Vela legunt socii et proras ad litora torquent.

velo lego socius et prora ad litus torqueo


Troiae nomen iit, diversa per aequora vectos


quadriiugis in equos adversaque pectora tendit.

quadrijugus in equus adverso pectus tendo


Hic finis fandi. Solio tum Iuppiter aureo

hic finis for solium tum iuppiter aureus


frondentisque ferunt remos et robora silvis


Laomedontiadae, bellumne inferre paratis,


exposcit, pendetque iterum narrantis ab ore.


nunc hi, nunc illi; certatur limine in ipso


difficilisque obitus, Irim demisit Olympo,


Bis quinos silet ille dies, tectusque recusat


audet adire virum manibusque inducere caestus.


Ipsa, tenens dextra pateram, pulcherrima Dido


divini adsimulat capitis, dat inania verba,


vixet, cui vitam deus aut sua dextra dedisset.


Ibat et Hippolyti proles pulcherrima bello,


audacis Rutuli ad muros, quam dicitur urbem


Lamentis gemituque et femineo ululatu


in tantum spe tollet avos, nec Romula quondam

in tantus spes tollo avus neque romulus quondam


Nunc manet insontem gravis exitus, aut ego veri

nunc maneo insons gravis exitus aut ego verus


Portitor has horrendus aquas et flumina servat

portitor hic horreo aqua et flumen servo


vociferans tumidusque novo praecordia regno


mens agitat molem et magno se corpore miscet.

mens agito moles et magnus sui corpus misceo


qui fuit in Teucris et servantissimus aequi:


Archippi regis missu, fortissimus Umbro,


et sternacis equi lapsum cervice Thymoeten.


pendebat, fultosque emuniit obice postis,


quem neque fas igni cuiquam nec sternere ferro,

qui neque fas ignis quisquam neque sterno ferrum


gramineas. Alii fontemque ignemque ferebant,


dextra feras. Dixit, vaginaque eripit ensem


deponas letumque sinas pro laude pacisci:


Corruit in volnus, sonitum super arma dedere


fatale adgressi sacrato avellere templo


implicat eiectoque incumbit cernuus armo.


mille trahens varios adverso sole colores,


isque ubi se Turni media inter milia vidit,

eo ubi sui turnus medius inter mille video


axem humero torquet stellis ardentibus aptum:


dum flammas Iovis et sonitus imitatur Olympi.

dum flamma iuppiter et sono imito olympius


Filius huic contra, torquet qui sidera mundi:

filius hic contra torqueo qui sidus mundus


velle videmur et in mediis conatibus aegri


exquiritque auditque virum monimenta priorum.


ense ferit, sterilemque tibi. Proserpina, vaccam.

ensis ferio sterilis tu proserpina vacca


rursus in aurigae faciem mutata Metisci


insertabam aptans, meque extra tecta ferebam.


hac quicumque sacrum violarit volnere corpus,


Arma parate animis et spe praesumite bellum,

arma paro animus et spes praesumo bellum


immeritam visum Superis, ceciditque superbum


Haec loquitur iuguloque haud inscius accipit ensem

hic loquor jugulo haud inscius accipio ensis


sic omnis amor unus habet decernere ferro.

sic omnis amor unus habeo decerno ferrum


At regina dolos—quis fallere possit amantem?


aequora verrebant caudis aestumque secabant.


deest iam terra fugae: pelagus Troiamne petemus?

desum iam terra fuga pelagus troius peto


circuit et quae sit fortuna facillima, temptat.

circumeo et qui sum fortuna facilis tento


sperasti te posse manus? Simul adripit ipsum

spero tu possum manus simul adrapio ipse


ingens ad terram duplicato poplite Turnus.


casu deinde viri tanto, et sic ore locuta est:

casus deinde vir tantus et sic os loquor sum


te precor, Alcide, coeptis ingentibus adsis.


nostra neque ad sedes victor veherere paternas?

noster neque ad sedes victor veho paternus


sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum

sed stirps teucer nullus discrimen sacer


eruere agricolae certatim,—illa usque minatur


ductores Danaum, tot iam labentibus annis,


gentis Dardaniae, magnum quae sparsa per orbem.

gens dardania magnus qui spargo per orbis


sponte sua veterisque dei se more tenentem.


multa gemens et se fluvio dea condidit alto.

multus gemo et sui fluvius dea condo altus


(stabant ter centum nitidi in praesaepibus altis):

sto ter centum nitidus in praesaepe altus


agmina in arma vocat subito ferrumque retractat.

agmen in arma voco subeo ferrum retracto


Hic pater omnipotens ter caelo clarus ab alto

hic pater omnipotens ter caelum clarus ab altus


et vada dura lego saxis Lilybeia caecis.

et vado durus lego saxum lilybeius caecus


coniciunt; partim galea clipeoque resultant


transcurrunt crinemque volantia sidera ducunt.


advenit et rigida Dryopem ferit eminus hasta

advenio et rigidus dryops ferio eminus hasta


Insula Sicanium iuxta latus Aeoliamque


posthabita coluisse Samo; hic illius arma,


Ipse Quirinali lituo parvaque sedebat


at bello audacis populi vexatus et armis,


flos veterum virtusque virum, quos iustus in hostem

flos vetus virtus vir qui iustus in hostis


O sate gente deum, Troianam ex hostibus urbem

o sero gens deus trojanus ex hostis urbs


Circumstant properi aurigae manibusque lacessunt


lora tenens tamen; huic cervixque comaeque trahuntur


adversi campo apparent hastasque reductis


ad iuga cogit equos clipeumque auroque trilicem

ad iugum cogo equus clipeus aurum trilix


ingentis, genitos diversis partibus orbis,


Atque hic Aeneas; una namque ire videbat


abnuit Aeneas; sed laetum amplexus Acesten

abnuo aeneas sed laetus amplector acestes


Regina e speculis ut primum albescere lucem

reginus e speculis ut primus albesco lux


corripuere, ruuntque effusi carcere currus,


rursus et incipiant in corpora velle reverti.

rursus et incipio in corpus volo revorto


diversas obitumque ducum, quos aequore toto


omnibus est vitae: sed famam extendere factis,


aetherium sensum atque auraï simplicis ignem.

