In caementiciis autem structuris primum est de harena quaerendum, ut ea sit idonea ad materiem miscendam neque habeat terram commixtam. genera autem harenae fossiciae sunt haec: nigra, cana, rubra, carbunculus. ex his quae in manu confricata fecerit stridorem, erit optima; quae autem terrosa fuerit, non habebit asperitatem. item si in vestimentum candidum ea coniecta fuerit, postea excussa vel icta id non inquinarit neque ibi terra subsiderit, erit idonea.

in caementicius autem struo primus sum de harena quaero ut is sum idoneus ad materio misceo neque habeo terra commisceo genus autem harena fossicius sum hic niger canus rubra carbunculus ex hic qui in manus confrico facio stridor sum bonus qui autem terrosus sum non habeo asperitas item si in vestimentum candidus is conicio sum postea excutio vel iacio is non inquino neque ibi terra subsiderit sum idoneus


Itaque quod est spatium proximum imo cardini ab axis linea in meridianis finibus, sub eo loco quae sunt nationes, propter brevitatem altitudinis ad mundum sonitum vocis faciunt tenuem et acutissimum, uti in organo chorda, quae est proxima angulo. secundum eam autem reliquae ad mediam Graeciam remissiones efficiunt in nationibus sonorum scansione. item a medio in ordinem crescendo ad extremos septentriones sub altitudines caeli nationum spiritus sonitibus gravioribus a natura rerum exprimuntur. ita videtur mundi conceptio tota propter inclinationem consonantissime per solis temperaturam ad harmoniam esse composita.

itaque qui sum spatium propior imus cardo ab axis lineus in meridianus finis sub is locus qui sum natio propter brevitas altitudo ad mundus sonitus vox facio tenuis et acuo uti in organum chordus qui sum propior angulus secundus is autem reliquus ad medius graecia remissio efficio in natio sonorus scansio item ab medium in ordo cresco ad extremus septentrio sub altitudo caelum natio spiritus sonitus gravis ab natura res exprimo ita video mundus conceptio totus propter inclinatio consono per sol tempero ad harmonia sum compono


Ita ex his indagationibus mathematicis rationibus fiant vasa aerea pro ratione magnitudinis theatri, eaque ita fabricentur, ut, cum tangantur, sonitum facere possint inter se diatessaron, diapente et ex ordine ad disdiapason. postea inter sedes theatri constitutis cellis ratione musica ibi conlocentur ita, uti nullum parietem tangant circaque habeant locum vacuum et ab summo capite spatium, ponanturque inversa et habeant in parte, quae spectat ad scaenam, suppositos cuneos ne minus altos semipede; contraque eas cellas relinquantur aperturae inferiorum graduum cubilibus longae pedes duo, altae semipede.

ita ex hic indagatio mathematicus ratio fio vasum aereus pro ratio magnitudo theatrum is ita fabrico ut cum tango sonitus facio possum inter sui diatessaron diapente et ex ordo ad disdiapason postea inter sedes theatrum constitus cella ratio musica ibi conloco ita uti nullus paries tango circo habeo locus vacuus et ab superus caput spatium pono inverto et habeo in pars qui specto ad scaena suppono cuneus ne paruus alo semipede contra is cella relinquo aperio inferus gradus cubilis longus pes duo alo semipede


Animalia vero si fuerint sine umoris potestate, exsanguinata et exsucata interarescent. igitur divina mens, quae proprie necessaria essent gentibus, non constituit difficilia et cara, uti sunt margaritae, aurum, argentum ceteraque, quae neque corpus nec natura desiderat, sed sine quibus mortalium vita non potest esse tuta, effudit ad manum parata per omnem mundum. itaque ex his, si quid forte defit in corpore spiritus, ad restituendum aer adsignatus id praestat. apparatus autem ad auxilia caloris solis impetus et ignis inventus tutiorem efficit vitam. item terrenus fructus escarum praestans copiis supervacuis desiderationibus alit et nutrit animales pascendo continenter. aqua vero non solum potus sed infinitas usu praebendo necessitates, gratas, quod est gratuita, praestat utilitates.

animal verus si sum sine umor potestas exsanguinatus et exsuco interaresco igitur divino mens qui proprius necessarius sum gens non constituo difficilis et carus uti sum margarita aurum argentum ceter qui neque corpus neque natura desidero sed sine qui mortalis vito non possum sum tueor effundo ad manus paro per omnis mundus itaque ex hic si quis fors deficio in corpus spiritus ad restituo aer adsigno is praesto apparatus autem ad auxilium calor sol impetus et ignis invenio tueor efficio vita item terrenus fructus escaris praesto copia supervacuus desideratio alo et nutrio animal pasco contineo aqua verus non solus potus sed infinitus usus praebeo necessitas gratus qui sum gratuitus praesto utilitas


Interea rex Demetrius, qui propter animi pertinaciam Poliorcetes est appellatus, contra Rhodum bellum comparando Epimachum Atheniensem nobilem architectum secum adduxit. is autem comparavit helepolim sumptibus inmanibus industria laboreque summo, cuius altitudo fuerat pedum CXXXV, latitudo pedum LX. ita eam ciliciis et coriis crudis confirmavit, ut posset pati plagam lapidis ballista inmissi pondo CCCLX; ipsa autem machina fuerat milia pondo CCCLX. cum autem Callias rogaretur ab Rhodiis, contra eam helepolim machinam pararet, ut illam, uti pollicitus erat, transferret intra murum, negavit posse.

interea rex demetrius qui propter animus pertinacia poliorcetes sum appello contra rhodos bellum comparo epimachum atheniensis nobilis architectus sui adduco is autem comparo helepolis sumptus immanis industria labor superus qui altitudo sum pes cxxxv latitudo pes lx ita is cilicium et corius crudus confirmo ut possum patior plaga lapis ballista inmitto pondo ccclx ipse autem machina sum mille pondo ccclx cum autem callias rogo ab rhodius contra is helepolis machina paro ut ille uti polliceor sum transfero intra murus nego possum


Haec autem nec sunt nec fieri possunt nec fuerunt. quemadmodum enim potest calamus vere sustinere tectum aut candelabrûm ornamenta fastigii, seu coliculus tam tenuis et mollis sustinere sedens sigillum, aut de radicibus et coliculis ex parte flores dimidiataque sigilla procreari? at haec falsa videntes homines non reprehendunt sed delectantur, neque animadvertunt, si quid eorum fieri potest necne. ergo ita novi mores coegerunt, uti inertiae mali iudices convincerent artium virtutes; iudiciis autem infirmis obscuratae mentes non valent probare, quod potest esse cum auctoritate et ratione decoris. neque enim picturae probari debent, quae non sunt similes veritati, nec, si factae sunt elegantes ab arte, ideo de his statim debet 'recte' iudicari, nisi argumentationis certas rationes habuerint sine offensionibus explicatas.

hic autem neque sum neque fio possum neque sum quemadmodum enim possum calamus verus sustineo tectum aut candelabrum ornamentum fastigium seu cauliculus tam tenuis et mollio sustineo sedeo sigillum aut de radix et coliculis ex pars floreo dimidio sigilla procrearis at hic fallo video homo non reprehendo sed delecto neque animadverto si quis is fio possum necne ergo ita nosco mos cogo uti inertia malus iudex convinco ars virtus iudicium autem infirmis obscuro mens non valeo probaris qui possum sum cum auctoritas et ratio decor neque enim pingo probaris debeo qui non sum similis veritas neque si facio sum elegens ab ars ideo de hic statim debeo rectus iudico nisi argumentatio certo ratio habeo sine offensio explicatas


Dicet aliquis forte multa theatra quotannis Romae facta esse neque ullam rationem harum rerum in his fuisse; sed errabit in eo, quod omnia publica lignea theatra tabulationes habent complures, quas necesse est sonare. hoc vero licet animadvertere etiam ab citharoedis, qui, superiore tono cum volunt canere, avertunt se ad scaenae valvas et ita recipiunt ab earum auxilio consonantiam vocis. cum autem ex solidis rebus theatra constituuntur, id est ex structura caementorum, lapide, marmore, quae sonare non possunt, tunc echeis hae rationes sunt explicandae.

dico aliquis fors multus theatrum quot roma facio sum neque ullus ratio haris res in hic sum sed erro in is qui omnis publicus ligneus theatrum tabulatio habeo complures qui necesse sum sono hic verus licet animadverto etiam ab citharoedus qui superus tono cum volo cano averto sui ad scaena valva et ita recipio ab is auxilium consonantia vox cum autem ex solidus res theatrum constituo is sum ex structura caementor lapis marmor qui sono non possum tunc echea hic ratio sum explico


Primum eligendus locus est quam calidissimus, id est aversus ab septentrione et aquilone. ipsa autem caldaria tepidariaque lumen habeant ab occidente hiberno, si autem natura loci inpedierit, utique a meridie, quod maxime tempus lavandi a meridiano ad vesperum est constitutum. et item est animadvertendum, uti caldaria muliebria et virilia coniuncta et in isdem regionibus sint conlocata; sic enim efficietur, ut vasaria et hypocausis communis sit eorum utrisque. aenea supra hypocausim tria sunt componenda, unum caldarium, alterum tepidarium, tertium frigidarium, et ita conlocanda, uti, ex tepidario in caldarium quantum aquae caldae exierit, influat de frigidario in tepidarium ad eundem modum, testudinesque alveolorum ex communi hypocausi calfaciantur.

primus eligo locus sum quam calidus is sum averto ab septentrio et aquilo ipse autem caldaria tepidarium lumen habeo ab occaedes hiberno si autem natura locus inpedierit utique ab meridies qui magnus tempus lavo ab meridianus ad vesperus sum constituo et item sum animadverto uti caldaria muliebris et virilia conjungo et in idem regio sum colloco sic enim efficio ut vasarium et hypocausis communis sum is uterque aeneas supra hypocausis tres sum compono unus caldarium alter tepidarium tertius frigidarius et ita conloco uti ex tepidarium in caldarium quantus aqua caldus exeo influo de frigidarius in tepidarium ad idem modus testudo alveolus ex communis hypocausis calfaciantur


Martis vero circiter sexcentesimo octogensimo tertio siderum spatia pervagando pervenit eo, ex quo initium faciendo cursum fecerat ante, et in quibus signis celerius percurrit, cum stationem fecit, explet dierum numeri rationem. Iovis autem placidioribus gradibus scandens contra mundi versationem, circiter CCCLX diebus singula signa permetitur, et consistit post annum XI et dies CCCXIII et redit in id signum, in quo ante XII annos fuerat. Saturni vero, mensibus undetriginta et amplius paucis diebus pervadens per signi spatium, anno nono et vicensimo et circiter diebus CLX, in quo ante tricensimo fuerat anno, in id restituitur, ex eoque, quo minus ab extremo distat mundo, tanto maiorem circinationem rotae percurrendo tardior videtur esse.

mars verus circiter sescentesimus octogensimo tertius sidus spatior pervagor pervenio is ex quo initium facio cursus facio ante et in qui signum celer percurro cum statio facio expleo dies numerus ratio iuppiter autem placidus gradus scando contra mundus versatio circiter ccclx dies singulus signum permetior et consisto post annus xi et dies cccxiii et redeo in is signum in quo ante duodecim annus sum saturnus verus mensis undetriginta et amplus paucus dies pervado per signum spatium annus nonus et vicesimus et circiter dies clx in quo ante tricesimus sum annus in is restituo ex eo quo paruus ab exter disto mundus tantus magnus circinatio rota percurro tardus video sum


Post scaenam porticus sunt constituendae, uti, cum imbres repentini ludos interpellaverint, habeat populus, quo se recipiat ex theatro, choragiaque laxamentum habeant ad comparandum. uti sunt porticus Pompeianae, itemque Athenis porticus Eumenicae Patrisque Liberi fanum et exeuntibus e theatro sinistra parte odeum, quod Themistocles columnis lapideis dispositis navium malis et antemnis e spoliis Persicis pertexit (ideo autem etiam incensum Mithridatico bello rex Ariobarzanes restituit); Smyrnae Stratoniceum; Trallibus porticus ex utraque parte est scaenae supra stadium; ceterisque civitatibus, quae diligentiores habuerunt architectos, circa theatra sunt porticus et ambulationes.

post scaena porticus sum constituo uti cum imber repentinus ludus interpello habeo populus quo sui recipio ex theatrum choragium laxamentum habeo ad comparo uti sum porticus pompejanus ito athenae porticus eumenicae patrae liber fanum et exeo e theatrum sinistra pars odeum qui themistocles columna lapideus dispono navis malus et antenna e spolium persicus pertego ideo autem etiam incendo mithridaticus bellum rex ariobarzanes restituo smyrna stratoniceum tralles porticus ex uter pars sum scaena supra stadium ceter civitas qui diligens habeo architectus circa theatrum sum porticus et ambulatio


