Quas potui de machinis expedire rationes pacis bellique temporibus et utilissimas putavi, in hoc volumine perfeci. in prioribus vero novem de singulis generibus et partibus comparavi, uti totum corpus omnia architecturae membra in decem voluminibus haberet explicata.

qui possum de machina expedio ratio pax bellus tempus et utilis puto in hic volumen perficio in prior verus novo de singuli genus et pars comparo uti totus corpus omnis architectura membrum in decem volumen habeo explicata


Sonitus, qui graece fqo/ggoi dicuntur, in unoquoque genere sunt X et VIII, e quibus VIII sunt in tribus generibus perpetui et stantes, reliqui X, cum communiter modulantur, sunt vagantes. stantes autem sunt, qui inter mobiles interpositi continent tetrachordi coniunctionem et e generum discriminibus suis finibus sunt permanentes; appellantur autem sic: proslambanomenos, hypate hypaton, hypate meson, mese, nete synhemmenon, paramese, nete diezeugmenon, nete hyperbolaeon. mobiles autem sunt, qui in tetrachordo inter inmotos dispositi in generibus ex locis loca mutant; vocabula autem habent haec: parhypate hypaton, lichanos hypaton, parhypate meson, lichanos meson, trite synhemmenon, paranete synhemmenon, trite diezeugmenon, paranete diezeugmenon, trite hyperbolaeon, paranete hyperbolaeon.

sono qui graeca fqo ggoi dico in unoquoque genus sum decem et viii e qui viii sum in tres genus perpetuus et sto reliquus decem cum communis modulor sum vago sto autem sum qui inter mobilis interpono contineo tetrachordon coniunctio et e gener discrimen suus finis sum permaneo appello autem sic proslambanomenos hypate hypaton hypate meson meses neo synhemmenon paramese neo diezeugmenon neo hyperbolaeus mobilis autem sum qui in tetrachordon inter immotus dispono in genus ex locus locum muto vocabulum autem habeo hic parhypate hypaton lichanos hypaton parhypate meson lichanos meson tero synhemmenon paranete synhemmenon tero diezeugmenon paranete diezeugmenon tero hyperbolaeus paranete hyperbolaeus


Distribuitur autem longitudo aedis, uti latitudo sit longitudinis dimidiae partis, ipsaque cella parte quarta longior sit, quam est latitudo, cum pariete, qui paries valvarum habuerit conlocationem. reliquae tres partes pronai ad antas parietum procurrant, quae antae columnarum crassitudinem habere debent. et si aedes erit latitudine maior quam pedes XX, duae columnae inter duas antas interponantur, quae disiungant pteromatos et pronai spatium. item intercolumnia tria, quae erunt inter antas et columnas, pluteis marmoreis sive ex intestino opere factis intercludantur, ita uti fores habeant, per quas itinera pronao fiant.

distribuo autem longitudo aedes uti latitudo sum longitudo dimidia pars ipse cella pars quartus longus sum quam sum latitudo cum paries qui pario valvaris habeo conlocatio reliquus tres pars pronus ad antae paries procurro qui antae columnaris crassitudo habeo debeo et si aedes sum latitudo magnus quam pes xx duo columna inter duo antae interpono qui disjungo pteromatos et pronus spatium item intercolumnium tres qui sum inter antae et columna pluteus marmoreus sive ex intestinus opus facio intercludo ita uti foris habeo per qui iter pronaus fio


Ventus autem est aeris fluens unda cum certa motus redundantia. nascitur, cum fervor offendit umorem et impetus spiritus factionis exprimit vim flatus. id autem verum esse ex aeolis aereis licet aspicere et de latentibus caeli rationibus artificiosis rerum inventionibus divinitatis exprimere veritatem. fiunt enim aeoli pilae aereae cavae,— hae habent punctum angustissimum—quae aqua infunduntur conlocanturque ad ignem; et antequam calescant, non habent ullum spiritum, simul autem ut fervere coeperint, efficiunt ad ignem vehementem flatum. ita scire et iudicare licet e parvo brevissimoque spectaculo de magnis et inmanibus caeli ventorumque naturae rationibus.

venio autem sum aer fluo unda cum certus moueo redundo nascor cum fervo offendo umor et impetus spiritus factio exprimo vis flo is autem verus sum ex aeolis aereus licet aspicio et de lateo caelum ratio artificiosus res inventio divinitas exprimo veritas fio enim aeoli pila aereus cavus hic habeo pungo angustus qui aqua infundo conloco ad ignis et antequam calesco non habeo ullus spiritus simul autem ut ferveo coepio efficio ad ignis vehemens flo ita scio et iudicaris licet e parvus brevis spectaculum de magnus et immanis caelum venio natura ratio


Insuper in altero loculamento cum eo confixo inclusum tympanum planum ad eundem modum dentatum, quibus dentibus convenit denticulus, qui est ad latus fixus tympano, quod est in cultro conlocatum, ut eos dentes, qui sunt plani tympani, singulis versationibus singulos dens inpellendo in orbem planum tympanum verset. in plano autem tympano foramina fiant, in quibus foraminibus conlocabuntur calculi rotundi. in theca eius tympani, sive loculamentum est, unum foramen excavetur habens canaliculum, qua calculus liberatus ab obstantia cum ceciderit in vas aereum, sonitu significet.

insuper in alter loculamentum cum is configo includo tympanum planus ad idem modus dentas qui dens convenio denticulus qui sum ad latus figo tympanum qui sum in culter conloco ut is dens qui sum planus tympanium singuli versatio singuli dens inpello in orbis planus tympanum verso in planus autem tympanum foramen fio in qui foramen conloco calculis rotundus in theca is tympanium sive loculamentum sum unus foramen excavo habeo canaliculis qui calculus libero ab obsto cum caedo in vas aereus sonitus significo


Quoniam ergo explicata ratio est, quid ita in urbe propter necessitatem angustiarum non patiuntur esse latericios parietes, cum extra urbem opus erit his uti. ut sint sine vitiis ad vetustatem, sic erit faciendum. summis parietibus structura testacea sub tegula subiciatur altitudine circiter sesquipedali habeatque proiecturas coronarum. ita vitari poterunt quae solent in his fieri vitia; cum enim in tecto tegulae fuerint fractae aut a ventis deiectae, qua possint ex imbribus aquae perpluere, non patietur lorica testacea laedi laterem, sed proiectura coronarum reiciet extra perpendiculum stillas et ea ratione servaverit integras parietum latericiorum structuras.

quoniam ergo explicata ratio sum quis ita in urbs propter necessitas angustiaris non patior sum latericius paries cum extra urbs opus sum hic uti ut sum sine vitium ad vetustas sic sum facio summus paries structura testaceus sub tegula subicio altitudo circiter sesquipedal habeo projectura coronaris ita vitaris possum qui soleo in hic fio vitio cum enim in tectum tegula sum frango aut ab venio deicio qui possum ex imber aqua perpluo non patior lorica testaceus laedo lateo sed projectura coronaris reicio extra perpendiculis stillo et is ratio servo integer paries latericius struo


Ipsae autem scaenae suas habent rationes explicitas ita, uti mediae valvae ornatus habeant aulae regiae, dextra ac sinistra hospitalia, secundum autem spatia ad ornatus comparata, quae loca Graeci peria/ktoi dicunt ab eo, quod machinae sunt in his locis versatiles trigonoe habentes singulares species ornationis, quae, cum aut fabularum mutationes sunt futurae seu deorum adventus, cum tonitribus repentinis versentur mutentque speciem ornationis in frontes. secundum ea loca versurae sunt procurrentes, quae efficiunt una a foro, altera a peregre aditus in scaenam.

ipse autem scaena suus habeo ratio explico ita uti medius valva orno habeo aula regia dextera atque sinistra hospitalia secundus autem spatior ad orno comparo qui locum graecum peria ktoi dico ab is qui machina sum in hic locus versatilis trigonoe habeo singularis species ornatio qui cum aut fabula mutatio sum sum seu deus advenio cum tonitrus repentinus verso muto species ornatio in frons secundus is locum verro sum procurro qui efficio unus ab forum alter ab peregre aditus in scaena


Quas rationes aedium sacrarum in formationibus oporteat fieri doricis, ionicis corinthiisque operibus, quoad potui attingere, veluti legitimis moribus exposui. nunc de tuscanicis dispositionibus, quemadmodum institui oporteat, dicam.

qui ratio aedes sacraris in formatio oportet fio doricis ionicis corinthiisque opus quoad possum attingo velut legitimus mos expono nunc de tuscanicis dispositio quemadmodum instituo oportet dico


Horum dorici generis symmetriae conspiciuntur his rationibus, uti corona summa, quae supra antepagmentum superius inponitur, aeque librata sit capitulis summis columnarum, quae in pronao fuerint. lumen autem thyretri constituatur sic, uti quae altitudo aedis a pavimento ad lacunaria fuerit, dividatur in partes tres semis et ex eis duae partes semis lumini valvarum altitudine constituantur. haec autem dividatur in partes XII et ex eis quinque et dimidia latitudo luminis fiat in imo. et in summo contrahatur, si erit lumen ab imo ad sedecim pedes, antepagmenti III parte; si XVI pedum ad XXV, superior pars luminis contrahatur antepagmenti parte IIII; si ab pedibus XXV ad XXX, summa pars contrahatur antepagmenti parte VIII. reliqua, quo altiora erunt, ad perpendiculum videntur oportere conlocari.

horus dorici genus symmetria conspicio hic ratio uti corona summus qui supra antepagmentum superus inpono aequus libro sum capitulis summus columnaris qui in pronaus sum lumen autem thyretri constituo sic uti qui altitudo aedes ab pavimentum ad lacunaria sum divido in pars tres semis et ex is duo pars semis lumen valvaris altitudo constituo hic autem divido in pars duodecim et ex is quinque et dimidio latitudo lumen fio in imus et in superus contraho si sum lumen ab imus ad sedecim pes antepagmentum iii pars si xvi pes ad xxv superus pars lumen contraho antepagmentum pars quattuor si ab pes xxv ad xxx summus pars contraho antepagmentum pars viii reliquus quo alo sum ad perpendiculis video oportet conlocaris


Est autem maxime id considerare Ravennae, quod ibi omnia opera et publica et privata sub fundamentis eius generis habeant palos. ulmus vero et fraxinus maximos habent umores minimumque aeris et ignis, terreni temperate. ea e mixtione comparatae, sunt in operibus, cum fabricantur, lentae et ab pondere umoris non habent rigorem et celeriter pandant; simul autem vetustate sunt aridae factae aut in agro perfecto qui est eis liquor stantes emoriuntur, fiunt duriores et in commissuris et coagmentationibus ab lentitudine firmas recipiunt catenationes.

sum autem magnus is considero ravenna qui ibi omnis opus et publicus et privo sub fundamentum is genus habeo palus ulmus verus et fraxinus magnus habeo umor minimus aer et ignis terrenus tempero is e mixtio comparo sum in opus cum fabrico lentus et ab pondus umor non habeo rigor et celer pando simul autem vetustas sum aridus facio aut in ager perficio qui sum is liquo sto emorior fio durus et in committo et coagmentatio ab lentitudo firmo recipio catenatio


De ballistis et catapultis symmetrias, quas maxime expeditas putavi, exposui. quemadmodum autem contentionibus eae temperentur e nervo capilloque tortis rudentibus, quantum comprehendere scriptis potuero, non praetermittam.

de ballista et catapulta symmetria qui magnus expedio puto expono quemadmodum autem contentio is tempero e nervus capillus torqueo rudo quantus comprehendo scribo possum non praetermitto


Item Pythagoras normam sine artificis fabricationibus inventam ostendit, et quod magno labore fabri normam facientes vix ad verum perducere possunt, id rationibus et methodis emendatum ex eius praeceptis explicatur. namque si sumantur regulae tres, e quibus una sit pedes III, altera pedes IIII, tertia pedes V, eaeque regulae inter se compositae tangant alia aliam suis cacuminibus extremis schema habentes trigoni, deformabunt normam emendatam. ad eas autem regularum singularum longitudines si singula quadrata paribus lateribus describantur, quod erit trium latus, areae habebit pedes VIIII, quod IIII, XVI, quod V erit, XXV.

item pythagoras norma sine artifex fabricatio invenio ostendo et qui magnus labor faber norma facio vix ad verus perduco possum is ratio et methodus emendo ex is praecipio explico namque si sumo regula tres e qui unus sum pes iii alter pes quattuor tertius pes v is regula inter sui compono tango alius alius suus cacumen exter schema habeo trigonus deformo norma emendo ad is autem regularis singularis longitudo si singulus quadro par later describo qui sum tres latus areae habeo pes viiii qui quattuor xvi qui v sum xxv