aetherius sensus atque aurai simplex ignis


Iam vero et Rutuli certatim et Troes et omnes

iam verus et rutulis certatim et tros et omnis


atque animos aptent armis pugnaeque parent se.


talis in adversos ductor Rhoeteius hostis


Hic Erycis fines fraterni, atque hospes Acestes:

hic erycus finis fraternus atque hospes acestes


accolet imperiumque pater Romanus habebit.


interdum genua impediunt cursumque recusant,


adloquere, et celeris defer mea dicta per auras.

alloquor et celo defero meus dictum per aura


Haec inter tumidi late maris ibat imago


Talia iactantem dictis ac dira canentem


polluto, notumque, furens quid femina possit,


reginam petit haec oculis, haec pectore toto


nam Polydorus ego; hic confixum ferrea texit

nam polydorus ego hic configo ferreus tego


pallentis umbras Erebi noctemque profundam,


libabat cineri Andromache, Manisque vocabat


Hac celebrata tenus sancto certamina patri.


intraro, gentique meae data moenia cernam,


Hic tibi ne qua morae fuerint dispendia tanti,—

hic tu ne qui mora sum dispendium tantus


Nec nos obniti contra, nec tendere tantum

neque nos obnitor contra neque tendo tantus


nostra pati rursusque velit concurrere victus?

noster patior rursus volo concurro vinco


sed nos fata deum vestras exquirere terras


Aeolus haec contra: Tuus, O regina, quid optes

aeolus hic contra tuus o regina quis opto


ter frustra comprensa manus effugit imago,

ter frustra conprehenso manus effugio imago


dis sedem exiguam patriis litusque rogamus


Verum anceps pugnae fuerat fortuna:—fuisset.


Aeneas Rutulum Sucronem, ea prima ruentis


crimen, Amor, vestrum formaeque insigne paternae.

crimen amor vester forma insignis paternus


Fortunati ambo! Siquid mea carmina possunt,


non ego cum Danais Troianam exscindere gentem

non ego cum danaus trojanus exscindo gens


interea, et tacitum vivit sub pectore volnus.


procubuere; tenent Danai, qua deficit ignis.


nos animae viles, inhumata infletaque turba,

nos anima vilis inhumatus infletus turba


exstinctum et, subito mentem turbata dolore,


Sic pater Aeneas intentis omnibus unus


si patrii quid Martis habes, illum aspice contra,

si patrius quis mars habeo ille aspicio contra


litoraque et vacuos sensit sine remige portus,

litus et vacuus sentio sine remex portus


credo equidem, vivos ducent de marmore voltus,

credo equidem vivus duco de marmor vultus


nequiquam trepidat, nequiquam spicula dextra

nequiquam trepido nequiquam spiculum dextera


quid Troes potuere, quibus, tot funera passis,


mittatur Pallas, quem non virtutis egentem


Cecropidae iussi—miserum!—septena quotannis


Non hoc ista sibi tempus spectacula poscit;

non hic iste sui tempus spectaculum posco


adfecit pretio, nec equis adspirat Achillis.

afficio pretium neque equus adspiro achilles


Terra procul vastis colitur Mavortia campis,


At pater Aeneas audito nomine Turni


tollite, ferte rates; inimicam findite rostris


fundebat: famuli conlapsum in tecta ferebant.


vinaque fundebat pateris, animamque vocabat


Tollit se arrectum quadrupes et calcibus auras

tollo sui arrideo quadrupes et calx aura


flebat et ardentem generum monitura tenebat:


Tum pudor incendit vires et conscia virtus,

tum pudor incendo vireo et conscius virtus


et pater Anchises dare fatis vela iubebat;


natus et ipse dea; nec Teucris addita Iuno

nascor et ipse dea neque teucer addo juno


eventus animo secum. Cui fidus Achates


Parte alia media Eumedes in proelia fertur,

pars alius medius eumedes in proelio fero


Adcelera et fratrem, siquis modus, eripe morti,

adcelero et frater siquis modus eripio mors


Chaoniamque omnem Troiano a Chaone dixit,


dextera causa tua est, Turnum natoque patrique


totam aciem in Teucros et contra in litore sistit.

totus acies in teucer et contra in litus sisto


dividit, et dictis maerentia pectora mulcet:


hi Collatinas imponent montibus arces,


si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque.

si qui fatum sino iam tum tendo fovetque


infensus iuveni Turno sic ore vicissim


iste animus supra, mecum partire laborem.


Currit iter tutum non secius aequore classis,

curro iter tueor non secius aequor classis


Si nulla accendit tantarum gloria rerum,


seclusum nemus et virgulta sonantia silvis,


exiguae vires: hinc Tusco claudimur amni,


incolimus. Sed vos, si fert ita corde voluntas,


Vadimus immixti Danais haud numine nostro,


nunc pelagi nymphae, classis tua. Perfidus ut nos

nunc pelagus nympha classis tuus perfidus ut nos


At vero Rutulis inpar ea pugna videri


At specus et Caci detecta apparuit ingens

at specus et cacus detego appareo ingens


lucent et laevo dependet parma lacerto,


Hinc via, Tartarei quae fert Acherontis ad undas.

hinc via tartareus qui fero acheron ad unda


ne cessa turbare metu atque extollere vires


pertulerit. Tu nubigenas, invicte, bimembris


sideraque emensae ferimur, dum per mare magnum


nunc hos, nunc illos aditus, omnemque pererrat


deriguit visu in medio, calor ossa reliquit;

derigesco video in medium calor os relinquo


Ecce autem gemini a Tenedo tranquilla per alta—

ecce autem geminus ab tenedus tranquillus per altus


purpureo; non illa feris incognita capris

purpureus non ille fera incognitus caper


armenta et late custodia credita campi.


pallentesque habitant Morbi, tristisque Senectus,


haec rapit atque umeris nequiquam fortibus aptat.

hic rapio atque umerus nequiquam fortis apto


Nam mihi Cassandrae per somnum vatis imago

nam ego cassandra per somnus vates imago


bellatrix, non illa colo calathisve Minervae

bellatrix non ille colo calathus minerva


corripiunt, onerantque auro: portantur avari


vobis laetus ego hoc candentem in litore taurum

tu laetus ego hic candeo in litus taurus


abnegat excisa vitam producere Troia


fida reor fraterna Erycis portusque Sicanos,

fidus reor fraternus erycus portus sicani


Ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas,

ipse hic sacrilegus pendeo sanguis poena


Trinacrii Teucrique viri; nec maximus omen


sed iaculis tutisque procul clamoribus instant;


imperat et laetus fluvio succedit opaco.


adsiduo resonat cantu tectisque superbis


Fata canens silvis genitor celarat Halaesum:


transferet, et longam multa vi muniet Albam.

transfero et longus multus vis munio alba


constituit, frontique invergit vina sacerdos;


desertosque videt portus classemque relictam.


