fortunaeque locus. Non vitae gaudia quaero,


agnovit sonitum et divae promissa parentis.


effera. Ductores primi Messapus et Ufens


qui quondam, castra ut Danaum speculator adiret,

qui quondam castrum ut danaus speculator adeo


et nunc lenta manu spargens hastilia denset,

et nunc lentus manus spargo hastile denset


agmine nec longis inter se passibus absunt;

agmen neque longus inter sui passus absum


admonet, et magna testatur voce per umbras:


haud partem exiguam montis, Lyrnesius Acmon,


tecum acer Messapus erit turmaeque Latinae


ipse Quirinali trabea cinctuque Gabino


Hic Hecuba et natae nequiquam altaria circum,

hic hecuba et nascor nequiquam altare circum


per tunicam squalentem auro latus haurit apertum.

per tunica squaleo aurum latus haurio aperio


Caelestum vis magna iubet. Rex ipse Latinus,

caelestum volo magnus iubeo rex ipse latinus


talia voce refert: O terque quaterque beati,


sternere nec Priami regnorum eversor Achilles;

sterno neque priamus regnum eversor achilles


Haud procul hinc saxo incolitur fundata vetusto

haud procul hinc saxum incolo fundo vetustus


Haec duo praeterea disiectis oppida muris,

hic duo praeterea disjacio oppidum murus


edocet, humanis quae sit fiducia rebus


tristior et lacrimis oculos suffusa nitentis

tristis et lacrima oculus suffundo niteo


Ille etiam patriis agmen ciet Ocnus ab oris,

ille etiam patrius agmen cieo ocnus ab ora


traicit. I, verbis virtutem inlude superbis!

traicio eo verbum virtus illudo superbus


Fama est praecipitem, cum prima in proelia iunctos

fama sum praecipito cum primus in proelio jungo


pars optare locum tecto et concludere sulco.

pars optaris locus tectum et concludo sulco


Ipse etiam, eximiae laudis succensus amore,


Pacem me exanimis et Martis sorte peremptis


at iuveni oranti subitus tremor occupat artus,

at juvenis oro subeo tremor occupo artus


lustrat Aventini montem, ter saxea temptat


Urbem hodie, causam belli, regna ipsa Latini,

urbs hodie causa bellum regnum ipse latinum


Dixerat, et toto conixus corpore ferrum


ergo omnis longo solvit se Teucria luctu;

ergo omnis longus solvo sui teucrius luctus


Indigetem Aenean scis ipsa et scire fateris

indigeto aeneas scio ipse et scio fateor


cum sociis ardent animi; furor iraque mentem


exiit, oppositasque evicit gurgite moles,


hac Arruns subit et tacitus vestigia lustrat;

hic arruns subeo et taceo vestigium lustro


tum laeva taurum cornu tenet, atque ita fatur:

tum laeva taurus cornu teneo atque ita for


et maestum Iliades crinem de more solutae.


mutabat versans, Siculisne resideret arvis,


Non ita me genitor, bellis adsuetus Opheltes,

non ita ego genitor bellum assuesco opheltes


Illi inter sese duri certamina belli


degere, more ferae, tales nec tangere curas!


et clipeum efferri iussit, Didymaonis artem,


lilia funduntur—strepit omnis murmure campus.

lilium fundo strepit omnis murmur campus


ardentes dare visa faces: Hic quaerite Troiam;


corpora fundat humi, et numerum cum navibus aequet.

corpus fundo humus et numerus cum navis aequo


Nec non et vario noctem sermone trahebat


dat iuveni, atque animum praesenti pignore firmat.

do juvenis atque animus praesens pignus firmo


Extremus, formaque ante omnis pulcher, Iulus


non equidem nec te, iuvenis memorande, silebo.

non equidem neque tu juvenis memoro sileo


circumstant animae dextra laevaque frequentes;


instigant studiis, resonatque fragoribus aether.


stare vident: subeunt equites, et spicula castris

sto video subeo eques et spiculum castrum


impediat segnisve metu sententia tardet.


contigerat; placida laxabant membra quiete


Aeneas, ut fama fidem missique reportant


a Tenedo tacitae per amica silentia lunae

ab tenedus taceo per amicus silentium luna


at sperate deos memores fandi atque nefandi.


vera, inquit; neque me Argolica de gente negabo:

verus inquam neque ego argolicus de gens nego


procubuisse super confusae stragis acervum.


creber et adspirans rursus vocat Auster in altum.

creber et adspirans rursus voco auster in altus


sortiti remos, passimque in litore sicco


quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis

quantus athos aut quantus eryx aut ipse coruscus


dicere deseruit, tenuisque recessit in auras.


Iamque ascendebant collem, qui plurimus urbi


prima locare manu molirique aggere tecta.

primus locaris manus molio aggero tectum


Oscorumque manus. Teretes sunt aclydes illis


Diverso interea miscentur moenia luctu,


Nec Praenestinae fundator defuit urbis,


pars levis umero pharetras; it pectore summo

pars levis umerus pharetra eo pectus superus


saxea pila cadit, magnis quam molibus ante

saxeus pilum cado magnus quam moles ante


nascentis Troiae


quinque greges illi balantum, quina redibant


dona laboratae Cereris Bacchumque ministrant.


dona ferens, iuxtaque comes Lavinia virgo,


Interea Turnum in silvis saevissimus implet


cum tibi sollicito secreti ad fluminis undam


saevire ac formae magnorum ululare luporum,


hoc dicens ferrum adverso sub pectore condit

hic dico ferrum adverso sub pectus condio


dictamnum genetrix Cretaea carpit ab Ida,

dictamnus genetrix cretaeus carpo ab idas


nec pulchro ut Latio careat regnumque relinquat:

neque pulcher ut latius careo regnum relinquo


ecce super maesti magna Diomedis ab urbe

ecce super maestus magnus diomedes ab urbs


parte ferox, ardensque oculis, et sibila colla

pars ferox ardeo oculus et sibilo collum


quae me cumque vocant terrae. Sic fatus, amicum


inter se coiisse viros et cernere ferro.


qui subiit palmae, frustraque ad praemia venit

qui subeo palma frustro ad praemium venio


velocem iaculo et multa prior arte Camillam

velox jaculus et multus prior ars camilla


impia nec veriti dominorum fallere dextras,

impius neque vereor dominus fallo dexter


Massylique ruunt equites et odora canum vis.


ibat in Euryalum. Tum vero exterritus, amens


desuper: omnis eo terrore Aegyptus et Indi,

desuper omnis is terror aegyptus et indus


cogemur, qui nunc lenti consedimus arvis.


Obvius huic primum, fatis adductus iniquis,


et conum insignis galeae cristasque comantis,


multi nos populi, multae (ne temne, quod ultro

multus nos populus multus ne temno qui ultro


Quo sonipes ictu furit arduus altaque iactat

quo sonipes ictus furio arduus alo iacto


pacarit nemora, et Lernam tremefecerit arcu;


Perge modo, et, qua te ducit via, dirige gressum.

pergus modo et qui tu duco via dirigo gradior


Conticuit tandem, factoque hic fine quievit.

conticesco tandem facio hic finis quiesco


coniugio Aeacidae Pyrrhi sceptrisque potitum,

conjugium aeacides pyrrhus sceptrum potior


accepit Roma, et patrium servavit honorem;


Anchisae magni Manisque Acheronte remissos.


Hinc portum petit, et socios partitur in omnes.

hinc portus peto et socius partio in omnis


turbine fumantem piceo et candente favilla,


non aequo dare se campo, non obvia ferre

non aequus do sui campus non obvius fero


Non illum nobis genetrix pulcherrima talem


telaque coniciunt proturbantque eminus hostem

telum conicio proturbantque eminus hostis


incenditque animum famae venientis amore,


Evadnenque et Pasiphaën; his Laodamia


et fors omne datum traherent per talia tempus;


Cunctanti telum Aeneas fatale coruscat,


convertere oculos. Volat igneus aequore Tarchon

converto oculus volo igneus aequor tarchon


concretam exemit labem, purumque relinquit


Tum vates sic orsa loqui: Dux inclute Teucrum,

tum vates sic ordior loquor dux inclutus teucer


discussaeque iubae capiti, nec sufficit umbo


remigium supplet; socios simul instruit armis.

remigium suppleo socius simul instruo arma


fusaque in obscenum se vertere vina cruorem.


haesit virgineumque alte bibit acta cruorem.


dat signum caelo, quo non praesentius ullum


Tithoni croceum linquens Aurora cubile.


quales Threiciae cum flumina Thermodontis


Huic frater subit Alcanor fratremque ruentem


sterneret aequor aquis, remo ut luctamen abesset.

sterno aequor aqua remus ut luctamen absum


exterrens freta, cui laterum tenus hispida nanti

exterreo fretus qui latus tenus hispidus no


insequitur, iam iamque manu tenet et premit hasta.

insequor iam iam manus teneo et premo hasta


accipere orantis, oriturque miserrima caedes


dum fortuna fuit; vincant quos vincere mavis.


fundamenta quatit, totamque a sedibus urbem


largior. Haud illi stabunt Aeneia parvo


ambrosiaeque comae divinum vertice odorem


At non hoc telum, mea quod vi dextera versat,

at non hic telis meus qui vis dextera verso


delphinum similes, qui per maria umida nando

delphinum similis qui per mare umidus no


somnus, in aeternam clauduntur lumina noctem.


ni frustra augurium vani docuere parentes.


Uritur infelix Dido, totaque vagatur


porrigitur, rostroque immanis voltur obunco


Tum pius Aeneas umeris abscindere vestem,


ingentem, et summa Danaos ex arce vocabat.


litus arant Rutulosque exercent vomere colles


Hanc tibi, Eryx, meliorem animam pro morte Daretis


Ilioneus saxo atque ingenti fragmine montis

ilioneus saxum atque ingens fragmen mons


duxisti et talis voluisti expendere poenas?


Quove tenetis iter? Nihil illi tendere contra,


ad caelum cum voce manus, et munera libo


Discite iustitiam moniti, et non temnere divos.


centum aliae totidemque pares aetate ministri,


Sed vos, o lecti, ferro qui scindere vallum


nuda genu, nodoque sinus collecta fluentis.


Ergo omnis furiis surrexit Etruria iustis:


Sin et opes nobis et adhuc intacta iuventus

sin et ops nos et adhuc intactus juventus


gloria Dardaniae. Tuque, O sanctissima vates,


non iaculo, neque enim iaculo vitam ille dedisset,

non jaculus neque enim jaculus vita ille do


textilibusque onerat donis, ac talia fatur:


aedificant, sectaque intexunt abiete costas:


praestantis virtute legit; pars cetera prona


ut rebare, Venus, nec te sententia fallit,

ut rebaris venus neque tu sententia fallo


et silvis aptare trabes et stringere remos:


persequitur fortemque Numam fulvumque Camertem,


semihominis Caci facies quam dira tenebat


Venatum Aeneas unaque miserrima Dido


adpetii et Veneris violavi volnere dextram.


Nam memini Hesionae visentem regna sororis


Mene salis placidi voltum fluctusque quietos


Et nunc, quod patrias vento petiere Mycenas,


Vixi, et, quem dederat cursum fortuna, peregi,


Oceanum interea surgens Aurora reliquit:


Ferte citi ferrum, date tela, ascendite muros,


abstulit atra dies et funere mersit acerbo;


accipere ingentique urbem obsidione premebat:


nutribant Tyrrhusque pater, cui regia parent


aeratos; iamque excisa trabe firma cavavit


sed glomerare manum bello et concurrere in arcem

sed glomeraris manus bellum et concurro in arx


saecula qui rursus Latio regnata per arva

saeculum qui rursus latius regno per arvum


Undique visendi studio Troiana iuventus


tradiderit, regno aut optata luce fruatur,


regalisque accensa comas, accensa coronam


per medium qua spina dabat, hastamque receptat


Dardaniam ruit ad portam fratresque superbos.


tristis ubi infausto committitur omine pugna.

tristis ubi infaustus committo omen pugno


occubat, ignarum Laurens habet ora Mimanta.


Occidis, Argivae quem non potuere phalanges


Extemplo Turni sic est adfata sororem


vertuntur varii. Rutulos aspectat et urbem


decrevitque mori, tempus secum ipsa modumque


Iam tum religio pavidos terrebat agrestis


omnipotens. Non exuvias pulsaeve tropaeum

omnipotens non exuviae pulsaeve tropaeum


somniferi et Marsis quaesitae montibus herbae.


monstra manu geminosque premens eliserit angues,

monstrum manus gemini premo elido anguis


Dis equidem auspicibus reor et Iunone secunda

dis equidem auspex reor et juno secundus


hortatur Mnestheus: Nunc, nunc insurgite remis,


spumantemque agitabat equum, quem pellis aënis


institerat, iaculo palmas armavit acuto


obnixus latis umeris, multosque suorum


Hic subitam nigro glomerari pulvere nubem


sternamur campis. Etiam tu, siqua tibi vis,


limina; vidi atro cum membra fluentia tabo


Dixit, et in silvam pennis ablata refugit.


ut fera, quae densa venantum saepta corona

ut ferus qui densus venantum saeptum corona


nec partem posuere suis (quae maxima turba est),

neque pars pono suus qui maximus turba sum


Eripe, nate, fugam, finemque impone labori.


Chaonio, et celsam Buthroti accedimus urbem.

chaonius et celsus buthrotius accedo urbs


aurea percussum virga versumque venenis


Quo moriture ruis maioraque viribus audes?


