De Architectura

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


De ipso autem muro, e qua materia struatur aut perficiatur, ideo non est praefiniendum, quod in omnibus locis, quas optamus copias, eas non possumus habere. sed ubi sunt saxa quadrata sive silex seu caementum aut coctus later sive crudus, his erit utendum. non enim, uti Babylone abundantes liquido bitumine pro calce et harena ex cocto latere factum habent murum, sic item possunt omnes regiones seu locorum proprietates habere tantas eiusdem generis utilitates, uti ex his comparationibus ad aeternitatem perfectus habeatur sine vitio murus.

de ipse autem murus e qui materia struo aut perficio ideo non sum praefinio qui in omnis locus qui opto copia is non possum habeo sed ubi sum saxum quadro sive silex seu caementum aut coquo later sive crudus hic sum utor non enim uti babylon abundo liquidus bitumen pro calx et harena ex coquo lateo facio habeo murus sic item possum omnis regio seu locus proprietas habeo tantus idem genus utilitas uti ex hic comparatio ad aeternitas perficio habeo sine vitio murus


Sin autem quaeritur, in quo theatro ea sint facta, Romae non possumus ostendere, sed in Italiae regionibus et in pluribus Graecorum civitatibus. etiamque auctorem habemus Lucium Mummium, qui diruto theatro Corinthiorum ea aenea Romam deportavit et de manubiis ad aedem Lunae dedicavit. multi etiam sollertes architecti, qui in oppidis non magnis theatra constituerunt, propter inopiam fictilibus doliis ita sonantibus electis hac ratiocinatione compositis perfecerunt utilissimos effectus.

sin autem quaero in quo theatrum is sum facio roma non possum ostendo sed in italia regio et in multus graecum civitas etiam auctor habeo lucius mummius qui diruo theatrum corinthii is aeneas roma deporto et de manubiae ad aedes luna dedico multus etiam sollertes architectus qui in oppidum non magnus theatrum constituo propter inopia fictilis dolium ita sono eligo hic ratiocinatio compono perficio utilis efficio


Omnes aedium sacrarum ratiocinationes, uti mihi traditae sunt, exposui ordinesque et symmetrias earum partitionibus distinxi, et quarum dispares sunt figurae et quibus discriminibus inter se sunt disparatae, quoad potui significare scriptis, exposui. nunc de aris deorum inmortalium, uti aptam constitutionem habeant ad sacrificiorum rationem, dicam.

omnis aedes sacraris ratiocinatio uti ego trado sum expono ordino et symmetria is partitio distinguo et qui disparis sum figura et qui discrimen inter sui sum disparo quoad possum significaris scribo expono nunc de ara deus immortalis uti aptus constitutio habeo ad sacrificus ratio dico


Cum haec omnia summa cura sollertiaque explicata sunt, tunc etiam diligentius est animadvertendum, uti sit electus locus, in quo leniter adplicet se vox neque repulsa resiliens incertas auribus referat significationes. sunt enim nonnulli loci naturaliter inpedientes vocis motus, uti desonantes, qui graece dicuntur kathxou=ntes, circumsonantes, qui apud eos nominantur perihxou=ntes, item resonantes, qui dicuntur a)nthxou=ntes, consonantesque, quos appellant sunhxou=ntas. desonantes sunt, in quibus vox prima, cum est elata in altitudinem, offensa superioribus solidis corporibus repulsaque residens in imo opprimit insequentis vocis elationem;

cos hic omnis summus cura sollertia explicata sum tunc etiam diligo sum animadverto uti sum eligo locus in quo lenis applico sui vox neque repello resiliens incertus auris refero significatio sum enim nonnullus locus naturalis inpedientes vox moueo uti desono qui graeca dico kathxou ntes circumsono qui apud is nomino perihxou ntes item resono qui dico ab nthxou ntes consono qui appello sunhxou ntas desono sum in qui vox primus cum sum effero in altitudo offendo superus solidus corpus repello resideo in imus opprimo insequor vox elatio


Primum sub capricorno subiectus piscis austrinus caudam prospiciens ceti. ab eo ad sagittarium locus est inanis. turibulum sub scorpionis aculeo. centauri priores partes proximae sunt librae et scorpioni. tenet in manibus simulacrum, id quod bestiam astrorum periti nominaverunt. virginem et leonem et cancrum anguis porrigens agmen stellarum intortus succingit, regione cancri erigens rostrum, ad leonem medioque corpore sustinens craterem ad manumque virginis caudam subiciens. in qua inest corvus; quae sunt autem supra scapulas, peraeque sunt lucentia

primus sub capricornus subicio piscis austrinus cauda prospicio cetus ab is ad sagittarius locus sum inanis turibulum sub scorpio aculeus centaurus prior pars proximus sum libra et scorpio teneo in manus simulacrum is qui bestia astrum pereo nomino virgo et leo et cancer anguis porrigo agmen stella intorqueo succingo regio cancer erigo rostrum ad leo medius corpus sustineo craterem ad manon virgo cauda subicio in qui insum corvus qui sum autem supra scapulae peraeque sum luceo


Ita librata planitia tubulorum ad decursus et expressiones non extolletur. namque vehemens spiritus in aquae ductione solet nasci, ita ut etiam saxa perrumpat, nisi primum leniter et parce a capite aqua inmittatur et in geniculis aut versuris alligationibus aut pondere saburra contineatur. reliqua omnia uti fistulis plumbeis ita sunt conlocanda. item cum primo aqua a capite inmittitur, ante favilla inmittetur, uti coagmenta, si qua sunt non satis oblita, favilla oblinantur.

ita libro planitia tubulus ad decurro et expressio non extollo namque vehemens spiritus in aqua ductio soleo nascor ita ut etiam saxum perrumpo nisi primus lenis et parco ab caput aqua inmitto et in geniculis aut verro alligatio aut pondus saburro contineo reliquus omnis uti fistulis plumbeus ita sum conloco item cum primus aqua ab caput inmitto ante favilla inmitto uti coagmento si qui sum non satis obliviscor favilla oblino


Atriorum vero latitudines ac longitudines tribus generibus formantur. et primum genus distribuitur, uti, longitudo cum in quinque partes divisa fuerit, tres partes latitudini dentur; alterum, cum in tres partes dividatur, duae partes latitudini tribuantur; tertium, uti latitudo in quadrato paribus lateribus describatur inque eo quadrato diagonios linea ducatur, et quantum spatium habuerit ea linea diagonii, tanta longitudo atrio detur.

atrius verus latitudo atque longitudo tres genus formo et primus genus distribuo uti longitudo cum in quinque pars divido sum tres pars latitudo do alter cum in tres pars divido duo pars latitudo tribuo tertius uti latitudo in quadro par later describo in is quadro diagonios lineus duco et quantus spatium habeo is lineus diagonium tantus longitudo atrium do


Item plures post nostram memoriam nascentes cum Lucretio videbuntur velut coram de rerum natura disputare, de arte vero rhetorica cum Cicerone, multi posterorum cum Varrone conferent sermonem de lingua latina, non minus etiam plures philologi cum Graecorum sapientibus multa deliberantes secretos cum his videbuntur habere sermones, et ad summam sapientium scriptorum sententiae corporibus absentibus vetustate florentes cum insunt inter consilia et disputationes, maiores habent, quam praesentium sunt, auctoritates omnes.

item multus post noster memoria nasco cum lucretius video velut coram de res natura disputaris de ars verus rhetorica cum cicero multus posterus cum varro confero sermo de lingua latinus non paruus etiam multus philologus cum graecum sapio multus delibero secerno cum hic video habeo sermo et ad summa sapiens scriptor sententia corpus absum vetustas floreo cum insum inter consilium et disputatio magnus habeo quam praesens sum auctoritas omnis


Itaque architecti, qui sine litteris contenderant, ut manibus essent exercitati, non potuerunt efficere, ut haberent pro laboribus auctoritatem; qui autem ratiocinationibus et litteris solis confisi fuerunt, umbram non rem persecuti videntur. at qui utrumque perdidicerunt, uti omnibus armis ornati citius cum auctoritate, quod fuit propositum, sunt adsecuti.

itaque architectus qui sine littera contendo ut manus sum exercitas non possum efficio ut habeo pro labor auctoritas qui autem ratiocinatio et littera sol confido sum umbra non res persequor video at qui uterque perdisco uti omnis arma orno cieo cum auctoritas qui sum propono sum adsequor


Ideoque et a numero nomina ceperunt, quod, cum vox constiterit in una sonorum finitione ab eaque se flectens mutaverit et pervenerit in quartam terminationem, appellatur diatessaron, in quintam diapente .

ideo et ab numerus nomen capio qui cum vox consto in unus sonorus finitio ab is sui flecto muto et pervenio in quartus terminatio appello diatessaron in quintus diapente


Alter gradus erit distributionis, cum ad usum patrum familiarum et ad pecuniae copiam aut ad eloquentiae dignitatem aedificia apte disponentur. namque aliter urbanas domos oportere constitui videtur, aliter quibus ex possessionibus rusticis influunt fructus; non item feneratoribus, aliter beatis et delicatis; potentibus vero, quorum cogitationibus respublica gubernatur, ad usum conlocabuntur; et omnino faciendae sunt aptae omnibus personis aedificiorum distributiones.

alter gradus sum distributio cum ad usus pater familia et ad pecunia copia aut ad eloquentia dignitas aedificium aptus dispono namque aliter urbanus domus oportet constituo video aliter qui ex possessio rusticus influo fructus non item fenerator aliter beatus et delicatus possum verus qui cogitatio respublica guberno ad usus conloco et omnino facio sum aptus omnis persona aedificium distributio


His ita institutis, cum ludi adessent, iudices litterati, qui ea probarent, erant legendi. rex, cum iam sex civitatis lectos habuisset nec tam cito septumum idoneum inveniret, retulit ad eos, qui supra bybliothecam fuerunt, et quaesiit, si quem novissent ad id expeditum. tunc ei dixerunt esse quendam Aristophanen, qui summo studio summaque diligentia cotidie omnes libros ex ordine perlegeret. itaque conventu ludorum, cum secretae sedes iudicibus essent distributae, cum ceteris Aristophanes citatus, quemadmodum fuerat locus ei designatus, sedit.

hic ita institus cum ludo adsum iudex litteratus qui is probo sum lego rex cum iam sex civitas lectus habeo neque tam cito septimus idoneus invenio refero ad is qui supra bybliothecam sum et quaero si qui nosco ad is expedio tunc is dico sum quidam aristophanes qui superus studium summum diligentia cottidie omnis liber ex ordo perlego itaque convenio ludus cum secerno sedes judex sum distribuo cum ceterus aristophanes cito quemadmodum sum locus is designo sedeo


Est autem etiam cocleae ratio, quae magnam vim haurit aquae, sed non tam alte tollit quam rota. eius autem ratio sic expeditur. tignum sumitur, cuius tigni quanta paratur pedum longitudo, tanta digitorum expeditur crassitudo. id ad circinum rotundatur. in capitibus circino dividentur circumitiones eorum tetrantibus et octantibus in partes octo, eaeque lineae ita conlocentur, ut plano posito tigno utriusque capitis ad libellam lineae inter se respondeant, et quam magna pars sit octava circinationis tigni, tam magna spatia decidantur in longitudinem. item tigno plano conlocato lineae ab capite ad alterum caput perducantur ad libellam convenientes. sic et in rotundatione et in longitudine aequalia spatia fient. ita quo loci describuntur lineae, quae sunt in longitudinem spectantes, facient decusationes et in decusationibus finita puncta.

sum autem etiam coclea ratio qui magnus vis haurio aqua sed non tam altus tollo quam rota is autem ratio sic expedio tignum sumo qui tignum quantus paro pes longitudo tantus digitor expedio crassitudo is ad circinum rotundo in caput circino divido circumitio is tetrantibus et octantibus in pars octo is linea ita conloco ut planus pono tignum uterque capio ad libella linea inter sui respondeo et quam magnus pars sum octavus circinatio tignum tam magnus spatior decido in longitudo item tignum planus conloco linea ab caput ad alter caput perduco ad libella convenio sic et in rotundatio et in longitudo aequalis spatior fio ita quo locus describo linea qui sum in longitudo specto facio decusatio et in decusatio finio pungo


Esse autem alias stellas temperatas, alias ferventes, etiamque frigidas haec esse causa videtur, quod omnis ignis in superiora loca habet scandentem flammam. ergo sol aethera, qui est supra se, radiis exurens efficit candentem, in quibus locis habet cursum Martis stella; itaque fervens ab ardore solis efficitur. Saturni autem, quod est proxima extremo mundo tangitque congelatas caeli regiones, vehementer est frigida. ex eo Iovis, cum inter utriusque circumitiones habeat cursum, a refrigeratione caloreque earum medio convenientes temperatissimosque habere videtur effectus.

