Quibus vero felicitas maximum summumque contulit munus; quorum enim artes aevo perpetuo nobilissimas laudes et sempiterno florentes habere iudicantur, ei cogitatis egregias operas praestiterunt. namque singulis frontibus singuli artifices sumpserunt certatim partes ad ornandum et probandum Leochares, Bryaxis, Scopas, Praxiteles, nonnulli etiam putant Timotheum, quorum artis eminens excellentia coegit ad septem spectaculorum eius operis pervenire famam.

qui verus felicitas magnus summus confero munus qui enim ars aevum perpetuus nobilis laus et sempiternus floreo habeo judico is cogitas egregius opera praesto namque singuli frons singuli artifex sumo certatim pars ad orno et probo leocharis bryaxis scopo praxitelis nonnullus etiam puto timotheus qui ars emineo excello cogo ad septem spectaculum is opus pervenio fama


Eam autem postea, cum Demetrius Phalereus Athenis rerum potiretur, Philo ante templum in fronte columnis constitutis prostylon fecit; ita aucto vestibulo laxamentum initiantibus operique summam adiecit auctoritatem. in asty vero Olympium amplo modulorum comparatu corinthiis symmetriis et proportionibus, uti supra scriptum est, architectandum Cossutius suscepisse memoratur, cuius commentarium nullum est inventum. nec tamen a Cossutio solum de his rebus scripta sunt desideranda sed etiam a G. Mucio, qui magna scientia confisus aedis Honoris et Virtutis Marianae cellae columnarumque et epistyliorum symmetrias legitimis artis institutis perfecit. id vero si marmoreum fuisset, ut haberet, quemadmodum ab arte subtilitatem, sic ab magnificentia et inpensis auctoritatem, in primis et summis operibus nominaretur.

is autem postea cum demetrius phalereus athenae res potio philus ante templum in frons columna constitus prostylon facio ita augeo vestibulum laxamentum initio operio summa adiicio auctoritas in asty verus olympius amplus modulus comparo corinthiis symmetria et proportio uti supra scribo sum architectandum cossutius suscipio memoro qui commentarius nullus sum invenio neque tamen ab cossutius solus de hic res scribo sum desidero sed etiam ab g mucius qui magnus scientia confido aedes honor et virtus mariana cella columna et epistylium symmetria legitimus ars institus perficio is verus si marmoreus sum ut habeo quemadmodum ab ars subtilitas sic ab magnificentia et impensa auctoritas in primus et summus opus nomino


Sin autem locus non patietur structuram fieri, canales fiant et nares exeant ad locum patentem. deinde tegulae bipedales ex una parte supra marginem canalis inponantur, ex altera parte besalibus laterculis pilae substruantur, in quibus duarum tegularum anguli sedere possint, et ita a pariete eae distent, ut ne plus pateant palmum. deinde insuper erectae mammatae tegulae ab imo ad summum ad parietem figantur, quarum interiores partes curiosius picentur, ut ab se respuant liquorem; item in imo et in summo supra camaram habeant spiramenta.

sin autem locus non patior struo fio canal fio et naris exeo ad locus pateo deinde tegula bipedal ex unus pars supra margo canal inpono ex alter pars besal laterculis pila substruo in qui duaris tegularis angulis sedeo possum et ita ab paries is disto ut ne multus pateo palmus deinde insuper erigo mammo tegula ab imus ad superus ad paries figo qui interior pars curiosus pico ut ab sui respuo liquor item in imus et in superus supra camara habeo spiramentum


Ita per id vestigium aliae super alias figuntur unctae pice liquida, et exaggerantur ad id, uti longitudinis octava pars fiat summa crassitudo. supra eas circumdantur et figuntur tabulae, quae pertegant eam involutionem. tunc eae tabulae pice saturantur et lamminis ferreis conligantur, ut ab aquae vi ne dissolvantur. capita tigni ferrea. dextra autem ac sinistra cocleam tigna conlocantur in capitibus utraque parte habentia transversaria confixa. in his foramina ferrea sunt inclusa inque ea inducuntur styli, et ita cocleae hominibus calcantibus faciunt versationes.

ita per is vestigium alius super alius figo ungo picus liquidus et exaggero ad is uti longitudo octavus pars fio summus crassitudo supra is circumdo et figo tabula qui pertego is involutio tunc is tabula picus saturo et lamminis ferreus conligo ut ab aqua vis ne dissolvo caput tignum ferreus dextera autem atque sinistra coclea tignum conloco in caput uter pars habeo transversarius configo in hic foramen ferreus sum includo in is induco stilus et ita coclea homo calceo facio versatio


Non minus sonus vocis in generibus gentium dispares et varias habet qualitates, ideo quod terminatio orientis et occidentis circa terrae librationem, qua dividitur pars superior et inferior mundi, habere videtur libratam naturali modo circumitionem, quam etiam mathematici o(ri/zonta dicunt. igitur cum id habemus certum ab imo sustinens, ab labro, quod est in regione septentrionali, linea traiecta ad id, quod est supra meridianum axem, ab eoque altera obliqua in altitudinem ad summum cardinem, qui est post stellas septentrionum, sine dubitatione animadvertemus ex eo esse schema trigonii mundo, uti organi, quam sambu/kh Graeci dicunt.

non paruus sonus vox in genus gens disparis et vario habeo qualitas ideo qui terminatio orior et occaedes circa terra libratio qui divido pars superus et inferus mundus habeo video libro natural modo circumitio quam etiam mathematicus o rus zonta dico igitur cum is habeo certus ab imus sustineo ab labrum qui sum in regio septentrional lineus traicio ad is qui sum supra meridianus axis ab eo alter obliquus in altitudo ad superus cardo qui sum post stella septentrio sine dubitatio animadverto ex is sum schema trigonium mundus uti organum quam sambu kh graecum dico


Cetera ex astrologia, quos effectus habeant signa XII, stellae V, sol, luna ad humanae vitae rationem, Chaldaeorum ratiocinationibus est concedendum, quod propria est eorum genethlialogiae ratio, uti possint ante facta et futura ex ratiocinationibus astrorum explicare. eorum autem inventiones reliquerunt inque ea re sollertia acuminibusque fuerunt magnis, qui ab ipsa natione Chaldaeorum profluxerunt. primusque Berosus in insula et civitate Coo consedit ibique aperuit disciplinam, post ei studens Antipater iterumque Athenodorus, qui etiam non e nascentia sed ex conceptione genethlialogiae rationes explicatas reliquit.

ceterus ex astrologia qui efficio habeo signum duodecim stella v sol luna ad humanus vita ratio chaldaeus ratiocinatio sum concedo qui proprius sum is genethlialogiae ratio uti possum ante facio et sum ex ratiocinatio astrum explicaris is autem inventio relinquo in is res sollertia acumen sum magnus qui ab ipse natio chaldaeus profluo primus berosus in insula et civitas cos consido ibi aperio disciplina post is studeo antipater iterum athenodorus qui etiam non e nasco sed ex conceptio genethlialogiae ratio explicatas relinquo


Hyperthyra autem ad eundem modum componantur quemadmodum in doricis. pro crepidinibus ancones, sive parotides vocantur, excalptae dextra ac sinistra praependeant ad imi supercilii libramentum, praeter folium. eae habeant in fronte crassitudinem ex antepagmenti tribus partibus, imo quarta parte graciliore quam superiora.

hyperthyrum autem ad idem modus compono quemadmodum in doricis pro crepido ancon sive parotis voco excalptae dextera atque sinistra praependeo ad imus supercilium libramentum praeter folium is habeo in frons crassitudo ex antepagmentum tres pars imus quartus pars gracilis quam superus


Post frontem horologii intra conlocetur castellum in idque per fistulam saliat aqua et in imo habeat cavum. ad id autem adfixum sit ex aere tympanum habens foramen, per quod ex castello in id aqua influat. in eo autem minus tympanum includatur cardinibus ex torno masculo et femina inter se coartatis, ita uti minus tympanum quemadmodum epitonium in maiore circumagendo arte leniterque versetur.

post frons horologium intra conloco castellum in is per fistula salio aqua et in imus habeo cavus ad is autem affigo sum ex aer tympanum habeo foramen per qui ex castellum in is aqua influo in is autem paruus tympanum includo cardo ex torno masculus et femina inter sui coartas ita uti paruus tympanum quemadmodum epitonium in magnus circumago ars lenis verso


Coronarum autem sunt figurae aliae purae, aliae caelatae. conclavibus autem, ubi ignis aut plura lumina sunt ponenda, purae fieri debent, ut eo facilius extergeantur; in aestivis et exhedris, ubi minime fumus est nec fuligo potest nocere, ibi caelatae sunt faciendae. semper enim album opus propter superbiam candoris non modo ex propriis sed etiam alienis aedificiis concipit fumum.

coronaris autem sum figura alius purus alius caelo conclave autem ubi ignis aut multus lumen sum pono purus fio debeo ut is facilis extergeantur in aestivus et exhedris ubi paruus fumus sum neque fuligo possum noceo ibi caelo sum facio semper enim albus opus propter superbia candor non modo ex proprius sed etiam alienus aedificium concipio fumus


Posteaquam indicium est factum dempto auro tantundem argenti in id coronarium opus admixtum esse, indignatus Hiero se contemptum esse neque inveniens, qua ratione id furtum reprehenderet, rogavit Archimeden, uti in se sumeret sibi de eo cogitationem. tunc is, cum haberet eius rei curam, casu venit in balineum, ibique cum in solium descenderet, animadvertit, quantum corporis sui in eo insideret, tantum aquae extra solium effluere. idque cum eius rei rationem explicationis ostendisset, non est moratus, sed exsiluit gaudio motus de solio et nudus vadens domum universis significabat clara voce invenisse, quod quaereret; nam currens identidem graece clamabat eu(/rhka eu(/rhka.

posteaquam indicium sum facio dempto aurum tantus argentum in is coronarius opus admisceo sum indignor hiero sui contemno sum neque invenio qui ratio is furtum reprehendo rogo archimedes uti in sui sumo sui de is cogitatio tunc is cum habeo is res cura casus venio in balineum ibi cum in solium descendo animadverto quantus corpus suus in is insideo tantus aqua extra solium effluo is cum is res ratio explicatio ostendo non sum moror sed exsilio gaudium moueo de solium et nudus vado domus universus significo clarus vox invenio qui quaero nam curro identidem graeca clamo eu rhka eu rhka


Ipsa autem antepagmenta contrahantur in summo suae crassitudinis XIIII parte. supercilii crassitudo, quanta antepagmentorum in summa parte erit crassitudo. cymatium faciundum est antepagmenti parte sexta; proiectura autem, quanta est eius crassitudo. sculpendum est cymatium lesbium cum astragalo. supra cymatium, quod erit in supercilio, conlocandum est hyperthyrum crassitudine supercilii, et in eo scalpendum est cymatium doricum, astragalum lesbium sima scalptura. corona plana cum cymatio; proiectura autem eius erit quanta altitudo. supercilii, quod supra antepagmenta inponitur, dextra atque sinistra proiecturae sic sunt faciundae, uti crepidines excurrant et in unguem ipso cymatio coniungantur.

ipse autem antepagmentum contraho in superus suus crassitudo xiiii pars supercilium crassitudo quantus antepagmentor in summus pars sum crassitudo cymatium facio sum antepagmentum pars sextus projectura autem quantus sum is crassitudo sculpo sum cymatium lesbium cum astragalus supra cymatium qui sum in supercilium conloco sum hyperthyrum crassitudo supercilium et in is scalpo sum cymatium doricum astragal lesbium simus scalpo corona planum cum cymatium projectura autem is sum quantus altitudo supercilium qui supra antepagmentum inpono dextera atque sinistra projectura sic sum facio uti crepido excurro et in unguis ipse cymatium conjungo


Item carpinus, quod est minima ignis et terreni mixtione, aeris autem et umoris summa continetur temperatura, non est fragilis, sed habet utilissimam tractabilitatem. itaque Graeci, quod ex ea materia iuga iumentis comparant, quod apud eos iuga zuga/ vocitantur, item zugi/hn eam appellant. non minus est admirandum de cupresso et pinu, quod eae habentes umoris abundantiam aequamque ceterorum mixtionem, propter umoris satietatem in operibus solent esse pandae, sed in vetustatem sine vitiis conservantur, quod is liquor, qui inest penitus in corporibus earum, habet amarum saporem, qui propter acritudinem non patitur penetrare cariem neque eas bestiolas, quae sunt nocentes. ideoque quae ex his generibus opera constituuntur, permanent ad aeternam diuturnitatem.