Eumenidum veluti demens videt agmina Pentheus,

eumenides velut demens video agmen pentheus


Lernaeus turba capitum circumstetit anguis.


Fatalem Aenean manifesto numine ferri


Hoc tamen infelix miseram solabere mortem:


vidistis si quam hic errantem forte sororum,


multa virum terrae infodiunt avectaque partim


Threïcia fretus cithara fidibusque canoris,


solvite crinalis vittas, capite orgia mecum.


agmen; ad hunc alii cursum contendere iussi.

agmen ad hic alius cursus contendo iubeo


Arcada, piscosae cui circum flumina Lernae


noctivago Phoebe medium pulsabat Olympum:


Adsit laetitiae Bacchus dator, et bona Iuno;


isque his Aenean solatus vocibus infit:


Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat

neque non tarquinius eicio porsenna jubeo


dicam acies actosque animis in funera reges


multiplicem, conixi umeris; indutus at olim


Horrescit visu subito, causasque requirit


aequora circuitu: dextrum fuge litus et undas.

aequor circuitus dexter fugio litus et unda


haud secus adsiduis hinc atque hinc vocibus heros

haud secus assiduus hinc atque hinc vox heros


volneraque illa gerens, quae circum plurima muros

vulnero ille gero qui circum multus murus


Et nox atra polum bigis subvecta tenebat:


portendi generum paribusque in regna vocari


conspectu in medio procerum. Tum rite sacratas

conspectus in medium procerus tum rite sacro


sternit humi, cum quo Latagum Palmumque fugacem,

sterno humus cum quo latagum palmus fugax


At levem clipeum sublatis cornibus Io


purpureus veluti cum flos succisus aratro


Ergo age, care pater, cervici imponere nostrae;

ergo ago caris pater cervix impono noster


Hic Nisus, Si tanta inquit sunt praemia victis,

hic nisus si tantus inquam sum praemium vinco


confusae sonus urbis et inlaetabile murmur.

confundo sonus urbs et inlaetabilis murmur


quod pelago et curvis secum avexere carinis.

qui pelagus et curvus sui avexere carina


vadimus haud dubiam in mortem, mediaeque tenemus


Laomedontiaden, sed cunctis altior ibat


luserat, insignis facie, multoque iacebat


Qua visa est Fortuna pati Parcaeque sinebant


me refero: inruerant Danai, et tectum omne tenebant.

ego refero inruo danaus et tectum omnis teneo


hic canit, et tua nos en ultro ad limina mittit.

hic cano et tuus nos en ultro ad limen mitto


bis denas Italo texamus robore navis


progenuit, pedibus celerem et pernicibus alis,


aut gremio Ascanium, genitoris imagine capta,

aut gremium ascanius genitor imago capio


aggeribus saeptam circum et fluvialibus undis,


Aspice—namque omnem, quae nunc obducta tuenti

aspicio namque omnis qui nunc obduco tueor


dum trepidi egressisque labant vestigia prima.

dum trepidus egredior labo vestigium primus


Arma amens capio; nec sat rationis in armis,

arma amens capio neque satis ratio in arma


riparumque toros et prata recentia rivis


et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus.

et qui marmoreus fero monstrum sub aequor pontus


Quinquaginta illi thalami, spes tanta nepotum,

quinquaginta ille thalamus spes tantus nepos


temptamusque viam et velorum pandimus alas.


Hae Iovis ad solium saevique in limine regis

hic iuppiter ad solium saevus in limen rex


Pone caput, fessosque oculos furare labori:


Ergo inter medias sese haud ignara nocendi

ergo inter medius sui haud ignarus noceo


bis medium amplexi, bis collo squamea circum

bis medius amplector bis collum squameus circum


spargitur et tellus lacrimis, sparguntur et arma:


nuntiet ac lucos vocet hostia pinguis in altos!

nuntio atque lucus voco hostia pinguis in alo


ducentem in Latium Teucros cecidisse iuvabit.


ardentisque oculos suffecti sanguine et igni,


et Sacranae acies et picti scuta Labici;

et sacranus acies et pingo scutum labici


debilitat vires animi mutatque vigorem:


Ille inter vestes et levia pectora lapsus


sed quid ego haec autem nequiquam ingrata revolvo?

sed quis ego hic autem nequiquam ingratus revolvo


Nec minus Andromache digressu maesta supremo

neque paruus andromache digressus maestus superus


ambesas subigat malis absumere mensas.


occiso pastore lupus magnove iuvenco,


Postquam omnis longe comitum praecesserat ordo,

postquam omnis longus comes praecedo ordo


cui pellis latos umeros erepta iuvenco


nunc manibus rapidis, omni nunc arte magistra.

nunc manus rapidus omnis nunc ars magistro


Ergo ubi concepit furias evicta dolore


sulfurea Nar albus aqua fontesque Velini,


Consonat omne nemus strepitu collesque resultant.

consono omnis nemus strepitus collis resultant


spemque dedit dubiae menti, solvitque pudorem.


sed rami atque asper victu venatus alebat.


spem voltu simulat, premit altum corde dolorem.

spes vultus simulo premo altus cor dolor


te lustrare choro, sacrum tibi pascere crinem.

tu lustraris chorus sacer tu pasco crinis


excipit atque ensem tumido in pulmone recondit.

excipio atque ensis tumidus in pulmo recondo


ardet in arma magis paucisque adfatur Amatam.


Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos,


taurino quantum possent circumdare tergo.