Gradus in fronte constituendi ita sunt, uti sint semper inpares; namque cum dextro pede primus gradus ascendatur, item in summo templo primus erit ponendus. crassitudines autem eorum graduum ita finiendas censeo, ut neque crassiores dextante nec tenuiores dodrante sint conlocatae; sic enim durus non erit ascensus. retractiones autem graduum nec minus quam sesquipedales nec plus quam bipedales faciendae videntur. item si circa aedem gradus futuri sunt, ad eundem modum fieri debent.

gradus in frons constituo ita sum uti sum semper inparis namque cum dexter pes primus gradus ascendo item in superus templum primus sum pono crassitudo autem is gradus ita finio censeo ut neque crassus dextante neque tenuis dodrans sum conloco sic enim durus non sum ascensus retractio autem gradus neque paruus quam sesquipedal neque multus quam bipedal facio video item si circa aedes gradus sum sum ad idem modus fio debeo


Nonnullis placuit esse ventos quattuor: ab oriente aequinoctiali solanum, a meridie austrum, ab occidente aequinoctiali favonium, ab septentrionali septentrionem. sed qui diligentius perquisierunt, tradiderunt eos esse octo, maxime quidem Andronicus Cyrrestes, qui etiam exemplum conlocavit Athenis turrem marmoream octagonon et in singulis lateribus octagoni singulorum ventorum imagines excalptas contra suos cuiusque flatus designavit, supraque eam turrim metam marmoream perfecit et insuper Tritonem aereum conlocavit dextra manu virgam porrigentem, et ita est machinatus, uti vento circumageretur et semper contra flatum consisteret supraque imaginem flantis venti indicem virgam teneret.

nonnullus placeo sum venio quattuor ab orior aequinoctial solanum ab meridies auster ab occaedes aequinoctial favonium ab septentrional septentrio sed qui diligo perquaero trado is sum octo magnus quidem andronicus cyrrestes qui etiam exemplum conloco athenae turris marmoreus octagonon et in singuli later octagoni singulus ventor imago excalptas contra suus quisque flo designo supra is turris meto marmoreus perficio et insuper tritonem aereus conloco dextera manus virga porrigo et ita sum machinor uti venio circumago et semper contra flo consisto supra imago flo venio index virga teneo


Nec solum id vitium in aedificiis, sed etiam in muneribus, quae a magistratibus foro gladiatorum scaenisque ludorum dantur, quibus nec mora neque expectatio conceditur, sed necessitas finito tempore perficere cogit, id est sedes spectaculorum velorumque inductiones et ea omnia, quae scaenicis moribus per machinationem ad spectationes populo comparantur. in his vero opus est prudentia diligens et ingenii doctissimi cogitata, quod nihil eorum perficitur sine machinatione studiorumque vario ac sollerti vigore.

neque solus is vitium in aedificium sed etiam in munus qui ab magistratus forum gladiator scaena ludus do qui neque mora neque expectatio concedo sed necessitas finio tempus perficio cogo is sum sedes spectaculum velum inductio et is omnis qui scaenicus mos per machinatio ad spectatio populus comparo in hic verus opus sum prudentia diligo et ingenium doceo cogito qui nihil is perficio sine machinatio studium vario atque sollerti vigor


Corpus enim hominis ita natura composuit, uti os capitis a mento ad frontem summam et radices imas capilli esset decimae partis, item manus pansa ab articulo ad extremum medium digitum tantundem, caput a mento ad summum verticem octavae, cum cervicibus imis ab summo pectore ad imas radices capillorum sextae, a medio pectore ad summum verticem quartae. ipsius autem oris altitudinis tertia est pars ab imo mento ad imas nares, nasum ab imis naribus ad finem mediûm superciliorum tantundem, ab ea fine ad imas radices capilli frons efficitur item tertiae partis. pes vero altitudinis corporis sextae, cubitum quartae, pectus item quartae. reliqua quoque membra suas habent commensus proportiones, quibus etiam antiqui pictores et statuarii nobiles usi magnas et infinitas laudes sunt adsecuti.

corpus enim homo ita natura compono uti os capio ab mentum ad frons summa et radix imus capillus sum decimus pars item manus pansa ab articulus ad exter medius digitus tantus caput ab mentum ad superus vertex octava cum cervix imus ab superus pectus ad imus radix capillus sextus ab medium pectus ad superus vertex quarta ipse autem ora altitudo tertius sum pars ab imus mentum ad imus naris nasus ab imus naris ad finis medium supercilium tantus ab is finis ad imus radix capillus frons efficio item tertius pars pes verus altitudo corpus sextus cubitum quarta pectus item quarta reliquus quoque membrum suus habeo commetior proportio qui etiam antiquus pictor et statuarius nobilis utor magnus et infinitus laus sum adsequor


Ita uti in minore theatro supra scriptum est. in mediana autem prima in extremis cornibus ad chromaticen hyperbolaeon habentia sonitum ponantur, in secundis ab his diatessaron ad chromaticen diezeugmenon, in tertiis ad chromaticen synhemmenon, quartis diatessaron ad chromaticen meson, quintis diatessaron ad chromaticen hypaton, sextis ad paramesen, quod et ad chromaticen hyperbolaeon diapente et ad chromaticen synhemmenon diatessaron habet consonantiae communitatem.

ita uti in paruus theatrum supra scribo sum in medianus autem primus in exter cornu ad chromatice hyperbolaeus habeo sonitus pono in secundus ab hic diatessaron ad chromatice diezeugmenon in tertius ad chromatice synhemmenon quartum diatessaron ad chromatice meson quintus diatessaron ad chromatice hypaton sextus ad paramese qui et ad chromatice hyperbolaeus diapente et ad chromatice synhemmenon diatessaron habeo consonantia communitas


De administratione autem aquae, quemadmodum se temperet ad rationem, sic erit faciendum.

de administratio autem aqua quemadmodum sui tempero ad ratio sic sum facio


Quo altius enim scandit oculi species, non facile persecat aeris crebritatem; dilapsa itaque altitudinis spatio et viribus exuta incertam modulorum renuntiat sensibus quantitatem. quare semper adiciendum est rationis supplementum in symmetriarum membris, ut, cum fuerint aut altioribus locis opera aut etiam ipsa colossicotera, habeant magnitudinum rationem. epistylii latitudo in imo, quod supra capitulum erit, quanta crassitudo summae columnae sub capitulo erit, tanta fiat; summum, quantum imus scapus.

quo altus enim scando oculus species non facilis perseco aer crebritas dilabor itaque altitudo spatium et vis exuo incertus modulus renuntio sensus quantitas quare semper adicio sum ratio supplementum in symmetriaris membrum ut cum sum aut alo locus opus aut etiam ipse colossicotera habeo magnitudo ratio epistylium latitudo in imus qui supra capitulis sum quantus crassitudo summa columna sub capitulum sum tantus fio superus quantus imus scapus


Igitur statuenda est primum ratio symmetriarum, deinde explicetur operis futuri locorum imum spatium longitudinis et latitudinis, cuius cum semel constituta fuerit magnitudo, sequatur eam proportionis ad decorem apparatio, uti non sit considerantibus aspectus eurythmiae dubius. de qua, quibus rationibus efficiatur, est mihi pronuntiandum, primumque de cavis aedium, uti fieri debeant, dicam.

igitur statuo sum primus ratio symmetriaris deinde explico opus sum locus imus spatium longitudo et latitudo qui cum semel constituo sum magnitudo sequor is proportio ad decoro apparatio uti non sum considero aspicio eurythmia dubius de qui qui ratio efficio sum ego pronuntio primus de caveo aedes uti fio debeo dico


Sed si qui de ordine huius libri disputare voluerit, quod putaverit eum primum institui oportuisse, ne putet me erravisse, sic reddam rationem. cum corpus architecturae scriberem, primo volumine putavi, quibus eruditionibus et disciplinis esset ornata, oportere exponere finireque terminationibus eius species et, e quibus rebus esset nata, dicere. ergo in primo de artis officio itemque, quid oporteat esse in architecto, ibi pronuntiavi. in hoc de naturalibus materiae rebus, quem habeant usum, disputabo. namque hic liber non profitetur, unde architectura nascatur, sed unde origines aedificiorum sunt institutae et quibus rationibus enutritae et progressae sint gradatim ad hanc finitionem.

sed si qui de ordo hic liber disputaris volo qui puto is primus instituo oportet ne puto ego erro sic reddo ratio cum corpus architectura scribo primus volumen puto qui eruditio et disciplina sum orno oportet expono finio terminatio is species et e qui res sum nata dico ergo in primus de ars officium ito quis oportet sum in architectus ibi pronuntio in hic de natural materia res qui habeo usus disputo namque hic liber non profiteor unde architectura nasco sed unde origo aedificium sum instituo et qui ratio enutrio et progredior sum gradatim ad hic finitio


Quantum potui niti, ut obscura res per scripturam dilucide pronuntiaretur, contendi, sed haec non est facilis ratio neque omnibus expedita ad intellegendum praeter eos, qui in his generibus habent exercitationem. quodsi qui parum intellexerit ex scriptis, cum ipsam rem cognoscet, profecto inveniet curiose et subtiliter omnia ordinata.

quantus possum nitor ut obscurus res per scribo dilucidus pronuntio contendo sed hic non sum facilis ratio neque omnis expedio ad intellego praeter is qui in hic genus habeo exercitatio quodsi qui parum intellego ex scribo cum ipse res cognosco profecto invenio curiosus et subtilis omnis ordino


Si ergo res et ratio et testimonium poetae veteris id ostendit, non puto aliter oportere iudicari, nisi quemadmodum de ea re supra scriptum habemus.

si ergo res et ratio et testimonium poeta veto is ostendo non puto aliter oportet iudico nisi quemadmodum de is res supra scribo habeo


Id autem multis rebus est ad usum expeditum. neque enim argentum neque aes sine eo potest recte inaurari. cumque in veste intextum est aurum eaque vestis contrita propter vetustatem usum non habeat honestum, panni in fictilibus vasis inpositi supra ignem comburuntur. is cinis coicitur in aquam, et additur eo argentum vivum. id autem omnes micas auri corripit in se et cogit secum coire. aqua defusa cum id in pannum infunditur et ibi manibus premitur, argentum per panni raritates propter liquorem extra labitur compressione coactum, aurum intra purum invenitur.

is autem multus res sum ad usus expedio neque enim argentum neque aes sine is possum rectus inauraris cum in vestis intexo sum aurum is vestio contero propter vetustas usus non habeo honestus pannus in fictilis vasum inpono supra ignis comburo is cinis cojacio in aqua et addo is argentum vivus is autem omnis mico aurum corripio in sui et cogo sui coeo aqua defundo cum is in pannus infundo et ibi manus premo argentum per pannus raritas propter liquor extra labor compressio cogo aurum intra purus invenio


Magnitudines autem balneorum videntur fieri pro copia hominum sint ita compositae. quanta longitudo fuerit tertia dempta, latitudo sit, praeter scholam labri et alvei. labrum utique sub lumine faciundum videtur, ne stantes circum suis umbris obscurent lucem. scholas autem labrorum ita fieri oportet spatiosas, uti, cum priores occupaverint loca circum, expectantes reliqui recte stare possint. alvei autem latitudo inter parietem et pluteum ne minus sit pedes senos, ut gradus inferior inde auferat et pulvinus duos pedes.

magnitudo autem balnea video fio pro copia homo sum ita compono quantus longitudo sum tertius dempta latitudo sum praeter schola labrum et alveus labrum utique sub lumen facio video ne sto circum suus umbra obscuro lux schola autem labrum ita fio oportet spatiosus uti cum prior occupo locum circum exspecto reliquus rectus sto possum alveus autem latitudo inter paries et pluteus ne paruus sum pes seni ut gradus inferus inde aufero et pulvinus duo pes


Designationes autem eorum, quibus in locis constituantur, sic explicentur. si non erit ampla magnitudine theatrum, media altitudinis transversa regio designetur et in ea tredecim cellae duodecim aequalibus intervallis distantes confornicentur, uti ea echea, quae supra scripta sunt, ad neten hyperbolaeon sonantia in cellis, quae sunt in cornibus extremis, utraque parte prima conlocentur, secunda ab extremis diatessaron ad neten diezeugmenon, tertia diatessaron ad paramesen, quarta ad neten synhemmenon, quinta diatessaron ad mesen, sexta diatessaron ad hypaten meson, in medio unum diatessaron ad hypaten hypaton.

designatio autem is qui in locus constituo sic explico si non sum amplus magnitudo theatrum medius altitudo transverto regius designo et in is tredecim cella duodecim aequal intervallum disto confornico uti is echea qui supra scribo sum ad nete hyperbolaeus sono in cella qui sum in cornu exter uter pars primus conloco secundus ab exter diatessaron ad nete diezeugmenon tertius diatessaron ad paramese quartus ad nete synhemmenon quintus diatessaron ad meses sextus diatessaron ad hypate meson in medium unus diatessaron ad hypate hypaton