sum autem alius stella tempero alius ferveo etiam frigida hic sum causa video qui omnis ignis in superus locum habeo scando flamma ergo sol aether qui sum supra sui radius exuro efficio candeo in qui locus habeo cursus mars stella itaque ferveo ab ardor sol efficio saturnus autem qui sum propior exter mundus tango congelo caelum regio vehemens sum frigidus ex is iuppiter cum inter uterque circumitio habeo cursus ab refrigeratio calor is medium convenio tempero habeo video efficio


Ita unaquaeque res et locum et genus et ordinem proprium tuetur. e quibus rebus et a materiatura fabrili in lapideis et marmoreis aedium sacrarum aedificationibus artifices dispositiones eorum scalpturis sunt imitati et eas inventiones persequendas putaverunt. ideo, quod antiqui fabri quodam in loco aedificantes, cum ita ab interioribus parietibus ad extremas partes tigna prominentia habuissent conlocata, inter tigna struxerunt supraque coronas et fastigia venustiore specie fabrilibus operibus ornaverunt, tum proiecturas tignorum, quantum eminebant, ad lineam et perpendiculum parietum praesecuerunt, quae species cum invenusta îs visa esset, tabellas ita formatas, uti nunc fiunt triglyphi, contra tignorum praecisiones in fronte fixerunt et eas cera caerulea depinxerunt, ut praecisiones tignorum tectae non offenderent visum: ita divisiones triglyphorum et metoparum tignorum dispositione et intertigniûm habere in doricis operibus coeperunt.

ita unaquaeque res et locus et genus et ordo proprius tueor e qui res et ab materio fabrilis in lapideus et marmoreus aedes sacraris aedificatio artifex dispositio is scalpo sum imitor et is inventio persequor puto ideo qui antiquus faber quidam in locus aedifico cum ita ab interior paries ad exter pars tignum promineo habeo colloco inter tignum struo supra corona et fastigium venustus species fabrilis opus orno tum projectura tignum quantus emineo ad linea et perpendiculis paries praeseco qui species cum invenustus is video sum tabella ita formo uti nunc fio triglyphus contra tignum praecisio in frons figo et is cero caeruleus depingo ut praecisio tignum tego non offendo video ita divisio triglyphus et metoparis tignum dispositio et intertignium habeo in doricis opus coepio


Cum ergo et antiqui nostri inveniantur non minus quam Graeci fuisse magni architecti et nostra memoria satis multi, et ex his pauci praecepta edidissent, non putavi silendum, sed disposite singulis voluminibus de singulis exponere rebus. itaque, quoniam sexto volumine privatorum aedificiorum rationes perscripsi, in hoc, qui septimum tenet numerum, de expolitionibus, quibus rationibus et venustatem et firmitatem habere possint, exponam.

cos ergo et antiquus noster invenio non paruus quam graecum sum magnus architectus et noster memoria satis multus et ex hic paucus praecipio edo non puto sileo sed dispono singuli volumen de singuli expono res itaque quoniam sextus volumen privator aedificium ratio perscribo in hic qui septimus teneo numerus de expolitio qui ratio et venustas et firmitas habeo possum expono


Primum autem exponemus, quae per se nascentia fodiuntur, uti sil, quod graece w)/xra dicitur. haec vero multis locis, ut etiam in Italia, invenitur; sed quae fuerat optima, attica, ideo nunc non habetur, quod Athenis argentifodinae cum habuerunt familias, tunc specus sub terra fodiebantur ad argentum inveniendum. cum ibi vena forte inveniretur, nihilominus uti argentum persequebantur; itaque antiqui egregia copia silis ad politionem operum sunt usi.

primus autem expono qui per sui nasco fodio uti sil qui graeca w xra dico hic verus multus locus ut etiam in italia invenio sed qui sum bonus attica ideo nunc non habeo qui athenae argentifodina cum habeo familia tunc specus sub terra fodio ad argentum invenio cum ibi vena fors invenio nihilominus uti argentum persequor itaque antiquus egregius copia silis ad politio opus sum utor


Aedium ionicarum, quam apertissime potui, dispositiones hoc volumine scripsi; doricarum autem et corinthiarum quae sint proportiones, insequenti libro explicabo.

aedes ionicaris quam aperio possum dispositio hic volumen scribo doricaris autem et corinthiaris qui sum proportio insequor liber explico


Tunc perducendae sunt diame/trw ab G ad L et ab H ad M. quae erit superior, partis erit aestivae, inferior hibernae. eaeque diame/trw sunt aeque mediae dividendae, ubi erunt litterae O et P, ibique centra signanda. et per ea signa et centrum A lineae ad extrema lineae circinationis sunt perducendae, ubi erunt litterae Q et R. haec erit linea pro\s o)rqa=s radio aequinoctiali. vocabitur autem haec linea mathematicis rationibus axon. et ab eisdem centris diducto circino ad extremas diametros describantur hemicyclia, quorum unum erit aestivum, alterum hibernum.

tunc perduco sum diame trw ab g ad l et ab h ad m qui sum superus pars sum aestivus inferus hibernus is diame trw sum aequus medius divido ubi sum littera o et p ibi centrum signo et per is signum et centrum ab linea ad exter linea circinatio sum perduco ubi sum littera q et romanus hic sum lineus pro senatus o rqa senatus radio aequinoctial voco autem hic lineus mathematicus ratio axon et ab idem centrum diduco circino ad exter diametros describo hemicyclium qui unus sum aestivus alter hibernus


'Alabandis satis acutos ad omnes res civiles haberi, sed propter non magnum vitium indecentiae insipientes eos esse iudicatos, quod in gymnasio eorum quae sunt statuae omnes sunt causas agentes, foro discos tenentes aut currentes seu pila ludentes. ita indecens inter locorum proprietates status signorum publice civitati vitium existimationis adiecit. videamus item nunc, ne Apaturii scaena efficiat et nos Alabandis aut Abderitas. qui enim vestrum domos supra tegularum tecta potest habere aut columnas seu fastigiorum explicationes? haec enim supra contignationes ponuntur, non supra tegularum tecta. si ergo, quae non possunt in veritate rationem habere facti, in picturis probaverimus, accedemus et nos his civitatibus, quae propter haec vitia insipientes sunt iudicatae.'

alabanda satis acuo ad omnis res civilis habeo sed propter non magnus vitium indecentia insipiens is sum judico qui in gymnasium is qui sum statua omnis sum causa ago forum discus teneo aut curro seu pilum ludo ita indeceo inter locus proprietas status signum publicus civitas vitium existimatio adiicio video item nunc ne apaturius scaena efficio et nos alabanda aut abderita qui enim vester domus supra tegularis tectum possum habeo aut columna seu fastigium explicatio hic enim supra contignatio pono non supra tegularis tectum si ergo qui non possum in veritas ratio habeo facio in pingo probo accedo et nos hic civitas qui propter hic vitio insipiens sum judico


Ex eo Dinocrates ab rege non discessit et in Aegyptum est eum persecutus. ibi Alexander cum animadvertisset portum naturaliter tutum, emporium egregium, campos circa totam Aegyptum frumentarios, inmanis fluminis Nili magnas utilitates, iussit eum suo nomine civitatem Alexandriam constituere. ita Dinocrates a facie dignitateque corporis commendatus ad eam nobilitatem pervenit. mihi autem, imperator, staturam non tribuit natura, faciem deformavit aetas, valetudo detraxit vires. itaque quoniam ab his praesidiis sum desertus, per auxilia scientiae scriptaque, ut spero, perveniam ad commendationem.

ex is dinocrates ab rex non discedo et in aegyptus sum is persequor ibi alexander cum animadverto portus naturalis tueor emporium egregius campus circa totus aegyptus frumentarius immanis flumen nilis magnus utilitas iubeo is suus nomen civitas alexandrea constituo ita dinocrates ab facies dignitas corpus commendo ad is nobilitas pervenio ego autem imperator sto non tribuo natura facies deformo aetas valetudo detraho vireo itaque quoniam ab hic praesidium sum desero per auxilium scientia scribo ut spero pervenio ad commendatio


Praeterea inter lumina secundum pilas et antas postes si supponentur, erunt non vitiosae. limina enim et trabes structuris cum sint oneratae, medio spatio pandantes frangunt sub lysi structuras; cum autem subiecti fuerint et subcuneati postes, non patiuntur insidere trabes neque eas laedere.

praeterea inter lumen secundus pila et antae postis si suppono sum non vitiosus limen enim et trabs struo cum sum onero medium spatium pando frango sub lysis struo cum autem subicio sum et succuneatus postis non patior insideo trabs neque is laedo


Itaque cum pinnae manibus tactae propellunt et reducunt continenter regulas alternis obturando foramina alternis aperiundo, e musicis artibus multiplicibus modulorum varietatibus sonantes excitant voces.

itaque cum pinnae manus tango propello et reduco contineo regula alternus obturo foramen alternus aperio e musica ars multiplex modulus varietas sono excito voco


Sunt autem etiam fontes uti vino mixti, quemadmodum est unus Paphlagoniae, ex quo eam aquam sine vino potantes fiunt temulenti. Aequiculis autem in Italia et in Alpibus natione Medullorum est genus aquae, quam qui bibunt, efficiuntur turgidis gutturibus.

sum autem etiam fons uti vinum misceo quemadmodum sum unus paphlagonia ex quo is aqua sine vinum poto fio temulentus aequiculis autem in italia et in alpis natio medullum sum genus aqua quam qui bibo efficio turgidus guttur


Maiores cum sapienter tum etiam utiliter instituerunt, per commentariorum relationes cogitata tradere posteris, ut ea non interirent, sed singulis aetatibus crescentia voluminibus edita gradatim pervenirent vetustatibus ad summam doctrinarum subtilitatem. itaque non mediocres sed infinitae sunt his agendae gratiae, quod non invidiose silentes praetermiserunt, sed omnium generum sensus conscriptionibus memoriae tradendos curaverunt.

magnus cum sapienter tum etiam utilis instituo per commentarius relatio cogito trado posterus ut is non intereo sed singuli aetas cresco volumen edo gradatim pervenio vetustas ad summa doctrinaris subtilitas itaque non mediocris sed infinitus sum hic ago gratia qui non invidiosus sileo praetermitto sed omnis gener sensus conscriptio memoria trado curo


Haec ratio in operibus diastylis erit constituta. si vero systylon et monotriglyphon opus erit faciundum, frons aedis, si tetrastylos erit, dividatur in partes XVIIII S, si hexastylos erit, dividatur in partes XXVIIII S. ex his pars una erit modulus, ad quem, uti supra scriptum est, dividantur.

hic ratio in opus diastylis sum constituo si verus systylos et monotriglyphus opus sum facio frons aedes si tetrastylos sum divido in pars xviiii senatus si hexastylos sum divido in pars xxviiii senatus ex hic pars unus sum modulus ad qui uti supra scribo sum divido


Ergo si ita natura composuit corpus hominis, uti proportionibus membra ad summam figurationem eius respondeant, cum causa constituisse videntur antiqui, ut etiam in operum perfectionibus singulorum membrorum ad universam figurae speciem habeant commensus exactionem. igitur cum in omnibus operibus ordines traderent, maxime in aedibus deorum, quod eorum operum et laudes et culpae aeternae solent permanere.

ergo si ita natura compono corpus homo uti proportio membrum ad summa figuratio is respondeo cum causa constituo video antiquus ut etiam in opus perfectio singulus membrum ad universus figura species habeo commetior exactio igitur cum in omnis opus ordo trado magnus in aedes deus qui is opus et laus et culpa aeternus soleo permaneo


Crassitudinem autem muri ita faciendam censeo, uti armati homines supra obviam venientes alius alium sine inpeditione praeterire possint, dum in crassitudine perpetuae taleae oleagineae ustilatae quam creberrime instruantur, uti utraeque muri frontes inter se, quemadmodum fibulis, his taleis conligatae aeternam habeant firmitatem; namque ei materiae nec caries nec tempestates nec vetustas potest nocere, sed ea et in terra obruta et in aqua conlocata permanet sine vitiis utilis sempiterno. itaque non solum in muro sed etiam in substructionibus quique parietes murali crassitudine erunt faciundi, hac ratione religati non cito vitiabuntur.

