum assiduus duco cum gens latinum


quam medius Rhoeteus intercipit, optime Teuthra,

quam medius rhoeteus intercipio optume teuthra


spumantem, sparsasque manus. It clamor ad alta


Este duces, O, si qua via est, cursumque per auras


Est et Volscorum egregia de gente Camilla,


desertosque videre locos litusque relictum.


dona dehinc auro gravia sectoque elephanto

donum dehinc aurum gravis seco elephantus


natum exhortarer, ni mixtus matre Sabella


Attulit ipse viris optatum casus honorem.


Nec non Euanthen Phrygium Paridisque Mimanta

neque non euanthen phrygius paris mimanta


Euryalum tenebrae ramorum onerosaque praeda


corpora fusa vident, arrectos litore currus,


terque quaterque manu pectus percussa decorum,

ter quater manus pectus percutio decorus


Ledaeam Hermionen Lacedaemoniosque hymenaeos,

ledaeus hermiones lacedaemonii hymenaeus


laturam auxilio.


saepius Andromache ferre incomitata solebat


hinc deserta siti regio, lateque furentes


Continuo: Salve fatis mihi debita tellus


ingemit, et duplicis tendens ad sidera palmas


auxilium adventumque dei. Nam maximus ultor,


abere, nympha, polo finisque invise Latinos,


Interea ad templum non aequae Palladis ibant


ipsum armis ipsumque iubent decernere ferro,


Postera iamque dies primo surgebat Eoo,


evomit involvitque domum caligine caeca,


implicuere inter se acies legitque virum vir:


Cisseis regina Parin creat: urbe paterna

cisseus regina parius creo urbs paternus


Inde alios ineunt cursus aliosque recursus


litora, quod tumidis submersum tunditur olim


et linguae volucrum et praesagi fulminis ignes,

et lingua volucris et praesagio fulmen ignis


Primus equum phaleris insignem victor habeto;

primus equus phalerae insignis victor habeo


Ipsa egomet dudum Beroen digressa reliqui


Hauriat hunc oculis ignem crudelis ab alto

haurio hic oculus ignis crudelis ab altus


Miratur molem Aeneas, magalia quondam,


caeca sequebatur totumque incauta per agmen


Huic Messapus, uti laeva duo forte gerebat


imperat et toto lectos ex agmine mittit


nec visu facilis nec dictu adfabilis ulli.

neque video facilis neque dico adfabilis ullus


aequalem comitemque, una quem nocte Theano


lustravere in equis, signum clamore paratis


et terram Hesperiam venies, ubi Lydius arva

et terra hesperia venio ubi lydius arvum


qualia nunc hominum producit corpora tellus:


prospiciens; Nate exclamat, fuge nate, propinquant.

prospicio natus exclamo fugio natus propinquo


vincet amor patriae laudumque immensa cupido.


vincla recusantum et sera sub nocte rudentum,

vinclum recusantum et serus sub nox rudens


incassum fletus, cum sese a moenibus heros


horrescunt corda agricolis, dabit ille ruinas


nobiscum et iam nunc sociorum adsuescite mensis.


Inveni, germana, viam—gratare sorori—


accubat, et manibus prohibet contingere mensas,


luctificam Allecto dirarum ab sede dearum

luctificus allicio diraris ab sedes dearis


En, ait et iaculum attorquens emittit in auras,

en aio et iaculis attorqueo emitto in aura


insuper his campi quod rex habet ipse Latinus.

insuper hic campus qui rex habeo ipse latinus


Haec ubi dicta dedit divosque in vota vocavit,


transeat elapsus prior, ambiguumque relinquat.


adventare virum et partis petere agmen easdem


Alter Atys, genus unde Atii duxere Latini,

alter atys genus unde atius duco latinum


praesidet (hunc illi rex aetheris altus honorem

praesideo hic ille rex aether altus honor


Umbrarum hic locus est, somni noctisque soporae;

umbraris hic locus sum somnium nox soporus


Aulide iuravi, classemve ad Pergama misi,


fumiferam noctem commixtis igne tenebris.


Tum senior talis referebat pectore voces:


cuspidis Ausoniae, lacrimis ita fatur obortis.


obsedere fores; has servant agmine denso.


hic currus fuit; hoc regnum dea gentibus esse,


rex Euandrus ait: Non haec sollemnia nobis,


caesariem laeva turbati corripit hostis


Creta Iovis magni medio iacet insula ponto;

creta iuppiter magnus medium iaceo insula pontus


moenia surgentemque novae Karthaginis arcem,


neu struere auderent aciem neu credere campo;


et consanguineo lacrimans commendat Acestae.

et consanguineus lacrimo commendo acestes


plena per insertas fundebat luna fenestras;


Non erit auxilio nobis Aetolus et Arpi:


arma inter nubem caeli regione serena


esset par aetas et idem si robur ab annis,


hunc tantum tibi me discessu ferre dolorem.


puppibus et laeti nautae imposuere coronas.


praecipitans traxi mecum. Maria aspera iuro


errabat silvis rursusque ad limina nota


iussa tamen divom exsequitur, classemque revisit.

iubeo tamen divus exsequor classis reviso


vipeream inspirans animam: fit tortile collo

vipeream inspiro anima fio tortilis collum


rimanti, telum ira facit. Vocat agmina Tyrrhus,


Sed mihi tarda gelu saeclisque effeta senectus

sed ego tardus gelus saeculum effetus senectus


expediunt fessi rerum, frugesque receptas


Forte sacer Cybelo Chloreus olimque sacerdos

fors sacer cybelus chloreus olim sacerdos


Cura tibi divom effigies et templa tueri:


O mea progenies, thalamis neu crede paratis:

o meus progenies thalamus neu credo paro


adventumque pedum flatusque audivit equorum.


ingreditur, linquens antrum, caecosque volutat


Lucus in urbe fuit media, laetissimus umbra,


tum sic adfari et curas his demere dictis:


Argenti atque auri memoras quae multa talenta,

argentum atque aurum memoro qui multus talentum


Atque equidem memini (fama est obscurior annis)

atque equidem memini fama sum obscurus annus


Ast illum fidi aequales, genua aegra trahentem,


ferre sui dederat monumentum et pignus amoris.


At non infelix animi Phoenissa, nec umquam

at non infelix animus phoenissa neque umquam


dentibus infrendens, et tergo decutit hastas.


Parce metu, Cytherea: manent immota tuorum


Nec tu mensarum morsus horresce futuros:


venimus; hic demum collectis omnibus una


exanimata sequens impingeret agmina muris,


O felix una ante alias Priameïa virgo,


O genitor, nec te miseret gnataeque tuique ?


attigerint, quantas acies stragemque ciebunt!


terribilem cristis galeam flammasque vomentem


iam vacuo laetam caelo speculatus, et alis

iam vacuus laetus caelum speculor et ala


nec tecum Ausonium (quicumque est) quaerere Thybrim.

neque tu ausonius quicumque sum quaero thybris


quicum partiri curas; atque haec ita fatur:


effera? Di capiti ipsius generique reservent!


venatrix iaculo celerem levibusque sagittis;


Atque ubi iam patriae perventum ad limina sedis

atque ubi iam patria pervenio ad limen sedes


congemuit, traxitque iugis avolsa ruinam.


vos agitate fugam:


His animum arrecti dictis et fortis Achates

hic animus arrideo dictum et fortis achates


Hic laeta extremis spes est accensa duobus,


Ac velut ille canum morsu de montibus altis

atque velut ille canis morsus de mons altus


et mihi quae fuerint iuvenali in corpore vires,


multa deos orans, oneravitque aethera votis.

multus deus oro oneravitque aether voveo


Talia carminibus celebrant; super omnia Caci


iam tandem Italiae fugientis prendimus oras;


vel mare per medium fluctu suspensa tumenti

vel mare per medius fluctus suspendo tumeo


undique enim densa Teucri inclusere corona,

undique enim densus teucer includo corona


et laetum Aenean classemque ex aethere longe

et laetus aeneas classis ex aether longus


Est locus, Hesperiam Grai cognomine dicunt,


Constitit Aeneas, strepitumque exterritus hausit.


Huic monstro Volcanus erat pater: illius atros

hic monstrum volcanus sum pater ille ater


Troiamque Oechaliamque, ut duros mille labores


instat aquae saxumque undis immane minatur


Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant.


Iamque fere sicco subductae litore puppes;


corpora; tum sterilis exurere Sirius agros;


certatim socii feriunt mare et aequora verrunt.

certatim socius ferio mare et aequor verro


Aeneas ignarus abest. Numquamne levari


ac sic Dardanidum mediam se matribus infert:

atque sic dardanis medius sui mater infero


Ac veluti pleno lupus insidiatus ovili

atque velut plenus lupus insidior ovilis


me famulo famulamque Heleno transmisit habendam.

ego famulo famula helenus transmitto habeo


insignis facie, genitor quem miserat Arcens,


At pater Anchises penitus convalle virenti

at pater anchises penitus convallis vireo


descendens, gener adversis instructus Eois.


stant maesti; simul ora virum praefixa movebant,


Messapus Croniumque Lycaoniumque Erichaeten,

messapus croniumque lycaonius erichaeten


Tum Pallas biiugis fugientem Rhoetea praeter

tum pallas bijugus fugio rhoeteus praeter


Talibus inter se dictis ad tecta subibant


obliqua invidia stimulisque agitabat amaris,


tum se ad Caietae recto fert litore portum.

tum sui ad caieta recingo fero litus portus


Tandem pauca refert: Ego te, quae plurima fando

tandem paucus refero ego tu qui multus for


admonuit biiugos, proiecto dum pede laevo


crateras laeti statuunt et vina coronant.


lusit et in solido rursus Fortuna locavit.