Tum autem struentes animose et aevo prospicientes maioribus cogitationibus ex varietate artium natis, non casas sed etiam domos fundatas et latericiis parietibus aut e lapide structas materiaque et tegula tectas perficere coeperunt, deinde observationibus studiorum e vagantibus iudiciis et incertis ad certas symmetriarum perduxerunt rationes. posteaquam animadverterunt profusos esse partus naturae et abundantem materiae copiam ad aedificationes ab ea comparatam, tractando nutrierunt et auctam per artes ornaverunt voluptatibus elegantiam vitae. igitur de his rebus, quae sunt in aedificiis ad usum idoneae, quibusque sunt qualitatibus et quas habeant virtutes, ut potuero, dicam.

tum autem struo animosus et aevum prospicio magnus cogitatio ex varietas ars obstino non cado sed etiam domus fundo et latericius paries aut e lapis struo materio et tegula tego perficio coepio deinde observatio studium e vago iudicium et incertus ad certo symmetriaris perduco ratio posteaquam animadverto profundo sum pario natura et abundo materia copia ad aedificatio ab is comparo tracto nutrio et augeo per ars orno voluptas elegantia vita igitur de hic res qui sum in aedificium ad usus idoneus quisque sum qualitas et qui habeo virtus ut possum dico


Ita navis cum habuerit impetum aut remorum aut ventorum flatu, pinnae, quae erunt in rotis, tangentes aquam adversam vehementi retrorsus inpulsu coactae versabunt rotas; eae autem involvendo se agent axem, axis vero tympanum, cuius dens circumactus singulis versationibus singulos secundi tympani dentes inpellendo modicas efficiet circumitiones. ita cum CCCC ab pinnis rotae fuerint versatae, semel tympanum circumactum inpellet dente, qui est ad latus fixus, plani tympani dentem. igitur circumitio tympani plani quotienscumque ad foramen perducet calculos, emittet per canaliculum. ita et sonitu et numero indicabit miliaria spatia navigationis.

ita navus cum habeo impetus aut remi aut ventor flo pinnae qui sum in rota tango aqua adverro vehemens retroversus impulsus cogo verso roto is autem involvo sui ago axis axis verus tympanum qui dens circumago singuli versatio singuli secundus tympanium dens inpello modicus efficio circumitio ita cum cccc ab pinna rota sum verso semel tympanum circumago inpello dens qui sum ad latus figo planus tympanium dens igitur circuitio tympanium planus quotienscumque ad foramen perduco calculus emitto per canaliculis ita et sonitus et numerus indico miliarius spatior navigatio


Apud eius vero basim canis parvo intervallo insequens leporem. arieti et piscibus cetus est subiectus, a cuius crista ordinate utrisque piscibus disposita est tenuis fusio stellarum, quae graece vocitantur a(rpedo/nai. magnoque intervallo introrsus pressus nodus serentium attingit summam ceti cristam . per speciem stellarum flumen profluit, initium fontis capiens a laevo pede Orionis. quae vero ab aquario fundi memoratur aqua, profluit inter piscis austrini caput et caudam ceti.

apud is verus basim canis parvus intervallum insequor lepor aries et piscis cetus sum subicio ab qui crista ordino uterque piscis dispono sum tenuis fusio stella qui graeca vocito ab rpedo nautilus magnus intervallum introrsum premo nodus sero attingo summa cetus crista per species stella flumen profluo initium fons capio ab laevus pes orio qui verus ab aquarius fundo memoro aqua profluo inter piscis austrinus caput et cauda cetus


Ex his sunt quae mhxanikw/s, alia o)rga/nikws moventur. inter machinas et organa id videtur esse discrimen, quod machinae pluribus operis vel vi maiore coguntur effectus habere, uti ballistae torculariorumque prela; organa autem unius operae prudenti tactu perficiunt quod est propositum, uti scorpionis seu anisocyclorum versationes. ergo et organa et machinarum ratio ad usum sunt necessaria, sine quibus nulla res potest esse non inpedita.

ex hic sum qui mhxanikw senatus alius o rga nikws moveo inter machina et organum is video sum discrimen qui machina multus opus vel vis magnus cogo efficio habeo uti ballista torcularius prelum organum autem unus opera prudens tango perficio qui sum propono uti scorpio seu anisocycla versatio ergo et organum et machinaris ratio ad usus sum necessarius sine qui nullus res possum sum non inpedito


Insequitur nunc de Ctesibica machina, quae in altitudinem aquam educit, monstrare. ea fit ex aere. cuius in radicibus modioli fiunt gemelli paulum distantes, habentes fistulas furcillae figura similiter cohaerentes, in medium catinum concurrentes. in quo catino fiunt asses in superioribus naribus fistularum coagmentatione subtili conlocati, qui praeobturantes foramina narium non patiuntur redire, quod spiritu in catinum est expressum.

insequor nunc de ctesibicus machina qui in altitudo aqua educo monstraris is fio ex aer qui in radix modiolus fio gemellus paulus disto habeo fistula furcilla figuro similis cohaereo in medius catinus concurro in quo catinus fio asso in superus naris fistularis coagmentatio subtilis conloco qui praeobturo foramen nares non patior redeo qui spiritus in catinus sum exprimo


Fortasse desiderabitur, quid ita sol quinto a se signo potius quam secundo aut tertio, quae sunt propiora, facit in his fervoribus retentiones. ergo, quemadmodum id fieri videatur, exponam. eius radii in mundo uti trigoni paribus lateribus formae lineationibus extenduntur. id autem nec plus nec minus est ad quintum ab eo signo. igitur si radii per omnem mundum fusi circinationibus vagarentur neque extentionibus porrecti ad trigoni formam linearentur, propiora flagrarent. id autem etiam Euripides, Graecorum poeta, animadvertisse videtur. ait enim, quae longius a sole essent, haec vehementius ardere, propiora vero eum temperata habere. itaque scribit in fabula Phaethonte sic: kai/ei ta\ po/rrw, ta)/gguqen d' eu)/krat' e)/xei.

fortasse desidero quis ita sol quintus ab sui signum potis quam secundus aut tertius qui sum propiora facio in hic fervor retentio ergo quemadmodum is fio video expono is radius in mundus uti trigonus par later forma lineatio extendo is autem neque multus neque paruus sum ad quintus ab is signum igitur si radius per omnis mundus fundo circinatio vago neque extentio porrigo ad trigonus forma linearentur propiora flagro is autem etiam euripides graecum poeta animadverto video aio enim qui longus ab sol sum hic vehemens ardeo propiora verus is tempero habeo itaque scribo in fabula phaethon sic kai is ta other rrw ta gguqen d eu krat e xei


Conlocetur ad libellam marmoreum amusium mediis moenibus, aut locus ita expoliatur ad regulam et libellam, ut amusium non desideretur, supraque eius loci centrum medium conlocetur aeneus gnomon, qui graece skiaqh/ras dicitur. huius antemeridiana circiter hora quinta sumenda est extrema gnomonis umbra et puncto signanda, deinde circino diducto ad punctum, quod est gnomonis umbrae longitudinis signum, ex eoque a centro circumagenda linea rotundationis. itemque observanda postmeridiana istius gnomonis crescens umbra, et cum tetigerit circinationis lineam et fecerit parem antemeridianae umbrae postmeridianam, signanda puncto.

conloco ad libella marmoreus amusium medius moenia aut locus ita expolio ad regula et libella ut amusium non desidero supra is locus centrum medius conloco aeneus gnomon qui graeca skiaqh ras dico hic antemeridianus circiter hora quintus sumo sum exter gnomon umbra et pungo signo deinde circino diduco ad pungo qui sum gnomon umbra longitudo signum ex eo ab centrum circumago lineus rotundatio ito observo pomeridianus iste gnomon cresco umbra et cum tango circinatio linea et facio par antemeridianus umbra pomeridianus signo pungo


Exemplar autem ab artificibus plumbariis possumus accipere, quod palloribus occupatos habent corporis colores. namque cum fundendo plumbum flatur, vapor ex eo insidens corporis artus et in diem exurens eripit ex membris eorum sanguinis virtutes. itaque minime fistulis plumbeis aqua duci videtur, si volumus eam habere salubrem. saporemque meliorem ex tubulis esse cotidianus potest indicare victus, quod omnes, et structas cum habeant vasorum argenteorum mensas, tamen propter saporis integritatem fictilibus utuntur.

exemplar autem ab artifex plumbarius possum accipio qui pallor occupo habeo corpus color namque cum fundo plumbum flo vapor ex is insideo corpus artus et in dies exuro eripio ex membrum is sanguis virtus itaque paruus fistulis plumbeus aqua duco video si volo is habeo salubris sapor bonus ex tubulis sum cottidianus possum indico vinco qui omnis et struo cum habeo vasor argenteus mensa tamen propter sapor integritas fictilis uto


Supra catinum paenula ut infundibulum inversum est attemperata et per fibulam cum catino cuneo traiecto continetur, ne vis inflationis aquae eam cogat elevari. insuper fistula, quae tuba dicitur, coagmentata in altitudine fit erecta. modioli autem habent infra nares inferiores fistularum asses interpositos supra foramina eorum, quae sunt in fundis.

supra catinus paenula ut infundibulis inverto sum attempero et per fibula cum catinus cuneus traicio contineo ne volo inflatio aqua is cogo elevaris insuper fistula qui tuba dico coagmento in altitudo fio erigo modiolus autem habeo infra naris inferus fistularis asso interpono supra foramen is qui sum in fundo


Namque Achaia Peloponnensoque tota Dorus, Hellenos et Pthias nymphae filius, regnavit, isque Argis, vetusta civitate, Iunonis templo aedificavit eius generis fortuito formae fanum, deinde isdem generibus in ceteris Achaiae civitatibus, cum etiamnum non esset symmetriarum rationata.

namque achaia peloponnensoque totus dorus hellenos et pthias nympha filius regno eo argus vetustus civitas juno templum aedifico is genus fortuitus forma fanum deinde idem genus in ceterus achaia civitas cum etiamnum non sum symmetriaris rationata


Supra zophorum denticulus est faciendus tam altus quam epistylii media fascia; proiectura eius quantum altitudo. intersectio, quae graece meto/ph dicitur, sic est dividenda, uti denticulus altitudinis suae dimidiam partem habeat in fronte, cavus autem intersectionis huius frontis e tribus duas partes; huius cymatium altitudinis eius sextam partem. corona cum suo cymatio, praeter simam, quantum media fascia epistylii; proiectura coronae cum denticulo facienda est, quantum erit altitudo a zophoro ad summum coronae cymatium; et omnino omnes ecphorae venustiorem habeant speciem, quae quantum altitudinis tantundem habent proiecturae.

supra zophorum denticulus sum facio tam altus quam epistylium medius fascia projectura is quantus altitudo intersectio qui graeca meto ph dico sic sum divido uti denticulus altitudo suus dimidia pars habeo in frons cavus autem intersectio hic frons e tres duo pars hic cymatium altitudo is sextus pars corona cum suus cymatium praeter sima quantus medius fascia epistylium projectura corona cum denticulus facio sum quantus sum altitudo ab zophoro ad superus corona cymatium et omnino omnis ecphora venustus habeo species qui quantus altitudo tantus habeo projectura


Primumque incipiam de ruderatione, quae principia tenet expolitionum, uti curiosius summaque providentia solidationis ratio habeatur. et si plano pede erit eruderandum, quaeratur, solum si sit perpetuo solidum, et ita exaequetur, et inducatur cum statumine rudus. sin autem omnis aut ex parte congesticius locus fuerit, fistucationibus cum magna cura solidetur. in contignationibus vero diligenter est animadvertendum, ne qui paries, qui non exeat ad summum, sit extructus sub pavimentum, sed potius relaxatus supra se pendentem habeat coaxationem. cum enim solidus exit, contignationibus arescentibus aut pandatione sidentibus, permanens structurae soliditate dextra ac sinistra secundum se facit in pavimentis necessario rimas.

primus incipio de ruderatio qui principia teneo expolitio uti curiosus summum provideo solidatio ratio habeo et si planus pes sum erudero quaero solus si sum perpetuus solidus et ita exaequo et induco cum statumine raudus sin autem omnis aut ex pars congesticius locus sum fistucatio cum magnus cura solido in contignatio verus diligenter sum animadverto ne qui pario qui non exeo ad superus sum extructus sub pavimentum sed potis relaxo supra sui pendeo habeo coaxatio cum enim solidus exeo contignatio aresco aut pandatio sido permaneo struo soliditas dextera atque sinistra secundus sui facio in pavimentum necessarius rimo