Haec ait, et socii cesserunt aequore iusso.


implenturque super puppes; semiusta madescunt


et super incumbens cum puppis parte revolsa,

et super incumbo cum puppis pars revello


gramineo ripae religavit ab aggere classem.


ceu quondam petiere rates; pars tollere vocem


pabula parva legens nidisque loquacibus escas,


Consequimur cuncti et densis incurrimus armis.

consequor cunctus et densus incurro arma


celsa petit tacitumque obsedit limen Amatae,


Tristius haud illis monstrum, nec saevior ulla

tristis haud ille monstrum neque saevus ullus


et funus lacerum tellus habet? Hoc mihi de te,

et funus lacer tellus habeo hic ego de tu


tum caput ipsi aufert domino truncumque relinquit

tum caput ipse aufero dominus truncus relinquo


discolor unde auri per ramos aura refulsit.

discolor unde aurum per ramus aura refulgeo


et vellem et fuerat melius, non tempore tali


se causam clamat crimenque caputque malorum,


Sic memorat; simul Aenean in regia ducit


tandem etiam magno strinxit de corpore Turni.

tandem etiam magnus stringo de corpus turnus


cum tacet omnis ager, pecudes pictaeque volucres,

cum taceo omnis ager pecus pingo volucris


Volcanum adloquitur thalamoque haec coniugis aureo

volcanus alloquor thalamus hic coniunx aureus


Centaurus, nunc una ambae iunctisque feruntur


Obstipui, steteruntque comae et vox faucibus haesit.

obstipesco sto coma et vox fauces haereo


versa retro tantumque animis certatis iniquis?

verso retro tantus animus certas iniquus


Non tamen Anna novis praetexere funera sacris

non tamen anna novus praetexo funero sacrum


defer in Italiam; gens dura atque aspera cultu

defero in italia gens durus atque asper cultus


obvia multa virum demittit corpora morti:


Aeneas (neque enim patrius consistere mentem


bellatoris equi cava tempora conicit hastam.

bellator equus cavo tempus conicio hasta


unum illud tibi, nate dea, proque omnibus unum


me, bello e tanto digressum et caede recenti,

ego bellum e tantus digredior et caedes recens


vastabat Cyprum, et victor dicione tenebat.


Ille, ut opes fractae Teucrum, et Fortuna recessit,

ille ut ops frango teucer et fortuna recedo


substitit, atque utero sonitum quater arma dedere:

substo atque uterus sonitus quater arma do


inferat et pulchram properet per volnera mortem?

infero et pulcher propero per vulnero mors


necdum etiam causae irarum saevique dolores


alitibusque iaces, nec te, tua funera mater

alitibusque iaceo neque tu tuus funero mater


Prosequitur surgens a puppi ventus euntis


hic labor ille domus et inextricabilis error;


vidit, et aequatis classem procedere velis,


floribus et dulci adspirans complectitur umbra.

flos et dulcis adspirans complector umbra


Nulli certa domus; lucis habitamus opacis,


paulatim exsolvit se corpore lentaque colla

paulatim exsolvo sui corpus lentus collum


et tua Dardaniis transcribi sceptra colonis?

et tuus dardanius transcribo sceptrum colonia


Iamque propinquabam portis, omnemque videbar


cum rapidos amnis, fit clauso gurgite murmur

cum rapidus amnis fio claudo gurges murmur


Tunc etiam fatis aperit Cassandra futuris


Cui Liger:


exitium infelix, nunc alte volnus adactum!


Extemplo teli stridorem aurasque sonantis


praecipitant, omnis campis diffugit arator


litus ad Ausonium tot per vada caerula vexit?

litus ad ausonius tot per vado caerulus veho


Olli remigio noctemque diemque fatigant


horrida, quam densi complerant undique sentes;

horridus quam densus compleo undique sentis


dant fruges manibus salsas et tempora ferro


Romulidis Tatioque seni Curibusque severis.


et si continuo victorem ea cura subisset,


Illum turbat amor, figitque in virgine voltus:


proluit aut annis solvit sublapsa vetustas;

proluo aut annus solvo sublabor vetustus


Hic templum Iunoni ingens Sidonia Dido


agmen habet secum, cursusque instruxit equorum,


quique urbem liquere Cosas, quis tela sagittae

quisque urbs linquo cosa quis telum sagitta


amnis et Hadriacas retro fugit Aufidus undas.

amnis et hadriacus retro fugio aufidus unda


tum cruor et vulsae labuntur ab aethere plumae.

tum cruor et vulsae labor ab aether pluma


Hoc iuvenem egregium praestanti munere donat;


qua rara est acies interlucetque corona


Opis ad aetherium pennis aufertur Olympum.


Hectoris Andromachen? Pyrrhin’ conubia servas?

hector andromache pyrrhus conubium servo


mitto ea, quae muris bellando exhausta sub altis,

mitto is qui murus bellor exhaurio sub altus


ingens, quod torva solum sub fronte latebat,


Ipse inter primos correpta dura bipenni

ipse inter primus corripio durus bipennis


sacra canunt, funemque manu contingere gaudent.


succedit pugnae Teucrosque invadit ovantis.


Iliacosque iterum demens audire labores


gramina nec teneras cursu laesisset aristas,


Ilicet infandum cuncti contra omina bellum,


mens agitat mihi nec placida contenta quietest.

mens agito ego neque placidus contineo quiesco


Stat sua cuique dies, breve et inreparabile tempus

sto suus quisque dies brevis et inreparabilis tempus


advocat Aeneas, tumulique ex aggere fatur:


ancora fundabat naves, et litora curvae


subducta ad Manis imos desedimus unda.


tum gelidus toto manabat corpore sudor


impediunt fallitque timor regione viarum;


sacra manu victosque deos parvumque nepotem


tegmina. Nec curant caeco contendere Marte


Tutatur favor Euryalum, lacrimaeque decorae,


aspicis haec, an te, genitor, cum fulmina torques,

aspicio hic an tu genitor cum fulmen torqueo


Tum socios, namque omnis eum stipata tegebat


cum praevectus equo longaevi regis ad auris

cum praeveho equus longaevus rex ad auris


nec contra vires audet Saturnia Iuno


Nec non Threïcius longa cum veste sacerdos

neque non threicius longus cum vestis sacerdos


exiguam pretio posuit, cui litus arandum


dum consulta petis nostroque in limine pendes.


ardentis spectant socios semustaque servant


Quod te per superos et conscia numina veri,

qui tu per superus et conscius numen verus


crudelis nati monstrantem volnera, cernit,


Phorbanti similis, funditque has ore loquelas:


Inde domum, si forte pedem, si forte tulisset,


nec mea iam mutata loco sententia cedit:

neque meus iam muto locus sententia cedo


Quis genus Aeneadum, quis Troiae nesciat urbem,

quis genus aeneadum quis troius nescio urbs


ter frustra comprensa manus effugit imago,

ter frustra conprehenso manus effugio imago


nam tibi, Thymbre, caput Evandrius abstulit ensis;

nam tu thymbre caput evandrius aufero ensis


His amor unus erat, pariterque in bella ruebant:


immolat ingentique umbra tegit; arma Serestus


Pergameumque Larem et canae penetralia Vestae

pergameus laris et canus penetralis vesta


Accipe et haec, manuum tibi quae monumenta mearum

accipio et hic manus tu qui monumentum meus


arte morer? Talin possum me opponere monstro?

ars moror talis possum ego oppono monstrum


sanguine singultantem; atro tepefacta cruore


stagna refusa vadis, graviter commotus; et alto

stagnum refundo vado gravis commoueo et altus


sanguineos, mixtaque cruor calcatur harena.


Incipe, siqua animo virtus, et consere dextram:

incipio siqua animus virtus et consero dexter


actutum pius Aeneas atque integer aevi


et procul in tenuem ex oculis evanuit auram.

et procul in tenuis ex oculus evanesco auris


contrahimusque viros. Vix prima inceperat aestas,


ni roseus fessos iam gurgite Phoebus Hibero

ni roseus fatisco iam gurges phoebus hiberus


sic demum lucos Stygis et regna invia vivis

sic demum lucus styx et regnum invius vivo


non poterat. Tum vero amens formidine Turnus

non possum tum verus amens formido turnus


multaque se incusat, qui non adceperit ultro

multo sui incuso qui non adceperit ultro


emissamque hiemem sensit Neptunus, et imis


quo nunc Turnus ovat spolio gaudetque potitus.

quo nunc turnus ovo spolio gaudeo potior


arma Iovis fugiens et regnis exsul ademptis.

arma iuppiter fugio et regnum exsul adimo


Agnovere deum proceres divinaque tela


Nate dea, quo fata trahunt retrahuntque, sequamur;

natus dea quo fatum traho retraho sequor


heu nescis—totamque incestat funere classem,


ante diem clauso componat Vesper Olympo.


confugere et Turni defendier hospitis armis.


haud secus Androgeos visu tremefactus abibat.

haud secus androgeos video tremefacio abeo


hinc atque hinc omnemque abitum custode coronant.

hinc atque hinc omnis abeo custos corono


cum dabit amplexus atque oscula dulcia figet,

cum do amplector atque osculum dulcis figo


Concurrunt Tyrrhenae acies atque omnibus uni,

concurro tyrrhenus acies atque omnis unus


laeva tenent Thetis, et Melite, Panopeaque virgo,

laeva teneo thetis et meliton panopea virgo


Obstipuere animi: tantorum ingentia septem


Ergo Iris croceis per caelum roscida pennis,

ergo irus croceus per caelum roscidus penna


intonuit laevum, sonat una fatifer arcus:


hoste vacare domos, sedesque adstare relictas.

hostis vacaris domus sedeo adstaris relinquo


consedere duces pictasque exure carinas.


quique Rufras Batulumque tenent atque arva Celemnae

quisque rufrae batulum teneo atque arvum celemna


vomeris huc et falcis honos, huc omnis aratri


cum pater amisso fluitantem errare magistro


adnuit oranti; reducem ut patria alta videret,


fama prior. Cui me moribundam deseris, hospes?

fama prior qui ego moribundus desero hospes


visus adesse pedum sonitus, genitorque per umbram


Nec vero Alciden me sum laetatus euntem


sive Getis inferre manu lacrimabile bellum

sive geta infero manus lacrimabilis bellum


collis Aventini silva quem Rhea sacerdos

collis aventinus silva qui rhea sacerdos


alte sublatum consurgit Turnus in ensem


opportuna loco, summis quam viribus omnes


deiecit Leto: nihil illos Herculis arma


Quo molem hanc immanis equi statuere? Quis auctor?

quo moles hic immanis equus statuo quis auctor


spumantem pateram, et pleno se proluit auro


insultans sonipes et pressis pugnat habenis


haud secus adcenso gliscit violentia Turno.

haud secus adcenso glisco violens turnus


praecipitis ferro Rutulus flammaque premebat,


pronum sterne solo portisque effunde sub altis.

pronus sterno solum porta effundo sub altus


ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos


Nunc, o lecta manus, validis incumbite remis;


aut ipso portae posuere in limine vitam.


Tum vero Aeneas, subitis exterritus umbris,


En, quid ago? Rursusne procos inrisa priores


Sidonio est invectus equo, quem candida Dido

sidonius sum inveho equus qui candidus dido


cuncti adsint, meritaeque exspectent praemia palmae.

cunctus adsum mereo exspecto praemium palma


cymbiaque argento perfecta atque aspera signis.

cymbium argentum perficio atque asper signum


demens, nec Zephyros audis spirare secundos?

demens neque zephyrus audio spiraris secundus


victorem Buten immani corpore, qui se


natorum Tyrrhi fuerat qui maximus, Almo,


His fretus non legatos neque prima per artem

hic fretus non legatus neque primus per ars


et campos, ubi Troia fuit: feror exsul in altum

et campus ubi troius sum fero exsul in altus


Quidquid apud durae cessatum est moenia Troiae,

quisquis apud durus cesso sum moenia troius


hanc terram, sulcumque sibi premat ipsa carina.


antra Aetnaea tonant validique incudibus ictus

antrum aetnaeus tono validus incus iacio


limes agro positus, litem ut discerneret arvis.


in somnis ferus Aeneas; semperque relinqui


ambiguae spectare rates miserum inter amorem


una eademque via sanguis animusque sequuntur.


Protinus Aeneas celeri certare sagitta


Turne. Sed infelix Teucros quid demoror armis?

turnus sed infelix teucer quis demoror arma


et nunc Pristis habet, nunc victam praeterit ingens

et nunc pistris habeo nunc vinco praetereo ingens


iudicium Paridis spretaeque iniuria formae,


nequiquam cineres, animaeque umbraeque paternae.

nequiquam cinis animaequus umbra paternus


pellibus in morem cincti, flammasque ferebant.


Multa viri nequiquam inter se volnera iactant,

multus vir nequiquam inter sui vulnero iacto


clarescunt sonitus, armorumque ingruit horror.


obvius ardenti sese obtulit. Ille reducta


atque rotis summas levibus perlabitur undas.


cum sonitu fugiuntque notos clamore secundo.


Nequa meis esto dictis mora; Iuppiter hac stat,

nequa meus sum dictum mora iuppiter hic sto


mente dares atque haec Turno rata vita maneret?

mens do atque hic turnus reor vito maneo


Ecce fugae medio summis Amasenus abundans


attonitis inhians animis, ut regius ostro


concessere deum.