Non illum tectis ullae, non moenibus urbes


Atlantis, cinctum adsidue cui nubibus atris


et formidatus nautis aperitur Apollo.


qua Saturae iacet atra palus gelidusque per imas

qui sero iaceo ater palus gelidus per imus


attonitae magna ora domus. Et talia fata


matris Acidaliae paulatim abolere Sychaeum


deterior donec paulatim ac decolor aetas

deterior donec paulatim atque decolo aetas


indutus capiti, sic regia tecta subibat,


Ecce autem flammis inter tabulata volutus


Unus abest, medio in fluctu quem vidimus ipsi

unus absum medium in fluctus qui video ipse


consulit Albunea, nemorum quae maxima sacro


Ausonii videre; tua est Lavinia coniunx:

ausonius video tuus sum lavinium coniunx


cernitur; attollit se diva Lacinia contra,


Dixerat. Ille patris magni parere parabat


Considunt tectis bipatentibus, incipit ipse:


antrum immane petit, magnum cui mentem animumque

antrum immanis peto magnus qui mens animus


qui dapibus mensas onerent et pocula ponant.


praecipiti iecit saltu, qua plurimus undam


et via vix tandem vocis laxata dolore est.


perque domos Ditis vacuas et inania regna:


Aedibus in mediis nudoque sub aetheris axe


Scilicet is Superis labor est, ea cura quietos

scilicet is superi labor sum is cura quiesco


nec bellum cum gente gero: rex nostra reliquit

neque bellum cum gens gero rex noster relinquo


spes Danaum, fractae vires, aversa deae mens.

spes danaus frango vireo averto dea mens


procubuit viridique in litore conspicitur sus.


vis ut nulla virum, non ipsi exscindere bello

volo ut nullus vir non ipse exscindo bellum


fertque refertque soror: sed nullis ille movetur


Alma, tibi hanc, nemorum cultrix, Latonia virgo,

almus tu hic nemus cultrix latonius virgo


Ergo nec clipeo iuvenis subsistere tantum

ergo neque clipeus juvenis subsisto tantus


dat sine mente sonum gressusque effingit euntis,


Haec memorans, prima infensum vi corripit ignem,

hic memoro primus infensus vis corripio ignis


illae intus trepidae rerum per cerea castra

ille intus trepidus res per cereus castrum


at trahere atque moras tantis licet addere rebus,

at traho atque mora tantus licet addo res


ex longo rabies et siccae sanguine fauces:

ex longus rabio et siccus sanguis fauces


sanguine cernis adhuc sparsoque infecta cerebro;—

sanguis cerno adhuc spargo inficio cerebrum


O quam te memorem, virgo? Namque haud tibi voltus

o quam tu memoro virgo namque haud tu vultus


ingentisque tenent fossas et turribus altis


immolat et poenam scelerato ex sanguine sumit,


Dardanus, et versis lugeret Graecia fatis.


castraque Dardanidum adspectat populosque Latinos.

castro dardanis adspectat populus latini


aut metus acer erat; navis, quae forte paratae,


haeret hians, iam iamque tenet similisque tenenti


Audite, O proceres ait et spes discite vestras:

audio o proceres aio et spes disco vester


fecissentque utinam! Saepe illos aspera ponti


nunc omnes terrent aurae, sonus excitat omnis

nunc omnis terreo aura sonus excito omnis


rescindant penitus seseque in bella remittant.

rescindo penitus sesequor in bellum remitto


arduus, effractoque inlisit in ossa cerebro.


Est curvo anfractu valles, adcommoda fraudi

sum curvo anfractus vallo accommodus fraus


Ecce, manus iuvenem interea post terga revinctum

ecce manus juvenis interea post tergum revincio


Constitit Anchisa satus et vestigia pressit,


insequitur? Quae vis immanibus applicat oris?


Aeneae subiit mucronem ipsumque morando


quaesitum aut matri multis balatibus agnum


consilium voltu tegit, ac spem fronte serenat:

consilium vultus tego atque spes frons sereno


dereptumque ab equo dextra complectitur hostem

deripio ab equus dextera complector hostis


ingemuitque deditque has imo pectore voces:


Arcades his oris, genus a Pallante profectum,

arcades hic ora genus ab pallas proficiscor


Plemyrium undosum; nomen dixere priores


regia, et umbrosae penitus patuere cavernae:

regius et umbrosus penitus pateo caverna


esse ferant, decumum quos distulit Hector in annum.

sum fero decimus qui differo hector in annus


ipsa deum poenas docuit, perque omnia duxit.


Si tibi quae posco promittunt (nam mihi facti


Talibus incensus dictis senioris amici,


quique pedum cursu valet, et qui viribus audax

quisque pes cursus valeo et qui vis audax


solis equi lucemque elatis naribus efflant:


urbis iter; nox atra cava circumvolat umbra.

urbs iter nox ater cavo circumvolo umbra


cum subito Aeneas concursu accedere magno

cum subeo aeneas concursus accedo magnus


Aenean petit: huic gladio perque aerea suta,


progenies, septem numero, septenaque tela


tum vero in curas animo diducitur omnes.


Audiam et haec Manis veniet mihi fama sub imos.

audio et hic manes venio ego fama sub imi


Ecce, maris magna claudit nos obice pontus,

ecce mare magnus claudo nos obicio pontus


mulcebatque iras et morsus arte levabat.


suscipiunt pateris. Ipse atri velleris agnam


et gemini Atridae, Dolopumque exercitus omnis;

et geminus atrides dolopes exercitus omnis


qua rex Clusinis advectus Osinius oris.


turbaque miratur matrum et prospectat euntem,


Thessandrus Sthenelusque duces, et dirus Ulixes,

thessandrus sthenelus dux et dirus ulixes


atque imploranti similis tectum omne replebat.

atque imploro similis tectum omnis repleo


Idaeumque Iovem Phrygiamque ex ordine matrem


sistet, eques sternet Poenos Gallumque rebellem,


comminus; utque leo, specula cum vidit ab alta

comminus ut leo speculum cum video ab altus


Penthesilea refert, magnoque ululante tumultu

penthesilea refero magnus ululo tumultus


Continuo vates: Externum cernimus, inquit,


Ufens, insignem fama et felicibus armis;


praedixit, vobis Furiarum ego maxuma pando.


prendere tecta manu sociumque attingere dextras.

prehendo tectum manus socius attingo dexter


omnibus umbra locis adero. Dabis, improbe, poenas.

omnis umbra locus adsum do improbus poena


per medium Aeneas iuvenem totumque recondit.


Thebana de matre nothum Sarpedonis alti,


Epytides longe dedit insonuitque flagello.


exsulat, Aetnaeos vidit Cyclopas Ulixes.


et maestas alto fundunt de limine voces:


dissidet, externam reor et sic dicere divos.

dissideo externus reor et sic dico divus


tum, cum bella manus poscunt, patribusque vocatis


Tune ille Aeneas, quem Dardanio Anchisae


supposita de matre nothos furata creavit.


castra, nec exanimes possunt retinere magistri.

castrum neque exanimo possum retineo magister


aggeribus moerorum et inundant sanguine fossas.


haud mora, conversisque fugax aufertur habenis


caesariem nato genetrix lumenque iuventae


innumeras struxere pyras, et corpora partim


actus aper, multos Vesulus quem pinifer annos

ago aper multus vesulus qui pinifer annus


Necdum orbem medium Nox horis acta subibat:


Caedicus Alcathoum obtruncat, Sacrator Hydaspen

caedicus alcathous obtrunco sacrator hydaspes


his saltem adcumulem donis, et fungar inani

hic saltem adcumulis donum et fungor inanis


haud secus instructi ferro, quam si aspera Martis

haud secus instruo ferrum quam si asper mars


conicit: illa dato vertit vestigia tergo.


Unde etiam templo Triviae lucisque sacratis


aut ensem (quid enim sine te Iuturna valeret?)

aut ensis quis enim sine tu juturna valeo


Ipse ratem conto subigit, velisque ministrat,


pocula gramineoque viros locat ipse sedili


retia rara, plagae, lato venabula ferro,


Inde Mago procul infensam contenderat hastam.

indus magus procul infensus contendo hasta


adtulit admovitque pecus flagrantibus aris.


sanguinei lugubre rubent aut Sirius ardor,

sanguineus lugubris rubeo aut sirius ardor


Tollimur in caelum curvato gurgite, et idem


Mos erat Hesperio in Latio, quem protinus urbes

mos sum hesperius in latius qui protinus urbs


morte tua vivens? Heu, nunc misero mihi demum


et volucrum linguas et praepetis omina pennae,

et volucris lingua et praepeto omen penna


qui Nomentum urbem, qui Rosea rura Velini,

qui nomentum urbs qui roseus rus velinus


diximus, amisit verum vetus Albula nomen;


arma procul, paulum aspectu conterritus haesit,

arma procul paulus aspectus conterreo haereo


dum subit ac dextram labenti tendit inermem,

dum subeo atque dexter labor tendo inermis


quique sui memores alios fecere merendo,


captivi pendent currus curvaeque secures


Sic ait atque oculos Rutulorum reicit arvis.

sic aio atque oculus rutulus reicio arvum


aut hos arma sequi ferrumque lacessere suasit?

aut hic arma sequor ferrum lacesso suadeo


Utque dato signo spatia in sua quisque recessit,

ut do signum spatior in suus quisque recedo


posse neque instantem reginam avertere cernit,


Quae ne monstra pii paterentur talia Troes


obloquitur numeris septem discrimina vocum,


ore refert: Classis invectas Thybridis undam


quae fors prima dedit sanguis novus imbuit arma.

qui fors primus do sanguis novus imbuo arma


murmure Trinacriam, et caelum subtexere fumo.

murmur trinacria et caelum subtexo fumus


instituit. Primo avulso non deficit alter

instituo primus avello non deficio alter


Immortalis ego? Aut quicquam mihi dulce meorum

immortal ego aut quisquam ego dulcis meus


iam gravior, Pelias et volnere tardus Ulixi;

iam gravis pelius et vulnus tardus ulixes


Discessere omnes medii spatiumque dedere.


Neptuni fabricata manu considere in ignis?

neptunius fabricor manus consido in ignis


velati limo et verbena tempora vincti.