item carpinus qui sum minimus ignis et terrenus mixtio aer autem et umor summus contineo tempero non sum fragilis sed habeo utilis tractabilitas itaque graecum qui ex is materia iugum jumentum comparo qui apud is iugum zuga vocito item zugi hn is appello non paruus sum admiror de cupresso et pinus qui is habeo umor abundantia aequus ceterus mixtio propter umor satietas in opus soleo sum pandus sed in vetustas sine vitium conservo qui is liquo qui insum penitus in corpus is habeo amaris sapor qui propter acritudo non patior penetraris cariem neque is bestiola qui sum noceo ideo qui ex hic genus opus constituo permaneo ad aeternus diuturnitas


Veneris autem, cum est liberata ab inpeditione radiorum solis, XXX diebus percurrit signi spatium. quod minus quadragenos dies in singulis signis patitur, cum stationem fecerit, restituit eam summam numeri in uno signo morata. ergo totam circinationem in caelo quadringentesimo et octogensimo et quinto die permensa iterum init signum, ex quo signo prius iter facere coepit.

venus autem cum sum libero ab inpeditio radius sol xxx dies percurro signum spatium qui paruus quadrageni dies in singuli signum patior cum statio facio restituo is summa numerus in unus signum moror ergo totus circinatio in caelum quadringentesimus et octogensimo et quintus dies permetior iterum ineo signum ex quo signum prior iter facio coepio


Item sunt ex aqua conquisitae ab eisdem scriptoribus horologiorum rationes, primumque a Ctesibio Alexandrino, qui et vim spiritus naturalis pneumaticasque res invenit. sed uti fuerint ea exquisita, dignum studiosis agnoscere. Ctesibius enim fuerat Alexandriae natus patre tonsore. is ingenio et industria magna praeter reliquos excellens dictus est artificiosis rebus se delectare. namque cum voluisset in taberna sui patris speculum ita pendere, ut, cum duceretur susumque reduceretur, linea latens pondus deduceret, ita conlocavit machinationem.

item sum ex aqua conquaero ab idem scriptor horologium ratio primus ab ctesibius alexandrinus qui et vis spiritus natural pneumaticus res invenio sed uti sum is exquaero dignus studiosus agnosco ctesibius enim sum alexandrea nascor pater tonsor is ingenium et industria magnus praeter reliquus excello dico sum artificiosus res sui delecto namque cum volo in taberna suus pater speculum ita pendeo ut cum duco sursum reduco lineus lateo pondus deduco ita conloco machinatio


Id autem non est mirandum; nam crebrae sunt ibi lapidicinae bituminis duri. cum ergo per bituminosam terram vis erumpit aquae, secum extrahit et, cum sit egressa extra terram, secernitur et ita reicit ab se bitumen. etiamque est in Cappadocia in itinere, quod est inter Mazaca et Tyana, lacus amplus, in quem lacum pars sive harundinis sive alii generis si demissa fuerit et postero die exempta, ea pars, quae fuerit exempta, invenietur lapidea, quae autem pars extra aquam manserit, permanet in sua proprietate.

is autem non sum miror nam creber sum ibi lapidicinae bitumen durus cum ergo per bituminosus terra volo erumpo aqua sui extraho et cum sum egredior extra terra secerno et ita reicio ab sui bitumen etiam sum in cappadocia in iter qui sum inter mazaca et tyana lacus amplus in qui lacus pars sive harundo sive alius genus si demitto sum et posterus dies eximo is pars qui sum eximo invenio lapideus qui autem pars extra aqua maneo permaneo in suus proprietas


Ovilia et caprilia ita sunt magna facienda, uti singula pecora areae ne minus pedes quaternos et semipedem, ne plus senos possint habere. granaria sublimata et ad septentrionem aut aquilonem spectantia disponantur; ita enim frumenta non poterint cito concalescere, sed ab flatu refrigerata diu servantur. namque ceterae regiones procreant curculionem et reliquas bestiolas, quae frumentis solent nocere. equilibus, quae maxime in villa loca calidissima fuerint, constituantur, dum ne ad focum spectent; cum enim iumenta proxime ignem stabulantur, horrida fiunt.

ovile et caprile ita sum magnus facio uti singulus pecus areae ne paruus pes quaterni et semipedem ne multus seni possum habeo granaria sublimo et ad septentrio aut aquilo specto dispono ita enim frumentum non poterint cito concalesco sed ab flo refrigero diu servo namque ceterus regio procreo curculio et reliquus bestiola qui frumentum soleo noceo equilis qui magnus in villa locum calidus sum constituo dum ne ad focus specto cum enim iumentum propior ignis stabulo horridus fio


Phryges vero, qui campestribus locis sunt habitantes, propter inopiam silvarum egentes materiae eligunt tumulos naturales eosque medios fossura detegentes et itinera perfodientes dilatant spatia, quantum natura loci patitur. insuper autem stipites inter se religantes metas efficiunt, quas harundinibus et sarmentis tegentes exaggerant supra habitationes e terra maximos grumos. ita hiemes calidissimas, aestates frigidissimas efficiunt tectorum rationes. nonnulli ex ulva palustri componunt tuguria tecta. apud ceteras quoque gentes ex cannula pari similique ratione casarum perficiuntur constitutiones. non minus etiam Massiliae animadvertere possumus sine tegulis subacta cum paleis terra tecta. Athenis Areopagi antiquitatis exemplar ad hoc tempus luto tectum. item in Capitolio commonefacere potest et significare mores vetustatis Romuli casa et in arce sacrorum stramentis tecta.

phryges verus qui campestre locus sum habito propter inopia silvaris egeo materia eligo tumulus natural is medius fodio detego et iter perfodio dilato spatior quantus natura locus patior insuper autem stipes inter sui religo meto efficio qui harundo et sarmentum tego exaggero supra habitatio e terra magnus grumus ita hiemo calidus aestas frigidus efficio tector ratio nonnullus ex ulva palustri compono tugurium tectum apud ceterus quoque gens ex cannula par similis ratio casaris perficio constitutio non paruus etiam massilia animadverto possum sine tegula subigo cum palea terra tectum athenae areopagus antiquitas exemplar ad hic tempus lutum tectum item in capitolium commonefacio possum et significaris mos vetustas romulis cado et in arx sacer stramentum tectum


Delectatus Alexander ratione formae statim quaesiit, si essent agri circa, qui possent frumentaria ratione eam civitatem tueri. cum invenisset non posse nisi transmarinis subvectionibus: 'Dinocrates', inquit, 'attendo egregiam formae compositionem et ea delector, sed animadverto, si qui deduxerit eo loci coloniam, fore ut iudicium eius vituperetur. ut enim natus infans sine nutricis lacte non potest ali neque ad vitae crescentis gradus perduci, sic civitas sine agris et eorum fructibus in moenibus affluentibus non potest crescere nec sine abundantia cibi frequentiam habere populumque sine copia tueri. itaque quemadmodum formationem puto probandam, sic iudico locum inprobandum; teque volo esse mecum, quod tua opera sum usurus'.

delector alexander ratio forma statim quaero si sum ager circa qui possum frumentarius ratio is civitas tueor cum invenio non possum nisi transmarinus subvectio dinocrates inquam attendo egregius forma compositio et is delecto sed animadverto si qui deduco is locus colonia sum ut iudicium is vitupero ut enim nascor infer sine nutrix lac non possum al neque ad vita cresco gradus perduco sic civitas sine ager et is fructus in moenia affluo non possum cresco neque sine abundantia cibus frequentia habeo populus sine copia tueor itaque quemadmodum formatio puto probo sic judico locus inprobo tu volo sum ego qui tuus opus sum utor


Sin autem cuneorum adiectionibus et detractionibus correptiones dierum aut crescentiae †ex cuneis non probabuntur fieri, quod cunei saepissime vitia faciunt, sic erit explicandum. in columella horae ex analemmatos transverse describantur, menstruaeque lineae columella signentur. eaque columna versatilis perficiatur, uti ad sigillum virgulamque, qua virgula egrediens sigillum ostendit horas, columna versando continenter suis cuiusque mensibus brevitates et crescentias faciat horarum.

sin autem cuneus adiectio et detractio correptio dies aut crescentia ex cuneus non probo fio qui cuneus saepis vitio facio sic sum explico in columella hora ex analemmatos transverto describo menstruus linea columella signo is columna versatilis perficio uti ad sigillum virgula qui virgula egredior sigillum ostendo hora columna verso contineo suus quisque mensis brevitas et crescentia facio hora


Sin autem ionicae erunt faciendae, symmetriae earum sic erunt constituendae, uti latitudo spirae quoqueversus sit columnae crassitudinis adiecta e crassitudine quarta et octava. altitudo ita uti atticurges; item et eius plinthos; reliquumque praeter plinthum, quod erit tertia pars crassitudinis columnae, dividatur in partes septem: inde trium partium torus, qui est in summo; reliquae quattuor partes dividendae sunt aequaliter, et una pars fiat cum suis astragalis et supercilio superior trochilus, altera pars inferiori trochilo relinquatur; sed inferior maior apparebit, ideo quod habebit ad extremam plinthum proiecturam. astragali faciendi sunt octavae partis trochili. proiectura erit spirae pars octava et sexta decuma pars crassitudinis columnae.

sin autem ionicae sum facio symmetria is sic sum constituo uti latitudo spira quoqueversus sum columna crassitudo adiicio e crassitudo quartus et octavus altitudo ita uti atticurges item et is plinthus reliquus praeter plinthus qui sum tertius pars crassitudo columna divido in pars septem inde tres pars torus qui sum in superus reliquus quattuor pars divido sum aequalis et unus pars fio cum suus astragal et supercilium superus trochilus alter pars inferus trochilus relinquo sed inferus magnus appareo ideo qui habeo ad extremus plinthus projectura astragal facio sum octava pars trochilis projectura sum spira pars octavus et sextus decimus pars crassitudo columna


Utraque autem ex minutissimis sunt instruenda, uti materia ex calce et harena crebriter parietes satiati diutius contineantur. molli enim et rara potestate cum sint, exsiccant sugendo e materia sucum; cum autem superarit et abundarit copia calcis et harenae, paries plus habens umoris non cito fiet evanidus, sed ab his continetur. simul autem umida potestas e materia per caementorum raritatem fuerit exsucta calxque ab harena discedat et dissolvatur, item caementa non possunt cum his cohaerere, sed in vetustatem parietes efficiunt ruinosos.

uter autem ex minuo sum instruo uti materia ex calx et harena crebriter paries satio diu contineo mollis enim et rarus potestas cum sum exsicco sugo e materia sucus cum autem supero et abundo copia calcis et harena pario multus habeo umor non cito fio evanidus sed ab hic contineo simul autem umidus potestas e materia per caementor raritas sum exsugo calxque ab harena discedo et dissolvo item caementum non possum cum hic cohaereo sed in vetustas paries efficio ruinosus


Reges Attalici magnis philologiae dulcedinibus inducti cum egregiam bybliothecam Pergami ad communem delectationem instituissent, tunc item Ptolomaeus infinito zelo cupiditatisque incitatus studio non minoribus industriis ad eundem modum contenderat Alexandriae comparare. cum autem summa diligentia perfecisset, non putavit id satis esse, nisi propagationibus inseminando curaret augendam. itaque Musis et Apollini ludos dedicavit et, quemadmodum athletarum, sic communium scriptorum victoribus praemia et honores constituit.

rex attalicus magnus philologia dulcedo induco cum egregius bybliothecam pergamum ad communis delectatio instituo tunc item ptolomaeus infinitus zelo cupiditas incito studium non paruus industrius ad idem modus contendo alexandrea comparo cum autem summus diligentia perficio non puto is satis sum nisi propagatio insemino curo augeo itaque musa et apollo ludus dedico et quemadmodum athleta sic communis scriptor victor praemium et honor constituo


Fiunt etiam in fluminibus rotae eisdem rationibus, quibus supra scriptum est. circa earum frontes adfiguntur pinnae, quae, cum percutiuntur ab impetu fluminis, cogunt progredientes versari rotam, et ita modiolis haurientes et in summum referentes sine operarum calcatura ipsius fluminis inpulsu versatae praestant, quod opus est ad usum.

fio etiam in flumen rota idem ratio qui supra scribo sum circa is frons affigo pinnae qui cum percutio ab impetus flumen cogo progredio versaris rota et ita modiolus haurio et in superus refero sine operaris calceo ipse flumen impulsus verso praesto qui opus sum ad usus


In araeostylis autem nec lapideis nec marmoreis epistyliis uti datur, sed inponendae de materia trabes perpetuae. et ipsarum aedium species sunt varicae, barycephalae, humiles, latae, ornanturque signis fictilibus aut aereis inauratis earum fastigia tuscanico more, uti est ad Circum Maximum Cereris et Herculis Pompeiani, item Capitolii.