Sacra deosque dabo; socer arma Latinus habeto,


saucius: illum ardens infesto volnere Pyrrhus

saucius ille ardeo infesto vulnus pyrrhus


Tum vero ardemus scitari et quaerere causas,

tum verus ardeo scitaris et quaero causa


Infindunt pariter sulcos, totumque dehiscit


debita, qui nati coram me cernere letum


Privernum Capys. Hunc primo levis hasta Themillae

privernus capys hic primus levis hasta themillae


horret ager campique armis sublimibus ardent.


hostis adest, heia! Ingenti clamore per omnis

hostis adsum heia ingens clamor per omnis


verbera; tum stridor ferri, tractaeque catenae.


ereptum reddi Turno et vim crescere victis?


nox operit terras, quotiens astra ignea surgunt,

nox operio terra quotiens astrum igneus surgo


Dixerat, et tenuis fugit, ceu fumus, in auras.


testaturque deos, iterum se ad proelia cogi,


fas omne abrumpit; Polydorum obtruncat, et auro

fas omnis abrumpo polydorus obtrunco et aurum


talibus adfata est dictis seque obtulit ultro:

talis affor sum dictum sequor offero ultro


his, germana, malis oneras atque obicis hosti.

hic germanus malus onero atque obicio hostis


per pice torrentis atraque voragine ripas


Virbius, insignem quem mater Aricia misit,


pone animos et pulsus abi. Sat funera fusi

pono animus et pello abeo satis funero fundo


Primus ibi ante omnis, magna comitante caterva,

primus ibi ante omnis magnus comito caterva


Tum lecti iuvenes certatim araeque sacerdos


miscerive probet populos, aut foedera iungi.

miscerive probo populus aut foedero jungo


surgit et his onerat dictis atque aggerat iras:

surgo et hic onero dictum atque aggero ira


Argivum atque ipsos potuit submergere ponto,

argivus atque ipse possum submergo pontus


incipit, et vivo temptat praevertere amore


finibus extorris, complexu avulsus Iuli,


Et dubitamus adhuc virtute extendere vires,


Agnovit longe gemitum praesaga mali mens:

anosco longus gemitus praesagus malus mens


pertaesum magni incepti rerumque tuarum est;


ardet amans Dido, traxitque per ossa furorem.


Sarpedon, mea progenies. Etiam sua Turnum

sarpedon meus progenies etiam suus turnus


consequitur, melior remis, sed pondere pinus


concurrit legio nec scuta aut spicula densi

concurro legio neque scutum aut spiculum densus


excussisse deum; tanto magis ille fatigat


Non pudet, O Rutuli, pro cunctis talibus unam

non pudeo o rutulis pro cunctus talis unus


Hic iuvenem agresti sublimem stramine ponunt,

hic juvenis agrestis sublimo stramen pono


interrupti ignes, aterque ad sidera fumus


nulla dies pacem hanc Italis nec foedera rumpet,

nullus dies pax hic ital neque foedero rumpo


imperio et saevis tenuit Mezentius armis.


inguine, sed viris haud pertulit. Ocius ensem

inguine sed vis haud perfero ocior ensis


Et primum Antiphaten, is enim se primus agebat,

et primus antiphates is enim sui primus ago


Quis te, nate dea, per tanta pericula casus

quis tu natus dea per tantus periculum casus


fidite ne pedibus. Ferro rumpenda per hostis


Trinacriae mirata fremit Troiaeque iuventus.


porriciam in fluctus et vina liquentia fundam.

porriciam in fluctus et vinum liqueo fundo


Primaque per caelum, nervo stridente, sagitta

primus per caelum nervus strideo sagitta


falle dolo, et notos pueri puer indue voltus,

fallo dolus et nosco puer puer induo vultus


Centum urbes habitant magnas, uberrima regna;


ast aliae tremulis ululatibus aethera complent,

at alius tremulis ululatus aether compleo


intorquet summis adnixus viribus hastam:


Accingunt omnes operi, pedibusque rotarum


vela dabant laeti, et spumas salis aere ruebant,


Hinc me digressum vestris deus adpulit oris.

hinc ego digredior vester deus adpello ora


sentiat et tandem Turnum experiatur in armis.

sentio et tandem turnus experior in arma


omnia sunt oculis, mensae, quas advena primas

omnis sum oculus metior qui advena primus


sicut aquae tremulum labris ubi lumen aenis

sicut aqua tremulis labrum ubi lumen aenus


consiliis, et nos aliquod nomenque decusque


et iuvenem exosum nequiquam bella Menoeten,

et juvenis exosus nequiquam bellum menoeten


informi limo glaucaque exponit in ulva.


detulit in terras? Unde haec tam clara repente

defero in terra unde hic tam clarus repens


et servare modum, rebus sublata secundis!


Corripit hic subita trepidus formidine ferrum

corripio hic subeo trepidus formido ferrum


bella forent, nulli tota morerentur in urbe.


Ne, quaeso, ne me lacrimis neve omine tanto

ne quaeso ne ego lacrima neve omen tantus


ferreique Eumenidum thalami, et Discordia demens,

ferreus eumenides thalamus et discordia demens


Laomedontiaden Priamum, Salamina petentem,


hastam intorsit equo ferrumque sub aure reliquit.

hasta intorqueo equus ferrum sub auris relinquo


idque pio sedet Aeneae, probat auctor Acestes,

is pius sedeo aeneas probo auctor acestes


Vix ea fatus erat senior, subitoque fragore


Non ego te, Ligurum ductor fortissime bello,


debentur. Tali Cyllenius ore locutus


quam sacras dabitur pinus. Vos ite solutae,


at Maiam, auditis si quicquam credimus, Atlas,


intus saxa sonant, vacuas it fumus ad auras.

intus saxum sono vacuus eo fumus ad aura


alba pedis frontemque ostentans arduus albam.


colla fovet, fusus propexam in pectore barbam;

collum foveo fundo propexus in pectus barba


prima acies; hos germani Sarpedonis ambo


Dardanidis dicique iubes, unum, optime regum,


perferimus, nec quae sonitum det causa videmus.

perfero neque qui sonitus do causa video


Ucalegon; Sigea igni freta lata relucent.

ucalegon sigeus ignis fretus fero reluceo


convectare iuvat praedas et vivere rapto.


luctantem rostro, simul aethera verberat alis:


Iamque oratores aderant ex urbe Latina,


quod minime reris, Graia pandetur ab urbe.


adloquitur fidam ante alias, quae sola Camillae,

alloquor fido ante alius qui solus camilla


Extemplo Aeneae solvuntur frigore membra:


iam poterat legio et latis tendebat in arvis.


servati facimus meritosque novamus honores.