At Iovis interea monitis Mezentius ardens

at iuppiter interea moneo mezentius ardeo


Tydides sed enim scelerumque inventor Ulixes,

tydides sed enim scelerus inventor ulixes


quo perii, superimponas: abolere nefandi


deriguit; cecidere animi, nec iam amplius armis,

derigesco cado animus neque iam amplus arma


Arcadas accensos monitu et praeclara tuentis

arcadas accendo moneo et praeclarus tueor


criminibus terrere novis, hinc spargere voces


cum sonitu trahit et Danaum super agmina late

cum sonitus traho et danaus super agmen latus


pressit humi nitens, trepidusque repente refugit

premo humus niteo trepidus repens refugio


et, quamcumque viam dederit Fortuna, sequatur:


forte sua Libycis tempestas adpulit oris.


aurea, sed fluctu spumabant caerula cano;


aequavit, tum res inopes Euandrus habebat:


O socii, qua prima inquit fortuna salutis

o socius qui primus inquam fortuna salus


ductores longe effulgent ostroque decori;


haud segnis strato surgit Palinurus et omnis

haud segnis stratum surgo palinurus et omnis


Furta paro belli convexo in tramite silvae,

furtum paro bellum convexus in trames silva


iam nosces, ventosa ferat cui gloria fraudem.

iam nosco ventosus fero qui gloria fraudo


occulit; ipse uno graditur comitatus Achate,

occulo ipse unus gradior comitor achates


cum fremit ad caulas, ventos perpessus et imbris,

cum fremo ad caulae venio perpetior et imber


flagitat; et mihi iam multi crudele canebant

flagito et ego iam multus crudelis caneo


implessemque foros flammis, natumque patremque


incerti, quo fata ferant, ubi sistere detur,


Immo age, et a prima dic, hospes, origine nobis

immo ago et ab primus dico hospes origo nos


Multa dies variisque labor mutabilis aevi

multus dies varius labor mutabilis aevum


Bellum importunum, cives, cum gente deorum


Attulit et nobis aliquando optantibus aetas


despiciens mare velivolum terrasque iacentis


eveniunt; nec te hinc comitem asportare Creüsam

evenio neque tu hinc comes asportaris creusam


ante volant sonitumque ferunt ad litora venti:


Ascanione pater Romanas invidet arces?


asper, acerba tuens, retro redit, et neque terga

asper acerbus tueor retro redeo et neque tergum


nullum cum victis certamen et aethere cassis;

nullus cum vinco certamen et aether cassus


secreti celant calles et myrtea circum


Quem Turnus super adsistens,


Sic ait, et cuncti dicto paremus ovantes.


Dardanium Aenean generumque adsciverit urbi.


membra quatit, gelidusque coit formidine sanguis.

membrum quatio gelidus coeo formido sanguis


Verte omnis tete in facies et contrahe quidquid

verto omnis tete in facies et contraho quisquis


Dardanidae infensi poenas cum sanguine poscunt?

dardanides infensus poena cum sanguis posco


Hic vero victus genitor se tollit ad auras,

hic verus vinco genitor sui tollo ad aura


et mecum ingentis oras evolvite belli,


Tartareus Phlegethon, torquetque sonantia saxa.


adgnoscit lacrimans, primo quae prodita somno

agnosco lacrimo primus qui prodeo somnus


terrorem ingeminat: Teucros in regna vocari,

terror ingemino teucer in regnum vocaris


haud secus Ignipotens nec tempore segnior illo

haud secus ignipotens neque tempus segnis ille


aulaï medio libabant pocula Bacchi,


et Numidae infreni cingunt et inhospita Syrtis;

et numida infrenus cingo et inhospitus syrtis


seu pluris complere valent, iacet omnis ad undam

seu multus compleo valeo iaceo omnis ad unda


progenies, auctura Italos,—quem Thracius albis

progenies augeo italus qui thracus albus


vela tibi, liceat Laurentem attingere Thybrim:


gessimus. Invidia postquam pellacis Ulixi—


descendam, magnorum haud umquam indignus avorum.

descendo magnus haud umquam indignus avus


ignaros deinde in muris Martemque cientis


ore vomens ignis magna se mole ferebat.


Non licuit fines Italos fataliaque arva,


huc illuc vinclorum immensa volumina versat.

huc illic vinclum immensus volumen verso


Eurum ad se Zephyrumque vocat, dehinc talia fatur:

eurus ad sui zephyrus voco dehinc talis for


Ibant aequati numero regemque canebant,


Quin etiam hiberno moliris sidere classem,


terres? Haec via sola fuit, qua perdere posses.

terreo hic via solus sum qui perdo possum


Centauri in foribus stabulant, Scyllaeque biformes,

centaurus in foris stabulo scylla biformis


Haec ubi dicta, cavum conversa cuspide montem

hic ubi dictum cavus converro cuspis mons


sanguis hebet, frigentque effetae in corpore vires.

sanguis hebeo frigeo effetus in corpus vireo


Cocytique petit sedem, supera ardua linquens.


Quos circumfusos sic est adfata Sybilla,


Scinditur incertum studia in contraria volgus.

scindo incertus studium in contrarius vulgus


adsumus et portus delati intramus amicos.


Hoc Rhipeus, hoc ipse Dymas omnisque iuventus

hic rhipeus hic ipse dymae omne juventus


ipse latet; gemino demittunt bracchia muro

ipse lateo geminus demitto bracchium murus


tris uno congressu, et maestum mittit Oniten,

tres unus congredior et maestus mitto onitus


Venerat antiquis Corythi de finibus Acron,


et Messapus equum domitor, Neptunia proles.

et messapus equus domito neptunius proles


Obstipui; subiit cari genitoris imago,


urgueri mole hac, ingentemque insuper Aetnam


Dardanidae.


At media socios incedens nave per ipsos


pectebatque ferum puroque in fonte lavabat.


Hic, quos durus amor crudeli tabe peredit,

hic qui durus amor crudelis tabeo peredo


Quid memorem infandas caedes, quid facta tyranni

quis memoro infer caedes quis facio tyrannus


Hic tibi (fabor enim, quando haec te cura remordet,

hic tu for enim quando hic tu cura remordeo


contra tela furit seseque haud nescia morti

contra telum furio sesequor haud nescius mors


turba sonans praedam pedibus circumvolat uncis,


Interea magno misceri murmure pontum,


passa Venus medio sic interfata dolore est:

patior venus medium sic interfor dolor sum


supplicibus supera votis. Mihi victor honorem


Vix ea legati, variusque per ora cucurrit


in nemus umbriferum, coniunx ubi pristinus illi

in nemus umbrifer coniunx ubi pristinus ille


cui se pulchra viro dignetur iungere Dido;


septem ingens gyros, septena volumina traxit,

septem ingens gyrus septeni volumen traho


Omnia conlustrans, hanc primum ad litora classem

omnis conlustro hic primus ad litus classis


impositis auro dapibus, paterasque tenebant.


Troianos potuisti, infandum adcendere bellum,


insomnem ludo.


arma virum, tabulaeque, et Troia gaza per undas.


vestras, Eure, domos; illa se iactet in aula

vester eurus domus ille sui jacto in aula


obruitur. Strepit adsiduo cava tempora circum

obruo strepit assiduus cavo tempus circum


Haec fatus, duplicem ex umeris reiecit amictum

hic fatus duplico ex umerus reicio amicio


Quo fugitis, socii? Per vos et fortia facta,


Hyrtacides, comitem Aeneae quem miserat Ida


iam melior, iam, diva, precor, tuque inclute Mavors,

iam bonus iam divus precor tu inclutus mavors


Hactenus, Acca soror, potui: nunc vulnus acerbum

hactenus acca soror possum nunc vulnus acerbus


et comitem Aenean iuxta natumque tenebat


deseruere. Domus sanie dapibusque cruentis,


femineae ardentem curaeque iraeque coquebant.


Ipse mihi nuper Libycis tu testis in undis

ipse ego nuper libycus tu testis in unda


Magna tropaea ferunt, quos dat tua dextera Leto:

magnus tropaeum fero qui do tuus dextera letus


Durate, et vosmet rebus servate secundis.


et quo quemque modo fugiatque feratque laborem.


Vade age, et Ascanio, si iam puerile paratum

vado ago et ascanius si iam puerilis paro


balteus et notis fulserunt cingula bullis


Tydides multa vastabat caede cruentus,


Ut primum fari potuit, sic institit ore:


et regem hac Erulum dextra sub Tartara misi,

et rex hic erulis dextera sub tartara mitto


Vade age, et ingentem factis fer ad aethera Troiam.

vado ago et ingens facio fero ad aether troius


dividit inpubesque immani volnere malas.


reddit equus, laetique cavo se robore promunt

reddo equus laetus caveo sui robur promo


Nunc iter ad regem nobis murosque Latinos.


se femur et, quamvis dolor alto volnere tardet,

sui femur et quivis dolor altus vulnus tardo


ipse deum antiquam genitor Calydona Dianae,

ipse deus antiquus genitor calydona diana


Arma, viri, ferte arma; vocat lux ultima victos.


Argolica. Volgi quae vox ut venit ad auris,

argolicus vulgus qui vox ut venio ad auris


nec minor Euryali caedes; incensus et ipse

neque paruus euryal caedes incendo et ipse


Tartareae monstrum: tot sese vertit in ora,


caeruleus Thybris, caelo gratissimus amnis.


quae modo victorem Latio Pallanta ferebat.


laeta deum partu, centum complexa nepotes,

laetus deus partus centum complector nepos


Sic memorat vocemque premit; simul ense superbum

sic memoro voco premo simul ensis superbus


substitit Aeneas gemituque haec addidit alto:


Ut vidit laetantem animis ac vana tumentem,


Haec ait, et Maia genitum demittit ab alto,


Ecce autem subitum atque oculis mirabile monstrum;

ecce autem subeo atque oculus mirabilis monstrum


hinc fore ductores, revocato a sanguine Teucri,

hinc sum ductor revoco ab sanguis teucer


supplicium, Teucros conata lacessere bello!


Quem circum glomerati hostes hinc comminus atque hinc

qui circum glomero hostis hinc comminus atque hinc


Iunoni fer rite preces iramque minasque


edico, et dira bellum cum gente gerendum.


et me, quem dudum non ulla iniecta movebant


Ascanium Anchisenque patrem Teucrosque Penatis


vertimus et proni certantibus aequora remis.