crassitudo autem murus ita facio censeo uti armatus homo supra obvius venio alius alius sine inpeditio praetereo possum dum in crassitudo perpetuus talea oleagineus ustilatae quam creber instruo uti uter murus frons inter sui quemadmodum fibulis hic talea conligo aeternus habeo firmitas namque is materia neque caries neque tempestas neque vetustus possum noceo sed is et in terra obruo et in aqua colloco permaneo sine vitium utilis sempiternus itaque non solus in murus sed etiam in substructio quisque paries mural crassitudo sum facio hic ratio religo non cito vitio


Canalem ligneum sub tigno fixit ibique trocleas conlocavit; per canalem lineam in angulum deduxit ibique tubulos struxit; in eos pilam plumbeam per lineam demittendam curavit. ita pondus cum decurrendo in angustias tubulorum premeret caeli crebritatem, vehementi decursu per fauces frequentiam caeli compressione solidatam extrudens in aerem patentem effusione acuti sonitus expresserat claritatem.

canal ligneus sub tignum figo ibi trochlea conloco per canal linea in angulis deduco ibi tubulus struo in is pila plumbea per linea demitto curo ita pondus cum decurro in angustiae tubulus premo caelum crebritas vehemens decurro per fauces frequentia caelum compressio solido extrudo in aer pateo effusio acuo sono exprimo claritas


Est etiam genus pulveris, quod efficit naturaliter res admirandas. nascitur in regionibus Baianis in agris municipiorum, quae sunt circa Vesuvium montem. quod commixtum cum calce et caemento non modo ceteris aedificiis praestat firmitates, sed etiam moles cum struuntur in mari, sub aqua solidescunt. hoc autem fieri hac ratione videtur, quod sub his montibus et terrae ferventes sunt et fontes crebri, qui non essent, si non in imo haberent aut e sulphure aut alumine aut bitumine ardentes maximos ignes. igitur penitus ignis et flammae vapor per intervenia permanans et ardens efficit levem eam terram, et ibi quod nascitur tofus exsurgens, est sine liquore. ergo cum tres res consimili ratione ignis vehementia foratae in unam pervenerint mixtionem, repente recepto liquore una cohaerescunt et celeriter umore duratae solidantur, neque eas fluctus neque vis aquae potest dissolvere.

sum etiam genus pulvis qui efficio naturalis res admiror nascor in regio baianus in ager municipium qui sum circa vesuvius mons qui commisceo cum calx et caementum non modo ceterus aedificium praesto firmitas sed etiam moles cum struo in mare sub aqua solidesco hic autem fio hic ratio video qui sub hic mons et terra ferveo sum et fons creber qui non sum si non in imus habeo aut e sulphur aut alumen aut bitumen ardeo magnus ignis igitur penitus ignis et flamma vapor per intervenium permano et ardeo efficio levo is terra et ibi qui nascor tofus exsurgo sum sine liquor ergo cum tres res consimilis ratio ignis vehemens foro in unus pervenio mixtio repens recipio liquor unus cohaeresco et celer umor duro solido neque is fluctus neque volo aqua possum dissolvo


Diastyli autem haec erit compositio, cum trium columnarum crassitudinem intercolumnio interponere possumus, tamquam est Apollinis et Dianae aedis. haec dispositio hanc habet difficultatem, quod epistylia propter intervallorum magnitudinem franguntur.

diastyli autem hic sum compositio cum tres columnaris crassitudo intercolumnium interpono possum tamquam sum apollo et diana aedes hic dispositio hic habeo difficultas qui epistylium propter intervallum magnitudo frango


Itaque Apaturius contra respondere non est ausus, sed sustulit scaenam et ad rationem veritatis commutatam postea correctam adprobavit. utinam dii inmortales fecissent, uti Licymnius revivisceret et corrigeret hanc amentiam tectoriorumque errantia instituta! sed quare vincat veritatem ratio falsa, non erit alienum exponere. quod enim antiqui insumentes laborem et industriam probare contendebant artibus, id nunc coloribus et eorum eleganti specie consecuntur, et quam subtilitas artificis adiciebat operibus auctoritatem, nunc dominicus sumptus efficit, ne desideretur.

itaque apaturius contra respondeo non sum audeo sed tollo scaena et ad ratio veritas commuto postea corrigo adprobo utinam dius inmortal facio uti licymnius revivisceret et corrigo hic amentia tectorium erro institutum sed quare vinco veritas ratio fallo non sum alienus expono qui enim antiquus insumo labor et industria probaris contendo ars is nunc color et is elego species consecuntur et quam subtilitas artifex adicio opus auctoritas nunc dominicus sumptus efficio ne desidero


Hi autem, qui sunt in imo et dirigunt scalaria, erunt numero VII; reliqui quinque scaenae designabunt compositionem: et unus medius contra se valvas regias habere debet, et qui erunt dextra sinistra, hospitaliorum designabunt compositionem, extremi duo spectabunt itinera versurarum. gradus spectaculorum, ubi subsellia componantur gradus ne minus alti sint palmopede, ne plus pedem et digitos sex; latitudines eorum ne plus pedes duo semis, ne minus pedes duo constituantur.

hic autem qui sum in imus et dirigo scalaria sum numerus vii reliquus quinque scaena designo compositio et unus medius contra sui valva regia habeo debeo et qui sum dextera sinistra hospitalis designo compositio extremus duo specto iter versuraris gradus spectaculum ubi subsellium compono gradus ne paruus alo sum palmopede ne multus pedis et digitus sex latitudo is ne multus pes duo semis ne paruus pes duo constituo


Haec autem dissimilibus saporibus a terrae proprietate perficiuntur, uti etiam in fructibus videtur. si enim radices arborum aut vitium aut reliquorum seminum non ex terrae proprietatibus sucum capiendo ederent fructus, uno genere essent in omnibus locis et regionibus omnium sapores. sed animadvertimus insula Lesbo vinum protropum, Maeonia Catacecaumeniten, Lydia Tmoliten, Sicilia Mamertinum, Campania Falernum, Terracina et Fundis Caecubum reliquisque locis pluribus innumerabili multitudine genera vini virtutesque procreari. quae non aliter possunt fieri, nisi, cum terrenus umor suis proprietatibus saporis in radicibus sit infusus, enutrit materiam, per quam egrediens ad cacumen profundat proprium loci et generis sui in fructus saporem.

hic autem dissimilis sapor ab terra proprietas perficio uti etiam in fructus video si enim radix arbor aut vitium aut reliquus semen non ex terra proprietas sucus capio edo fructus unus genus sum in omnis locus et regio omnis sapor sed animadverto insula lesbos vinum protropum maeonius catacecaumenites lydion tmoliten sicilia mamertinus campaneus falernum terracina et fundi caecubus reliquus locus multus innumerabilis multitudo genus vinum virtus procrearis qui non aliter possum fio nisi cum terrenus umor suus proprietas sapor in radix sum infundo enutrio materia per quam egredior ad cacumen profundo proprius locus et genus suus in fructus sapor


Aerarium, carcer, curia foro sunt coniungenda, sed ita uti magnitudo ac symmetriae eorum foro respondeant. maxime quidem curia in primis est facienda ad dignitatem municipii sive civitatis. et si quadrata erit, quantum habuerit latitudinis dimidia addita constituatur altitudo; sin autem oblonga fuerit, longitudo et latitudo componatur, et summae compositae eius dimidia pars sub lacunariis altitudini detur.

aerarius carcer curia forum sum conjungo sed ita uti magnitudo atque symmetria is forum respondeo magnus quidem curia in primus sum facio ad dignitas municipium sive civitas et si quadro sum quantus habeo latitudo dimidio addo constituo altitudo sin autem oblongus sum longitudo et latitudo compono et summa compono is dimidio pars sub lacunaria altitudo do


Rotas enim circiter pedum XV fecit et in his rotis capita lapidis inclusit, deinde circa lapidem fusos sextantales ab rota ad rotam ad circinum compegit, ita uti fusus a fuso non distaret pedem unum. deinde circa fusos funem involvit et bubus iunctis funem ducebant. ita cum explicaretur, volvebat rotas, sed non poterat ad lineam via recta ducere, sed exibat in unam partem. ita necesse erat rursus retroducere. sic Paconius ducendo et reducendo pecuniam contricavit, ut ad solvendum non esset.

roto enim circiter pes xv facio et in hic rota caput lapis includo deinde circa lapis fundo sextantal ab rota ad rota ad circinum compingo ita uti fundo ab fundo non disto pedis unus deinde circa fundo funis involvo et bos iungo funis duco ita cum explico volvo roto sed non possum ad linea via recta duco sed exeo in unus pars ita necesse sum rursus retroduco sic paconius duco et reduco pecunia contricor ut ad solvo non sum


Explicatis aedium sacrarum compositionibus in hoc libro, insequenti de communium operum reddemus distributionibus explicationes.

explico aedes sacraris compositio in hic liber insequor de communis opus reddo distributio explicatio


Nec tamen non tantum architecti non possunt in omnibus rebus habere summum effectum, sed etiam ipsi, qui privatim proprietates tenent artium, non efficiunt, ut habeant omnes summum laudis principatum. ergo si in singulis doctrinis singuli artifices neque omnes sed pauci aevo perpetuo nobilitatem vix sunt consecuti, quemadmodum potest architectus, qui pluribus artibus debet esse peritus, non id ipsum mirum et magnum facere, ne quid ex his indigeat, sed etiam ut omnes artifices superet, qui singulis doctrinis adsiduitatem cum industria summa praestiterunt?

neque tamen non tantus architectus non possum in omnis res habeo superus efficio sed etiam ipse qui privatim proprietas teneo ars non efficio ut habeo omnis superus laus principatus ergo si in singuli doctrina singuli artifex neque omnis sed paucus aevum perpetuus nobilitas vix sum consequor quemadmodum possum architectus qui multus ars debeo sum pereo non is ipse mirus et magnus facio ne quis ex hic indigeo sed etiam ut omnis artifex supero qui singuli doctrina adsiduitas cum industria summus praesto


Postea quidam faber Tyrius nomine Pephrasmenos hac ratione et inventione inductus malo statuto ex eo alterum transversum uti trutinam suspendit et reducendo et inpellendo vementibus plagis deiecit Gaditanorum murum. Geras autem Chalcedonius de materia primum basim subiectis rotis fecit supraque compegit arrectariis et iugis varas et in his suspendit arietem coriisque bubulis texit, uti tutiores essent, qui in ea machinatione ad pulsandum murum essent conlocati. is autem, quod tardos conatus habuerat, testudinem arietariam appellare coepit.

postea quidam faber tyrius nomen pephrasmenos hic ratio et inventio induco malus statuo ex is alter transverto uti trutina suspendo et reduco et inpello vehemens plaga deicio gaditani murus gero autem chalcedonius de materia primus basim subjectus rota facio supra compingo arrectarius et iugum varo et in hic suspendo aries corius bubulis tego uti tueor sum qui in is machinatio ad pulso murus sum conloco is autem qui tardus conor habeo testudo arietarius appello coepio


Isodomum dicitur, cum omnia coria aequa crassitudine fuerint structa; pseudisodomum, cum inpares et inaequales ordines coriorum diriguntur. ea utraque sunt ideo firma, primum quod ipsa caementa sunt spissa et solida proprietate neque de materia possunt exsugere liquorem, sed conservant eam in suo umore ad summam vetustatem; ipsaque eorum cubilia primum plana et librata posita non patiuntur ruere materiam, sed perpetua parietum crassitudine religata continent ad summam vetustatem.

isodomum dico cum omnis corion aequus crassitudo sum struo pseudisodomos cum inparis et inaequal ordo corius dirigo is uter sum ideo firmo primus qui ipse caementum sum spisso et solidus proprietas neque de materia possum exsugo liquor sed conservo is in suus umor ad summa vetustas ipse is cubile primus planum et libro pono non patior ruo materia sed perpetuus paries crassitudo religo contineo ad summa vetustas


In his locis introrsus constituuntur oeci magni, in quibus matres familiarum cum lanificis habent sessionem. in prostadis autem dextra ac sinistra cubicula sunt conlocata, quorum unum thalamos, alterum amphithalamos dicitur. circum autem in porticibus triclinia cotidiana, cubicula, etiam cellae familiaricae constituuntur. haec pars aedificii gynaeconitis appellatur.

in hic locus introrsum constituo oecus magnus in qui mater familia cum lanifica habeo sessio in prostas autem dextera atque sinistra cubiculum sum colloco qui unus thalamus alter amphithalamos dico circum autem in porticus triclinium cottidianus cubiculum etiam cella familiaricus constituo hic pars aedificium gynaeconitis appello