Contra vero quercus terrenis principiorum satietatibus abundans parumque habens umoris et aeris et ignis, cum in terrenis operibus obruitur, infinitam habet aeternitatem. ex eo cum tangitur umore, non habens foraminum raritates propter spissitatem non potest in corpus recipere liquorem, sed fugiens ab umore resistit et torquetur et efficit, in quibus est operibus, ea rimosa.

contra verus quercus terrenus principia satietas abundo parus habeo umor et aer et ignis cum in terrenus opus obruo infinitus habeo aeternitas ex is cum tango umor non habeo foramen raritas propter spissitas non possum in corpus recipio liquor sed fugio ab umor resisto et torqueo et efficio in qui sum opus is rimosus


Itaque Diades scriptis suis ostendit se invenisse turres ambulatorias, quas etiam dissolutas in exercitu circumferre solebat, praeterea terebram et ascendentem machinam, qua ad murum plano pede transitus esse posset, etiam corvum demolitorem, quem nonnulli gruem appellant.

itaque diades scribo suus ostendo sui invenio turris ambulatorius qui etiam dissolvo in exercitus circumfero soleo praeterea terebra et ascendo machina qui ad murus planus pes transitus sum possum etiam corvus demolitor qui nonnullus gruem appello


Quodsi non venter in vallibus factus fuerit nec substructum ad libram factum, sed geniculus erit, erumpet et dissolvet fistularum commissuras. etiam in ventre colliquiaria sunt facienda, per quae vis spiritus relaxetur. ita per fistulas plumbeas aquam qui ducent, his rationibus bellissime poterunt efficere, quod et decursus et circumductiones et ventres et expressus hac ratione possunt fieri, cum habebunt a capitibus ad moenia fastigii libramenta.

quodsi non venter in valles facio sum neque substruo ad libra facio sed geniculus sum erumpo et dissolvo fistularis committo etiam in venter colliquiaria sum facio per qui volo spiritus relaxo ita per fistula plumbea aqua qui duco hic ratio bellus possum efficio qui et decurro et circumductio et venter et exprimo hic ratio possum fio cum habeo ab caput ad moenia fastigium libramentum


Subdiu vero maxime idonea faciunda sunt pavimenta, quod contignationes umore crescentes aut siccitate decrescentes seu pandationibus sidentes movendo se faciunt vitia pavimentis; praeterea gelicidia et pruinae non patiuntur integra permanere. itaque si necessitas coegerit, ut minime vitiosa fiant, sic erit faciundum. cum coaxatum fuerit, super altera coaxatio transversa sternatur clavisque fixa duplicem praebeat contignationi loricationem. deinde ruderi novo tertia pars testae tunsae admisceatur, calcisque duae partes ad quinque mortarii mixtionibus praestent responsum.

subdiu verus magnus idoneus facio sum pavimentum qui contignatio umor cresco aut siccitas decresco seu pandatio sido moveo sui facio vitio pavimentum praeterea gelicidium et pruina non patior integer permaneo itaque si necessitas cogo ut paruus vitiosus fio sic sum facio cum coaxo sum super alter coaxatio transverto sterno clavus figo duplico praebeo contignatio loricatio deinde raudus novo tertius pars testa tundo admisceo calcis duo pars ad quinque mortarium mixtio praesto responsum


Erectio autem eius ad inclinationem sic erit conlocanda, uti, quemadmodum Pythagoricum trigonum orthogonium describitur, sic id habeat responsum, id est uti dividatur longitudo in partes V, earum trium extollatur caput cocleae; ita erit ab perpendiculo ad imas naris spatium earum partium IIII. qua ratione autem oporteat id esse, in extremo libro eius forma descripta est in ipso tempore.

erectio autem is ad inclinatio sic sum conloco uti quemadmodum pythagoricus trigonum orthogonius describo sic is habeo responsum is sum uti divido longitudo in pars v is tres extollo caput coclea ita sum ab perpendiculum ad imus naris spatium is pars quattuor qui ratio autem oportet is sum in exter liber is forma describo sum in ipse tempus


Is primo negavit se facturum. posteaquam ingenuae virgines et ephebi cum sacerdotibus venerunt ad deprecandum, tunc est pollicitus his legibus, uti, si eam machinam cepisset, sua esset. his ita constitutis, qua machina accessura erat, ea regione murum pertudit et iussit omnes publice et privatim quod quisque habuisset aquae, stercoris, luti per eam fenestram per canales progredientes effundere ante murum. cum ibi magna vis aquae, luti, stercoris nocte profusa fuisset, postero die helepolis accedens, antequam adpropinquaret ad murum, in umido voragine facta consedit nec progredi nec egredi postea potuit. itaque Demetrius, cum vidisset sapientia Diogneti se deceptum esse, cum classe sua discessit.

is primus nego sui facio posteaquam ingenua virgo et ephebus cum sacerdos venio ad deprecor tunc sum polliceor hic lex uti si is machina capio suus sum hic ita constitus qui machina accedo sum is regio murus pertundo et iubeo omnis publicus et privatim qui quisque habeo aqua stercus lutum per is fenestra per canal progredio effundo ante murus cum ibi magnus volo aqua lutum stercus nox profundo sum posterus dies helepolis accedo antequam appropinquo ad murus in umidus vorago facio consido neque progredior neque egredior postea possum itaque demetrius cum video sapientia diognetus sui decipio sum cum classis suus discedo


Delphicus Apollo Socratem omnium sapientissimum Pythiae responsis est professus. is autem memoratur prudenter doctissimeque dixisse, oportuisse hominum pectora fenestrata et aperta esse, uti non occultos haberent sensus sed patentes ad considerandum. utinam vero rerum natura sententiam eius secuta explicata et apparentia ea constituisset! si enim ita fuisset, non solum laudes aut vitia animorum ad manum aspicerentur, sed etiam disciplinarum scientiae sub oculorum consideratione subiectae non incertis iudiciis probarentur, sed et doctis et scientibus auctoritas egregia et stabilis adderetur ipsique artifices pellicerent sua prudentia, qui, etiamsi non pecunia sint copiosi seu vetustate officinarum habuerint notitiam aut etiam gratia forensi et eloquentia, cum fuerint parati, pro industria studiorum auctoritates possent habere, ut eis, quod profitentur scire, id crederetur. igitur quoniam haec non ita, sed uti natura rerum voluit, sunt constituta, non efficitur, ut possint homines obscuratis sub pectoribus ingeniis scientias artificiorum penitus latentes, quemadmodum sint, iudicare.

delphicus apollo socrates omnis sapio pythia respondeo sum profiteor is autem memoro prudens doceo dico oportet homo pectus fenestro et apertus sum uti non occulo habeo sensus sed pateo ad considero utinam verus res natura sententia is sequor explicata et appareo is constituo si enim ita sum non solus laus aut vitio animus ad manus aspicio sed etiam disciplinaris scientia sub oculus consideratio subjacio non incertus iudicium probo sed et doceo et scio auctoritas egregius et stabilis addo ipse artifex pelliceo suus prudentia qui etiamsi non pecunia sum copiosus seu vetustas officinaris habeo notitia aut etiam gratia forensis et eloquentia cum sum paro pro industria studium auctoritas possum habeo ut is qui profiteor scio is credo igitur quoniam hic non ita sed uti natura res volo sum constituo non efficio ut possum homo obscuro sub pector ingenium scientia artificium penitus lateo quemadmodum sum iudicaris


Testudinis arietariae comparatio eadem ratione perficiebatur. habuerat autem intervallum cubitorum XXX, altitudinem praeter fastigium XIII S, fastigii autem altitudo ab strato ad summum cubita XVI. exibat autem in altum et supra medium tectum fastigium non minus cubita duo, et supra extollebatur turricula III tabulatorum, inque tabulato summo statuebantur scorpiones et catapultae, inferioribus congerebatur aquae magna multitudo ad extinguendum, si qua vis ignis inmitteretur. constituebatur autem in ea arietaria machina, quae graece dicitur kriodo/kis, in qua conlocabatur torus perfectus in torno, in quo insuper constitutus aries rudentium ductionibus et reductionibus efficiebat magnos operis effectus. tegebatur autem is coriis crudis quemadmodum turris.

testudo arietarius comparatio idem ratio perficio habeo autem intervallum cubitum xxx altitudo praeter fastigium xiii senatus fastigium autem altitudo ab stratum ad superus cubo xvi exeo autem in altus et supra medius tectum fastigium non paruus cubo duo et supra extollo turricula iii tabulator in tabulatum superus statuo scorpio et catapulta inferus congero aqua magnus multitudo ad extinguendum si qui volo ignis inmitto constituo autem in is arietarius machina qui graeca dico kriodo kis in qui conloco torus perficio in torno in quo insuper constituo aries rudo ductio et reductio efficio magnus opus efficio tego autem is corius crudus quemadmodum turris


Etiamque inveniuntur aquae genera mortifera, quae per maleficum sucum terrae percurrentia recipiunt in se vim venenatam, uti fuisse dicitur Terracinae fons, qui vocabatur Neptunius, ex quo qui biberant inprudentes, vita privabantur; quapropter antiqui eum obstruxisse dicuntur. et Chrobsi Thracia lacus, ex quo non solum qui biberint, moriuntur, sed etiam qui laverint. item in Thessalia fons est profluens, ex quo fonte nec pecus ullum gustat nec bestiarum genus ullum propius accedit; ad quem fontem proxime est arbor florens purpureo colore.

etiam invenio aqua genus mortifera qui per maleficus sucus terra percurro recipio in sui vis veneno uti sum dico terracinae fons qui voco neptunius ex quo qui bibo imprudens vito privo quapropter antiquus is obstruo dico et chrobsi thracia lacus ex quo non solus qui bibo morior sed etiam qui lavo item in thessalia fons sum profluo ex quo fons neque pecus ullus gusto neque bestia genus ullus propius accedo ad qui fons propior sum arbor floreo purpureus color


Nulla architecto maior cura esse debet, nisi uti proportionibus ratae partis habeant aedificia rationum exactiones. cum ergo constituta symmetriarum ratio fuerit et commensus ratiocinationibus explicati, tum etiam acuminis est proprium providere ad naturam loci aut usum aut speciem detractionibus aut adiectionibus temperaturas et efficere, cum de symmetria sit detractum aut adiectum, uti id videatur recte esse formatum in aspectuque nihil desideretur.

nullus architectus magnus cura sum debeo nisi uti proportio reor pars habeo aedificium ratio exactio cum ergo constituo symmetriaris ratio sum et commetior ratiocinatio explicati tum etiam acumen sum proprius provideo ad natura locus aut usus aut species detractio aut adiectio tempero et efficio cum de symmetria sum detraho aut adiectus uti is video rectus sum formo in aspicio nihil desidero


Ergo pycnostylos est, cuius intercolumnio unius et dimidiatae columnae crassitudo interponi potest, quemadmodum est divi Iulii et in Caesaris foro Veneris et si quae aliae sic sunt compositae. item systylos est, in qua duarum columnarum crassitudo in intercolumnio poterit conlocari, et spirarum plinthides aeque magnae sint ei spatio, quod fuerit inter duas plinthides, quemadmodum est Fortunae Equestris ad theatrum lapideum reliquaeque, quae eisdem rationibus sunt compositae.

ergo pycnostylos sum qui intercolumnium unus et dimidio columna crassitudo interpono possum quemadmodum sum divus julius et in caesar forum venus et si qui alius sic sum compono item systylos sum in qui duaris columnaris crassitudo in intercolumnium possum conlocaris et spiraris plinthis aequus magnus sum is spatium qui sum inter duo plinthis quemadmodum sum fortuna equester ad theatrum lapideus reliquus qui idem ratio sum compono


Eae in arbusculis, sive amaxopodes dicuntur, habuerant versationes. ita supra transtrorum planitiem, quae supra basim fuerat, postes erant erecti pedes XVIII, latitudine S÷, crassitudine FZ, distantes inter se IS÷. supra eos trabes circumclusae continebant totam compactionem latae pede I, crassae S÷. supra eam capreoli extollebantur altitudine pedum XII; supra capreolos tignum conlocatum coniungebat capreolorum compactiones. item fixa habuerant lateraria in transverso, quibus insuper contabulatio circumdata contegebat inferiora.

is in arbusculis sive amaxopodes dico habeo versatio ita supra transtrum planitiem qui supra basim sum postis sum erigo pes xviii latitudo s crassitudo fz disto inter sui is supra is trabs circumcludo contineo totus compactio fero pes eo crassus s supra is capreolus extollo altitudo pes duodecim supra capreolus tignum conloco conjungo capreolus compactio item figo habeo lateraria in transverto qui insuper contabulatio circumdo contego inferus