Lumen erit sine inpeditione. sin autem officient trabes ea lumina aut contignationes, de superioribus partibus aperiatur et ita inmittatur. et ad summam ita est gubernandum, ut, ex quibuscumque partibus caelum prospici poterit, per eas fenestrarum loca relinquantur; sic enim lucida erunt aedificia. cum autem in tricliniis ceterisque conclavibus maximus est usus luminum, tum etiam in itineribus, clivis, scalis, quod in his saepius alii aliis obviam venientes ferentes sarcinas solent incurrere.

lumen sum sine inpeditio sin autem officio trabs is lumen aut contignatio de superus pars aperio et ita inmitto et ad summa ita sum guberno ut ex quicumque pars caelum prospicio possum per is fenestraris locum relinquo sic enim lucidus sum aedificium cum autem in triclinium ceter conclave magnus sum utor lumen tum etiam in iter clivus scalae qui in hic saepis alius alius obvius venio fero sarcina soleo incurro


Ita quantum areae pedum numerum duo quadrata ex tribus pedibus longitudinis laterum et quattuor efficiunt, aeque tantum numerum reddit id unum ex quinque descriptum. id Pythagoras cum invenisset, non dubitans a Musis se in ea inventione monitum, maximas gratias agens hostias dicitur his immolavisse. ea autem ratio, quemadmodum in multis rebus et mensuris est utilis, etiam in aedificiis scalarum aedificationibus, uti temperatas habeant graduum librationes, est expedita.

ita quantus areae pes numerus duo quadro ex tres pes longitudo latus et quattuor efficio aequus tantus numerus reddo is unus ex quinque describo is pythagoras cum invenio non dubito ab musa sui in is inventio moneo magnus gratia ago hostio dico hic immolo is autem ratio quemadmodum in multus res et metior sum utilis etiam in aedificium scalaris aedificatio uti tempero habeo gradus libratio sum expedio


Alnus autem, quae proxima fluminum ripis procreatur et minime materies utilis videtur, habet in se egregias rationes. etenim est aere et igni plurimo temperata, non multum terreno, umore paulo. itaque in palustribus locis infra fundamenta aedificiorum palationibus crebre fixa, recipiens in se quod minus habet in corpore liquoris, permanet inmortalis ad aeternitatem et sustinet inmania pondera structurae et sine vitiis conservat. ita quae non potest extra terram paulum tempus durare, ea in umore obruta permanet ad diuturnitatem.

alnus autem qui propior flumen ripa procreo et paruus materies utilis video habeo in sui egregius ratio etenim sum aer et ignis multus tempero non multus terrenus umor paulus itaque in palustria locus infra fundamentum aedificium palatio creber figo recipio in sui qui paruus habeo in corpus liquor permaneo immortalis ad aeternitas et sustineo immanis pondero struo et sine vitium conservo ita qui non possum extra terra paulus tempus duraris is in umor obruo permaneo ad diuturnitas


Nunc de ceteris sideribus, quae sunt dextra ac sinistra zonam signorum meridiana septentrionalique parte mundi stellis disposita figurataque, dicam.

nunc de ceterus sidus qui sum dextera atque sinistra zona signum meridianus septentrionalis pars mundus stella dispono figuro dico


Qui autem fructibus rusticis serviunt, in eorum vestibulis stabula, tabernae, in aedibus cryptae, horrea, apothecae ceteraque, quae ad fructus servandos magis quam ad elegantiae decorem possunt esse, ita sunt facienda. item feneratoribus et publicanis commodiora et speciosiora et ab insidiis tuta, forensibus autem et disertis elegantiora et spatiosiora ad conventus excipiundos, nobilibus vero, qui honores magistratusque gerundo praestare debent officia civibus, faciunda sunt vestibula regalia alta, atria et peristylia amplissima, silvae ambulationesque laxiores ad decorem maiestatis perfectae; praeterea bybliothecas, pinacothecas, basilicas non dissimili modo quam publicorum operum magnificentia habeant comparatas, quod in domibus eorum saepius et publica consilia et privata iudicia arbitriaque conficiuntur.

qui autem fructus rusticus servio in is vestibulis stabulum taberna in aedes crypta horreum apotheca ceter qui ad fructus servo magis quam ad elegantia decoro possum sum ita sum facio item fenerator et publicanus commodus et speciosus et ab insidiae tueor forensis autem et dissero elego et spatiosus ad convenio excipio nobilis verus qui honor magistro gero praesto debeo officium civis facio sum vestibulum regalia altus atrium et peristylium amplus silva ambulatio laxus ad decoro maiestas perficio praeterea bybliotheca pinacotheca basilica non dissimilis modo quam publicus opus magnificentia habeo comparo qui in domus is saepis et publicus consilium et privo iudicium arbitrium confacio


Itaque, Caesar, his auctoribus fretus sensibus eorum adhibitis et consiliis ea volumina conscripsi, et prioribus septem de aedificiis, octavo de aquis, in hoc de gnomonicis rationibus, quemadmodum de radiis solis in mundo sunt per umbras gnomonis inventae quibusque rationibus dilatentur aut contrahantur, explicabo.

itaque caesar hic auctor fretus sensus is adhibeo et consilium is volumen conscribo et prior septem de aedificium octavus de aqua in hic de gnomonica ratio quemadmodum de radius sol in mundus sum per umbra gnomon invenio quisque ratio dilato aut contraho explico


Sin autem magis altis locis erit praebendum, in eiusdem rotae axe involuta duplex ferrea catena demissaque ad imum libramentum conlocabitur, habens situlos pendentes aereos congiales. ita versatio rotae catenam in axem involvendo efferet situlos in summum, qui cum super axem pervehuntur, cogentur inverti et infundere in castellum aquae quod extulerint.

sin autem magis altus locus sum praebeo in idem rota axis involvo duplex ferreus catena demitto ad imus libramentum conloco habeo situlos pendeo aereus congial ita versatio rota catena in axis involvo effero situlos in superus qui cum super axis perveho cogo inverto et infundo in castellum aqua qui effero


Cum ergo tanta munera ab scriptorum prudentia privatim publiceque fuerint hominibus praeparata, non solum arbitror palmas et coronas his tribui oportere, sed etiam decerni triumphos et inter deorum sedes eos dedicandos iudicari.

cos ergo tantus munus ab scriptor prudentia privatim publicum sum homo praeparo non solus arbitror palmo et corona hic tribuo oportet sed etiam decerno triumphus et inter deus sedes is dedico iudico


Dispositio autem est rerum apta conlocatio elegansque compositionibus effectus operis cum qualitate. species dispositionis, quae graece dicuntur i)de/ai, sunt hae: ichnographia, orthographia, scaenographia. ichnographia est circini regulaeque modice continens usus, e qua capiuntur formarum in solis arearum descriptiones. orthographia autem est erecta frontis imago modiceque picta rationibus operis futuri figura. item scaenographia est frontis et laterum abscedentium adumbratio ad circinique centrum omnium linearum responsus. hae nascuntur ex cogitatione et inventione. cogitatio est cura studii plena et industriae vigilantiaeque effectus propositi cum voluptate. inventio autem est quaestionum obscurarum explicatio ratioque novae rei vigore mobili reperta. hae sunt terminationes dispositionum.

dispositio autem sum res apto collocatio elego compositio efficio opus cum qualitas species dispositio qui graeca dico eo de ai sum hic ichnographia orthographia scaenographia ichnographia sum circini regula modicus contineo utor e qui capio formaris in sol arearis descriptio orthographia autem sum erigo frons imago modicus pingo ratio opus sum figuro item scaenographia sum frons et latus abscedo adumbratio ad circinique centrum omnis linearis respondeo hic nascor ex cogitatio et inventio cogitatio sum cura studium plenus et industria vigilantia efficio propono cum voluptas inventio autem sum quaestio obscuraris explicatio ratio novus res vigor mobilis reperio hic sum terminatio dispositio


Item in Apulia oppidum Salpia vetus, quod Diomedes ab Troia rediens constituit sive, quemadmodum nonnulli scripserunt, Elpias Rhodius, in eiusmodi locis fuerat conlocatum, ex quo incolae quotannis aegrotando laborantes aliquando pervenerunt ad M. Hostilium ab eoque publice petentes impetraverunt, ut is idoneum locum ad moenia transferenda conquireret eligeretque. tunc is moratus non est, sed statim rationibus doctissime quaesitis secundum mare mercatus est possessionem loco salubri ab senatuque populoque Romano petît, ut liceret transferre oppidum, constituitque moenia et areas divisit nummoque sestertio singulis municipibus mancipio dedit. his confectis lacum aperuit in mare et portum e lacu municipio perfecit. itaque nunc Salpini quattuor milia passus progressi ab oppido veteri habitant in salubri loco.

item in appulia oppidum salpia vetus qui diomedes ab troius redeo constituo sive quemadmodum nonnullus scribo elpias rhodius in eiusmodi locus sum conloco ex quo incola quot aegroto laboro aliquando pervenio ad m hostilius ab eo publicus peto impetro ut is idoneus locus ad moenia transfero conquaero eligo tunc is moror non sum sed statim ratio doceo quaero secundus mare mercor sum possessio locus salubris ab senatus populo romanus petit ut licet transfero oppidum constituo moenia et areo divido nummus sestertius singuli municipibus mancipium do hic conficio lacus aperio in mare et portus e lacus municipium perficio itaque nunc salpinus quattuor mille patior progredior ab oppidum vetus habito in salubris locus


Itaque uti vectis sub onere subiectus, si per medium premitur, durior est neque incumbit, cum autem caput eius summum deducitur, faciliter onus extollit, similiter vela, cum sunt per medium temperata, minorem habent virtutem, quae autem in capite mali summo conlocantur discedentia longius a centro, non acriore sed eodem flatu, pressione cacuminis vehementius cogunt progredi navem. etiam remi circa scalmos strophis religati, cum manibus inpelluntur et reducuntur, extremis progredientibus a centro †parmis maris undis spumam inpulsu vehementi protrudunt porrectam navem, secante prora liquoris raritatem.

itaque uti veho sub onus subicio si per medius premo durus sum neque incumbo cum autem caput is superus deduco facilis onus extollo similis velo cum sum per medius tempero paruus habeo virtus qui autem in caput malus superus conloco discedo longus ab centrum non acer sed idem flo pressio cacumen vehemens cogo progredior navo etiam remi circa scalmus stropha religo cum manus inpello et reduco exter progredio ab centrum parma mare unda spuma impulsus vehemens protrudo porrigo navo seco prora liquor raritas


Item interiore parte substructionis fundamentum distans ab exteriore introrsus amplo spatio, ita uti cohortes possint quemadmodum in acie instructae ad defendendum supra latitudinem aggeris consistere. cum autem fundamenta ita distantia inter se fuerint constituta, tunc inter ea alia transversa, coniuncta exteriori et interiori fundamento, pectinatim disposita conlocentur; cum enim sic erit factum, tunc ita oneris terreni magnitudo distributa in parvas partes neque universa pondere premens non poterit ulla ratione extrudere muri substructiones.

item interior pars substructio fundamentum disto ab exter introrsum amplus spatium ita uti cohors possum quemadmodum in acies instruo ad defendo supra latitudo aggero consisto cum autem fundamentum ita disto inter sui sum constituo tunc inter is alius transverto conjungo exter et interior fundamentum pectinatim dispono conloco cum enim sic sum facio tunc ita onus terrenus magnitudo distribuo in parvus pars neque universus pondus premo non possum ullus ratio extrudo murus substructio


Omnia enim certa proprietate et a veris naturae deducta moribus transduxerunt in operum perfectiones, et ea probaverunt, quorum explicationes in disputationibus rationem possunt habere veritatis. itaque ex eis originibus symmetrias et proportiones uniuscuiusque generis constitutas reliquerunt. quorum ingressus persecutus de ionicis et corinthiis institutionibus supra dixi; nunc vero doricam rationem summamque eius speciem breviter exponam.

omnis enim certus proprietas et ab verus natura deduco mos traduco in opus perfectio et is probo qui explicatio in disputatio ratio possum habeo veritas itaque ex is origo symmetria et proportio uniuscuiusque genus constituo relinquo qui ingredior persequor de ionicis et corinthiis institutio supra dico nunc verus doricam ratio summa is species brevis expono