in araeostylis autem neque lapideus neque marmoreus epistylium uti do sed inpono de materia trabs perpetuus et ipsaris aedes species sum varicus barycephalus humilis fero orno signum fictilis aut aereus inauro is fastigium tuscanico mos uti sum ad circum magnus ceres et hercules pompejanus item capitolium


Ea autem ductio, quae per fistulas plumbeas est futura, hanc habebit expeditionem. quodsi caput habeat libramenta ad moenia montesque medii non fuerint altiores, ut possint interpellare, sed intervalla, necesse est substruere ad libramenta, quemadmodum in rivis et canalibus. sin autem non longa erit circumitio, circumductionibus, sin autem valles erunt perpetuae, in declinato loco cursus dirigentur. cum venerint ad imum, non alte substruitur, ut sit libramentum quam longissimum; hoc autem erit venter, quod Graeci appellant *koili/an. deinde cum venerit adversus clivum, ex longo spatio ventris leniter tumescit, ut exprimatur in altitudinem summi clivi.

is autem ductio qui per fistula plumbea sum sum hic habeo expeditio quodsi caput habeo libramentum ad moenia mons medius non sum alo ut possum interpellaris sed intervallum necesse sum substruo ad libramentum quemadmodum in rivus et canal sin autem non longus sum circuitio circumductio sin autem vallo sum perpetuus in declino locus curro dirigo cum venio ad imus non altus substruo ut sum libramentum quam longus hic autem sum venter qui graecum appello koilis an deinde cum venio adverro clivus ex longus spatium venter lenis tumesco ut exprimo in altitudo superus clivus


Nostri autem primo fecerunt perfectum antiquum numerum et in denario denos aeris constituerunt, et ea re compositio nominis ad hodiernum diem denarium retinet. etiamque quarta pars quod efficiebatur ex duobus assibus et tertio semisse, sestertium vocitaverunt. postea autem quam animadverterunt utrosque numeros esse perfectos, et sex et decem, utrosque in unum coiecerunt et fecerunt perfectissimum decusis sexis. huius autem rei auctorem invenerunt pedem. e cubito enim cum dempti sunt palmi duo, relinquitur pes quattuor palmorum, palmus autem habet quattuor digitos. ita efficitur, ut habeat pes sedecim digitos et totidem asses aeracius denarius.

noster autem primus facio perficio antiquus numerus et in denarius deni aer constituo et is res compositio nomen ad hodiernus dies denarius retineo etiam quartus pars qui efficio ex duo assis et tertius semis sestertius vocito postea autem quam animadverto uter numerus sum perficio et sex et decem uter in unus cojacio et facio perficio decusis sexus hic autem res auctor invenio pedis e cubo enim cum dempti sum palmus duo relinquo pes quattuor palmus palmus autem habeo quattuor digitus ita efficio ut habeo pes sedecim digitus et totidem asso aeracius denarius


Ego vero, Caesar, neque alienis indicibus mutatis interposito nomine meo id profero corpus neque ullius cogitata vituperans institui ex eo me adprobare, sed omnibus scriptoribus infinitas ago gratias, quod egregiis ingeniorum sollertiis ex aevo conlatis abundantes alius alio genere copias praeparaverunt, unde nos uti fontibus haurientes aquam et ad propria proposita traducentes facundiores et expeditiores habemus ad scribendum facultates talibusque confidentes auctoribus audemus institutiones novas comparare.

ego verus caesar neque alienus indicibus mutas interpono nomen meus is profero corpus neque ullus cogito vitupero instituo ex is ego adprobaris sed omnis scriptor infinitus ago gratia qui egregius ingeniosus sollertia ex aevum confero abundo alius alius genus copia praeparo unde nos uti fons haurio aqua et ad proprius propono traduco facundus et expedio habeo ad scribo facultas talis confido auctor audeo institutio novo comparo


Cum a pavimentorum cura discessum fuerit, tunc de albariis operibus est explicandum. id autem erit recte, si glaebae calcis optimae ante multo tempore, quam opus fuerit, macerabuntur, uti, si qua glaeba parum fuerit in fornace cocta, in maceratione diuturna liquore defervere coacta uno tenore concoquatur. namque cum non penitus macerata sed recens sumitur, cum fuerit inducta habens latentes crudos calculos, pustulas emittit. qui calculi, in opere uno tenore cum permacerantur, dissolvunt et dissipant tectorii politiones.

cos ab pavimentor cura discedo sum tunc de albarius opus sum explico is autem sum rectus si glaeba calcis bonus ante multus tempus quam opus sum macero uti si qui glaeba parum sum in fornace coquo in maceratio diuturnus liquor defervesco cogo unus tenor concoquo namque cum non penitus macero sed recens sumo cum sum induco habeo lateo crudus calculus pustula emitto qui calculis in opus unus tenor cum permacero dissolvo et dissipant tectorium politio


Hoc autem fieri, uti pabulo ciboque salubres proprietates terrae videantur, licet animadvertere et cognoscere ex agris Cretensium, qui sunt circa Pothereum flumen, quod est Cretae inter duas civitates Gnoson et Gortynam. dextra enim et sinistra eius fluminis pascuntur pecora; sed ex his quae pascuntur proxime Gnoson si quae autem ex altera parte proxime Gortynam, non habent apparentem splenem. unde etiam medici quaerentes de ea re invenerunt in his locis herbam, quam pecora rodendo inminuerunt lienes. ita eam herbam colligendo curant lienosos hoc medicamento, quod etiam Cretenses a)/splhnon vocitant. ex eo licet scire cibo atque aqua proprietates locorum naturaliter pestilentes aut salubres esse.

hic autem fio uti pabulum cibus salubris proprietas terra video licet animadverto et cognosco ex ager cretensis qui sum circa pothereum flumen qui sum creta inter duo civitas gnosus et gortyna dextera enim et sinistra is flumen pasco pecus sed ex hic qui pasco propior gnosus si qui autem ex alter pars propior gortyna non habeo appareo splenem unde etiam medicus quaero de is res invenio in hic locus herba quam pecus rodo inminuo lienis ita is herba colligo curo lienosus hic medicamentum qui etiam cretensis ab splhnon vocito ex is licet scio cibus atque aqua proprietas locus naturalis pestilens aut salubris sum


Ea autem materies quemadmodum sit inventa, est causa cognoscere. divus Caesar cum exercitum habuisset circa Alpes imperavissetque municipiis praestare commeatus, ibique esset castellum munitum, quod vocaretur Larignum, tunc, qui in eo fuerunt, naturali munitione confisi noluerunt imperio parere. itaque imperator copias iussit admoveri. erat autem ante eius castelli portam turris ex hac materia alternis trabibus transversis uti pyra inter se composita alte, uti possent de summo sudibus et lapidibus accedentes repellere. tunc vero cum animadversum est alia eos tela praeter sudes non habere neque posse longius a muro propter pondus iaculari, imperatum est fasciculos ex virgis alligatos et faces ardentes ad eam munitionem accedentes mittere.

is autem materies quemadmodum sum invenio sum causa cognosco divus caesar cum exercitus habeo circa alpis impero municipium praesto commeatus ibi sum castellum munio qui voco larignus tunc qui in is sum natural munitio confido nolo imperium pareo itaque imperator copia iubeo admoveo sum autem ante is castellum porta turris ex hic materia alternus trabs transverto uti pyra inter sui compono altus uti possum de superus sudis et lapis accedo repello tunc verus cum animadverto sum alius is telum praeter sudo non habeo neque possum longus ab murus propter pondus iacularis impero sum fasciculus ex virga alligo et fax ardeo ad is munitio accedo mitto


Ita cum rota progrediens secum agat tympanum imum et denticulum eius singulis versationibus tympani superioris denticulos inpulsu cogat praeterire, efficiet, ut, cum CCCC imum versatum fuerit, superius tympanum semel circumagatur et denticulus, qui est ad latus eius fixus, unum denticulum tympani plani producat. cum ergo CCCC versationibus imi tympani semel superius versabitur, progressus efficiet spatia pedum milia quinque id est passus mille. ex eo quot calculi deciderint, sonando singula milia exisse monebunt. numerus vero calculorum ex imo collectus summa diurni itineris miliariorum numerum indicabit.

ita cum rota progredior sui ago tympanum imus et denticulis is singuli versatio tympanium superus denticulus impulsus cogo praetereo efficio ut cum cccc imus verso sum superus tympanum semel circumago et denticulus qui sum ad latus is figo unus denticulis tympanium planus produco cum ergo cccc versatio imus tympanium semel superus verso progredior efficio spatior pes mille quinque is sum patior mille ex is quot calculis decido sono singulus mille exeo moneo numerus verus calculus ex imus colligo summus diurnus iter miliarium numerus indico


De tractoriis rationibus quae necessaria putavi, breviter exposui. quorum motus et virtutes duae res diversae et inter se dissimiles efficiunt, ubi congruentes uti principia pariunt eos perfectus: una porrecti, quam Graeci eu)qei=an vocitant, altera rotunditatis, quam Graeci kuklwthn/ appellant. sed vero neque sine rotunditate motus porrecti nec sine porrecto rotationis versationes onerum possunt facere levationes.

de tractorius ratio qui necessarius puto brevis expono qui moueo et virtus duo res diverto et inter sui dissimilis efficio ubi congruo uti principia pario is perficio unus porrigo quam graecum eu qei an vocito alter rotunditas quam graecum kuklwthn appello sed verus neque sine rotunditas moueo porrigo neque sine porrigo rotatio versatio onus possum facio levatio


His perfectis navaliorum ea erit ratio, ut constituantur spectantia maxime ad septentrionem; nam meridianae regiones propter aestus cariem, tineam, teredines reliquaque bestiarum nocentium genera procreant alendoque conservant. eaque aedificia minime sunt materianda propter incendia. de magnitudinibus autem finitio nulla debet esse, sed faciunda ad maximum navium modum, uti, etsi maiores naves subductae fuerint, habeant cum laxamento ibi conlocationem.

hic perficio navalis is sum ratio ut constituo specto magnus ad septentrio nam meridianus regio propter aestus cariem tinea teredo reliquus bestia noceo genus procreo alo conservo is aedificium paruus sum materio propter incendium de magnitudo autem finitio nullus debeo sum sed facio ad magnus navis modus uti etsi magnus navo subduco sum habeo cum laxamentum ibi conlocatio


Susis autem, in qua civitate est regnum Persarum, fonticulus est, ex quo qui biberint, amittunt dentes. item in eo est scriptum epigramma, quod significat hanc sententiam: egregiam esse aquam ad lavandum, sed ea si bibatur, excutere e radicibus dentes. et huius epigrammatos sunt versus graece: u(/data krana/enta ble/peis, ce/ne, tw=n a)/po xersi\n loutra\ me\n a)nqrw/poi h)\n de\ la/bh|s koi/lou botanh/deos a)glao\n u(/dwr au)th=mar pristh=res e) pi/ptousin, genu/wn o)rfana\ qe/ntes e(/dh.

susa autem in qui civitas sum regnum persaris fonticulus sum ex quo qui bibo amitto dens item in is sum scribo epigramma qui significo hic sententia egregius sum aqua ad lavo sed is si bibo excutio e radix dens et hic epigrammatos sum verro graeca quintus do krana enta ble peis ce ne tw n ab other xersi n loutra ego n ab nqrw poi h n de la bh senatus koi lou botanh deus ab glao n quintus dwr au th mar pristh res e pi ptousin genu wn o rfana qe ntes e dh


Cum autem altius extollendum erit, eadem ratio communicabitur sic. rota fiet circum axem eadem magnitudine, ut ad altitudinem, quae opus fuerit, convenire possit. circum extremum latus rotae figentur modioli quadrati pice et cera solidati. ita cum rota a calcantibus versabitur, modioli pleni ad summum elati rursus ad imum revertentes infundent in castellum ipsi per se quod extulerint.

cos autem altus extollo sum idem ratio communico sic rota fio circum axis idem magnitudo ut ad altitudo qui opus sum convenio possum circum exter latus rota figo modiolus quadro picus et cero solido ita cum rota ab calceo verso modiolus plenus ad superus effero rursus ad imus revorto infundo in castellum ipse per sui qui effero


Sol autem signi spatium, quod est duodecuma pars mundi, mense vertente vadens transit; ita XII mensibus XII signorum intervalla pervagando cum redit ad id signum, unde coeperit, perficit spatium vertentis anni. ex eo, quem circulum luna terdecies in XII mensibus percurrit, eum sol eisdem mensibus semel permetitur. Mercurii autem et Veneris stellae circa solis radios uti per centrum eum itineribus coronantes regressus retrorsus et retardationes faciunt, etiam stationibus propter eam circinationem morantur in spatiis signorum.