Litora litoribus contraria, fluctibus undas


sceptra tenens, mollitque animos et temperat iras.

sceptrum teneo mollio animus et tempero ira


mollius et solito matrum de more locuta est,


deserit Hesperiam et caeli convexa per auras

desero hesperia et caelum convexus per aura


Ipse diem noctemque negat discernere caelo,


et procul e tumulo: Iuvenes, quae causa subegit

et procul e tumulus juvenis qui causa subigo


Hac gener atque socer coeant mercede suorum:


Abnueram bello Italiam concurrere Teucris.


intersintque patris lacrimis, solacia luctus


ad caelum undabat vortex turrimque tenebat,


solus hic inflexit sensus, animumque labantem


egregium Veneris genus et rex ipse Latinus.

egregius venus genus et rex ipse latinus


tolle fuga Turnum atque instantibus eripe fatis

tollo fuga turnus atque insto eripio fatum


pulverulenta fuga Rutuli dant terga per agros.

pulverulentus fuga rutulis do tergum per ager


corripite, O miseri, quos improbus advena bello

corripio o miser qui improbus advena bellum


illi inter sese multa vi volnera miscent

ille inter sui multus vis vulnero misceo


hic membris et mole valens, sed tarda trementi

hic membrum et moles valeo sed tardus tremo


procubuisse lupam, geminos huic ubera circum


proiecit, quibus acer Eryx in proelia suetus


Anchises, fieret vento mora ne qua ferenti.


audeat adfatu? Quae prima exordia sumat?


Huic comitem Asbyten coniecta cuspide mittit.


avertet, non, si tellurem effundat in undas


infert se socium Aeneas atque agmina iungit.

infero sui socius aeneas atque agmen jungo


obtulerat, fidens animi atque in utrumque paratus,

offero fido animus atque in uterque paro


At vero ingentem quatiens Mezentius hastam


Det libertatem fandi flatusque remittat


stirpis ab Ascanio. pugnataque in ordine bella.


clamores simul horrendos ad sidera tollit:


Cernit ibi maestos et mortis honore carentes


Iamque vale: torquet medios Nox humida cursus,


corpora, perque domos et religiosa deorum


tangit honos animum (spes tu nunc una, senectae

tango honor animus spes tu nunc unus senecta


haud secus atque alto in luco cum forte catervae

haud secus atque altus in lucus cum fors caterva


Ille autem: Quid me erepto, saevissime, nato


proximus huic, longo sed proxumus intervallo,

proximus hic longus sed proximus intervallum


Quid struis, aut qua spe gelidis in nubibus haeres?

quis struo aut qui spes gelidus in nubis haereo


in te oculos referunt; mussat rex ipse Latinus,

in tu oculus refero musso rex ipse latinus


Praestat Trinacrii metas lustrare Pachyni

praesto trinacrius meto lustraris pachynus


fertur in abruptum magno mons improbus actu

fero in abrumpo magnus mons improbus actus


imperio Iovis huc venio, qui classibus ignem

imperium iuppiter huc venio qui classis ignis


centum oratores augusta ad moenia regis


Princeps ante omnes densum Palinurus agebat

princeps ante omnis densus palinurus ago


Illa etiam in tergum, siquando pulsa recessit,

ille etiam in tergum siquando pello recedo


fata canens, O Maeoniae delecta iuventus,


inferre et fatis regem se dicere posci


Dictaeos; haeret lateri letalis arundo.


classe veho mecum, fama super aethera notus.

classis veho ego fama super aether notus


exspectet facilemque fugam ventosque ferentis.


Quis procul ille autem ramis insignis olivae

quis procul ille autem ramus insignis oliva


aeternis regis imperiis, et fulmine terres,


Ascanium, patriisque epulandum ponere mensis?—


venerat, insano Cassandrae incensus amore,


quam subter specus et Cyclopum exesa caminis

quam subter specus et clycops exedo caminus


Gnosius haec Rhadamanthus habet, durissima regna,

gnosius hic rhadamanthus habeo durus regnum


fata canit, foliisque notas et nomina mandat.


spargere qui somnos cantuque manuque solebat


Fama est Enceladi semustum fulmine corpus

fama sum enceladus semustus fulmen corpus


te fugiens fratremque Tyren, curruque volutus


Teucrorum, et genti nomen dedit, armaque fixit


Laocoönta petunt; et primum parva duorum


Dardaniusque nepos Veneris diversa per agros


adnuit et totum nutu tremefecit Olympum.


tu vatem, tu, diva, mone. Dicam horrida bella,

tu vates tu divus moneo dico horridus bellum


En ego victa situ, quam veri effeta senectus

en ego vinco sino quam verus effetus senectus


Hic specus horrendum et saevi spiracula Ditis

hic specus horreo et saevus spiraculum dis


O socii—neque enim ignari sumus ante malorum—

o socius neque enim ignaris sum ante malus


Nunc etiam horribili visu portenta sequuntur,

nunc etiam horribilis video portentum sequor


sternere caede viros et moenia cingere flammis.

sterno caedes vir et moenia cingo flamma


mons Idaeus ubi, et gentis cunabula nostrae.


haud deiectus equum duci iubet. Hoc decus illi,

haud deicio equus duco iubeo hic decus ille


Dardanidae pharetramque fuga sensere sonantem.


visa, aperire procul montis, ac volvere fumum.

video aperio procul mons atque volvo fumus


quique altum Praeneste viri quique arva Gabinae

quisque altus praeneste vir quisque arvum gabinus


quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat,


Ille mihi ante alios fortunatusque laborum


et, ni docta comes tenues sine corpore vitas

et ni doceo comes tenuis sine corpus vito


illi armis in regna ruunt. Nec plura locutus

ille arma in regnum ruo neque multus loquor


bellator, solidum nodis et robore cocto,


urbem Troianam primum dulcisque meorum


dum stupet, obtutuque haeret defixus in uno,

dum stupeo obtueor haereo defigo in unus


praecipitant, pulchrumque mori succurrit in armis.

praecipito pulcher morior succurro in arma


procursu rapido, coniectis eminus hastis,


transit equum cursu frenisque adversa prehensis

transeo equus cursus freni adverso prehendo


centum angues cinctamque gerit serpentibus hydram;


Vina bonus quae deinde cadis onerarat Acestes

vinum bonus qui deinde cado onero acestes


quadrupedemque citum ferrata calce fatigat.

quadrupedemque cieo ferratus calx fatigo


fama loco, neu conubiis ambire Latinum


Ducendum ad sedes simulacrum orandaque divae


fertur equis, curruque haeret resupinus inani,

fero equus currus haereo resupinus inanis


Praeterea regina, tui fidissima, dextra


spargens umida mella soporiferumque papaver.


per superos atque hoc caeli spirabile lumen,

per superus atque hic caelum spirabilis lumen


Tertius ille hominum divomque interpres Asilas,

tertius ille homo divus interpres asilas


hunc laetum Tyriisque diem Troiaque profectis


En qui nostra sibi bello conubia poscunt!


desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur:

desuper altus equus gravis ferio atque ita for


Ecquis erit, mecum, iuvenes, qui primus in hostem?

ecquis sum ego juvenis qui primus in hostis


hostilem ad tumulum Troiae sub moenibus altis

hostilis ad tumulus troius sub moenia altus


impellunt, terno consurgunt ordine remi;


Di, prohibete minas; di, talem avertite casum,

deus prohibeo minae deus talis averto casus


Hic Priamus, quamquam in media iam morte tenetur,

hic priamus quamquam in medius iam mors teneo


alitibus linquere feris aut gurgite mersum


Cocyti stagna alta vides Stygiamque paludem,

cocytus stagnum altus video stygius palus


sufficimus. Superat quoniam Fortuna, sequamur,


contigimusque manum, qua concidit Ilia tellus.


et centumgeminus Briareus, ac belua Lernae

et centumgeminus briareus atque belua lerna


et Rutuli; nostro dirimamus sanguine bellum,


Illam Terra parens, ira inritata deorum,


tuque invade viam, vaginaque eripe ferrum:


faucibus exspectant siccis, per tela, per hostis

fauces exspecto siccus per telum per hostis


detulit armari classem cursumque parari.


et durum Aeneae flevissem saepe laborem.


silva tegit; curae non ipsa in morte relinquunt.

silva tego cura non ipse in mors relinquo


Hunc Fauno et nympha genitum Laurente Marica

hic faunus et nympha gigno laurens marica


densa cadunt mediis. It tristis ad aethera clamor

densus cado medius eo tristis ad aether clamor


corripit obiectam, atque immania terga resolvit

corripio objacio atque immanis tergum resolvo


Corripit Aeneas extemplo avidusque refringit

corripio aeneas extemplo avidus refringo


non ego nec Teucris Italos parere iubebo


incassumve tuos volui exercere labores,


hic hymenaeus erit.—Non adversata petenti


auricomos quam quis decerpserit arbore fetus.


non secus atque olim tonitru cum rupta corusco

non secus atque olim tonitrus cum rumpo corusco


ac veluti summis antiquam in montibus ornum

atque velut summus antiquus in mons ornus


amovet, et fidum capiti subduxerat ensem;


quas et Tartaream Nox intempesta Megaeram

qui et tartareus nox intempestus megaera


incumbens arae atque umbra complexa Penatis.

incumbo ara atque umbra complector penates


tecta metu petiere; ruunt de montibus amnes.


terra viros, ultro Inachias venisset ad urbes


Illum indignanti similem similemque minanti


hae nobis propriae sedes; hinc Dardanus ortus,

hic nos proprius sedes hinc dardanus ortus


regnatorem Asiae. Iacet ingens litore truncus,

regnator asia iaceo ingens litus truncus


Odit et ipse pater Pluton, odere sorores


dives inaccessos ubi Solis filia lucos


stans procul in prora pateram tenet, extaque salsos

sto procul in prora patera teneo exta salio


tecta viis. Sedet in mediis et maximus aevo

tectum via sedeo in medius et magnus aevum


suspensum et pariter comitique onerique timentem.


Crethea Musarum comitem, cui carmina semper


ingrediturque solo, et caput inter nubila condit.

ingredior solum et caput inter nubila condio


Me sine prima manu temptare pericula belli

ego sine primus manus tento periculum bellum


Ille mihi insignem pharetram Lyciasque sagittas

ille ego insignis pharetra lycia sagitto


Ergo etsi conferre manum pudor iraque monstrat,

ergo etsi confero manus pudor ira monstro


Nec dubiis ea signa dedit Tritonia monstris.

neque dubius is signum do tritonia monstrum


orta dies, cum primum alto se gurgite tollunt

orior dies cum primus altus sui gurges tollo


Cernat semineci sibi me rapere arma cruenta

cerno seminecis sui ego rapio arma cruento


qui voltus, vocisque sonus, vel gressus eunti.


Olli—sensit enim simulata mente locutam,


Me natam nulli veterum sociare procorum


ductores auro volitant ostroque decori,


Pars in gramineis exercent membra palaestris,

pars in gramineus exerceo membrum palaestra


Huc tandem concede; haec ara tuebitur omnis,


omnem equidem sceptris terram quae libera nostris

omnis equidem sceptrum terra qui liber noster


Gradivumque patrem, Geticis qui praesidet arvis,

gradivus pater geticus qui praesideo arvum


protrahit in medios; quae sint ea numina divom,

protraho in medius qui sum is numen divus


Nam simul expletus dapibus vinoque sepultus


imponit, suaque arma viro, remumque tubamque,


adloquere ac nostris succede penatibus hospes.

alloquor atque noster succedo penates hospes


Nosne tibi fluxas Phrygiae res vertere fundo


et magis atque magis, quamquam secreta parentis

et magis atque magis quamquam secerno parens


ignea rima micans percurrit lumine nimbos.


Karthago premat Ausoniam: nihil urbibus inde


semianimes volvuntur equi, pugna aspera surgit.

semianimis volvo equus pugno asper surgo


imponit regina manum. Ruit omnis in urbem


excipit incautum patriasque obtruncat ad aras.


stravi scutorumque incendi victor acervos


non, ut rere, meas effugit nuntius auris.


Sed linquam. Simul hoc dicens attollit in aegrum

sed linquo simul hic dico attollo in aeger


adversum remis superes subvectus ut amnem.


qui petat auxilium et Latio consistere Teucros,

qui peto auxilium et latius consisto teucer


ignoti nova forma viri miserandaque cultu


Turne, in te suprema salus: miserere tuorum.

turnus in tu superus salus misereor tuus


Sponde digna tuis ingentibus omnia coeptis.


aetherias Italo commixtus sanguine surget,

aetherius italus commisceo sanguis surgo


amplius aut tantum potuit perferre dolorem.


purpureosque iacit flores, ac talia fatur:


litora deseruere; latet sub classibus aequor;


Solve metus; feret haec aliquam tibi fama salutem.

solvo metus fero hic aliqui tu fama salus


An fratris miseri letum ut crudele videres?


praecipuumque toro et villosi pelle leonis


horrendum silvis et religione parentum.


barbarico postes auro spoliisque superbi,

barbaricus postis aurum spolium superbus


Quin etiam bis tum medios invaserat hostis,


Obstipuit magno laudum percussus amore


Tros Italusque, mihi pariter det sanguine poenas.

tros italus ego pariter do sanguis poena


Talibus ex adyto dictis Cumaea Sibylla


Tros Anchisiade, facilis descensus Averno;

tros anchisiades facilis descensus avernus


obicit et noto naris contingit odore,


Herculeas et facta ferunt: ut prima novercae

herculeus et facio fero ut primus noverca


Saltem si qua mihi de te suscepta fuisset


aetheriis, fixamque refert delapsa sagittam.


impulit: adgnosco veteris vestigia flammae.


dat lucem, et late circum loca sulphure fumant.

do lux et latus circum locum sulphur fumo


venimus, aut raptas ad litora vertere praedas;


quassataeque rates, dum non tractabile caelum.


ira dare aut virtus patitur, nec tendere contra

ira do aut virtus patior neque tendo contra


Ipse gubernator puppi Palinurus ab alta:

ipse gubernator puppis palinurus ab altus


omnia pervolitat late loca iamque sub auras

omnis pervolito latus locum iam sub aura


et patrio Harpyias insontis pellere regno?


