Ardores autem esse in his locis etiam haec res potest indicare, quod in montibus Cumanorum Baianis sunt loca sudationibus excavata, in quibus vapor fervidus ab imo nascens ignis vehementia perforat eam terram per eamque manando in his locis oritur et ita sudationum egregias efficit utilitates. non minus etiam memorantur antiquitus crevisse ardores et abundavisse sub Vesuvio monte et inde evomuisse circa agros flammam. ideoque tunc quae spongia sive pumex Pompeianus vocatur excocto ex alio genere lapidis in hanc redacta esse videtur generis qualitatem.

ardor autem sum in hic locus etiam hic res possum indico qui in mons cumanum baianus sum locum sudatio excavo in qui vapor fervidus ab imus nascor ignis vehemens perforo is terra per eo mano in hic locus orior et ita sudatio egregius efficio utilitas non paruus etiam memoro antiquus cerno ardor et abundo sub vesuvius mons et inde evomo circa ager flamma ideo tunc qui spongia sive pumex pompejanus voco excoquo ex alius genus lapis in hic redigo sum video genus qualitas


Usta vero, quae satis habet utilitatis in operibus tectoriis, sic temperatur. glaeba silis boni coquitur, ut sit in igni candens; ea autem aceto extinguitur et efficitur purpureo colore.

uro verus qui satis habeo utilitas in opus tectorium sic tempero glaeba silis bonus coquo ut sum in ignis candeo is autem acetum extinguitur et efficio purpureus color


Cum ab harena praeter trullissationem non minus tribus coriis fuerit deformatum, tunc e marmore graneo directiones sunt subigendae, dum ita materies temperetur, uti, cum subigatur, non haereat ad rutrum, sed purum ferrum e mortario liberetur. grandi inducto et inarescente alterum corium mediocre dirigatur; id cum subactum fuerit et bene fricatum, subtilius inducatur. ita cum tribus coriis harenae et item marmoris solidati parietes fuerint, neque rimas, neque aliud vitium in se recipere poterunt,

cos ab harena praeter trullissatio non paruus tres corius sum deformo tunc e marmor graneus directio sum subigo dum ita materies tempero uti cum subigo non haereo ad rutrum sed purus ferrum e mortarium libero grandis induco et inaresco alter corium mediocris dirigo is cum subigo sum et bene fricatus subtilis induco ita cum tres corius harena et item marmor solido paries sum neque rimo neque alius vitium in sui recipio possum


E regione capitis septentrionis transversus ad pedes geminorum auriga stat in summo cornu tauri—ita quae in summo cornu laevo est, aurigae pedis una tenet partem stella—et adplicantur aurigae manui haedi, capra laevo umero. tauri quidem et arietis insuper Perseus—dexterioribus subter currentis basem vergiliis, at sinisterioribus caput arietis—et manu dextra innitens Cassiepiae simulacro, laeva supra tauri tenet gorgoneum, ad summum caput subiciens Andromedae pedibus.

e regio capio septentrio transverto ad pes geminus aurigo sto in superus cornu taurus ita qui in superus cornu laevus sum auriga pes unus teneo pars stella et applico auriga manus haedus capra laevus umerus taurus quidem et aries insuper perseus dexter subter curro basem vergiliis at sinisterioribus caput aries et manus dextera innitor cassiepiae simulacrum laeva supra taurus teneo gorgoneum ad superus caput subicio andromeda pes


Hae autem inter se discrepantes et dissimiles habent virtutes, uti robur, ulmus, populus, cupressus, abies ceteraque, quae maxime in aedificiis sunt idonea. namque non potest id robur, quod abies, nec cupressus, quod ulmus, nec cetera easdem habent inter se natura rerum similitates, sed singula genera principiorum proprietatibus comparata alios alii generis praestant in operibus effectus.

hic autem inter sui discrepo et dissimilis habeo virtus uti robur ulmus populus cupressus abies ceter qui magnus in aedificium sum idoneus namque non possum is robur qui abies neque cupressus qui ulmus neque ceterus idem habeo inter sui natura res similitas sed singulus genus principia proprietas comparo alius alius genus praesto in opus efficio


Climacidos scapi longitudo foraminum XIII, crassitudo IK, intervallûm mediûm latitudo foraminis et parte quarta, crassitudo pars VIII K. climacidos superioris pars quae est proxima bracchiis, quae coniuncta est mensae, tota longitudine dividatur in partes V. ex his dentur duae partes ei membro, quod Graeci xh=lhn vocant , crassitudo 9, longitudo foraminum III et semis K; extantia cheles foraminis S; †plentigomatos foraminis et sicilicus. quod autem est ad axona, quod appellatur frons transversarius, foraminum trium.

climacidos scapus longitudo foramen xiii crassitudo ik intervallum medium latitudo foramen et pars quartus crassitudo pars viii k climacidos superus pars qui sum propior bracchium qui conjungo sum metior totus longitudo divido in pars v ex hic do duo pars is membrum qui graecum xh lhn voco crassitudo longitudo foramen iii et semis k exsto chelis foramen senatus plentigomatos foramen et sicilicus qui autem sum ad axona qui appello frons transversarius foramen tres


Auripigmentum, quod a)rseniko/n graece dicitur, foditur Ponto. sandaraca item pluribus locis, sed optima Ponto proxime flumen Hypanim habet metallum.

auripigmentum qui ab rseniko n graeca dico fodio pontus sandaraca item multus locus sed bonus pontus propior flumen hypanis habeo metallum


Cum forum constitutum fuerit, tum deorum inmortalium diebus festis ludorum spectationibus eligendus est locus theatro quam saluberrimus, uti in primo libro de salubritatibus in moenium conlocationibus est scriptum. per ludos enim cum coniugibus et liberis persedentes delectationibus detinentur et corpora propter voluptatem inmota patentes habent venas, in quas insidunt aurarum flatus, qui, si a regionibus palustribus aut aliis regionibus vitiosis advenient, nocentes spiritus corporibus infundent. itaque si curiosius eligetur locus theatro, vitabuntur vitia.

cos forum constituo sum tum deus immortalis dies festus ludus spectatio eligo sum locus theatrum quam saluberrimus uti in primus liber de salubritas in moenia conlocatio sum scribo per ludus enim cum conjunx et liber persedeo delectatio detineo et corpus propter voluptas immotus pateo habeo vena in qui insido auraris flo qui si ab regio palustria aut alius regio vitiosus advenio noceo spiritus corpus infundo itaque si curiosus eligo locus theatrum vito vitio


Quibus autem copiarum generibus oporteat uti, non est architecti potestas, ideo quod non in omnibus locis omnia genera copiarum nascuntur, ut in primo volumine est expositum; praeterea in domini est potestate, utrum latericio an caementicio an saxo quadrato velit aedificare. itaque omnium operum probationes tripertito considerantur, id est fabrili subtilitate et magnificentia et dispositione. cum magnificenter opus perfectum aspicietur, a domini potestate inpensae laudabuntur; cum subtiliter, officinatoris probabitur exactio; cum vero venuste proportionibus et symmetriis habuerit auctoritatem, tunc fuerit gloria architecti.

qui autem copia genus oportet uti non sum architectus potestas ideo qui non in omnis locus omnis genus copia nascor ut in primus volumen sum expono praeterea in dominus sum potestas utrum latericius an caementicius an saxum quadro volo aedificaris itaque omnis opus probatio tripertito considero is sum fabrilis subtilitas et magnificentia et dispositio cum magnificenter opus perficio aspicio ab dominus potestas impensa laudo cum subtilis officinator probo exactio cum verus venustus proportio et symmetria habeo auctoritas tunc sum gloria architectus


Eas autem symmetrias constituit Hermogenes, qui etiam primus invenit octastylon pseudodipterive rationem. ex dipteri enim aedis symmetria distulit interiores ordines columnarum XXXIV eaque ratione sumptus operasque compendii fecit. is in medio ambulationi laxamentum egregie circa cellam fecit de aspectuque nihil inminuit, sed sine desiderio supervacuorum conservavit auctoritatem totius operis distributione.

is autem symmetria constituo hermogenes qui etiam primus invenio octastylon pseudodipterive ratio ex dipteri enim aedes symmetria differo interior ordo columnaris xxxiv is ratio sumptus opero compendium facio is in medium ambulatio laxamentum egregius circa cella facio de aspicio nihil inminuo sed sine desiderium supervacuus conservo auctoritas totus opus distributio


deinde ansae rudentum induntur per foramina capitulorum, in alteram partem traiciuntur, deinde in suculas coiciuntur et involvuntur, uti vectibus per eas extenti rudentes, cum manibus sunt tacti, aequalem utrique sonitus habeant responsum. tunc autem cuneis ad foramina concluduntur, ut non possint se remittere. ita traiecti in alteram partem eadem ratione vectibus per suculas extenduntur, donec aequaliter sonent. ita cuneorum conclusionibus ad sonitum musicis auditionibus catapultae temperantur.

deinde ansa rudens indo per foramen capitulum in alter pars traicio deinde in sucula cojacio et involvo uti vectis per is extendo rudo cum manus sum tango aequalis uterque sono habeo responsum tunc autem cuneus ad foramen concludo ut non possum sui remitto ita transjacio in alter pars idem ratio vectis per sucula extendo donec aequalis sono ita cuneus conclusio ad sonitus musica auditio catapulta tempero


Ergo cum propter ignis inventionem conventus initio apud homines et concilium et convictus esset natus, et in unum locum plures convenirent habentes ab natura praemium praeter reliqua animalia, ut non proni sed erecti ambularent mundique et astrorum magnificentiam aspicerent, item manibus et articulis quam vellent rem faciliter tractarent, coeperunt in eo coetu alii de fronde facere tecta, alii speluncas fodere sub montibus, nonnulli hirundinum nidos et aedificationes †earum imitantes de luto et virgulis facere loca, quae subirent. tunc observantes aliena tecta et adicientes suis cogitationibus res novas, efficiebant in dies meliora genera casarum.

ergo cum propter ignis inventio convenio initium apud homo et concilium et convinco sum nascor et in unus locus multus convenio habeo ab natura praemium praeter reliquus animal ut non pronus sed erigo ambulo mundus et astrum magnificentia aspicio item manus et articulis quam volo res facilis tracto coepio in is coitus alius de frons facio tectum alius spelunca fodio sub mons nonnullus hirundo nidus et aedificatio is imito de lutum et virgulis facio locum qui subeo tunc observo alienus tectum et adicio suus cogitatio res novo efficio in dies bonus genus casaris