Quoniam autem de generibus columnarum origines et inventiones supra sunt scriptae, non alienum mihi videtur isdem rationibus de ornamentis eorum, quemadmodum sunt prognata et quibus principiis et originibus inventa, dicere. in aedificiis omnibus insuper conlocatur materiatio variis vocabulis nominata. ea autem uti in nominationibus, ita in re varias habet utilitates. trabes enim supra columnas et parastaticas et antas ponuntur; in contignationibus tigna et axes; sub tectis, si maiora spatia sunt, et transtra et capreoli, si commoda, columen, et cantherii prominentes ad extremam suggrundationem; supra cantherios templa; deinde insuper sub tegulas asseres ita prominentes, uti parietes proiecturis eorum tegantur.

quoniam autem de genus columnaris origo et inventio supra sum scribo non alienus ego video idem ratio de ornamentum is quemadmodum sum prognatus et qui principia et origo invenio dico in aedificium omnis insuper conloco materiatio varius vocabulis nomino is autem uti in nominatio ita in res vario habeo utilitas trabs enim supra columna et parastatica et antae pono in contignatio tignum et axis sub tectum si magnus spatior sum et transtrum et capreolus si commodus columen et cantherius promineo ad extremus suggrundatio supra cantherius templum deinde insuper sub tegula assero ita promineo uti paries projectura is tego


habeat. deinde ad ipsam aquam et latera pulvino circiter sesquipedales margines struantur aequilibres ex planitia, quae est supra scripta; tunc proclinatio ea impleatur harena et exaequetur cum margine et planitia pulvini. deinde insuper eam exaequationem pila, quam magna constituta fuerit, ibi struatur; eaque, cum erit extructa, relinquatur ne minus duos menses, ut siccescat. tunc autem succidatur margo, quae sustinet harenam; ita harena fluctibus subruta efficiet in mare pilae praecipitationem. hac ratione, quotienscumque opus fuerit, in aquam poterit esse progressus.

habeo deinde ad ipse aqua et latus pulvinus circiter sesquipedal margo struo aequilibris ex planitia qui sum supra scribo tunc proclinatio is impleo harena et exaequo cum margo et planitia pulvinus deinde insuper is exaequatio pilum quam magnus constituo sum ibi struo is cum sum extructa relinquo ne paruus duo mensis ut siccesco tunc autem succido margo qui sustineo harena ita harena fluctus surruo efficio in mare pila praecipitatio hic ratio quotienscumque opus sum in aqua possum sum progredior


In his oecis fiunt virilia convivia; non enim fuerat institutum matres familiarum eorum moribus accumbere. haec autem peristylia domus andronitides dicuntur, quod in his viri sine interpellationibus mulierum versantur. praeterea dextra ac sinistra domunculae constituuntur habentes proprias ianuas, triclinia et cubicula commoda, uti hospites advenientes non in peristylia sed in ea hospitalia recipiantur. nam cum fuerunt Graeci delicatiores et fortuna opulentiores, hospitibus advenientibus instruebant triclinia, cubicula, cum penu cellas, primoque die ad cenam invitabant, postero mittebant pullos, ova, holera, poma reliquasque res agrestes. ideo pictores ea, quae mittebantur hospitibus, picturis imitantes xenia appellaverunt. ita patres familiarum in hospitio non videbantur esse peregre, habentes secretam in his hospitalibus libertatem.

in hic oecus fio virilia convivium non enim sum institus mater familia is mos accumbo hic autem peristylium domus andronitis dico qui in hic vir sine interpellatio mulier verso praeterea dextera atque sinistra domuncula constituo habeo proprius janua triclinium et cubiculum commodus uti hospes advenio non in peristylium sed in is hospitalia recipio nam cum sum graecum delicatus et fortuna opulens hospes advenio instruo triclinium cubiculum cum penu cella primus dies ad cena invito posterus mitto pullus ovo holus pomum reliquus res agrestis ideo pictor is qui mitto hospes pingo imito xenium appello ita pater familia in hospitium non video sum peregre habeo secerno in hic hospital libertas


Insequentibus annis a Macedonia Zoilus, qui adoptavit cognomen, ut Homeromastix vocitaretur, Alexandriam venit suaque scripta contra Iliadem et Odyssean comparata regi recitavit. Ptolomaeus vero, cum animadvertisset poetarum parentem philologiaeque omnis ducem absentem vexari et, cuius ab cunctis gentibus scripta suspicerentur, ab eo vituperari, indignans nullum ei dedit responsum. Zoilus autem, cum diutius in regno fuisset, inopia pressus summisit ad regem postulans, ut aliquid sibi tribueretur.

insequor annus ab macedonius zoilus qui adopto cognomen ut homeromastix vocito alexandrea venio suum scribo contra ilias et odyssea comparo rex recito ptolomaeus verus cum animadverto poetaris parens philologia omnis dux absum vexaris et qui ab cunctus gens scribo suspicio ab is vituperaris indignor nullus is do responsum zoilus autem cum diu in regnum sum inopia premo summitto ad rex postulo ut aliquis sui tribuo


Eadem ratione iumenta, cum iuga eorum subiugiis loris per medium temperantur, aequaliter trahunt onera. cum autem inpares sunt eorum virtutes et unum plus valendo premit alterum, loro traiecto fit una pars iugi longior, quae inbecilliori auxiliatur iumento. ita in phalangis et iugis cum in medio lora non sunt conlocata sed in una parte, qua progreditur lorum ab medio, unam breviorem, alteram efficit partem longiorem. ea ratione si per id centrum, quo loci perductum est lorum, utraque capita circumaguntur, longior pars ampliorem, brevior minorem agit circinationem.

idem ratio iumentum cum iugum is subjugius lorus per medius tempero aequalis traho onus cum autem inparis sum is virtus et unus multus valeo premo alter lorus traicio fio unus pars jugo longus qui imbecillis auxilio jumentum ita in phalanx et iugum cum in medium lorum non sum colloco sed in unus pars qui progredio lorus ab medium unus brevis alter efficio pars longus is ratio si per is centrum quo locus perduco sum lorus uter caput circumago longus pars amplus brevis paruus ago circinatio


Ex Mauretania autem caput Nili profluere ex eo maxime cognoscitur, quod ex altera parte montis Atlantis alia capita item profluentia ad occidentem Oceanum petunt, ibique nascuntur ichneumones, crocodili, aliae similes bestiarum pisciumque naturae praeter hippopotamos.

ex mauretania autem caput nilis profluo ex is magnus cognosco qui ex alter pars mons atlantis alius caput item profluo ad occaedes oceanus peto ibi nascor ichneumon crocodilis alius similis bestia piscis natura praeter hippopotamus


At si qui subtilior fuerit et voluerit expolitionem miniaceam suum colorem retinere, cum paries expolitus et aridus fuerit, ceram ponticam igni liquefactam paulo oleo temperatam saeta inducat; deinde postea carbonibus in ferreo vase compositis eam ceram una cum pariete calfaciundo sudare cogat lietque, ut peraequetur; deinde tunc candela centunculisque puris subigat, uti signa marmorea nuda curantur (haec autem ga/nwsis graece dicitur):

at si qui subtilis sum et volo expolitio miniaceus suus color retineo cum pario expolio et aridus sum cera ponticam ignis liquefacio paulus oleum tempero saeta induco deinde postea carbo in ferreus vasum compono is cera unus cum paries calfaciundo sudaris cogo lio ut peraequo deinde tunc candela centunculus purus subigo uti signum marmoreus nudo curo hic autem ga nwsis graeca dico


Vaporem autem et nebulas et umores ex terra nasci haec videtur efficere ratio, quod ea habet in se et calores fervidos et spiritus inmanes refrigerationesque et aquarum magnam multitudinem. ex eo, cum refrigeratum noctu sol oriens impetu tangit orbem terrae et ventorum flatus oriuntur per tenebras, ab umidis locis egrediuntur in altitudinem nubes. aer autem cur a sole percalefactus cum rationibus tollit ex terra umores, licet ex balineis exemplum capere.

vaporo autem et nebula et umor ex terra nascor hic video efficio ratio qui is habeo in sui et calor fervidus et spiritus immanis refrigeratio et aqua magnus multitudo ex is cum refrigero nox sol orior impetus tango orbis terra et ventor flo orior per tenebrae ab umidus locus egredior in altitudo nubes aer autem cur ab sol percalefacio cum ratio tollo ex terra umor licet ex balineis exemplum capio


sed et liaculorum subactionibus fundata soliditate marmorisque candore firmo levigata, coloribus cum politionibus inductis nitidos expriment splendores. colores autem, udo tectorio cum diligenter sunt inducti, ideo non remittunt sed sunt perpetuo permanentes, quod calx, in fornacibus excocto liquore facta raritatibus evanida, ieiunitate coacta corripit in se quae res forte contigerunt, mixtionibusque ex aliis potestatibus conlatis seminibus seu principiis una solidescendo, cum fit arida, redigitur, uti sui generis proprias videatur habere qualitates.

sed et liaculorum subactio fundo soliditas marmor candor firmus levigo color cum politio induco nitidus exprimo splendor color autem udus tectorium cum diligenter sum induco ideo non remitto sed sum perpetuus permaneo qui calx in fornacibus excoquo liquor facio raritas evanidus ieiunitas cogo corripio in sui qui res fors contingo mixtionibusque ex alius potestas confero semen seu principia unus solidesco cum fio aridus redigo uti suus genus proprius video habeo qualitas


Namque aequaliter per id cavum influens aqua sublevat scaphium inversum, quod ab artificibus phellos sive tympanum dicitur. in quo conlocata est regula iuxta versatile tympanum. denticulis aequalibus sunt perfecta, qui denticuli alius alium inpellentes versationes modicas faciunt et motiones. item aliae regulae aliaque tympana ad eundem modum dentata una motione coacta versando faciunt effectus varietatesque motionum, quibus moventur sigilla, vertuntur metae, calculi aut ova proiciuntur, bucinae canunt, reliquaque parerga.

namque aequalis per is cavus influo aqua sublevo scaphium inverto qui ab artifex phellos sive tympanum dico in quo colloco sum regula iuxta versatilis tympanum denticulis aequal sum perficio qui denticulis alius alius inpello versatio modicus facio et motio item alius regula alius tympanum ad idem modus dentatus unus motio cogo verso facio efficio varietas motio qui moveo sigilla verto meta calculis aut ovo proicio bucina cano reliquus parergon


Contracturae autem in summis columnarum hypotracheliis ita faciendae videntur, uti, si columna sit ab minimo ad pedes quinos denos, ima crassitudo dividatur in partes sex et earum partium quinque summa constituatur. item quae erit ab quindecim pedibus ad pedes viginti, scapus imus in partes sex et semissem dividatur, earumque partium quinque et semisse superior crassitudo columnae fiat. item quae erunt a pedibus viginti ad pedes triginta, scapus imus dividatur in partes septem, earumque sex summa contractura perficiatur. quae autem ab triginta pedibus ad quadraginta alta erit, ima dividatur in partes septem et dimidiam; ex his sex et dimidiam in summo habeat contracturae rationem. quae erunt ab quadraginta pedibus ad quinquaginta, item dividendae sunt in octo partes, et earum septem in summo scapo sub capitulo contrahantur. item si quae altiores erunt, eadem ratione pro rata constituantur contracturae.

contraho autem in summus columnaris hypotrachelium ita facio video uti si columna sum ab paruus ad pes quini deni imus crassitudo divido in pars sex et is pars quinque summus constituo item qui sum ab quindecim pes ad pes viginti scapus imus in pars sex et semis divido is pars quinque et semis superus crassitudo columna fio item qui sum ab pes viginti ad pes triginta scapus imus divido in pars septem is sex summus contraho perficio qui autem ab triginta pes ad quadraginta altus sum imus divido in pars septem et dimidia ex hic sex et dimidia in superus habeo contraho ratio qui sum ab quadraginta pes ad quinquaginta item divido sum in octo pars et is septem in superus scapus sub capitulum contraho item si qui alo sum idem ratio pro reor constituo contraho


Item si qua virili figura signa mutulos aut coronas sustinent, nostri telamones appellant, cuius rationes, quid ita aut quare dicantur, ex historiis non inveniuntur, Graeci vero eos a)/tlantas vocitant. Atlas enim formatur historia sustinens mundum, ideo quod is primum cursum solis et lunae siderumque omnium versationum rationes vigore animi sollertiaque curavit hominibus tradenda, eaque re a pictoribus et statuariis deformatur pro eo beneficio sustinens mundum, filiaeque eius Atlantides, quas nos vergilias, Graeci autem *pleia/das nominant, cum sideribus in mundo sunt dedicatae.