Non enim omnia eisdem rationibus agi possunt, sed sunt alia, quae exemplaribus non magnis similiter magna facta habent effectus; alia autem exemplaria non possunt habere, sed per se constituuntur; nonnulla vero sunt, quae in exemplaribus videntur veri similia, cum autem crescere coeperunt, dilabantur. ut etiam possumus sic animum advertere. terebratur terebra foramen semidigitale, digitale, sesquidigitale. si eadem ratione voluerimus palmare facere, non habet explicationem, semipedale autem aut maius ne cogitandum quidem videtur omnino.

non enim omnis idem ratio ago possum sed sum alius qui exemplaris non magnus similis magnus facio habeo efficio alius autem exemplaris non possum habeo sed per sui constituo nonnullus verus sum qui in exemplaris video verus similis cum autem cresco coepio dilabor ut etiam possum sic animus adverto terebratur terebra foramen semidigital digital sesquidigital si idem ratio volo palmaris facio non habeo explicatio semipedal autem aut magnus ne cogito quidem video omnino


Quae sunt in horologiorum descriptionibus rationes et apparatus, ut sint ad usum expeditiores, quam apertissime potui, perscripsi. restat nunc de machinationibus et de earum principiis ratiocinari. itaque de his, ut corpus emendatum architecturae perficiatur, insequenti volumine incipiam scribere.

qui sum in horologium descriptio ratio et apparatus ut sum ad usus expedio quam aperio possum perscribo resto nunc de machinatio et de is principia ratiocinor itaque de hic ut corpus emendo architectura perficio insequor volumen incipio scribo


Vitiatur minium admixta calce. itaque si qui velit experiri id sine vitio esse, sic erit faciendum. ferrea lamna sumatur, eo minium inponatur, ad ignem conlocetur, donec lamna candescat. cum e candore color mutatus fuerit eritque ater, tollatur lamna ab igni, et sic refrigeratum si restituatur in pristinum colorem, sine vitio esse probabitur; sin autem permanserit nigro colore, significabit se esse vitiatum.

vitio minius admisceo calx itaque si qui volo experior is sine vitio sum sic sum facio ferreus lamina sumo is minius inpono ad ignis conloco donec lamina candescat cum e candor color muto sum sum ater tollo lamina ab ignis et sic refrigero si restituo in pristinus color sine vitio sum probo sin autem permaneo niger color significo sui sum vitio


Laconicum sudationesque sunt coniungendae tepidario; eaeque quam latae fuerint, tantam altitudinem habeant ad imam curvaturam hemisphaerii. mediumque lumen in hemisphaerio relinquatur, ex eoque clipeum aeneum catenis pendeat, per cuius reductiones et demissiones perficietur sudationis temperatura. ipsumque ad circinum fieri oportere videtur, ut aequaliter a medio flammae vaporisque vis per curvaturae rotundationes pervagetur.

laconicus sudatio sum conjungo tepidarium is quam fero sum tantus altitudo habeo ad imus curvo hemisphaerium medius lumen in hemisphaerium relinquo ex eo clipeus aeneus catena pendeo per qui reductio et demissio perficio sudatio tempero ipse ad circinum fio oportet video ut aequalis ab medium flamma vapor volo per curvo rotundatio pervagor


De scorpionibus et catapultis et ballistis etiamque testudinibus et turribus, quae maxime mihi videbantur idonea et a quibus essent inventa et quemadmodum fieri deberent, explicui. scalarum autem et carchesiorum et eorum, quorum rationes sunt inbecilliores, non necesse habui scribere. haec etiam milites per se solent facere. neque ea ipsa omnibus locis neque eisdem rationibus possunt utilia esse, quod differentes sunt munitiones munitionibus nationumque fortitudines. namque alia ratione ad audaces et temerarios, alia ad diligentes, aliter ad timidos machinationes debent comparari.

de scorpio et catapulta et ballista etiam testudo et turris qui magnus ego video idoneus et ab qui sum invenio et quemadmodum fio debeo explico scalaris autem et carchesium et is qui ratio sum imbecillis non necesse habeo scribo hic etiam miles per sui soleo facio neque is ipse omnis locus neque idem ratio possum utilis sum qui differo sum munitio munitio natio fortitudo namque alius ratio ad audax et temerarius alius ad diligo aliter ad timidus machinatio debeo compararis


Eadem ratione autumnali tempore maturitate fructuum flaccescente fronde, ex terra recipientes caudices arborum in se sucum recuperantur et restituuntur in antiquam soliditatem. at vero aeris hiberni vis comprimit et consolidat eas per id, ut supra scriptum est, tempus. ergo si ea ratione et eo tempore, quod est supra scriptum, caeditur materies, erit tempestiva.

idem ratio autumnal tempus maturitas fructus flaccesco frons ex terra recipio caudex arbor in sui sucus recipero et restituo in antiquus soliditas at verus aer hibernus volo comprimo et consolida is per is ut supra scribo sum tempus ergo si is ratio et is tempus qui sum supra scribo caedo materies sum tempestivus


Testudo, quae ad congestionem fossarum paratur (eaque etiam accessus ad murum potest habere), sic erit facienda. basis compingatur, quae graece e)sxa/ra dicitur, quadrata habens quoqueversus latera singula pedum XXI et transversaria IIII. haec autem contineantur ab alteris duobus crassis FS, latis S; distent autem transversaria inter se circiter pedes III S. supponanturque in singulis intervallis eorum arbusculae, quae graece a(maco/podes dicuntur, in quibus versantur rotarum axes conclusi lamnis ferreis. eaeque arbusculae ita sint temperatae, ut habeant cardines et foramina, quo vectes traiecti versationes earum expediant, uti ante et post et ad dextrum seu sinistrum latus, sive oblique ad angulos opus fuerit, ad id per arbusculas versatis progredi possint.

testudo qui ad congestio fossaris paro is etiam accedo ad murus possum habeo sic sum facio basis compingo qui graeca e sxa ra dico quadro habeo quoqueversus latus singulus pes xxi et transversarius quattuor hic autem contineo ab alter duo crassus fs fero senatus disto autem transversarius inter sui circiter pes iii senatus suppono in singuli intervallum is arbuscula qui graeca ab maco podes dico in qui verso rotaris axis concludo lamina ferreus is arbuscula ita sum tempero ut habeo cardo et foramen quo vecto transjacio versatio is expedio uti ante et post et ad dexter seu sinister latus sive obliquus ad angulus opus sum ad is per arbuscula verso progredior possum


Is autem aries habuerat de ferro duro rostrum, ita uti naves longae solent habere, et ex ipso rostro lamminae ferreae IIII circiter pedum XV fixae fuerant in materia. a capite autem ad imam calcem tigni contenti fuerunt funes III crassitudine digitorum VIII, ita religati, quemadmodum naves a puppi ad proram continentur, eique funes praecinctura e transversis erant religati habentes inter se palmipedalia spatia. insuper coriis crudis totus aries erat involutus. ex quibus autem funibus pendebat, eorum capita fuerunt ex ferro factae quadruplices catenae, et ipsae coriis crudis erant involutae.

is autem aries habeo de ferrum durus rostrum ita uti navo longus soleo habeo et ex ipse rostrum lamminae ferreus quattuor circiter pes xv figo sum in materia ab caput autem ad imus calx tignum contendo sum funis iii crassitudo digitor viii ita religo quemadmodum navo ab puppis ad prora contineo is funis praecingo e transverto sum religo habeo inter sui palmipedalis spatior insuper corius crudus totus aries sum involvo ex qui autem funis pendo is caput sum ex ferrum facio quadruplex catena et ipse corius crudus sum involvo


Quae figurata conformataque sunt siderum in mundo simulacra, natura divinaque mente designata, ut Democrito physico placuit, exposui, sed tantum ea, quorum ortus et occasus possumus animadvertere et oculis contueri. namque uti septentriones circum axis cardinem versantes non occidunt neque sub terram subeunt, sic circa meridianum cardinem, qui est propter inclinationem mundi subiectus terrae, sidera versabunda latentiaque non habent egressus orientis supra terram. itaque eorum figurationes propter obstantiam terrae non sunt notae. huius autem rei index est stella Canopi, quae his regionibus est ignota, renuntiant autem negotiatores, qui ad extremas Aegypti regiones proximasque ultimis finibus terrae terminationes fuerunt.

qui figuro conformo sum sidus in mundus simulacrum natura divino mens designo ut democritus physicus placeo expono sed tantus is qui ortus et occido possum animadverto et oculus contueor namque uti septentrio circum axis cardo verso non occaedes neque sub terra subeo sic circa meridianus cardo qui sum propter inclinatio mundus subicio terra sidus versabundus lateo non habeo egredior orior supra terra itaque is figuratio propter obstantia terra non sum nosco hic autem res index sum stella canopus qui hic regio sum ignotus renuntio autem negotiator qui ad exter aegyptius regio proximus ulter finis terra terminatio sum


Regulae, quae est in mensa, longitudo foraminum VIII; latitudo et crassitudo dimidium foraminis. cardines , crassitudo foraminis . curvatura regulae . exterioris regulae latitudo et crassitudo tantundem; longitudo, quam dederit ipsa versura deformationis et parastaticae latitudo ad suam curvaturam K. superiores autem regulae aequales erunt inferioribus K. mensae transversarii foraminis k.

regula qui sum in mensa longitudo foramen viii latitudo et crassitudo dimidium foramen cardo crassitudo foramen curvo regula exter regula latitudo et crassitudo tantus longitudo quam do ipse verro deformatio et parastatica latitudo ad suus curvo k superus autem regula aequal sum inferus k metior transversarius foramen k


Ita in medio ponentur fistulae in omnes lacus et salientes, ex altero in balneas †vectigal quotannis populo praestent, ex quibus tertio in domus privatas, ne desit in publico, non enim poterint avertere, cum habuerint a capitibus proprias ductiones. haec autem quare divisa constituerim, hae sunt causae, uti qui privatim ducent in domos vectigalibus tueantur per publicanos aquarum ductus.

ita in medium pono fistula in omnis lacus et salio ex alter in balneae vectigal quot populus praesto ex qui tertius in domus privo ne desum in publicus non enim poterint averto cum habeo ab caput proprius ductio hic autem quare divido constituo hic sum causa uti qui privatim duco in domus vectigal tueor per publicanus aqua duco


Id autem etiam Etruscis haruspicibus disciplinarum scripturis ita est dedicatum, extra murum Veneris, Volcani, Martis fana ideo conlocari, uti non insuescat in urbe adulescentibus seu matribus familiarum veneria libido, Volcanique vi e moenibus religionibus et sacrificiis evocata ab timore incendiorum aedificia videantur liberari. Martis vero divinitas cum sit extra moenia dedicata, non erit inter cives armigera dissensio, sed ab hostibus ea defensa belli periculo conservabit.

is autem etiam etruscus haruspex disciplinaris scribo ita sum dedico extra murus venus volcanus mars fanum ideo conlocaris uti non insuesco in urbs adulescens seu mater familia veneria libido volcanus vis e moenia religio et sacrificium evoco ab timor incendium aedificium video liberaris mars verus divinitas cum sum extra moenia dedico non sum inter civis armiger dissensio sed ab hostis is defendo bellum periculum conservo


Tum vero ex eo inventionis ingressu duas fecisse dicitur massas aequo pondere, quo etiam fuerat corona, unam ex auro et alteram ex argento. cum ita fecisset, vas amplum ad summa labra implevit aquae, in quo demisit argenteam massam. cuius quanta magnitudo in vasum depressa est, tantum aquae effluxit. ita exempta massa quanto minus factum fuerat, refudit sextario mensus, ut eodem modo, quo prius fuerat, ad labra aequaretur. ita ex eo invenit, quantum pondus argenti ad certam aquae mensuram responderet.

tum verus ex is inventio ingredior duo facio dico massa aequus pondus quo etiam sum corona unus ex aurum et alter ex argentum cum ita facio vas amplus ad summus labrum impleo aqua in quo demitto argenteus massa qui quantus magnitudo in vasum deprimo sum tantus aqua effluo ita eximo massa quantus paruus facio sum refundo sextarius metior ut idem modo quo prior sum ad labrum aequo ita ex is invenio quantus pondus argentum ad certus aqua mensura respondeo


Haec autem porticus custo/s apud Graecos vocitatur, quod athletae per hiberna tempora in tectis stadiis exercentur. proxime autem xystum et duplicem porticum designentur hypaethroe ambulationes, quas Graeci paradromi/des, nostri xysta appellant, in quas per hiemem ex xysto sereno caelo athletae prodeuntes exercentur. faciunda autem xysta sic videntur, ut sint inter duas porticus silvae aut platanones, et in his perficiantur inter arbores ambulationes ibique ex opere signino stationes. post xystum autem stadium ita figuratum, ut possint hominum copiae cum laxamento athletas certantes spectare.