Ergo eorum virorum cogitata non solum ad mores corrigendos, sed etiam ad omnium utilitatem perpetuo sunt praeparata, athletarum autem nobilitates brevi spatio cum suis corporibus senescunt. itaque neque cum maxime sunt florentes neque posteritati hi, quemadmodum sapientium cogitata hominum vitae, prodesse possunt.

ergo is vir cogito non solus ad mos corrigo sed etiam ad omnis utilitas perpetuus sum praeparo athleta autem nobilitas brevis spatium cum suus corpus senesco itaque neque cum magnus sum floreo neque posteritas hic quemadmodum sapiens cogito homo vita prosum possum


Hoc autem quibus rationibus caveatur, sic erit faciendum. lucerna accensa demittatur; quae si permanserit ardens, sine periculo descendetur. sin autem eripietur lumen a vi vaporis, tunc secundum puteum dextra ac sinistra defodiantur aestuaria; ita quemadmodum per nares spiritus ex aestuariis dissipabuntur. cum haec sic explicata fuerint et ad aquam erit perventum, tunc saepiatur assa structura, ne obturentur venae.

hic autem qui ratio caveatur sic sum facio lucerna accendo demitto qui si permaneo ardeo sine periculum descendo sin autem eripio lumen ab vis vapor tunc secundus puteus dextera atque sinistra defodio aestuarium ita quemadmodum per naris spiritus ex aestuarium dissipabuntur cum hic sic explicata sum et ad aqua sum pervenio tunc saepio asso structura ne obturo vena


Postea ingressi sunt, ut etiam aedificiorum figuras, columnarum et fastigiorum eminentes proiecturas imitarentur, patentibus autem locis, uti exhedris, propter amplitudines parietum scaenarum frontes tragico more aut comico seu satyrico designarent, ambulationibus vero propter spatia longitudinis varietatibus topiorum ornarent ab certis locorum proprietatibus imagines exprimentes; pinguntur enim portus, promunturia, litora, flumina, fontes, euripi, fana, luci, montes, pecora, pastores. nonnulli loci item signorum megalographiam habent et deorum simulacra seu fabularum dispositas explicationes, non minus troianas pugnas seu Ulixis errationes per topia, ceteraque, quae sunt eorum similibus rationibus ab rerum natura procreata.

postea ingredior sum ut etiam aedificium figura columnaris et fastigium emineo projectura imito pateo autem locus uti exhedris propter amplitudo paries scaenaris frons tragicus mos aut comicus seu satyricus designo ambulatio verus propter spatior longitudo varietas topia orno ab certus locus proprietas imago exprimo pingo enim portus promunturium litus flumen fons euripus fanum lucius mons pecus pastor nonnullus locus item signum megalographia habeo et deus simulacrum seu fabula dispono explicatio non paruus troianas pugna seu ulixes erratio per topia ceter qui sum is similis ratio ab res natura procreo


Namque necesse est triglyphos constitui contra medios tetrantes columnarum, metopasque, quae inter triglyphos fient, aeque longas esse quam altas. contraque in angulares columnas triglyphi in extremis partibus constituuntur et non contra medios tetrantes. ita metopae, quae proximae ad angulares triglyphos fiunt, non exeunt quadratae sed oblongiores triglyphi dimidia latitudine. at qui metopas aequales volun facere, intercolumnia extrema contrahunt triglyphi dimidia latitudine. hoc autem, sive metoparum longitudinibus sive intercolumniorum contractionibus efficietur, est mendosum. quapropter antiqui vitare visi sunt in aedibus sacris doricae symmetriae rationem.

namque necesse sum triglyphus constituo contra medius tetrantes columnaris metopa qui inter triglyphus fio aequus longus sum quam alo contra in angularis columna triglyphus in exter pars constituo et non contra medius tetrantes ita metopa qui proximus ad angularis triglyphus fio non exeo quadro sed oblongus triglyphus dimidio latitudo at qui metopa aequal volun facio intercolumnium exter contraho triglyphus dimidio latitudo hic autem sive metoparis longitudo sive intercolumnium contractio efficio sum mendosus quapropter antiquus vitaris video sum in aedes sacrum doricae symmetria ratio


Cum in omnibus enim rebus, tum maxime etiam in architectura haec duo insunt: quod significatur et quod significat. significatur proposita res, de qua dicitur; hanc autem significat demonstratio rationibus doctrinarum explicata. quare videtur utraque parte exercitatus esse debere, qui se architectum profiteatur. itaque eum etiam ingeniosum oportet esse et ad disciplinam docilem; neque enim ingenium sine disciplina aut disciplina sine ingenio perfectum artificem potest efficere. et ut litteratus sit, peritus graphidos, eruditus geometria, historias complures noverit, philosophos diligenter audierit, musicam scierit, medicinae non sit ignarus, responsa iurisconsultorum noverit, astrologiam caelique rationes cognitas habeat.

cos in omnis enim res tum magnus etiam in architectura hic duo insum qui significo et qui significo significo propono res de qui dico hic autem significo demonstratio ratio doctrinaris explicata quare video uter pars exercito sum debeo qui sui architectus profiteor itaque is etiam ingeniosus oportet sum et ad disciplina docilis neque enim ingenium sine disciplina aut disciplina sine ingenium perficio artifex possum efficio et ut litteratus sum pereo graphidos erudio geometria historia complures nosco philosophus diligenter audio musica scio medicina non sum ignarus respondeo iurisconsultor nosco astrologia caelum ratio cognosco habeo


Nec tamen in omnibus theatris symmetriae ad omnes rationes et effectus possunt respondere, sed oportet architectum animadvertere, quibus proportionibus necesse sit sequi symmetriam et quibus ad loci naturam aut magnitudinem operis temperari. sunt enim res, quas et in pusillo et in magno theatro necesse est eadem magnitudine fieri propter usum, uti gradus. diazomata, pluteos, itinera, ascensus, pulpita, tribunalia et si qua alia intercurrunt, ex quibus necessitas cogit discedere ab symmetria, ne inpediatur usus, non minus si qua exiguitate copiarum, id est marmoris, materiae reliquarumque rerum, quae parantur in opere defuerint, paulum demere aut adicere, dum id ne nimium inprobe fiat sed cum sensu, non erit alienum. hoc autem erit, si architectus erit usu peritus, praeterea ingenio mobili sollertiaque non fuerit viduatus.

neque tamen in omnis theatrum symmetria ad omnis ratio et efficio possum respondeo sed oportet architectus animadverto qui proportio necesse sum sequor symmetria et qui ad locus natura aut magnitudo opus temperaris sum enim res qui et in pusillus et in magnus theatrum necesse sum idem magnitudo fio propter usus uti gradus diazoma pluteus iter ascensus pulpitum tribunalia et si qui alius intercurro ex qui necessitas cogo discedo ab symmetria ne inpediatur utor non paruus si qui exiguitas copia is sum marmor materia reliquus res qui paro in opus desum paulus demo aut adicio dum is ne nimium improbus fio sed cum sentio non sum alienus hic autem sum si architectus sum usus pereo praeterea ingenium mobilis sollertia non sum viduo


Sin autem ionico genere futura erunt, lumen altum ad eundem modum quemadmodum in doricis fieri videtur. latitudo constituatur, ut altitudo dividatur in partes duas et dimidiam, eiusque partis unius ima luminis fiat latitudo. contracturae ita uti in doricis. crassitudo antepagmentorum ex altitudine luminis in fronte XIIII parte, cymatium huius crassitudinis sexta. reliqua pars praeter cymatium dividatur in partes XII. harum trium prima corsa fiat cum astragalo, secunda quattuor, tertia quinque, et eae aeque corsae cum astragalis circumcurrant.

sin autem ionico genus sum sum lumen altus ad idem modus quemadmodum in doricis fio video latitudo constituo ut altitudo divido in pars duo et dimidia is pars unus imus lumen fio latitudo contraho ita uti in doricis crassitudo antepagmentor ex altitudo lumen in frons xiiii pars cymatium hic crassitudo sextus reliquus pars praeter cymatium divido in pars duodecim haris tres primus corsa fio cum astragalus secundus quattuor tertius quinque et is aequus corsae cum astragal circumcurro


Est autem et aliud genus testudinis, quod reliqua omnia habet, quemadmodum quae supra scripta sunt, praeter capreolos, sed habet circa pluteum et pinnas ex tabulis et superne subgrundas proclinatas, supraque tabulis et coriis firmiter fixis continentur. insuper vero argilla cum capillo subacta ad eam crassitudinem inducatur, ut ignis omnino non possit ei machinae nocere. possunt autem, si opus fuerit, eae machinae ex VIII rotis esse, si ad loci naturam ita opus fuerit temperare. quae autem testudines ad fodiendum comparantur (o)rukti/des graece dicuntur), cetera omnia habent, uti supra scriptum est, frontes vero earum fiunt quemadmodum anguli trigoniorum, uti a muro tela cum in eas mittantur, non planis frontibus excipiant plagas sed ab lateribus labentes, sine periculoque fodientes, qui intus sunt, tueantur.

sum autem et alius genus testudo qui reliquus omnis habeo quemadmodum qui supra scribo sum praeter capreolus sed habeo circa pluteus et pinnas ex tabula et supernus suggrunda proclino supra tabula et corius firmiter figo contineo insuper verus argilla cum capillus subigo ad is crassitudo induco ut ignis omnino non possum is machina noceo possum autem si opus sum is machina ex viii rota sum si ad locus natura ita opus sum temperaris qui autem testudo ad fodio comparo o rukti do graeca dico ceterus omnis habeo uti supra scribo sum frons verus is fio quemadmodum angulis trigonus uti ab murus telum cum in is mitto non planus frons excipio plaga sed ab later labor sine periculum fodio qui intus sum tueor


Latitudines ostiorum ad altitudinem; si dorica erunt, uti dorica, si ionica erunt, uti ionica perficiantur, quemadmodum de thyromatis in quarto libro rationes symmetriarum sunt expositae.

latitudo ostium ad altitudo si doricus sum uti doricus si ionica sum uti ionica perficio quemadmodum de thyroma in quartum liber ratio symmetriaris sum expono


Nonnulli etiam de tuscanicis generibus sumentes columnarum dispositiones transferunt in corinthiorum et ionicorum operum ordinationes, et quibus in locis in pronao procurrunt antae, in isdem e regione cellae parietum columnas binas conlocantes efficiunt tuscanicorum et graecorum operum communem ratiocinationem.

nonnullus etiam de tuscanicis genus sumo columnaris dispositio transfero in corinthiorum et ionicorum opus ordinatio et qui in locus in pronaus procurro antae in idem e regio cella paries columna bini conloco efficio tuscanicorum et graecorum opus communis ratiocinatio