Sic ait, et dicto citius tumida aequora placat,

sic aio et dico cieo tumidus aequor placo


saecula. Sic placida populos in pace regebat,

saeculum sic placidus populus in pax rego


quae regio in terris nostri non plena laboris?

qui regius in terra noster non plenus labor


prospiciens tumulo campum aspectabat et ambas

prospicio tumulus campus aspecto et ambo


Bis conatus erat casus effingere in auro;


viderit. Hoc dicens eduxit corpore telum:


sola domo maeret vacua, stratisque relictis

solus domus maereo vacuus sterno relinquo


Sic ait, et paribus Messapum in proelia dictis

sic aio et par messapus in proelio dictum


faucibus effundens supera ad convexa ferebat:


obruerent Rutuli telis! Animam ipse dedissem


Quem si fata virum servant, si vescitur aura


et iacit: illa volans clipei transverberat aera

et jacio ille volo clipeus transverbero aes


agrestisque manus armat sparus; ipse catervis


Iamque ad Messapi socios tendebat; ibi ignem


fulminis acta modo, quam nec duo taurea terga

fulmen ago modo quam neque duo taureus tergum


additur,—Ilus erat, dum res stetit Ilia regno,—


incipias conferre manum.


Atque illi longe gradientem et dira frementem

atque ille longus gradior et dirus fremo


Tum senior semperque odiis et crimine Drances

tum senex semper odium et crimen drances


conserimus, multos Danaum demittimus Orco.


sub remis fusi per dura sedilia nautae:


Turnus in arma viros, armis circumdatus ipse,


Munera, quae patriis ad me portatis ab oris,


Aut si fama movet, si tantum pectore robur

aut si fama moveo si tantus pectus robur


servati ex undis ubi figere dona solebant


mille nocendi artes. Fecundum concute pectus,

mille noceo ars fecundus concutio pectus


infernique lacus, Aeaeaeque insula Circae,


Te vero, mea quem spatiis propioribus aetas

tu verus meus qui spatium propioribus aetas


nec tantis mora prodigiis. En quattuor arae

neque tantus mora prodigium en quattuor ara


nec meminisse viae media Palinurus in unda.

neque memini via medius palinurus in unda


Olli, pestis enim tacitis latet aspera silvis,

ille pestis enim taceo lateo asper silva


Scyllam, et caeruleis canibus resonantia saxa.


quantum ignes animaeque valent, absiste precando

quantus ignis animaequus valeo absisto preco


suscitat irarumque omnis effundit habenas.


fundere lumen apex, tactuque innoxia mollis


it caelo clamorque virum clangorque tubarum.


intendunt: scandit fatalis machina muros,


convertunt clamore fugam, mirabile visu,


ferte faces propere foedusque reposcite flammis.


Septuma post Troiae exscidium iam vertitur aestas,

septimus post troius exscidium iam verto aestas


Ecqua tamen puero est amissae cura parentis?


nunc animos, quibus in Gaetulis Syrtibus usi,


Graiugenumque domos suspectaque linquimus arva.

graiugenumque domus suspicio linquo arvum


sic prior adgreditur dictis, atque increpat ultro:

sic prior aggredior dictum atque increpo ultro


stella facem ducens multa cum luce cucurrit.


pars, gladios stringunt manibus, pars missile ferrum

pars gladius stringo manus pars missilis ferrum


quae nos, reliquias Danaum, terraeque marisque


sis memor, et te animo repetentem exempla tuorum

sum memor et tu animus repeto exemplum tuus


sortitur, volvitque vices; is vertitur ordo—


hunc sine me turbare globum et rege tela per auras.

hic sine ego turbo globus et rex telum per aura


Non pugnam aspicere hanc oculis, non foedera possum.

non pugna aspicio hic oculus non foedero possum


arboribus clausi circum atque horrentibus umbris,


Dixerat; atque illam media inter talia ferro

dico atque ille medius inter talis ferrum


Sergestum Aeneas promisso munere donat,


scuta virum galeasque et fortia corpora volvit?


excipit, ac fessos opibus solatur amicis.


ne quid inexpertum frustra moritura relinquat.

ne quis inexpertus frustra morior relinquo


finitimos tollunt in agros urbique remittunt,


exstructosque toros obtentu frondis inumbrant.


semper erit?


Hostis amare, quid increpitas mortemque minaris?


Haud mora consiliis, nec iussa recusat Acestes.

haud mora consilium neque iubeo recuso acestes


diversaeque vocant animum in contraria curae.


carpebat somnos, rebus iam rite paratis.


Ne pete conubiis natam sociare Latinis,


teque tuosque iuvat, patet isti ianua leto,


Et pater Anchises: Nimirum haec illa Charybdis:

et pater anchises nimirum hic ille charybdis


Sic ait et sublatum alte consurgit in ensem

sic aio et tollo altus consurgo in ensis


Haud impune quidem; nec talia passus Ulixes,

haud impunis quidem neque talis patior ulixes


Turno tempus erit, magno cum optaverit emptum


Hunc vehit immanis Triton et caerula concha

hic veho immanis triton et caerulus concha


Tros Tyriusque mihi nullo discrimine agetur.


Arma citi properate viro! Quid statis? Iapyx


aut metus Ausonia prohibet consistere terra?

aut metus ausonius prohibeo consisto terra


Excipiunt plausu pavidos, gaudentque tuentes


illos porticibus rex accipiebat in amplis;


Una torvus Abas: huic totum insignibus armis

unus torvus abas hic totus insignis arma


oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto.

obliviscor suus sum ithacus discrimen tantus


avolsam solvit radicibus; inde repente


qui revehis nobis aeternaque Pergama servas,


Teucrorum tua dextra dedit passimque tropaeis


adfixus lateri iam quaerit sidera, opacae


inpavidus frangit telum et fremit ore cruento:

impavidus frango telis et fremo os cruento


Phoenissa, et pariter puero donisque movetur.


ore, Arethusa, tuo Siculis confunditur undis.


cum genere extinxem, memet super ipsa dedissem.