Ille velut pelagi rupes immota resistit,

ille velut pelagus rupes immotus resisto


clamorem tollunt et mollia colla reflectunt:


misit, agens hiemem nimbo succincta per auras,

mitto ago hiems nimbus succingo per aura


Stant longis adnixi hastis, et scuta tenentes,

sto longus annitor hasta et scutum teneo


quattuor amissis, servatae a peste carinae.


Hinc Gaetulae urbes, genus insuperabile bello,

hinc gaetulus urbs genus insuperabilis bellum


Rhamnetem adgreditur, qui forte tapetibus altis

rhamnetem aggredior qui fors tapete altus


Euryalus: Me nulla dies tam fortibus ausis

euryalus ego nullus dies tam fortis audeo


caede tepebat humus, foribusque adfixa superbis

caedes tepeo humus foris affigo superbus


debita erat nostrae. Quod si immatura manebat


Quo fugis, Aenea? Thalamos ne desere pactos;

quo fugio aeneas thalamus ne desero paciscor


perculit, et fulva moribundum extendit harena.

percello et fulvus moribundus extendo harena


sanguine terra madet striduntque hastilibus aurae,

sanguis terra madeo strido hastilis aura


hinc exaudiri voces et verba vocantis


nusquam acies contra Rutulas, nulla agmina Turni:

nusquam acies contra rutulus nullus agmen turnus


et tantum superesse maris! vox omnibus una.


Quod te per caeli iucundum lumen et auras,

qui tu per caelum iucundus lumen et aura


mortalis, nec vox hominem sonat: O, dea certe—

mortalis neque vox homo sono o dea certus


praecipites primaeque mori pro moenibus ardent.


Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo.


nec tecum meus haec pepigit mihi foedera Lausus.

neque tu meus hic pepigit ego foedero lausus


arma rogo genetrix nato. Te filia Nerei,

arma rogo genetrix natus tu filia nereius


iniecere manum Parcae telisque sacrarunt


pascitur et medium freti pietate per ignem

pascor et medius fretus pietas per ignis


Dixit, et extemplo, neque enim responsa dabantur

dico et extemplo neque enim respondeo do


stabat pro templo et Capitolia celsa tenebat,

sto pro templum et capitolium celsus teneo


cauda in speluncam tractos versisque viarum

cauda in spelunca traho versisque viaris


magna satis, dubitem haud equidem implorare quod usquam est:

magnus satis dubito haud equidem imploraris qui usquam sum


Iuppiter, Arcadii, quaeso, miserescite regis


tegmina quis capitum raptus de subere cortex,

tegimen quis caput rapio de subeo cortex


ipse suas artes, sua munera, laetus Apollo


O vere Phrygiae, neque enim Phryges, ite per alta

o verus phrygia neque enim phryges eo per altus


commendo sociis et curva valle recondo;


Horror ubique animo, simul ipsa silentia terrent.

horror ubique animus simul ipse silentium terreo


Anchisae subito tales effundere voces:


Talia dicta dabat, clavumque affixus et haerens


observans oculis summo sedet altus Olympo:

observo oculus superus sedeo altus olympus


Talia per clipeum Volcani, dona parentis,


si iungi hospitio properat sociusque vocari,

si jungo hospitium propero socius vocaris


viribus indubitare tuis. Ea verba locutus


Ortygiam. Alpheum fama est huc Elidis amnem


sub quo mille manus iuvenum, qui moenia Clusi

sub quo mille manus juvenis qui moenia clusius


et venit aversi in tergum Sulmonis ibique


sive animis sive arte vales; opta ardua pennis

sive animus sive ars val opto arduus penna


Devenere locos, ubi nunc ingentia cernis


Postquam altos tetigit fluctus et ad aequora venit,

postquam alo tango fluctus et ad aequor venio


extulerat, fatisque deum defensus iniquis


frangitur inque sinus scindit sese unda reductos.


sensit enim nimia caede atque cupidine ferri:

sentio enim nimius caedes atque cupido fero


immotamque coli dedit et contemnere ventos.


fundit humi, duo lacte novo, duo sanguine sacro,

fundo humus duo lac novo duo sanguis sacro


inter se capita et manibus iam tangeret aequis,

inter sui caput et manus iam tango aequus


Non tulit instantem Phegeus animisque frementem:


Agnoscunt longe regem lustrantque choreis,


enumerare vales, numquam, regina, negabo


felle dolor: rapit arma manu nodisque gravatum

felle dolor rapio arma manus nodus gravo


Non haec, O Palla, dederas promissa parenti,


quem pellis totiens obeat circumdata tauri,


nunc et Tydides et Larissaeus Achilles,


iam pridem resides populos desuetaque bello

iam pridem resideo populus desuesco bellum


nec sonitus memor aut venientis ab aethere teli,

neque sono memor aut venio ab aether telis


Aurora interea miseris mortalibus almam


noctem hiememque ferens, et inhorruit unda tenebris.

nox hiemo fero et inhorreo unda tenebrae


da deinde auxilium, pater, atque haec omina firma.

do deinde auxilium pater atque hic omen firmo


exuit, in vultus sese transformat anilis;


aut tu, si qua via est, si quam tibi diva creatrix

aut tu si qui via sum si quam tu divus creatrix


pellis obit totum, praefulgens unguibus aureis.

pello obeo totus praefulgeo unguis aureus


dum domus Aeneae Capitoli immobile saxum

dum domus aeneas capitolium immobilis saxum


dum memor ipse mei, dum spiritus hos regit artus.

dum memor ipse meus dum spiritus hic rego artus


et consanguineo totiens data dextera Turno?

et consanguineus totiens do dextera turnus


caeruleum in gremium latebrosaque flumina victos.

caeruleus in gremium latebrosus flumen vinco


candentis vaccae media inter cornua fundit,


Nos sumus, Idaeae sacro de vertice pinus,


coniugis, ora modis attollens pallida miris,


Ipse sinu prae se portans iuga longa petebat

ipse sinus prae sui porto iugum longus peto


Per patris hospitium et mensas, quas advena adisti,

per pater hospitium et mensa qui advena adeo


O praestans animi iuvenis, quantum ipse feroci

o praesto animus juvenis quantus ipse ferox


reddite conspectum; nihil illo triste recepto.

reddo conspectus nihil ille tristis recipio


et iam collecti Troes glomerantur eodem


considunt castris ante urbem et moenia vallant.

consido castrum ante urbs et moenia vallo


quales aëriae liquentia flumina circum,


Nos alias hinc ad lacrimas eadem horrida belli

nos alius hinc ad lacrima idem horridus bellum


imminet Ida super, profugis gratissima Teucris.

immineo idas super profugio gratus teucer


et super haec: Ubi nunc Mezentius acer et illa

et super hic ubius nunc mezentius acer et ille


frange manu telum Phrygii praedonis et ipsum

frango manus telis phrygius praedo et ipse


Pars belli haud temnenda, viri, iacet altus Orodes.

pars bellum haud temno vir iaceo altus orodes


Talia dicta dabat; sed viribus ensis adactus


cetera parce, puer, bello. Sic orsus Apollo

ceterus parco puer bellum sic ordior apollo


scissa comam, muros amens atque agmina cursu

scissa como murus amens atque agmen cursus


frenaque bina meus quae nunc habet aurea Pallas.

freno bini meus qui nunc habeo aureus pallas


Concurrunt trepidae comites dominamque ruentem


Troia viros ? Medias acies mediosque per ignis


Argolicum terrorem inter Troiaeque labores


serpentum spiris ventosasque addidit alas.


hic iaculo bonus, hic longe fallente sagitta,

hic jaculus bonus hic longus fallo sagitta


fertilis Ausoniae Troes. Sunt et mea contra

fertilis ausonia tros sum et meus contra


ereptumque dolo reddi sibi poscit honorem.


prospiceres arce ex summa, totumque videres


ossa focis tepidoque onerabant aggere terrae.


fas erat, idque omnes divique hominesque canebant.


regia portabat Tyriis, duce laetus Achate.


Advenit qui vestra dies muliebribus armis


cum fletu precibusque tulit: Per sidera testor,


fertur aqua segnisque secundo defluit amni,


moenia, sublimemque feres ad sidera caeli


infantumque animae flentes in limine primo,


certabant, Troes contra defendere saxis


sanguine foedantem, quos ipse sacraverat, ignis.


servabat senior, qui Parrhasio Evandro


Filius, anne aliquis magna de stirpe nepotum?

filius annus aliquis magnus de stirps nepos


At tuba terribilem sonitum procul aere canoro

at tuba terribilis sonitus procul aer canorus


cum rota praecipitem et procursu concitus axis

cum rota praecipito et procursus concieo axis


nomine avum referens, animo manibusque parentem,


et conferre manum et procurrere longius audent.

et confero manus et procurro longus audeo


Ascanium prohibent, ipsi in certamina rursus

ascanius prohibeo ipse in certamen rursus


Huc ubi delatus Cumaeam accesseris urbem,


sive extrema pati nec iam exaudire vocatos.

sive exter patior neque iam exaudio voco


radimus, et fatis numquam concessa moveri


Corripuere viam interea, qua semita monstrat.


agmen agit, densi cuneis se quisque coactis

agmen ago densus cuneus sui quisque cogo


Idaeumque, etiam currus, etiam arma tenentem.


Accipe daque fidem: sunt nobis fortia bello


totus conlucens veste atque insignibus armis.

totus colluceo vestis atque insignis arma


exercemus? Habes, tota quod mente petisti:


Ipse dehinc auro squalentem alboque orichalco

ipse dehinc aurum squaleo album orichalcum


Tum genitor, veterum volvens monumenta virorum,


tantaque se facies aperit; tum flammea torquens

tantus sui facies aperio tum flammeus torqueo


ni teneant, vitamque volunt pro laude pacisci;


coniuge praerepta: nec solos tangit Atridas

coniunx praeripio neque solus tango atrides


sperabant, nunc arma volunt foedusque precantur


non fuit excepto Laurentis corpore Turni,


volvitur attactu nullo fallitque furentem,


impulit effunditque solo, Turnusque secutus


corpora, sed Buten aversum cuspide fixit


terque quaterque manu pectus percussit honestum.

ter quater manus pectus percutio honestus


Ascanius fortemque manu fudisse Numanum,


abstulit; ille habeat secum servetque sepulchro.