Revertar nunc ad minii temperaturam. ipsae enim glaebae, cum sunt aridae, contunduntur pilis ferreis, et lotionibus et cocturis crebris relictis stercoribus efficiuntur, ut adveniant, colores. cum ergo emissae sint ex minio per argenti vivi relictionem quas in se naturales habuerat virtutes, efficitur tenera natura et viribus inbecillis.

revorto nunc ad minius tempero ipse enim glaeba cum sum aridus contundo pila ferreus et lotio et coquo creber relinquo stercus efficio ut advenio color cum ergo emitto sum ex minium per argentum vivo relictio qui in sui natural habeo virtus efficio tener natura et vis imbecillis


Ergo veteres architecti naturae vestigia persecuti indagationibus vocis scandentis theatrorum perfecerunt gradationes, et quaesierunt per canonicam mathematicorum et musicam rationem, ut, quaecumque vox esset in scaena, clarior et suavior ad spectatorum perveniret aures. uti enim organa aeneis lamminis aut corneis h)xei=a ad chordarum sonitûm claritatem perficiuntur, sic theatrorum per harmonicen ad augendam vocem ratiocinationes ab antiquis sunt constitutae.

ergo vetus architectus natura vestigium persequor indagatio vox scando theatrum perficio gradatio et quaero per canonicus mathematicus et musica ratio ut quicumque vox sum in scaena clarus et suavis ad spectator pervenio auris uti enim organum aeneus lamminis aut corneus h xei ab ad chordaris sonitum claritas perficio sic theatrum per harmonice ad augeo voco ratiocinatio ab antiquus sum constituo


Item postea Dianae cum cogitarent constituere aedem, quaerentes novi generis speciem isdem vestigiis ad muliebrem transtulerunt gracilitatem, et fecerunt primum columnae crassitudinem altitudinis octava parte, ut haberet speciem excelsiorem. basi spiram supposuerunt pro calceo, capitulo volutas uti capillamento concrispatos cincinnos praependentes dextra ac sinistra conlocaverunt et cymatiis et encarpis pro crinibus dispositis frontes ornaverunt truncoque toto strias uti stolarum rugas matronali more demiserunt. ita duobus discriminibus columnarum inventionem, unam virili sine ornatu nuda specie, alteram muliebri

item postea diana cum cogito constituo aedes quaero nosco genus species idem vestigium ad muliebris transfero gracilitas et facio primus columna crassitudo altitudo octavus pars ut habeo species excello basis spira suppono pro calceus capitulum volvo uti capillamentum concrispo cincinnus praependeo dextera atque sinistra conloco et cymatium et encarpa pro crinis dispono frons orno trunco totus strio uti stolaris ruga matronal mos demitto ita duo discrimen columnaris inventio unus virilis sine orno nudo species alter muliebris


Ita cum vectes extolluntur, ancones deducunt fundos modiolorum ad imum delphinique, qui sunt in verticulis inclusi, calantes in eos cymbala, aere implent spatia modiolorum, atque ancones extollentes fundos intra modiolos vehementi pulsus crebritate et obturantes foramina cymbalis superiora, aera, qui est ibi inclusus, pressionibus coactum in fistulas cogunt, per quas in pnigea concurrit et per eius cervices in arcam. motione vero vectium vehementiore spiritus frequens compressus epitoniorum aperturis influit et replet animae canales.

ita cum vecto extollo ancon deduco fundus modiolus ad imus delphinique qui sum in verticulis includo calo in is cymbalum aer impleo spatior modiolus atque ancon extollo fundus intra modiolus vehemens pello crebritas et obturo foramen cymbal superus aes qui sum ibi includo pressio cogo in fistula cogo per qui in pnigeus concurro et per is cervix in arca motio verus vectis vehemens spiritus frequens comprimo epitonium aperio influo et repleo anima canal


Igitur quoniam haec ita sunt tradita et constituta, non videtur esse alienum, uti caute summaque diligentia, antequam instituantur opera, eorum expediantur rationes. ergo quoniam neque lex neque morum institutio id potest cogere et quotannis et praetores et aediles ludorum causa machinationes praeparare debent, visum mihi est, imperator, non esse alienum, quoniam de aedificiis in prioribus voluminibus exposui, in hoc, quod finitionem summam corporis habet constitutam, quae sint principia machinarum, ordinata praeceptis explicare.

igitur quoniam hic ita sum trado et constituo non video sum alienus uti caveo summum diligentia antequam instituo opus is expedio ratio ergo quoniam neque lex neque mos institutio is possum cogo et quot et praetor et aedilis ludus causa machinatio praepararis debeo video ego sum imperator non sum alienus quoniam de aedificium in prior volumen expono in hic qui finitio summa corpus habeo constituo qui sum principia machinaris ordino praecipio explicaris


Quibus vero natura tantum tribuit sollertiae, acuminis, memoriae, ut possint geometriam, astrologiam, musicen ceterasque disciplinas penitus habere notas, praetereunt officia architectorum et efficiuntur mathematici. itaque faciliter contra eas disciplinas disputare possunt, quod pluribus telis disciplinarum sunt armati. hi autem inveniuntur raro, ut aliquando fuerunt Aristarchus Samius, Philolaus et Archytas Tarentini, Apollonius Pergaeus, Eratosthenes Cyrenaeus, Archimedes et Scopinas ab Syracusis, qui multas res mechanicas, organicas, gnomonicas numero naturalibusque rationibus inventas atque explicatas posteris reliquerunt.

qui verus natura tantus tribuo sollertia acumen memoria ut possum geometria astrologia musice ceter disciplina penitus habeo nosco praetereo officium architector et efficio mathematicus itaque facilis contra is disciplina disputaris possum qui multus telum disciplinaris sum armatus hic autem invenio rarus ut aliquando sum aristarchus samius philolaus et archytas tarentinus apollonius pergaeus eratosthenes cyrenaeus archimedes et scopinas ab syracusae qui multus res mechanica organicus gnomonica numerus naturalis ratio invenio atque explicatas posterus relinquo


Magnitudines autem ad copiam hominum oportet fieri, ne parvum spatium sit ad usum aut ne propter inopiam populi vastum forum videatur. latitudo autem ita finiatur, uti, longitudo in tres partes cum divisa fuerit, ex his duae partes ei dentur; ita enim erit oblonga eius formatio et ad spectaculorum rationem utilis dispositio.

magnitudo autem ad copia homo oportet fio ne parvus spatium sum ad usus aut ne propter inopia populus vastus forum video latitudo autem ita finio uti longitudo in tres pars cum divido sum ex hic duo pars is do ita enim sum oblongus is formatio et ad spectaculum ratio utilis dispositio


Nec minus mensurarum rationes, quae in omnibus operibus videntur necessariae esse, ex corporis membris collegerunt, uti digitum, palmum, pedem, cubitum, et eas distribuerunt in perfectum numerum, quem Graeci te/leion dicunt. perfectum autem antiqui instituerunt numerum qui decem dicitur; namque ex manibus digitorum numero est inventus. si autem in utrisque palmis ex articulis ab natura decem sunt perfecti, etiam Platoni placuit esse eum numerum ea re perfectum, quod ex X singularibus rebus, quae mona/des apud Graecos dicuntur, perficitur decusis. simul autem undecim aut duodecim sunt facti, quod superaverint, non possunt esse perfecti, donec ad alterum decusis perveniant; singulares enim res particulae sunt eius numeri.

neque paruus mensuraris ratio qui in omnis opus video necessaria sum ex corpus membrum colligo uti digitus palmus pedis cubitum et is distribuo in perficio numerus qui graecum tu leion dico perficio autem antiquus instituo numerus qui decem dico namque ex manus digitor numerus sum invenio si autem in uterque palma ex articulis ab natura decem sum perficio etiam plato placeo sum is numerus is res perficio qui ex decem singularis res qui mona do apud graeci dico perficio decusis simul autem undecim aut duodecim sum facio qui supero non possum sum perficio donec ad alter decusis pervenio singularis enim res particula sum is numerus


Catapultarum rationes, e quibus membris ex portionibus componantur, dixi. ballistarum autem rationes variae sunt et differentes unius effectus causa comparatae. aliae enim vectibus suculis, nonnullae polyspastis, aliae ergatis, quaedam etiam tympanorum torquentur rationibus. sed tamen nulla ballista perficitur nisi ad propositam magnitudinem ponderis saxi, quod id organum mittere debet. igitur de ratione earum non est omnibus expeditum, nisi qui geometricis rationibus numeros et multiplicationes habent notas.

catapultaris ratio e qui membrum ex portio compono dico ballistaris autem ratio varia sum et differo unus efficio causa comparo alius enim vectis suculis nonnullus polyspaston alius ergata quidam etiam tympanum torqueo ratio sed tamen nullus ballista perficio nisi ad propono magnitudo pondus saxum qui is organum mitto debeo igitur de ratio is non sum omnis expedio nisi qui geometrix ratio numerus et multiplicatio habeo nosco


Itaque, ut huic vitio medeatur, sic erit faciundum, ut primum pro amplitudine congestionis crassitudo structurae constituatur. deinde in frontibus anterides, sive erismae sunt, una struantur, eaeque inter se distent tanto spatio, quanta altitudo substructionis est futura, crassitudine eadem, qua substructio; procurrat autem ab imo, pro quam crassitudo constituta fuerit substructionis, deinde contrahatur gradatim, ita uti summam habeat prominentiam, quanta operis est crassitudo.

itaque ut hic vitio medeor sic sum facio ut primus pro amplitudo congestio crassitudo struo constituo deinde in frons anterides sive erisma sum unus struo is inter sui disto tantus spatium quantus altitudo substructio sum sum crassitudo idem qui substructio procurro autem ab imus pro quam crassitudo constituo sum substructio deinde contraho gradatim ita uti summa habeo prominentia quantus opus sum crassitudo


Postea Silenus de symmetriis doricorum edidit volumen; de aede Iunonis, quae est Sami dorica, Theodorus; ionice Ephesi quae est Dianae, Chersiphron et Metagenes; de fano Minervae, quod est Priene ionicum, Pytheos; item de aede Minervae, dorice quae est Athenis in arce, Ictinos et Carpion; Theodorus Phocaeus de tholo, qui est Delphis; Philo de aedium sacrarum symmetriis et de armamentario, quod fuerat Piraei portu; Hermogenes de aede Dianae, ionice quae est Magnesia pseudodipteros, et Liberi Patris Teo monopteros; item Arcesius de symmetriis corinthiis et ionico Trallibus Aesculapio, quod etiam ipse sua manu dicitur fecisse; de Mausoleo Satyrus et Pytheos.