Vox enim mutationibus cum flectitur, alias fit acuta, alias gravis; duobusque modis movetur, e quibus unus effectus habet continuatos, alter distantes. continuata vox neque in finitionibus consistit neque in loco ullo, efficitque terminationes non apparentes, intervalla autem media apparentia, uti sermone cum dicamus: sol lux flos vox. nunc enim nec unde incipit nec ubi desinit, intellegitur, †sed quod ex acuta facta est gravis et ex gravi acuta, apparet auribus. per distantiam autem e contrario. namque cum flectitur inmutatione, vox statuit se in alicuius sonitus finitione, deinde in alterius, et id ultro citro crebre faciendo non constans apparet sensibus, uti in cantionibus cum flectentes vocem varietatem facimus. modulationis itaque intervallis ea cum versatur, et unde initium fecit et ubi desiit, apparet in sonorum patentibus finitionibus, medianis autem patentia intervallis obscurantur.

vox enim mutatio cum flecto alius fio acutus alius gravis duo modus moveo e qui unus efficio habeo continuo alter disto continuo vox neque in finitio consisto neque in locus ullus efficio terminatio non appareo intervallum autem medius appareo uti sermo cum dico sol lux flos vox nunc enim neque unde incipio neque ubi desino intellego sed qui ex acutus facio sum gravis et ex gravis acutus appareo auris per distantia autem e contrarius namque cum flecto inmutatio vox statuo sui in aliquis sono finitio deinde in alter et is ultro citer creber facio non consto appareo sensus uti in cantio cum flecto voco varietas facio modulatio itaque intervallum is cum verso et unde initium facio et ubi desino appareo in sonorus pateo finitio medianus autem pateo intervallum obscuro


His tunc primis gradibus positis ad id genus machinationis, postea cum Philippus, Amyntae filius, Byzantios oppugnaret, Polyidos Thettalos pluribus generibus et facilioribus explicavit, a quo receperunt doctrinam Diades et Charias, qui cum Alexandro militaverunt.

hic tunc primus gradus pono ad is genus machinatio postea cum philippus amyntas filius byzantii oppugno polyidus thettalos multus genus et facilis explicavit ab quo recipio doctrina diades et charias qui cum alexander milito


Non minus etiam, quod pes hominis altitudinis sextam habet partem, (ita etiam, ex eo quod perficitur pedum numero corporis altitudo, veteribus columnis basis scapi elata sexies altitudines terminavit) eum perfectum constituerunt, cubitumque animadverterunt ex sex palmis constare digitisque XXIIII. ex eo etiam videntur civitates Graecorum fecisse, quemadmodum cubitus est sex palmorum, in drachma, qua nummo uterentur, aereos signatos uti asses ex aequo sex, quos obolos appellant, quadrantesque obolorum, quae alii dichalca, nonnulli trichalca dicunt, pro digitis viginti quattuor in drachma constituisse.

non paruus etiam qui pes homo altitudo sextus habeo pars ita etiam ex is qui perficio pes numerus corpus altitudo vetus columna basis scapus effero sexies altitudo termino is perficio constituo cubo animadverto ex sex palma constaris digitus xxiiii ex is etiam video civitas graecum facio quemadmodum cubo sum sex palmus in drachma qui nummus uto aereus signo uti asso ex aequus sex qui obolus appello quadro obolus qui alius dichalcum nonnullus trichalcon dico pro digitus viginti quattuor in drachma constituo


Fundationes eorum operum fodiantur, si queat inveniri, ad solidum et in solido, quantum ex amplitudine operis pro ratione videbitur, extruaturque structura totum solum quam solidissima. supraque terram parietes extruantur sub columnas dimidio crassiores quam columnae sunt futurae, uti firmiora sint inferiora superioribus; quae stereobates appellantur, nam excipiunt onera. spirarumque proiecturae non procedant extra solidum; item supra parietis ad eundem modum crassitudo servanda est. intervalla autem concamaranda aut solidanda festucationibus, uti distineantur.

fundatio is opus fodio si queo invenio ad solidus et in solidus quantus ex amplitudo opus pro ratio video extruaturque structura totus solus quam solidus supra terra paries extruantur sub columna dimidio crassus quam columna sum sum uti firmus sum inferus superus qui stereobates appello nam excipio onus spira projectura non procedo extra solidus item supra pario ad idem modus crassitudo servo sum intervallum autem concamaranda aut solido festucatio uti distineo


Cum vero neque moribus neque institutis scriptorum praestantibus tribuantur honores, ipsae per se mentes aeris altiora prospicientes memoriarum gradibus ad caelum elatae aevo inmortali non modo sententias sed etiam figuras eorum posteris cogunt esse notas. itaque, qui litterarum iucunditatibus instinctas habent mentes, non possunt non in suis pectoribus dedicatum habere, sicuti deorum, sic Ennii poetae simulacrum; Accii autem carminibus qui studiose delectantur, non modo verborum virtutes sed etiam figuram eius videntur secum habere praesentem .

cos verus neque mos neque institus scriptor praesto tribuo honor ipse per sui mens aer alo prospicio memoriaris gradus ad caelum effero aevum inmortal non modo sententia sed etiam figura is posterus cogo sum nosco itaque qui litteraris iucunditas instinguo habeo mens non possum non in suus pector dedico habeo sicut deus sic ennius poeta simulacrum attius autem carmen qui studiosus delecto non modo verbum virtus sed etiam figura is video sui habeo praesens


Ea autem erit facilior, si erunt fontes aperti et fluentes. sin autem non profluent, quaerenda sub terra sunt capita et colligenda. quae sic erunt experienda, uti procumbatur in dentes, antequam sol exortus fuerit, in locis, quibus erit quaerendum, et in terra mento conlocato et fulto prospiciantur eae regiones; sic enim non errabit excelsius quam oporteat visus, cum erit inmotum mentum, sed libratam altitudinem in regionibus certa finitione designabit. tunc, in quibus locis videbuntur umores concrispantes et in aera surgentes, ibi fodiatur; non enim in sicco loco hoc potest signum fieri.

is autem sum facilis si sum fons aperio et fluo sin autem non profluo quaero sub terra sum caput et colligo qui sic sum experior uti procumbo in dens antequam sol exorior sum in locus qui sum quaero et in terra mentum conloco et fulcio prospicio is regio sic enim non erro excello quam oportet video cum sum immotus mentum sed libro altitudo in regio certus finitio designo tunc in qui locus video umor concrispo et in aes surgo ibi fodio non enim in sicco locus hic possum signum fio


Ea autem sunt divina mente comparata habentque admirationem magnam considerantibus, quod umbra gnomonis aequinoctialis alia magnitudine est Athenis, alia Alexandriae, alia Romae, non eadem Placentiae ceterisque orbis terrarum locis. itaque longe aliter distant descriptiones horologiorum locorum mutationibus. umbrarum enim aequinoctialium magnitudinibus designantur analemmatorum formae, e quibus perficiuntur ad rationem locorum et umbrae gnomonum horarum descriptiones. a)na/lhmma est ratio conquisita solis cursu et umbrae crescentis ad brumam observatione inventa, e qua per rationes architectonicas circinique descriptiones est inventus effectus in mundo.

is autem sum divino mens comparo habeo admiratio magnus considero qui umbra gnomon aequinoctial alius magnitudo sum athenae alius alexandrea alius roma non idem placentia ceter orbis terra locus itaque longus aliter disto descriptio horologium locus mutatio umbraris enim aequinoctialis magnitudo designo analemmator forma e qui perficio ad ratio locus et umbra gnomon hora descriptio ab no lhmma sum ratio conquaero sol cursus et umbra cresco ad bruma observatio invenio e qui per ratio architectonice circinique descriptio sum invenio efficio in mundus


Larix vero, qui non est notus nisi îs municipalibus, qui sunt circa ripam fluminis Padi et litora maris Hadriani, non solum ab suci vehementi amaritate ab carie aut tinea non nocetur, sed etiam flammam ex igni non recipit, nec ipse per se potest ardere, nisi uti saxum in fornace ad calcem coquendam aliis lignis uratur; nec tamen tunc flammam recipit nec carbonem remittit, sed longo spatio tarde comburitur. namque ea materies, quod est minima ignis et aeris e principiis temperatura, umore autem et terreno est spisse solidata, non habet spatia foraminum, qua possit ignis penetrare, reicitque eius vim nec patitur ab eo sibi cito noceri, propterque pondus ab aqua non sustinetur, sed cum portatur, aut in navibus aut supra abiegnas rates conlocatur.

larix verus qui non sum notus nisi is municipalis qui sum circa ripa flumen padus et litus mare hadrianus non solus ab sucus vehemens amaritas ab carie aut tinea non noceo sed etiam flamma ex ignis non recipio neque ipse per sui possum ardeo nisi uti saxum in fornace ad calx coquo alius lignum uro neque tamen tunc flamma recipio neque carbo remitto sed longus spatium tardus comburo namque is materies qui sum minimus ignis et aer e principia tempero umor autem et terrenus sum spissus solido non habeo spatior foramen qui possum ignis penetraris reicio is vis neque patior ab is sui cito noceo propter pondus ab aqua non sustineo sed cum porto aut in navis aut supra abiegnus ratis conloco


In simis, quae supra coronam in lateribus sunt aedium, capita leonina sunt scalpenda, disposita ita, uti contra columnas singulas primum sint designata, cetera aequali modo disposita, uti singula singulis mediis tegulis respondeant. haec autem, quae erunt contra columnas, perterebrata sint ad canalem, qui excipit e tegulis aquam caelestem; mediana autem sint solida, uti, quae cadit vis aquae per tegulas in canalem, ne deiciatur per intercolumnia neque transeuntes perfundat, sed quae sunt contra columnas, videantur emittere vomentia ructus aquarum ex ore.

in simus qui supra corona in later sum aedes caput leoninus sum scalpo dispono ita uti contra columna singulus primus sum designo ceterus aequal modo dispono uti singulus singuli medius tegula respondeo hic autem qui sum contra columna perterebro sum ad canal qui excipio e tegula aqua caelestis medianus autem sum solidus uti qui cado volo aqua per tegula in canal ne deicio per intercolumnium neque transeo perfundo sed qui sum contra columna video emitto vomo ructus aqua ex os


Ita e generibus duobus capitulo interposito tertium genus in operibus est procreatum. e columnarum enim formationibus trium generum factae sunt nominationes, dorica, ionica, corinthia, e quibus prima et antiquitus dorica est nata.

ita e genus duo capitulum interpono tertius genus in opus sum procreo e columnaris enim formatio tres gener facio sum nominatio doricus ionica corinthius e qui primus et antiquus doricus sum nata


Pusillum extra progrediar et de his lapidicinis, quemadmodum sint inventae, exponam. Pixodarus fuerat pastor. is in his locis versabatur. cum autem cives Ephesiorum cogitarent fanum Dianae ex marmore facere decernerentque, a Paro, Proconnenso, Heraclea, Thaso uti marmor peteretur, propulsis ovibus Pixodarus in eodem loco pecus pascebat, ibique duo arietes inter se concurrentes alius alium praeterierunt et impetu facto unus cornibus percussit saxum, ex quo crusta candidissimo colore fuerat deiecta. ita Pixodarus dicitur oves in montibus reliquisse et crustam cursim Ephesum, cum maxime de ea re ageretur, detulisse. ita statim honores decreverunt ei et nomen mutaverunt: pro Pixodaro Euangelus nominaretur. hodieque quotmensibus magistratus in eum locum proficiscitur et ei sacrificium facit, et si non fecerit, poena tenetur.

pusillus extra progredio et de hic lapidicinis quemadmodum sum invenio expono pixodarus sum pastor is in hic locus verso cum autem civis ephesius cogito fanum diana ex marmor facio decerno ab paros proconnenso heraclea thasus uti marmor peto propello ovis pixodarus in idem locus pecus pasco ibi duo aries inter sui concurro alius alius praetereo et impetus facio unus cornu percutio saxum ex quo crusta candidus color sum deicio ita pixodarus dico ovo in mons relinquo et crusta cursim ephesus cum magnus de is res ago defero ita statim honor decerno is et nomen muto pro pixodaro euangelus nomino hodie quotmensibus magistratus in is locus proficisco et is sacrificium facio et si non facio poena teneo


Cybus autem est corpus ex lateribus aequali latitudine planitiarum perquadratum. is cum est iactus, quam in partem incubuit, dum est intactus, inmotam habet stabilitatem, uti sunt etiam tesserae, quas in alveo ludentes iaciunt. hanc autem similitudinem ex eo sumpsisse videntur, quod is numerus versuum, uti cybus, in quemcumque sensum insederit, inmotam efficiat ibi memoriae stabilitatem. graeci quoque poetae comici interponentes e choro canticum diviserunt spatia fabularum. ita partes cybica ratione facientes intercapedinibus levant actorum pronuntiationes.

