1. sanguis — Lewis & Short
sanguis, ĭnis (
acc. SANGVEM, Inscr. Fratr. Arval. tab. 41, 22; Inscr. Orell. 2270 and 5054; cf. ex-sanguis, acc. -em.—I Neutr. collat. form sanguen, ante-class., Enn. ap. Non. 224; id.ap.Cic.Rep. 1, 41, 64; id.ap.Cic. Fin. 5, 11, 31; Cic. de Or. 3, 58, 218; id. ap. Prisc. p. 708 P.; Cato ap. Gell. 3, 7, 19; Att. and Varr. ap. Non. l. l.; Lucr. 1, 837; 1, 860; Petr. 59, 1; Arn. 1, 36), m. etym. dub.; prob. root sak-, sag-, to drop, flow; cf. Angl.-Sax. sūc-an; Germ. saugen, blood (class. only in the sing.; cf. cruor).
I Lit.:
guttam haut habeo sanguinis,Plaut. Most. 2, 2, 76: quod sanguen defluxerat, Cato ap. Gell. 3, 7, 19:
sine sanguine hoc fieri non posse,bloodshed, Ter. Eun. 4, 7, 9:
sanguen creari,Lucr. 1, 837:
nobis venas et sanguen...esse,id. 1, 860:
in quem (ventriculum cordis) sanguis a jecore per venam illam cavam influit: eoque modo ex his partibus sanguis per venas in omne corpus diffunditur,Cic. N. D. 2, 55, 138:
fluvius Atratus sanguine,id. Div. 1, 43, 98:
flumine sanguinis meum reditum interclu, dendum putaverunt,id. Red. ad Quir. 5, 14; id. Red. in Sen. 3, 6:
nuntiatum est, in foro Subertano sanguinis rivos per totum diem fluxisse,Liv. 26, 23, 5:
cum rivi sanguis flammam orientem restinguere,id. 28, 23, 2: pugnatum ingenti caede utrimque, plurimo sanguine, Liv. 2, 64: haurire sanguinem, to shed (another's) blood:
ad meum sanguinem hauriendum advolaverunt,Cic. Sest. 24, 54:
tanti sanguinis nostri hauriendi est sitis,Liv. 26, 13, 14:
nisi hauriendum sanguinem laniendaque viscera nostra praebuerimus,id. 9, 1, 9:
relicum sanguinem jubentes haurire,id. 22, 51, 7:
multum sanguinem invicem hausimus,Curt. 4, 14, 17:
multorum sanguinem hauserunt,Sen. Ben. 6, 30, 5; Lact. 5, 1, 8: sanguinem dare, to shed (one's own) blood, give (one's) life:
in beluas strinximus ferrum, hauriendus aut dandus est sanguis,Liv. 7, 24, 4:
dandus invidiae est sanguis,id. 3, 54, 4:
quid super sanguinis, qui dari pro re publicā posset, rogitantes,id. 4, 58, 13; Sen. Ira, 1, 2, 2; 3, 18, 2:
sanguinem mittere,to bleed, let blood, Cic. Att. 6, 1, 2; so Cels. 2, 10; 4, 13;
for which: emittere sanguinem de aure,Col. 6, 14, 3:
sub caudā,id. 7, 5, 19; 6, 6, 4; 6, 9, 1:
demere (e capite),Varr. R. R. 2, 1, 23:
detrahere (ex auriculā),Col. 6, 14, 3; Cels. 2, 10, 4; 6, 6, 26:
ex adversā parte de auriculā sanguinem mittere,Col. 7, 10, 2:
supprimere sanguinem,to stanch, stop, Cels. 2, 10;
for which: cohibere,id. 8, 4; Plin. 22, 25, 71, § 147:
sistere,id. 20, 7, 25, § 59; 28, 18, 73, § 239.—
2 Plur. (late Lat.):
vir sanguinum,i. e. bloody, violent, cruel, Vulg. 2 Reg. 16, 7, 8; id. Psa. 5, 6; 25, 9; 54, 23; cf.:
libera me de sanguinibus,i. e. the guilt of shedding blood, id. ib. 50, 15:
vae civitati sanguinum,id. Ezech. 24, 9.—
B Transf. (class.; esp. freq. in the poets).