postea silenus de symmetria doricorum edo volumen de aedes juno qui sum samos doricus theodorus ionice ephesus qui sum diana chersiphron et metagenes de fanum minerva qui sum priene ionicum pytheos item de aedes minerva dorice qui sum athenae in arx ictinos et carpion theodorus phocaeus de tholus qui sum delphi philus de aedes sacraris symmetria et de armamentarium qui sum piraceus portus hermogenes de aedes diana ionice qui sum magnesia pseudodipteros et liber patrae teos monopteros item arcesius de symmetria corinthiis et ionico tralles aesculapius qui etiam ipse suus manus dico facio de mausoleum satyrus et pytheos


Sin autem ventus interpellaverit et motionibus lineae non potuerint certam significationem facere, tunc habeat in superiore parte canalem longum pedes V, latum digitum, altum sesquidigitum, eoque aqua infundatur, et si aequaliter aqua canalis summa labra tanget, scietur esse libratum. item eo chorobate cum perlibratum ita fuerit, scietur, quantum habuerit fastigii.

sin autem venio interpello et motio linea non possum certus significatio facio tunc habeo in superus pars canal longus pes v latus digitus altus sesquidigitus eo aqua infundo et si aequalis aqua canal summus labrum tango scio sum libro item is chorobates cum perlibro ita sum scio quantus habeo fastigium


Ingrediar nunc ad ea, quae ex aliis generibus tractationum temperaturis commutata recipiunt colorum proprietates. et primum exponam de atramento, cuius usus in operibus magnas habet necessitates, ut sint notae, quemadmodum praeparentur certis rationibus artificiorum, ad id temperaturae.

ingredior nunc ad is qui ex alius genus tractatio tempero commuto recipio color proprietas et primus expono de atramentum qui utor in opus magnus habeo necessitas ut sum nosco quemadmodum praeparo certus ratio artificium ad is tempero


Item animadvertendum est quaerentibus aquam, quo genere sint loca; certa enim sunt, in quibus nascitur. in creta tenuis et exilis et non alta est copia; ea erit non optimo sapore. item sabulone soluto tenuis, sed inferioris loci invenietur; ea erit limosa et insuavis. terra autem nigra sudores et stillae exiles inveniuntur, quae ex hibernis tempestatibus collectae in spissis et solidis locis subsidunt; haec habent optimum saporem. glarea vero mediocres et non certae venae reperiuntur; hae quoque sunt egregia suavitate. item sabulone masculo harenaque carbunculo certiores et stabiliores sunt copiae; eaeque sunt bono sapore. rubro saxo et bonae et copiosae, si non per intervenia dilabantur et liquescant. sub radicibus autem montium et in saxis silicibus uberiores et affluentiores; eaeque frigidiores sunt et salubriores. campestribus autem fontibus salsae, graves, tepidae, non suaves, nisi quae ex montibus sub terra submanantes erumpunt in medios campos ibique arborum umbris contectae praestant montanorum fontium suavitatem.

item animadverto sum quaero aqua quo genus sum locum certus enim sum in qui nascor in cerno tenuis et exilis et non altus sum copia is sum non bonus sapor item sabulo solvo tenuis sed inferus locus invenio is sum limosus et insuavis terra autem niger sudor et stilla exilis invenio qui ex hibernus tempestas colligo in spissus et solidus locus subsido hic habeo bonus sapor glarea verus mediocris et non certus vena reperio hic quoque sum egregius suavitas item sabulo masculus harena carbunculus certus et stabilis sum copia is sum bonus sapor rubrus saxum et bonus et copiosus si non per intervenium dilabor et liquesco sub radix autem mons et in saxum silex uber et affluo is frigidus sum et salubris campestre autem fons salio gravis tepidus non suavis nisi qui ex mons sub terra submano erumpo in medius campus ibi arbor umbra contego praesto montanus fons suavitas


Alia enim ad manum species esse videtur, alia in excelso, non eadem in concluso, dissimilis in aperto, in quibus magni iudicii est opera, quid tandem sit faciundum. non enim veros videtur habere visus effectus, sed fallitur saepius iudicio ab eo mens. quemadmodum etiam in scaenis pictis videntur columnarum proiecturae, mutulorum ecphorae, signorum figurae prominentes, cum sit tabula sine dubio ad regulam plana. similiter in navibus remi, cum sint sub aqua directi, tamen oculis infracti videntur; et quatenus eorum partes tangunt summam planitiem liquoris, apparent, uti sunt, directi, cum vero sub aqua sunt demissi, per naturae perlucidam raritatem remittunt enatantes ab suis corporibus fluentes imagines ad summam aquae planitiem, atque eae ibi commotae efficere videntur infractum remorum oculis aspectum.

alius enim ad manus species sum video alius in excelsum non idem in concludo dissimilis in aperio in qui magnus iudicium sum opus quis tandem sum facio non enim verus video habeo video efficio sed fallo saepis iudicium ab is mens quemadmodum etiam in scaena pingo video columnaris projectura mutulus ecphora signum figura promineo cum sum tabula sine dubius ad regula planum similis in navis remi cum sum sub aqua dirigo tamen oculus infringo video et quatenus is pars tango summa planitiem liquor appareo uti sum dirigo cum verus sub aqua sum demitto per natura perlucidam raritas remitto enato ab suus corpus fluo imago ad summa aqua planitiem atque is ibi commoveo efficio video infringo remi oculus aspectus


Alii autem per pingues terrae venas profluentes uncti oleo fontes erumpunt, uti Solis, quod oppidum est Ciliciae, flumen nomine Liparis, in quo natantes aut lavantes ab ipsa aqua unguntur. similiter Aethiopiae lacus est, qui unctos homines efficit, qui in eo nataverint, et India, qui sereno caelo emittit olei magnam multitudinem, item Carthagini fons, in quo natat insuper oleum, odore uti scobe citreo; quo oleo etiam pecora solent ungere. Zacyntho et circa Dyrrachium et Apolloniam fontes sunt, qui picis magnam multitudinem cum aqua evomunt. Babylone lacus amplissima magnitudine, qui li/mnh a)sfa/ltitis appellatur, habet supra natans liquidum bitumen; quo bitumine et latere testaceo structum murum Samiramis circumdedit Babyloni. item Iope in Syria Arabiaque Nomadum lacus sunt inmani magnitudine, qui emittunt bituminis maximas moles, quas diripiunt qui habitant circa.

alius autem per pinguis terra vena profluo ungo oleum fons erumpo uti soli qui oppidum sum cilicia flumen nomen liparis in quo nato aut lavo ab ipse aqua ungo similis aethiopia lacus sum qui ungo homo efficio qui in is nato et india qui serenus caelum emitto oleum magnus multitudo item carthago fons in quo nato insuper oleum odor uti scobis citreum quo oleum etiam pecus soleo ungo zacynthus et circa dyrrachium et apollonia fons sum qui picus magnus multitudo cum aqua evomo babylon lacus amplus magnitudo qui li mnh ab sfa ltitis appello habeo supra nato liquidus bitumen quo bitumen et lateo testaceus struo murus samiramis circumdo babylonius item iope in syria arabius nomas lacus sum immanis magnitudo qui emitto bitumen magnus moles qui diripio qui habito circa


Cum autem quae primo volumine de officio architecturae terminationibusque artis perscripsi, item de moenibus et intra moenia arearum divisionibus, insequatur ordo de aedibus sacris et publicis aedificiis itemque privatis, quibus proportionibus et symmetriis debeant esse, uti explicentur, non putavi ante ponendum, nisi prius de materiae copiis, e quibus conlatis aedificia structuris et materiationibus perficiuntur, quas habeant in usu virtutes, exposuissem, quibusque rerum natura e principiis essent temperatae, dixissem. sed antequam naturales res incipiam explicare, de aedificiorum rationibus, unde initia ceperint et uti creverint eorum inventiones, ante ponam, et insequar ingressus eorum, qui antiquitates rerum naturae et initia humanitatis et inventiones perquisitas scriptorum praeceptis dedicaverunt. itaque quemadmodum ab his sum institutus, exponam.

cos autem qui primus volumen de officium architectura terminatio ars perscribo item de moenia et intra moenia arearis divisio insequor ordo de aedes sacrum et publicus aedificium ito privo qui proportio et symmetria debeo sum uti explico non puto ante pono nisi prior de materia copia e qui confero aedificium struo et materiatio perficio qui habeo in usus virtus expono quisque res natura e principia sum tempero dico sed antequam natural res incipio explicaris de aedificium ratio unde initium capio et uti cerno is inventio ante pono et insequor ingredior is qui antiquitas res natura et initium humanitas et inventio perquaero scriptor praecipio dedico itaque quemadmodum ab hic sum instituo expono


Item Massilia cum oppugnaretur et numero supra XXX specus tum agerent, Massilitani suspicati totam quae fuerat ante murum fossam altiore fossura depresserunt. ita specus omnes exitus in fossam habuerunt. quibus autem locis fossa non potuerat fieri, intra murum barathrum amplissima longitudine et amplitudine uti piscinam fecerunt contra eum locum, qua specus agebantur, eamque e puteis et e portu impleverunt. itaque cum specus esset repente naribus apertis, vehemens aquae vis inmissa supplantavit fulturas, quique intra fuerunt, et ab aquae multitudine et ab ruina specus omnes sunt oppressi.

item massilia cum oppugno et numerus supra xxx specus tum ago massilioticus suspicor totus qui sum ante murus fodio alo fodio deprimo ita specus omnis exitus in fodio habeo qui autem locus fossa non possum fio intra murus barathrum amplus longitudo et amplitudo uti piscina facio contra is locus qui specus ago eo e puteus et e portus impleo itaque cum specus sum repens naris apertus vehemens aqua volo inmitto supplanto fulcio quisque intra sum et ab aqua multitudo et ab ruina specus omnis sum opprimo


Scapis columnarum statutis capitulorum ratio sic est habenda. si pulvinata erunt, his symmetriis conformabuntur, uti, quam crassus imus scapus fuerit addita octava decuma parte scapi, abacus habeat longitudinem et latitudinem; crassitudinem cum volutis eius dimidiam. recedendum autem est ab extremo abaco in interiorem partem frontibus volutarum parte duodevicensima et eius dimidia. tunc crassitudo dividenda est in partes novem et dimidiam, et secundum abacum in quattuor partibus volutarum secundum extremi abaci quadram lineae demittendae, quae cathetoe dicuntur. tunc ex novem partibus et dimidia una pars et dimidia abaci crassitudo relinquatur, reliquae octo volutis constituantur.

scapus columnaris status capitulum ratio sic sum habeo si pulvinatus sum hic symmetria conformo uti quam crassus imus scapus sum addo octavus decimus pars scapus abacus habeo longitudo et latitudo crassitudo cum volvo is dimidia recedo autem sum ab exter abaco in interior pars frons volutaris pars duodevicensima et is dimidio tunc crassitudo divido sum in pars novo et dimidia et secundus abax in quattuor pars volutaris secundus extremus abax quadra linea demitto qui cathetoe dico tunc ex novo pars et dimidio unus pars et dimidio abax crassitudo relinquo reliquus octo volvo constituo