Heu pietas, heu prisca fides, invictaque bello

heu pietas heu priscus fides invictus bellum


Ille ubi complexu Aeneae colloque pependit

ille ubi complexus aeneas colloquor pendeo


ostentans artemque pater arcumque sonantem.


cum sic unanimam adloquitur male sana sororem:

cum sic unanimus alloquor malus sano soror


Pandarus ut fuso germanum corpore cernit


Speluncam Dido dux et Troianus eandem


Dixit, et, os impressa toro, Moriemur inultae,


Quanta per Idaeos saevis effusa Mycenis

quantus per idaeus saevus effundo mycena


ostia, dives opum studiisque asperrima belli;


trans pontum fugat, et terris immittit apricis.

trans pontus fugo et terra immitto apricus


Voltis et his mecum pariter considere regnis;


At regina, pyra penetrali in sede sub auras

at regina pyra penetralis in sedes sub aura


conciliumque vocat divom pater atque hominum rex

concilium voco divus pater atque homo rex


his magnum Alciden contra stetit; his ego suetus,

hic magnus alcides contra sto hic ego suesco


fors et vota facit cumulatque altaria donis:


Hic galeam tectis trepidus rapit, ille frementis

hic galea tectum trepidus rapio ille fremo


fecit avem Circe sparsitque coloribus alas.


aut acris tendunt arcus aut lenta lacertis

aut acer tendo arcus aut lentus lacertus


tendebat muros gressumque in castra ferebat.


laetitia mixtoque metu, nec iam amplius hastae

laetitia misceo metus neque iam amplus hasta


impulit; illa Noto citius volucrique sagitta

impello ille notus cieo volucris sagitta


redde meis. Vicisti, et victum tendere palmas


Quam pius Aeneas tibi enim, tibi, maxuma Iuno,


Hic Hammone satus, rapta Garamantide Nympha,


nomen in astra ferant. Hunc illum poscere fata

nomen in astrum fero hic ille posco fatum


in brevia et Syrtis urguet, miserabile visu,

in brevio et syrtis urgeo miserabilis video


traxerit ad letum patriae sub moenibus! O gens


Interea fessos ventus cum sole reliquit,


Heia age, rumpe moras. Varium et mutabile semper

heia ago rumpo mora varius et mutabilis semper


tum genus omne tuum, et quae dentur moenia, disces.

tum genus omnis tuus et qui do moenia disco


Aeneas; tantum egregio decus enitet ore.


Arduus inde Acragas ostentat maxuma longe

arduus inde acragas ostento magnus longus


ima petens; nox Aenean somnusque reliquit.


ecce furens animis aderat Tirynthius omnemque


praevidit, celerique elapsus corpore cessit.


Supponunt alii cultros, tepidumque cruorem


numquam deinde cavo volitantia prendere saxo,

numquam deinde caveo volito prehendo saxum


tempus eget, non, si ipse meus nunc adforet Hector.

tempus egeo non si ipse meus nunc adsum hector


excipiam sorti, iam nunc tua praemia, Nise.

excipio sortio iam nunc tuus praemium nisus


Evolat infelix et femineo ululatu,


exuit, atque ingens media consistit harena.

exuo atque ingens medius consisto harena


piscosos scopulos humilis volat aequora iuxta.

piscosus scopulus humilis volo aequor iuxta


nec posse Italia Teucrorum avertere regem?


conscendit furibunda rogos, ensemque recludit

conscendo furibundus rogus ensis recludo


Tegmina tuta cavant capitum flectuntque salignas

tegimen tueor caveo caput flecto salignus


cornea, qua veris facilis datur exitus umbris;

corneus qui verus facilis do exitus umbra


exciderat puppi mediis effusus in undis.


His accensa super, iactatos aequore toto


Hic Helenus, caesis primum de more iuvencis,

hic helenus caedo primus de mos juvencus


Stant terra defixae hastae, passimque soluti


vestigavit apes fumoque implevit amaro:


Non ego Myrmidonum sedes Dolopumve superbas

non ego myrmidones sedes dolopumve superbus


infelix Theseus; Phlegyasque miserrimus omnis


lenta levis cursu praefixa hastilia ferro,

lentus levis cursus praefigo hastile ferrum


vel Pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras,

vel pater omnipotens adigo ego fulmen ad umbra


sed fore, qui gravidam imperiis belloque frementem

sed sum qui gravida imperium bellus fremo


munera portantis aurique eborisque talenta


Cum venit, aulaeis iam se regina superbis

cos venio aulaeum iam sui regina superbus


flectit equos, curruque volans dat lora secundo.

flecto equus currus volo do lorum secundus


exspectate venis? Ut te post multa tuorum


liqueris Anchisen; superet coniunxne Creüsa,


Iam pridem invisus divis et inutilis annos

iam pridem invideo divus et inutilis annus


accipiunt; palmam Entello taurumque relinquunt.


O genetrix, quo fata vocas, aut quid petis istis?

o genetrix quo fatum voco aut quis peto iste


Et nunc cedo equidem pugnasque exosa relinquo.

et nunc cedo equidem pugno exosus relinquo


an Tyriis omnique manu stipata meorum


Ergo aderat promissa dies et tempora Parcae

ergo adsum promitto dies et tempus parca


Isque ubi tendentem adversum per gramina videt


responsis horrent divom et Maeotia tellus,

respondeo horreo divus et maeotius tellus


arboribus stragemque satis, ruet omnia late;


litore Trinacrio dederatque abeuntibus heros,


et media adversi liquefacto tempora plumbo

et medius adverro liquefacio tempus plumbo


proxuma quae nostri perfunditur aequoris aestu,

proximus qui noster perfundo aequor aestus


suspendit capita et rorantia sanguine portat.


Nulla meis sine te quaeretur gloria rebus;


ornatus Argivae Helenae, quos illa Mycenis,


Vix e conspectu exierat campumque tenebat,


Aeneas: siqua interea fortuna fuisset,


illa notos atque alta volans in nubila fugit.

ille nosco atque altus volo in nubila fugio


intus opaca, ingens; ipse arduus, altaque pulsat

intus opacus ingens ipse arduus alo pulso


demissam tantos voluit te ferre labores?