cybus autem sum corpus ex later aequal latitudo planitiaris perquadratus is cum sum jacio quam in pars incumbo dum sum intactus immotus habeo stabilitas uti sum etiam tessera qui in alveus ludo jacio hic autem similitudo ex is sumo video qui is numerus versus uti cybus in quicumque sensus insedeo immotus efficio ibi memoria stabilitas graecus quoque poeta comicus interpono e chorus canticum divido spatior fabula ita pars cubicus ratio facio intercapedo levo actor pronuntiatio


Architecti est scientia pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata, cuius iudicio probantur omnia quae ab ceteris artibus perficiuntur opera. ea nascitur ex fabrica et ratiocinatione. fabrica est continuata ac trita usus meditatio, quae manibus perficit e materia cuiuscumque generis opus ad propositum deformationis. ratiocinatio autem est, quae res fabricatas sollertiae ac rationis pro demonstrare atque explicare potest.

architectus sum scientia multus disciplina et varius eruditio orno qui iudicium probo omnis qui ab ceterus ars perficio opus is nascor ex fabrico et ratiocinatio fabrico sum continuo atque tero utor meditatio qui manus perficio e materia quicumque genus opus ad propono deformatio ratiocinatio autem sum qui res fabrico sollertia atque ratio pro demonstro atque explicaris possum


Reddenda nunc est eustyli ratio, quae maxime probabilis et ad usum et ad speciem et ad firmitatem rationes habet explicatas. namque facienda sunt in intervallis spatia duarum columnarum et quartae partis columnae crassitudinis, mediumque intercolumnium unum, quod erit in fronte, alterum, quod in postico, trium columnarum crassitudine. sic enim habebit et figurationis aspectum venustum et aditus usum sine inpeditionibus et circa cellam ambulatio auctoritatem.

reddo nunc sum eustyli ratio qui magnus probabilis et ad usus et ad species et ad firmitas ratio habeo explicatas namque facio sum in intervallum spatior duaris columnaris et quarta pars columna crassitudo medius intercolumnium unus qui sum in frons alter qui in posticum tres columnaris crassitudo sic enim habeo et figuratio aspectus venustus et aditus usus sine inpeditio et circa cella ambulatio auctoritas


Aedificia quae plano pede instituuntur, si fundamenta eorum facta fuerint ita, ut in prioribus libris de muro et theatris a nobis est expositum, ad vetustatem ea erunt sine dubitatione firma. sin autem hypogea concamarationesque instituentur, fundationes eorum fieri debent crassiores, quam quae in superioribus aedificiis structurae sunt futurae. eorumque parietes, pilae, columnae ad perpendiculum inferiorum medio conlocentur, uti solido respondeant; nam si in pendentibus onera fuerint parietum aut columnarum, non poterint habere perpetuam firmitatem.

aedificium qui planus pes instituo si fundamentum is facio sum ita ut in prior liber de murus et theatrum ab nos sum expono ad vetustas is sum sine dubitatio firmo sin autem hypogeum concamarationesque instituo fundatio is fio debeo crassus quam qui in superus aedificium struo sum sum is paries pila columna ad perpendiculis inferus medium conloco uti solidus respondeo nam si in pendeo onus sum paries aut columnaris non poterint habeo perpetuus firmitas


Non enim, quemadmodum nonnulli errantes dixerunt fenestrarum imagines esse triglyphos, ita potest esse, quod in angulis contraque tetrantes columnarum triglyphi constituuntur, quibus in locis omnino non patitur res fenestras fieri. dissolvuntur enim angulorum in aedificiis iuncturae, si in îs fenestrarum fuerint lumina relicta. etiamque ubi nunc triglyphi constituuntur, si ibi luminum spatia fuisse iudicabuntur, isdem rationibus denticuli in ionicis fenestrarum occupavisse loca videbuntur. utraque enim, et inter denticulos et inter triglyphos quae sunt intervalla, metopae nominantur. o)pai enim Graeci tignorum cubicula et asserum appellant, uti nostri ea cava columbaria. ita quod inter duas opas est intertignium, id meto/ph est apud eos nominata.

non enim quemadmodum nonnullus erro dico fenestraris imago sum triglyphus ita possum sum qui in angulis contra tetrantes columnaris triglyphus constituo qui in locus omnino non patior res fenestra fio dissolvo enim angulus in aedificium jungo si in is fenestraris sum lumen relinquo etiam ubi nunc triglyphus constituo si ibi lumen spatior sum judico idem ratio denticulis in ionicis fenestraris occupo locum video uter enim et inter denticulus et inter triglyphus qui sum intervallum metopa nomino o pai enim graecum tignum cubiculum et asser appello uti noster is cavo columbarius ita qui inter duo opas sum intertignium is meto ph sum apud is nomino


Quoad potui urbanas rationes aedificiorum summatim perscribere, proposui; nunc rusticorum expeditionum apparationes, ut sint ad usum commodae quibusque rationibus conlocare oporteat eas, dicam.

quoad possum urbanus ratio aedificium summatim perscribo propono nunc rusticus expeditio apparatio ut sum ad usus commodus quisque ratio conlocaris oportet is dico


Ita latius factum fuerit pulpitum quam Graecorum, quod omnes artifices in scaena dant operam, in orchestra autem senatorum sunt sedibus loca designata. et eius pulpiti altitudo sit ne plus pedum quinque, uti, qui in orchestra sederint, spectare possint omnium agentium gestus. cunei spectaculorum in theatro ita dividantur, uti anguli trigonorum, qui currunt circum curvaturam circinationis, dirigant ascensus scalasque inter cuneos ad primam praecinctionem; supra autem alternis itineribus superiores cunei medii dirigantur.

ita fero facio sum pulpitum quam graecum qui omnis artifex in scaena do opera in orchestra autem senator sum sedes locum designo et is pulpitum altitudo sum ne multus pes quinque uti qui in orchestra sedeo specto possum omnis ago gero cuneus spectaculum in theatrum ita divido uti angulis trigonum qui curro circum curvo circinatio dirigo ascensus scala inter cuneus ad primus praecinctio supra autem alternus iter superus cuneus medius dirigo


Gaius Iulius Masinissae filius, cuius erant totius oppidi agrorum possessiones, cum patre Caesare militavit. is hospitio meo est usus. ita cotidiano convictu necesse fuerat de philologia disputare. interim cum esset inter nos de aquae potestate et eius virtutibus sermo, exposuit esse in ea terra eiusmodi fontes, ut, qui ibi procrearentur, voces ad cantandum egregias haberent, ideoque semper transmarinos catlastros emere formosos et puellas maturas eosque coniungere, ut, qui nascerentur ex his, non solum voce egregia sed etiam forma essent non invenusta.

gaius iulius masinissa filius qui sum totus oppidum ager possessio cum pater caesaris milito is hospitium meus sum utor ita cottidianus convinco necesse sum de philologia disputaris interim cum sum inter nos de aqua potestas et is virtus sermo expono sum in is terra eiusmodi fons ut qui ibi procreo voco ad canto egregius habeo ideo semper transmarinus catlaster emo formosus et puella maturo is coniungo ut qui nasco ex hic non solus vox egregius sed etiam forma sum non invenustus


Sunt etiam nonnullis locis fontium proprietates, quae procreant qui ibi nascuntur egregiis vocibus ad cantandum, uti Tarso, Magnesiae, aliis eiusmodi regionibus. etiamque Zama est civitas Afrorum, cuius moenia rex Iuba duplici muro saepsit ibique regiam domum sibi constituit. ab ea milia passus XX est oppidum Ismuc, cuius agrorum regiones incredibili finitae sunt terminatione. cum esset enim Africa parens et nutrix ferarum bestiarum, maxime serpentium, in eius agris oppidi nulla nascitur, et si quando adlata ibi ponatur, statim moritur; neque id solum, sed etiam terra ex his locis si alio translata fuerit, et ibi. id genus terrae etiam Balearibus dicitur esse. sed aliam mirabiliorem virtutem ea habet terra, quam ego sic accepi.

sum etiam nonnullus locus fons proprietas qui procreo qui ibi nascor egregius vox ad canto uti tarsus magnesia alius eiusmodi regio etiam zama sum civitas afrorum qui moenia rex juba duplex murus saepio ibi regia domus sui constituo ab is mille patior xx sum oppidum ismuc qui ager regio incredibilis finio sum terminatio cum sum enim africanus parens et nutrix ferus bestia magnus serpo in is ager oppidum nullus nascor et si quando affero ibi pono statim morior neque is solus sed etiam terra ex hic locus si alius transfero sum et ibi is genus terra etiam balearis dico sum sed alius mirabilis virtus is habeo terra quam ego sic accipio


Ceteris conclavibus, id est vernis, autumnalibus, aestivis, etiam atriis et peristylis, constitutae sunt ab antiquis ex certis rebus certae rationes picturarum. namque pictura imago fit eius, quod est seu potest esse, uti homines, aedificia, naves, reliquarumque rerum, e quibus finitis certisque corporibus figurata similitudine sumuntur exempla. ex eo antiqui, qui initia expolitionibus instituerunt, imitati sunt primum crustarum marmorearum varietates et conlocationes, deinde coronarum, †siliculorum, cuneorum inter sese varias distributiones.

ceterus conclave is sum vernus autumnal aestivus etiam atrium et peristylum constituo sum ab antiquus ex certus res certus ratio picturaris namque pingo imago fio is qui sum seu possum sum uti homo aedificium navo reliquus res e qui finio certus corpus figuro similitudo sumo exemplum ex is antiquus qui initium expolitio instituo imitor sum primus crustaris marmorearis varietas et conlocatio deinde coronaris siliculorum cuneus inter sui vario distributio


Sumuntur tigna amplissima longitudine; supra figuntur chelonia, in quibus includuntur suculae. per media autem spatia tignorum insecantur et exciduntur formae, in quibus excisionibus includuntur capitula catapultarum, cuneisque distinentur, ne in contentionibus moveantur. tum vero modioli aerei in ea capitula includuntur et in eos cuneoli ferrei, quas e)pizugi/das Graeci vocant, conlo cantur.

sumo tignum amplus longitudo supra figo chelonium in qui includo sucula per medius autem spatior tignum inseco et excido forma in qui excisio includo capitulum catapultaris cuneus distineo ne in contentio moveo tum verus modiolus aereus in is capitulum includo et in is cuneolus ferreus qui e pizugi do graecum voco conlo cantur


In Graecorum theatris non omnia isdem rationibus sunt facienda, quod primum in ima circinatione, ut in latino trigonorum IIII, in eo quadratorum trium anguli circinationis lineam tangunt, et cuius quadrati latus est proximum scaenae praeciditque curvaturam circinationis, ea regione designatur finitio proscaenii. et ab ea regione ad extremam circinationem curvaturae parallelos linea designatur, in qua constituitur frons scaenae, per centrumque orchestrae proscaenii regioni parallelos linea describitur, et qua secat circinationis lineas dextra ac sinistra, in cornibus hemicycli centra signantur. et circino conlocato in dextra ab intervallo sinistro circumagitur circinatio ad proscaenii sinistram partem; item centro conlocato in sinistro cornu ab intervallo dextro circumagitur ad proscaenii dextram partem.

in graecum theatrum non omnis idem ratio sum facio qui primus in imus circinatio ut in latino trigonum quattuor in is quadrator tres angulis circinatio linea tango et qui quadro latus sum propior scaena praecido curvo circinatio is regio designo finitio proscaenium et ab is regio ad extremus circinatio curvo parallelus lineus designo in qui constituo frons scaena per centrum orchestra proscaenium regio parallelus lineus describo et qui seco circinatio linea dextera atque sinistra in cornu hemicyclium centrum signo et circino conloco in dextera ab intervallum sinister circumago circinatio ad proscaenium sinistra pars item centrum conloco in sinister cornu ab intervallum dexter circumago ad proscaenium dexter pars


In medio tecti ratio ita habeatur, uti, quanta diametros totius operis erit futura, dimidia altitudo fiat tholi praeter florem; flos autem tantam habeat magnitudinem, quantam habuerit columnae capitulum, praeter pyramidem. reliqua, uti supra scripta sunt ea, pro portionibus atque symmetriis facienda videntur.

in medium tectum ratio ita habeo uti quantus diametros totus opus sum sum dimidio altitudo fio tholus praeter flos flos autem tantus habeo magnitudo quantus habeo columna capitulis praeter pyramis reliquus uti supra scribo sum is pro portio atque symmetria facio video