Pteromatos enim ratio et columnarum circum aedem dispositio ideo est inventa, ut aspectus propter asperitatem intercolumniorum habeat auctoritatem, praeterea, si ex improviso imbrium aquae vis occupaverit et intercluserit hominum multitudinem, ut habeat in aede circaque cellam cum laxamento liberam moram. haec autem ut explicantur in pseudodipteris aedium dispositionibus! quare videtur acuta magnaque sollertia effectus operum Hermogenes fecisse reliquisseque fontes, unde posteri possent haurire disciplinarum rationes.

pteromatos enim ratio et columnaris circum aedes dispositio ideo sum invenio ut aspicio propter asperitas intercolumnium habeo auctoritas praeterea si ex improvide imbrium aqua volo occupo et intercludo homo multitudo ut habeo in aedes circo cella cum laxamentum liber mora hic autem ut explico in pseudodipteris aedes dispositio quare video acutus magnus sollertia efficio opus hermogenes facio relinquo fons unde posterus possum haurio disciplinaris ratio


In summo per caudas earum item serpens est porrecta, e qua stella quae dicitur polus elucet contra caput maioris septentrionis; namque qua est proxume draconem, circum polum caput eius involvitur. ima vero circum cynosurae caput iniecta est flexu porrectaque proxime eius pedes. haec autem intorta replicataque se attollens reflectitur a capite minoris ad maiorem, circa rostrum et capitis tempus dextrum item supra caudam minoris pedes sunt Cephei, ibique ad summum cacumen facientes stellae sunt trigonum paribus lateribus. insuper arietis signum septentrionis †autem minoris et Cassiepiae simulacri complures sunt stellae confusae.

in superus per cauda is item serpens sum porrigo e qui stella qui dico polus eluceo contra caput magnus septentrio namque qui sum proximus draco circum polus caput is involvo imus verus circum cynosurae caput inicio sum flecto porrigo propior is pes hic autem intorqueo replico sui attollo reflecto ab caput paruus ad magnus circa rostrum et capio tempus dexter item supra cauda paruus pes sum cepheus ibi ad superus cacumen facio stella sum trigonum par later insuper aries signum septentrio autem paruus et cassiepiae simulacrum complures sum stella confundo


Non mihi etiam videtur esse alienum de testudine, quam Hegetor Byzantius fecit, quibus rationibus sit facta, exponere. fuerat enim eius baseos longitudo pedum LXIII, latitudo XLII. arrectaria, quae supra compactionem erant quattuor conlocata, ex binis tignis fuerant compacta, in altitudinibus singula pedum XXXVI, crassitudine palmopedali, latitudine sesquipedali. basis eius habuerat rotas VIII, quibus agebatur. fuerat autem earum altitudo pedum VI S÷, crassitudo pedum iii, ita fabricata triplici materia: alternis se contra subscudibus inter se coagmentatae lamnisque ferreis ex frigido ductis alligatae,

non ego etiam video sum alienus de testudo quam hegetor byzantius facio qui ratio sum facio expono sum enim is baseos longitudo pes lxiii latitudo xlii arrectarius qui supra compactio sum quattuor colloco ex bini tignum sum compaciscor in altitudo singulus pes xxxvi crassitudo palmopedal latitudo sesquipedal basis is habeo roto viii qui ago sum autem is altitudo pes vis s crassitudo pes iii ita fabricor triplex materia alternus sui contra subscudibus inter sui coagmento lamina ferreus ex frigidus duco alligo


Acumen autem eius et sollertiam ad aedificia paranda sic licet considerare. cum esset enim natus Mylasis et animadvertisset Halicarnasso locum naturaliter esse munitum, idoneum portum emporiumque utile, ibi sibi domum constituit. is autem locus est theatri curvaturae similis. itaque in imo secundum portum forum est constitutum; per mediam autem altitudinis curvaturam praecinctionemque platea ampla latitudine facta, in qua media Mausoleum ita egregiis operibus est factum, ut in septem spectaculis nominetur. in summa arce media Martis fanum habens statuam colossicam acrolithon nobili manu Leocharis factam. hanc autem statuam alii Leocharis, alii Timothei putant esse. in cornu autem summo dextro Veneris et Mercurii fanum ad ipsum Salmacidis fontem.

acumen autem is et sollertia ad aedificium paro sic licet considero cum sum enim nascor mylasa et animadverto halicarnassus locus naturalis sum munio idoneus portus emporium utilis ibi sui domus constituo is autem locus sum theatrum curvo similis itaque in imus secundus portus forum sum constituo per medius autem altitudo curvo praecinctio platea amplus latitudo facio in qui medius mausoleum ita egregius opus sum facio ut in septem spectaculis nomino in summus arx medius mars fanum habeo statua colossicus acrolithus nobilis manus leocharis facio hic autem statua alius leocharis alius timotheus puto sum in cornu autem superus dexter venus et mercurius fanum ad ipse salmacis fons


Tectum porticus, quod futurum est in summa gradatione, cum scaenae altitudine libratum perficiatur, ideo quod vox crescens aequaliter ad summas gradationes et tectum perveniet. namque si non erit aequale, quo minus fuerit altum, vox praeripietur ad eam altitudinem, quam perveniet primo.

tectum porticus qui sum sum in summus gradatio cum scaena altitudo libro perficio ideo qui vox cresco aequalis ad superus gradatio et tectum pervenio namque si non sum aequal quo paruus sum altus vox praeripio ad is altitudo quam pervenio primus


Ordinatio est membrorum operis separatim universeque proportionis ad symmetriam comparatio. haec componitur ex quantitate, quae graece poso/ths dicitur. quantitas autem est modulorum ex ipsius operis e singulisque membrorum partibus sumptio universi operis conveniens effectui.

ordinatio sum membrum opus separatim universus proportio ad symmetria comparatio hic compono ex quantitas qui graeca poso ths dico quantitas autem sum modulus ex ipse opus e singulus membrum pars sumptio universus opus convenio effectus


Itaque, quae ex imbribus aqua colligitur, salubriores habet virtutes, quod eligitur ex omnibus fontibus levissimis subtilibusque tenuitatibus, deinde per aeris exercitationem percolata tempestatibus liquescendo pervenit ad terram. etiamque non crebriter in campis confluunt imbres, sed in montibus aut ad ipsos montes, ideo quod umores ex terra matutino solis ortu moti cum sunt egressi, in quamcumque partem caeli sunt proclinati, trudunt aera; deinde, cum sunt moti, propter vacuitatem loci post se recipiunt aeris ruentis undas.

itaque qui ex imber aqua colligo salubris habeo virtus qui eligo ex omnis fons levis subtilis tenuitas deinde per aer exercitatio percolo tempestas liquesco pervenio ad terra etiam non crebriter in campus confluo imber sed in mons aut ad ipse mons ideo qui umor ex terra matutinus sol ortus moveo cum sum egredior in quicumque pars caelum sum proclino trudo aes deinde cum sum moveo propter vacuitas locus post sui recipio aer ruo unda


Id autem ut intellegatur, exponam. inducuntur uti centra axiculi in orbiculos et in trocleis conlocantur, per quos orbiculos funis circumactus directis ductionibus et in sucula conlocatus vectium versationibus onerum facit egressus in altum. cuius suculae cardines uti centra porrecti in cheloniis, foraminibusque eius vectes conclusi capitibus ad circinum circumactis torni ratione versando faciunt oneris elationes. quemadmodum etiam ferreus vectis cum est admotus ad onus, quod manuum multitudo non potest movere, supposita uti centro ultro citro porrecta pressione, quod Graeci u(pomo/xlion appellant, et lingua sub onus subdita, caput eius unius hominis viribus pressum id onus extollit.

is autem ut intellego expono induco uti centrum axiculis in orbiculus et in trochlea conloco per qui orbiculus funis circumago dirigo ductio et in sucula conloco vectis versatio onus facio egredior in altus qui sucula cardo uti centrum porrigo in chelonium foramen is vecto concludo caput ad circinum circumago tornus ratio verso facio onus elatio quemadmodum etiam ferreus veho cum sum admoveo ad onus qui manus multitudo non possum moveo suppono uti centrum ultro citer porrigo pressio qui graecum quintus pomum xlion appello et lingua sub onus subdo caput is unus homo vis premo is onus extollo


Tertium vero, quod Corinthium dicitur, virginalis habet gracilitatis imitationem, quod virginis propter aetatis teneritatem gracilioribus membris figuratae effectus recipiunt ornatus venustiores.

tertius verus qui corinthius dico virginal habeo gracilitas imitatio qui virgo propter aetas teneritas gracilis membrum figuro efficio recipio orno venustus


Qui autem sunt proximi ad axem meridianum subiectique solis cursui, brevioribus corporibus, colore fusco, crispo capillo, oculis nigris, sanguine exiguo solis impetu perficiuntur. itaque etiam propter sanguinis exiguitatem timidiores sunt ferro resistere, sed ardores ac febres sufferunt sine timore, quod nutrita sunt eorum membra cum fervore; itemque corpora, quae nascuntur sub septentrione, a febri sunt timidiora et inbecilla, sanguinis autem abundantia ferro resistunt sine timore.

qui autem sum propior ad axis meridianus subjectus sol cursus brevis corpus color fuscus crispus capillus oculus niger sanguis exiguus sol impetus perficio itaque etiam propter sanguis exiguitas timidus sum ferrum resisto sed ardor atque febris suffero sine timor qui nutrio sum is membrum cum fervor ito corpus qui nascor sub septentrio ab febris sum timidus et imbecillus sanguis autem abundantia ferrum resisto sine timor


Etiam diligenter est animadvertendum, ne sit locus surdus, sed ut in eo vox quam clarissime vagari possit. hoc vero fieri ita poterit, si locus electus fuerit, ubi non inpediatur resonantia.

etiam diligenter sum animadverto ne sum locus surdus sed ut in is vox quam clarus vagaris possum hic verus fio ita possum si locus eligo sum ubi non inpediatur resono