item si qui virilis figuro signum mutulus aut corona sustineo noster telamo appello qui ratio quis ita aut quare dico ex historia non invenio graecum verus is ab tlantas vocito atlas enim formo historia sustineo mundus ideo qui is primus cursus sol et luna sidus omnis versatio ratio vigor animus sollertia curo homo trado is res ab pictor et statuarius deformo pro is beneficium sustineo mundus filia is atlantis qui nos vergilias graecum autem pleia do nomino cum sidus in mundus sum dedico


Moenibus circumdatis sequuntur intra murum arearum divisiones platearumque et angiportûm ad caeli regionem directiones. dirigentur haec autem recte, si exclusi erunt ex angiportis venti prudenter. qui si frigidi sunt, laedunt; si calidi, vitiant; si umidi, nocent. quare vitandum videtur hoc vitium et avertendum, ne fiat quod in multis civitatibus usu solet venire. quemadmodum in insula Lesbo oppidum Mytilenae magnificenter est aedificatum et eleganter, sed positum non prudenter. in qua civitate auster cum flat, homines aegrotant; cum corus, tussiunt; cum septentrio, restituuntur in salubritatem, sed in angiportis et plateis non possunt consistere propter vehementiam frigoris.

moenis circumdo sequor intra murus arearis divisio platalea et angiportum ad caelum regio directio dirigo hic autem rectus si excludo sum ex angiportum venio prudens qui si frigidus sum laedo si calidus vitio si umidus noceo quare vito video hic vitium et averto ne fio qui in multus civitas usus soleo venio quemadmodum in insula lesbos oppidum mytilenae magnificenter sum aedifico et eleganter sed pono non prudens in qui civitas auster cum flo homo aegroto cum corus tussio cum septentrio restituo in salubritas sed in angiportum et platea non possum consisto propter vehementia frigor


Praecinctiones ad altitudines theatrorum pro rata parte faciendae videntur, neque altiores quam quanta praecinctionis itineris sit latitudo. si enim excelsiores fuerint, repellent et eicient e superiore parte vocem nec patientur in sedibus suis, quae sunt supra praecinctiones, verborum casus certa significatione ad aures pervenire. et ad summam ita est gubernandum, uti, linea cum ad imum gradum et ad summum extenta fuerit, omnia cacumina graduum angulosque tangat: ita vox non inpedietur.

praecinctio ad altitudo theatrum pro reor pars facio video neque alo quam quantus praecinctio iter sum latitudo si enim excello sum repello et eicio e superus pars voco neque patior in sedes suus qui sum supra praecinctio verbum casus certus significatio ad auris pervenio et ad summa ita sum guberno uti lineus cum ad imus gradus et ad superus extendo sum omnis cacumen gradus angulus tango ita vox non inpedietur


Aristippus philosophus Socraticus, naufragio cum eiectus ad Rhodiensium litus animadvertisset geometrica schemata descripta, exclamavisse ad comites ita dicitur: 'bene speremus! hominum enim vestigia video.' statimque in oppidum Rhodum contendit et recta gymnasium devenit, ibique de philosophia disputans muneribus est donatus, ut non tantum se ornaret, sed etiam eis, qui una fuerunt, et vestitum et cetera, quae opus essent ad victum, praestaret. cum autem eius comites in patriam reverti voluissent interrogarentque eum, quidnam vellet domum renuntiari, tunc ita mandavit dicere: eiusmodi possessiones et viatica liberis oportere parari, quae etiam e naufragio una possent enatare.

aristippus philosophus socraticus naufragium cum eicio ad rhodiensis litus animadverto geometrice schema describo exclamo ad comes ita dico bene spero homo enim vestigium video statim in oppidum rhodos contendo et recta gymnasium devenio ibi de philosophia disputo munus sum dono ut non tantus sui orno sed etiam is qui unus sum et vestio et ceterus qui opus sum ad vinco praesto cum autem is comes in patria revorto volo interrogo is quisnam volo domus renuntiaris tunc ita mando dico eiusmodi possessio et viaticus liber oportet paro qui etiam e naufragium unus possum enataris


Ergo si his rationibus ad singulorum generum personas, uti in libro primo de decore est scriptum, ita disposita erunt aedificia, non erit quod reprehendatur; habebunt enim ad omnes res commodas et emendatas explicationes. earum autem rerum non solum erunt in urbe aedificiorum rationes, sed etiam ruri, praeterquam quod in urbe atria proxima ianuis solent esse, ruri ab pseudourbanis statim peristylia, deinde tunc atria habentia circum porticus pavimentatas spectantes ad palaestras et ambulationes.

ergo si hic ratio ad singulus gener persono uti in liber primus de decus sum scribo ita dispono sum aedificium non sum qui reprehendo habeo enim ad omnis res commodo et emendo explicatio is autem res non solus sum in urbs aedificium ratio sed etiam rus praeterquam qui in urbs atrium propior janua soleo sum rus ab pseudourbanus statim peristylium deinde tunc atrium habeo circum porticus pavimento specto ad palaestra et ambulatio


Super autem tympanum planum eadem ratione dentatum inclusum in altero loculamento conlocetur, convenientibus dentibus denticulo, qui in secundi tympani latere fuerit fixus, in eoque tympano foramina fiant, quantum diurni itineris miliariorum numero cursus raedae possit exire. minus plusve rem nihil inpedit. et in his foraminibus omnibus calculi rotundi conlocentur, inque eius tympani theca, sive id loculamentum est, fiat foramen unum habens canaliculum, qua calculi, qui in eo tympano inpositi fuerint, cum ad eum locum venerint, in raedae capsum et vas aeneum, quod erit suppositum, singuli cadere possint.

super autem tympanum planus idem ratio dentas includo in alter loculamentum conloco convenio dens denticulus qui in secundus tympanium lateo sum figo in eo tympanum foramen fio quantus diurnus iter miliarium numerus curro raeda possum exeo paruus multus res nihil inpedo et in hic foramen omnis calculis rotundus conloco in is tympanium theca sive is loculamentum sum fio foramen unus habeo canaliculis qui calculis qui in is tympanum inpono sum cum ad is locus venio in raeda capsus et vas aeneus qui sum suppono singuli cado possum


(ideo autem, quo pondere saxa coiciuntur in fornacem, cum eximuntur, non possunt ad id respondere, sed cum expenduntur, permanente ea magnitudine, excocto liquore circiter tertia parte ponderis inminuta esse inveniuntur.) Ergo liquor, qui est in eius lapidis corpore, et aer cum exustus et ereptus fuerit, habueritque in se residuum calorem latentem, prius quem ex ignis vi recepit, intinctus in aqua, umore penetrante in foraminum raritates, confervescit et ita refrigeratus reicit ex calcis corpore fervorem. igitur cum patent foramina eorum et raritates, harenae mixtionem in se corripiunt et ita cohaerescunt siccescendoque cum caementis coeunt et efficiunt structurarum soliditatem.

ideo autem quo pondus saxum cojacio in fornacem cum eximo non possum ad is respondeo sed cum expendo permaneo is magnitudo excoquo liquor circiter tertius pars pondus imminutus sum invenio ergo liquo qui sum in is lapis corpus et aer cum exuro et eripio sum habeo in sui residuus calor lateo prior qui ex ignis vis recipio intingo in aqua umor penetro in foramen raritas confervesco et ita refrigero reicio ex calcis corpus fervor igitur cum pateo foramen is et raritas harena mixtio in sui corripio et ita cohaeresco siccesco cum caementum coeo et efficio structuraris soliditas


Item symmetria est ex ipsius operis membris conveniens consensus ex partibusque separatis ad universae figurae speciem ratae partis responsus. uti in hominis corpore e cubito, pede, palmo, digito ceterisque particulis symmetros est eurythmiae qualitas, sic est in operum perfectionibus. et primum in aedibus sacris aut e columnarum crassitudinibus aut triglypho aut etiam embatere, ballista e foramine capituli, quod Graeci peri/trhton vocitant, navibus interscalmio, quae dia/phgma dicitur, item ceterorum operum e membris invenitur symmetriarum ratiocinatio.

item symmetria sum ex ipse opus membrum convenio consentio ex pars separo ad universus figura species reor pars respondeo uti in homo corpus e cubo pes palmo digitus ceter particulis symmetros sum eurythmia qualitas sic sum in opus perfectio et primus in aedes sacrum aut e columnaris crassitudo aut triglyphus aut etiam embatere ballista e foramen capitulis qui graecum other trhton vocito navis interscalmium qui dius phgma dico item ceterus opus e membrum invenio symmetriaris ratiocinatio


Columnae superiores quarta parte minores quam inferiores sunt constituendae, propterea quod oneri ferendo, quae sunt inferiora, firmiora debent esse quam superiora. non minus quod etiam nascentium oportet imitari naturam, ut in arboribus teretibus, abiete, cupresso, pinu, e quibus nulla non crassior est ab radicibus, dein decrescendo progreditur in altitudinem naturali contractura peraequata nascens ad cacumen. ergo si natura nascentium ita postulat, recte est constitutum et altitudinibus et crassitudinibus superiora inferiorum fieri contractiora.

columna superus quartus pars paruus quam inferus sum constituo propterea qui onus fero qui sum inferus firmus debeo sum quam superus non paruus qui etiam nasco oportet imitor natura ut in arbor teres abies cupresso pinus e qui nullus non crassus sum ab radix deinde decresco progredio in altitudo natural contraho peraequo nascor ad cacumen ergo si natura nasco ita postulo rectus sum constituo et altitudo et crassitudo superus inferus fio contraho


Parietibus calcatis, in medio quod erit terrenum, exinaniatur ad libramentum infimum parietum. hoc exaequato solum calcetur ad crassitudinem, quae constituta fuerit. ea autem si duplicia aut triplicia facta fuerint, uti percolationibus transmutari possint, multo salubriorem et suaviorem aquae usum efficient; limus enim cum habuerit, quo subsidat, limpidior fiet et sine odoribus conservabit saporem. si non, salem addi necesse erit et extenuari.

paries calceo in medium qui sum terrenus exinanio ad libramentum infimus paries hic exaequo solus calceo ad crassitudo qui constituo sum is autem si duplicium aut triplicia facio sum uti percolatio transmutaris possum multus salubris et suavis aqua usus efficio limus enim cum habeo quo subsido limpidus fio et sine odor conservo sapor si non sal addo necesse sum et extenuaris


Traiecti autem ab exteriore parte feruntur dextra sinistra tympanum in axe ibique, ut haereant, conligantur. tum autem circa tympanum involutus alter funis refertur ad ergatam, et is circumactus tympanum et axem se involvendo pariter extendunt, et ita leniter levant onera sine periculo. quodsi maius tympanum conlocatum aut in medio aut in una parte extrema fuerit, sine ergata per calcantes homines expeditiores habere poterit operis effectus.

transjacio autem ab exter pars fero dextera sinistra tympanum in axis ibi ut haereo conligo tum autem circa tympanum involvo alter funis refero ad ergata et is circumago tympanum et axis sui involvo pariter extendo et ita lenis levo onus sine periculum quodsi magnus tympanum conloco aut in medium aut in unus pars exter sum sine ergata per calceo homo expedio habeo possum opus efficio


De adiectione eius, qua media adaugetur, uti in tertio volumine de ionicis est perscripta, ita et in his transferatur.

de adiectio is qui medius adaugeo uti in tertius volumen de ionicis sum perscribo ita et in hic transfero


Trutinarum vero librarumque ponderibus examinatio reperta vindicat ab iniquitate iustis moribus vitam. non minusque sunt innumerabili modo rationes machinationum, de quibus non necesse videtur disputare, quod non sunt ignotae sed ad manum cotidianae, ut sunt molae, folles fabrorum, raedae, cisia, torni ceteraque, quae communes ad usum consuetudinibus habent opportunitates.

trutinaris verus libra pondus examinatio reperio vindico ab iniquitas iustus mos vita non parvus sum innumerabilis modo ratio machinatio de qui non necesse video disputaris qui non sum ignosco sed ad manus cottidianus ut sum mola follis faber raeda cisium tornus ceter qui communis ad usus consuetudo habeo opportunitas


Cum camerae politae fuerint, sub eas coronae sunt subiciendae, quas maxime tenues et subtiles oportere fieri videbitur; cum enim grandes sunt, pondere deducuntur nec possunt se sustinere. in hisque minime gypsum debet admisceri, sed ex creto marmore uno tenore perduci, uti ne praecipiendo non patiatur uno tenore opus inarescere. etiamque cavendae sunt in cameris †priscorum dispositiones, quod earum planitiae coronarum gravi pondere inpendentes sunt periculosae.