Quoad potui, distributiones operum nostratium, ut sint aedificatoribus non obscurae, explicui; nunc etiam, quemadmodum Graecorum consuetudinibus aedificia distribuantur, uti non sint ignota, summatim exponam.

quoad possum distributio opus nostras ut sum aedificator non obscurus explico nunc etiam quemadmodum graecum consuetudo aedificium distribuo uti non sum ignotus summatim expono


Eae autem uti sint semper siccae et non lutosae, sic erit faciendum. fodiantur et exinaniantur quam altissime. dextra atque sinistra structiles cloacae fiant, inque earum parietibus, qui ad ambulationem spectaverint, tubuli instruantur inclinati fastigio. cloacis his perfectis compleantur ea loca carbonibus, deinde insuper sabulone eae ambulationes sternantur et exaequentur. ita propter carbonum raritatem naturalem et tubulorum in cloacas instructionem excipientur aquarum abundantiae, et ita siccae et sine umore perfectae fuerint ambulationes.

is autem uti sum semper siccus et non lutosus sic sum facio fodio et exinanio quam alo dextera atque sinistra structilis cloaca fio in is paries qui ad ambulatio specto tubulis instruo inclino fastigium cloaca hic perficio compleo is locum carbo deinde insuper sabulo is ambulatio sterno et exaequo ita propter carbo raritas natural et tubulus in cloaca instructio excipio aqua abundantia et ita siccus et sine umor perficio sum ambulatio


Nunc explicabimus, quibus proprietatibus genera aedificiorum ad usum et caeli regiones aptas debeant spectare. hiberna triclinia et balnearia ad occidentem hibernum spectent, ideo quod vespertino lumine opus est uti, praeterea quod etiam sol occidens adversus habens splendorem, calorem remittens efficit vespertino tempore regionem tepidiorem. cubicula et bybliothecae ad orientem spectare debent; usus enim matutinum postulat lumen, item in bybliothecis libri non putrescent. nam quaecumque ad meridiem et occidentem spectant, ab tineis et umore libri vitiantur, quod venti umidi advenientes procreant eas et alunt infundentesque umidos spiritus pallore volumina corrumpunt.

nunc explico qui proprietas genus aedificium ad usus et caelum regio apto debeo specto hibernus triclinium et balnearius ad occaedes hibernus specto ideo qui vespertinus lumen opus sum uti praeterea qui etiam sol occaedes adverro habeo splendor calor remitto efficio vespertinus tempus regio tepidus cubiculum et bybliothecae ad orior specto debeo utor enim matutinus postulo lumen item in bybliothecis liber non putrescent nam quicumque ad meridio et occaedes specto ab tinea et umor liber vitio qui venio umidus advenio procreo is et alo infundo umidus spiritus pallor volumen corrumpo


Item est in insula Cia fons, e quo qui inprudentes biberint, fiunt insipientes, et ibi est epigramma insculptum ea sententia: iucundam eam esse potionem fontis eius, sed qui biberit, saxeos habiturum sensus. sunt autem versus hi: h(dei=a yuxrou= po/matos liba/s, h(\n a)naba/llei pe/tros o( th=sde piw/n.

item sum in insula cea fons e quo qui imprudens bibo fio insipiens et ibi sum epigramma insculpo is sententia jucundus is sum potio fons is sed qui bibo saxeus habeo sensus sum autem verro hic h deus ab yuxrou other mattus libo senatus h n ab naba llei pe tros o th sde piw n


Olearia autem ita est conlocanda, ut habeat a meridie calidisque regionibus lumen; non enim debet oleum congelari, sed tepore caloris extenuari. magnitudines autem earum ad fructuum rationem et numerum doliorum sunt faciundae, quae, cum sint cullearia, per medium occupare debent pedes quaternos. ipsum autem torcular, si non cocleis torquetur sed vectibus et prelo premitur, ne minus longum pedes XL constituatur; ita enim erit vectiario spatium expeditum. latitudo eius ne minus pedum senûm denûm; nam sic erit ad prelum opus facientibus libera versatio et expedita. sin autem duobus prelis loco opus fuerit, quattuor et viginti pedes latitudini dentur.

olearius autem ita sum conloco ut habeo ab meridies calidus regio lumen non enim debeo oleum congelaris sed tepor calor extenuaris magnitudo autem is ad fructus ratio et numerus dolium sum facio qui cum sum cullearis per medius occuparis debeo pes quaterni ipse autem torcular si non coclea torqueo sed vectis et prelum premo ne paruus longus pes xl constituo ita enim sum vectiarius spatium expedio latitudo is ne paruus pes senum denum nam sic sum ad prelis opus facio liber versatio et expedio sin autem duo prelis locus opus sum quattuor et viginti pes latitudo do


Iovis autem inter Martis et Saturni circinationem currens maiorem quam Mars, minorem quam Saturnus pervolat cursum. item reliquae stellae, quo maiore absunt spatio ab extremo caelo proxumamque habent terrae circinationem, celerius pervagari videntur, quod quaecumque earum minorem circinationem peragens saepius subiens praeterit superiorem.

iuppiter autem inter mars et saturnus circinatio curro magnus quam mars paruus quam saturnus pervolo cursus item reliquus stella quo magnus absum spatium ab exter caelum proximus habeo terra circinatio celer pervagaris video qui quicumque is paruus circinatio perago saepis subeo praetereo superus


Ergo in quibusvis corporibus cum exsuperat e principiis calor, tunc interficit dissolvitque cetera fervore. haec autem vitia efficit fervidum ab certis partibus caelum, cum insidit in apertas venas plus quam patitur e mixtionibus naturali temperatura corpus. item si umor occupavit corporum venas inparesque eas fecit, cetera principia liquido corrupta diluuntur, et dissolvuntur compositionibus virtutes. item haec e refrigerationibus umoris ventorum et aurarum infunduntur vitia corporibus. non minus aeris etiamque terreni in corpore naturalis compositio augendo aut minuendo infirmat cetera, principia terrena cibi plenitate, aer gravitate caeli.

ergo in quivis corpus cum exsupero e principia calor tunc interficio dissolvo ceterus fervor hic autem vitio efficio fervidus ab certus pars caelum cum insido in aperio vena multus quam patior e mixtio natural tempero corpus item si umor occupo corpus vena impar is facio ceterus principia liquidus corrumpo diluo et dissolvo compositio virtus item hic e refrigeratio umor ventor et auraris infundo vitio corpus non paruus aer etiam terrenus in corpus natural compositio augeo aut minuo infirmo ceterus principia terrenus cibus plenitas aer gravitas caelum


Croesi domus, quam Sardiani seniorum collegio gerusiam dedicaverunt; item Halicarnasso potentissimi regis Mausoli domus, cum Proconnensio marmore omnia haberet ornata, parietes habet latere structos, qui ad hoc tempus egregiam praestant firmitatem ita tectoriis operibus expoliti, uti vitri perluciditatem videantur habere. neque is rex ab inopia id fecit; infinitis enim vectigalibus erat fartus, quod imperabat Cariae toti.

croesus domus quam sardianus senex collegium gerusia dedico item halicarnassus potens rex mausolus domus cum proconnensio marmor omnis habeo orno paries habeo lateo struo qui ad hic tempus egregius praesto firmitas ita tectorium opus expolio uti vitrum perluciditas video habeo neque is rex ab inopia is facio infinitus enim vectigal sum farcio qui impero caria totus


Haec autem sic fieri testimonio possunt esse capita fluminum, quae orbe terrarum chorographiis picta itemque scripta plurima maximaque inveniuntur egressa ad septentrionem. primumque in India Ganges et Indus ab Caucaso monte oriuntur; Syria Tigris et Euphrates; Asiae item Ponto Borysthenes, Hypanis, Tanais; Colchis Phasis; Gallia Rhodanus; Celtica Rhenus; citra Alpis Timavos et Padus; Italia Tiberis; Maurusia, quam nostri Mauretaniam appellant, ex monte Atlante Dyris, qui ortus ex septentrionali regione progreditur per occidentem ad lacum Eptagonum et mutato nomine dicitur Agger, deinde ex lacu Eptabolo sub montes desertos subterfluens per meridiana loca manat et influit in Paludem quae appellatur, circumcingit Meroen, quod est Aethiopum meridianorum regnum, ab hisque paludibus se circumagens per flumina Astansobam et Astoboam et alia plura pervenit per montes ad cataractam ab eoque se praecipitans per septentrionalem pervenit inter Elephantida et Syenen Thebaicosque in Aegyptum campos et ibi Nilus appellatur.

hic autem sic fio testimonium possum sum caput flumen qui orbis terra chorographiis pingo ito scribo multus magnus invenio egredior ad septentrio primus in india ganges et indus ab caucasus mons orior syria tigris et euphrates asia item pontus borysthenes hypanis tanais colchus phasis gallia rhodanus celticum rhenus citer alpis timavus et padus italia tiberis maurusius quam noster mauretania appello ex mons atlas dyris qui ortus ex septentrional regio progredio per occaedes ad lacus eptagonum et muto nomen dico agger deinde ex lacus eptabolo sub mons desero subterfluo per meridianus locum mano et influo in palus qui appello circumcingo meroe qui sum aethiopus meridianus regnum ab hic palus sui circumago per flumen astansobam et astoboam et alius multus pervenio per mons ad cataracta ab eo sui praecipito per septentrional pervenio inter elephantida et syene thebaicus in aegyptus campus et ibi nilus appello


Item Cereri extra urbem loco, quo non quolibet nomine semper homines nisi per sacrificium necesse habeant adire; cum religione, caste sanctisque moribus is locus debet tueri. ceterisque diis ad sacrificiorum rationes aptae templis areae sunt distribuendae.

item ceres extra urbs locus quo non quilibet nomen semper homo nisi per sacrificium necesse habeo adeo cum religio castus sancio mos is locus debeo tueor ceter diuus ad sacrificus ratio aptus templum areae sum distribuo


Transferatur mens ad Archytae Tarentini et Eratosthenis Cyrenaei cogitata; hi enim multa et grata a mathematicis rebus hominibus invenerunt. itaque cum in ceteris inventionibus fuerint grati, in eius rei cogitationibus maxime sunt suspecti. alius enim alia ratione explicaverunt, quod Delo imperaverat responsis Apollo, uti arae eius, quantum haberent pedum quadratorum, id duplicarentur, et ita fore uti, qui essent in ea insula, tunc religione liberarentur.

transfero mens ad archytas tarentinus et eratosthenes cyrenaeus cogito hic enim multus et gratus ab mathematicus res homo invenio itaque cum in ceterus inventio sum gratus in is res cogitatio magnus sum suspicio alius enim alius ratio explicaverunt qui delus impero respondeo apollo uti ara is quantus habeo pes quadrator is duplico et ita sum uti qui sum in is insula tunc religio libero


Ergo si convenit ex articulis hominis numerum inventum esse et ex membris separatis ad universam corporis speciem ratae partis commensus fieri responsum, relinquitur, ut suspiciamus eos, qui etiam aedes deorum inmortalium constituentes ita membra operum ordinaverunt, ut proportionibus et symmetriis separatae atque universae convenientes efficerentur eorum distributiones.

ergo si convenio ex articulis homo numerus invenio sum et ex membrum separo ad universus corpus species reor pars commetior fio responsum relinquo ut suspicio is qui etiam aedes deus immortalis constituo ita membrum opus ordino ut proportio et symmetria separo atque universus convenio efficio is distributio


Caedi autem ita oportet, uti incidatur arboris crassitudo ad mediam medullam, et relinquatur, uti per eam exsiccescat stillando sucus. ita qui inest in his inutilis liquor effluens per torulum non patietur emori in eo saniem nec corrumpi materiae aequalitatem. tum autem, cum sicca et sine stillis erit arbor, deiciatur et ita erit optima in usu.

caedo autem ita oportet uti incido arbor crassitudo ad medius medulla et relinquo uti per is exsiccesco stillo sucus ita qui insum in hic inutilis liquo effluo per torulis non patior emorior in is sanies neque corrumpo materia aequalitas tum autem cum sicco et sine stilla sum arbor deicio et ita sum bonus in usus


Venti autem si ex habitationibus exclusi fuerint, non solum efficient corporibus valentibus locum salubrem, sed etiam si qui morbi ex aliis vitiis forte nascentur, qui in ceteris minus salubribus locis habent curationes medicinae contrariae, in his propter exclusiones ventorum temperatura expeditius curabuntur. vitia autem sunt, quae difficulter curantur in regionibus, quae sunt supra scriptae, haec: gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio et cetera, quae non detractionibus sed adiectionibus curantur. haec ideo difficulter medicantur, primum quod ex frigoribus concipiuntur, deinde quod defatigatis morbo viribus eorum aer agitatus est molestus; namque ubi ventorum agitationibus extenuatur, a vitiosis corporibus detrahit sucum et efficit ea exiliora. contra vero lenis et crassus aer, qui perflatus non habet neque crebras redundantias, propter inmotam stabilitatem adiciendo ad membra eorum alit eos et reficit, qui in his sunt inpliciti morbis.