Mathematici vero contra disputantes ea re perfectum dixerunt esse numerum qui sex dicitur, quod is numerus habet partitiones eorum rationibus sex numero convenientes sic: sextantem unum, trientes duo, semissem tria, besem quem di/moiron dicunt quattuor, quintarium quem penta/moiron dicunt quinque, perfectum sex. cum ad duplicationem crescat, supra sex adiecto asse e)/fekton; cum facta sunt octo, quod est tertia adiecta, tertiarium alterum, qui e)pi/tritos dicitur; dimidia adiecta cum facta sunt novem, sesquialterum, qui h(mio/lios appellatur; duabus partibus additis et decusis facto bes alterum, quem e)pidi/moiron vocitant; in undecim numero quod adiecti sunt quinque, quintarium, quem e)pi/pempton dicunt; duodecim autem, quod ex duobus numeris simplicibus est effectus, dipla/siona.

mathematicus verus contra disputo is res perficio dico sum numerus qui sex dico qui is numerus habeo partitio is ratio sex numerus convenio sic sextantem unus triens duo semis tres besem qui deus moiron dico quattuor quintarius qui penta moiron dico quinque perficio sex cum ad duplicatio cresco supra sex adicio assis e fekton cum facio sum octo qui sum tertius adiicio tertiarius alter qui e pi tero dico dimidio adiicio cum facio sum novo sesquialter qui h mio lios appello duo pars addo et decusis facio bes alter qui e pidi moiron vocito in undecim numerus qui adicio sum quinque quintarius qui e pi pempton dico duodecim autem qui ex duo numerus simplex sum efficio dipla siona


Triclinia verna et autumnalia ad orientem; tum enim praetenta luminibus adversus solis impetus progrediens ad occidentem efficit ea temperata ad id tempus, quo his solitum est uti. aestiva ad septentrionem, quod ea regio, ut reliquae per solstitium propter calorem efficiuntur aestuosae, eo quod est aversa a solis cursu, semper refrigerata et salubritatem et voluptatem in usu praestat. non minus pinacothecae et plumariorum textrina pictorumque officinae, uti colores eorum in opere propter constantiam luminis inmutata permaneant qualitate.

triclinium vernus et auctumnalis ad orior tum enim praetendo lumen adverro sol impetus progredior ad occaedes efficio is tempero ad is tempus quo hic soleo sum uti aestivus ad septentrio qui is regius ut reliquus per solstitium propter calor efficio aestuosus is qui sum averto ab sol cursus semper refrigero et salubritas et voluptas in usus praesto non paruus pinacotheca et plumarius textrinum pingo officina uti color is in opus propter constantia lumen immutatus permaneo qualitas


Praeterea minus nobiles multi praecepta symmetriarum conscripserunt, uti Nexaris, Theocydes, Demophilos, Pollis, Leonidas, Silanion, Melampus, Sarnacus, Euphranor. non minus de machinationibus, uti Diades, Archytas, Archimedes, Ctesibios, Nymphodorus, Philo Byzantius, Diphilos, Democles, Charias, Polyidos, Pyrros, Agesistratos. quorum ex commentariis, quae utilia esse his rebus animadverti, collecta in unum coegi corpus, et ideo maxime, quod animadverti in ea re ab Graecis volumina plura edita, ab nostris oppido quam pauca. Fuficius enim nimirum de his rebus primus instituit edere volumen, item Terentius Varro de novem disciplinis unum de architectura, P. Septimius duo.

praeterea paruus nobilis multus praecipio symmetriaris conscribo uti nexaris theocydes demophilus polla leonidas silanio melampus sarnacus euphranor non paruus de machinatio uti diades archytas archimedes ctesibius nymphodorus philus byzantius diphilus democles charias polyidus pyrros agesistratos qui ex commentarius qui utilis sum hic res animadverto colligo in unus cogo corpus et ideo magnus qui animadverto in is res ab graecum volumen multus edo ab noster oppidum quam paucus fuficius enim nimirum de hic res primus instituo edo volumen item tero varro de novo disciplina unus de architectura p septimus duo


Ipsûm tamen eorum foraminum capituli e magnitudine omnis deformatur altitudo et latitudo. tabulae, quae sunt in summo et in imo capituli, peritretoe quae vocantur, fiant crassitudine unius foraminis, latitudine unius et eius dodrantis, in extremis foraminis unius et eius S. parastaticae dextra ac sinistra praeter cardines altae foraminum IIII, crassae foraminum† quinum; cardines foraminis dimidia. a parastatica ad foramen spatium foraminis, a foramine ad medianam parastaticam item foraminis . latitudo parastados mediae unius foraminis et eius ⟨T⟩K, crassitudo foraminis unius.

ipsum tamen is foramen capitulis e magnitudo omnis deformo altitudo et latitudo tabula qui sum in superus et in imus capitulis peritretoe qui voco fio crassitudo unus foramen latitudo unus et is dodrans in exter foramen unus et is senatus parastatica dextera atque sinistra praeter cardo alo foramen quattuor crassus foramen quini cardo foramen dimidio ab parastatica ad foramen spatium foramen ab foramen ad medianus parastatica item foramen latitudo parastados medius unus foramen et is t k crassitudo foramen unus


Concamarationes vero si ex structura factae fuerint, erunt utiliores; sin autem contignationes fuerint, figlinum opus subiciatur. sed hoc ita erit faciendum. regulae ferreae aut arcus fiant, eaeque uncinis ferreis ad contignationem suspendantur quam creberrimis; eaeque regulae sive arcus ita disponantur, uti tegulae sine marginibus sedere in duabus invehique possint, et ita totae concamarationes in ferro nitentes sint perfectae. earumque camararum superiora coagmenta ex argilla cum capillo subacta liniantur; inferior autem pars, quae ad pavimentum spectat, primum testa cum calce trullizetur, deinde opere albario sive tectorio poliatur. eaeque camarae in caldariis si duplices factae fuerint, meliorem habebunt usum; non enim a vapore umor corrumpere poterit materiem contignationis, sed inter duas camaras vagabitur.

concamaratio verus si ex structura facio sum sum utilis sin autem contignatio sum figlinum opus subicio sed hic ita sum facio regula ferreus aut arcus fio is uncinus ferreus ad contignatio suspendo quam creber is regula sive arcus ita dispono uti tegula sine margo sedeo in duo inveho possum et ita totus concamaratio in ferrum niteo sum perficio is camararis superus coagmento ex argilla cum capillus subigo liniantur inferus autem pars qui ad pavimentum specto primus testa cum calx trullizetur deinde opus albarius sive tectorium polio is camara in caldaria si duplex facio sum bonus habeo usus non enim ab vapor umor corrumpo possum materio contignatio sed inter duo camara vago


Tunc Rhodii Diogneti sollertia liberati bello publice gratias egerunt honoribusque omnibus eum et ornamentis exornaverunt. Diognetus eam helepolim reduxit in urbem et in publico conlocavit et inscripsit 'Diognetus e manubiis id populo dedit munus'. ita in repugnatoriis rebus non tantum machinae, sed etiam maxime consilia sunt comparanda.

tunc rhodius diognetus sollertia libero bellum publicus gratia egero honor omnis is et ornamentum exorno diognetus is helepolis reduco in urbs et in publicus conloco et inscribo diognetus e manubiae is populus do munus ita in repugnatorius res non tantus machina sed etiam magnus consilium sum comparo


amphiprostylos omnia habet ea, quae prostylos, praetereaque habet in postico ad eundem modum columnas et fastigium.

amphiprostylos omnis habeo is qui prostylos praeterea habeo in posticum ad idem modus columna et fastigium


Primum ad oppugnationes aries sic inventus memoratur esse. Carthaginienses ad Gadis oppugnandas castra posuerunt. cum autem castellum ante cepissent, id demoliri sunt conati. posteaquam non habuerunt ad demolitionem ferramenta, sumpserunt tignum idque manibus sustinentes capiteque eius summum murum continenter pulsantes summos lapidum ordines deiciebant, et ita gradatim ex ordine totam communitionem dissipaverunt.

primus ad oppugnatio aries sic invenio memoro sum carthaginiensis ad gades oppugno castrum pono cum autem castellum ante capio is demolio sum conor posteaquam non habeo ad demolitio ferramentum sumo tignum is manus sustineo capio is superus murus contineo pulso summus lapis ordo deicio et ita gradatim ex ordo totus communitio dissipaverunt


Ita supra singula epistylia et metopae et triglyphi bini erunt conlocandi, in angularibus hoc amplius dimidiatus et, quantum est spatium hemitriglyphi, id accedit. in mediano contra fastigium trium triglyphorum et trium metoparum spatium distabit, quo latius medium intercolumnium accedentibus ad aedem habeat laxamentum et adversus simulacra deorum aspectus dignitatem.

ita supra singulus epistylium et metopa et triglyphus bini sum conloco in angularis hic amplus dimidio et quantus sum spatium hemitriglyphus is accedo in medianus contra fastigium tres triglyphus et tres metoparis spatium disto quo fero medius intercolumnium accedo ad aedes habeo laxamentum et adverro simulacrum deus aspicio dignitas


Arae spectent ad orientem et semper inferiores sint conlocatae quam simulacra, quae fuerint in aede, uti suspicientes divinitatem, qui supplicant, et sacrificent. disparibus altitudinibus ad sui cuiusque dei decorem componantur. altitudines autem earum sic sunt explicandae, uti Iovi omnibusque caelestibus quam excelsissimae constituantur, Vestae Terrae Matrique humiles conlocentur. ita idoneae his institutionibus explicabuntur modulationibus ararum deformationes.

araus specto ad orior et semper inferus sum conloco quam simulacrum qui sum in aedes uti suspicio divinitas qui supplico et sacrifico dispar altitudo ad suus quisque deus decoro compono altitudo autem is sic sum explico uti iuppiter omne caelestis quam excello constituo vesta terra mater humilis conloco ita idoneus hic institutio explico modulatio araris deformatio


Id autem eo facilius fit, quo brevior pars prior vectis ab ea pressione, quod est centrum, subit sub onus, et quo longius ab eo centro distans caput eius deducitur. per id faciundo motus circinationis cogit pressionibus examinare paucis manibus oneris maximi pondus. item si sub onus vectis ferrei lingula subiecta fuerit neque eius caput pressione in imum, sed adversus in altitudinem extolletur, lingula fulta in areae solo habebit eam pro onere, oneris autem ipsius angulum pro pressione. ita non tam faciliter quam per oppressionem, sed adversus nihilominus pondus oneris erit excitatum. igitur si plus lingula vectis supra hypomochlion posita sub onus subierit et caput eius propius centrum pressiones habuerit, non poterit onus elevare, nisi, quemadmodum supra scriptum est, examinatio vectis longitudinis per caput neque in imum ductionibus fuerit facta.