sol autem signum spatium qui sum duodecuma pars mundus mensis verto vado transeo ita duodecim mensis duodecim signum intervallum pervagor cum redeo ad is signum unde coepio perficio spatium verto annus ex is qui circulis luna terdecies in duodecim mensis percurro is sol idem mensis semel permetior mercurius autem et venus stella circa sol radius uti per centrum is iter corono regredior retroversus et retardatio facio etiam statio propter is circinatio moror in spatium signum


Cymatium epistylii septima parte suae altitudinis est faciendum, et in proiectura tantundem. reliqua pars praeter cymatium dividenda est in partes XII, et earum trium ima fascia est facienda, secunda IIII, summa V. item zophorus supra epistylium quarta parte minus altus quam epistylium; sin autem sigilla designari oportuerit, quarta parte altior quam epistylium, uti auctoritatem habeant scalpturae. cymatium suae altitudinis partis septimae; proiecturae cymatiûm quantum crassitudo.

cymatium epistylium septimus pars suus altitudo sum facio et in projectura tantus reliquus pars praeter cymatium divido sum in pars duodecim et is tres imus fascia sum facio secundus quattuor summus v item zophorus supra epistylium quartus pars paruus altus quam epistylium sin autem sigilla designaris oportet quartus pars alo quam epistylium uti auctoritas habeo scalpo cymatium suus altitudo pars septimus projectura cymatium quantus crassitudo


De parietibus et apparitione generatim materiae eorum, quibus sint virtutibus et vitiis, quemadmodum potui, exposui; de contignationibus autem et copiis earum, quibus comparentur, ut ad vetustatem non sint infirmae, uti natura rerum monstrat, explicabo.

de paries et apparitio generatim materia is qui sum virtus et vitium quemadmodum possum expono de contignatio autem et copia is qui comparo ut ad vetustas non sum infirmus uti natura res monstro explico


Quare autem cum recipit aquam et harenam calx, tunc confirmat structuram, haec esse causa videtur, quod e principiis, uti cetera corpora, ita et saxa sunt temperata. et quae plus habent aeris, sunt tenera; quae aquae, lenta sunt ab umore; quae terrae, dura; quae ignis, fragiliora. itaque ex his saxa si, antequam coquantur, contusa minute mixta harenae in structuram coiciantur, non solidescunt nec eam poterunt continere. cum vero coniecta in fornacem ignis vehementi fervore correpta amiserint pristinae soliditatis virtutem, tunc exustis atque exhaustis eorum viribus relinquuntur patentibus foraminibus et inanibus.

quaris autem cum recipio aqua et harena calx tunc confirmo struo hic sum causa video qui e principia uti ceterus corpus ita et saxum sum tempero et qui multus habeo aer sum tener qui aqua lentus sum ab umor qui terra durus qui ignis fragilis itaque ex hic saxum si antequam coquo contundo minuo misceo harena in struo cojacio non solidesco neque is possum contineo cum verus conicio in fornacem ignis vehemens fervor corripio amitto pristinus soliditas virtus tunc exuro atque exhaurio is vis relinquo pateo foramen et inanis


Igitur circum spectacula spatiosiora intercolumnia distribuantur circaque in porticibus argentariae tabernae maenianaque superioribus coaxationibus conlocentur, quae et ad usum et ad vectigalia publica recte erunt disposita.

igitur circum spectaculum spatiosus intercolumnium distribuo circo in porticus argentaria taberna maenianaque superus coaxatio conloco qui et ad usus et ad vectigalis publicus rectus sum dispono


Id autem licet animadvertere etiam de nonnullis monumentis, quae circa urbem facta sunt e marmore seu lapidibus quadratis intrinsecusque medio calcata: structuris vetustate evanida facta materia caementorumque exsucta raritate, proruunt et coagmentorum ab ruina dissolutis iuncturis dissipantur.

is autem licet animadverto etiam de nonnullus monumentum qui circa urbs facio sum e marmor seu lapis quadro intrinsecus medium calceo struo vetustas evanidus facio materia caementum exsugo raritas proruo et coagmentor ab ruina dissolvo jungo dissipantur


Ingrediar nunc minii rationes explicare. id autem agris Ephesiorum Cilbianis primum esse memoratur inventum. cuius et res et ratio satis magnas habet admirationes. foditur enim glaeba quae dicitur, antequam tractationibus ad minium perveniant, vena uti ferrum, magis subrufo colore, habens circa se rubrum pulverem. cum id foditur, ex plagis ferramentorum crebras emittit lacrimas argenti vivi, quae a fossoribus statim colliguntur.

ingredior nunc minius ratio explicaris is autem ager ephesius cilbianis primus sum memoro invenio qui et res et ratio satis magnus habeo admiratio fodio enim glaeba qui dico antequam tractatio ad minius pervenio vena uti ferrum magis surrufus color habeo circa sui rubrus pulvis cum is fodio ex plaga ferramentor creber emitto lacrima argentum vivo qui ab fossor statim colligo


Itaque tectoria, quae recte sunt facta, neque vetustatibus fiunt horrida neque, cum extergentur, remittunt colores, nisi si parum diligenter et in arido fuerint inducti. cum ergo ita in parietibus tectoria facta fuerint, uti supra scriptum est, et firmitatem et splendorem et ad vetustatem permanentem virtutem poterunt habere. cum vero unum corium harenae et unum minuti marmoris erit inductum, tenuitas eius minus valendo faciliter rumpitur nec splendorem politionibus propter inbecillitatem crassitudinis proprium obtinebit.

itaque tectorium qui rectus sum facio neque vetustas fio horridus neque cum extergo remitto color nisi si parum diligenter et in aridus sum induco cum ergo ita in paries tectorium facio sum uti supra scribo sum et firmitas et splendor et ad vetustas permaneo virtus possum habeo cum verus unus corium harena et unus minuo marmor sum induco tenuitas is paruus valeo facilis rumpo neque splendor politio propter inbecillitas crassitudo proprius obtineo


Inde sagittarii, scorpionis, librae insuper serpens summo rostro coronam tangit. eum medium ophiuchos in manibus tenet serpentem, laevo pede calcans mediam frontem scorpionis. a parte ophiuchi capitis non longe positum est caput eius, qui dicitur nisus in genibus. eorum autem faciliores sunt capitum vertices ad cognoscendum, quod non obscuris stellis sunt conformati.

indus sagittarius scorpio libra insuper serpens superus rostrum corona tango is medius ophiuchos in manus teneo serpens laevus pes calceo medius frons scorpio ab pars ophiuchi capio non longus pono sum caput is qui dico nitor in genu is autem facilis sum caput vertex ad cognosco qui non obscurus stella sum conformo


Habuerat autem mediam contabulationem supra trabiculas, ubi scorpiones et catapultae conlocabantur. erigebantur et arrectaria duo compacta pedum XXXXV, crassitudine sesquipedali, latitudine *r*i*i, coniuncta capitibus transversario cardinato tigno et altero mediano inter duos scapos cardinato et lamnis ferreis religato. quo insuper conlocata erat alternis materies inter scapos et transversarium traiecta e cheloniis et anconibus firmiter inclusa. in ea materia fuerunt ex torno facti axiculi duo, e quibus funes alligati retinebant arietem.

habeo autem medius contabulatio supra trabecula ubi scorpio et catapulta conloco erigo et arrectarius duo compaciscor pes xxxxv crassitudo sesquipedal latitudo romanus eo eo conjungo caput transversarius cardinatus tignum et alter medianus inter duo scapus cardinatus et lamina ferreus religo quo insuper colloco sum alternus materies inter scapus et transversarius traicio e chelonium et ancon firmiter includo in is materia sum ex torno facio axiculis duo e qui funis alligo retineo aries


Ergo cum omnia flumina magnitudinibus in orbis terrarum descriptionibus a septentrione videantur profluere Afrique campi, qui sunt in meridianis partibus subiecti solis cursui, latentes penitus habeant umores nec fontes crebros amnesque raros, relinquitur, uti multo meliora inveniantur capita fontium, quae ad septentrionem aut aquilonem spectant, nisi si inciderint in sulphurosum locum aut aluminosum seu bituminosum. tunc enim permutantur et aut calidae aquae aut frigidae odore malo et sapore profundunt fontes.

ergo cum omnis flumen magnitudo in orbis terra descriptio ab septentrio video profluo afrique campus qui sum in meridianus pars subicio sol cursus lateo penitus habeo umor neque fons creber amnis rarus relinquo uti multus bonus invenio caput fons qui ad septentrio aut aquilo specto nisi si incido in sulphurosum locus aut aluminosus seu bituminosus tunc enim permuto et aut calida aqua aut frigida odor malus et sapor profundo fons


Sin autem colossicotera amplitudinibus et ponderibus onera in operibus fuerint, non erit suculae committendum, sed quemadmodum sucula cheloniis retinetur, ita axis includatur habens in medio tympanum amplum, quod nonnulli rotam appellant, Graeci autem a)mfi/esis, alii periqh/kion vocant.

sin autem colossicotera amplitudo et pondus onus in opus sum non sum sucula committo sed quemadmodum sucula chelonium retineo ita axis includo habeo in medium tympanum amplus qui nonnullus rota appello graecum autem ab mfi edo alius periqh kion voco


In ipsis vero moenibus ea erunt principia. primum electio loci saluberrimi. is autem erit excelsus et non nebulosus, non pruinosus regionesque caeli spectans neque aestuosas neque frigidas sed temperatas, deinde si vitabitur palustris vicinitas. cum enim aurae matutinae cum sole oriente ad oppidum pervenient et his ortae nebulae adiungentur spiritusque bestiarum palustrium venenatos cum nebula mixtos in habitatorum corpora flatu spargent, efficient locum pestilentem. item si secundum mare erunt moenia spectabuntque ad meridiem aut occidentem, non erunt salubria, quod per aestatem caelum meridianum sole exoriente calescit, meridie ardet; item quod spectat ad occidentem, sole exorto tepescit, meridie calet, vespere fervet.

in ipse verus moenia is sum principia primus electio locus saluberrimi is autem sum excello et non nebulosus non pruinosus regio caelum specto neque aestuosus neque frigida sed tempero deinde si vito palustris vicinitas cum enim aura matutinus cum sol orior ad oppidum pervenio et hic orior nebula adjungo spiritus bestia palustria veneno cum nebula misceo in habitator corpus flo spargo efficio locus pestilens item si secundus mare sum moenia specto ad meridio aut occaedes non sum salubris qui per aestas caelum meridianus sol exorior calesco meridies ardeo item qui specto ad occaedes sol exorior tepesco meridies caleo vesperus ferveo


Caeruli temperationes Alexandriae primum sunt inventae, postea item Vestorius Puteolis instituit faciundum. ratio autem eius, e quibus est inventa, satis habet admirationis. harena enim cum nitri flore conteritur adeo subtiliter, ut efficiatur quemadmodum farina; ea aes cyprum limis crassis uti scobis facta mixta conspargitur, ut conglomeretur; deinde pilae manibus versando efficiuntur et ita conligantur, ut inarescant; aridae componuntur in urceo fictili, urcei in fornace: ita aes et ea harena ab ignis vehementia confervescendo cum coaluerint, inter se dando et accipiendo sudores a proprietatibus discedunt suisque viribus per ignis vehementiam confectis caeruleo rediguntur colore.

caerulis temperatio alexandrea primus sum invenio postea item vestorius puteoli instituo facio ratio autem is e qui sum invenio satis habeo admiratio harena enim cum nitrion floreo contero adeo subtilis ut efficio quemadmodum farina is aes cyprus limus crassus uti scobis facio misceo conspargo ut conglomero deinde pila manus verso efficio et ita conligo ut inaresco aridus compono in urceus fictilis urceus in fornace ita aes et is harena ab ignis vehemens confervesco cum coalo inter sui do et accipio sudor ab proprietas discedo suo vis per ignis vehementia conficio caeruleus redigo color


Ita hac ratiocinatione vox a scaena uti ab centro profusa se circumagens tactuque feriens singulorum vasorum cava excitaverit auctam claritatem et concentu convenientem sibi consonantiam. sin autem amplior erit magnitudo theatri, tunc altitudo dividatur in partes IIII, uti tres efficiantur regiones cellarum transverse designatae, una harmoniae, altera chromatos, tertia diatoni. et ab imo quae erit prima, ea ex harmonia conlocetur,

ita hic ratiocinatio vox ab scaena uti ab centrum profundo sui circumago tango ferio singulus vasor cavo excito augeo claritas et concentus convenio sui consonantia sin autem amplus sum magnitudo theatrum tunc altitudo divido in pars quattuor uti tres efficio regio cellaris transverto designo unus harmonia alter chromatos tertius diatonum et ab imus qui sum primus is ex harmonia conloco