Silva fuit late dumis atque ilice nigra


et nos tela, pater, ferrumque haud debile dextra

et nos telum pater ferrum haud debilis dextera


Dixerat; at clipeum, tot ferri terga, tot aeris,


alma parens, confessa deam, qualisque videri


per superos, et si qua fides tellure sub ima est,

per superus et si qui fides tellus sub imus sum


tertius Euryalus:


nostrorum obruimur, oriturque miserrima caedes


qua ludo indutus belli simulacra ciebat;


procedunt castris, puraque in veste sacerdos

procedo castrum purus in vestis sacerdos


disiectae procul ut moles desertaque montis


aut qui divitiis soli incubuere repertis,


Non pudet obsidione iterum valloque teneri,


attollens umero famamque et fata nepotum.


Vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris

vincio et post tergum manus qui mitto umbra


prensantemque uncis manibus capita aspera montis


Iamque propinquabant scopulo metamque tenebant,


quae manus interea Tuscis comitetur ab oris


diluvio miscens caelumque in Tartara solvat;


sic memorat geminasque legit de classe biremis

sic memoro gemino lego de classis biremis


Rex prior haec:


saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector, ubi ingens

saevus ubi aeacides telum iaceo hector ubi ingens


Laurenti divo et votas suspendere vestes,


Sed mihi vel tellus optem prius ima dehiscat,

sed ego vel tellus opto prior imus dehisco


Ducit Amazonidum lunatis agmina peltis


urbe fuit summa, Laurentis regia Pici,


alta sedet summis spectatque interrita pugnas.

altus sedeo summus specto interritus pugna


Tum dea nube cava tenuem sine viribus umbram

tum dea nubes cavo tenuis sine vis umbra


hunc cursum Iliacas vento tenuisse carinas.


more furens. Tandem erumpunt et castra relinquunt

mos furo tandem erumpo et castrum relinquo


inprovisi adsunt, hic torre armatus obusto,


hortantur socii: Cretam proavosque petamus!


vina simul. Prior Hyrtacides sic ore locutus:

vinum simul prior hyrtacides sic os loquor


sic ruit in densos alacer Mezentius hostis.

sic ruo in densus alacer mezentius hostis


infit; eo dicente deum domus alta silescit


quo fremitus vocat et sublatus ad aethera clamor.

quo fremo voco et tollo ad aether clamor


qui candore nives anteirent, cursibus auras.


stans celsa in puppi:


deducunt toto naves: natat uncta carina;


regis Dercenni terreno ex aggere bustum


instauratque choros, mixtique altaria circum


Hinc ope barbarica variisque Antonius armis,

hinc ops barbaricus varius antonius arma


casta licet patrui servet Proserpina limen.

castus licet patruus servo proserpina limen


Ei mihi, qualis erat, quantum mutatus ab illo


nec te ullae facies, non terruit ipse Typhoeus,

neque tu ullus facies non terreo ipse typhoeus


aut spumantis apri cursum clamore prementem.


sideream in sedem, terras unde arduus omnis

sidereus in sedes terra unde arduus omnis


extulit, ac lateri capulo tenus abdidit ensem.

effero atque lateo capulus tenus abdo ensis


Nec requievit enim, donec, Calchante ministro—

neque requiesco enim donec calchas ministro


bis capti Phryges, et morti praetendere muros?

bis capio phryges et mors praetendo murus


Adfuit et Mnestheus, quem pulsi pristina Turni

adsum et mnestheus qui pello pristinus turnus


talibus occurrit dictis: Hac, Turne, sequamur


Castra inimica vides; nulla hinc exire potestas.

castrum inimicus video nullus hinc exeo potestas


Tum latebras animae pectus mucrone recludit.


sternit humi moriens, atque illi partibus aequis

sterno humus morior atque ille pars aequus


incolumem Ascanium, liceat superesse nepotem.


Herculis Antoren comitem, qui missus ab Argis

hercules antoren comes qui mitto ab argus


nunc ruit ad terram scopulusque superiacit unda

nunc ruo ad terra scopulus superjacio unda


Romuleoque recens horrebat regia culmo.


Anthea Sergestumque videt fortemque Cloanthum,


it iuxta comes Euryalus, quo pulchrior alter

eo iuxta comes euryalus quo pulcher alter


canitiem galea premimus, semperque recentis


O virgo, nova mi facies inopinave surgit;


Caeculus. Hunc late legio comitatur agrestis:

caeculus hic latus legio comito agrestis


silvarum, visaeque canes ululare per umbram,


robora navigiis, aptant remosque rudentesque,


cognatas urbes olim populosque propinquos,


cum fera Karthago Romanis arcibus olim


respicit humanos, da flammam evadere classi


Vendidit hic auro patriam, dominumque potentem


corrupto caeli tractu, miserandaque venit


Galli per dumos aderant arcemque tenebant,


canitiem immundo perfusam pulvere turpans.


tendentemque manus Priamum conspexit inermis.


Dardaniae venisse duces socia arma rogantis.


Ille pedum melior motu, fretusque iuventa;


exspectate dapes et plenae pocula mensae,


O fortunatae gentes, Saturnia regna,


feta armis. Pueri circum innuptaeque puellae


Quid manus illa virum, qui me meaque arma secuti?

quis manus ille vir qui ego meo arma sequor


partibus aequabat iustis, aut sorte trahebat:


Hic manus ob patriam pugnando volnera passi,

hic manus ob patria pugno vulnero patior


populeis adsunt evincti tempora ramis,


Ipse hostis Teucros insigni laude ferebat,


terrificant animos et inania murmura miscent?

terrifico animus et inanis murmur misceo


viribus haud ullis valuit discludere morsus


exciderant animo: manet alta mente repostum


Priamides multis Helenus comitantibus adfert,


Dixerat. Ille Iovis monitis immota tenebat


Quis deus, o musae, tam saeva incendia Teucris

quis deus o musa tam saevus incendium teucer


tela tenens, fratrem Eurytion in Pota vocavit,

telum teneo frater eurytion in poto voco


At procul ex celso miratus vertice montis


Aenean acciri omnes, populusque patresque,


haud Ligurum extremus, dum fallere fata sinebant.

haud ligur extremus dum fallo fatum sino


saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum:


sed misera ante diem, subitoque accensa furore,

sed misero ante dies subeo accendo furor


incertum qua pulsa manu, quo turbine adacta,

incertus qui pello manus quo turbo adigo


provolvere rotae, crebro super ungula pulsu


Ecce gubernator sese Palinurus agebat,


arboris obnixus trunco, ventosque lacessit


campum ad certamen magnae sub moenibus urbis

campus ad certamen magnus sub moenia urbs


per medias urbes agitur populosque feroces.


aspicit Oceanum, vertique regique videbunt.


Turne, per has ego te lacrimas, per siquis Amatae

turnus per hic ego tu lacrima per siquis amata


molirive moram, aut veniendi poscere causas.


deserit ac tristi turbatus tempore differt

desero atque tristis turbo tempus differo


Talia vociferans sequitur strictumque coruscat


Evandrum Evandrique domos et moenia replet,

euander evandrique domus et moenia repleo


et primam ante aciem densa inter tela feruntur:

et primus ante acies densus inter telum fero


Hoc visum nulli, non ipsi effata sorori.


solis inardescit radiis longeque refulget;


degeneremque Neoptolemum narrare memento.


Quo vitam dedit aeternam? Cur mortis ademptast


erramus, vento huc vastis et fluctibus acti:


Continuo invadit: Tu nunc Karthaginis altae


Tum vero manifesta fides, Danaumque patescunt

tum verus manifestus fides danaus patesco


perque cavas densi tela intorquere fenestras.

per caveo densus telum intorqueo fenestra


Aut quid iam durae superat mihi? Qua tibi lucem

aut quis iam durus supero ego qui tu lux


agmina. Quem iuxta sequitur iactantior Ancus,


Aurea quae perhibent illo sub rege fuere


per Troiam, et rursus caput obiectare periclis.

per troius et rursus caput obiectaris periculum


oscula libavit natae, dehinc talia fatur:


ingentemque Gyas ingenti mole Chimaeram,


inruit adversaque ingens apparuit hasta.


Haec sunt, quae nostra liceat te voce moneri.


Nereidum Phorcique chorus Panopeaque virgo,


per conubia nostra, per inceptos hymenaeos,

per conubium noster per incipio hymenaeus


quod fieri ferro liquidove potest electro,

qui fio ferrum liquidove possum electrus


Hic Dolopum manus, hic saevus tendebat Achilles;

hic dolopes manus hic saevus tendo achilles


vicinaeque fremunt ripae crepitantibus undis.


nunc huc ingentes, nunc illuc pectore curas


At matres primo ancipites oculisque malignis


proiecit fluvio penitusque in nubila fugit.


pascere equos, eadem sequitur tellure repostos.


adgnoscunt, atque ora sono discordia signant.


Actiaque Iliacis celebramus litora ludis.


Fovit ea volnus lympha longaevus Iapyx


conspexere, silent, arrectisque auribus adstant;


Respice res bello varias; miserere parentis

respicio res bellum vario misereor parens


et placidi servate pios! Tum litore funem


effera vis animi? Contra Tyrrhenus, ut auras

effero volo animus contra tyrrhenus ut aura


intentans angues vocat agmina saeva sororum.


non datur, ac veras audire et reddere voces?


Nate dea, vosque haec inquit cognoscite, Teucri,


iusserat, innabant pariter fluctusque secabant,


conamur, nos, an miseros qui Troas Achivis


multa quoque et bello passus, dum conderet urbem,

multus quoque et bellum patior dum condo urbs


sedibus et nymphae Egeriae nemorique relegat,


Ille meos, primus qui me sibi iunxit, amores


At Rutulo regi ducibusque ea mira videri


quaerimus. Hanc Genetrix faciem miserata refecit

quaero hic genetrix facies misero reficio


accipiunt; Strophades Graio stant nomine dictae,

accipio strophades graius sto nomen dico


Haec erat illa fames; haec nos suprema manebat,

hic sum ille fames hic nos superus maneo


Vela cadunt, remis insurgimus; haud mora nautae


tum rauca adsiduo longe sale saxa sonabant:

tum raucus assiduus longus sal saxum sono


Ac, velut annoso validam cum robore quercum

atque velut annosus validus cum robur quercus


germanam credit, nec tantos mente furores


venatrix, unum ex omni certamine pugnae


exsultat demens; saevae iamque altius irae


Olearon, niveamque Paron, sparsasque per aequor


Ac velut ingenti Sila summove Taburno

atque velut ingens silus summoveo taburnus


Aeneas quibus in mediis sic deinde locutus:


persolvant grates dignas et praemia reddant


Tu pro germano siquid praesentius audes,


sed sublime volans nubi se immiscuit atrae.

sed sublimis volo nubo sui immisceo ater


incessit magna iuvenum stipante caterva.


loricam clipeique ingens onus impedit hasta;

lorica clipeus ingens onus impedio hasta


congeritur; pueri et pavidae longo ordine matres

congero puer et pavidus longus ordo mater


pectora pectoribus rumpunt: excussus Aconteus


et geminas, causam lacrimis, sacraverat aras.


et sellam regni trabeamque insignia nostri.


poplite subsidens; apicem tamen incita summum

poples subsido apex tamen incito superus


inritatque virum telis et voce lacessit.


suspirans, imoque trahens a pectore vocem:


Num fletu ingemuit nostro? Num lumina flexit?


Quisve ruit tantus diversa clamor ab urbe?


victoremque ferant morientia lumina Turni.


Deficit ingenti luctu rex ipse Latinus.


indulgent vino et vertunt crateras aenos.


deprompsit pharetra cornuque infensa tetendit


Troius Aeneas, pietate insignis et armis,


Volcentem exanimum flentes in castra ferebant.


Id cinerem aut Manis credis curare sepultos?


Multa inter sese vario sermone serebant,


corpus ubi exanimi positum Pallantis Acoetes


te liquidi flevere lacus.


ipse ferebatur Phoebo sacrasse Latinus


condicio? Possem tantos finire dolores


intus aquae dulces vivoque sedilia saxo,


addiderant, rutili tris ignis et alitis austri:


horum unum certo contorquens dirigit ictu.


tantus in arma patet. Latos huic hasta per armos

tantus in arma pateo fero hic hasta per armus


tot Phrygii cecidere viri. Procul Ornytus armis

tot phrygius cado vir procul ornytus arma


Ascaniumque petit. Forma tum vertitur oris


extulerit Titan, radiisque retexerit orbem.