cos camera polio sum sub is corona sum subicio qui magnus tenuis et subtilis oportet fio video cum enim grandis sum pondus deduco neque possum sui sustineo in hic paruus gypsum debeo admisceo sed ex cerno marmor unus tenor perduco uti ne praecipio non patior unus tenor opus inaresco etiam caveo sum in camera priscus dispositio qui is planitia coronaris gravis pondus inpendeo sum periculosus


Bubilium autem debent esse latitudines nec minores pedum denûm nec maiores quindenûm; longitudo, uti singula iuga ne minus pedes occupent septenos. balnearia item coniuncta sint culinae; ita enim lavationi rusticae ministratio non erit longe. torcular item proximum sit culinae; ita enim ad molarios fructus commoda erit ministratio. habeatque coniunctam vinariam cellam habentem ab septentrione lumina fenestrarum; cum enim alia parte habuerit, qua sol calfacere possit, vinum, quod erit in ea cella, confusum ab calore efficietur inbecillum.

bubilis autem debeo sum latitudo neque paruus pes denum neque magnus quindenum longitudo uti singulus iugum ne paruus pes occupo septeni balnearius item conjungo sum culina ita enim lavatio rustica ministratio non sum longus torcular item propior sum culina ita enim ad molarius fructus commodus sum ministratio habeo conjungo vinarius cella habeo ab septentrio lumen fenestraris cum enim alius pars habeo qui sol calfacere possum vinum qui sum in is cella confundo ab calor efficio imbecillus


Nonnulli antiqui architecti negaverunt dorico genere aedes sacras oportere fieri, quod mendosae et disconvenientes in his symmetriae conficiebantur. itaque negavit Arcesius, item Pytheos, non minus Hermogenes. nam is cum paratam habuisset marmoris copiam in doricae aedis perfectionem, commutavit ex eadem copia et eam ionicam Libero Patri fecit. sed tamen non quod invenusta est species aut genus aut formae dignitas, sed quod inpedita est distributio et incommoda in opere triglyphorum et lacunariorum .

nonnullus antiquus architectus nego dorico genus aedes sacer oportet fio qui mendosus et disconvenio in hic symmetria confacio itaque nego arcesius item pytheos non paruus hermogenes nam is cum paro habeo marmor copia in doricae aedes perfectio commuto ex idem copia et is ionicam liber pater facio sed tamen non qui invenustus sum species aut genus aut forma dignitas sed qui inpedito sum distributio et incommodus in opus triglyphus et lacunaria


In his aedificiorum generibus omnes sunt faciendae earum symmetriarum rationes, quae sine inpeditione loci fieri poterunt, luminaque, parietum altitudinibus si non obscurabuntur, faciliter erunt explicata; sin autem inpedientur ab angustiis aut aliis necessitatibus, tunc erit ut ingenio et acumine de symmetriis detractiones aut adiectiones fiant, uti non dissimiles veris symmetriis perficiantur venustates.

in hic aedificium genus omnis sum facio is symmetriaris ratio qui sine inpeditio locus fio possum lumen paries altitudo si non obscuro facilis sum explicata sin autem inpedientur ab angustia aut alius necessitas tunc sum ut ingenium et acumen de symmetria detractio aut adiectio fio uti non dissimilis verus symmetria perficio venustas


Coronis explicatis parietes quam asperrime trullissentur, postea autem supra, trullissatione subarescente, deformentur directiones harenati, uti longitudines ad regulam et ad lineam, altitudines ad perpendiculum, anguli ad normam respondentes exigantur; namque sic emendata tectoriorum in picturis erit species. subarescente iterum et tertio inducatur; ita cum fundatior erit ex harenato directura, eo firmior erit ad vetustatem soliditas tectorii.

coronis explico paries quam asper trullisso postea autem supra trullissatio subarescens deformo directio harenatus uti longitudo ad regula et ad linea altitudo ad perpendiculis angulis ad norma respondeo exigo namque sic emendo tectorium in pingo sum species subarescens iterum et tertius induco ita cum fundo sum ex harenatus dirigo is firmus sum ad vetustas soliditas tectorium


Altitudo tablini ad trabem adiecta latitudinis octava constituatur. lacunaria eius tertia latitudinis ad altitudinem adiecta extollantur.

altitudo tablinum ad trabs adiicio latitudo octavus constituo lacunaria is tertius latitudo ad altitudo adiicio extollo


Qui amplioribus voluminibus, imperator, ingenii cogitationes praeceptaque explicaverunt, maximas et egregias adiecerunt suis scriptis auctoritates. quod etiam velim nostris quoque studiis res pateretur, ut amplificationibus auctoritas et in his praeceptis augeretur; sed id non est, quemadmodum putatur, expeditum. non enim de architectura sic scribitur uti historia aut poemata. historiae per se tenent lectores; habent enim novarum rerum varias expectationes. poematorum vero metra et pedes ac verborum elegans dispositio et sententiarum inter personas distinctas pronuntiatio prolectando sensus legentium perducit sine offensa ad summam scriptorum terminationem.

qui amplus volumen imperator ingenium cogitatio praecipio explicaverunt magnus et egregius adicio suus scribo auctoritas qui etiam volo noster quoque studium res pateo ut amplificatio auctoritas et in hic praecipio augeo sed is non sum quemadmodum puto expedio non enim de architectura sic scribo uti historia aut poema historia per sui teneo lector habeo enim novaris res vario expectatio poemator verus metrum et pes atque verbum elego dispositio et sententiaris inter persono distinguo pronuntiatio prolecto sensus lego perduco sine offendo ad summa scriptor terminatio


Capitulis perfectis, deinde in scapis columnarum non ad libellam sed ad aequalem modulum conlocatis, ut, quae adiectio in stylobatis facta fuerit, in superioribus membris respondeat , epistyliorum ratio sic est habenda, uti, si columnae fuerint a minima XII pedum ad quindecim pedes, epistylii sit altitudo dimidia crassitudinis imae columnae; item si ab XV pedibus ad XX, columnae altitudo dimetiatur in partes tredecim, et unius partis altitudo epistylii fiat; item si XX ad XXV pedes, dividatur altitudo in partes XII et semissem, et eius una pars epistylium in altitudine fiat; item si ab XXV pedibus ad XXX, dividatur in partes XII, et eius una pars altitudo fiat. item si quae altiores erunt, rata parte ad eundem modum ex altitudine columnarum expediendae sunt altitudines epistyliorum.

capitulis perficio deinde in scapus columnaris non ad libella sed ad aequalis modulis conloco ut qui adjectio in stylobata facio sum in superus membrum respondeo epistylium ratio sic sum habeo uti si columna sum ab minimus duodecim pes ad quindecim pes epistylium sum altitudo dimidio crassitudo imus columna item si ab xv pes ad xx columna altitudo dimetior in pars tredecim et unus pars altitudo epistylium fio item si xx ad xxv pes divido altitudo in pars duodecim et semis et is unus pars epistylium in altitudo fio item si ab xxv pes ad xxx divido in pars duodecim et is unus pars altitudo fio item si qui alo sum reor pars ad idem modus ex altitudo columnaris expedio sum altitudo epistylium


Itaque in quibuscumque locis horologia erunt describenda, eo loci sumenda est aequinoctialis umbra, et si erunt quemadmodum Romae gnomonis partes novem, umbrae octo, linea describatur in planitia et e media pro\s o)rqa=s erigatur quae dicitur gnomon. et a linea, quae erit planities, in linea gnomonis circino novem spatia dimetiantur; et quo loco nonae partis signum fuerit, centrum constituatur, ubi erit littera A; et diducto circino ab eo centro ad lineam planitiae, ubi erit littera B, circinatio circuli describatur, quae dicitur meridiana.

itaque in quicumque locus horologium sum describo is locus sumo sum aequinoctial umbra et si sum quemadmodum roma gnomon pars novo umbra octo lineus describo in planitia et e medius pro senatus o rqa senatus erigo qui dico gnomon et ab lineus qui sum planities in lineus gnomon circino novo spatior dimetior et quo locus nona pars signum sum centrum constituo ubi sum littera ab et diduco circino ab is centrum ad linea planitia ubi sum littera b circinatio circulus describo qui dico meridianus


Membra omnia, quae supra capitula columnarum sunt futura, id est epistylia, zophora, coronae, tympana, fastigia, acroteria, inclinanda sunt in fronte suae cuiusque altitudinis parte XII, ideo quod, cum steterimus contra frontes, ab oculo lineae duae si extensae fuerint et una tetigerit imam operis partem, altera summam, quae summam tetigerit, longior fiet. ita quo longior visus linea in superiorem partem procedit, resupinatam facit eius speciem. cum autem, uti supra scriptum est, in fronte inclinata fuerint, tunc in aspectu videbuntur esse ad perpendiculum et normam.

membrum omnis qui supra capitulum columnaris sum sum is sum epistylium zophora corona tympanum fastigium acroteria inclino sum in frons suus quisque altitudo pars duodecim ideo qui cum sto contra frons ab oculus linea duo si extendo sum et unus tango imus opus pars alter summa qui summa tango longus fio ita quo longus video lineus in superus pars procedo resupino facio is species cum autem uti supra scribo sum in frons inclino sum tunc in aspectus video sum ad perpendiculis et norma


Quarto autem decumo die, cum in diametro spatio totius mundi absit ab sole, perficitur plena et oritur, cum sol sit ad occidentem, ideo quod totum spatium mundi distans consistit contra et impetu solis totius orbis in se recipit splendorem. septumo decumo die cum sol oriatur, ea pressa est ad occidentem. vicensimo et altero die cum sol est exortus, luna tenet circiter caeli medias regiones, et id quod spectat ad solem, id habet lucidum reliquis obscura. item cotidie cursum faciendo circiter octavo et vicensimo die subit sub radios solis, et ita menstruas perficit rationes.

quartum autem decimus dies cum in diametros spatium totus mundus absum ab sol perficio plenus et orior cum sol sum ad occaedes ideo qui totus spatium mundus disto consisto contra et impetus sol totus orbis in sui recipio splendor septimus decimus dies cum sol orior is premo sum ad occaedes vicesimus et alter dies cum sol sum exorior luna teneo circiter caelum medius regio et is qui specto ad sol is habeo lucidus reliquus obscurus item cottidie cursus facio circiter octavus et vicesimus dies subeo sub radius sol et ita menstruus perficio ratio


Sunt autem etiam nonnulli fontes calidi, ex quibus profluit aqua sapore optimo, quae in potione ita est suavis, uti nec fontalis ab Camenis nec Marcia saliens desideretur. haec autem ab natura perficiuntur his rationibus. cum in imo per alumen aut bitumen seu sulphur ignis excitatur, ardore percandefacit terram, quae est supra se; item fervidum emittit in superiora loca vaporem, et ita, si qui in îs locis, qui sunt supra, fontes dulcis aquae nascuntur, offensi eo vapore effervescunt inter venas et ita profluunt incorrupto sapore.

sum autem etiam nonnullus fons calidus ex qui profluo aqua sapor bonus qui in potio ita sum suavis uti neque fontal ab camena neque marcius salio desidero hic autem ab natura perficio hic ratio cum in imus per alumen aut bitumen seu sulphur ignis excito ardor percandefacio terra qui sum supra sui item fervidus emitto in superus locum vaporo et ita si qui in is locus qui sum supra fons dulcis aqua nascor offendo is vapor effervesco inter vena et ita profluo incorruptus sapor


Fiunt autem etiam non italicae consuetudinis oeci, quos Graeci cyzicenos appellant. hi conlocantur spectantes ad septentrionem et maxime viridia prospicientes, valvasque habent in medio. ipsi autem sunt ita longi et lati, uti duo triclinia cum circumitionibus inter se spectantia possint esse conlocata, habentque dextra ac sinistra lumina fenestrarum valvata, uti de lectis per spatia fenestrarum viridia prospiciantur. altitudines eorum dimidia latitudinis addita constituuntur.

fio autem etiam non italicae consuetudo oecus qui graecum cyzicenos appello hic conloco specto ad septentrio et magnus viride prospicio valva habeo in medium ipse autem sum ita longus et latus uti duo triclinium cum circumitio inter sui specto possum sum colloco habeo dextera atque sinistra lumen fenestraris valvatus uti de lectus per spatior fenestraris viride prospicio altitudo is dimidio latitudo addo constituo


Sub septentrione aedificia testudinata et maxime conclusa et non patentia, sed conversa ad calidas partes oportere fieri videntur. contra autem sub impetu solis meridianis regionibus, quod premuntur a calore, patentiora conversaque ad septentrionem et aquilonem sunt faciunda. ita, quod ultra natura laedit, arte erit emendandum. item reliquis regionibus ad eundem modum debet temperari, quemadmodum caelum est ad inclinationem mundi conlocatum.