Ductus autem aquae fiunt generibus tribus: rivis per canales structiles, aut fistulis plumbeis, seu tubulis fictilibus. quorum hae sunt rationes. si canalibus, ut structura fiat quam solidissima, solumque rivi libramenta habeat fastigata ne minus in centenos pedes sicilico. eaeque structurae confornicentur, ut minime sol aquam tangat. cumque venerit ad moenia, efficiatur castellum et castello coniunctum ad recipiendam aquam triplex inmissarium, conlocenturque in castello tres fistulae aequaliter divisae intra receptacula coniuncta, uti, cum abundaverit ab extremis, in medium receptaculum redundet.

duco autem aqua fio genus tres rivus per canal structilis aut fistulis plumbeus seu tubulis fictilis qui hic sum ratio si canal ut structura fio quam solidus solus rivus libramentum habeo fastigo ne paruus in centeni pes sicilicus is struo confornico ut paruus sol aqua tango cum venio ad moenia efficio castellum et castellum conjungo ad recipio aqua triplex immissarium conloco in castellum tres fistula aequalis divido intra receptaculum conjungo uti cum abundo ab exter in medius receptaculis redundo


Item generibus aliis constituuntur aedes ex isdem symmetriis ordinatae et alio genere dispositiones habentes, uti est Castoris in circo Flaminio et inter duos lucos Veiovis, item augustius Nemori Dianae columnis adiectis dextra ac sinistra ad umeros pronai. hoc autem genere primo facta est, uti est Castoris in circo, Athenis in arce et in Attica Sunio Palladis Minervae. earum non aliae sed eaedem sunt proportiones. cellae enim longitudinibus duplices sunt ad latitudines uti reliquae; ex îs omnia, quae solent esse in frontibus, ad latera sunt translata.

item genus alius constituo aedes ex idem symmetria ordino et alius genus dispositio habeo uti sum castor in circus flaminius et inter duo lucus vejus item augustus nemus diana columna adicio dextera atque sinistra ad umerus pronus hic autem genus primus facio sum uti sum castor in circus athenae in arx et in atticus sunium pallas minerva is non alius sed idem sum proportio cella enim longitudo duplex sum ad latitudo uti reliquus ex is omnis qui soleo sum in frons ad latus sum transfero


Montis Appennini primae radices ab Tyrrenico mari inter Alpis et extremas Etruriae regiones oriuntur. eius vero montis iugum se circumagens et media curvatura prope tangens oras maris Hadriani pertingit circumitionibus contra fretum. itaque citerior eius curvatura, quae vergit ad Etruriae Campaniaeque regiones, apricis est potestatibus; namque impetus habet perpetuos ad solis cursum. ulterior autem, quae est proclinata ad superum mare, septentrionali regioni subiecta continetur umbrosis et opacis perpetuitatibus. itaque quae in ea parte nascuntur arbores, umida potestate nutritae non solum ipsae augentur amplissimis magnitudinibus, sed earum quoque venae umoris copia repletae turgentes liquoris abundantia saturantur. cum autem excisae et dolatae vitalem potestatem amiserunt, venarum rigore permanente siccescendo propter raritatem fiunt inanes et evanidae, ideoque in aedificiis non possunt habere diuturnitatem.

mons apenninus primus radix ab tyrrenico mare inter alpis et exter etruria regio orior is verus mons iugum sui circumago et medius curvo prope tango ora mare hadrianus pertingo circumitio contra fretus itaque citer is curvo qui vergo ad etruria campania regio apricus sum potestas namque impetus habeo perpetuus ad sol cursus ulterior autem qui sum proclino ad superi mare septentrional regio subiectum contineo umbrosus et opacus perpetuitas itaque qui in is pars nascor arbor umidus potestas nutrio non solus ipse augeo amplus magnitudo sed is quoque vena umor copia repletae turgentes liquor abundantia saturo cum autem excaedo et dolo vital potestas amitto venaris rigor permaneo siccesco propter raritas fio inanis et evanidus ideo in aedificium non possum habeo diuturnitas


Nam quae ballista duo pondo saxum mittere debet, foramen erit in eius capitulo digitorum V; si pondo IIII, digitorum sex et digitorum VII; decem pondo digitorum VIII; viginti pondo digitorum X; XL pondo digitorum XII SK; LX pondo digitorum XIII et digiti octava parte; LXXX pondo digitorum XV; CXX pondo I pedis et sesquidigiti; C et LX pedis I9; C et LXXX pedis et digitorum V; CC pondo pedis et digitorum VI; CC et XL pondo pedis I et digitorum VII; CCCLX pedis I S.

nam qui ballista duo pondo saxum mitto debeo foramen sum in is capitulum digitor v si pondo quattuor digitor sex et digitor vii decem pondo digitor viii viginti pondo digitor decem xl pondo digitor duodecim sk lx pondo digitor xiii et digitus octavus pars lxxx pondo digitor xv cxx pondo eo pes et sesquidigitus que et lx pes eo que et lxxx pes et digitor v centum pondo pes et digitor vis centum et xl pondo pes eo et digitor vii ccclx pes eo senatus


Itaque cum M. Aurelio et P. Minidio et Gn. Cornelio ad apparationem ballistarum et scorpionum reliquorumque tormentorum refectionem fui praesto et cum eis commoda accepi, quae, cum primo mihi tribuisti recognitionem, per sororis commendationem servasti.

itaque cum m aurelius et p minidio et gn cornelius ad apparatio ballistaris et scorpio reliquus tormentum refectio sum praesto et cum is commodus accipio qui cum primus ego tribuo recognitio per soror commendatio servo


Id autem genus spongiae, quod inde eximitur, non in omnibus locis nascitur nisi circum Aetnam et collibus Mysiae, quae a Graecis *katakekau/menh nominatur, et si quae eiusdem modi sunt locorum proprietates. si ergo in his locis aquarum ferventes inveniuntur fontes et montibus excavatis calidi vapores ipsaque loca ab antiquis memorantur pervagantes in agris habuisse ardores, videtur esse certum ab ignis vehementia ex tofo terraque, quemadmodum in fornacibus ex calce, ita ex his ereptum esse liquorem.

is autem genus spongia qui inde eximo non in omnis locus nascor nisi circum aetna et collis mysia qui ab graecum katakekau menh nomino et si qui idem modus sum locus proprietas si ergo in hic locus aqua ferveo invenio fons et mons excavo calidus vaporo ipse locum ab antiquus memoro pervagor in ager habeo ardor video sum certus ab ignis vehemens ex tofus terra quemadmodum in fornacibus ex calx ita ex hic eripio sum liquor


Nullae enim camerae, quae sunt caldariorum, supra se possunt habere fontes, sed caelum, quod est ibi ex praefurniis ab ignis vapore percalefactum, corripit ex pavimentis aquam et aufert secum in camararum curvaturas et sustinet, ideo quod semper vapor calidus in altitudinem se trudit. et primo non remittit propter brevitatem, simul autem plus umoris habet congestum, non potest sustinere propter gravitatem, sed stillat supra lavantium capita. item eadem ratione caelestis aer, cum ab sole percepit calorem, ex omnibus locis hauriendo tollit umores et congregat ad nubes. ita enim terra fervore tacta eicit umores, ut etiam corpus hominis ex calore emittit sudores.

nullus enim camera qui sum caldarium supra sui possum habeo fons sed caelum qui sum ibi ex praefurnium ab ignis vapor percalefacio corripio ex pavimentum aqua et aufero sui in camararis curvo et sustineo ideo qui semper vapor calidus in altitudo sui trudo et primus non remitto propter brevitas simul autem multus umor habeo congero non possum sustineo propter gravitas sed stillo supra lavo caput item idem ratio caelestis aer cum ab sol percipio calor ex omnis locus haurio tollo umor et congrego ad nubes ita enim terra fervor tango eicio umor ut etiam corpus homo ex calor emitto sudor


Sed non in omnibus locis est aggeris ratio facienda, nisi quibus extra murum ex alto loco plano pede accessus fuerit ad moenia oppugnanda. itaque in eiusmodi locis primum fossae sunt faciendae latitudinibus et altitudinibus quam amplissimis, deinde fundamentum muri deprimendum est infra alveum fossae et id extruendum est ea crassitudine, ut opus terrenum facile sustineatur.

sed non in omnis locus sum aggero ratio facio nisi qui extra murus ex altus locus planus pes accedo sum ad moenia oppugno itaque in eiusmodi locus primus fodio sum facio latitudo et altitudo quam amplus deinde fundamentum murus deprimo sum infra alveus fodio et is extruendum sum is crassitudo ut opus terrenus facilis sustineo


Omnia autem visitata et invisitata temporum necessitate sunt constituta. ex quis sex signa numero supra terram cum caelo pervagantur, cetera sub terram subeuntia ab eius umbra obscurantur. sex autem ex his semper supra terram nituntur. quanta pars enim novissimi signi depressione coacta versatione subiens sub terram occultatur, tantundem eius contraria e conversationis necessitate suppressa rotatione circumacta trans locis patentibus ex obscuris egreditur ad lucem; namque vis una et necessitas utrimque simul orientem et occidentem perficit.

omnis autem visito et invisitatus tempus necessitas sum constituo ex quis sex signum numerus supra terra cum caelum pervagor ceterus sub terra subeo ab is umbra obscuro sex autem ex hic semper supra terra nitor quantus pars enim novus signum depressio cogo versatio subeo sub terra occulto tantus is contrarius e conversatio necessitas supprimo rotatio circumago trans locus pateo ex obscurus egredior ad lux namque volo unus et necessitas utrimque simul orior et occaedes perficio


De zona XII signorum et septem astrorum contrario opere ac cursu, quibus rationibus et numeris transeunt e signis in signa, et circumitum eorum, uti a praeceptoribus accepi, exposui; nunc de crescenti lumine lunae deminutioneque, uti traditum est nobis a maioribus, dicam.

de zona duodecim signum et septem astrum contrarius opus atque cursus qui ratio et numerus transeo e signum in signum et circumeo is uti ab praeceptor accipio expono nunc de cresco lumen luna deminutio uti trado sum nos ab magnus dico


Licet etiam considerare haec ita esse ex eo, quod aestate non solum in pestilentibus locis sed etiam in salubribus omnia corpora calore fiant inbecilla, et per hiemem etiam quae pestilentissimae sint regiones efficiantur salubres, ideo quod a refrigerationibus solidantur. non minus etiam quae ab frigidis regionibus corpora traducuntur in calidas, non possunt durare sed dissolvuntur; quae autem ex calidis locis sub septentrionum regiones frigidas, non modo non laborant inmutatione loci valetudinibus sed etiam confirmantur.

licet etiam considero hic ita sum ex is qui aestas non solus in pestilens locus sed etiam in salubris omnis corpus calor fio imbecillus et per hiems etiam qui pestilens sum regio efficio salubris ideo qui ab refrigeratio solido non paruus etiam qui ab frigidus regio corpus traduco in calida non possum duraris sed dissolvo qui autem ex calidus locus sub septentrio regio frigida non modo non laboro inmutatio locus valetudo sed etiam confirmo


De ipsa autem testa, si sit optima seu vitiosa ad structuram, statim nemo potest iudicare, quod in tempestatibus et aestate in tecto cum est conlocata, tunc, si est firma, probatur; namque quae non fuerit ex creta bona aut parum erit cocta, ibi se ostendet esse vitiosam gelicidiis et pruina tacta. ergo quae non in tectis poterit pati laborem, ea non potest in structura oneri ferendo esse firma. quare maxime ex veteribus tegulis tecta et ex vetere testa structi parietes firmitatem poterunt habere.

de ipse autem testa si sum bonus seu vitiosus ad struo statim nemo possum iudicaris qui in tempestas et aestas in tectum cum sum colloco tunc si sum firmo probo namque qui non sum ex cerno bonus aut parum sum coquo ibi sui ostendo sum vitiosus gelicidium et pruina tango ergo qui non in tectum possum patior labor is non possum in structura onus fero sum firmo quare magnus ex vetus tegula tectum et ex veto testa struo paries firmitas possum habeo


Cum id expertus esset, tum auream massam similiter pleno vaso demisit et ea exempta, eadem ratione mensura addita invenit ex aquae numero sextantum minore, quanto minus magno corpore eodem pondere auri massa esset quam argenti. postea vero repleto vaso in eadem aqua ipsa corona demissa invenit plus aquae defluxisse in corona quam in aurea eodem pondere massa, et ita ex eo, quod fuerat plus aquae in corona quam in massa, ratiocinatus reprehendit argenti in auro mixtionem et manifestum furtum redemptoris.