Desine fata deum flecti sperare precando.


praecipitem ac socios nequiquam saepe vocantem;

praecipito atque socius nequiquam saepe voco


ventus, et angusti rarescent claustra Pelori,

venio et angustus raresco claustra pelorus


starem acie traheremque inimica in proelia Teucros.

staris acies traho inimicus in proelio teucer


Navem in conspectu nullam, tris litore cervos

navo in conspectus nullus tres litus cervus


insula, dives opum, Priami dum regna manebant,

insula dives opos priamus dum regnum maneo


dictus avis, et nunc magnum manet Ardea nomen,

dico avus et nunc magnus maneo ardea nomen


exercent colles atque horum asperrima pascunt.


dum mea me victam doceat fortuna dolere.


Inruimus, densis et circumfundimur armis,


do quod vis, et me victusque volensque remitto.


Pergamaque Iliacamque iugis hanc addidit arcem.


exorat pacem divom, vittasque resolvit


Epytiden vocat, et fidam sic fatur ad aurem:


pectora. Sic memorans umeros dextrasque tenebat


Androgei galeam clipeique insigne decorum

androgeos galea clipeus insignis decorus


ipsa inter medias flagrantem fervida pinum


Extemplo turbatae acies, versique Latini


Pars pedes ire parat campis, pars arduus altis

pars pes eo paro campus pars arduus altus


si visurus eum vivo et venturus in unum:


Pascentes illae tantum prodire volando,


pandentemque sinus et tota veste vocantem


Delius inspirat vates, aperitque futura.


fata mihi, ferro sceleratam exscindere gentem,


Obvia cui Volscorum acie comitante Camilla


Auruncaeque manus, Rutuli veteresque Sicani


spumabat ripis: tantus se nubibus imber


urit odoratam nocturna in lumina cedrum,


Cui vates, horrere videns iam colla colubris,

qui vates horreo video iam collum colubra


olli dura quies oculos et ferreus urget

ille durus quies oculus et ferreus urgeo


sed fortuna fuit; tectis hic Turnus in altis

sed fortuna sum tectum hic turnus in altus


anceps pugna diu, stant obnixa omnia contra:

anceps pugno diu sto obnitor omnis contra


O passi graviora, dabit deus his quoque finem.

o patior gravis do deus hic quoque finis


Aeneadae possint Italosve obsidere finis.


virgatis lucent sagulis, tum lactea colla

virgatus luceo sagulis tum lacteus collum


Troïa Criniso conceptum flumine mater


vela damus, vastumque cava trabe currimus aequor.


Clamore incendunt caelum Troesque Latinique.


longe illi dea mater erit, quae nube fugacem

longus ille dea mater sum qui nubes fugax


Tertia iam lunae se cornua lumine complent,

tertius iam luna sui cornu lumen compleo


Ac velut Edoni Boreae cum spiritus alto

atque velut edonus boreas cum spiritus altus


Stat conferre manum Aeneae, stat quidquid acerbi est

sto confero manus aeneas sto quisquis acerbus sum


Perge; sequar. Tum sic excepit regia Iuno:

pergus sequor tum sic excipio regius juno


usquam aberit; cum tu supplex in rebus egenis

usquam absum cum tu supplex in res egenus


ardua tecta petit stabuli et de culmine summo

arduus tectum peto stabulis et de culmen superus


semineces volvit multos aut agmina curru


regum inter falsa vatem formidine ludit.


Adspice, num mage sit nostrum penetrabile telum.

adspecio num magnus sum nos penetrabilis telis


immanem Teucri molem volvuntque ruuntque,


saepe manu multisque oneravit limina donis.


et fluvium petere ac partem, quae cingitur unda;

et fluvius peto atque pars qui cingo unda


dispulit; huc pauci vestris adnavimus oris.


ut primum lux alma data est, exire locosque


pro Latio obtestor, pro maiestate tuorum:


Namque furens animi dum proram ad saxa suburguet

namque furo animus dum prora ad saxum suburguet


Progredior portu, classis et litora linquens,

progredio portus classis et litus linquo


sive errore malo Troiae monitisque sinistris.


Sic memorans, largo fletu simul ora rigabat.


Orsilochus Remuli, quando ipsum horrebat adire,

orsilochus remulis quando ipse horreo adeo


Me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter,


parce pio generi, et propius res aspice nostras.

parco pius gener et propius res aspicio noster


persolvo; hic victor caestus artemque repono.


hinc partem patriae traheret. Tu, cuius et annis


Arcas eques: medias illis opponere turmas,


fare age, quid venias, iam istinc, et comprime gressum.

faris ago quis venio iam istinc et comprimo gradior


Victus amore tui, cognato sanguine victus


saetigeri fetum suis intonsamque bidentem


pulvis, et e speculis percussae pectora matres

pulvis et e speculis percutio pectus mater


cratera impressum signis, quem Thracius olim


persequitur magni nec moenia curat Acestae,

persequor magnus neque moenia curo acestes


haud ignara modi puppim: fugit illa per undas

haud ignarus modus puppis fugio ille per unda


Hos ego digrediens lacrimis adfabar obortis:


Arma, quibus laetatus, habe tua, teque parentum


aerea cui gradibus surgebant limina, nexaeque


dirarum nidis domus opportuna volucrum.


At manus interea muris Troiana propinquat

at manus interea murus trojanus propinquo


sub pedibusque deae clipeique sub orbe teguntur.


mollibus intexens ornabat cornua sertis


argentum Pariusve lapis circumdatur auro.


egregiam et facilem victu per saecula gentem.

egregius et facilis vinco per saeculum gens


nigrarum multo pecudum te sanguine ducet:


nec vires heroum infusaque flumina prosunt.


obiciunt portas tamen et praecepta facessunt


spiculaque clipeique ereptaque rostra carinis.


Dixit et amplexus nati Cytherea petivit,


Strymonio dextram fulgenti deripit ense


Illic res Italas Romanorumque triumphos


Tum Numitor iaculo fratris de corpore rapto

tum numitor jaculus frater de corpus rapio


munera, reliquias Troia ex ardente receptas.


scilicet immemores supera ut convexa revisant,

scilicet immemor supra ut convexus revisant


Aut pugnam aut aliquid iamdudum invadere magnum

aut pugna aut aliquis jamdudum invado magnus


testatur, solum posci in certamina Turnum.


Threïciis, lato quam circum amplectitur auro

threiciis fero quam circum amplector aurum


inposuit: saevis, hospes Troiane, periclis


et mediam ferro gemina inter tempora frontem

et medius ferrum gemino inter tempus frons


et tandem antiquis Curetum adlabimur oris.


sustinuit. Socii magno clamore sequuntur,


cum vitta crinis, tum ramum innectit olivae;

cum vitta crinis tum ramus innecto oliva


convertere oculos Itali, quique alta tenebant

converto oculus ital quisque altus teneo


Nisus et Euryalus primi,


O patria, O divom domus Ilium, et incluta bello

o patria o divus domus ilium et inclutus bellum


Tum satus Anchisa delectos ordine ab omni


ensis erat, Tyrioque ardebat murice laena


devolvunt; alii strictis mucronibus imas


Illa dolos dirumque nefas in pectore versat,


omnia praecepi atque animo mecum ante peregi.

omnis praecipio atque animus ego ante perago


illic res laetae regnumque et regia coniunx

illic res laetus regnum et regius coniunx


multi praeterea, quos fama obscura recondit.

multus praeterea qui fama obscurus recondo


vela facit tamen, et velis subit ostia plenis.

velo facio tamen et velis subeo ostium plenus


Oceanum interea surgens Aurora reliquit.


scindit se nubes et in aethera purgat apertum.

scindo sui nubes et in aether purgo aperio


loricamque manu valida lacerare revulsam


Dat gemitum tellus; tum crebros ensibus ictus

do gemitus tellus tum creber ensis iacio


Dardanio Aeneae sese fortissimus heros


iungit opes foedusque ferit; tum libera fati


oro, si quis adhuc precibus locus—exue mentem.


spiramenta animae letali volnere rupit.


Quae contra breviter fata est Amphrysia vates:

qui contra brevis fatum sum amphrysius vates


cui neque fulgor adhuc necdum sua forma recessit:

qui neque fulgor adhuc necdum suus forma recedo


in volgum ambiguas, et quaerere conscius arma.

in vulgus ambiguus et quaero conscius arma


radit iter laevum interior, subitoque priorem


aere cavo. Invadunt socii, et nova proelia temptant,

aer caveo invado socius et novo proelio tento


Idaeique chori; tum vox horrenda per auras


Ardet abire fuga dulcisque relinquere terras,


Quid soceros legere et gremiis abducere pactas,

quis socer lego et gremium abduco paciscor


custodem ad sese comitemque impubis Iuli


non tamen omne malum miseris nec funditus omnes

non tamen omnis malus miser neque fundus omnis


nocturnosque movet Manis: mugire videbis


agminibus totis: at versi terga dedere


Dextera nec tua te, Graium fortissime Cretheu

dextera neque tuus tu graius fortis cretheu


dat clarum e puppi signum; nos castra movemus,

do clarus e puppis signum nos castrum moveo


Haud aliter terras inter caelumque volabat,


fert aquila implicuitque pedes atque unguibus haesit,

fero aquila implico pes atque unguis haereo


Ionioque mari Maleaeque sequacibus undis.


et pater omnipotens et tu Saturnia coniunx,

et pater omnipotens et tu saturnius coniunx


Bellum etiam pro caede boum stratisque iuvencis,

bellum etiam pro caedes bos sterno juvencus


Illi inter sese multa vi bracchia tollunt

ille inter sui multus vis bracchium tollo


arte laboratae vestes ostroque superbo,


sollicitat. Neque te teneo, neque dicta refello.

sollicito neque tu teneo neque dictum refello


caeca regens filo vestigia. Tu quoque magnam

caecus rego filum vestigium tu quoque magnus


Nunc morere. Ast de me divom pater atque hominum rex

nunc morior at de ego divus pater atque homo rex


verberaque insonuit rabidoque haec addidit ore:


ille regit dictis animos, et pectora mulcet,—

ille rego dictum animus et pectus mulceo


ense levis nudo parmaque inglorius alba;


tectorum inter se Priami, postesque relicti

tector inter sui priamus postis relinquo


vocibus his adfata Iovem: Da, nate, petenti,


hospitio Teucris, ne fati nescia Dido


arva aliena iugo premere atque avertere praedas?

arvum alienus iugum premo atque averto praeda


et iuvenem monstris pavidi effudere marinis.

et juvenis monstrum pavidus effundo marinus


uni odiisque viro telisque frequentibus instant.


arduus agmen agens; cui, belli insigne superbum,

arduus agmen ago qui bellum insignis superbus


numina sortitique vices, una undique circum


Sic demum socios consumpta nocte reviso.


venatu invigilant pueri silvasque fatigant,


Nec non et Tityon, Terrae omniparentis alumnum,

neque non et tityus terra omniparentis alumnus


optatos dedit amplexus placidumque petivit


curru iungit Halaesus equos Turnoque ferocis

currus jungo halaesus equus turnus ferox


Euryalus phaleras Rhamnetis et aurea bullis

euryalus phalerae rhamnetis et aureus bullio


mutarive putas bellum, spes pascis inanis.