Parte alia horrendus visu quassabat Etruscam


constituent, urbique dabit Lavinia nomen.


corripuit tabulas et postibus haesit adesis.


invertit caelum stellis ardentibus aptum.


supplicia hausurum scopulis, et nomine Dido

supplicium haurio scopulus et nomen dido


Ast illae diversa metu per litora passim


Bebrycia veniens Amyci de gente ferebat,


nescius; illa fuga silvas saltusque peragrat


egerimus, nosti; et nimium meminisse necesse est.


taurus, et incertam excussit cervice securim.

taurus et incertus excutio cervix securis


desuper infundam, et tonitru caelum omne ciebo.

desuper infundo et tonitrus caelum omnis cieo


quam dextra ingenti librans ita ad aethera fatur:

quam dextera ingens libro ita ad aether for


Tum decuit metuisse tuis: nunc sera querelis


portam vi magna converso cardine torquet,


conversaeque ruunt acies; fert impetus ipsum,

conversaeque ruo acies fero impetus ipse


armatique cavis expectant turribus hostem.


quid dubitem et quae nunc animo sententia surgat.

quis dubito et qui nunc animus sententia surgo


non fuit Aeneadum Troiana neque induit arma,

non sum aeneadum trojanus neque induo arma


Succedunt matres et templum ture vaporant


alta petens, pariterque oculos telumque tetendit.


hunc peditem. Pedes et Lycius processerat Agis,


da, genitor, teque amplexu ne subtrahe nostro.

do genitor tu amplexus ne subtraho noster


pulsatos referens infecto foedere divos.


egregiusque animi, qui, nequid tale videret,


quisquis in arma vocas. Et sic effatus ad undam

quisquis in arma voco et sic effor ad unda


intrantem muros, vocemque his auribus hausi.


Hic regina gravem gemmis auroque poposcit


cum stabulis armenta trahit. Vidi ipse furentem

cum stabulis armentum traho video ipse furo


terra mihi? Vos O potius miserescite venti:


Exclusi ante oculos lacrumantumque ora parentum

excludo ante oculus lacrumantumque os parens


filius huic fato divom prolesque virilis


Sacra Dionaeae matri divisque ferebam


se satis ambobus Teucrisque venire Latinisque.


moenia quique imos pulsabant ariete muros,


Ilicet in muros tota discurritur urbe.


nuntius ingenti per regia tecta tumultu

nuntius ingens per regius tectum tumultus


quadrifidam quercum cuneis ut forte coactis


sed mea me virtus et sancta oracula divom

sed meus ego virtus et sancio oraculum divus


urgebam et tela curas solabar anilis.


Sol, qui terrarum flammis opera omnia lustras,


creber utraque manu pulsat versatque Dareta.


dona ferens, pelago et flammis restantia Troiae:

donum fero pelagus et flamma resto troius


adflictus vitam in tenebris luctuque trahebam,


Bis denis Phrygium conscendi navibus aequor,

bis deni phrygius conscendo navis aequor


culminibus crepitant, sic densis ictibus heros


Infelix, utcumque ferent ea facta minores,


alter ab Arcadio Tegeaeae sanguine gentis;


sola viri mollis aditus et tempora noras.


Hic tamen ille urbem Patavi sedesque locavit


Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum.

credo equidem neque vanus fides genus sum deus


defuit, et comites natumque virumque fefellit.


it mare per medium; miseris heu praescia longe

eo mare per medius miser heu praescius longus


Atque illum talis iactantem pectore curas


Euryalus confestim alacres admittier orant:


Franguntur remi; tum prora avertit, et undis


abstractaeque boves abiurataeque rapinae


et prohibete nefas. Olli certamine summo


quam Turno regi aut regi apparere Latino.


Dardanides teloque sequi, quem prendere cursu

dardanis telum sequor qui prehendo cursus


Dixit, deinde lacu fluvius se condidit alto,

dico deinde lacus fluvius sui condo altus


rem magnam, pretiumque morae fore. Primus Iulus

res magnus pretium mora sum primus iulus


sive dolo, seu iam Troiae sic fata ferebant.

sive dolus seu iam troius sic fatum fero


quaerenti nulla ad speluncam signa ferebant.


armaque craterasque simul pulchrosque tapetas.


O nimium caelo et pelago confise sereno,

o nimium caelum et pelagus confido serenus


gaudet, hians immane, comasque arrexit et haeret

gaudeo hio immanis como arrideo et haereo


ferro accincta vocat.


Tyrrhenas, i, sterne acies; tege pace Latinos.

tyrrhenus eo sterno acies tego pax latini


Haec fatus, latos umeros subiectaque colla


et Bellona manet te pronuba. Nec face tantum

et bellona maneo tu pronuba neque fax tantus


commixtum clamorem adrectasque impulit aures

commisceo clamor adrectasque impello auris


imam inter galeam summi thoracis et oras

imus inter galea superus thoracis et ora


Tum vero tremefacta novus per pectora cunctis

tum verus tremefacio novus per pectus cunctus


ipsorum clipeos et non felicia tela.


Soli pro portis Messapus et acer Atinas


funera, post varios hominumque urbisque labores


Servatum ex undis Strophadum me litora primum

servo ex unda strophades ego litus primus


nec tu me aeria solam nunc sede videres

neque tu ego aerius solus nunc sedes video


aequora tuta silent; tum silvis scaena coruscis

aequor tueor sileo tum silva scaena coruscus


consulis, O bone rex: cuncti se scire fatentur,

consul o bonus rex cunctus sui scio fateor


obsidione sines? Muris iterum imminet hostis

obsidio sino murus iterum immineo hostis


Hic natam in dumis interque horrentia lustra


Anna, fatebor enim, miseri post fata Sychaei

anna fateor enim miser post fatum sychaeus


Sic genus amborum scindit se sanguine ab uno.

sic genus ambo scindo sui sanguis ab unus


Iamque dies caelo concesserat almaque curru


cum sese e pastu referunt et longa canoros

cum sui e pasco refero et longus canorus


voce vocans Hecaten, Caeloque Ereboque potentem.


dixit et angusti subter fastigia tecti

dico et angustus subter fastigium tectum


Inter quas Phoenissa recens a volnere Dido

inter qui phoenissa recens ab vulnus dido


arma diu senior desueta trementibus aevo


Prosequitur pavitans, et ficto pectore fatur:


sed me cum lucis Hecate praefecit Avernis,

sed ego cum lucus hecate praeficio avernus


corpora, per campos ferro quae fusa iacebant,

corpus per campus ferrum qui fundo jaceo


aut ego tela dedi fovive cupidine bella?