hic autem porticus custo senatus apud graeci vocito qui athleta per hibernus tempus in tectum stadium exerceo propior autem xystus et duplico porticus designo hypaethroe ambulatio qui graecum paradromi do noster xystum appello in qui per hiems ex xystus serenus caelum athleta proeo exerceo facio autem xystum sic video ut sum inter duo porticus silva aut platanon et in hic perficio inter arbor ambulatio ibi ex opus signino statio post xystus autem stadium ita figuro ut possum homo copia cum laxamentum athleta certo specto


Est autem aquae frigidae genus nitrosum, uti Pinnae Vestinae, Cutiliis aliisque locis similibus, quae potionibus depurgat per alvumque transeundo etiam strumarum minuit tumores. ubi vero aurum, argentum, ferrum, aes, plumbum reliquaeque res earum similes fodiuntur, fontes inveniuntur copiosi, sed hi maxime sunt vitiosi. habent enim, uti aquae calidae sulphur alumen bitumen, faecem, quae, per potiones cum in corpus iniit et per venas permanando nervos attingit et artus, eos durat inflando. igitur nervi inflatione turgentes e longitudine contrahuntur et ita aut nervicos aut podagricos efficiunt homines, ideo quod ex durissimis et spissioribus rigidissimisque rebus intinctas habent venarum raritates.

sum autem aqua frigida genus nitrosus uti pinnae vestinus cutilia alius locus similis qui potio depurgo per alvus transeo etiam strumaris minuo tumor ubi verus aurum argentum ferrum aes plumbum reliquus res is similis fodio fons invenio copiosus sed hic magnus sum vitiosus habeo enim uti aqua calida sulphur alumen bitumen faecem qui per potio cum in corpus ineo et per vena permano nervus attingo et artus is duro inflo igitur nervus inflatio turgentes e longitudo contraho et ita aut nervicus aut podagricus efficio homo ideo qui ex durus et spissus rigidus res intingo habeo venaris raritas


Tablinum, si latitudo atrii erit pedum viginti, dempta tertia eius spatio reliquum tribuatur. si erit ab pedibus XXX ad XL, ex atrii latitudine tablino dimidium tribuatur. cum autem ab XL ad LX, latitudo dividatur in partes quinque, ex his duae tablino constituantur. non enim atria minora maioribus easdem possunt habere symmetriarum rationes. si enim maiorum symmetriis utemur in minoribus, neque tablina neque alae utilitatem poterunt habere, sin autem minorum in maioribus utemur, vasta et inmania in his ea erunt membra. itaque generatim magnitudinum rationes exquisitas et utilitati et aspectui conscribendas putavi.

tablinum si latitudo atrium sum pes viginti dempta tertius is spatium reliquus tribuo si sum ab pes xxx ad xl ex atrium latitudo tablinum dimidium tribuo cum autem ab xl ad lx latitudo divido in pars quinque ex hic duo tablinum constituo non enim atrium parvus magnus idem possum habeo symmetriaris ratio si enim magnus symmetria uto in paruus neque tablinum neque ala utilitas possum habeo sin autem paruus in magnus uto vasto et immanis in hic is sum membrum itaque generatim magnitudo ratio exquaero et utilitas et aspectus conscribo puto


Ea conchylia, cum sunt lecta, ferramentis circa scinduntur, e quibus plagis purpurea sanies, uti lacrima profluens, excussa in mortariis terendo comparatur. et quod ex concharum marinarum testis eximitur, ideo ostrum est vocitatum. id autem propter salsuginem cito fit siticulosum, nisi mel habeat circa fusum.

is conchylium cum sum lego ferramentum circa scindo e qui plaga purpureus sanies uti lacrimo profluo excutio in mortarium tero comparo et qui ex concharis marinaris testis eximo ideo ostrum sum vocitas is autem propter salsugo cito fio siticulosus nisi mel habeo circa fundo


Diognetus enim fuerat Rhodius architectus, et ei de publico quotannis certa merces pro artis dignitate tribuebatur ad honorem. eo tempore quidam architectus ab Arado nomine Callias Rhodum cum venisset, acroasin fecit exemplarque protulit muri et supra id machinam in carchesio versatili constituit, quae helepolim ad moenia accedentem corripuit et transtulit intra murum. hoc exemplar Rhodii cum vidissent, admirati ademerunt Diogneto, quod fuerat quotannis constitutum, et eum honorem ad Calliam transtulerunt.

diognetus enim sum rhodius architectus et is de publicus quot certus merces pro ars dignitas tribuo ad honor is tempus quidam architectus ab arado nomen callias rhodos cum venio acroasis facio exemplar profero murus et supra is machina in carchesium versatilis constituo qui helepolis ad moenia accedo corripio et transfero intra murus hic exemplar rhodius cum video admiror adimo diognetus qui sum quot constituo et is honor ad calliam transfero


In quibus autem locis pulvis non nascitur, his rationibus erit faciendum, uti arcae duplices relatis tabulis et catenis conligatae in eo loco, qui finitus erit, constituantur, et inter destinas creta in aeronibus ex ulva palustri factis calcetur. cum ita bene calcatum et quam densissime fuerit, tunc cocleis, rotis, tympanis conlocatis locus, qui ea saeptione finitus fuerit, exinaniatur sicceturque, et ibi inter saeptiones fundamenta fodiantur. si terrena erunt, usque ad solidum, crassiora quam qui murus supra futurus erit, et tunc structura ex caementis calce et harena compleantur.

in qui autem locus pulvis non nascor hic ratio sum facio uti arca duplex refero tabula et catena conligo in is locus qui finio sum constituo et inter destino cerno in aero ex ulva palustri facio calceo cum ita bene calceo et quam densus sum tunc coclea rota tympanum conloco locus qui is saeptio finio sum exinanio sicco et ibi inter saeptio fundamentum fodio si terrenus sum usque ad solidus crassus quam qui murus supra sum sum et tunc structura ex caementum calx et harena compleo


De his rebus quae potui dixi. restat mihi de oppugnatoriis rebus, quemadmodum machinationibus et duces victores et civitates defensae esse possint.

de hic res qui possum dico resto ego de oppugnatorius res quemadmodum machinatio et dux victor et civitas defendo sum possum


Item theatris vasa aerea, quae in cellis sub gradibus mathematica ratione conlocantur sonitûm ex discrimine, quae Graeci h)xei=a appellant, ad symphonias musicas sive concentus componuntur divisa in circinatione diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason, uti vox scaenici, sonitu conveniens in dispositionibus tactu cum offenderit, aucta cum incremento clarior et suavior ad spectatorum perveniat aures. hydraulicas quoque machinas et cetera, quae sunt similia his organis, sine musicis rationibus efficere nemo poterit.

item theatrum vasum aereus qui in cella sub gradus mathematicus ratio conloco sonitum ex discrimen qui graecum h xei ab appello ad symphonia musica sive concentus compono divido in circinatio diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason uti vox scaenicus sonitus convenio in dispositio tango cum offendo augeo cum incrementum clarus et suavis ad spectator pervenio auris hydraulicus quoque machina et ceterus qui sum similis hic organum sine musica ratio efficio nemo possum


Per scorpionis vero spatia et sagittarii proclivius deprimens se foramen rediensque circumactione ad capricorni partem VII, restituit celeritate salientis brumales horarum brevitates.

per scorpio verus spatior et sagittarius proclivis deprimo sui foramen redeo circumactio ad capricorni pars vii restituo celeritas salio brumal hora brevitas


Subtilitate et ornatu symmetriaque sunt mutuati. posteri vero elegantia subtilitateque iudiciorum progressi et gracilioribus modulis delectati septem crassitudinis diametros in altitudinem columnae doricae, ionicae novem constituerunt. id autem genus, quod Iones fecerunt primo, Ionicum est nominatum.

subtilitas et orno symmetria sum mutuor posterus verus elegantia subtilitas iudicium progredior et gracilis modulis delectas septem crassitudo diametros in altitudo columna doricae ionicae novo constituo is autem genus qui ion facio primus ionicus sum nomino


Praeterea aurae matutinae, qua sol, cum emergit, de subterranea parte versando pulsat aeris umorem et scandendo praeurens exprimit aurarum antelucano impetu flatus. qui cum exorto sole permanserunt, euri venti tenent partes, et ea re, quod ex auris procreatur, ab Graecis eu)=ros videtur esse appellatus, crastinusque dies propter auras matutinas au)/rion fertur esse vocitatus. sunt autem nonnulli, qui negant Eratosthenem potuisse veram mensuram orbis terrae colligere. quae sive est certa sive non vera, non potest nostra scriptura non veras habere terminationes regionum, unde spiritus ventorum oriuntur.

praeterea aura matutinus qui sol cum emergo de subterraneus pars verso pulso aer umor et scando praeuro exprimo auraris antelucanus impetus flo qui cum exorior sol permaneo eurus venio teneo pars et is res qui ex auris procreo ab graecum eu rus video sum appello crastinus dies propter aura matutinus au rion fero sum vocito sum autem nonnullus qui nego eratosthenes possum verus mensura orbis terra colligo qui sive sum certus sive non verus non possum noster scribo non verus habeo terminatio regio unde spiritus ventor orior


Columnae basilicarum tam altae, quam porticus latae fuerint, faciendae videntur; porticus, quam medium spatium futurum est, ex tertia finiatur. columnae superiores minores quam inferiores, uti supra scriptum est, constituantur. pluteum, quod fuerit inter superiores et inferiores columnas, lumnas, item quarta parte minus, quam superiores columnae fuerint, oportere fieri videtur, uti supra basilicae contignationem ambulantes ab negotiatoribus ne conspiciantur. epistylia, zophora, coronae ex symmetriis columnarum, uti in tertio libro diximus, explicentur.

columna basilicaris tam alo quam porticus fero sum facio video porticus quam medius spatium sum sum ex tertius finio columna superus paruus quam inferus uti supra scribo sum constituo pluteus qui sum inter superus et inferus columna lumnas item quartus pars paruus quam superus columna sum oportet fio video uti supra basilica contignatio ambulo ab negotiator ne conspicio epistylium zophora corona ex symmetria columnaris uti in tertius liber dico explico


Cum ea structa fuerint et fastigia sua ex structione habuerint, ita fricentur, uti, si sectilia sint, nulli gradus in scutulis aut trigonis aut quadratis seu favis extent, sed coagmentorum compositio planam habeat inter se directionem, si tesseris structum erit, ut eae omnes angulos habeant aequales; cum enim anguli non fuerint omnes aequaliter plani, non erit exacta, ut oportet, fricatura. item testacea spicata tiburtina sunt diligenter exigenda, ut ne habeant lacunas nec extantes tumulos, sed sint extenta et ad regulam perfricata. super fricaturam, levigationibus et polituris cum fuerint perfecta, incernatur marmor, et supra loricae ex calce et harena inducantur.

cos is struo sum et fastigium suus ex structio habeo ita frico uti si sectilis sum nullus gradus in scutulis aut trigonum aut quadro seu favus exsto sed coagmentor compositio plana habeo inter sui directio si tessera struo sum ut is omnis angulus habeo aequal cum enim angulis non sum omnis aequalis planus non sum exigo ut oportet fricatura item testaceus spico tiburtina sum diligenter exigo ut ne habeo lacuna neque extantes tumulus sed sum extendo et ad regula perfricata super fricatura levigatio et polio cum sum perficio incerno marmor et supra lorica ex calx et harena induco


Cum autem scapos omnes ita vexerant et instabant epistyliorum vecturae, filius Chersiphronos Metagenes transtulit ex scaporum vectura etiam in epistyliorum deductione. fecit enim rotas circiter pedum duodenûm et epistyliorum capita in medias rotas inclusit; item bucculis ligneis capita religavit; eadem ratione cnodaces in capitibus armillis inclusit: ita cum trientes a bubus ducerentur, in armillis inclusi cnodaces versabant rotas, epistylia vero inclusa uti axes in rotis eadem ratione, qua scapi, sine mora ad opus pervenerunt. exemplar autem erit eius, quemadmodum in palaestris cylindri exaequant ambulationes. neque hoc potuisset fieri, nisi primum propinquitas esset—non enim plus sunt ab lapidicinis ad fanum milia passuum octo—nec ullus est clivus sed perpetuus campus.