Ereti manus omnis oliviferaeque Mutuscae;

eretum manus omnis oliviferaeque mutusca


vel quibus obsessos possit concredere muros.


coniugis Hectoreae. Cape dona extrema tuorum,

coniunx hectoreus capio donum exter tuus


obruit Auster, aqua involvens navemque virosque.


haud licitum, nec vestra capit discordia finem:

haud liceo neque vester capio discordia finis


ad caelum tendens ardentia lumina frustra,—


qui iuvenum tibi semper erant, miserande iaceres,


speluncae dorso insurgens, altissima visu,


cum dea se paribus per caelum sustulit alis,


hic ait et nostris inluserit advena regnis?


Talia dicentem iamdudum aversa tuetur,


conixi incurrunt hastis primique ruina


quo thalamum eripiat Teucris taedasque moretur,


corpora natorum serpens amplexus uterque


Cede deo. Dixitque et proelia voce diremit.


hic gladio fidens, hic acer et arduus hasta,

hic gladius fido hic acer et arduus hasta


flectere ludus equos et spicula tendere cornu.

flecto ludus equus et spiculum tendo cornu


rauca sonans revocatque pedem Tiberinus ab alto.

raucus sono revoco pedis tiberinus ab altus


non aliter, quam si immissis ruat hostibus omnis

non aliter quam si immitto ruo hostis omnis


spiculaque ex umero parvae suspendit et arcum.

spiculum ex umerus parvus suspendo et arcus


sed falsa ad caelum mittunt insomnia Manes.

sed fallo ad caelum mitto insomnis manes


in regnis hoc ausa tuis.


Talibus attonitus visis et voce deorum—


coniugis attonitus fatis urbisque ruina,


dextera, quod nequeam lacrumas perferre parentis

dextera qui nequeo lacrima perfero parens


quam facile accipiter saxo sacer ales ab alto

quam facilis accipiter saxum sacer ales ab altus


una salus ambobus erit. Mihi parvus Iulus


et qua servetis revocatum a morte Dareta.


Instant ardentes Tyrii pars ducere muros,


sistere aquam fluviis, et vertere sidera retro;


et Galatea secant spumantem pectore pontum.


aëris in campis latis, atque omnia lustrant.


involvere diem nimbi, et nox umida caelum

involvo dies nimbus et nox umidus caelum


auro innectuntur, duo quisque Alpina coruscant

aurum innecto duo quisque alpinus corusco


et lunam in nimbo nox intempesta tenebat.


tum vero et gemitus morientum et sanguine in alto

tum verus et gemitus morientum et sanguis in altus


Dardanidae, quos ille omnes longo ordine cernens

dardanides qui ille omnis longus ordo cerno


turba ducum, sic incipiens hortatur ovantis:


Obvertunt pelago proras; tum dente tenaci


silva locum et magno cedunt virgulta fragore.

silva locus et magnus cedo virgultus fragor


Oceani finem iuxta solemque cadentem


inpressoque genu nitens terrae adplicat ipsum:

inpressoque genu niteo terra applico ipse


in caput inque umeros. At fervidus advolat hasta

in caput in umerus at fervidus advolo hasta


laeserit, et tergo sceleratam intorserit hastam.


At pater Aeneas, casu concussus acerbo,


Ille e concilio multis cum milibus ibat


nulli visa cito decurrit tramite virgo.


vertitur arma tenens et toto vertice supra est.

verto arma teneo et totus vertex supra sum


sacra vetat raptoque volat telo obvius ipse


Quippe vetor fatis. Pallasne exurere classem


inmemor est nostri.


Nereidum matri et Neptuno Aegaeo,


Chalcidicaque levis tandem super adstitit arce.


partibus ex isdem et summa dominarier arce.


Ferrum exercebant vasto Cyclopes in antro,


Hinc ferro accingor rursus clipeoque sinistram

hinc ferrum accingo rursus clipeus sinistra


Nec non et gemini custodes limine ab alto

neque non et geminus custos limen ab altus


experiar, Nomadumque petam conubia supplex,


Sacra Iovi Stygio, quae rite incepta paravi,

sacer iuppiter stygius qui rite inceptum paro


durum a stirpe genus natos ad flumina primum

durus ab stirps genus nascor ad flumen primus


ipse manu quatiens ostendit ab aethere nubem.

ipse manus quatio ostendo ab aether nubes


turbati cunei calefactaque corda tumultu.


ille autem impavidus partis cunctatur in omnis,

ille autem impavidus pars cuncto in omnis


est vapor, et toto descendit corpore pestis,

sum vapor et totus descendo corpus pestis


odere, infensi Tyrii; te propter eundem


cornibus arboreis, sternit, tum volgus, et omnem

cornu arboreus sterno tum vulgus et omnis


ut semel intepuit mucro. Quin ecce Niphaei

ut semel intepeo mucro quin ecce niphaeus


talis se sata Nocte tulit terrasque petivit.


Ingentem quercum decisis undique ramis


Omnis per muros legio, sortita periclum,


non aliter socium virtus coit omnis in unum

non aliter socius virtus coeo omnis in unus


oppositi; stat ferri acies mucrone corusco


Alcides aderat taurosque hac victor agebat


gramineo donum Triviae de caespite vellit.


suspiciens hausit caelum mentemque recepit:


nec fraus te incolumem fallaci perferet Auno,

neque fraus tu incolumis fallax perfero auno


pauca refert:


matura iam luce dies noctemque fugarat:


Consilia, ut faciem mutatus et ora Cupido


imposuit, regemque dedit, qui foedere certo


fertur equis rapidoque volans obit omnia curru

fero equus rapidus volo obeo omnis currus


Urbem orant; taedet pelagi perferre laborem.


alta tenent, nec non trepidi formidine portas

altus teneo neque non trepidus formido porta


erigit eructans, liquefactaque saxa sub auras


numina magna deum.


absenti Aeneae currum geminosque iugalis


horrendum et dictu video mirabile monstrum.


fulminis adflavit ventis et contigit igni.


qui muros matrisque dedit tibi, Mantua, nomen,


egregius, si umquam regnandam acceperit Albam.


Post, ubi digressi, lumenque obscura vicissim

post ubi digredior lumen obscurus vicissim


saxaque subvectare umeris Troiana iuvabit.


cum gemitu glomerat, fundoque exaestuat imo.


contra Neptunum et Venerem contraque Minervam


cum pater in ripa gelidique sub aetheris axe

cum pater in ripa gelidus sub aether axis


cedat amicitiae Teucrorum, et foederis aequas


unguibus ora soror foedans et pectora pugnis


heu genitorem, omnis curae casusque levamen,


Respice ad haec: adsum dirarum ab sede sororum,

respicio ad hic adsum diraris ab sedes soror


Qui te cumque manent isto certamine casus,


Tum sic Hyrtacides: Audite O mentibus aequis,


pestis et ira deum Stygiis sese extulit undis.

pestis et ira deus stygius sui effero unda


ferro ausi temptare ferunt, sic moenia condunt.

ferrum audeo tento fero sic moenia condo


Di, quibus imperium est pelagi, quorum aequora curro,

deus qui imperium sum pelagus qui aequor curro


Cum fatalis equus saltu super ardua venit

cos fatal equus saltus super arduus venio


Vix ea fatus erat: medios volat ecce per hostis

vix is fatus sum medius volo ecce per hostis


Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor.


hos mihi praedixit luctus, non dira Celaeno.

hic ego praedico luctus non dirus celaeno


paeniteat. Sunt et Siculis regionibus urbes


Tum manus Ausonia et gentes venere Sicanae,

tum manus ausonius et gens venio sicanus


Quaerenti et tectis urbis sine fine furenti


temporibus geminis canebat sparsa senectus.


Ut primum alatis tetigit magalia plantis,


compellabat et has tristis Latonia voces


subsident Teucri. Morem ritusque sacrorum


ocius incubuere omnes pariterque laborem


lenibat dictis animum, lacrimasque ciebat.


missilibus. Furit Aeneas tectusque tenet se.


quadrupedes, et frena iugo concordia ferre;

quadrupedes et frenum iugum concordia fero


corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido?


Iuppiter ipse duas aequato examine lances


cervice orantis capulo tenus applicat ensem.


siquis in adversum rapiat casusve deusve,


Quin et supremo cum lumine vita reliquit,


quam tua ne, spoliata armis, excussa magistro,

quam tuus ne spolio arma excutio magister


Heus ! etiam mensas consumimus, inquit Iulus,


Hi nostri reditus expectatique triumphi!


Solvitur in somnos, oculisve aut pectore noctem


sordidus ex umeris nodo dependet amictus.

sordidus ex umerus nodus dependeo amicio


victor, nec longum laetabere: te quoque fata

victor neque longus laetor tu quoque fatum


sternitur exanimisque tremens procumbit humi bos.

sterno exanimus tremo procumbo humus bos


optat aprum, aut fulvum descendere monte leonem.


virtutesque virosque, aut tanti incendia belli?


Hic primum ex alto delubri culmine telis

hic primus ex altus delubrum culmen telum


profuit aut nostras umero gessisse sagittas.


Arma dabunt ipsi. Sic fatus, deinde comantem


quam pater inventam, primas cum conderet arces,


non comptae mansere comae; sed pectus anhelum,


proximus ut viridante toro consederat herbae:


Ante equidem summa de re statuisse, Latini,

ante equidem summus de res statuo latinum


fundamenta locant alii, immanisque columnas


hos inimica super mixto premit agmine turba;

hic inimicus super misceo premo agmen turba


olim arbos, nunc artificis manus aere decoro

olim arbor nunc artifex manus aer decoro


Nunc, si cui virtus animusque in pectore praesens,

nunc si qui virtus animus in pectus praesens


dissultant ripae refluitque exterritus amnis.


sic veniat; tuque ipsa pia tege tempora vitta.

sic venio tu ipse pius tego tempus vitta


Nunc media Aenean secum per moenia ducit,


victorem magna praeconis voce Cloanthum


Non obtusa adeo gestamus pectora Poeni,


Continuo sontes ultrix accincta flagello


audiit et Triviae longe lacus, audiit amnis

audio et trivia longus lacus audio amnis


Nunc age, Dardaniam prolem quae deinde sequatur

nunc ago dardania proles qui deinde sequor


dextera, consiliis habitus non futilis auctor,

dextera consilium habitus non futilis auctor


Cuncta equidem tibi, Rex, fuerit quodcumque, fatebor

cunctus equidem tu rex sum quicumque fateor


Troes agunt, princeps turmas inducit Asilas.


Quin ego non alio digner te funere, Palla,


contulerant: media Aeneas freta nocte secabat.


exin bella viro memorat quae deinde gerenda,

exinde bellum vir memoro qui deinde gero


per remos alii. Speculatus litora Tarchon,


consilio versare dolos ingressus et astu

consilium versaris dolus ingredior et astus


Nulla salus bello. Capiti cane talia, demens,

nullus salus bellum capitium canis talis demens


et cum fratre Coras et virginis ala Camillae


Iam medio adparet fluctu nemorosa Zacynthos

iam medium appareo fluctus nemorosus zacynthus


una tot Arcadio coniunx Tyrrhena Gylippo,

unus tot arcadius coniunx tyrrhenus gylippus


Nec quisquam instantis Teucros letumque ferentis


Vix ea fatus erat, cum circumfusa repente


Pilumno quos ipsa decus dedit Orithyia,


Haec nemora indigenae fauni nymphaeque tenebant


iamque adsurgentis dextra plagamque ferentis


Non arma expedient, totaque ex urbe sequentur,


si non pertaesum thalami taedaeque fuisset,


nimborumque facis tempestatumque potentem.


invitat qui forte velint, et praemia ponit,


Obstipuit varia confusus imagine rerum


et vos, O, coetum, Tyrii, celebrate faventes.


visa (nefas) longis comprendere crinibus ignem,

video nefas longus comprehendo crinis ignis


convulsum remis rostrisque tridentibus aequor.


insontem infando indicio, quia bella vetabat,


explorat ventos, atque auribus aera captat;


Extemplo turbati animi concussaque vulgi


Tros ait Aenea? Cessas? Neque enim ante dehiscent

tros aio aeneas cesso neque enim ante dehisco


ut regem aequaevum crudeli volnere vidi


conicit, et faciemque deae vestemque reponit;


consilium et saevae nutu Iunonis eunt res,


Aetnaei Cyclopes, et huc advertite mentem:


inventumque focis omnis quem credidit aetas


Tros Anchisiades; animos tamen omine tollit.

tros anchisiades animus tamen omen tollo


occurrit portisque ab equo regina sub ipsis


Pergameae steterant; habitabant vallibus imis.


moliri, et longo fessi discedere bello;


Tela manu iam tum tenera puerilia torsit

telum manus iam tum tener puerilis torqueo


auribus, et truncas inhonesto volnere nares.


voce deos, sic te ut posita crudelis abessem?


conditur in tenebras altum caligine caelum.