1 Blood, i. e. consanguinity, descent, race, stock, family.
a Abstr.:
sanguine conjuncti,blood-relations, relatives by blood, Cic. Inv. 2, 53, 161; Sall. J. 10, 3:
alicui materno a sanguine jungi,Ov. M. 2, 368:
alicui sanguine cohaerere,Quint. 8, 3, 75:
progeniem Trojano a sanguine duci,Verg. A. 1, 19; cf.:
genus alto a sanguine Teucri,id. ib. 4, 230:
Semiramio Polydaemona sanguine cretum,Ov. M. 5, 85:
sanguine cretus Sisyphio,id. ib. 13, 31:
nostri quoque sanguinis auctor Juppiter est,id. ib. 13, 142:
nec iis tantum quos sanguine attingit amandus,Plin. Ep. 7, 24, 2:
sanguinem sociare,Liv. 4, 4, 6:
Tiridates sanguinis ejusdem,Tac. A. 6, 32.—
b Concr., a descendant, offspring: o pater, o genitor, o sanguen dis oriundum! Enn. ap. Cic. Rep. 1, 41, 64; and id. ap. Prisc. p. 708 P. (Ann. v. 117 Vahl.); cf.:
non magis in alienis, quam in proximis ac sanguine ipso suo exerceret,Liv. 7, 4, 3:
in suum sanguinem saevire,id. 40, 5, 1:
Alexandri sanguis et stirps,Curt. 10, 6, 10:
suum sanguinem perditum ire,Tac. A. 4, 66; 3, 4:
ne secus quam suum sanguinem (eum) foveret ac tolleret,id. ib. 4, 8; Vell. 1, 10, 5; Val. Max. 5, 9, 4:
seu deos regesve canit, deorum Sanguinem, etc.,Hor. C. 4, 2, 14: clarus Anchisae Venerisque sanguis (i. e. Æneas), id. C. S. 50: regius sanguis (i. e. Europa), id. C. 3, 27, 65: vos, o Pompilius sanguis (i. e. the Pisos), id. A. P. 292:
non ego, pauperum Sanguis parentum,id. C. 2, 20, 6:
pro sanguine tuo,Ov. M. 5, 515:
sanguis meus,Verg. A. 6, 836:
tuus,Tib. 1, 6, 66; Stat. Th. 3, 559.—
2 Of other fluids (rare):
et viridis nemori sanguis decedit et herbis,Manil. 5, 212:
Baccheus,i. e. wine, Stat. Th. 1, 329; cf. Plin. 14, 5, 7, § 58:
Pallas amat turgentes sanguine baccas,Nemes. Ecl. 2, 50.—
II Trop., vigor, strength, force, spirit, life (class.), Plaut. Bacch. 1, 2, 45:
amisimus, mi Pomponi, omnem non modo sucum ac sanguinem, sed etiam colorem et speciem pristinam civitatis,Cic. Att. 4, 18, 2 (4, 16, 10); cf.
Sall. Fragm. Or. Lepidi, § 25: vos o, quibus integer aevi Sanguis, ait, solidaeque suo stant robore vires,Verg. A. 2, 639: quae cum de sanguine detraxisset aerarii, had bled the treasury (the figure taken from blood-letting), Cic. Verr. 2, 3, 36, § 83; cf.: cum e)c a)faire/sews provinciam curarit, sanguinem miserit, etc., id. Att. 6, 1, 2:
missus est sanguis invidiae sine dolore,id. ib. 1, 16, 11:
qui ab illo pestifero ac perdito civi jam pridem rei publicae sanguine saginantur,id. Sest. 36, 78; cf.:
illa in agendis causis jam detrita: Jugulum petere et Sanguinem mittere...nec offendunt tamen,Quint. 8, 6, 51.—Of vigor, force of style:
sucus ille et sanguis incorruptus usque ad hanc aetatem oratorum fuit, in quā naturalis inesset, non fucatus nitor,Cic. Brut. 9, 36: orationis subtilitas etsi non plurimi sanguinis est, etc., id. Or. 23, 76:
sanguine et viribus niteat,Quint. 8, 3, 6; so (with vires) id. 10, 2, 12:
Calvus metuens, ne vitiosum colligeret, etiam verum sanguinem deperdebat,Cic. Brut. 82, 283:
dicta plena sanguinis,Quint. 11, 1, 34:
sanguinem ipsum ac medullam verborum ejus eruere atque introspicere penitus,Gell. 18, 4, 2.