cos autem scapus omnis ita veho et insto epistylium veho filius chersiphronos metagenes transfero ex scapus veho etiam in epistylium deductio facio enim roto circiter pes duodenum et epistylium caput in medius roto includo item bucculis ligneus caput religo idem ratio cnodaces in caput armilla includo ita cum triens ab bos duco in armilla includo cnodaces verso roto epistylium verus includo uti axis in rota idem ratio qui scapus sine mora ad opus pervenio exemplar autem sum is quemadmodum in palaestra cylindri exaequo ambulatio neque hic possum fio nisi primus propinquitas sum non enim multus sum ab lapidicinis ad fanum mille passus octo neque ullus sum clivus sed perpetuus campus


Amplius vero in id genus scripturae adhuc nemo incubuisse videtur, cum fuissent et antiqui cives magni architecti, qui potuissent non minus eleganter scripta comparare. namque Athenis Antistates et Callaeschros et Antimachides et Porinos architecti Pisistrato aedem Iovi Olympio facienti fundamenta constituerunt, post mortem autem eius propter interpellationem reipublicae incepta reliquerunt. itaque circiter annis quadringentis post Antiochus rex, cum in id opus inpensam esset pollicitus, cellae magnitudinem et columnarum circa dipteron conlocationem epistyliorumque et ceterorum ornamentorum ad symmetriam distributionem magna sollertia scientiaque summa civis Romanus Cossutius nobiliter est architectatus. id autem opus non modo vulgo, sed etiam in paucis a magnificentia nominatur.

amplus verus in is genus scribo adhuc nemo incubo video cum sum et antiquus civis magnus architectus qui possum non paruus eleganter scribo comparo namque athenae antistas et callaeschros et antimachides et porinos architectus pisistratus aedes iuppiter olympius facio fundamentum constituo post mors autem is propter interpellatio reipublicae inceptum relinquo itaque circiter annus quadringenti post antiochus rex cum in is opus impensa sum polliceor cella magnitudo et columnaris circa dipteron conlocatio epistylium et ceterus ornamentor ad symmetria distributio magnus sollertia scio summus civis romanus cossutius nobilis sum architectatus is autem opus non modo vulgo sed etiam in paucus ab magnificentia nomino


Paraetonium vero ex ipsis locis, unde foditur, habet nomen. eadem ratione melinum, quod eius metallum in sola cycladi Melo dicitur esse.

paraetonius verus ex ipse locus unde fodio habeo nomen idem ratio melinus qui is metallum in solus cyclas melos dico sum


Nunc, ut in singulis mensibus sol signa pervadens auget et minuit dierum et horarum spatia, dicam.

nunc ut in singuli mensis sol signum pervado augeo et minuo dies et hora spatior dico


In quibus si eae significabuntur inventiones, sic erunt experiundae. fodiatur quoquoversus locus latus ne minus pedes tres, altus pedes quinque, in eoque conlocetur circiter solis occasum scaphium aereum aut plumbeum aut pelvis. ex his quod erit paratum, id intrinsecus oleo ungatur ponaturque inversum, et summa fossura operiatur harundinibus aut fronde, supra terra obruatur; tum postero die aperiatur, et si in vaso stillae sudoresque erunt, is locus habebit aquam.

in qui si is significo inventio sic sum experior fodio quoquoversus locus latus ne paruus pes tres altus pes quinque in eo conloco circiter sol occasus scaphium aereus aut plumbeus aut pelvis ex hic qui sum paro is intrinsecus oleum ungo pono inverto et summus fodio operio harundo aut frons supra terra obruo tum posterus dies aperio et si in vasum stilla sudor sum is locus habeo aqua


Altitudo eorum, quanta longitudo fuerit quarta dempta, sub trabes extollatur; reliquum lacunariorum et arcae supra trabes spatio tribuatur.

altitudo is quantus longitudo sum quartus dempta sub trabs extollo reliquus lacunaria et arca supra trabs spatium tribuo


Supra columnas trabes compactiles inponantur ut altitudinis modulis îs, qui a magnitudine operis postulabuntur. eaeque trabes compactiles eam habeant crassitudinem, quanta summae columnae erit hypotrachelium, et ita sint compactae subscudibus et securiclis, ut compactura duorum digitorum habeant laxationem. cum enim inter se tangunt et non spiramentum et perflatum venti recipiunt, concalefaciuntur et celeriter putrescunt.

supra columna trabs compactilis inpono ut altitudo modulis is qui ab magnitudo opus postulo is trabs compactilis is habeo crassitudo quantus summa columna sum hypotrachelium et ita sum compaciscor subscudibus et securiclis ut compaciscor duo digitor habeo laxatio cum enim inter sui tango et non spiramentum et perflo venio recipio concalefacio et celer putrescunt


Harum machinationum omnium, quae supra sunt scriptae, rationes non modo ad has res, sed etiam ad onerandas et exonerandas naves sunt paratae, aliae erectae, aliae planae in carchesiis versatilibus conlocatae. non minus sine tignorum erectionibus in plano etiam eadem ratione et temperatis funibus et trocleis subductiones navium efficiuntur.

haris machinatio omnis qui supra sum scribo ratio non modo ad hic res sed etiam ad onero et exonero navo sum paro alius erigo alius plana in carchesium versatilis conloco non paruus sine tignum erectio in planus etiam idem ratio et tempero funis et trochlea subductio navis efficio


Nobis autem ab his separandae sunt rationes et explicandae menstruae dierum brevitates itemque dilatationes. namque sol aequinoctiali tempore ariete libraque versando, quas e gnomone partes habet novem, eas umbrae facit VIII in declinatione caeli, quae est Romae. itemque Athenis quam magnae sunt gnomonis partes quattuor, umbrae sunt tres, ad VII Rhodo V, ad XI Tarenti IX, ad quinque Alexandriae tres, ceterisque omnibus locis aliae alio modo umbrae gnomonum aequinoctiales a natura rerum inveniuntur disparatae.

nos autem ab hic separo sum ratio et explico menstruus dies brevitas ito dilatatio namque sol aequinoctial tempus aries libro verso qui e gnomon pars habeo novo is umbra facio viii in declinatio caelum qui sum roma ito athenae quam magnus sum gnomon pars quattuor umbra sum tres ad vii rhodos v ad xi tarentus ix ad quinque alexandrea tres ceter omnis locus alius alius modo umbra gnomon aequinoctial ab natura res invenio disparo


Orchestra inter grados imos quod diametron habuerit, eius sexta pars sumatur, et in cornibus utrimque ad eius mensurae perpendiculum inferiores sedes praecidantur, et qua praecisio fuerit, ibi constituantur itinerum supercilia; ita enim satis altitudinem habebunt eorum confornicationes.

orchestra inter grados imi qui diametros habeo is sextus pars sumo et in cornu utrimque ad is metior perpendiculis inferus sedes praecido et qui praecisio sum ibi constituo iter supercilium ita enim satis altitudo habeo is confornicatio


Deinde tunc in eo loco, qui definitus erit, arcae stipitibus robusteis et catenis inclusae in aquam demittendae destinandaeque firmiter; deinde inter ea extrastilis inferior pars sub aqua exaequanda et purganda, et caementis ex mortario materia mixta, quemadmodum supra scriptum est, ibi congerendum, doneque compleatur structurae spatium, quod fuerit inter arcas. hoc autem munus naturale habent ea loca, quae supra scripta sunt.

deinde tunc in is locus qui definio sum arca stipes robusteus et catena includo in aqua demitto destino firmiter deinde inter is extrastilis inferus pars sub aqua exaequo et purgo et caementum ex mortarium materia misceo quemadmodum supra scribo sum ibi congero donum compleo struo spatium qui sum inter arca hic autem munus natural habeo is locum qui supra scribo sum


Quae commonefacere potui, ut ab errore discedatur in opere tectorio, satis exposui; nunc de apparitionibus, ut succurrere potuerit, dicam, et primum, quoniam de calce initio est dictum, nunc de marmore ponam.

qui commonefacio possum ut ab error discedo in opus tectorium satis expono nunc de apparitio ut succurro possum dico et primus quoniam de calx initium sum dico nunc de marmor pono


Creta viridis item pluribus locis nascitur, sed optima Zmyrnae; hanc autem Graeci qeodotei=on vocant, quod Theodotus nomine fuerat, cuius in fundo id genus cretae primum est inventum.

creta viridis item multus locus nascor sed bonus smyrna hic autem graecum qeodotei os voco qui theodotus nomen sum qui in fundo is genus cerno primus sum invenio


Incipiam nunc de ostro dicere, quod et carissimam et excellentissimam habet praeter hos colores aspectus suavitatem. id autem excipitur e conchylio marino, e quo purpura efficitur, cuius non minores sunt quam ceterarum rerum naturae considerantibus admirationes, quod habet non in omnibus locis, quibus nascitur, unius generis colorem, sed solis cursu naturaliter temperatur.

incipio nunc de ostrum dico qui et carus et excello habeo praeter hic color aspicio suavitas is autem excipio e conchylium marinus e quo purpura efficio qui non paruus sum quam ceteraris res natura considero admiratio qui habeo non in omnis locus qui nascor unus genus color sed sol cursus naturalis tempero


Troclea in summo capite machinae rudenti contineatur, et ex eo funis perducatur ad palum et quae est in palo trocleam inligata. circa eius orbiculum funis indatur et referatur ad eam trocleam, quae erit ad caput machinae religata. circum autem orbiculum ab summo traiectus funis descendat et redeat ad suculam, quae est in ima machina, ibique religetur. vectibus autem coacta cum sucula versabitur, eriget per se machinam sine periculo. ita circa dispositis funibus et retinaculis in palis haerentibus ampliore modo machina conlocabitur. trocleae et ductarii funes, uti supra scriptum est, expediuntur.

trochlea in superus caput machina rudo contineo et ex is funis perduco ad pal et qui sum in palo trochlea inligo circa is orbiculis funis indo et refero ad is trochlea qui sum ad caput machina religo circum autem orbiculis ab superus trajectus funis descendo et redeo ad sucula qui sum in imus machina ibi religo vectis autem cogo cum sucula verso erigo per sui machina sine periculum ita circa dispono funis et retinaculis in pal haereo amplus modo machina conloco trochlea et ductarius funis uti supra scribo sum expedio


Ipsi autem laterariis circa fixis contineantur teganturque tabulis maxime palmeis, si non, ex cetera materia, quae maxime habere potest virtutem, praeter pinum aut alnum; haec enim sunt fragilia et faciliter recipiunt ignem. circum tabulata conlocentur crates ex tenuibus virgis creberrime textae maximeque recentibus. percrudis coriis duplicibus consutis, fartis alga aut paleis in aceto maceratis, circa tegatur machina tota. ita ab his reicientur plagae ballistarum et impetus incendiorum.

ipse autem lateraria circa figo contineo tego tabula magnus palmeus si non ex ceterus materia qui magnus habeo possum virtus praeter pinus aut alnus hic enim sum fragilis et facilis recipio ignis circum tabulatum conloco cratis ex tenuis virga creber texo magnus recens percrudus corius duplex consuo farcio alga aut palea in acetum macero circa tego machina totus ita ab hic reicio plaga ballistaris et impetus incendium


Cum in his rebus animadversum fuerit, uti ea diligentia in his adhibeatur, non minus etiam observandum est, uti omnes structurae perpendiculo respondeant neque habeant in ulla parte proclinationes. maxima autem esse debet cura substructionum, quod in his infinita vitia solet facere terrae congestio. ea enim non potest esse semper uno pondere, quo solet esse per aestatem, sed hibernis temporibus recipiendo ex imbribus aquae multitudinem crescens et pondere et amplitudine disrumpit et extrudit structurarum saeptiones.

cos in hic res animadverto sum uti is diligentia in hic adhibeo non paruus etiam observo sum uti omnis struo perpendiculum respondeo neque habeo in ullus pars proclinatio maximus autem sum debeo cura substructio qui in hic infinitus vitio soleo facio terra congestio is enim non possum sum semper unus pondus quo soleo sum per aestas sed hibernus tempus recipio ex imber aqua multitudo cresco et pondus et amplitudo disrumpo et extrudo structuraris saeptio


Est enim maxime necessaria et ad vitam et ad delectationes et ad usum cotidianum.

sum enim magnus necessarius et ad vita et ad delectatio et ad usus cottidianus


Nunc de organis, quae ad hauriendam aquam inventa sunt, quemadmodum variis generibus comparentur, exponam. et primum dicam de tympano. id autem non alte tollit aquam, sed exhaurit expeditissime multitudinem magnam. ad tornum aut circinum fabricatus axis, capitibus lamna ferratis, habens in medio circa se tympanum ex tabulis inter se coagmentatis, conlocatur in stipitibus habentibus in se sub capita axis ferreas lamminas. in eius tympani cavo interponuntur octo tabulae transversae tangentes axem et extremam tympani circumitionem, quae dividunt aequalia in tympano spatia.