Talibus Aeneadae donis dictisque Latini


Tyrrhenique duces Evandrique Arcades alae.


sustentare valet telis aut sistere contra,

sustentaris valeo telum aut sisto contra


processit summoque hausit de gurgite lymphas,


Hic cursus fuit:


et dedit esse deas aevumque agitare sub undis.


communemque vocate deum et date vina volentes.


Huc septem Aeneas collectis navibus omni


Opemque meam, patriae quae nunc subit aemula laudi,

ops meus patria qui nunc subeo aemulo laus


Haud secus ac iussi faciunt, tectosque per herbam

haud secus atque iubeo facio tego per herba


intra tecta vocat Menelaum, et limina pandit,

intra tectum voco menelaus et limen pando


exstinctus pudor, et, qua sola sidera adibam,


quod superest: haec sunt spolia et de rege superbo

qui supersum hic sum spolium et de rex superbus


sed circum late volitans iam Fama per urbes

sed circum latus volito iam fama per urbs


nec Clytio genitore minor nec fratre Menestheo.

neque clytius genitor paruus neque frater menestheo


aequora et Ausonio possis considere portu,

aequor et ausonius possum consido portus


nec mora, nec requies: quam multa grandine nimbi

neque mora neque requies quam multus grando nimbus


Circum omnis famulumque manus Troianaque turba

circum omnis famulus manus trojanus turba


ars fuerat pauperque domus nec nota potentum

ars sum pauper domus neque nosco potentum


haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert,

hic tu primus dies bellum do hic idem aufero


Inde ubi venere ad fauces grave olentis Averni,

indus ubi venio ad fauces gravis oleo avernus


Namque inflicta vadis dorso dum pendet iniquo,

namque infligo vado dorsum dum pendeo iniquus


Navita quos iam inde ut Stygia prospexit ab unda

nauta qui iam inde ut stygius prospicio ab unda


infernas reseret sedes et regna recludat


expertos belli iuvenes, ast Ilva trecentos

experior bellum juvenis at ilva trecenti


unde ruunt totidem voces, responsa Sibyllae.


deserit ac rapido cursu media agmina rumpit.

desero atque rapidus cursus medius agmen rumpo


tum sic adfari et curas his demere dictis:


et captum leto posuit caput, arma relinquunt,


vatis fatidicae, cecinit quae prima futuros


Dat tibi praeterea fortunae parva prioris


quos hominum ex facie dea saeva potentibus herbis

qui homo ex facies dea saevus possum herba


quisquis es, imperioque iterum paremus ovantes.


Is primam ante aciem digna atque indigna relatu

is primus ante acies dignus atque indignus refero


inrita, deflexit partim stringentia corpus


Egressi superant fossas noctisque per umbram


Extremi addensent acies nec turba moveri

extremus addenso acies neque turba moveo


Sol ruit interea et montes umbrantur opaci;


undantique animam diffundit in arva cruore.


genua labant, gelidus concrevit frigore sanguis.

genu labo gelidus concerno frigor sanguis


quales mugitus, fugit cum saucius aram


impius ante aras, atque auri caecus amore,


Quinquaginta atris immanis hiatibus Hydra


sunt lacrimae rerum et mentem mortalia tangunt.


Tum pius Aeneas: Equidem sic poscere ventos


Et pater Anchises: Bellum, O terra hospita, portas

et pater anchises bellum o terra hospita porta


impediunt, pugnaeque cient simulacra sub armis;


Iamque propinquabant portis, rursusque Latini


terribilis oculos, voltum villosaque saetis


induitur, laterique Argivum accommodat ensem.


at tu, oro, solare inopem et succurre relictae.

at tu oro solaris inops et succurro relinquo


Di maris et terrae tempestatumque potentes,


Tum variae comitum facies, immania cete,


huic capiti insultans tot ferro saeva dedisset


ora, dei iussu non umquam credita Teucris.


Quem pius Aeneas dictis adfatur amaris:


delphinum caudas utero commissa luporum.


Laurentisne iterum muros aut castra videbo?


adforet Aeneas! Equidem per litora certos


interea Aenean Mnestheus et fidus Achates

interea aeneas mnestheus et fidus achates


tali remigio navis se tarda movebat;


Idem omnes simul ardor habet, rapiuntque ruuntque;


Aeneas, tristi turbatus pectora bello,


huic uni forsan potui succumbere culpae.


alitis in parvae subitam conlecta figuram,


magna deum, vel quae fatorum posceret ordo;


occultas egisse vias subter mare; qui nunc


dissiluit; fulva resplendent fragmina harena.

dissileo fulvus resplendeo fragmen harena


Effugit ante alios primisque elabitur undis


Una omnes fecere pedem pariterque sinistros,


et laevo infixa est lateri manus abditaque intus

et laevus infigo sum lateo manus abdo intus


ni teneant cursus; certum est dare lintea retro.

ni teneo curro certus sum do linteus retro


Postquam introgressi et coram data copia fandi,

postquam introgressi et coram do copia for


commovere canes, fluvio cum forte secundo

commoveo canis fluvius cum fors secundus


Albani, tum rex stabula alta Latinus habebat,

albanus tum rex stabulum altus latinus habeo


quid face Troianos atra vim ferre Latinis,


venisse Aenean, Troiano sanguine cretum,


non ut tela tamen, non ut contenderet arcum:

non ut telum tamen non ut contendo arcus


haec responsa dabat, vel quae portenderet ira


Hinc Italae gentes omnisque Oenotria tellus


sanguineam volvens aciem, maculisque trementis


inrigat, et fotum gremio dea tollit in altos

inrigo et foveo gremium dea tollo in alo


tum levis ocreas electro auroque recocto


Sed nunc Italiam magnam Gryneus Apollo,


Primus ego, invisum quem tu tibi fingis, et esse

primus ego invideo qui tu tu fingo et sum


sola novum dictuque nefas Harpyia Celaeno


Rex erat Aeneas nobis, quo iustior alter,


detorsit veniens, portaeque infigitur hasta.