is autem is facilis fio quo brevis pars prior veho ab is pressio qui sum centrum subeo sub onus et quo longus ab is centrum disto caput is deduco per is facio moueo circinatio cogo pressio examinaris paucus manus onus magnus pondus item si sub onus veho ferreus ligula subiectum sum neque is caput pressio in imus sed adverro in altitudo extollo ligula fulcio in areae solum habeo is pro onus onus autem ipse angulis pro pressio ita non tam facilis quam per oppressio sed adverro nihilominus pondus onus sum excitas igitur si multus ligula veho supra hypomochlion pono sub onus subeo et caput is propius centrum pressio habeo non possum onus elevaris nisi quemadmodum supra scribo sum examinatio veho longitudo per caput neque in imus ductio sum facio


Cum haec ita erunt pertemptata et, qua supra scripta sunt, signa inventa, tum deprimendus est puteus in eo loco, et si erit caput aquae inventum, plures circa sunt fodiendi et per specus in unum locum omnes conducendi.

cos hic ita sum pertento et qui supra scribo sum signum invenio tum deprimo sum puteus in is locus et si sum caput aqua invenio multus circa sum fodio et per specus in unus locus omnis conduco


Itemque, quae pilatim aguntur aedificia et cuneorum divisionibus coagmentis ad centrum respondentibus fornices concluduntur, extremae pilae in his latiores spatio sunt faciundae, uti vires eae habentes resistere possint, cum cunei ab oneribus parietum pressi per coagmenta ad centrum se prementes extruderent incumbas. itaque si angulares pilae erunt spatiosis magnitudinibus, continendo cuneos firmitatem operibus praestabunt.

ito qui pilatim ago aedificium et cuneus divisio coagmentum ad centrum respondeo fornix concludo exter pila in hic fero spatium sum facio uti vireo is habeo resisto possum cum cuneus ab onus paries premo per coagmento ad centrum sui premo extrudo incumbo itaque si angularis pila sum spatiosus magnitudo contineo cuneus firmitas opus praesto


Iter autem in mundo Mercurii stella ita pervolitat, uti trecentesimo et sexagensimo die per signorum spatia currens perveniat ad id signum, ex quo priore circumlatione coepit facere cursum, et ita peraequatur eius iter, ut circiter tricenos dies in singulis signis habeat numeri rationem.

iter autem in mundus mercurius stella ita pervolito uti trecentesimus et sexagensimo dies per signum spatior curro pervenio ad is signum ex quo prior circumlatio coepio facio cursus et ita peraequo is iter ut circiter triceni dies in singuli signum habeo numerus ratio


Haec autem ex îs, quae supra scriptae sunt, originibus instituta esse possumus sic animadvertere, quod ad hunc diem nationibus exteris ex his rebus aedificia constituuntur, uti Gallia, Hispania, Lusitania, Aquitania scandulis robusteis aut stramentis. apud nationem Colchorum in Ponto propter silvarum abundantiam arboribus perpetuis planis dextra ac sinistra in terra positis, spatio inter eas relicto quanto arborum longitudines patiuntur, conlocantur in extremis partibus earum supra alterae transversae, quae circumcludunt medium spatium habitationis. tum insuper alternis trabibus ex quattuor partibus angulos iugumentantes et ita parietes arboribus statuentes ad perpendiculum imarum educunt ad altitudinem turres, intervallaque, quae relinquuntur propter crassitudinem materiae, schidiis et luto obstruunt. item tecta, recidentes ad extremos angulos transtra, traiciunt gradatim contrahentes, et ita ex quattuor partibus ad altitudinem educunt medio metas, quas fronde et luto tegentes efficiunt barbarico more testudinata turrium tecta.

hic autem ex is qui supra scribo sum origo institutum sum possum sic animadverto qui ad hic dies natio exter ex hic res aedificium constituo uti gallia hispania lusitania aquitania scandulis robusteus aut stramentum apud natio colchus in pontus propter silvaris abundantia arbor perpetuus planus dextera atque sinistra in terra pono spatium inter is relinquo quantus arbor longitudo patior conloco in exter pars is supra alter transverto qui circumcludo medius spatium habitatio tum insuper alternus trabs ex quattuor pars angulus jugumento et ita paries arbor statuo ad perpendiculis imaris educo ad altitudo turris intervallum qui relinquo propter crassitudo materia schidia et lutum obstruo item tectum recido ad extremus angulus transtrum traicio gradatim contraho et ita ex quattuor pars ad altitudo educo medium meto qui frons et lutum tego efficio barbaricus mos testudineatus turris tectum


Hae glaebae, cum collectae sunt, in officina propter umoris plenitatem coiciuntur in fornacem, ut interarescant, et is qui ex his ab ignis vapore fumus suscitatur, cum resedit in solum furni, invenitur esse argentum vivum. exemptis glaebis guttae eae, quae residebunt, propter brevitates non possunt colligi, sed in vas aquae converruntur et ibi inter se congruunt et una confunduntur. id autem cum sint quattuor sextariorum mensurae, cum expenduntur, invenientur esse pondo centum.

hic glaeba cum colligo sum in officina propter umor plenitas cojacio in fornacem ut interaresco et is qui ex hic ab ignis vapor fumus suscito cum resedeo in solus furnus invenio sum argentum vivus eximo glaeba gutta is qui resideo propter brevitas non possum colligo sed in vas aqua converro et ibi inter sui congruo et unus confundo is autem cum sum quattuor sextarius metior cum expendo invenio sum pondo centum


Regiones autem, quas debent spectare aedes sacrae deorum inmortalium, sic erunt constituendae, uti, si nulla ratio inpedierit liberaque fuerit potestas, aedis signumque, quod erit in cella conlocatum, spectet ad vespertinam caeli regionem, uti, qui adierint ad aram immolantes aut sacrificia facientes, spectent ad partem caeli orientis et simulacrum, quod erit in aede, et ita vota suscipientes contueantur aedem et orientem caelum ipsaque simulacra videantur exaudientia contueri supplicantes et sacrificantes, quod aras omnes deorum necesse esse videatur ad orientem spectare.

regio autem qui debeo specto aedes sacer deus immortalis sic sum constituo uti si nullus ratio inpedierit libero sum potestas aedes signum qui sum in cella conloco specto ad vespertinus caelum regio uti qui adeo ad ara immolo aut sacrificium facio specto ad pars caelum orior et simulacrum qui sum in aedes et ita veto suscipio contueor aedes et orior caelum ipse simulacrum video exaudio contueor supplico et sacrifico qui ara omnis deus necesse sum video ad orior specto


Eadem ratione vox item ad circinum efficit motiones; sed in aqua circuli planitiae in latitudine moventur, vox et in latitudine progreditur et altitudinem gradatim scandit. igitur ut in aqua undarum designationibus, item in voce cum offensio nulla primam undam interpellaverit, non disturbat secundam nec insequentes, sed omnes sine resonantia perveniunt ad imorum et ad summorum aures.

idem ratio vox item ad circinum efficio motio sed in aqua circulus planitia in latitudo moveo vox et in latitudo progredio et altitudo gradatim scando igitur ut in aqua undaris designatio item in vox cum offensio nullus primus unda interpello non disturbo secundus neque insequor sed omnis sine resono pervenio ad imum et ad summus auris


Displuviata autem sunt, in quibus deliquiae arcam sustinentes stillicidia reiciunt. haec hibernaculis maxime praestant utilitates, quod compluvia eorum erecta non obstant luminibus tricliniorum. sed ea habent in refectionibus molestiam magnam, quod circa parietes stillicidia defluentia, cum tument fistulae, quae non celeriter recipiunt ex canalibus aquam defluentem itaque redundantes restagnant, et intestinum et parietes in eis generibus aedificiorum corrumpunt. testudinata vero ibi fiunt, ubi non sunt impetus magni et in contignationibus supra spatiosae redduntur habitationes.

displuviata autem sum in qui delicia arca sustineo stillicidium reicio hic hibernaculis magnus praesto utilitas qui compluvium is erigo non obsto lumen triclinium sed is habeo in refectio molestia magnus qui circa paries stillicidium defluo cum tumeo fistula qui non celer recipio ex canal aqua defluo itaque redundo restagno et intestinus et paries in is genus aedificium corrumpo testudineatus verus ibi fio ubi non sum impetus magnus et in contignatio supra spatiosus reddo habitatio


habent autem tubulorum ductiones ea commoda. primum in opere quod si quod vitium factum fuerit, quilibet id potest reficere. etiamque multo salubrior est ex tubulis aqua quam per fistulas, quod plumbum videtur esse ideo vitiosum, quod ex eo cerussa nascitur; haec autem dicitur esse nocens corporibus humanis. ita quod ex eo procreatur, si id est vitiosum, non est dubium, quin ipsum quoque non sit salubre.

habeo autem tubulus ductio is commodus primus in opus qui si qui vitium facio sum qui is possum reficio etiam multus salubris sum ex tubulis aqua quam per fistula qui plumbum video sum ideo vitiosus qui ex is cerussa nascor hic autem dico sum noceo corpus humanus ita qui ex is procreo si is sum vitiosus non sum dubius quin ipse quoque non sum salubris


Item pisces supra Andromedam ex aequis ex aequisque sunt supra spinam equi, cuius ventris lucidissima stella finit ventrem equi et caput Andromedae. manus Andromedae dextra supra Cassiepiae simulacrum est constituta, laeva supra aquilonalem piscem. item aquarii supra equi caput est. equi ungulae attingunt aquarii e regione volucrem. inter Cepheum et Andromedae genua Cassiepia media est dedicata. capricorni supra in altitudinem aquila et delphinus. secundum eos est sagitta. ab ea autem non longe volucris, cuius pinna dextra Cephei manum attingit et sceptrum, laeva supra Cassiepiae innititur. sub avis cauda pedes equi sunt subiecti.

item piscis supra andromeda ex aequus ex aequus sum supra spina equus qui venter lucidus stella finio venter equus et caput andromeda manus andromeda dextera supra cassiepiae simulacrum sum constituo laeva supra aquilonal piscis item aquarius supra equus caput sum equus ungula attingo aquarius e regio volucris inter cepheus et andromeda genu cassiepia medius sum dedico capricorni supra in altitudo aquila et delphinus secundus is sum sagitta ab is autem non longus volucris qui pinna dextera cepheus manus attingo et sceptrum laeva supra cassiepiae innitor sub avus cauda pes equus sum subicio


Similiter vero sacrarum aedium membra ad universam totius magnitudinis summam ex partibus singulis convenientissimum debent habere commensus responsum. item corporis centrum medium naturaliter est umbilicus. namque si homo conlocatus fuerit supinus manibus et pedibus pansis circinique conlocatum centrum in umbilico eius, circumagendo rotundationem utrarumque manuum et pedum digiti linea tangentur. non minus quemadmodum schema rotundationis in corpore efficitur, item quadrata designatio in eo invenietur. nam si a pedibus imis ad summum caput mensum erit eaque mensura relata fuerit ad manus pansas, invenietur eadem latitudo uti altitudo, quemadmodum areae, quae ad normam sunt quadratae.