cos is experior sum tum aureus massa similis plenus vasum demitto et is eximo idem ratio mensura addo invenio ex aqua numerus sextantum paruus quantus paruus magnus corpus idem pondus aurum massa sum quam argentum postea verus repleo vasum in idem aqua ipse corona demitto invenio multus aqua defluo in corona quam in aureus idem pondus massa et ita ex is qui sum multus aqua in corona quam in massa ratiocinor reprehendo argentum in aurum mixtio et manifestus furtum redemptor


Cum vero attenderem te non solum de vita communi omnium curam publicaeque rei constitutione habere sed etiam de opportunitate publicorum aedificiorum, ut civitas per te non solum provinciis esset aucta, verum etiam ut maiestas imperii publicorum aedificiorum egregias haberet auctoritates, non putavi praetermittendum, quin primo quoque tempore de his rebus ea tibi ederem, ideo quod primum parenti tuo fueram notus et eius virtutis studiosus. cum autem concilium caelestium in sedibus inmortalitatis eum dedicavisset et imperium parentis in tuam potestatem transtulisset, idem studium meum in eius memoria permanens in te contulit favorem.

cos verus attendo tu non solus de vito communis omnis cura publica res constitutio habeo sed etiam de opportunitas publicus aedificium ut civitas per tu non solus provincia sum augeo verus etiam ut maiestas imperium publicus aedificium egregius habeo auctoritas non puto praetermitto quin primus quoque tempus de hic res is tu edo ideo qui primus parens tuus sum notus et is virtus studiosus cum autem concilium caelestis in sedes inmortalitas is dedico et imperium parens in tuus potestas transfero idem studium meus in is memoria permaneo in tu confero favor


Cum descenderint ad imum, ex interiore parte et per secundos orbiculos traducuntur in extremum et referuntur in summum ad orbiculos secundos; traiecti redeunt ad imum et ab imo referuntur ad caput; traiecti per summos redeunt ad machinam imam. in radice autem machinae conlocatur tertia troclea; eam autem Graeci e)pa/gonta, nostri artemonem appellant. ea troclea religatur ad radicem habens orbiculos tres, per quos traiecti funes traduntur hominibus ad ducendum. ita tres ordines hominum ducentes sine ergata celeriter onus ad summum perducunt.

cos descendo ad imus ex interior pars et per secundus orbiculus traduco in exter et refero in superus ad orbiculus secundus transjacio redeo ad imus et ab imus refero ad caput transjacio per summus redeo ad machina imus in radix autem machina conloco tertius trochlea is autem graecum e pa gonta noster artemon appello is trochlea religo ad radix habeo orbiculus tres per qui transjacio funis trado homo ad duco ita tres ordo homo duco sine ergata celer onus ad superus perduco


Non est autem alienum etiam Chersiphronos ingeniosam rationem exponere. is enim scapos columnarum e lapidicinis cum deportare vellet Ephesi ad Dianae fanum, propter magnitudinem onerum et viarum campestrem mollitudinem non confisus carris, ne rotae devorarentur, sic est conatus. de materia trientali scapos quattuor, duos transversarios interpositos, quanta longitudo scapi fuerat, complectit et compegit et ferreos cnodacas uti subscudes in capitibus scaporum inplumbavit et armillas in materia ad cnodacas circumdandos infixit; cnodaces autem in armillis inclusi liberam habuerunt versationem. iamiam ita, cum boves ducerent subiuncti, scapi versando in cnodacibus et armillis sine fine volvebantur.

non sum autem alienus etiam chersiphronos ingeniosus ratio expono is enim scapus columnaris e lapidicinis cum deportaris volo ephesus ad diana fanum propter magnitudo onus et viaris campestrem mollitudo non confido carrus ne rota devoro sic sum conor de materia triental scapus quattuor duo transversarius interpono quantus longitudo scapus sum complector et compingo et ferreus cnodacas uti subscudes in caput scapus inplumbo et armilla in materia ad cnodacas circumdo infigo cnodaces autem in armilla includo liber habeo versatio jamjam ita cum bos duco subjungo scapus verso in cnodacibus et armilla sine finis volvo


Non enim debet nec potest esse architectus grammaticus, uti fuerat Aristarchus, sed non agrammatus, nec musicus ut Aristoxenus, sed non amusos, nec pictor ut Apelles, sed graphidos non inperitus, nec plastes quemadmodum Myron seu Polyclitus, sed rationis plasticae non ignarus, nec denuo medicus ut Hippocrates, sed non aniatrologetus, nec in ceteris doctrinis singulariter excellens, sed in îs non inperitus. non enim in tantis rerum varietatibus elegantias singulares quisquam consequi potest, quod earum ratiocinationes cognoscere et percipere vix cadit in potestatem.

non enim debeo neque possum sum architectus grammaticus uti sum aristarchus sed non agrammatus neque musicus ut aristoxenus sed non amusos neque pictor ut apello sed graphidos non imperitus neque plastes quemadmodum myron seu polyclitus sed ratio plastice non ignarus neque denuo medicus ut hippocrates sed non aniatrologetus neque in ceterus doctrina singularis excello sed in is non imperitus non enim in tantus res varietas elegantia singularis quisquam consequor possum qui is ratiocinatio cognosco et percipio vix cado in potestas


Cum essent autem homines imitabili docilique natura, cotidie inventionibus gloriantes alius alii ostendebant aedificiorum effectus, et ita exercentes ingenia certationibus in dies melioribus iudiciis efficiebantur. primumque furcis erectis et virgulis interpositis luto parietes texerunt. alii luteas glaebas arefacientes struebant parietes, materia eos iugumentantes, vitandoque imbres et aestus tegebant harundinibus et fronde. posteaquam per hibernas tempestates tecta non potuerunt imbres sustinere, fastigia facientes, luto inducto proclinatis tectis, stillicidia deducebant.

cos sum autem homo imitabilis docilis natura cottidie inventio glorior alius alius ostendo aedificium efficio et ita exerceo ingenium certatio in dies bonus iudicium efficio primus furca erigo et virgulis interpono lutum paries tego alius luteus glaeba arefacio struo paries materia is jugumento vito imber et aestus tego harundo et frons posteaquam per hiberno tempestas tectum non possum imber sustineo fastigium facio lutum induco proclino tectum stillicidium deduco


Eorum autem cogitata utiliter hominibus ad vitam explicandam e pluribus singula paucorum uti exempla ponam, quae recognoscentes necessario his tribui honores oportere homines confitebuntur.

eos autem cogito utilis homo ad vita explico e multus singulus paucus uti exemplum pono qui recognosco necessarius hic tribuo honor oportet homo confiteor


Ipsius autem theatri conformatio sic est facienda, uti, quam magna futura est perimetros imi, centro medio conlocato circumagatur linea rotundationis, in eaque quattuor scribantur trigona paribus lateribus, quae paribus intervallis extremam lineam circinationis tangant, quibus etiam in duodecim signorum caelestium astrologia astrologi ex musica convenientia astrorum ratiocinantur. ex his trigonis cuius latus fuerit proximum scaenae, ea regione, qua praecidit curvaturam circinationis, ibi finiatur scaenae frons, et ab eo loco per centrum parallelos linea ducatur, quae disiungat proscaenii pulpitum et orchestrae regionem.

ipse autem theatrum conformatio sic sum facio uti quam magnus sum sum perimetros imus centrum medium conloco circumago lineus rotundatio in is quattuor scribo trigonum par later qui par intervallum extremus linea circinatio tango qui etiam in duodecim signum caelestis astrologia astrologus ex musica convenio astrum ratiocinor ex hic trigonum qui latus sum propior scaena is regio qui praecido curvo circinatio ibi finio scaena frons et ab is locus per centrum parallelus lineus duco qui disjungo proscaenium pulpitum et orchestra regio


Cum in aliquo vase est confusum, si supra id lapideum centenarium pondus inponatur, natat in summo neque eum liquorem potest onere suo premere nec elidere nec dissipare. centenario sublato si ibi auri scripulum inponatur, non natabit, sed ad imum per se deprimetur. ita non amplitudine ponderis sed genere singularum rerum gravitatem esse non est negandum.

cos in aliquis vasum sum confundo si supra is lapideus centenarius pondus inpono nato in superus neque is liquor possum onus suus premo neque elido neque dissiparis centenarius tollo si ibi aurum scripulis inpono non nato sed ad imus per sui deprimo ita non amplitudo pondus sed genus singularis res gravitas sum non sum nego


Sunt vero item lapidicinae complures in finibus Tarquiniensium, quae dicuntur Anicianae, colore quemadmodum Albanae, quarum officinae maxime sunt circa lacum Vulsiniensem, item praefectura Statonensi. haec autem habent infinitas virtutes; neque enim his gelicidiorum tempestas neque ignis tactus potest nocere, sed est firma et ad vetustatem ideo permanens, quod parum habet e naturae mixtione aeris et ignis, umoris autem temperate plurimumque terreni. ita spissis comparationibus solidata neque ab tempestatibus neque ab ignis vehementia nocetur.

sum verus item lapidicinae complures in finis tarquiniensis qui dico anicianus color quemadmodum albana qui officina magnus sum circa lacus volsiniensis item praeficio statonensi hic autem habeo infinitus virtus neque enim hic gelicidium tempestas neque ignis tango possum noceo sed sum firmo et ad vetustas ideo permaneo qui parum habeo e natura mixtio aer et ignis umor autem tempero multus terrenus ita spissus comparatio solido neque ab tempestas neque ab ignis vehemens noceo


Item rubricae copiosae multis locis eximuntur, sed optimae paucis, uti Ponto Sinope, et Aegypto, in Hispania Balearibus, non minus etiam Lemno, cuius insulae vectigalia Atheniensibus senatus populusque Romanus concessit fruenda.

item rubrica copiosus multus locus eximo sed bonus paucus uti pontus sinope et aegyptus in hispania balearis non paruus etiam lemnos qui insula vectigalis atheniensis senatus populus romanus concedo fruor


Fossiciae vero celeriter in structuris siccescunt, et tectoria permanent, et concamerationes patiuntur, sed eae, quae sunt de harenariis recentes. si enim exemptae diutius iacent, ab sole et luna et pruina concoctae resolvuntur et fiunt terrosae. ita cum in structuram coiciuntur, non possunt continere caementa, sed ea ruunt et labuntur oneraque parietes non possunt sustinere. recentes autem fossiciae cum in structuris tantas habeant virtutes, eae in tectoriis ideo non sunt utiles, quod pinguitudini eius calx commixta propter vehementiam non potest sine rimis inarescere. fluviatica vero propter macritatem uti signinum liaculorum subactionibus in tectorio recipit soliditatem.

fossicius verus celer in struo siccesco et tectorium permaneo et concameratio patior sed is qui sum de harenarium recens si enim eximo diu iaceo ab sol et luna et pruina concoquo resolvo et fio terrosus ita cum in struo cojacio non possum contineo caementum sed is ruo et labor onero paries non possum sustineo recens autem fossicius cum in struo tantus habeo virtus is in tectorium ideo non sum utilis qui pinguitudo is calx commisceo propter vehementia non possum sine rima inaresco fluviaticus verus propter macritas uti signinum liaculorum subactio in tectorium recipio soliditas


Ita tribus centris hac descriptione ampliorem habent orchestram Graeci et scaenam recessiorem minoreque latitudine pulpitum, quod logei=on appellant, ideo quod apud eos tragici et comici actores in scaena peragunt, reliqui autem artifices suas per orchestram praestant actiones; itaque ex eo scaenici et thymelici graece separatim nominantur. eius logei altitudo non minus debet esse pedum X, non plus duodecim. gradationes scalarum inter cuneos et sedes contra quadratorum angulos dirigantur ad primam praecinctionem, a praecinctione inter eas iterum mediae dirigantur, et ad summam quotiens praecinguntur, altero tanto semper amplificantur.

ita tres centrum hic descriptio amplus habeo orchestra graecum et scaena recedo parvus latitudo pulpitum qui logeum os appello ideo qui apud is tragicus et comicus actor in scaena perago reliquus autem artifex suus per orchestra praesto actio itaque ex is scaenicus et thymelicus graeca separatim nomino is logeum altitudo non paruus debeo sum pes decem non multus duodecim gradatio scalaris inter cuneus et sedes contra quadrator angulus dirigo ad primus praecinctio ab praecinctio inter is iterum medius dirigo et ad summa quotiens praecingo alter tantus semper amplifico