Murranum hic, atavos et avorum antiqua sonantem

murranus hic atavus et avus antiquus sono


volvitur ater odor tectis, tum murmure caeco

volvo ater odor tectum tum murmur caecus


Diripuere aras, it toto turbida caelo


corde premit gemitum lacrimasque effundit inanis.

cor premo gemitus lacrimo effundo inanis


excutiens cervice toros fixumque latronis


temptaturum aditus, et quae mollissima fandi


invictum Ignipotens atque oras ambiit auro.

invictus ignipotens atque ora ambeo aurum


Marte gravis, geminam partu dabit Ilia prolem.

mars gravis geminus partus do ilium proles


aurigae currumque et equos et lora regebat,


Ilicet ignis edax summa ad fastigia vento

ilicet ignis edax summus ad fastigium venio


Direxere acies. Non iam certamine agresti,


numina magna vocat, meritosque indicit honores:


ipsum inter pecudes vasta se mole moventem


porticibus longis fugit, et vacua atria lustrat

porticus longus fugio et vacuus atrium lustro


Nunc etiam manis, haec intemptata manebat


Discurrunt variantque vices fusique per herbam


quam magis effuso crudescunt sanguine pugnae.

quam magis effundo crudesco sanguis pugna


est Dorycli coniunx; divini signa decoris

sum doryclus coniunx divinus signum decor


erigit, et volucrem traiecto in fune columbam,

erigo et volucris traicio in funis columba


Nec longo distant cursu; modo Iuppiter adsit,

neque longus disto cursus modo iuppiter adsum


antiqui Laurentis opacaque ilice tectum:


Solus iamque ipso superest in fine Cloanthus:

solus iam ipse supersum in finis cloanthus


voce vocat. Quotiens oculos coniecit in hostem

vox voco quotiens oculus conicio in hostis


Heu nimium, virgo, nimium crudele luisti


En agros et quam bello, Troiane, petisti,


fatalis virgae, longo post tempore visum,


expediam et paucis, animos adhibete, docebo.


tantum infelicem nimium dilexit amicum.


et nos saeva manu mittamus funera Teucris.


instaurate, pio si poenas ore reposco!


iactemur, doceas. Ignari hominumque locorumque


quippe tuis ferimus, famamque fovemus inanem.


rumpere claustra manu sociosque immittere portis,

rumpo claustra manus socius immitto porta


inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros,

in vicis nunc turnus ago nunc troius heros


O virgo, et nostris nequiquam cingitur armis,


Musa, mihi causas memora, quo numine laeso,


vertice se attollens pater Appenninus ad auras.

vertex sui attollo pater apenninus ad aura


admonet in somnis et turbida terret imago;

admoneo in somnus et turbidus terreo imago


auspiciis manifesta fides: sic fata deum rex

auspicium manifestus fides sic fatum deus rex


est licitum, magnique femur perstrinxit Achatae.

sum liceo magnus femur perstringo achates


Heu, fuge crudelis terras, fuge litus avarum:

heu fugio crudelis terra fugio litus avaris


Talia vociferans gemitu tectum omne replebat,

talis vocifero gemitus tectum omnis repleo


Navita sed tristis nunc hos nunc accipit illos,

nauta sed tristis nunc hic nunc accipio ille


Verum ubi nulla datur caecum exsuperare potestas

verus ubi nullus do caecus exsuperaris potestas


Tum vero incumbunt, urget praesentia Turni,


sanguineus Mavors clipeo increpat atque furentis

sanguineus mavors clipeus increpo atque furo


spes Italas; recalent nostro Thybrina fluenta

spes italas recaleo noster thybrina fluentum


exigat, et pulchra faciat te prole parentem.


passus amor) rapidum ad navis praemittit Achaten,

patior amor rapidus ad navus praemitto achates


corripit e somno corpus, sociosque fatigat:


Quamquam O, si solitae quicquam virtutis adesset!

quamquam o si soleo quisquam virtus adsum


Aenean credam quid enim fallacibus auris


Iaside Palinure, ferunt ipsa aequora classem;

iasides palinurus fero ipse aequor classis


mixta deo mulier, postquam Laurentia victor

misceo deus mulier postquam laurens victor


Ac prior, Heus inquit iuvenes, monstrate mearum

atque prior heus inquam juvenis monstro meus


adversi longa transverberat abiete pectus:

adverro longus transverbero abies pectus


confligunt, Zephyrusque Notusque et laetus Eois


Nec procul hinc partem fusi monstrantur in omnem

neque procul hinc pars fundo monstro in omnis


Volvitur ad muros caligine turbidus atra


Tum Drances idem infensus, quem gloria Turni

tum drances idem infensus qui gloria turnus


parte prior, partem rostro premit aemula Pristis.

pars prior pars rostrum premo aemulo pistris


unde genus ducis: merui quoque; saepe furores


Praecipue, cum iam hic trabibus contextus acernis

praecipuus cum iam hic trabs contexo acernus


Quem non incusavi amens hominumque deorumque,


complexi inter se noctemque diemque morantur.


adcessit telumque alta ab radice revellit.


Cum Turnum medio interea fert aequore turbo.

cos turnus medium interea fero aequor turbo


nec mihi regna peto: paribus se legibus ambae


Iamque adeo rutilum thoraca indutus aenis


suspectas habuisse domos Karthaginis altae.


tantane tam patiens nullo certamine tolli


ferreus ad costas alto stat vulnere mucro:


et patrio Andromachen iterum cessisse marito.

et patrius andromache iterum cedo marito


Pygmalion, scelere ante alios immanior omnes.

pygmalion scelus ante alius immanis omnis


Quattuor hic, primum omen, equos in gramine vidi

quattuor hic primus omen equus in gramen video


impulerat ferro Argolicas foedare latebras,

impello ferrum argolicus foedaris latebra


O pater, O hominum rerumque aeterna potestas!


orsa refert: O fama ingens, ingentior armis


exsultatque solo, silvas armenta virosque


ianua, et emoti procumbunt cardine postes.


instratos ostro alipedes pictisque tapetis;


Utque procul medio iuvenum in clamore furentum

ut procul medium juvenis in clamor furentum


loricam, quam Demoleo detraxerat ipse


hortamur; quae deinde agitet fortuna, fateri.


Atque utinam rex ipse Noto compulsus eodem

atque utinam rex ipse notus compello idem


certa referre viros et pacis dicere leges.


Vane Ligus frustraque animis elate superbis,

vanus ligus frustro animus effero superbus


Aetnaeos fratres, caelo capita alta ferentis,


ales, et ingenti sonuerunt omnia plausu.


servitio premet, ac victis dominabitur Argis.

servitium premo atque vinco dominor argus


et casum insontis mecum indignabar amici.


aut collo decus aut capiti; vel quale per artem

aut collum decus aut caput vel qualis per ars


Idaliaeque domus: positis inglorius armis


Sparserat et latices simulatos fontis Averni,


aequasset nocti ludum in lucemque tulisset.


Aeneas agnovit enim laetusque precatur:


At pedibus longe melior Lycus inter et hostis

at pes longus bonus lycus inter et hostis


imperiis et cui pater haud Mezentius esset.

imperium et qui pater haud mezentius sum


sustulerant, puro ut possent concurrere campo.


mille fugit refugitque vias; at vividus Umber

mille fugio refugio via at vividus umber


neu belli terrere minis: tumor omnis et irae

neu bellum terreo minae tumor omnis et ira


Tris iuxta famulos temere inter tela iacentis

tres iuxta famulus temere inter telum iaceo


promisit, Graiumque ideo bis vindicat armis;


exitio. Passim somno vinoque per herbam


In medio classis aeratas, Actia bella,


insidias, inquit, Danaum, casusque tuorum,


Pandite nunc Helicona, deae, cantusque movete,


prospectant paria atque eadem mox arva tenebis.

prospecto par atque idem mox arvum teneo


atque his ardentem dictis adfatur Iulum:


debentem vano maesti comitamur honore.


dum Fortuna fuit. Feror huc, et litore curvo


si qua tegunt; teneor patriae nec legibus ullis.

si qui tego teneo patria neque lex ullus


ludis imaginibus? Cur dextrae iungere dextram


Olli dura quies oculos et ferreus urget

ille durus quies oculus et ferreus urgeo


Mezenti ducis exuvias, tibi, magne, tropaeum,

mezentius dux exuviae tu magnus tropaeum


Sed iam age, carpe viam et susceptum perfice munus;

sed iam ago carpo via et suscipio perficio munus


seminibus, quantum non noxia corpora tardant,


Nam tua finitimi, longe lateque per urbes


quae stravit Rutulos late armorumque resolvit


quos generos vocet aut quae sese ad foedera flectat.

qui gener voco aut qui sui ad foedero flecto


Iungimus hospitio dextras, et tecta subimus.


concilium horrendum: quales cum vertice celso

concilium horreo qualis cum vertex celsus


et iacit: arrectae mentes stupefactaque corda


umentemque Aurora polo dimoverat umbram:


disce omnes.


Cerberus haec ingens latratu regna trifauci

cerberus hic ingens latratus regnum trifauci


haud aliter, iustae quibus est Mezentius irae,

haud aliter iustus qui sum mezentius ira


Iuppiter aut quicumque oculis haec aspicit aequis.

iuppiter aut quicumque oculus hic aspicio aequus


cum muros arcemque procul ac rara domorum

cum murus arx procul atque rarus domorum


infelix simulacrum atque ipsius umbra Creüsae

infelix simulacrum atque ipse umbra creusae


incertum; nec post oculis est reddita nostris.

incertus neque post oculus sum reddo noster


in medias acies, formam adsimulata Camerti,


Ut celsas videre rates atque inter opacum

ut celsus video ratis atque inter opacus


Intremuit malus, timuitque exterrita pennis


miraturque interque manus et bracchia versat


undique convenere; vocat iam carbasus auras,


alma, viros. Foliis tantum ne carmina manda,


centum aras posuit, vigilemque sacraverat ignem,


cura datur Messapo et moenia cingere flammis.


Anna refert: O luce magis dilecta sorori,


taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo

taurus neptunus taurus tu pulcher apollo


cum fremit ilicibus quantus gaudetque nivali


expedias victor, paucis (adverte) docebo.


aureus, et simili frondescit virga metallo.

aureus et similis frondesco virga metallum


per genitorem oro, per spes surgentis Iuli,


tandem inter pateras et levia pocula serpens

tandem inter patera et levis poculum serpens


Cycladas, et crebris legimus freta consita terris.

cycladas et creber lego fretus consero terra


ossaque dispersit cerebro permixta cruento.

ossum dispersit cerebrum permisceo cruento


Oenotri coluere viri; nunc fama minores


Disiectam Aeneae, toto videt aequore classem,

disjacio aeneas totus video aequor classis


ne timeant, nec equi caeca condemur in alvo:

ne timeo neque equus caecus condo in alvus


vana tenere ferunt, foliisque sub omnibus haerent.

vanus teneo fero folium sub omnis haereo


praebuit. Ecce Pharo, voces dum iactat inertis,

praebeo ecce pharus voco dum iacto iners


vibranti gladio conixus ab aggere dexter

vibranti gladius conitor ab aggero dexter


ut vidit, Lausus, lacrimaeque per ora volutae.


sorte tulit, Troiam incensam et prolapsa videntem

sors fero troius incendo et prolabor video


at nunc dura dedit vobis discrimina Pallas:


Stant pavidae in muris matres oculisque sequuntur

sto pavidus in murus mater oculus sequor


vestigemus et a portu diversa petamus.


eripere auxilioque viam, quae proxima, poscit


saxa vides mixtoque undantem pulvere fumum.


In somnis, ecce, ante oculos maestissimus Hector

in somnus ecce ante oculus maestus hector


cum ferro accisam crebrisque bipennibus instant


haud mora, prosiluere suis; ferit aethera clamor

haud mora prosilio suus ferio aether clamor


rumpite.


custodes, saevitque canum latratus in auras.


Aeneas, quamquam et sociis dare tempus humandis

aeneas quamquam et socius do tempus humo


Luctus et ultrices posuere cubilia Curae;


Ascanium surgentem et spes heredis Iuli


Ergo iter ad regem polluta pace Latinum


Laetitia ludisque viae plausuque fremebant;


iam medium aetherio cursu traiecerat axem;

iam medius aetherius cursus transjacio axis


Penthesilea furens, mediisque in milibus ardet,


ignavom fucos pecus a praesepibus arcent:


Parthenopaeus et Adrasti pallentis imago;


obsidet, atque imo barathri ter gurgite vastos

obsido atque imus barathrum ter gurges vastus


secretosque pios, his dantem iura Catonem.


it timor, et maior Martis iam apparet imago.

eo timor et magnus mars iam appareo imago


Nec non ad templum summasque ad Palladis arces

neque non ad templum summa ad pallas arx


Nate, meae vires, mea magna potentia solus,

natus meus vireo meus magnus potentia solus


saxa fremunt laterique inlisa refunditur alga.


quem tibi longaevo serum Lavinia coniunx


dulcis et alta quies placidaeque simillima morti.

dulcis et altus quies placidus similis mors


lumina nec generum Aenean captiva videbo.


plaudentem nigra figit sub nube columbam.


ossa tremor, cui fata parent, quem poscat Apollo.

os tremor qui fatum pareo qui posco apollo


I, soror, atque hostem supplex adfare superbum:

eo soror atque hostis supplex adfaris superbus


vocis iter tenuemque inclusit sanguine vitam.