Iunoni ante omnis, cui vincla iugalia curae.

juno ante omnis qui vinclum jugalis cura


nec dulcis natos, Veneris nec praemia noris?

neque dulcis nascor venus neque praemium nosco


successitque gemens stabulis questuque cruentus


contigit oppetere! O Danaum fortissime gentis


et me saevus equis Oriens adflavit anhelis.


Diripuere focos; piceum fert fumida lumen


Frater ut Aeneas pelago tuus omnia circum

frater ut aeneas pelagus tuus omnis circum


Incubuit voluitque manu convellere ferrum


Delius, aut Cretae iussit considere Apollo.


deripientque rates alii navalibus? Ite,


tollite me, Teucri; quascumque abducite terras;


conspexit, paulum lacrimis et mente morata,


quae loca, quive habeant homines, ubi moenia gentis,

qui locum qui habeo homo ubi moenia gens


Si nihil ex tanta Superis placet urbe relinqui,

si nihil ex tantus superi placeo urbs relinquo


Pantagiae Megarosque sinus Thapsumque iacentem.


loricam induitur fidoque accingitur ense.


abietibus iuvenes patriis et montibus aequos,


tantorum impensis operum, nil dona neque aurum

tantor impendo opus nihil donum neque aurum


nec super ipse sua molitur laude laborem,


exigit, et, maestam dictis adgressa sororem,


Sternitur infelix alieno volnere caelumque


Aeneas Turnusque ruunt per proelia; nunc nunc


excubias divom aeternas, pecudumque cruore


et caelo, totiens deceptus fraude sereni?


Nox erat, et placidum carpebant fessa soporem


nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem,


instructos acie Tiberino a flumine Teucros

instruo acies tiberinus ab flumen teucer


haud aliter Troianae acies aciesque Latinae

haud aliter trojanus acies acieris latinus


Hinc altas cautes proiectaque saxa Pachyni

hinc alo cautes projectum saxum pachynus


disiectique duces desolatique manipli


sed revocare gradum superasque evadere ad auras,

sed revocaris gradus supero evado ad aura


quem docuit multaque insignem reddidit arte,


talibus et dictis it contra dicta tyranni:

talis et dictum eo contra dictum tyrannus


ora exsertantem et navis in saxa trahentem.


iecit; at illa volans clipeo est excussa proculque

jacio at ille volo clipeus sum excutio procul


Dixerat Aeneas. Illi obstipuere silentes


admonet immiscetque preces: haud fit mora, Tarchon

admoneo immisceo prex haud fio mora tarchon


ignotas temptare vias, quo tenditis? inquit.


Neptunus ventis implevit vela secundis


cum deprensa fremunt silvis et caeca volutant

cum deprensa fremo silva et caecus voluto


terribiles visu formae: Letumque, Labosque;


Tris adeo incertos caeca caligine soles


aut levis ocreas lento ducunt argento;


ferre iubet, pallam signis auroque rigentem,


Si pereo, hominum manibus periisse iuvabit.


proderet, ac totum sub leges mitteret orbem.


Hunc mihi da proprium, virgo sata Nocte, laborem,

hic ego do proprius virgo sero nox labor


Cernimus adstantis nequiquam lumine torvo


et vastas aperit syrtis, et temperat aequor,

et vasto aperio syrtis et tempero aequor


ipsa deum fertur genetrix Berecyntia magnum

ipse deus fero genetrix berecyntius magnus


quis innexa pedem malo pendebat ab alto:


quot prius aeratae steterant ad litora prorae.


per campum pascuntur equi. Quae gratia currum

per campus pasco equus qui gratia currus


immanemque Gyan, sternentis agmina clava,


Nec numero inferior pugnae nec honore recedes.

neque numerus inferus pugna neque honor recedo


exercet penso, castum ut servare cubile


abstulit; ingeminant abruptis nubibus ignes.


ora fame.


noctem addens operi, famulasque ad lumina longo


arma viros, sed castra fovere. Huc turbidus atque huc

arma vir sed castrum foveo huc turbidus atque huc


ex quo reliquias divinique ossa parentis


insontes peperere manu, lucemque perosi


nigranti picea trabibusque obscurus acernis:


Siste gradum, teque aspectu ne subtrahe nostro.

sisto gradus tu aspectus ne subtraho noster


aut leto insigni: sorti pater aequus utrique est.

aut letum insignio sortio pater aequus uterque sum


infelix fugit in iaculo stridente Camilla.

infelix fugio in jaculus strideo camilla


ventum ad supremum est. Terris agitare vel undis

venio ad superus sum terra agito vel unda


Spelunca alta fuit vastoque immanis hiatu,


immanem aerato circumfert tegmine silvam.

immanis aeratus circumfero tegimen silva


hunc Thybrim fluvium, hic fortis habitare Latinos.

hic thybris fluvius hic fortis habito latini


donat habere viro, decus et tutamen in armis.


ardentesque notate oculos; qui spiritus illi,


dira dedit, raptis concurrunt undique telis


dicta dabas. Morere et fratrem ne desere frater.

dictum do morior et frater ne desero frater


nubila; iamque volans apicem et latera ardua cernit

nubila iam volo apex et latus arduus cerno


augurium Phrygibusque adsis pede, diva, secundo.

augurium phryges adsum pes divus secundus


Communem hunc ergo populum paribusque regamus


Longa tibi exsilia, et vastum maris aequor arandum,

longus tu exsilium et vastus mare aequor aro


ut vidit Pallas Latio dare terga sequaci


reliquias Troiae, cineres atque ossa peremptae


Atque ea dum campis victor dat funera Turnus,

atque is dum campus victor do funero turnus


Inde Gyan ipsamque ingenti mole Chimaeram


fluctibus oppressos Troas caelique ruina,


crediderat caeloque animum fortasse ferebat


vina refert moriens; hic furto fervidus instat.

vinum refero morior hic furtum fervidus insto


congreditur poenasque inimico ex sanguine sumit:

congredior poena inimicus ex sanguis sumo


huc periture veni, capias ut digna Camillae


nec posse Argolicis exscindi Pergama telis,

neque possum argolicus exscindo pergama telum


subiciunt in equos et strictis ensibus adsunt.


demens, qui Rutulum in medio non agmine regem

demens qui rutulis in medium non agmen rex


Inde toro pater Aeneas sic orsus ab alto:

indus torus pater aeneas sic ordior ab altus


temptamenta tui pepigi: me, me ipse meumque

temptamenta tuus pepigi ego ego ipse meus


pectora, nunc totis in volnera viribus itur.


crudelis? Nec te, sub tanta pericula missum,

crudelis neque tu sub tantus periculum mitto


quos, Amasene pater. Non illis omnibus arma,


respice, cui regnum Italiae Romanaque tellus

respicio qui regnum italia romanus tellus


accipiet reduces. Antiquam exquirite matrem:


Praeterea iacet exanimum tibi corpus amici—

praeterea iaceo exanimus tu corpus amicus


armigerumque Remi premit aurigamque sub ipsis


bella manu letumque gero.


crateresque auro solidi, captivaque vestis

crateresque aurum solidus captivus vestio


missus in imperium magnum. Cui deinde subibit,

mitto in imperium magnus qui deinde subeo


sistit et Arruntem tumulo speculatur ab alto.

sisto et arruntem tumulus speculor ab altus


huic trade, amissis superant qui navibus, et quos

hic trado amitto supero qui navis et qui


Talia per Latium. Quae Laomedontius heros


custodes sufferre valent; labat ariete crebro


Nunc me fluctus habet, versantque in litore venti.

nunc ego fluctus habeo verso in litus venio


sustulit exutas vinclis ad sidera palmas:


corpora sub ramis deponunt arboris altae


Vos, aeterni ignes, et non violabile vestrum

tu aeternus ignis et non violabilis vester


Hi summo in fluctu pendent; his unda dehiscens

hic superus in fluctus pendeo hic unda dehisco


obtulit in somnis, rursusque ita visa monere est—

offero in somnus rursus ita video moneo sum


Postera cum primo stellas Oriente fugarat


Tyrrhenum genitor Tarchonem in proelia saeva

tyrrhenus genitor tarchonem in proelio saevus


obnixae frumenta umeris; pars agmina cogunt

obnitor frumentum umerus pars agmen cogo


Cocytusque sinu labens circumvenit atro.


At procul ut Dirae stridorem adgnovit et alas,

at procul ut dirus stridor agnosco et ala


exsultatque animis et spe iam praecipit hostem:

exsulto animus et spes iam praecipio hostis


Nec matris miseret, quam primo aquilone relinquet

neque mater misero quam primus aquilo relinquo


luxurians, luduntque iubae per colla, per armos.


ductoresque ipsos primum, capita alta ferentis


Sunt mihi bis septem praestanti corpore nymphae,

sum ego bis septem praesto corpus nympha


bis iam Italos hostis, haec altera foedera rumpi.

bis iam italus hostis hic alter foedero rumpo


tura dabant, tepidusque cruor fumabat ad aras.