sub septentrio aedificium testudineatus et magnus concludo et non pateo sed converro ad calida pars oportet fio video contra autem sub impetus sol meridianus regio qui premo ab calor pateo converro ad septentrio et aquilo sum facio ita qui ultra natura laedo ars sum emendo item reliquus regio ad idem modus debeo temperaris quemadmodum caelum sum ad inclinatio mundus conloco


De singulis generibus, quibus proprietatibus e natura rerum videantur esse comparatae quibusque procreantur rationibus, exposui. insequitur animadversio, quid ita quae in urbe supernas dicitur abies, deterior est, quae infernas, egregios in aedificiis ad diuturnitatem praestat usus, et de his rebus, quemadmodum videantur e locorum proprietatibus habere vitia aut virtutes, uti ea sint considerantibus apertiora, exponere.

de singuli genus qui proprietas e natura res video sum comparo quisque procreo ratio expono insequor animadversio quis ita qui in urbs supernus dico abies deterior sum qui infernus egregius in aedificium ad diuturnitas praesto utor et de hic res quemadmodum video e locus proprietas habeo vitio aut virtus uti is sum considero aperio expono


Interiorum regularum latitudo foraminis , crassitudo chelonii replum, quod est operimentum, securiculae includitur K. scaporum climacidos latitudo , crassitudo foraminis XII K. crassitudo quadrati, quod est ad climacida, foraminis FC, in extremis K, rotundi autem axis diametros aequaliter erit cheles, ad claviculas autem minus parte sexta decuma K.

interior regularis latitudo foramen crassitudo chelonium replum qui sum operimentum securicula includo k scapus climacidos latitudo crassitudo foramen duodecim k crassitudo quadro qui sum ad climacida foramen fc in exter k rotundus autem axis diametros aequalis sum chelis ad clavicula autem paruus pars sextus decimus k


Ex his ternae partes dextra ac sinistra cellis minoribus, sive ibi alae futurae sunt, dentur; reliquae quattuor mediae aedi attribuantur. spatium, quod erit ante cellas in pronao, ita columnis designetur, ut angulares contra antas, parietum extremorum e regione, conlocentur; duae mediae e regione parietum, qui inter antas et mediam aedem fuerint, ita distribuantur; et inter antas et columnas priores per medium isdem regionibus alterae disponantur. eaeque sint ima crassitudine altitudinis parte VII; altitudo tertia parte latitudinis templi; summaque columna quarta parte crassitudinis imae contrahatur.

ex hic terni pars dextera atque sinistra cella paruus sive ibi ala sum sum do reliquus quattuor medius aedes attribuo spatium qui sum ante cella in pronaus ita columna designo ut angularis contra antae paries extremus e regio conloco duo medius e regio paries qui inter antae et medius aedes sum ita distribuo et inter antae et columna prior per medius idem regio alter dispono is sum imus crassitudo altitudo pars vii altitudo tertius pars latitudo templum summum columna quartus pars crassitudo imus contraho


Haec utraque genera vitiosum habent usum. matres enim familiarum cum ad supplicationem gradibus ascendunt, non possunt per intercolumnia amplexae adire, nisi ordines fecerint; item valvarum aspectus abstruditur columnarum crebritate ipsaque signa obscurantur; item circa aedem propter angustias inpediuntur ambulationes.

hic uter genus vitiosus habeo usus mater enim familia cum ad supplicatio gradus ascendo non possum per intercolumnium amplector adeo nisi ordo facio item valvaris aspicio abstrudo columnaris crebritas ipse signum obscuro item circa aedes propter angustiae inpediuntur ambulatio


Huius autem rei ratio explicabitur sic. frons loci quae in aede constituta fuerit, si tetrastylos facienda fuerit, dividatur in partes XI S praeter crepidines et proiecturas spirarum; si sex erit columnarum, in partes XVIII; si octastylos constituetur, dividatur in XXIV et semissem. item ex his partibus sive tetrastyli sive hexastyli sive octastyli una pars sumatur, eaque erit modulus. cuius moduli unus erit crassitudinis columnarum. intercolumnia singula, praeter media, modulorum duorum et moduli quartae partis; mediana in fronte et postico singula ternûm modulorum. ipsarum columnarum altitudo modulorum VIIII et dimidiae moduli partis. ita ex ea divisione intercolumnia altitudinesque columnarum habebunt iustam rationem.

hic autem res ratio explico sic frons locus qui in aedes constituo sum si tetrastylos facio sum divido in pars xi senatus praeter crepido et projectura spiraris si sex sum columnaris in pars xviii si octastylos constituo divido in xxiv et semis item ex hic pars sive tetrastylon sive hexastyli sive octastyli unus pars sumo is sum modulus qui modulis unus sum crassitudo columnaris intercolumnium singulus praeter medius modulus duo et modulis quarta pars medianus in frons et posticum singulus ternum modulus ipsaris columnaris altitudo modulus viiii et dimidia modulis pars ita ex is divisio intercolumnium altitudo columnaris habeo iustus ratio


Non minus in Macedonia quo loci sepultus est Euripides, dextra ac sinistra monumenti advenientes duo rivi concurrunt in unum, e quibus ad unum accumbentes viatores pransitare solent propter aquae bonitatem, ad rivum autem, qui est ex altera parte monumenti, nemo accedit, quod mortiferam aquam dicitur habere. item est in Arcadia Nonacris nominata terrae regio, quae habet in montibus ex saxo stillantes frigidissimos umores. haec autem aqua *stugo/s u(/dwr nominatur, quam neque argenteum neque aeneum nec ferreum vas potest sustinere, sed dissilit et dissipatur. conservare autem eam et continere nihil aliud potest nisi mulina ungula, qua etiam memoratur ab Antipatro in provinciam, ubi erat Alexander, per Iollam filium perlata esse et ab eo ea aqua regem esse necatum.

non paruus in macedonius quo locus sepelio sum euripides dextera atque sinistra monumentum advenio duo rivus concurro in unus e qui ad unus accumbo viator pransitaris soleo propter aqua bonitas ad rivus autem qui sum ex alter pars monumentum nemo accedo qui mortiferam aqua dico habeo item sum in arcadius nonacris nomino terra regius qui habeo in mons ex saxum stillo frigidus umor hic autem aqua stugo senatus quintus dwr nomino quam neque argenteus neque aeneus neque ferreus vas possum sustineo sed dissilit et dissipatur conservaris autem is et contineo nihil alius possum nisi mulinus ungula qui etiam memoro ab antipater in provincia ubi sum alexander per iollas filius perfero sum et ab is is aqua rex sum neco


Cum divina tua mens et numen, imperator Caesar, imperio potiretur orbis terrarum invictaque virtute cunctis hostibus stratis triumpho victoriaque tua cives gloriarentur et gentes omnes subactae tuum spectarent nutum populusque Romanus et senatus liberatus timore amplissimis tuis cogitationibus consiliisque gubernaretur, non audebam, tantis occupationibus, de architectura scripta et magnis cogitationibus explicata edere, metuens, ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem.

cos divino tuus mens et numen imperator caesar imperium potio orbis terra invictus virtus cunctus hostis sterno triumphus victoria tuus civis glorior et gens omnis subigo tuus specto nutus populus romanus et senatus libero timor amplus tuus cogitatio consilium guberno non audeo tantus occupatio de architectura scribo et magnus cogitatio explicata edo metuo ne non apto tempus interpello subeo tuus animus offensio


Quemadmodum sine vitiis opera constitui oporteat et uti caveatur incipientibus, exposui. namque de tegulis aut tignis aut asseribus mutandis non est eadem cura quemadmodum de his, quod ea, quamvis sunt vitiosa, faciliter mutantur. itaque nec, solida quia non putantur esse, quibus rationibus haec poterint esse firma et quemadmodum instituantur, exposui.

quemadmodum sine vitium opus constituo oportet et uti caveatur incipio expono namque de tegula aut tignum aut asser muto non sum idem cura quemadmodum de hic qui is quivis sum vitiosus facilis muto itaque neque solidus quia non puto sum qui ratio hic poterint sum firmo et quemadmodum instituo expono


Deinde in quibus locis secant lineae paralleloe lineam eam quae dicitur horizon, in dexteriore parte erit littera S, in sinisteriore T. et ab littera S ducatur linea parallelos axoni ad extremum dextrum hemicyclium, ubi erit littera V; et ab T ad sinistrum hemicyclium item parallelos linea ducatur ad litteram X. haec autem paralleloe lineae vocitantur †locothomus. et tum circini centrum conlocandum est eo loci, quo secat circinationem aequinoctialis radius, ubi erit littera F; et diducendum ad eum locum, quo secat circinationem aestivus radius, ubi est littera H. e centro aequinoctiali intervallo aestivo circinatio circuli menstrui agatur, qui menaeus dicitur. ita habebitur analemmatos deformatio.

deinde in qui locus seco linea paralleloe linea is qui dico horizon in dexter pars sum littera senatus in sinisteriore t et ab littera senatus duco lineus parallelus axon ad exter dexter hemicyclium ubi sum littera v et ab t ad sinister hemicyclium item parallelus lineus duco ad littera decem hic autem paralleloe linea vocito locothomus et tum circini centrum conloco sum is locus quo seco circinatio aequinoctial radius ubi sum littera f et diduco ad is locus quo seco circinatio aestivus radius ubi sum littera h e centrum aequinoctial intervallum aestivus circinatio circulus menstruus ago qui menaeus dico ita habeo analemmatos deformatio


Pes ingeniculati adit fulcitve capitis tempus serpentis, cuius per vipereos flexus minor arctorum, qui septentriones dicuntur, inplicatur. delphinum contra volucris rostro est proposita lyra. inter umeros custodis et geniculati corona est ordinata. in septentrionali vero circulo duae positae sunt arctoe scapularum e regione dorsis inter se compositae et pectoribus aversae. e quibus minor kuno/soura, maior e(li/kh a Graecis appellatur. earumque capita inter se dispicientia sunt constituta, caudae capitibus earum adversae contra dispositae figurantur; utrarumque enim superando eminent.

pes ingeniculo adeo fulcio capio tempus serpens qui per vipereus flecto paruus arctor qui septentrio dico implico delphinum contra volucris rostrum sum propono lyra inter umerus custodio et geniculo corona sum ordino in septentrional verus circulus duo pono sum arctous scapularis e regio dorsum inter sui compono et pector averto e qui paruus kuno soura magnus e li kh ab graecum appello is caput inter sui dispicio sum constituo cauda caput is adverro contra dispono figuro uter enim supero emineo


De harenae copiis cum habeatur explicatum, tum etiam de calce diligentia est adhibenda, uti de albo saxo aut silice coquatur; et quae erit ex spisso et duriore, erit utilis in structura, quae autem ex fistuloso, in tectoriis. cum ea erit extincta, tunc materia ita misceatur, ut, si erit fossicia, tres harenae et una calcis infundatur; si autem fluviatica aut marina, duo harenae, una calcis coiciatur. ita enim erit iusta ratio mixtionis temperaturae. etiam in fluviatica aut marina si qui testam tunsam et succretam ex tertia parte adiecerit, efficiet materiae temperaturam ad usum meliorem.

de harena copia cum habeo explicatus tum etiam de calx diligentia sum adhibeo uti de album saxum aut silex coquo et qui sum ex spisso et durus sum utilis in structura qui autem ex fistulosus in tectorium cum is sum extingo tunc materia ita misceo ut si sum fossicius tres harena et unus calcis infundo si autem fluviaticus aut marinus duo harena unus calcis cojacio ita enim sum iustus ratio mixtio tempero etiam in fluviaticus aut marinus si qui testa tundo et succerno ex tertius pars adicio efficio materia tempero ad usus bonus


Itaque ego maximas infinitasque parentibus ago atque habeo gratias, quod Atheniensium legem probantes me arte erudiendum curaverunt, et ea, quae non potest esse probata sine litteratura encyclioque doctrinarum omnium disciplina. cum ergo et parentium cura et praeceptorum doctrinis auctas haberem copias disciplinarum, philologis et philotechinis rebus commentariorumque scripturis me delectans eas possessiones animo paravi, e quibus haec est fructuum summa: nullas plus habendi esse necessitates eamque esse proprietatem, divitiarum maxime nihil desiderare. sed forte nonnulli haec levia iudicantes putant eos esse sapientes, qui pecunia sunt copiosi. itaque plerique ad id propositum contendentes audacia adhibita cum divitiis etiam notitiam sunt consecuti.