Aedibus araeostylis columnae sic sunt faciendae, uti crassitudines earum sint partis octavae ad altitudines. item in diastylo dimetienda est altitudo columnae in partes octo et dimidiam, et unius partis columnae crassitudo conlocetur. in systylo altitudo dividatur in novem et dimidiam partem, et ex eis una ad crassitudinem columnae detur. item in pycnostylo dividenda est altitudo in partes decem, et eius una pars facienda est columnae crassitudo. eustyli autem aedis columnae, uti systyli, in novem partes altitudo dividatur et dimidiam partem, et eius una pars constituatur in crassitudine imi scapi. ita habebitur pro rata parte intercolumniorum ratio.

aedes araeostylis columna sic sum facio uti crassitudo is sum pars octava ad altitudo item in diastylo dimetior sum altitudo columna in pars octo et dimidia et unus pars columna crassitudo conloco in systylos altitudo divido in novo et dimidia pars et ex is unus ad crassitudo columna do item in pycnostylo divido sum altitudo in pars decem et is unus pars facio sum columna crassitudo eustyli autem aedes columna uti systylos in novo pars altitudo divido et dimidia pars et is unus pars constituo in crassitudo imus scapus ita habeo pro reor pars intercolumnium ratio


Relinquitur nunc, quoniam ad explicationem moenium eorum sum invectus, ut tota uti sunt definiam. quemadmodum enim in dextra parte fanum est Veneris et fons supra scriptus, ita in sinistro cornu regia domus, quam rex Mausolus ad suam rationem conlocavit. conspicitur enim ex ea ad dextram partem forum et portus moeniumque tota finitio, sub sinistram secretus sub moenibus latens portus, ita ut nemo possit, quid in eo geratur, aspicere nec scire, at rex ipse de sua domo remigibus et militibus sine ullo sciente, quae opus essent, imperaret.

relinquo nunc quoniam ad explicatio moenia is sum inveho ut totus uti sum definio quemadmodum enim in dextera pars fanum sum venus et fons supra scribo ita in sinister cornu regius domus quam rex mausolus ad suus ratio conloco conspicio enim ex is ad dexter pars forum et portus moenia totus finitio sub sinistra secerno sub moenia lateo portus ita ut nemo possum quis in is gero aspicio neque scio at rex ipse de suus domus remex et miles sine ullus scio qui opus sum impero


Item administrandum est, uti levent onus parietum fornicationes cuneorum divisionibus et ad centrum respondentes earum conclusurae. cum enim extra trabes aut liminum capita arcus cuneis erunt conclusae, primum non pandabit materies levata onere; deinde, si quod vetustate vitium ceperit, sine molitione fulturarum faciliter mutabitur.

item administro sum uti levo onus paries fornicatio cuneus divisio et ad centrum respondeo is concludo cum enim extra trabs aut limen caput arcus cuneus sum concludo primus non pando materies levo onus deinde si qui vetustas vitium capio sine molitio fulturaris facilis muto


Non minus utebatur ariete subrotato, cuius rationes scriptas reliquit. turrem autem minimam ait oportere fieri ne minus altam cubitorum LX, latitudinem XVII, contracturam autem summam imae partis quintam, arrectaria turris in imo dodrantalia, in summo semipedalia. fieri autem ait oportere eam turrem tabulatorum decem, singulis partibus in ea fenestratis.

non paruus utor aries surrotatus qui ratio scribo relinquo turris autem minimus aio oportet fio ne paruus alo cubitum lx latitudo xvii contraho autem summa imus pars quintus arrectarius turris in imus dodrantalis in superus semipedalis fio autem aio oportet is turris tabulator decem singuli pars in is fenestro


Haec regulae habent ferrea choragia fixa et iuncta cum pinnis, quarum pinnarum tactus motiones efficit regularum continenter. supra tabulam foraminaque, per quae ex canalibus habent egressum spiritus, sunt anuli adglutinati, quibus lingulae omnium includuntur organorum. e modiolis autem fistulae sunt continentes coniunctae pnigeos cervicibus pertinentesque ad nares, quae sunt in arcula. in quibus asses sunt ex torno subacti et ibi conlocati, ubi fistulae modiolis sunt coniunctae, qui, cum recepit arcula animam, spiritum non patientur obturantes foramina rursus redire.

hic regula habeo ferreus choragium figo et iungo cum pinna qui pinnaris tango motio efficio regularis contineo supra tabula foramen per qui ex canal habeo egredior spiritus sum anulis adglutino qui ligula omnis includo organum e modiolus autem fistula sum contineo conjungo pnigeus cervix pertineo ad naris qui sum in arcula in qui asso sum ex torno subigo et ibi conloco ubi fistula modiolus sum conjungo qui cum recipio arcula anima spiritus non patior obturo foramen rursus redeo


Cerussa vero, cum in fornace coquitur, mutato colore ad ignem efficitur sandaraca—id autem incendio facto ex casu didicerunt homines—et ea multo meliorem usum praestat, quam quae de metallis per se nata foditur.

cerussa verus cum in fornace coquo muto color ad ignis efficio sandaraca is autem incendium facio ex casus disco homo et is multus bonus usus praesto quam qui de metallum per sui nata fodio


Crassitudo columnarum erit duorum modulorum, altitudo cum capitulo XIIII. capituli crassitudo unius moduli, latitudo duorum et moduli sextae partis. crassitudo capituli dividatur in partes tres, e quibus una plinthus cum cymatio fiat, altera echinus cum anulis, tertia hypotrachelion. contrahatur columna ita, uti in tertio libro de ionicis est scriptum. epistylii altitudo unius moduli cum taenia et guttis; taenia moduli septima; guttarum longitudo sub taenia contra triglyphos alta cum regula parte sexta moduli praependeat. item epistylii latitudo ima respondeat hypotrachelio summae columnae. supra epistylium conlocandi sunt triglyphi cum suis metopis, alti unius et dimidiati moduli, lati in fronte unius moduli, ita divisi, ut in angularibus columnis et in mediis contra tetrantes medios sint conlocati, et intercolumniis reliquis bini, in mediis pronao et postico terni. ita relaxatis mediis intervallis sine inpeditionibus aditus accedentibus erit ad deorum simulacra.

crassitudo columnaris sum duo modulus altitudo cum capitulum xiiii capitulis crassitudo unus modulis latitudo duo et modulis sextus pars crassitudo capitulis divido in pars tres e qui unus plinthus cum cymatium fio alter echinus cum anulus tertius hypotrachelium contraho columna ita uti in tertius liber de ionicis sum scribo epistylium altitudo unus modulis cum taenia et gutta taenia modulis septimus guttaris longitudo sub taenia contra triglyphus altus cum regula pars sextus modulis praependeo item epistylium latitudo imus respondeo hypotrachelium summa columna supra epistylium conloco sum triglyphus cum suus metopa alo unus et dimidio modulis latus in frons unus modulis ita divido ut in angularis columna et in medius contra tetrantes medius sum conloco et intercolumnium reliquus bini in medius pronaus et posticum terni ita relaxo medius intervallum sine inpeditio aditus accedo sum ad deus simulacrum


Inter duo autem peristylia et hospitalia itinera sunt, quae mesauloe dicuntur, quod inter duas aulas media sunt interposita; nostri autem eas andronas appellant.

inter duo autem peristylium et hospitalia iter sum qui mesauloe dico qui inter duo aula medius sum interpono noster autem is andronas appello


Spirae earum altae dimidia parte crassitudinis fiant. habeant spirae earum plinthum ad circinum, altam suae crassitudinis dimidia parte, torum insuper cum apophysi crassum quantum plinthus. capituli altitudo dimidia crassitudinis. abaci latitudo quanta ima crassitudo columnae. capitulique crassitudo dividatur in partes tres, e quibus una plintho, quae est abacus, detur, altera echino, tertia hypotrachelio cum apophysi.

spira is alo dimidio pars crassitudo fio habeo spira is plinthus ad circinum alo suus crassitudo dimidio pars torus insuper cum apophysi crassus quantus plinthus capitulis altitudo dimidio crassitudo abax latitudo quantus imus crassitudo columna capitulum crassitudo divido in pars tres e qui unus plinthus qui sum abacus do alter echinus tertius hypotrachelium cum apophysi


Itaque his praescriptionibus si qui attendere voluerit et ex varietate eorum eligendo in unam comparationem conferre, non indigebit auxiliis, sed quascumque res ex rationibus aut locis opus fuerit, sine dubitatione poterit explicare. de repugnatoriis vero non est scriptis explicandum. non enim ad nostra scripta hostes comparant res oppugnatorias, sed machinationes eorum ex tempore sollerti consiliorum celeritate sine machinis saepius evertuntur. quod etiam Rhodiensibus memoratur usu venisse.

itaque hic praescriptio si qui attendo volo et ex varietas is eligo in unus comparatio confero non indigeo auxilium sed quicumque res ex ratio aut locus opus sum sine dubitatio possum explicaris de repugnatorius verus non sum scribo explico non enim ad noster scribo hostis comparo res oppugnatorius sed machinatio is ex tempus sollerti consilium celeritas sine machina saepis everto qui etiam rhodiensis memoro usus venio


Si autem hae copiae non fuerint paratae, ita necessitatibus erit administrandum, ne expectatione morae res retineatur. sarmenta aut taedae schidiae comburantur; cum erunt carbones, extinguantur, deinde in mortario cum glutino terantur: ita erit atramentum tectoribus non invenustum.

si autem hic copia non sum paro ita necessitas sum administro ne expectatio mora res retineo sarmentum aut taeda schidia comburo cum sum carbo extinguantur deinde in mortarium cum glutino tero ita sum atramentum tector non invenustus


Quoniam exterior species symmetriarum et corinthiorum et doricorum et ionicorum est perscripta, necesse est etiam interiores cellarum pronaique distributiones explicare.

quoniam exter species symmetriaris et corinthiorum et doricorum et ionicorum sum perscribo necesse sum etiam interior cellaris pronus distributio explicaris


Haec autem ita fieri debent, ut habeatur ratio firmitatis, utilitatis, venustatis. firmitatis erit habita ratio, cum fuerit fundamentorum ad solidum depressio, quaque e materia, copiarum sine avaritia diligens electio; utilitatis autem, cum fuerit emendata et sine inpeditione usus locorum dispositio et ad regiones sui cuiusque generis apta et commoda distributio; venustatis vero, cum fuerit operis species grata et elegans membrorumque commensus iustas habeat symmetriarum ratiocinationes.

hic autem ita fio debeo ut habeo ratio firmitas utilitas venustas firmitas sum habeo ratio cum sum fundamentor ad solidus depressio quisque e materia copia sine avaritia diligo electio utilitas autem cum sum emendo et sine inpeditio utor locus dispositio et ad regio suus quisque genus apto et commodus distributio venustas verus cum sum opus species gratus et elego membrum commetior iustus habeo symmetriaris ratiocinatio


Non minus si faex vini arefacta et cocta in fornace fuerit et ea contrita cum glutino in opere inducetur, atramenti suavitatis superque efficiet colorem; et quo magis ex meliore vino parabitur, non modo atramenti, sed etiam indici colorem dabit imitari.

non paruus si faex vinum arefacio et coquo in fornace sum et is contero cum glutino in opus induco atramentum suavitas supo efficio color et quo magis ex bonus vinum paro non modo atramentum sed etiam indico color do imitor


Fortasse mirabuntur î, qui multa ventorum nomina noverunt, quod a nobis expositi sunt tantum octo esse venti. si autem animadverterint orbis terrae circumitionem per solis cursum et umbras gnomonis aequinoctialis ex inclinatione caeli ab Eratosthene Cyrenaeo rationibus mathematicis et geometricis methodis esse inventam ducentorum quinquaginta duûm milium stadiûm, quae fiunt passus trecenties et decies quinquies centena milia, huius autem octava pars, quam ventus tenere videtur, est triciens nongenta triginta septem milia et passus quingenti, non debebunt mirari, si in tam magno spatio unus ventus vagando inclinationibus et recessionibus varietates mutatione flatus faciat.

fortasse miror i qui multus ventor nomen nosco qui ab nos expono sum tantus octo sum venio si autem animadverto orbis terra circumitio per sol cursus et umbra gnomon aequinoctial ex inclinatio caelum ab eratosthenes cyrenaeus ratio mathematicus et geometrix methodus sum invenio ducentor quinquaginta duum mille stadium qui fio patior trecenties et decies quinquies centeni mille hic autem octavus pars quam venio teneo video sum tricies nongenti triginta septem mille et patior quingenti non debeo miror si in tam magnus spatium unus venio vago inclinatio et recessio varietas mutatio flo facio