Hippotaden, sequiturque incumbens eminus hasta


praeterea sceptrum, Ilione quod gesserat olim,


I, sequere Italiam ventis, pete regna per undas.

eo sequor italia venio peto regnum per unda


verum ubi nulla datur dextra adfectare potestas,

verus ubi nullus do dextera adfectaris potestas


Haec passim dea foeda virum diffundit in ora.

hic passim dea foedus vir diffundo in os


Es germana Iovis Saturnique altera proles:

sum germanus iuppiter saturnus alter proles


ire ad conspectum cari genitoris et ora


ducebat Phrygias; flammam media ipsa tenebat


Demittunt mentes; it scissa veste Latinus,


auspiciis; liceat Phrygio servire marito,


aut componere opes norant aut parcere parto,


Ista quidem quia nota mihi tua, magne, voluntas,

iste quidem quia nosco ego tuus magnus voluntas


siquis ebur, aut mixta rubent ubi lilia multa

siquis ebur aut misceo rubeo ubi lilium multus


Maeonia mentum mitra crinemque madentem


imperiis egere suis; nec credere quivi


invalidus, vires ultra sortemque senectae.


Massicus aerata princeps secat aequora tigri:

massicus aeratus princeps seco aequor tigris


Harpyiae, et magnis quatiunt clangoribus alas,


insanam vatem aspicies, quae rupe sub ima

insanus vates aspicio qui rupes sub imus


iste dolor solisque licet capere arma Mycenis.

iste dolor solus licet capio arma mycena


traicit et super haec inimico pectore fatur:

traicio et super hic inimicus pectus for


Fadumque Herbesumque subit Rhoetumque Abarimque,

fadumque herbesumque subeo rhoetus abarimque


legati responsa ferunt: nihil omnibus actum


nos tumidum sub te permensi classibus aequor,

nos tumidus sub tu permetior classis aequor


Tantum effata, furens antro se immisit aperto;

tantus effor furo antrum sui immitto aperio


primus in arma iube et clipeum cape, quem dedit ipse

primus in arma jubeo et clipeus capio qui do ipse


eripuit nobis, medioque sub aequore mersit?


Tu, dea, tu praesens nostro succurre labori,

tu dea tu praesens noster succurro labor


nec moritura tenet crudeli funere Dido?


Atque illi medio in spatio chorus ecce suarum

atque ille medium in spatium chorus ecce suus


Olli per dumos, qua proxuma meta viarum,


haeret inexpletus lacrimans, ac talia fatur:

haereo inexpletus lacrimo atque talis for


flectere si nequeo superos, Acheronta movebo.

flecto si nequeo superus acheronta moveo


Dixit, eumque imis sub fluctibus audiit omnis


roboribus textis caeloque educere iussit,


tempestas sine more furit, tonitruque tremescunt

tempestas sine mos furio tonitrus tremesco


caelati argenti, sunt auri pondera facti


Has autem terras, Italique hanc litoris oram,


Filius, aequalis comitatus classe catervas,


insequitur. Quem das finem, rex magne, laborum?


Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci

atque hic in facies soror ut converro metiscus


intenti ludo exercent; ille actus habena


Venit summa dies et ineluctabile tempus

venio summus dies et ineluctabilis tempus


Cedo equidem, nec, nate, tibi comes ire recuso.

cedo equidem neque natus tu comes eo recuso


purpureum pennis et pactae coniugis ostro:

purpureus penna et paciscor coniunx ostrum


Anchises genitor), Dauni miserere senectae

anchises genitor daunus misereor senecta


inventas aut qui vitam excoluere per artes,


ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum.


Proximus ingreditur donis, qui vincula rupit;

proximus ingredior donum qui vinculum rumpo


Ut tandem ante oculos evasit et ora parentum,

ut tandem ante oculus evado et os parens


Hunc illa exceptum, neque enim labor agmine verso,

hic ille excipio neque enim labor agmen verso


At domus interior regali splendida luxu


quamvis increpitent socii, et vi cursus in altum

quivis increpito socius et vis curro in altus


interfusa genas, et pallida morte futura,


Hyrtacidae iuvenis volucres diverberat auras;

hyrtacidae juvenis volucris diverbero aura


attollitque animos. Poenorum qualis in arvis


Turnus, avis atavisque potens, quem regia coniunx

turnus avus atavisque possum qui regius coniunx


scandunt rursus equum et nota conduntur in alvo.

scando rursus equus et nosco condo in alvus


Ille tamen clipeo obiecto conversus in hostem

ille tamen clipeus obicio converro in hostis


nec currus usquam videt aurigamve sororem.

neque currus usquam video aurigamve soror


Quem metui moritura? Faces in castra tulissem,


Interea magnum sol circumvolvitur annum,


prospicit. Hunc inter fluvio Tiberinus amoeno

prospicio hic inter fluvius tiberinus amoenus


pauca tibi e multis, quo tutior hospita lustres

paucus tu e multus quo tueor hospita lustro


et frontem obscenam rugis arat, induit albos


ignotis et equo venator Iapyge fertur,


ne qua inter sanctos ignis in honore deorum


Quod superest, oro, liceat dare tuta per undas

qui supersum oro licet do tueor per unda


vipereum crinem vittis innexa cruentis.


sed venit in medios. Feretro Pallanta reposto

sed venio in medius feretrum pallas repono


ipsi Laurentes mutati ipsique Latini.


Tum lapis ipse viri, vacuum per inane volutus,

tum lapis ipse vir vacuus per inanis volvo


intexunt latera, et ferales ante cupressos


Tum memorat: Ne vero, hospes, ne quaere profecto,

tum memoro ne verus hospes ne quaero profecto


Hinc Augustus agens Italos in proelia Caesar

hinc augustus ago italus in proelio caesar


Forte fuit iuxta tumulus, quo cornea summo

fors sum iuxta tumulus quo corneus superus


per si qua est quae restet adhuc mortalibus usquam

per si qui sum qui resto adhuc mortalis usquam


et sale tabentis artus in litore ponunt.


conlapsos artus atque arma cruenta cerebro

collabor artus atque arma cruento cerebrum


velet honos levis umeros, ut fibula crinem

velo honor levis umerus ut fibula crinis


Troianas ut opes et lamentabile regnum


Aeneas acuit Martem et se suscitat ira,


aegram, indignantem, tali quod sola careret


Sternitur infelix Acron et calcibus atram


Romanosque tuos. Hic Caesar et omnis Iuli


pectora, si vobis audentem extrema cupido


nunc dextra ingeminans ictus, nunc ille sinistra;

nunc dextera ingemino iacio nunc ille sinistra


festinare fugam tortosque incidere funes


Tum pater omnipotens, aliquem indignatus ab umbris

tum pater omnipotens aliquis indignor ab umbra


ignari scelerum tantorum artisque Pelasgae.


Aude, hospes, contemnere opes et te quoque dignum

audeo hospes contemno ops et tu quoque dignus


Hectoreum ad tumulum, viridi quem caespite inanem

hectoreus ad tumulus viridis qui caespes inanis


per medios, instans operi regnisque futuris.


nate, patris summi qui tela Typhoia temnis,

natus pater superus qui telum typhoius temno


hoc puer Ascanius, sequitur quos cetera pubes.

hic puer ascanius sequor qui ceterus pubes


tela Latinorum, septenosque orbibus orbes


adfari extremum miserae data copia matri?


alter Amazoniam pharetram plenamque sagittis


deiecit saxum, ferro quod et arte paterna


exstructus toto proflabat pectore somnum.


undique collecti coeunt Martemque fatigant.


Aeneas sane ignotis iactetur in undis


sin manibus vestris vestram ascendisset in urbem,

sin manus vester vester ascendisset in urbs


ensemque clipeumque et rubrae cornua cristae.


conlucere faces, iam fervere litora flammis,


Ardea Crustumerique et turrigerae Antemnae.

ardea crustumerium et turrigerae antenna


conicit: hasta volans noctis diverberat umbras


Audentis Fortuna iuvat,


concessit maesta ad manis corpusque reliquit.

concedo maestus ad manes corpus relinquo


correptis subito mediis extenditur una


ambages; sed summa sequar fastigia rerum.


Ipse pedes, tegumen torquens immane leonis,


indiscreta suis gratusque parentibus error;


vir Troiane, sine hanc animam et miserere precantis.

vir troius sine hic anima et misereor preco


quid struis, aut qua spe Libycis teris otia terris?

quis struo aut qui spes libycus tero otium terra


Atque hic auratis volitans argenteus anser


fervere caede nova et portas praebere patentis.

ferveo caedes novo et porta praebeo pateo


viderunt, maestam incendunt clamoribus urbem.


contundet, moresque viris et moenia ponet,


Si genus humanum et mortalia temnitis arma


da dextram misero, et tecum me tolle per undas,

do dexter mitto et tu ego tollo per unda


haud aliter Rutulo muros et castra tuenti

haud aliter rutulus murus et castrum tueor


auctor ego audendi. Sic exhortata reliquit


Nunc ultro ad cineres ipsius et ossa parentis,


exigat hic aevum. Magna dicione iubeto


regibus omen erat, hoc illis curia templum,


Talem inter silvas, inter deserta ferarum,


suscipiunt. Fugit ante omnis exterritus Arruns,

suscipio fugio ante omnis exterreo arruns


virgea suggeritur costis undantis aëni


At iuvenis, vicisse dolo ratus, avolat ipse,


solus qui Paridem solitus contendere contra,


in medioque focos et dis communibus aras


adsuetae ripis volucres et fluminis alveo


Contra turba Phrygum veniens plangentia iungit


quam cum sanguineo sequitur Bellona flagello.

quam cum sanguineus sequor bellona flagellum


quidquid in arte mea possum promittere curae,

quisquis in ars meus possum promitto cura


extulit: ille ictum venientem a vertice velox


amborum et voltum lacrimis atque ora rigabat.


cetera qua rerum iaceant perculsa ruina,


Omnibus idem animus, scelerata excedere terra,


terribili impexum saeta cum dentibus albis


Aeneadas magnos et nobile Pallanteum.