itaque ego magnus infinitus parens ago atque habeo gratia qui atheniensis lex probo ego ars erudio curo et is qui non possum sum probo sine litteratura encyclioque doctrinaris omnis disciplina cum ergo et pareo cura et praeceptor doctrina augeo habeo copia disciplinaris philologus et philotechinis res commentarius scribo ego delecto is possessio animus paro e qui hic sum fructus summus nullus multus habeo sum necessitas eo sum proprietas divitiaris magnus nihil desideraris sed fors nonnullus hic levis judico puto is sum sapio qui pecunia sum copiosus itaque plerusque ad is propono contendo audacia adhibeo cum divitiae etiam notitia sum consequor


Cum praeteriens vadat ad orientis caeli partes, relaxari ab impetu solis extremamque eius partem candentiae oppido quam tenui linea ad terram mittere splendorem, et ita ex eo eam secundam vocari. cotidiana autem versationis remissione tertiam, quartam in dies numerari. septimo die, cum sol sit ad occidentem, luna autem inter orientem et occidentem medias caeli teneat regiones, quod dimidia parte caeli spatio distet a sole, item dimidiam candentiae conversam habere ad terram. inter solem vero et lunam cum distet totum mundi spatium et lunae orienti sol trans contra sit ad occidentem, eam, quo longius absit, a radiis remissam XIIII die plena rota totius orbis mittere splendorem, reliquosque dies decrescentia cotidiana ad perfectionem lunaris mensis versationibus et cursu a sole revocationibus subire sub rotam radiosque eius, et ita menstruas dierum efficere rationes.

cos praetereo vado ad orior caelum pars relaxaris ab impetus sol extremus is pars candentia oppidum quam tenuis lineus ad terra mitto splendor et ita ex is is secundus vocaris cottidianus autem versatio remissio tertius quartus in dies numeraris septimus dies cum sol sum ad occaedes luna autem inter orior et occaedes medius caelum teneo regio qui dimidio pars caelum spatium disto ab sol item dimidia candentia converro habeo ad terra inter sol verus et luna cum disto totus mundus spatium et luna orior sol trans contra sum ad occaedes is quo longus absum ab radius remitto xiiii dies plenus rota totus orbis mitto splendor reliquus dies decresco cottidianus ad perfectio lunaris mensis versatio et cursus ab sol revocatio subeo sub rota radius is et ita menstruus dies efficio ratio


Quemadmodum enim crescunt spatia inter columnas, proportionibus adaugendae sunt crassitudines scaporum. namque si in araeostylo nona aut decima pars crassitudinis fuerit, tenuis et exilis apparebit, ideo quod per latitudinem intercolumniorum aer consumit et inminuit aspectu scaporum crassitudinem. contra vero pycnostylis si octava pars crassitudinis fuerit, propter crebritatem et angustias intercolumniorum tumidam et invenustam efficiet speciem. itaque generis operis oportet persequi symmetrias. etiamque angulares columnae crassiores faciendae sunt ex sua diametro quinquagesima parte, quod eae ab aere circumciduntur et graciliores videntur esse aspicientibus. ergo quod oculus fallit, ratiocinatione est exaequandum.

quemadmodum enim cresco spatior inter columna proportio adaugeo sum crassitudo scapus namque si in araeostylo nonus aut decimus pars crassitudo sum tenuis et exilis appareo ideo qui per latitudo intercolumnium aer consumo et inminuo aspectus scapus crassitudo contra verus pycnostylis si octavus pars crassitudo sum propter crebritas et angustiae intercolumnium tumidus et invenustus efficio species itaque genus opus oportet persequor symmetria etiam angularis columna crassus facio sum ex suus diametros quinquagesima pars qui is ab aer circumcido et gracilis video sum aspicio ergo qui oculus fallo ratiocinatio sum exaequo


Maxime autem id animadvertere possumus ab antiquis statuariis et pictoribus, quod ex his, qui dignitatis notas et commendationis gratiam habuerunt, aeterna memoria ad posteritatem sunt permanentes, uti Myron, Polycletus, Phidias, Lysippus ceterique, qui nobilitatem ex arte sunt consecuti. namque ut civitatibus magnis aut regibus aut civibus nobilibus opera fecerunt, ita id sunt adepti. at qui non minore studio et ingenio sollertiaque fuerunt nobilibus et humili fortuna civibus non minus egregie perfecta fecerunt opera, nullam memoriam sunt adsecuti, quod hi non ab industria neque artis sollertia sed a felicitate fuerunt deserti, ut Hegias Atheniensis, Chion Corinthius, Myagrus Phocaeus, Pharax Ephesius, Boedas Byzantius etiamque alii plures. non minus item pictores, uti Aristomenes Thasius, Polycles et Androcydes Cyziceni, Theo Magnes ceterique, quos neque industria neque artis studium neque sollertia defecit, sed aut rei familiaris exiguitas aut inbecillitas fortunae seu in ambitione certationis contrariorum superatio obstitit eorum dignitati.

magnus autem is animadverto possum ab antiquus statuarius et pictor qui ex hic qui dignitas nosco et commendatio gratia habeo aeternus memoria ad posteritas sum permaneo uti myron polycletus phidias lysippus ceter qui nobilitas ex ars sum consequor namque ut civitas magnus aut rex aut civis nobilis opus facio ita is sum adipiscor at qui non paruus studium et ingenium sollertia sum nobilis et humilis fortuna civis non paruus egregius perficio facio opus nullus memoria sum adsequor qui hic non ab industria neque ars sollertia sed ab felicitas sum desero ut hegias atheniensis chius corinthius myagrus phocaeus pharax ephesius boedas byzantius etiam alius multus non paruus item pictor uti aristomenes thasius polycles et androcydes cyziceni theo magnes ceter qui neque industria neque ars studium neque sollertia deficio sed aut res familiaris exiguitas aut imbecillitas fortuna seu in ambitio certatio contrarius superatio obsto is dignitas


Nobilibus athletis, qui Olympia, Pythia, Isthmia, Nemea vicissent, Graecorum maiores ita magnos honores constituerunt, uti non modo in conventu stantes cum palma et corona ferant laudes, sed etiam, cum revertantur in suas civitates cum victoria, triumphantes quadrigis in moenia et in patrias invehantur e reque publica perpetua vita constitutis vectigalibus fruantur. cum ergo id animadvertam, admiror, quid ita non scriptoribus eidem honores etiamque maiores sint tributi, qui infinitas utilitates aevo perpetuo omnibus gentibus praestant. id enim magis erat institui dignum, quod athletae sua corpora exercitationibus efficiunt fortiora, scriptores non solum suos sensus, sed etiam omnium, cum libris ad discendum et animos exacuendos praeparant praecepta.

nobilis athleta qui olympia pythia isthmius nemea vinco graecum magnus ita magnus honor constituo uti non modo in convenio sto cum palmo et corona fero laus sed etiam cum revorto in suus civitas cum victoria triumpho quadrigae in moenia et in patria inveho e reor publicus perpetuus vito constitus vectigal fruor cum ergo is animadverto admiror quis ita non scriptor idem honor etiam magnus sum tribuo qui infinitus utilitas aevum perpetuus omnis gens praesto is enim magis sum instituo dignus qui athleta suus corpus exercitatio efficio fortis scriptor non solus suus sensus sed etiam omnis cum liber ad disco et animus exacuo praeparo praecipio


ita obstans cerae ponticae lorica non patitur nec lunae splendorem nec solis radios lambendo eripere ex his politionibus colorem. quae autem in Ephesiorum metallis fuerunt officinae, nunc traiectae sunt ideo Romam, quod id genus venae postea est inventum Hispaniae regionibus, e quibus metallis glaebae portantur et per publicanos Romae curantur. eae autem officinae sunt inter aedem Florae et Quirini.

ita obsto cera ponticae lorica non patior neque luna splendor neque sol radius lambo eripio ex hic politio color qui autem in ephesius metallum sum officina nunc transjacio sum ideo roma qui is genus vena postea sum invenio hispania regio e qui metallum glaeba porto et per publicanus roma curo is autem officina sum inter aedes flora et quirinus


Dipteros autem octastylos et pronao et postico, sed circa aedem duplices habet ordines columnarum, uti est aedis Quirini dorica et Ephesi Dianae ionica a Chersiphrone constituta.

dipteros autem octastylos et pronaus et posticum sed circa aedes duplex habeo ordo columnaris uti sum aedes quirinus doricus et ephesus diana ionica ab chersiphrone constituo


Item danda est opera, ne commisceantur axes aesculini querco, quod quercei, simul umorem perceperunt, se torquentes rimas faciunt in pavimentis. sin autem aesculus non erit et necessitas coegerit propter inopiam querceis uti, sic videtur esse faciundum, ut secentur tenuiores; quo minus enim valuerint, eo facilius clavis fixi continebuntur. deinde in singulis tignis extremis partibus axis bini clavi figantur, uti nulla ex parte possint se torquendo anguli excitare. namque de cerro aut fago seu farno nullus ad vestutatem potest permanere. coaxationibus factis, si erit, filex, si non, palea substernatur, uti materies ab calcis vitiis defendatur.

item do sum opus ne commisceo axis aesculinus querco qui querceus simul umor percipio sui torqueo rimo facio in pavimentum sin autem aesculus non sum et necessitas cogo propter inopia querceus uti sic video sum facio ut seco tenuis quo paruus enim valeo is facilis clavus figo contineo deinde in singuli tignum exter pars axis bini clavus figo uti nullus ex pars possum sui torqueo angulis excitaris namque de cerrus aut fagus seu farnus nullus ad vestutas possum permaneo coaxatio facio si sum filex si non palea substerno uti materies ab calcis vitium defendo


Item habuerat proiectura eius ex tabulis arcam compactam et confixam, in qua rudentibus maioribus extentis, per quarum asperitates non labentibus pedibus faciliter ad murum perveniebatur. atque ea machina sex modis movebatur: progressu, regressu, item latere dextra et sinistra, porrectiones non minus in altitudinem extollebantur et in imum inclinatione demittebantur. erigebatur autem machina in altitudinem ad disiciendum murum circiter pedes C, item a latere dextra ac sinistra procurrendo praestringebat non minus pedes C. gubernabant eam homines C habentem pondus talentûm quattuor milium, quod fit CCCC

item habeo projectura is ex tabula arca compaciscor et configo in qui rudo magnus extendo per qui asperitas non labor pes facilis ad murus pervenio atque is machina sex modus moveo progredior regredior item lateo dextera et sinistra porrectio non paruus in altitudo extollo et in imus inclinatio demitto erigo autem machina in altitudo ad disicio murus circiter pes que item ab lateo dextera atque sinistra procurro praestringo non paruus pes que guberno is homo que habeo pondus talentum quattuor mille qui fio cccc


Cameris dispositis et intextis imum caelum earum trullissetur, deinde harena dirigatur, postea autem creta aut marmore poliatur.

camera dispono et intexo imus caelum is trullisso deinde harena dirigo postea autem cerno aut marmor polio


Genera autem sunt scaenarum tria: unum quod dicitur tragicum, alterum comicum, tertium satyricum. horum autem ornatus sunt inter se dissimili disparique ratione, quod tragicae deformantur columnis et fastigiis et signis reliquisque regalibus rebus; comicae autem aedificiorum privatorum et maenianorum habent speciem prospectusque fenestris dispositos imitatione, communium aedificiorum rationibus; satyricae vero ornantur arboribus, speluncis, montibus reliquisque agrestibus rebus in topeodis speciem deformati.

genus autem sum scaenaris tres unus qui dico tragicus alter comicus tertius satyricus hic autem orno sum inter sui dissimilis dispario ratio qui tragicus deformo columna et fastigium et signum reliquus regal res comicus autem aedificium privator et maenianorum habeo species prospicio fenestra dispono imitatio communis aedificium ratio satyricus verus orno arbor spelunca mons reliquus agrestis res in topeodis species deformo


Nostra vero memoria cum colossici Apollinis in fano basis esset a vetustate diffracta, metuentes, ne caderet ea statua et frangeretur, locaverunt ex eisdem lapidicinis basim excidendam. conduxit quidam Paconius. haec autem basis erat longa pedes duodecim, lata pedes VIII, alta pedes sex. quam Paconius gloria fretus non uti Metagenes adportavit, sed eadem ratione alio genere constituit machinam facere.

noster verus memoria cum colossicus apollo in fanum basis sum ab vetustas disfrango metuo ne cado is statua et frango loco ex idem lapidicinis basim excido conduco quidam paconius hic autem basis sum longus pes duodecim fero pes viii altus pes sex quam paconius gloria fretus non uti metagenes apporto sed idem ratio alius genus constituo machina facio