Quodsi terra generibus umorum non esset dissimilis et disparata, non tantum in Syria et Arabia in harundinibus et iuncis herbisque omnibus essent odores, neque arbores turiferae, neque piperis darent bacas, nec murrae glaebulae, nec Cyrenis in ferulis laser nasceretur, sed in omni terra regionibus eodem genere omnia procrearentur. has autem varietates terrae umoris qualitatis regionibus et locis inclinatio mundi et solis impetus propius aut longius cursum faciendo tales efficit. nec solum in his rebus, sed etiam in pecoribus et armentis haec non ita similiter efficerentur, nisi proprietates singularum terrarum umorum in regionibus ad solis potestatem temperarentur.

quodsi terra genus umor non sum dissimilis et disparo non tantus in syria et arabius in harundo et juncus herba omnis sum odoro neque arbor turifer neque pipo do baca neque murra glaebula neque cyrenae in ferulis laser nascor sed in omnis terra regio idem genus omnis procreo hic autem varietas terra umor qualitas regio et locus inclinatio mundus et sol impetus propius aut longus cursus facio talis efficio neque solus in hic res sed etiam in pecus et armentum hic non ita similis efficio nisi proprietas singularis terra umor in regio ad sol potestas tempero


Fortasse, qui Archimedis libros legit, dicet non posse fieri veram ex aqua librationem, quod ei placet aquam non esse libratam, sed sphaeroides habere schema et ibi habere centrum, quo loci habet orbis terrarum. hoc autem, sive plana est aqua seu sphaeroides, necesse est, ad extrema capita dextra ac sinistra, cum librata regula erit, pariter sustinere regulam aquam; sin autem proclinatum habuerit regulae canalem, erit ex una parte, quae erit altior, non in summis labris aqua; necesse est enim, quocumque aqua sit infusa, in medio inflationem curvaturamque habere, sed capita dextra ac sinistra inter se librata esse. exemplar autem chorobati erit in extremo volumine descriptum. et si erit fastigium magnum, facilior erit decursus aquae; sin autem intervalla erunt lacunosa, substructionibus erit succurrendum.

fortasse qui archimedes liber lego dico non possum fio verus ex aqua libratio qui is placeo aqua non sum libro sed sphaeroides habeo schema et ibi habeo centrum quo locus habeo orbis terra hic autem sive planum sum aqua seu sphaeroides necesse sum ad exter caput dextera atque sinistra cum libro regula sum pariter sustineo regula aqua sin autem proclino habeo regula canal sum ex unus pars qui sum alo non in summus labrum aqua necesse sum enim quicumque aqua sum infundo in medium inflatio curvo habeo sed caput dextera atque sinistra inter sui libro sum exemplar autem chorobates sum in exter volumen describo et si sum fastigium magnus facilis sum decurro aqua sin autem intervallum sum lacunosus substructio sum succurro


Quibus rationibus siccis locis tectoria oporteat fieri, dixi; nunc, quemadmodum umidis locis politiones expediantur, ut permanere possint sine vitiis, exponam. et primum conclavibus, quae plano pede fuerint, in imo pavimento alte circiter pedibus tribus pro harenato testa trullissetur et dirigatur, uti eae partes tectoriorum ab umore ne vitientur. sin autem aliqui paries perpetuos habuerit umores, paululum ab eo recedatur et struatur alter tenuis distans ab eo, quantum res patietur, et inter duos parietes canalis ducatur inferior, quam libramentum conclavis fuerit, habens nares ad locum patentem. item, cum in altitudinem perstructus fuerit, relinquantur spiramenta; si enim non per nares umor et in imo et in summo habuerit exitus, non minus in nova structura se dissipabit. his perfectis paries testa trullissetur et dirigatur et tunc tectorio poliatur.

qui ratio siccus locus tectorium oportet fio dico nunc quemadmodum umidus locus politio expedio ut permaneo possum sine vitium expono et primus conclave qui planus pes sum in imus pavimentum altus circiter pes tres pro harenatus testa trullisso et dirigo uti is pars tectorium ab umor ne vitio sin autem aliqui pario perpetuus habeo umor paululum ab is recedo et struo alter tenuis disto ab is quantus res patior et inter duo paries canal duco inferus quam libramentum conclave sum habeo naris ad locus pateo item cum in altitudo perstruo sum relinquo spiramentum si enim non per naris umor et in imus et in superus habeo exitus non paruus in novo structura sui dissipo hic perficio pario testa trullisso et dirigo et tunc tectorium polio


Sic item in nonnullis exemplaribus videntur, quae admodum in minimis fieri videntur, absque eodem modo in maioribus. ideo eodem modo Rhodii ea de ratione decepti iniuriam cum contumelia Diogneto fecerunt. itaque posteaquam viderunt hostem pertinaciter infestum, machinationem ad capiendam urbem comparatam, periculum servitutis, vastitatem civitatis expectandam, procubuerunt Diogneto rogantes, ut auxiliaretur patriae.

sic item in nonnullus exemplaris video qui admodum in paruus fio video absque idem modo in magnus ideo idem modo rhodius is de ratio decipio iniuria cum contumelia diognetus facio itaque posteaquam video hostis pertinax infestus machinatio ad capio urbs comparo periculum servitus vastitas civitas exspecto procumbo diognetus rogo ut auxilio patria


Etiamque Pythagorae quique eius haeresim fuerunt secuti, placuit cybicis rationibus praecepta in voluminibus scribere, constitueruntque cybum CCXVI versus eosque non plus tres in una conscriptione oportere esse putaverunt.

etiam pythagoras quisque is haeresim sum sequor placeo cubicus ratio praecipio in volumen scribo constituo cybum ccxvi verro is non multus tres in unus conscriptio oportet sum puto


Ita uti autem in doricis triglyphorum et mutulorum est inventa ratio, item in ionicis denticulorum constitutio propriam in operibus habet rationem, et quemadmodum mutuli cantheriorum proiecturae ferunt imaginem, sic in ionicis denticuli ex proiecturis asserum habent imitationem. itaque in graecis operibus nemo sub mutulo denticulos constituit; non enim possunt subtus cantherios asseres esse. quod ergo supra cantherios et templa in veritate debet esse conlocatum, id in imaginibus si infra constitutum fuerit, mendosam habebit operis rationem. etiam quod antiqui non probaverunt, neque instituerunt in fastigiis mutulos aut denticulos fieri sed puras coronas, ideo quod nec cantherii nec asseres contra fastigiorum frontes distribuuntur nec possunt prominere, sed ad stillicidia proclinati conlocantur. ita quod non potest in veritate fieri, id non putaverunt in imaginibus factum posse certam rationem habere.

ita uti autem in doricis triglyphus et mutulus sum invenio ratio item in ionicis denticulus constitutio proprius in opus habeo ratio et quemadmodum mutulis cantherius projectura fero imago sic in ionicis denticulis ex projectura asser habeo imitatio itaque in graecus opus nemo sub mutulus denticulus constituo non enim possum subtus cantherius assero sum qui ergo supra cantherius et templum in veritas debeo sum conloco is in imago si infra constituo sum mendosus habeo opus ratio etiam qui antiquus non probo neque instituo in fastigium mutulus aut denticulus fio sed purus corona ideo qui neque cantherius neque assero contra fastigium frons distribuo neque possum promineo sed ad stillicidium proclino conloco ita qui non possum in veritas fio is non puto in imago facio possum certus ratio habeo


Itaque primum de lateribus, qua de terra duci eos oporteat, dicam. non enim de harenoso neque calculoso luto neque sabulone soluto sunt ducendi, quod, ex his generibus cum sint ducti, primum fiunt graves, deinde, cum ab imbribus in parietibus sparguntur, dilabuntur et dissolvuntur paleaeque in his non cohaerescunt propter asperitatem. faciendi autem sunt ex terra albida cretosa sive de rubrica aut etiam masculo sabulone; haec enim genera propter levitatem habent firmitatem et non sunt in opere ponde rosa et faciliter aggerantur.

itaque primus de later qui de terra duco is oportet dico non enim de harenosus neque calculosus lutum neque sabulo solvo sum duco qui ex hic genus cum sum duco primus fio gravis deinde cum ab imber in paries spargo dilabor et dissolvo palea in hic non cohaeresco propter asperitas facio autem sum ex terra albidus cretosus sive de rubrico aut etiam masculus sabulo hic enim genus propter levitas habeo firmitas et non sum in opus ponde rodo et facilis aggero


Item sunt nonnullae acidae venae fontium, uti Lyncesto et in Italia Velino, Campania Teano aliisque locis pluribus, quae hanc habent virtutem, uti calculos, in vesicis qui nascuntur in corporibus hominum, potionibus discutiant.

item sum nonnullus acidus vena fons uti lyncestus et in italia velinus campaneus teanum alius locus multus qui hic habeo virtus uti calculus in vesica qui nascor in corpus homo potio discutio


Itaque etiam atque etiam veterem revocandam censeo rationem. maiores enim pecoribus immolatis, quae pascebantur in îs locis, quibus aut oppida aut castra stativa constituebantur, inspiciebant iocinera, et si erant livida et vitiosa primo, alia immolabant dubitantes, utrum morbo an pabuli vitio laesa essent. cum pluribus experti erant et probaverant integram et solidam naturam iocinerum ex aqua et pabulo, ibi constituebant munitiones; si autem vitiosa inveniebant, iudicio transferebant item humanis corporibus pestilentem futuram nascentem in his locis aquae cibique copiam, et ita transmigrabant et mutabant regiones quaerentes omnibus rebus salubritatem.

itaque etiam atque etiam vetus revoco censeo ratio magnus enim pecus immolo qui pasco in is locus qui aut oppidum aut castrum stativus constituo inspicio iocinera et si sum lividus et vitiosus primus alius immolo dubito utrum morbus an pabulum vitio laedo sum cum multus experior sum et probo integer et solidus natura iocinerum ex aqua et pabulum ibi constituo munitio si autem vitiosus invenio iudicium transfero item humanus corpus pestilens sum nascor in hic locus aqua cibus copia et ita transmigro et muto regio quaero omnis res salubritas


Quae pacatis et sine metu temporibus ad utilitatem et delectationem paranda, quemadmodum debeant fieri, peregi .

qui pacatum et sine metus tempus ad utilitas et delectatio paro quemadmodum debeo fio perago


Decor autem est emendatus operis aspectus probatis rebus compositi cum auctoritate. is perficitur statione, quod graece qematismw=| dicitur, seu consuetudine aut natura. statione, cum Iovi Fulguri et Caelo et Soli et Lunae aedificia sub divo hypaethraque constituentur; horum enim deorum et species et effectus in aperto mundo atque lucenti praesentes videmus. Minervae et Marti et Herculi aedes doricae fient; his enim diis propter virtutem sine deliciis aedificia constitui decet. Veneri, Florae, Proserpinae, fontium nymphis corinthio genere constitutae aptas videbuntur habere proprietates, quod his diis propter teneritatem graciliora et florida foliisque et volutis ornata opera facta augere videbuntur iustum decorem. Iunoni, Dianae, Libero Patri ceterisque diis, qui eadem sunt similitudine, si aedes ionicae construentur, habita erit ratio mediocritatis, quod et ab severo more doricorum et ab teneritate corinthiorum temperabitur earum institutio proprietatis.

decor autem sum emendo opus aspicio probo res compono cum auctoritas is perficio statio qui graeca qematismw dico seu consuetudo aut natura statio cum iuppiter fulgur et caelum et solus et luna aedificium sub divus hypaethrus constituo hic enim deus et species et efficio in aperio mundus atque luceo praesens video minerva et martius et herculis aedes doricae fio hic enim diuus propter virtus sine deliciae aedificium constituo decet venus flora proserpina fons nympha corinthio genus constituo apto video habeo proprietas qui hic diuus propter teneritas gracilis et floridus folium et volvo orno opus facio augeo video iustus decoro juno diana liber pater ceter diuus qui idem sum similitudo si aedes ionicae construo habeo sum ratio mediocritas qui et ab sero mos doricorum et ab teneritas corinthiorum tempero is institutio proprietas


Quibus rationibus et rebus ad dispositionem firmitates quibusque decoras oporteat fieri picturas, item quas habeant omnes colores in se potestates, ut mihi succurrere potuit, in hoc libro perscripsi. itaque omnes aedificationum perfectiones, quam habere debeant opportunitatem ratiocinationis, septem voluminibus sunt finitae; insequenti autem de aqua, si quibus locis non fuerit, quemadmodum inveniatur et qua ratione ducatur quibusque rebus, si erit salubris et idonea, probetur, explicabo.

qui ratio et res ad dispositio firmitas quisque decoro oportet fio pictura item qui habeo omnis color in sui potestas ut ego succurro possum in hic liber perscribo itaque omnis aedificatio perfectio quam habeo debeo opportunitas ratiocinatio septem volumen sum finio insequor autem de aqua si qui locus non sum quemadmodum invenio et qui ratio duco quisque res si sum salubris et idoneus probo explico