nunc de organum qui ad haurio aqua invenio sum quemadmodum varius genus comparo expono et primus dico de tympanum is autem non altus tollo aqua sed exhaurio expedio multitudo magnus ad tornus aut circinum fabrico axis caput lamina ferratus habeo in medium circa sui tympanum ex tabula inter sui coagmentas conloco in stipes habeo in sui sub caput axis ferreus lamminas in is tympanium caveo interpono octo tabula transverto tango axis et extremus tympanium circumitio qui divido aequalis in tympanum spatior


circumsonantes autem, in quibus circumvagando coacta exsolvens in medio sine extremis casibus sonans ibi extinguatur incerta verborum significatione; resonantes vero, in quibus, cum in solido tactu percussa resiliat, imagines exprimendo novissimos casus duplices faciat auditu; item consonantes sunt, in quibus ab imis auxiliata cum incremento scandens egrediatur ad aures diserta verborum claritate. ita si in locorum electione fuerit diligens animadversio, emendatus erit prudentia ad utilitatem in theatris vocis effectus. formarum autem descriptiones inter se discriminibus his erunt notatae, uti, quae Graecorum habent usus, ex quadratis designentur, latina e paribus lateribus trigonorum. ita his praescriptionibus qui voluerit uti, emendatas efficiet theatrorum perfectiones.

circumsono autem in qui circumvagor cogo exsolvo in medium sine exter casus sono ibi extinguatur incertus verbum significatio resono verus in qui cum in solidus tango percutio resiliat imago exprimo novus casus duplex facio auditus item consono sum in qui ab imus auxilio cum incrementum scando egredior ad auris dissero verbum claritas ita si in locus electio sum diligo animadversio emendo sum prudentia ad utilitas in theatrum vox efficio formaris autem descriptio inter sui discrimen hic sum noto uti qui graecum habeo utor ex quadro designo latinus e par later trigonum ita hic praescriptio qui volo uti emendo efficio theatrum perfectio


Quibus consuetudinibus aedificia italico more et Graecorum institutis conformantur, exposui et de symmetriis singulorum generum proportiones perscripsi. ergo quoniam de venustate decoreque ante est conscriptum, nunc exponemus de firmitate, quemadmodum ea sine vitiis permanentia ad vetustatem conlocentur.

qui consuetudo aedificium italico mos et graecum institus conformo expono et de symmetria singulus gener proportio perscribo ergo quoniam de venustas decorus ante sum conscribo nunc expono de firmitas quemadmodum is sine vitium permaneo ad vetustas conloco


Cum ergo eo beneficio essem obligatus, ut ad exitum vitae non haberem inopiae timorem, haec tibi scribere coepi, quod animadverti multa te aedificavisse et nunc aedificare, reliquo quoque tempore et publicorum et privatorum aedificiorum, pro amplitudine rerum gestarum ut posteris memoriae traderentur, curam habiturum. conscripsi praescriptiones terminatas, ut eas attendens et ante facta et futura qualia sint opera per te posses nota habere; namque his voluminibus aperui omnes disciplinae rationes.

cos ergo is beneficium sum obligo ut ad exitus vita non habeo inopia timor hic tu scribo coepio qui animadverto multus tu aedifico et nunc aedificaris reliquus quoque tempus et publicus et privator aedificium pro amplitudo res gero ut posterus memoria trado cura habeo conscribo praescriptio termino ut is attendo et ante facio et sum qualis sum opus per tu possum nosco habeo namque hic volumen aperio omnis disciplina ratio


Singulis autem canalibus singula epitonia sunt inclusa, manubriis ferreis conligata. quae manubria, cum torquentur, ex arca patefaciunt nares in canales. ex canalibus autem canon habet ordinata in transverso foramina respondentia naribus, quae sunt in tabula summa, quae tabula graece pi/nac dicitur. inter tabulam et canona regulae sunt interpositae ad eundem modum foratae et oleo subactae, ut faciliter inpellantur et rursus introrsus reducantur, quae obturant ea foramina plinthidesque appellantur. quarum itus et reditus alias obturat alias aperit terebrationes.

singuli autem canal singulus epitonium sum includo manubrium ferreus conligo qui manubrium cum torqueo ex arca patefacio naris in canal ex canal autem canon habeo ordino in transverto foramen respondeo naris qui sum in tabula summus qui tabula graeca pi nac dico inter tabula et canona regula sum interpono ad idem modus foro et oleum subigo ut facilis inpello et rursus introrsum reduco qui obturo is foramen plinthis appello qui itus et redeo alius obturo alius aperio terebratio


Colores vero alii sunt, qui per se certis locis procreantur et inde fodiuntur, nonnulli ex aliis rebus tractationibus aut mixtionum temperaturis compositi perficiuntur, uti praestent eandem in operibus utilitatem.

color verus alius sum qui per sui certus locus procreo et inde fodio nonnullus ex alius res tractatio aut mixtio tempero compono perficio uti praesto idem in opus utilitas


Aedium autem principia sunt, e quibus constat figurarum aspectus, ea: primum in antis, quod graece nao\s e)n parasta/sin dicitur, deinde prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros, hypaethros. horum exprimuntur formationes his rationibus.

aedes autem principia sum e qui consto figuraris aspicio is primus in antes qui graeca nao senatus e n parasta sin dico deinde prostylos amphiprostylos peripteros pseudodipteros dipteros hypaethros hic exprimo formatio hic ratio


Et primum Platonis e multis ratiocinationibus utilissimis unam, quemadmodum ab eo explicata sit, ponam. locus aut ager paribus lateribus si erit quadratus eumque oportuerit duplicare, quod opus fuerit genere numeri, quod multiplicationibus non invenitur, eo descriptionibus linearum emendatius reperitur. est autem eius rei haec demonstratio. quadratus locus, qui erit longus et latus pedes denos, efficit areae pedes c. si ergo opus fuerit eum duplicare id est pedum CC item e paribus lateribus facere, quaerendum erit, quam magnum latus eius quadrati fiat, ut ex eo CC pedes duplicationibus areae respondeant. id autem numero nemo potest invenire. namque si XIIII constituentur, erunt multiplicati pedes CXCVI, si XV, pedes CCXXV.

et primus plato e multus ratiocinatio utilis unus quemadmodum ab is explicata sum pono locus aut ager par later si sum quadro is oportet duplicaris qui opus sum genus numerus qui multiplicatio non invenio is descriptio linearis emendo reperio sum autem is res hic demonstratio quadro locus qui sum longus et latus pes deni efficio areae pes que si ergo opus sum is duplicaris is sum pes centum item e par later facio quaero sum quam magnus latus is quadro fio ut ex is centum pes duplicatio areae respondeo is autem numerus nemo possum invenio namque si xiiii constituo sum multiplico pes cxcvi si xv pes ccxxv


Namque ea vera praesidia sunt vitae, quibus neque fortunae tempestas iniqua neque publicarum rerum mutatio neque belli vastatio potest nocere. non minus eam sententiam augendo Theophrastus, hortando doctos potius esse quam pecuniae confidentes, ita ponit: doctum ex omnibus solum neque in alienis locis peregrinum neque amissis familiaribus et necessariis inopem amicorum, sed in omni civitate esse civem difficilesque fortunae sine timore posse despicere casus; at qui non doctrinarum sed felicitatis praesidiis putaret se esse vallatum, labidis itineribus vadentem non stabili sed in firma conflictari vita.

namque is verus praesidium sum vita qui neque fortuna tempestas iniquus neque publicaris res mutatio neque bellum vastatio possum noceo non paruus is sententia augeo theophrastus horto doceo potis sum quam pecunia confido ita pono doceo ex omnis solus neque in alienus locus peregrinus neque amitto familiaris et necessarius inops amicus sed in omnis civitas sum civis difficilis fortuna sine timor possum despicio casus at qui non doctrinaris sed felicitas praesidium puto sui sum vallo labidus iter vado non stabilis sed in firmo conflictaris vito


Genera vero sunt modulationum tria: primum quod Graeci nominant a(rmoni/hn, secundum xrw=ma, tertium dia/tonon. est autem harmoniae modulatio ab arte concepta, et ea re cantio eius maxime gravem et egregiam habet auctoritatem. chroma subtili sollertia ac crebritate modulorum suaviorem habet delectationem. diatoni vero, quod naturalis est, facilior est intervallorum distantia. in his tribus generibus dissimiles sunt tetrachordorum dispositiones, quod harmonia et tonos et dihesis habet binas (dihesis autem est toni pars quarta; ita in hemitonio duae diheses sunt conlocatae); chromati duo hemitonia in ordine sunt composita, tertium trium hemitoniorum est intervallum; diatono toni duo sunt continuati, tertium hemitonium finit tetrachordi magnitudinem. ita in tribus generibus tetrachorda ex duobus tonis et hemitonio sunt peraequata, sed ipsa cum separatim uniuscuiusque generis finibus considerantur, dissimilem habent intervallorum designationem.

genus verus sum modulatio tres primus qui graecum nomino ab rmoni hn secundus xrw ma tertius dius tono sum autem harmonia modulatio ab ars concipio et is res cantio is magnus gravis et egregius habeo auctoritas chroma subtilis sollertia atque crebritas modulus suavis habeo delectatio diatonum verus qui natural sum facilis sum intervallum disto in hic tres genus dissimilis sum tetrachordon dispositio qui harmonia et tonus et dihesis habeo bini dihesis autem sum tonus pars quartus ita in hemitonium duo diheses sum conloco chroma duo hemitonium in ordo sum compono tertius tres hemitonium sum intervallum diatonum tonus duo sum continuo tertius hemitonium finio tetrachordon magnitudo ita in tres genus tetrachordon ex duo tonus et hemitonium sum peraequo sed ipse cum separatim uniuscuiusque genus finis considero dissimilis habeo intervallum designatio


Maioris autem tympani labrum aequis intervallis CCCLXV puncta habeat signata, minor vero orbiculus in extrema circinatione fixam habeat lingulam, cuius cacumen dirigat ad punctorum regiones, inque eo orbiculo temperatum sit foramen, quia in tympanum aqua influit per id et servat administrationem. cum autem in maioris tympani labro fuerint signorum caelestium deformationes, id autem sit inmotum et in summo habeat deformatum cancri signum, ad perpendiculum eius in imo capricorni, ad dextram spectantis librae, ad sinistram arietis signum, ceteraque inter eorum spatia designata sint, uti in caelo videntur:

magnus autem tympanium labrum aequus intervallum ccclxv pungo habeo signo paruus verus orbiculus in exter circinatio figo habeo ligula qui cacumen dirigo ad punctor regio in is orbiculus tempero sum foramen quia in tympanum aqua influo per is et servo administratio cum autem in magnus tympanium labrum sum signum caelestis deformatio is autem sum immotus et in superus habeo deformo cancer signum ad perpendiculis is in imus capricorni ad dexter specto libra ad sinistra aries signum ceter inter is spatior designo sum uti in caelum video


Posterior minor columna, quae graece dicitur a)nti/basis, foraminum VIII, latitudo foraminis SI, crassitudinis FZ. subiectio foraminum XII, latitudinis et crassitudinis eiusdem, cuius minor columna illa. supra minorem columnam chelonium, sive pulvinus dicitur, foraminum IIS, altitudinis IIS, latitudinis SI¯ cherolabae sucularum foraminum II S¯, crassitudo foraminis , latitudo IS. transversariis c um cardinibus longitudo foraminum , latitudo IS et crassitudo. bracchii longitudo foraminum VII, crassitudo ab radice foraminis FZ, in summo foraminis ⟨CC⟩Z; curvaturae foraminis VIII.

posterus paruus columna qui graeca dico ab nti basis foramen viii latitudo foramen si crassitudo fz subjectio foramen duodecim latitudo et crassitudo idem qui paruus columna ille supra paruus columna chelonium sive pulvinus dico foramen is altitudo is latitudo si cherolabae sucularis foramen is senatus crassitudo foramen latitudo is transversarius que um cardo longitudo foramen latitudo is et crassitudo bracchium longitudo foramen vii crassitudo ab radix foramen fz in superus foramen centum z curvo foramen viii


E quibus quae maxime utilia et necessaria iudicavi selegi, et in priore volumine de horologiis, in hoc de expressionibus aquae dicendum putavi. reliqua, quae non sunt ad necessitatem sed ad deliciarum voluptatem, qui cupidiores erunt eius subtilitatis, ex ipsius Ctesibii commentariis poterunt invenire.

e qui qui magnus utilis et necessarius judico selego et in prior volumen de horologium in hic de expressio aqua dico puto reliquus qui non sum ad necessitas sed ad deliciae voluptas qui cupidus sum is subtilitas ex ipse ctesibius commentarius possum invenio