venio autem si ex habitatio excludo sum non solus efficio corpus valeo locus salubris sed etiam si qui morbus ex alius vitium fors nasco qui in ceterus paruus salubris locus habeo curatio medicina contrarius in hic propter exclusio ventor tempero expedio curo vitio autem sum qui difficilis curo in regio qui sum supra scribo hic gravitudo arteriace tundo pleuritis pthisis sanguis ejectio et ceterus qui non detractio sed adiectio curo hic ideo difficilis medico primus qui ex frigus concipio deinde qui defatigo morbus vis is aer agito sum molestus namque ubi ventor agitatio extenuo ab vitiosus corpus detraho sucus et efficio is exilis contra verus lenis et crassus aer qui perflo non habeo neque creber redundantia propter immotus stabilitas adicio ad membrum is alo is et reficio qui in hic sum implico morbus


In his etiam aut in columna aut parastatica horae describuntur, quas sigillum egrediens ab imo virgula significat in diem totum. quarum brevitates aut crescentias cuneorum adiectus aut exemptus in singulis diebus et mensibus perficere cogit. praeclusiones aquarum ad temperandum ita sunt constitutae. metae fiunt duae, una solida, una cava, ex torno ita perfectae, ut alia in aliam inire convenireque possit et eadem regula laxatio earum aut coartatio efficiat aut vehementem aut lenem in ea vasa aquae influentem cursum. ita his rationibus et machinatione ex aqua componuntur horologiorum ad hibernum usum conlocationes.

in hic etiam aut in columna aut parastatica hora describo qui sigillum egredior ab imus virgula significo in dies totus qui brevitas aut crescentia cuneus adicio aut eximo in singuli dies et mensis perficio cogo praeclusio aqua ad tempero ita sum constituo meta fio duo unus solidus unus cavo ex torno ita perficio ut alius in alius ineo convenio possum et idem regula laxatio is aut coartatio efficio aut vehemens aut lenis in is vasum aqua influo cursus ita hic ratio et machinatio ex aqua compono horologium ad hibernus usus conlocatio


Ergo si ita est, tantum erit, uti non certam mensurae rationem sed aut maiores impetus aut minores habeant singuli venti.

ergo si ita sum tantus sum uti non certus metior ratio sed aut magnus impetus aut paruus habeo singuli venio


De mundi circa terram pervolitantia duodecimque signorum ex septentrionali meridianaque parte siderum dispositione, ut sit perspecta, docui. namque ex ea mundi versatione et contrario solis per signa cursu gnomonumque aequinoctialibus umbris analemmatorum inveniuntur descriptiones.

de mundus circa terra pervolito duodecim signum ex septentrional meridianus pars sidus dispositio ut sum perspicio doceo namque ex is mundus versatio et contrarius sol per signum cursus gnomon aequinoctial umbra analemmator invenio descriptio


Peristyla autem in transverso tertia parte longiora sint quam introrsus. columnae tam altae quam porticus latae fuerint peristyliorum; intercolumnia ne minus trium, ne plus quattuor columnarum crassitudine inter se distent. sin autem dorico more in peristylo columnae erunt faciundae, uti in quarto libro de doricis scripsi, ita moduli sumantur, et ad eos modulos triglyphorumque rationes disponantur.

peristylum autem in transverto tertius pars longus sum quam introrsum columna tam alo quam porticus fero sum peristylium intercolumnium ne paruus tres ne multus quattuor columnaris crassitudo inter sui disto sin autem dorico mos in peristylum columna sum facio uti in quartum liber de doricis scribo ita modulis sumo et ad is modulus triglyphus ratio dispono


Relinquetur desideratio, quoniam item sunt in Etruria ex aqua calida crebri fontes, quid ita non etiam ibi nascitur pulvis, e quo eadem ratione sub aqua structura solidescat. itaque visum est, antequam desideraretur, de his rebus, quemadmodum esse videantur, exponere.

relinquo desideratio quoniam item sum in etruria ex aqua calidum creber fons quis ita non etiam ibi nascor pulvis e quo idem ratio sub aqua structura solidesco itaque video sum antequam desidero de hic res quemadmodum sum video expono


Novitas populum cum avertisset, conspexit eum Alexander. admirans ei iussit locum dari, ut accederet, interrogavitque, quis esset. at ille: 'Dinocrates', inquit, 'architectus Macedo, qui ad te cogitationes et formas adfero dignas tuae claritati. namque Athon montem formavi in statuae virilis figuram, cuius manu laeva designavi civitatis amplissimae moenia, dextera pateram, quae exciperet omnium fluminum, quae sunt in eo monte, aquam, ut inde in mare profunderetur'.

novitas populus cum averto conspicio is alexander admiror is iubeo locus do ut accedo interrogo quis sum at ille dinocrates inquam architectus macedo qui ad tu cogitatio et forma affero digno tuus claritas namque athos mons formo in statua virilis figura qui manus laeva designo civitas amplus moenia dextera patera qui excipio omnis flumen qui sum in is mons aqua ut inde in mare profundo


Sed haec, quae ex veris rebus exempla sumebantur, nunc iniquis moribus inprobantur. nam pinguntur tectoriis monstra potius quam ex rebus finitis imagines certae: pro columnis enim struuntur calami striati cum crispis foliis et volutis, pro fastigiis appagineculi, item candelabra aedicularum sustinentia figuras, supra fastigia eorum surgentes ex radicibus cum volutis teneri flores habentes in se sine ratione sedentia sigilla, non minus coliculi dimidiata habentes sigilla alia humanis, alia bestiarum capitibus.

sed hic qui ex verus res exemplum sumo nunc iniquus mos inprobo nam pingo tectorium monstrum potis quam ex res finio imago certus pro columna enim struo calamus strio cum crispus folium et volvo pro fastigium appagineculis item candelabrum aedicularis sustineo figura supra fastigium is surgo ex radix cum volvo teneo floreo habeo in sui sine ratio sedeo sigilla non paruus coliculis dimidio habeo sigilla alius humanus alius bestia caput


Praeterea praecingendi sunt parietes medii coronis ex intestino opere aut albario ad dimidiam partem altitudinis. quae si non erunt, vox ibi disputantium elata in altitudinem intellectui non poterit esse audientibus. cum autem coronis praecincti parietes erunt, vox ab imis morata, priusquam in aera elata dissipabitur, auribus erit intellecta.

praeterea praecingo sum paries medius corona ex intestinus opus aut albarius ad dimidia pars altitudo qui si non sum vox ibi disputo effero in altitudo intellectus non possum sum audio cum autem corona praecingo paries sum vox ab imus moror priusquam in aes effero dissipabitur auris sum intellego


Sin autem medii montes erunt inter moenia et caput fontis, sic erit faciendum, uti specus fodiantur sub terra librenturque ad fastigium, quod supra scriptum est. et si tofus erit aut saxum, in suo sibi canalis excidatur, sin autem terrenum aut harenosum erit, solum et parietes cum camara in specu struantur et ita perducatur. puteique ita sint facti, uti inter duos sit actus.

sin autem medius mons sum inter moenia et caput fons sic sum facio uti specus fodio sub terra libro ad fastigium qui supra scribo sum et si tofus sum aut saxum in suus sui canal excido sin autem terrenus aut harenosus sum solus et paries cum camara in specus struo et ita perduco puteus ita sum facio uti inter duo sum ago


Pseudodipteros autem sic conlocatur, ut in fronte et postico sint columnae octonae, in lateribus cum angularibus quinae denae. sint autem parietes cellae contra quaternas columnas medianas in fronte et postico. ita duorum intercolumniorum et imae crassitudinis columnae spatium erit ab parietibus circa ad extremos ordines columnarum. huius exemplar Romae non est, sed Magnesiae Dianae Hermogenis Alabandei et Apollinis a Menesthe facta.

pseudodipteros autem sic conloco ut in frons et posticum sum columna octoni in later cum angularis quini deni sum autem paries cella contra quaterni columna medianus in frons et posticum ita duo intercolumnium et imus crassitudo columna spatium sum ab paries circa ad extremus ordo columnaris hic exemplar roma non sum sed magnesia diana hermogenes alabandei et apollo ab menesthe facio


Hoc autem ita esse licet animum advertere etiam de arbustis. ea enim cum suo quoque tempore ad imum perforata castrantur, profundunt e medullis quem habent in se superantem et vitiosum per foramina liquorem, et ita siccescendo recipiunt in se diuturnitatem. qui autem non habent ex arboribus exitus umores, intra concrescentes putrescunt et efficiunt inanes eas et vitiosas. ergo si stantes et vivae siccescendo non senescunt, sine dubio, cum eae ad materiam deiciuntur, cum ea ratione curatae fuerint, habere poterunt magnas in aedificiis ad vetustatem utilitates.

hic autem ita sum licet animus adverto etiam de arbustus is enim cum suus quoque tempus ad imus perforo castro profundo e medulla qui habeo in sui supero et vitiosus per foramen liquor et ita siccesco recipio in sui diuturnitas qui autem non habeo ex arbor exitus umor intra concresco putrescunt et efficio inanis is et vitiosus ergo si sto et vivus siccesco non senesco sine dubius cum is ad materia deicio cum is ratio curo sum habeo possum magnus in aedificium ad vetustas utilitas


Atriis Graeci quia non utuntur, neque aedificant, sed ab ianua introeuntibus itinera faciunt latitudinibus non spatiosis, et ex una parte equilia, ex altera ostiariis cellas, statimque ianuae interiores finiuntur. hic autem locus inter duas ianuas graece qurwrei=on appellatur. deinde est introitus in peristylon. id peristylum in tribus partibus habet porticus inque parte, quae spectat ad meridiem, duas antas inter se spatio amplo distantes, in quibus trabes invehuntur, et quantum inter antas distat, ex eo tertia dempta spatium datur introrsus. hic locus apud non nullos prostas, apud alios pastas nominatur.

atrius graecum quia non uto neque aedifico sed ab ianua introeuntibus iter facio latitudo non spatiosus et ex unus pars equile ex alter ostiarius cella statim janua interior finio hic autem locus inter duo janua graeca qurwrei os appello deinde sum introitus in peristylum is peristylum in tres pars habeo porticus in pars qui specto ad meridio duo antae inter sui spatium amplus disto in qui trabs inveho et quantus inter antae disto ex is tertius dempta spatium do introrsum hic locus apud non nullus prosto apud alius pasco nomino


Spiris perfectis et conlocatis columnae sunt medianae in pronao et postico ad perpendiculum medii centri conlocandae, angulares autem quaeque e regione earum futurae sunt in lateribus aedis dextra ac sinistra, uti partes interiores, quae ad parietes cellae spectant, ad perpendiculum latus habeant conlocatum, exteriores autem partes †uti dicant se earum contracturam. sic enim erunt figurae compositionis aedium contractura eius tali ratione exactae.

spira perficio et conloco columna sum medianus in pronaus et posticum ad perpendiculis medius centrum conloco angularis autem quisque e regio is sum sum in later aedes dextera atque sinistra uti pars interior qui ad paries cella specto ad perpendiculis latus habeo conloco exter autem pars uti dico sui is contraho sic enim sum figura compositio aedes contraho is talis ratio exigo


Tunc ab linea, quae secundum abaci extremam partem demissa erit, in interiorem partem alia recedat unius et dimidiatae partis latitudine. deinde hae lineae dividantur ita, ut quattuor partes et dimidia sub abaco relinquantur. tunc in eo loco, qui locus dividit quattuor et dimidiam et tres et dimidiam partem, centrum oculi conlocetur signeturque ex eo centro rotunda circinatio tam magna in diametro, quam una pars ex octo partibus est. ea erit oculi magnitudine, et in ea catheto respondens diametros agatur. tunc ab summo sub abaco inceptum schema volutae in singulis tetrantorum actionibus dimidiatum oculi spatium minuatur, doneque in eundem tetrantem, qui subest, conveniat.

tunc ab lineus qui secundus abax extremus pars demitto sum in interior pars alius recedo unus et dimidio pars latitudo deinde hic linea divido ita ut quattuor pars et dimidio sub abaco relinquo tunc in is locus qui locus divido quattuor et dimidia et tres et dimidia pars centrum oculus conloco signo ex is centrum rotundus circinatio tam magnus in diametros quam unus pars ex octo pars sum is sum oculus magnitudo et in is cathetus respondeo diametros ago tunc ab superus sub abaco incipio schema volvo in singuli tetrantor actio dimidio oculus spatium minuo donum in idem tetrantem qui subsum convenio