similis verus sacraris aedes membrum ad universus totus magnitudo summa ex pars singuli convenio debeo habeo commetior responsum item corpus centrum medius naturalis sum umbilicus namque si homo conloco sum supinus manus et pes pansis circinique conloco centrum in umbilicus is circumago rotundatio uter manus et pes digitus lineus tango non paruus quemadmodum schema rotundatio in corpus efficio item quadro designatio in is invenio nam si ab pes imus ad superus caput metior sum is mensura refero sum ad manus pansas invenio idem latitudo uti altitudo quemadmodum areae qui ad norma sum quadro


Fauces minoribus atriis e tablini latitudine dempta tertia, maioribus dimidia constituantur.

fauces paruus atrium e tablinum latitudo dempta tertius magnus dimidio constituo


tractorium vero, cum onera machinis pertrahuntur, ut ad altitudinem sublata conlocentur. scansoria ratio non arte sed audacia gloriatur; ea catenationibus et transversariis et plexis conligationibus et erismatorum fulturis continentur. quae autem spiritus potestate adsumit ingressus, elegantes artis subtilitatibus consequetur effectus. tractoria autem maiores et magnificentia plenas habet ad utilitatem opportunitates et in agendo cum prudentia summas virtutes.

tractorius verus cum onus machina pertraho ut ad altitudo tollo conloco scansorius ratio non ars sed audacia glorior is catenatio et transversarius et plexis conligatio et erismator fulcio contineo qui autem spiritus potestas adsumo ingredior elegens ars subtilitas consequor efficio tractorius autem magnus et magnificentia plenus habeo ad utilitas opportunitas et in ago cum prudentia superus virtus


Itaque quemadmodum sol per siderum spatia vadens dilatat contrahitque dies et horas, sic bulla in horologiis ingrediens per puncta contra centri tympani versationem, cotidie cum transfertur aliis temporibus per latiora, aliis per angustiora spatia, menstruis finitionibus imagines efficit horarum et dierum.

itaque quemadmodum sol per sidus spatior vado dilato contraho dies et hora sic bulla in horologium ingredior per pungo contra centrum tympanium versatio cottidie cum transfero alius tempus per fero alius per angustus spatior menstruus finitio imago efficio hora et dies


Historias autem plures novisse oportet, quod multa ornamenta saepe in operibus architecti designant, de quibus argumenti rationem, cur fecerint, quaerentibus reddere debent. quemadmodum si quis statuas marmoreas muliebres stolatas, quae caryatides dicuntur, pro columnis in opere statuerit et insuper mutulos et coronas conlocaverit, percontantibus ita reddet rationem. Carya, civitas Peloponnensis, cum Persis hostibus contra Graeciam consensit. postea Graeci per victoriam gloriose bello liberati communi consilio Caryatibus bellum indixerunt. itaque oppido capto, viris interfectis, civitate deflagrata matronas eorum in servitutem abduxerunt, nec sunt passi stolas neque ornatus matronales deponere, non uti una triumpho ducerentur, sed aeterna, servitutis exemplo gravi contumelia pressae poenas pendere viderentur pro civitate. ideo qui tunc architecti fuerunt aedificiis publicis designaverunt earum imagines oneri ferendo conlocatas, ut etiam posteris poena peccati Caryatium memoriae traderetur.

historia autem multus nosco oportet qui multus ornamentum saepe in opus architectus designo de qui argumentum ratio cur facio quaero reddo debeo quemadmodum si quis statua marmoreus muliebris stolatae qui caryatides dico pro columna in opus statuo et insuper mutulus et corona conloco perconto ita reddo ratio carya civitas peloponnenses cum persa hostis contra graecia consentio postea graecum per victoria gloriosus bellum libero communis consilium caryatibus bellum indico itaque oppidum capio vis interficio civitas deflagro matrona is in servitus abduco neque sum patior stola neque orno matronal depono non uti unus triumphus duco sed aeternus servitus exemplum gravis contumelia premo poena pendeo video pro civitas ideo qui tunc architectus sum aedificium publicus designo is imago onus fero conloco ut etiam posterus poena pecco caryatium memoria trado


Item propter tenuitatem caeli meridianae nationes ex acuta fervore mente expeditius celeriusque moventur ad consiliorum cogitationes; septentrionales autem gentes infusae crassitudine caeli, propter obstantiam aeris umore refrigeratae stupentes habent mentes. hoc autem ita esse a serpentibus licet aspicere, quae, per calorem cum exhaustam habent umoris refrigerationem, tunc acerrime moventur, per brumalia autem et hiberna tempora ab mutatione caeli refrigeratae, inmotae sunt stupore. ita non est mirandum, si acutiores efficit calidus aer hominum mentes, refrigeratus autem contra tardiores.

item propter tenuitas caelum meridianus natio ex acutus fervor mens expedio celer moveo ad consilium cogitatio septentrional autem gens infundo crassitudo caelum propter obstantia aer umor refrigero stupeo habeo mens hic autem ita sum ab serpens licet aspicio qui per calor cum exhaurio habeo umor refrigeratio tunc acer moveo per brumalis autem et hibernus tempus ab mutatio caelum refrigero immotus sum stupor ita non sum miror si acuo efficio calidus aer homo mens refrigero autem contra tardus


Item si in paludibus moenia constituta erunt, quae paludes secundum mare fuerint, spectabuntque ad septentrionem aut inter septentrionem et orientem, eaeque paludes excelsiores fuerint quam litus marinum, ratione videbuntur esse constituta. fossis enim ductis fit aquae exitus ad litus, et mare tempestatibus actum in paludes redundantia motionibus concitata marisque mixtionibus non patitur bestiarum palustrium genera ibi nasci, quaeque de superioribus locis natando proxime litus perveniunt, inconsueta salsitudine necantur. exemplar autem huius rei Gallicae paludes possunt esse, quae circumcingunt Altinum, Ravennam, Aquileiam, aliaque quae in eiusmodi locis municipia sunt proxima paludibus, quod his rationibus habent incredibilem salubritatem.

item si in palus moenia constituo sum qui palus secundus mare sum specto ad septentrio aut inter septentrio et orior is palus excello sum quam litus marinus ratio video sum constituo fodio enim duco fio aqua exitus ad litus et mare tempestas ago in palus redundo motio concito mare mixtio non patior bestia palustria genus ibi nascor quisque de superus locus nato propior litus pervenio inconsuetus salsitudo neco exemplar autem hic res gallicus palus possum sum qui circumcingunt altinus ravenna aquileia alius qui in eiusmodi locus municipium sum propior palus qui hic ratio habeo incredibilis salubritas


Praeterea introrsus contra terrenum coniuncta muro serratim struantur, uti singuli dentes ab muro tantum distent, quanta altitudo futura erit substructionis; crassitudines autem habeant dentium structurae uti muri. item in extremis angulis cum recessum fuerit ab interiore angulo spatio altitudinis substructionis, in utramque partem signetur, et ab his signis diagonios structura conlocetur, et ab ea media altera coniuncta cum angulo muri. ita dentes et diagonioe structurae non patientur tota vi premere murum, sed dissipabunt retinendo impetum congestionis.

praeterea introrsum contra terrenus conjungo murus serratim struo uti singuli dens ab murus tantus disto quantus altitudo sum sum substructio crassitudo autem habeo dens struo uti murus item in exter angulis cum recedo sum ab interior angulus spatium altitudo substructio in uter pars signo et ab hic signum diagonios structura conloco et ab is medius alter conjungo cum angulus murus ita dens et diagonioe struo non patior totus vis premo murus sed dissipo retineo impetus congestio


Nunc de perductionibus ad habitationes moeniaque, ut fieri oporteat, explicabo. cuius ratio est prima perlibratio. libratur autem dioptris aut libris aquariis aut chorobate, sed diligentius efficitur per chorobaten, quod dioptrae libraeque fallunt. chorobates autem est regula longa circiter pedum viginti. ea habet ancones in capitibus extremis aequali modo perfectos inque regulae capitibus ad normam coagmentatos, et inter regulam et ancones a cardinibus compacta transversaria, quae habent lineas ad perpendiculum recte descriptas pendentiaque ex regula perpendicula in singulis partibus singula, quae, cum regula est conlocata aeque, tangendo aeque ac pariter lineas descriptionis indicant libratam conlocationem.

nunc de perductio ad habitatio moenia ut fio oportet explico qui ratio sum primus perlibratio libro autem dioptra aut liber aquarius aut chorobates sed diligo efficio per chorobates qui dioptra libra fallo chorobates autem sum regula longus circiter pes viginti is habeo ancon in caput exter aequal modo perficio in regula caput ad norma coagmento et inter regula et ancon ab cardo compaciscor transversarius qui habeo linea ad perpendiculis rectus describo pendeo ex regula perpendiculum in singuli pars singulus qui cum regula sum colloco aequus tango aequus atque pariter linea descriptio indico libro conlocatio


Fores ita compingantur, uti scapi cardinales sint ex latitudine luminis totius XII parte. inter duos scapos tympana ex XII partibus habeant ternas partes.

foris ita compingo uti scapus cardinal sum ex latitudo lumen totus duodecim pars inter duo scapus tympanum ex duodecim pars habeo terni pars


Altera est quam e)/mplekton appellant, qua etiam nostri rustici utuntur. quorum frontes poliuntur, reliqua ita, uti sunt nata, cum materia conlocata alternis alligant coagmentis. sed nostri celeritati studentes, erecta conlocantes frontibus serviunt et in medio farciunt fractis separatim cum materia caementis. ita tres suscitantur in ea structura crustae, duae frontium et una media farturae. Graeci vero non ita, sed plana conlocantes et longitudines eorum alternis in crassitudinem instruentes, non media farciunt, sed e suis frontatis perpetuam et unam crassitudinem parietum consolidant. praeterea interponunt singulos crassitudine perpetua utraque parte frontatos, quos dia/tonoi appellant, qui maxime religando confirmant parietum soliditatem.

alter sum quam e mplekton appello qui etiam noster rusticus uto qui frons polio reliquus ita uti sum nata cum materia colloco alternus alligo coagmentum sed noster celeritas studeo erigo conloco frons servio et in medium farcio frango separatim cum materia caementum ita tres suscito in is structura crusta duo frons et unus medius farcio graecum verus non ita sed planum conloco et longitudo is alternus in crassitudo instruo non medius farcio sed e suus frontas perpetuus et unus crassitudo paries consolida praeterea interpono singuli crassitudo perpetuus uter pars frontati qui dius tonoi appello qui magnus religo confirmo paries soliditas