Te quoque magna manent regnis penetralia nostris:

tu quoque magnus maneo regnum penetralis noster


Numquam animam talem dextra hac, absiste moveri,

numquam anima talis dextera hic absisto moveo


Id metuens, veterisque memor Saturnia belli,


optabis nato funus pater. Ei mihi, quantum


immittit: sonuere undae, rapidum super amnem


Arcades, haec, inquit, memores mea dicta referte

arcades hic inquam memor meus dictum refero


funditus occidimus neque habet Fortuna regressum?

fundus occaedes neque habeo fortuna regredior


rursus et in veterem fato revoluta figuram.


contorsit laevas proram Palinurus ad undas.

contorqueo laeva prora palinurus ad unda


ante Notos Zephyrumque volant; gemit ultima pulsu

ante notus zephyrus volo gemo ulter pello


ut senior leto canentia lumina solvit,


Quidve petunt animae, vel quo discrimine ripas


Interea genitor Tiberini ad fluminis undam

interea genitor tiberinus ad flumen unda


haerebat, parvumque patri tendebat Iulum:


Tartareum ille manu custodem in vincla petivit,

tartareus ille manus custos in vinclum peto


femina. Sic fatus, nocti se immiscuit atrae.


votum pro reditu simulant; ea fama vagatur.


laeva aciem ferri, dextra nervoque papillam.


insidiis cursuque feras agitabat Iulus.


multa movens animo iam tandem erumpit et inter

multus moveo animus iam tandem erumpo et inter


Mene efferre pedem, genitor, te posse relicto

ego effero pedis genitor tu possum relinquo


Rex Anius, rex idem hominum Phoebique sacerdos

rex anius rex idem homo phoebus sacerdos


praecipitare iubent, subiectisque urere flammis,

praecipitaris iubeo subjectus uro flamma


Hic hasta Aeneae stabat, huc impetus illam


pendentem scopulo Furiarumque ora trementem,


hac iuvenis furtim celeris detorquet habenas.

hic juvenis furtim celo detorqueo habena


Adiuvat incessu tacito progressus et aram


fossarumque morae, leti discrimina parva,


Testor, cara, deos et te, germana, tuumque


coniugium optatum et pulchram Calydona viderem?

conjugium optas et pulcher calydona video


induat et crudum per costas exigat ensem,


nocte tulit fessum vasta te caede Pelasgum

nox fero fatisco vasto tu caedes pelasgus


spargit aqua, ramumque adverso in limine figit.


accipiunt inimicum imbrem, rimisque fatiscunt.


obvius adversoque occurrit seque viro vir

obvius adversoque occurro sequor vir vir


Stant arae circum, et crines effusa sacerdos

sto ara circum et crinis effundo sacerdos


Tandem ductores audita caede suorum


pectora, nec misero clipei mora profuit aerei.

pectus neque mitto clipeus mora prosum aereus


sole repercussum aut radiantis imagine lunae


districti pendent; sedet, aeternumque sedebit,


multa putans, sortemque animo miseratus iniquam.


Nec venit in mentem, quorum consederis arvis?


cui Pilumnus avus, cui diva Venilia mater:

qui pilumnus avus qui divus venilia mater


prospectum late pelago petit, Anthea si quem

prospicio latus pelagus peto anthea si qui


quae quis apud superos, furto laetatus inani,

qui quis apud superus furtum laeto inanis


cum procul obscuros collis humilemque videmus

cum procul obscurus collis humilis video


Haud mora, festinant iussi rapidisque feruntur


Quin, ubi transmissae steterint trans aequora classes,

quin ubi transmitto sto trans aequor classis


in mensam laeti libant divosque precantur.


cernere erat, per tota novem cui iugera corpus

cerno sum per totus novo qui iugerum corpus


monstrantur, ruptoque ingens Acheronte vorago


omnis Arabs, omnes vertebant terga Sabaei.


haesit et in decimum vestigia rettulit annum.

haereo et in decimus vestigium refero annus


Aeneas nubem belli, dum detonet omnis,


indulge hospitio, causasque innecte morandi,


multa patri mandata dabat portanda: sed aurae


Ipse modo Aeneas, nostri si tanta cupido est,

ipse modo aeneas noster si tantus cupido sum


ut caderem, meruisse manu. Divellimur inde,


Quid tua sancta fides, quid cura antiqua tuorum

quis tuus sancio fides quis cura antiquus tuus


ignotas peteres, sed Troia antiqua maneret,


Postquam conlapsi cineres et flamma quievit

postquam collabor cinis et flamma quiesco


rursus agam pelago, et ventis dare vela iubebo?

rursus ago pelagus et venio do velo iubeo


Pro re pauca loquar. Neque ego hanc abscondere furto

pro res paucus loquor neque ego hic abscondo furtum


in puppim ferit: excutitur pronusque magister


Olli subridens sedato pectore Turnus:


experti: revocate animos, maestumque timorem


quam super haud ullae poterant impune volantes

quam super haud ullus possum impunis volo


Tritonesque citi, Phorcique exercitus omnis;

tritonesque cieo phorcis exercitus omnis


Sic cursum in medios rapidus dedit: aestuat ingens

sic cursus in medius rapidus do aestuo ingens


arrectaeque amborum acies. At perfidus ensis


Namque ut conspectu in medio turbatus, inermis

namque ut conspectus in medium turbo inermis


turbine corripuit scopuloque infixit acuto.


supplicia, et scopulos lacrimosis vocibus implent.

supplicium et scopulus lacrimosus vox impleo


mandet humo solita aut siqua id Fortuna vetabit,

mando humo soleo aut siqua is fortuna veto


Substitit Aeneas et se collegit in arma,


deponunt, animos nil magnae laudis egentes.


et pater Aeneas iamdudum erumpere nubem


Isque ubi Dardanios habitus et Troia vidit

eo ubi dardanius habitus et troius video


orgia, nocturnusque vocat clamore Cithaeron.


teque iuvat, Palla. Sed bellis acer Halaesus


Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri


credita res, captique dolis lacrimisque coactis,


Vel tu, quod superest infesto fulmine morti,


comprensamque tenet pedibusque eviscerat uncis;


spicula torquebat Lycio Gortynia cornu;


Ausus quin etiam voces iactare per umbram

audeo quin etiam voco iactaris per umbra


vosque, ait, O fidi Troiae salvete penates:


Dardanidae lacrimas; ante omnis pulcher Iulus,

dardanides lacrima ante omnis pulcher iulus


consumpta in ventos, caelo ceu saepe refixa

consumo in venio caelum ceu saepe refigo


Iam vero in tectis, praedivitis urbe Latini,

iam verus in tectum praedivitis urbs latinum


Et iam prima novo spargebat lumine terras


accipio et comitem casus complector in omnis.

accipio et comes casus complector in omnis


quo lati ducunt aditus centum, ostia centum;

quo latus duco aditus centum ostium centum


Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor,


Ecce autem telis Panthus elapsus Achivom,

ecce autem telum panthous elabor achivus


Nos vero haec patriam grati referemus ad urbem

nos verus hic patria gratus refero ad urbs


hoc superate iugum; et facili iam tramite sistam.

hic supero iugum et facilis iam trames sisto


spiravere, pedes vestis defluxit ad imos,


Dixit, et in mensam laticum libavit honorem,


victor ab Aurorae populis et litore rubro,

victor ab aurora populus et litus rubrus


auxilio tutos dimittam, opibusque iuvabo.


At gemini lapsu delubra ad summa dracones

at geminus lapsus delubrum ad summus draco


Sergesto Mnestheique, Gyan superare morantem.


Di patrii, servate domum, servate nepotem.


ossibus haerentem. Quem non super occupat Hisbo,


tum vero infelix, ingentibus excita monstris,


Hernica saxa colunt, quos dives Anagnia pascit,

hernicus saxum colo qui dives anagnia pasco


insequitur: solum densa in caligine Turnum


vinaque et argenti magnum dat ferre talentum.

vinum et argentum magnus do fero talentum


languentis pelagi et brevibus se credere saltu,

langueo pelagus et brevis sui credo saltus


Di tibi, si qua pios respectant numina, si quid

deus tu si qui pius respecto numen si quis


praecipitat, suadentque cadentia sidera somnos.


Quod si me solum Teucri in certamina poscunt

qui si ego solus teucer in certamen posco


agnoscunt faciem invisam atque immania membra

agnosco facies invideo atque immanis membrum


obiecit sese ad currum et spumantia frenis


morte luat, sive est virtus et gloria, tollat.

mors luo sive sum virtus et gloria tollo


illorum de gente, patri quos daedala Circe


transmittunt cursu campos atque agmina cervi

transmitto cursus campus atque agmen cervus


At non ille, satum quo te mentiris, Achilles

at non ille sero quo tu mentior achilles


nequiquam et rara muros cinxere corona


Conclamant socii laetum paeana secuti.


tum, pietate gravem ac meritis si forte virum quem

tum pietas gravis atque meritum si fors vir qui


Inarime Iovis imperiis imposta Typhoeo.

inarime iuppiter imperium impostus typhoeus


Tum plausu fremituque virum studiisque faventum


infectum et Turni sortem miserantur iniquam.


non potuisse, tuaque animam hanc effundere dextra,

non possum tuus anima hic effundo dextera


Sed si nostra Dares haec Troius arma recusat,

sed si noster daris hic troius arma recuso


Esto: aegram nulli quondam flexere mariti,


Protinus ad regem cursus detorquet Iarban,


stringentem ripas et pinguia culta secantem,


parta tibi. Lacrimas dilectae pelle Creüsae.


ferre manum, duroque intendere brachia tergo.

fero manus duro intendo bracchium tergum


cessit amor; recoquunt patrios fornacibus enses.

cedo amor recoquo patrius fornacibus ensis


Hic oculis subito obicitur magnoque futurum


Namque volans liquidis in nubibus arsit harundo,

namque volo liquidus in nubis ardeo harundo


At vero Aeneas aspectu obmutuit amens,

at verus aeneas aspectus obmutesco amens


ordine aena locant alii, fusique per herbam


ex numero subit; ac magno telluris amore

ex numerus subeo atque magnus tellus amor


Haec ubi dicta, petunt portus, et vela secundi

hic ubi dictum peto portus et velo secundus


audiit omnipotens, oculosque ad moenia torsit

audio omnipotens oculus ad moenia torqueo


irarum tantos volvis sub pectore fluctus.


Excutior somno, et summi fastigia tecti

excutio somnus et superus fastigium tectum


munera praeferimus, nomen patriamque docemus,


sublimis animas, iterumque ad tarda reverti


et quos mille die victor sub Tartara misi,

et qui mille dies victor sub tartara mitto


Larga quidem, Drance, semper tibi copia fandi

largus quidem drance semper tu copia for


Unum hoc per siqua est victis venia hostibus oro:

unus hic per siqua sum vinco venia hostis oro


venturam, et nostros ea fata manere nepotes.


lumina, purpureus quondam color ora reliquit.

lumen purpureus quondam color os relinquo


expleri mentem nequit ardescitque tuendo


insultant thiasis (neque enim leve nomen Amatae),

insulto thiasus neque enim levis nomen amata


Concussae cautes, et acuto in murice remi


inclusus muris hostilique aggere saeptus.


Sic O, sic positum adfati discedite corpus.


Hinc ad Tarpeiam sedem et Capitolia ducit,

hinc ad tarpeia sedes et capitolium duco


tuque, o Thybri tuo genitor cum flumine sancto,

tu o thybri tuus genitor cum flumen sancio


consurgunt geminae quercus intonsaque caelo

consurgo geminus quercus intondeo caelum


Cressa genus, Pholoë, geminique sub ubere nati.

cressa genus pholoe geminus sub uber nascor


vela dabit. Vos unanimi densete catervas


At non caede viri tanta perterrita Lausus,

at non caedes vir tantus perterreo lausus


Sed tibi ego ingentis populos opulentaque regnis

sed tu ego ingens populus opulentus regnum


conicit in latebras; nec Turnus segnior instat

conicio in latebra neque turnus segnis insto


flaventesque abscissa comas, Pro Iuppiter, ibit

flaventesque abscindo como pro iuppiter eo


Iam iam linquo acies. Ne me terrete timentem,

iam iam linquo acies ne ego terreo timeo


concurrunt; haeret pede pes densusque viro vir.


et venit, adversique infigitur arbore mali.


et veteris Fauni voluit sub pectore sortem,


quo Phoebus vocet errantis iubeatque reverti?


tuta parant; pendent opera interrupta, minaeque


At subitae horrifico lapsu de montibus adsunt

at subeo horrificus lapsus de mons adsum


Tu, Voluse, armari Volscorum edice maniplos,

tu voluse armaris volscus edico manipulus


Illa subit, mediaeque minans inlabitur urbi.


convenere, toris iussi discumbere pictis.


submersum; dictis respondent cetera matris.

summersus dictum respondeo ceterus mater


advenisse diem, quo debita moenia condant.


Hic alii spolia occisis derepta Latinis

hic alius spolium occido deripio latinum


nunc iuvenem imparibus video concurrere fatis,

nunc juvenis imparis video concurro fatum


et Metus, et malesuada Fames, ac turpis Egestas,

et metus et malesuadus fames atque turpis egesta


mole tenet; scopuli nequiquam et spumea circum

moles teneo scopulus nequiquam et spumeus circum


Aeneas magnaque incusat voce Latinum


Nec tibi diva parens, generis nec Dardanus auctor,

neque tu divus parens genus neque dardanus auctor


quis neque mos neque cultus erat, nec iungere tauros

quis neque mos neque cultus sum neque iungo taurus


tollunt se celeres, liquidumque per aëra lapsae


luce palam certum est igni circumdare muros.

lux palam certus sum ignis circumdo murus


vincere, nec duro poteris convellere ferro.

vinco neque durus possum convello ferrum


saetigerosque sues raptasque ex omnibus agris


multa gemens, casuque animum concussus amici


alba, solo recubans, albi circum ubera nati,

albus solum recubo albus circum uber nascor


hoc ipsum ut strueret Troiamque aperiret Achivis,


hasta meos, nunc tempus adest: te maximus Actor

hasta meus nunc tempus adsum tu magnus actor


cogunt me, Neptune, preces descendere in omnes;

cogo ego neptunus prex descendo in omnis


viribus imparibus, magnumque ita ad aethera fatur:


urbe furens, qualis coniecta cerva sagitta,


sustulit ista prior iam tum Pallante perempto.


et tandem Euboïcis Cumarum adlabitur oris.


fortunamque ferent. Rex Iuppiter omnibus idem.