Cum autem animadverto ab indoctis et inperitis tantae disciplinae magnitudinem iactari et ab îs, qui non modo architecturae sed omnino ne fabricae quidem notitiam habent, non possum non laudare patres familiarum eos, qui litteraturae fiducia confirmati per se aedificantes ita iudicant: si inperitis sit committendum, ipsos potius digniores esse ad suam voluntatem quam ad alienam pecuniae consumere summam.

cos autem animadverto ab indoctus et imperitus tantus disciplina magnitudo iactaris et ab is qui non modo architectura sed omnino ne fabrica quidem notitia habeo non possum non laudo pater familia is qui litteratura fiducia confirmo per sui aedifico ita judico si imperitus sum committo ipse potis dignus sum ad suus voluntas quam ad alienus pecunia consumo summa


Cetera membra, quae supra columnas inponuntur, aut e doricis symmetriis aut ionicis moribus in corinthiis columnis conlocantur, quod ipsum corinthium genus propriam coronarum reliquorumque ornamentorum non habuerat institutionem, sed aut e triglyphorum rationibus mutuli in coronis et epistyliis guttae dorico more disponuntur, aut ex ionicis institutis zophoroe scalpturis ornati cum denticulis et coronis distribuuntur.

ceterus membrum qui supra columna inpono aut e doricis symmetria aut ionicis mos in corinthiis columna conloco qui ipse corinthium genus proprius coronaris reliquus ornamentor non habeo institutio sed aut e triglyphus ratio mutulis in corona et epistylium gutta dorico mos dispono aut ex ionicis institus zophoroe scalpo orno cum denticulis et corona distribuo


Thales primum aquam putavit omnium rerum esse principium; Heraclitus Ephesius, qui propter obscuritatem scriptorum a Graecis skoteino\s est appellatus, ignem; Democritus quique est eum secutus Epicurus atomos, quas nostri insecabilia corpora, nonnulli individua vocitaverunt; Pythagoreorum vero disciplina adiecit ad aquam et ignem aera et terrenum. ergo Democritus, etsi non proprie res nominavit sed tantum individua corpora proposuit, ideo ea ipsa dixisse videtur, quod ea, cum sint disiuncta, nec laeduntur nec interitionem recipiunt nec sectionibus dividuntur, sed sempiterno aevo perpetuo infinitam retinent

thal primus aqua puto omnis res sum principium heraclitus ephesius qui propter obscuritas scriptor ab graecum skoteino senatus sum appello ignis democritus quisque sum is sequor epicurus atomus qui noster insecabilis corpus nonnullus individuus vocito pythagoreus verus disciplina adiicio ad aqua et ignis aes et terrenus ergo democritus etsi non proprius res nomino sed tantus individuus corpus propono ideo is ipse dico video qui is cum sum disjungo neque laedo neque interitio recipio neque sectio divido sed sempiternus aevum perpetuus infinitus retineo


Cava aedium quinque generibus sunt distincta, quorum ita figurae nominantur: tuscanicum, corinthium, tetrastylon, displuviatum, testudinatum. tuscanica sunt, in quibus trabes in atrii latitudine traiectae habeant interpensiva et collicias ab angulis parietum ad angulos tignorum intercurrentes, item asseribus stillicidiorum in medium compluvium deiectus. in corinthiis isdem rationibus trabes et compluvia conlocantur, sed a parietibus trabes recedentes in circumitionis circa columnas componuntur. tetrastyla sunt, quae subiectis sub trabibus angularibus columnis et utilitatem trabibus et firmitatem praestant, quod neque ipsae magnum impetum coguntur habere neque ab interpensivis onerantur.

cavo aedes quinque genus sum distinguo qui ita figura nomino tuscanicum corinthium tetrastylon displuviatum testudineatus tuscanica sum in qui trabs in atrium latitudo transjacio habeo interpensiva et colliciae ab angulis paries ad angulus tignum intercurro item asser stillicidium in medius compluvium deicio in corinthiis idem ratio trabs et compluvium conloco sed ab paries trabs recedo in circumitio circa columna compono tetrastylon sum qui subjectus sub trabs angularis columna et utilitas trabs et firmitas praesto qui neque ipse magnus impetus cogo habeo neque ab interpensiva onero


In medio nihil est conlocandum, ideo quod sonitûm nulla alia qualitas in chromatico genere symphoniae consonantiam potest habere. in summa vero divisione et regione cellarum in cornibus primis ad diatonon hyperbolaeon fabricata vasa sonitu ponantur, in secundis diatessaron ad diatonon diezeugmenon, tertiis ad diatonon synhemmenon, quartis diatessaron ad diatonon meson, quintis diatessaron ad diatonon hypaton, sextis diatessaron ad proslambanomenon, in medio ad mesen, quod ea et ad proslambanomenon diapason et ad diatonon hypaton diapente habet symphoniarum communitates.

in medium nihil sum conloco ideo qui sonitum nullus alius qualitas in chromaticus genus symphonia consonantia possum habeo in summus verus divisio et regio cellaris in cornu primus ad diatonum hyperbolaeus fabricor vasum sonitus pono in secundus diatessaron ad diatonum diezeugmenon tertius ad diatonum synhemmenon quartum diatessaron ad diatonum meson quintus diatessaron ad diatonum hypaton sextus diatessaron ad proslambanomenos in medium ad meses qui is et ad proslambanomenos diapason et ad diatonum hypaton diapente habeo symphoniaris communitas


Species autem aedium sunt quinque, quarum ea sunt vocabula: pycnostylos, id est crebris columnis, systylos paulo remissioribus, diastylos amplius quam oportet inter se diductis, araeostylos spatiis intercolumniorum patentibus rare, eustylos intervallorum iusta distributione.

species autem aedes sum quinque qui is sum vocabulum pycnostylos is sum creber columna systylos paulus remitto diastylos amplus quam oportet inter sui diduco araeostylos spatium intercolumnium pateo raris eustylos intervallum iustus distributio


Namque septentrio, quem Graeci nominant a)/rkton sive e(li/khn, habet post se conlocatum custodem. ab eo non longe conformata est virgo, cuius supra umerum dextrum lucidissima stella nititur, quam nostri provindemiatorem, Graeci protrughth/n vocant; candens autem magis spica eius est colorata. item alia contra est stella media genuorum custodis arcti: qui arcturus dicitur est ibi dedicatus.

namque septentrio qui graecum nomino ab rkton sive e li khn habeo post sui conloco custos ab is non longus conformo sum virgo qui supra umerus dexter lucidus stella nitor quam noster provindemiator graecum protrughth n voco candeo autem magis spico is sum coloro item alius contra sum stella medius genuorum custodio arceo qui arceo dico sum ibi dedico


Etenim etiam Trallibus cum Apaturius Alabandeus eleganti manu finxisset scaenam in minusculo theatro, quod e)kklhsiasth/rion apud eos vocitatur, in eaque fecisset columnas, signa, centauros sustinentes epistylia, tholorum rotunda tecta, fastigiorum prominentes versuras, coronasque capitibus leoninis ornatas, quae ora stillicidiorum e tectis habent rationem, praeterea supra ea nihilominus episcaenum, in qua tholi, pronai, semifastigia omnisque tecti varius picturis fuerat ornatus, itaque cum aspectus eius scaenae propter asperitatem eblandiretur omnium visus et iam id opus probare fuissent parati, tum Licymnius mathematicus prodiit et ait

etenim etiam tralles cum apaturius alabandeus elego manus fingo scaena in minusculus theatrum qui e kklhsiasth rion apud is vocito in is facio columna signum centauros sustineo epistylium tholus rotundus tectum fastigium promineo verro corono caput leoninus orno qui os stillicidium e tectum habeo ratio praeterea supra is nihilominus episcaenum in qui tholus pronus semifastigium omne tectum varius pingo sum orno itaque cum aspicio is scaena propter asperitas eblandior omnis video et iam is opus probaris sum paro tum licymnius mathematicus prodeo et aio


Cum autem cotidie faciendo tritiores manus ad aedificandum perfecissent et sollertia ingenia exercendo per consuetudinem ad artes pervenissent, tum etiam industria in animis eorum adiecta perfecit, ut, qui fuerunt in his studiosiores, fabros esse se profiterentur. cum ergo haec ita fuerint primo constituta et natura non solum sensibus ornavisset gentes quemadmodum reliqua animalia, sed etiam cogitationibus et consiliis armavisset mentes et subiecisset cetera animalia sub potestate, tunc vero ex fabricationibus aedificiorum gradatim progressi ad ceteras artes et disciplinas, e fera agrestique vita ad mansuetam perduxerunt humanitatem.

cos autem cottidie facio tero manus ad aedifico perficio et sollertia ingenium exerceo per consuetudo ad ars pervenio tum etiam industria in animus is adiicio perficio ut qui sum in hic studiosus faber sum sui profiteor cum ergo hic ita sum primus constituo et natura non solus sensus orno gens quemadmodum reliquus animal sed etiam cogitatio et consilium armo mens et subicio ceterus animal sub potestas tunc verus ex fabricatio aedificium gradatim progredior ad ceterus ars et disciplina e ferus agrestis vito ad mansuetam perduco humanitas


Utinam dii inmortales fecissent, ea lex etiam P. R. non modo publicis sed etiam privatis aedificiis esset constituta! namque non sine poena grassarentur inperiti, sed qui summa doctrinarum subtilitate essent prudentes, sine dubitatione profiterentur architecturam, neque patres familiarum inducerentur ad infinitas sumptuum profusiones, ut et e bonis eicerentur, ipsique architecti poenae timore coacti diligentius modum inpensarum ratiocinantes explicarent, uti patres familiarum ad id, quod praeparavissent, seu paulo amplius adicientes, aedificia expedirent. nam qui quadringenta ad opus possunt parare, si adicient centum, habendo spem perfectionis delectationibus tenentur; qui autem adiectione dimidia aut ampliore sumptu onerantur, amissa spe et inpensa abiecta, fractis rebus et animis desistere coguntur.

utinam dius inmortal facio is lex etiam p romanus non modo publicus sed etiam privo aedificium sum constituo namque non sine poena grassor imperitus sed qui summus doctrinaris subtilitas sum prudens sine dubitatio profiteor architectura neque pater familia induco ad infinitus sumptus profusio ut et e bonus eicio ipse architectus poena timor cogo diligo modus inpensaris ratiocinor explico uti pater familia ad is qui praeparo seu paulus amplus adicio aedificium expedio nam qui quadringenti ad opus possum paro si adicio centum habeo spes perfectio delectatio teneo qui autem adiectio dimidio aut amplus sumo onero amitto spes et impensa abicio frango res et animus desisto cogo


Quae videntur ita oportere conlocari, uti duplices sint habeantque exteriores columnas doricas cum epistyliis et ornamentis ex ratione modulationis perfectas. latitudines autem earum ita oportere fieri videntur, uti, quanta altitudo columnae fuerit exterioris, tantam latitudinem habeant ab inferiore parte columnarum extremarum ad medias et a medianis ad parietes, qui circumcludunt porticus ambulationes. medianae autem columnae quinta parte altiores sint quam exteriores, sed

qui video ita oportet conlocaris uti duplex sum habeo exter columna doricas cum epistylium et ornamentum ex ratio modulatio perficio latitudo autem is ita oportet fio video uti quantus altitudo columna sum exter tantus latitudo habeo ab inferus pars columnaris extremaris ad medius et ab medianus ad paries qui circumcludo porticus ambulatio medianus autem columna quintus pars alo sum quam exter sed


Quare cavendum esse videtur in moenibus conlocandis ab îs regionibus, quae caloribus flatus ad corpora hominum possunt spargere. namque e principiis, quae Graeci stoixei=a appellant, ut omnia, corpora sunt composita, id est e calore et umore, terreno et aere, et ita mixtionibus naturali temperatura figurantur omnium animalium in mundo generatim qualitates.

quaris caveo sum video in moenia conloco ab is regio qui calor flo ad corpus homo possum spargo namque e principia qui graecum stoixei ab appello ut omnis corpus sum compono is sum e calor et umor terrenus et aer et ita mixtio natural tempero figuro omnis animal in mundus generatim qualitas


De calce et harena, quibus varietatibus sint et quas habeant virtutes, dixi. sequitur ordo de lapidicinis explicare, de quibus et quadrata saxa et caementorum ad aedificia eximuntur copiae et comparantur. haec autem inveniuntur esse disparibus et dissimilibus virtutibus. sunt enim aliae molles, uti sunt circa urbem Rubrae, Pallenses, Fidenates, Albanae; aliae temperatae, uti Tiburtinae, Amiterninae, Soractinae et quae sunt his generibus; nonnullae durae, uti siliceae. sunt etiam alia genera plura, uti in Campania rubrûm et nigrûm tofûm, in Umbria et Piceno et in Venetia albus, quod etiam serra dentata uti lignum secatur.