At qui deinde locum tenuit virtute secundum,

at qui deinde locus teneo virtus secundus


Quis, pater, ille, virum qui sic comitatur euntem?


multaque per caecam congressi proelia noctem


Laomedonteae sentis periuria gentis?


Primus ab aetherio venit Saturnus Olympo,

primus ab aetherius venio saturnus olympus


in tergum, Iuno vires animumque ministrat;


Aspera tum positis mitescent saecula bellis;


Una acies iuvenum, ducit quam parvus ovantem


insignem pietate virum, tot adire labores


Hic Cacum in tenebris incendia vana vomentem

hic cacus in tenebrae incendium vanus vomo


perfidus alta petens abducta virgine praedo?


Ille caput quassans Non me tua fervida terrent

ille caput quasso non ego tuus fervidus terreo


condebat, donis opulentum et numine divae,


veste tegens, tibi quam noctes festina diesque


Iuppiter, et Turnum et terras invita reliqui;

iuppiter et turnus et terra invito reliquus


Maeonia generose domo, ubi pinguia culta

maeonius generosus domus ubi pinguis colo


nequiquam horremus, caecique in nubibus ignes


hac iter Elysium nobis; at laeva malorum


Pelidesque Neoptolemus, primusque Machaon,


Caedicus, ille suo moriens dat habere nepoti,

caedicus ille suus morior do habeo nepos


exercere diem: sic obrutus undique telis


sed non ante datam cingetis moenibus urbem,


me si caelicolae voluissent ducere vitam,


tecti auro fulvum mandunt sub dentibus aurum;

tectum aurum fulvus mando sub dens aurum


Diffugimus visu exsangues: illi agmine certo

diffugio video exsanguis ille agmen certus


impulit et teneras turbavit ianua frondes,


disice compositam pacem, sere crimina belli:


auxilio Beli; genitor tum Belus opimam


Pasiphaë, mixtumque genus prolesque biformis


Quis tibi tum, Dido, cernenti talia sensus?


inspectura domos venturaque desuper urbi,


ad terram misere aut ignibus aegra dedere.


cum tulit et caesarum ovium sub nocte silenti


ni Turnus cedat Teucrorum moenibus altis.


sive Padi ripis Athesim seu propter amoenum,

sive padus ripa athesis seu propter amoenus


aereaque adsensu conspirant cornua rauco.


spargimus; et nostro sequitur de volnere sanguis.

spargo et noster sequor de vulnus sanguis


et nunc terga fuga nudant, nunc spicula vertunt

et nunc tergum fuga nudo nunc spiculum verto


Argolici clipei aut Phoebeae lampadis instar,—

argolicus clipeus aut phoebeus lampas instar


Ardet apex capiti cristisque a vertice flamma

ardeo apex caput crista ab vertex flamma


maluit et mutas agitare inglorius artes.


te colere, arcanos etiam tibi credere sensus;


Hic, postquam Iliacas vestes notumque cubile

hic postquam iliacus vestis nosco cubile


Nunc etiam interpres divom, Iove missus ab ipso—

nunc etiam interpres divus iuppiter mitto ab ipse


vectus equo spumante Saces, adversa sagitta


visuri Aeneadas, pars et certare parati.


Hostis habet muros; ruit alto a culmine Troia.

hostus habeo murus ruo altus ab culmen troius


diductis solvere choris, rursusque vocati


qualem virgineo demessum pollice florem


incute vim ventis submersasque obrue puppes,


hospitia; haud tanto cessabit cardine rerum.


demissa ex umeris, dives quae munera Dido


Vidi et crudeles dantem Salmonea poenas,


expugnare Itali summaque evertere opum vi


bello armantur equi, bellum haec armenta minantur.

bellum armo equus bellum hic armentum mino


defensi tenebris et dono noctis opacae:


moenibus exclusos duro in certamine linquit;


deserit et muros et summas deserit arces


implevi clamore vias, maestusque Creüsam


Ascanium fusis circum complectitur armis


obstabit Tyriis. Quid pestem evadere belli


pellibus incubuit stratis somnosque petivit,


nudato capite atque suos clamore vocabat:


fert umero, gradiensque deas supereminet omnis:

fero umerus gradior dea superemineo omnis


effatus Tarchon, socii consurgere tonsis


flectere iter sociis terraeque advertere proras


ulta virum, poenas inimico a fratre recepi;

ulciscor vir poena inimicus ab frater recipio


argue tu, Drance, quando tot stragis acervos

arguo tu drance quando tot strages acervus


et premere et laxas sciret dare iussus habenas.


Quantos ille virum magnam Mavortis ad urbem

quantus ille vir magnus mavortis ad urbs


Ortygium Caeneus, victorem Caenea Turnus,


vicit iter durum pietas? Datur ora tueri,


ferratasque trudes et acuta cuspide contos


da, pater, Iliacos Teucris.


utque acris concussit equos utque impulit arma,


credere nec telis occurrere virginis audet.


ad terram defluxit equis; tum talia fatur:


defensum dabit et magna inter praemia ducet.

defendo do et magnus inter praemium duco


excutit et longe lapsum temone relinquit:


et furiis agitatus amor et conscia virtus.


Dardanidae, reddique viro promissa iubebant.


protinus hinc fuscis tristis dea tollitur alis

protinus hinc fuscus tristis dea tollo ala


dicta, ferox: di me terrent et Iuppiter hostis.

dictum ferox deus ego terreo et iuppiter hostis


nec plura adludens. Ea vox audita laborum


sed Latagum saxo atque ingenti fragmine montis

sed latagum saxum atque ingens fragmen mons


laetitia exsultans, horrendumque intonat armis;


centum lanigeras mactabat rite bidentis


ante fores subito non voltus, non color unus,

ante foris subeo non vultus non color unus


perficere est animus, finemque imponere curis,


insignis reserat stridentia limina consul,


Atque hic Aeneas ingentem ex aequore lucum


forte recensebat numerum carosque nepotes,


instauratque diem donis, pecudumque reclusis


decurrere iugis; alia de parte patentis


sustulit exsilio comitem matrisque vocavit


Inde ubi tot traxisse moras, tot spicula taedet

indus ubi tot traho mora tot spiculum taedet


spumeus atque imo Nereus ciet aequora fundo.

spumeus atque imus nereus cieo aequor fundo


dant sonitum rauci per stagna loquacia cycni.

do sonitus raucus per stagnum loquacia cycnus


Aeneae stetit ante pedes, nec plura moratus


Euhoe Bacche, fremens, solum te virgine dignum

euhoe bacchus fremo solus tu virgo dignus


Ire iterum in lacrimas, iterum temptare precando

irus iterum in lacrima iterum tento preco


Paeoniis revocatum herbis et amore Dianae.


evaluit, neque eum iuvere in volnera cantus

evalesco neque is juvo in vulnero cantus


cum saevo e scopulo multa vix arte revolsus,

cum saevus e scopulus multus vix ars revello


Sensit laeta dolis et formae conscia coniunx.

sentio laetus dolus et forma conscius coniunx


advocat et ramis vastisque molaribus instat.


Vix positum castris simulacrum, arsere coruscae

vix pono castrum simulacrum ardeo coruscus


Adiuvat et magna proclamat voce Diores,


Quin et Marruvia venit de gente sacerdos,


laevas caetra tegit, falcati comminus enses.

laeva caetra tego falcatus comminus ensis


Nec mora: continuo vastis cum viribus effert

neque mora continuo vastus cum vis effero


ergo eadem supplex venio et sanctum mihi numen

ergo idem supplex venio et sancio ego numen


et crinis albos et saeva sonoribus arma,


consistunt. Turnus paulatim excedere pugna


scire Helenum farique vetat Saturnia Iuno.


Dixerat, et genua amplexus genibusque volutans


Ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant,

ipse intus dextera atque laeva pro turris asto


volneribus donec paulatim evicta, supremum


aut ille in pastus armentaque tendit equarum

aut ille in pasco armentum tendo equaris


quid tempestatum regem ventosque furentis


ipse manu multo suspensum numine ducit,


in vada praecipitant, cum Iuppiter horridus austris

in vado praecipito cum iuppiter horridus auster


Parcarumque dies et vis inimica propinquat.


ante aras terram caesi stravere iuvenci.


Prima hominis facies et pulchro pectore virgo

primus homo facies et pulcher pectus virgo


aut hoc inclusi ligno occultantur Achivi,


eripiunt cumulantque oneratis lancibus aras.


condensae et divom amplexae simulacra sedebant.

condensus et divus amplector simulacrum sedeo


Post idem inter se posito certamine reges


Talia flammato secum dea corde volutans


litora, dat signum specula Misenus ab alta

litus do signum speculum misenus ab altus


Quid dubitas? Nunc tempus equos, nunc poscere currus.

quis dubito nunc tempus equus nunc posco currus


Ille tamen nostra deducit origine nomen


si qua fides, animum si veris implet Apollo,

si qui fides animus si verus impleo apollo


quam pius arquitenens oras et litora circum

quam pius arcitenens ora et litus circum


moenia, Romanosque suo de nomine dicet.


triste ministerium, et subiectam more parentum

tristis ministerium et subicio mos parens


vittis et sacra redimitus tempora lauro,


flagrantisque dei voltus simulataque verba,


Ille autem: Tua me, genitor, tua tristis imago,

ille autem tuus ego genitor tuus tristis imago


nudavit, caecumque domus scelus omne retexit.


Ecce autem Inachiis sese referebat ab Argis


cunctantem amplexu molli fovet. Ille repente

cunctor amplexus mollis foveo ille repens


conspicere, et patria decedens ponere terra.


Quave sequar, rursus perplexum iter omne revolvens

qui sequor rursus perplexus iter omnis revolvo


(argumentum ingens), et custos virginis Argus


incensi, et noctem flammis funalia vincunt.


ense secent lato vulnus telique latebram


Ibo animis contra, vel magnum praestet Achillem

eo animus contra vel magnus praesto achilles


sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat;


urbis Agyllinae sedes, ubi Lydia quondam


adversi rupto ceu quondam turbine venti


Romanoque foro et lautis mugire Carinis.