Graius homo, infectos linquens profugus hymenaeos.

graius homo inficio linquo profugus hymenaeus


iam sole infuso, iam rebus luce retectis


qui fore te ponto incolumem, finesque canebat


excierat; laeto complerant litora coetu,


et glomerare manum. Ceu saevum turba leonem

et glomeraris manus ceu saevus turba leo


extuleram, visi ante oculos adstare iacentis


per tot ducta viros antiqua ab origine gentis.


turribus aut altis, et magnas territat urbes;


Asius Imbrasides Hicetaoniusque Thymoetes

asius imbrasides hicetaoniusque thymoetes


Dissimulant, et nube cava speculantur amicti,


scrupea, tuta lacu nigro nemorumque tenebris,

scrupeus tueor lacus niger nemus tenebrae


foedavit voltus? Aut cur haec volnera cerno?


Pelidae genitori; illi mea tristia facta


interdumque atram prorumpit ad aethera nubem,


viventis rapit, inferias quos immolet umbris


quarum quae fandi doctissima Cymodocea


Ergo exercentur poenis, veterumque malorum


ipse pater famulam voveo; tua prima per auras

ipse pater famula voveo tuus primus per aura


ni dare coniugium et dicto parere fatetur,


effugies; neque enim is teli nec volneris auctor.

effugio neque enim is telis neque vulnus auctor


ostendat nemore in tanto, quando omnia vere

ostendo nemus in tantus quando omnis verus


Hic, quibus invisi fratres, dum vita manebat,


Vis et Tarquinios reges, animamque superbam


hic multum fleti ad superos belloque caduci

hic multus fleo ad superus bellus caducus


Parrhasio dictum Panos de more Lycaei.


Dardania stratus dextra, securus amorum,


insultans; portis alii bipatentibus adsunt,


subsidio Troiae et campos salis aera secabant.


Sidoniasque ostentat opes urbemque paratam;


Ad quae Priamides: Nihil O tibi amice relictum;

ad qui priamides nihil o tu amicus relinquo


tecta fremunt; resonat magnis plangoribus aether,

tectum fremo resono magnus plangor aether


Nec minus interea extremam Saturnia bello

neque paruus interea extremus saturnius bellum


Deiphobus contra: Ne saevi, magna sacerdos;

deiphobus contra ne saevus magnus sacerdos


distulerant, at tu dictis, Albane, maneres,


Namque ferunt fama Hippolytum, postquam arte novercae

namque fero fama hippolytus postquam ars noverca


Ascanius, meriti tanti non immemor umquam.

ascanius mereo tantus non immemor umquam


carpere gramen equos: breviter cum talia Nisus.

carpo gramen equus brevis cum talis nisus


Hylaeeumque Pholumque, manu, tu Cresia mactas

hylaeeumque pholus manus tu cresius macto


sit Romana potens Itala virtute propago:


attollitque globos flammarum et sidera lambit;


exsupero praepingue solum stagnantis Helori.

exsupero praepinguis solus stagno helorus


hae tibi erunt artes; pacisque imponere morem,


quique ob adulterium caesi, quique arma secuti

quisque ob adulterium caedo quisque arma sequor


extremus, volucri qui fixit arundine malum.


solando cupit et dictis avertere curas,


Strymoniae dant signa grues atque aethera tranant

strymonius do signum gruo atque aether trano


excutit effunditque solo: hunc lora et iuga subter

excutio effundo solum hic lorum et iugum subter


tormento sic saxa fremunt, nec fulmine tanti

tormentum sic saxum fremo neque fulmen tantus


Quid primum deserta querar? Comitemne sororem


erramus pelago, totidem sine sidere noctes.


ex illo fluere ac retro sublapsa referri

ex ille fluo atque retro sublabor refero


sin et Troianis cum multo gloria venit


rura tenent, somno positae sub nocte silenti


et quos maliferae despectant moenia Abellae,


Mirantur dona Aeneae, mirantur Iulum


Ac velut effusa siquando grandine nimbi

atque velut effundo siquando grando nimbus


fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.


atria; concussam bacchatur Fama per urbem.


ni palmas ponto tendens utrasque Cloanthus

ni palmo pontus tendo utrasque cloanthus


Iliaci cineres et flamma extrema meorum,


ingens argentum, Dodonaeosque lebetas,


fronte ferit terram et crassum vomit ore cruorem.

frons ferio terra et crassus vomo os cruor


pollicitus, quae te, genitor, sententia vertit?

polliceor qui tu genitor sententia verto


Si bellum finire manu, si pellere Teucros


Aurunci Rutulique serunt et vomere duros


maius adorta nefas maioremque orsa furorem

magnus adorior nefas magnus ordior furor


tum levis haud ultra latebras iam quaerit imago,

tum levis haud ultra latebra iam quaero imago


Lyctius Idomeneus; hic illa ducis Meliboei

lyctius idomeneus hic ille dux meliboeus


cuncta viri monumenta iuvat, monstratque sacerdos.

cunctus vir monumentum juvo monstro sacerdos


ore eiectantem mixtosque in sanguine dentes,


urbis opus, triplici pubes quam Dardana versu

urbs opus triplex pubes quam dardanus verro


Haec eadem, Aenea, terram mare sidera iuro


tempore, cum ferro caelestia corpora demens

tempus cum ferrum caelestis corpus demens


tu quoque nunc stares immanis truncus in armis,

tu quoque nunc staris immanis truncus in arma


eminus intorquet. Murali concita numquam


fecerat Ignipotens undis et Iapyge ferri,


caeruleae cui terga notae, maculosus et auro

caeruleus qui tergum nosco maculosus et aurum


exsuperatque moras et pontis transilit altos.


ferre iuvat subter densa testudine casus;


ad soceros, et avo puerum Astyanacta trahebat.


Argivum, vestras spes uritis. En, ego vester


Illi se praedae accingunt, dapibusque futuris;


augurium citharamque dabat celerisque sagittas.


structa meis manibus periurae moenia Troiae.


Qualis apes aestate nova per florea rura


Tum vero attonitae monstris actaeque furore


est via. Qua globus ille virum densissimus urget,

sum via qui globus ille vir densus urgeo


O gnate, ingentem luctum ne quaere tuorum;


aurea nunc, olim silvestribus horrida dumis.

aureus nunc olim silvestris horridus dumus


Daedalus, ut fama est, fugiens Minoïa regna,

daedalus ut fama sum fugio minoia regnum


sternimus: adspirat primo fortuna labori.


Illi haec inter se dubiis de rebus agebant


sed finem imposuit pugnae, fessumque Dareta


Qui sibi iam requiem pugnae rebusque salutem


quos pater Aeneas, siquando adversa vocarent,


hic thalamum invasit natae vetitosque hymenaeos;

hic thalamus invado nascor vetitosque hymenaeus


expediet, cursusque dabit venerata secundos.


mandemus, qui solus honos Acheronte sub imo est.

mando qui solus honor acheron sub imus sum


te, Saturne, refert, tu sanguinis ultimus auctor.

tu saturnus refero tu sanguis ulter auctor


expositis stabat scalis et ponte parato,


unum exuta pedem vinclis, in veste recincta,

unus exuo pedis vinclum in vestis recingo


Talibus adfata Aenean (nec sacra morantur


quae tuto tibi magna volant, dum distinet hostem

qui tueor tu magnus volo dum distineo hostis


per silvam, et sparsi rorabant sanguine vepres.


omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes.


demens, qui nimbos et non imitabile fulmen

demens qui nimbus et non imitabilis fulmen


Protinus armati incedunt; quos omnis euntis


Ut vero Aeneas foribus sese intulit altis,


caedere deinde iubet, solvique ex ordine funem.


Dardanus, et nostrae secum ferat omina mortis.


His commota fugam Dido sociosque parabat:


Talibus orabat Iuno, cunctique fremebant


sanguine et Evandri totam cum stirpe videbit

sanguis et euander totus cum stirps video


Namque sub ingenti lustrat dum singula templo,

namque sub ingens lustro dum singulus templum


rectores iuvenum et rerum dedit esse magistros.


Ille inter caedem Rutulorum elapsus in agros

ille inter caedes rutulus elabor in ager


in dubiis responsa petunt; huc dona sacerdos

in dubius respondeo peto huc donum sacerdos


nutribat, teneris immulgens ubera labris.


Et iam Fama volans, tanti praenuntia luctus,

et iam fama volo tantus praenuntio luctus


Vix proram attigerat: rumpit Saturnia funem


palantisque polo stellas. Sequor omina tanta,


Inde alias animas, quae per iuga longa sedebant,

indus alius anima qui per iugum longus sedeo


Hunc ubi vix multa maestum cognovit in umbra,

hic ubi vix multus maestus cognosco in umbra


discurrunt magnisque acuunt stridoribus iras;


bella viri pacemque gerent, quis bella gerenda.


iam propiore dei. Cessas in vota precesque,


cum venti posuere omnisque repente resedit


omnibus errantem terris et fluctibus aestas.


atque haec deinde canit divino ex ore sacerdos:

atque hic deinde cano divino ex os sacerdos


haud ignarus eram, quantum nova gloria in armis

haud ignarus sum quantus novo gloria in arma


praepetibus pennis ausus se credere caelo,


corniger hesperidum fluvius regnator aquarum.


munera nec sperno. Non vobis rege Latino


certus iter, fluctusque atros Aquilone secabat,


saevior intus habet sedem. Tum Tartarus ipse

saevus intus habeo sedes tum tartarus ipse


ultimus ille dies bello gentique fuisset;


siqua fidem tanto est operi latura vetustas,

siqua fides tantus sum operio fero vetustus


pro vobis foedus luere et decernere ferro.


Ipsa videbatur ventis regina vocatis


Tum vero exoritur clamor, ripaeque lacusque


canentem molli pluma duxisse senectam,


suspiciens caelum tenditque ad sidera dextram:


Troiugena, interpres divom, qui numina Phoebi,

trojugena interpres divus qui numen phoebus


adsueti silvis, comites senioris Acestae;


fata Phrygum ! Num Sigeis occumbere campis,


Egregia interea coniunx arma omnia tectis

egregius interea coniunx arma omnis tectum


tergeminamque Hecaten, tria virginis ora Dianae.


At trepida, et coeptis immanibus effera Dido,

at trepido et coepio immanis effero dido


Rursus in arma feror, mortemque miserrimus opto:


si bene quid de te merui, fuit aut tibi quicquam

si bene quis de tu mereo sum aut tu quisquam


cognatique patres, tua terris didita fama,


Parthus sive Cydon, telum immedicabile, torsit,

parthus sive cydon telis immedicabilis torqueo


Cernis ut insultent Rutulli Turnusque


Sed terrae graviora manent. In regna Lavini

sed terra gravis maneo in regnum lavinium


haud tamen inter se magni regnator Olympi:

haud tamen inter sui magnus regnator olympius


Stat casus renovare omnis, omnemque reverti


mittite: forsan et haec olim meminisse iuvabit.


aegra fugit, seque ex oculis avertit et aufert,

aeger fugio sequor ex oculus averto et aufero


Tantane me tenuit vivendi, nate, voluptas,


Tu modo promissis maneas, servataque serves


effultum foliis et pelle Libystidis ursae.


Sit Latium, sint Albani per saecula reges,


desertorem Asiae (sedeant spectentque Latini),


portat equus bicolor maculis, vestigia primi

porto equus bicolor maculis vestigium primus


seu dextra laevaque velis occurrere pugnae,


Hic mihi magna domus, celsis caput urbibus, exit.

hic ego magnus domus celsus caput urbs exeo


Haud ita me experti Bitias et Pandarus ingens

haud ita ego experior bitias et pandarus ingens


occurrit; veterem Anchisen adgnovit amicum.


exsuperatque iugum silvaque evadit opaca.


amissos longo socios sermone requirunt,


exstruimusque toros, dapibusque epulamur opimis.


praecipitant curae turbataque funere mens est,


scuta virum galeasque et fortia corpora volves,


dulce caput, magicas invitam accingier artes.


fata renarrabat divom, cursusque docebat.


sit comes, et longe servet vestigia coniunx:

sum comes et longus servo vestigium coniunx


Mene fugis? Per ego has lacrimas dextramque tuam te

ego fugio per ego hic lacrima dexter tuus tu


tela neque adverso glomerati ex agmine Grai,

telum neque adverso glomero ex agmen graius


prodere voce sua quemquam aut opponere morti.


contorsit, non ille faces nec fumea taedis

contorqueo non ille fax neque fumeus taeda


Sic fatur lacrimans, classique immittit habenas,


Ille rapit calidum frustra de volnere telum:

ille rapio calidus frustra de vulnus telis


subiecit rubor et calefacta per ora cucurrit.


Migrantis cernas, totaque ex urbe ruentis.


Tres equitum numero turmae, ternique vagantur


dat senior; lectos iuvenes, fortissima corda,