de calx et harena qui varietas sum et qui habeo virtus dico sequor ordo de lapidicinis explicaris de qui et quadro saxum et caementor ad aedificium eximo copia et comparo hic autem invenio sum dispar et dissimilis virtus sum enim alius mollis uti sum circa urbs rubrae pallenses fidenates albana alius tempero uti tiburtinus amiterninus soractinae et qui sum hic genus nonnullus durus uti siliceus sum etiam alius genus multus uti in campaneus rubrum et nigrum tofum in umbria et picenus et in venetia albus qui etiam serro dentatus uti lignum seco


Quemadmodum enim speculum argenteum tenui lamella ductum incertas et sine viribus habet remissiones splendoris, quod autem e solida temperatura fuerit factum, recipiens in se firmis viribus politionem fulgentes in aspectu certasque considerantibus imagines reddet, sic tectoria, quae ex tenui sunt ducta materia, non modo sunt rimosa, sed etiam celeriter evanescunt, quae autem fundata harenationis et marmoris soliditate sunt crassitudine spissa, cum sunt politionibus crebris subacta, non modo sunt nitentia, sed etiam imagines expressas aspicientibus ex eo opere remittunt.

quemadmodum enim speculum argenteus tenuis lamella duco incertus et sine vis habeo remissio splendor qui autem e solidus tempero sum facio recipio in sui firmus vis politio fulgeo in aspectus certo considero imago reddo sic tectorium qui ex tenuis sum duco materia non modo sum rimosus sed etiam celer evanesco qui autem fundo harenatio et marmor soliditas sum crassitudo spisso cum sum politio creber subigo non modo sum niteo sed etiam imago exprimo aspicio ex is opus remitto


Dinocrates architectus cogitationibus et sollertia fretus, cum Alexander rerum potiretur, profectus est e Macedonia ad exercitum regiae cupidus commendationis. is e patria a propinquis et amicis tulit ad primos ordines et purpuratos litteras, ut aditus haberet faciliores, ab eisque exceptus humane petît, uti quamprimum ad Alexandrum perduceretur. cum polliciti essent, tardiores fuerunt idoneum tempus expectantes. itaque Dinocrates ab his se existimans ludi ab se petît praesidium. fuerat enim amplissima statura, facie grata, forma dignitateque summa. his igitur naturae muneribus confisus vestimenta posuit in hospitio et oleo corpus perunxit caputque coronavit populea fronde, laevum umerum pelle leonina texit, dextraque clavam tenens incessit contra tribunal regis ius dicentis.

dinocrates architectus cogitatio et sollertia fretus cum alexander res potio proficiscor sum e macedonius ad exercitus regia cupidus commendatio is e patria ab propinquus et amicus fero ad primus ordo et purpuro littera ut aditus habeo facilis ab is excipio humanus petit uti quamprimum ad alexander perduco cum polliceor sum tardus sum idoneus tempus exspecto itaque dinocrates ab hic sui existimo ludo ab sui petit praesidium sum enim amplus sto facies gratus forma dignitas summus hic igitur natura munus confido vestimentum pono in hospitium et oleum corpus perungo caput corono populeus frons laevus umerus pello leoninus tego dexter clava teneo incedo contra tribunal rex ius dico


Ergo quibus locis non sunt terrosi montes sed genere materiae, (est autem materiae potestas mollior quam tofus, solidior quam terra) ignis vis per eius venas egrediens adurit eam. quod est molle et tenerum, exurit, quod autem asperum, relinquit; quo penitus ab imo vehementia vaporis adusto, nonnullis locis procreatur id genus harenae, quod dicitur carbunculus. itaque uti Campania exusta terra cinis, sic in Etruria excocta materia efficitur carbunculus. utraque autem sunt egregia in structuris, sed alia in terrenis aedificiis, alia etiam in maritimis molibus habent virtutem.

ergo qui locus non sum terrosus mons sed genus materia sum autem materia potestas mollio quam tofus solidus quam terra ignis volo per is vena egredior aduro is qui sum mollis et tener exuro qui autem asperum relinquo quo penitus ab imus vehemens vapor aduro nonnullus locus procreo is genus harena qui dico carbunculus itaque uti campaneus exuro terra cinis sic in etruria excoquo materia efficio carbunculus uter autem sum egregius in struo sed alius in terrenus aedificium alius etiam in maritimus moles habeo virtus


Item turres sunt proiciendae in exteriorem partem, uti, cum ad murum hostis impetu velit adpropinquare, a turribus dextra ac sinistra lateribus apertis telis vulnerentur. curandumque maxime videtur, ut non facilis aditus sit ad oppugnandum murum, sed ita circumdandum ad loca praecipitia et excogitandum, uti portarum itinera non sint directa sed scaeva. namque cum ita factum fuerit, tum dextrum latus accedentibus, quod scuto non erit tectum, proximum erit muro. conlocanda autem oppida sunt non quadrata nec procurrentibus angulis sed circinationibus, uti hostis ex pluribus locis conspiciatur. in quibus enim anguli procurrunt, difficiliter defenditur, quod angulus magis hostem tuetur quam civem.

item turris sum proicio in exter pars uti cum ad murus hostis impetus volo adpropinquaris ab turris dextera atque sinistra later apertus telum vulnero curo magnus video ut non facilis aditus sum ad oppugno murus sed ita circumdo ad locum praecipitium et excogito uti portaris iter non sum dirigo sed scaevus namque cum ita facio sum tum dexter latus accedo qui scutum non sum tectum propior sum murus conloco autem oppidum sum non quadro neque procurro angulis sed circinatio uti hostis ex multus locus conspicio in qui enim angulis procurro difficilis defendo qui angulus magis hostis tueor quam civis


Triglyphi capitula sexta parte moduli sunt faciunda. supra triglyphorum capitula corona est conlocanda in proiectura dimidiae et sextae partis habens cymatium doricum in imo, alterum in summo. item cum cymatiis corona crassa ex dimidia moduli. dividendae autem sunt in corona ima ad perpendiculum triglyphorum et medias metopas viarum directiones et guttarum distributiones, ita uti guttae sex in longitudinem, tres in latitudinem pateant. reliqua spatia, quod latiores sunt metopae quam triglyphi, pura relinquantur aut †flumina scalpantur, ad ipsumque mentum coronae incidatur linea quae scotia dicitur. reliqua omnia, tympana, simae, coronae, quemadmodum supra scriptum est in ionicis, ita perficiantur.

triglyphus capitulum sextus pars modulis sum facio supra triglyphus capitulum corona sum conloco in projectura dimidia et sextus pars habeo cymatium doricum in imus alter in superus item cum cymatium corona crassus ex dimidio modulis divido autem sum in corona imus ad perpendiculis triglyphus et medius metopa viaris directio et guttaris distributio ita uti gutta sex in longitudo tres in latitudo pateo reliquus spatior qui fero sum metopa quam triglyphus purus relinquo aut flumen scalpo ad ipse mentum corona incido lineus qui scotia dico reliquus omnis tympanum sima corona quemadmodum supra scribo sum in ionicis ita perficio


Nam semper calor cum excoquit e rebus firmitatem et vaporibus fervidis eripit exsugendo naturales virtutes, dissolvit eas et fervore mollescentes efficit inbecillas. ut etiam in ferro animadvertimus, quod, quamvis natura sit durum, in fornacibus ab ignis vapore percalefactum ita mollescit, uti in omne genus formae faciliter fabricetur; et idem, cum molle et candens refrigeretur tinctum frigida, redurescit et restituitur in antiquam proprietatem.

nam semper calor cum excoquo e res firmitas et vapor fervidus eripio exsugeo natural virtus dissolvo is et fervor mollesco efficio imbecillus ut etiam in ferrum animadverto qui quivis natura sum durus in fornacibus ab ignis vapor percalefacio ita mollesco uti in omnis genus forma facilis fabrico et idem cum mollis et candeo refrigero tingo frigidus reduresco et restituo in antiquus proprietas


Sunt autem et alia multa genera, quae habent suas proprietates, ut in Sicilia flumen est Himeras, quod, a fonte cum est progressum, dividitur in duas partes; quae pars profluit contra Etruriam, quod per terrae dulcem sucum percurrit, est infinita dulcedine, quae altera parte per eam terram currit, unde sal foditur, salsum habet saporem. item Paraetonio et quod est iter ad Ammonem et Casio ad Aegyptum lacus sunt palustres, qui ita sunt salsi, ut habeant insuper se salem congelatum. sunt autem et aliis pluribus locis et fontes et flumina et lacus, qui per salifodinas percurrentes necessario salsi perficiuntur.

sum autem et alius multus genus qui habeo suus proprietas ut in sicilia flumen sum himera qui ab fons cum sum progredior divido in duo pars qui pars profluo contra etruria qui per terra dulcis sucus percurro sum infinitus dulcedo qui alter pars per is terra curro unde sal fodio salio habeo sapor item paraetonius et qui sum iter ad ammon et casio ad aegyptus lacus sum paluster qui ita sum salio ut habeo insuper sui sal congelo sum autem et alius multus locus et fons et flumen et lacus qui per salifodina percurro necessarius salio perficio


Quodsi ita est, uti dissimiles regiones ab inclinationibus caeli variis generibus sint comparatae, ut etiam naturae gentium disparibus animis et corporum figuris qualitatibusque nascerentur, non dubitemus aedificiorum quoque rationes ad nationum gentiumque proprietates apte distribuere, cum habeamus ab ipsa rerum natura sollertem et expeditam monstrationem.

quodsi ita sum uti dissimilis regio ab inclinatio caelum varius genus sum comparo ut etiam natura gens dispar animus et corpus figura qualitas nasco non dubito aedificium quoque ratio ad natio gens proprietas aptus distribuo cum habeo ab ipse res natura sollertem et expedio monstratio


Itaque, imperator, in primo volumine tibi de arte et quas habeat ea virtutes quibusque disciplinis oporteat esse auctum architectum, exposui et subieci causas, quid ita earum oporteat eum esse peritum, rationesque summae architecturae partitione distribui finitionibusque terminavi. deinde, quod erat primum et necessarium, de moenibus, quemadmodum eligantur loci salubres, ratiocinationibus explicui, ventique qui sint et e quibus regionibus singuli spirant, deformationibus grammicis ostendi, platearumque et vicorum uti emendate fiant distributiones in moenibus, docui et ita finitionem primo volumine constitui. item in secundo de materia, quas habeat in operibus utilitates et quibus virtutibus e natura rerum est comparata, peregi. nunc in tertio de deorum inmortalium aedibus sacris dicam et, uti oportet, perscriptas exponam.

itaque imperator in primus volumen tu de ars et qui habeo is virtus quisque disciplina oportet sum augeo architectus expono et subicio causa quis ita is oportet is sum peritus ratio summa architectura partitio distribuo finitio termino deinde qui sum primus et necessarius de moenia quemadmodum eligo locus salubris ratiocinatio explico venio qui sum et e qui regio singuli spiro deformatio grammicus ostendo platalea et vicus uti emendo fio distributio in moenia doceo et ita finitio primus volumen constituo item in secundus de materia qui habeo in opus utilitas et qui virtus e natura res sum comparo perago nunc in tertius de deus immortalis aedes sacrum dico et uti oportet perscribo expono


Cum ergo propter propinquitatem necessitas cogat ex Rubris lapidicinis et Pallensibus et quae sunt urbi proximae copiis uti, si qui voluerit sine vitiis perficere, ita erit praeparandum. cum aedificandum fuerit, ante biennium ea saxa non hieme sed aestate eximantur et iacentia permaneant in locis patentibus. quae autem eo biennio a tempestatibus tacta laesa fuerint, ea in fundamenta coiciantur; cetera, quae non erunt vitiata, ab natura rerum probata durare poterunt supra terram aedificata. nec solum ea in quadratis lapidibus sunt observanda, sed etiam in caementiciis structuris.

cos ergo propter propinquitas necessitas cogo ex ruber lapidicinis et pallensibus et qui sum urbs proximus copia uti si qui volo sine vitium perficio ita sum praeparo cum aedifico sum ante biennium is saxum non hiems sed aestas eximo et iaceo permaneo in locus pateo qui autem is biennium ab tempestas tango laedo sum is in fundamentum cojacio ceterus qui non sum vitio ab natura res probo duraris possum supra terra aedifico neque solus is in quadro lapis sum observo sed etiam in caementicius struo