justus — Lewis & Short
justus, a, um, adj.2. jus,
I just, upright, righteous.
I Lit.:
justus et bonus vir,Cic. Off. 2, 12, 42:
digna esse justo homine, eoque quem virum bonum dicimus,id. ib. 1, 10, 31:
in amicitia parum justus,id. Lael. 20, 75:
vir,Vulg. Gen. 6, 9:
Dominus,id. Exod. 9, 27:
in socios,Cic. Planc. 26, 63:
qui omnium justissimus fuisse traditur,id. Sest. 67, 141.—Of things, in accordance with law or right, equitable, just:
bella,Cic. Deiot. 5, 13:
causa,id. Phil. 2, 22, 53:
supplicia,id. Cat. 1, 8, 20:
querela,Ov. P. 4, 3, 22:
bella,id. M. 8, 58:
triumphus,Hor. C. 1, 12, 54; Suet. Calig. 48; Liv. 33, 22:
justissimos triumphos videre,Cic. Pis. 19, 44.—
II Transf.
A Lawful, rightful, true:
uxor,Cic. Tusc. 1, 35, 85:
hymenaei,Verg. G. 3, 60:
matrimonium,Gai. Inst. 4, 16:
nuptiae,id. ib. 1, 90 sq.:
liberi,legitimate, id. ib. 3, 72:
filius,id. ib. 1, 77:
justā matrefamilias ortus, opp. pellice,Liv. 39, 53:
justissima causa faciendi aliquid,Caes. B. G. 4, 16:
imperium,id. ib. 1, 45.—
2 Esp.:
dies justi,a delay of thirty days allowed by law in paying debts, Gell. 20, 1, 43.—
B Due; esp. in the plur. neutr. subst.: ju-sta, rights, privileges:
servis justa praebere,Cic. Off. 1, 13, 41; Col. 4, 3, 5:
justa reddere,Col. 1, 8, 11; 11, 1, 26.—
2 In partic.: justa, ōrum, n., due ceremonies or formalities:
omnia justa perficere,Liv. 9, 8; so,
justis omnibus hospitalibus fungi,id. 9, 6.—Esp. of funeral rites, obsequies (cf. exsequiae):
justa facere uxori,Plaut. Cist. 1, 3, 28:
more regio justa magnifice facere,Sall. J. 11, 2:
justis funebribus confectis,Caes. B. G. 6, 18:
paterno funeri justa solvere,Cic. Rosc. Am. 8:
peragere,Plin. 2, 109, 112, § 248:
praestare,Curt. 10, 8:
persolvere,id. 6, 6:
ferre avis positis,Ov. F. 5, 480:
dare manibus alicujus,Flor. 4, 2.—
C Proper, perfect, complete, reasonable, suitable, sufficient, right:
vidulus,i. e. full, with all its contents, Plaut. Rud. 5, 3, 23:
timor,Hirt. B. G. 8, 48:
proelium,Liv. 39, 2:
victoria,Cic. Fam. 2, 10, 3:
iter conficere,a regular day's march, Caes. B. C. 1, 23:
exercitus,complete, in full number, Liv. 9, 43:
muri altitudo,Caes. B. G. 7, 23:
volumina,Vell. 2, 119:
aetas,Dig. 12, 4, 8:
eloquentia,Cic. Brut. 90: loca, i. q. aequa, even, level (opp. iniquus, uneven), Tac. A. 2, 5.—
D Moderate, mild, gentle, easy:
ut justioribus utamur iis, qui, etc.,Cic. Fin. 1, 1, 2:
justa et clemens servitus,Ter. And. 1, 1, 9.—Hence,
1 Subst.: justum, i, n., that which is right or just, justice:
justum ac jus colere,Cic. Leg. 2, 5:
plus justo,more than is right, too much, Hor. C. 3, 7, 24; so,
ulterius justo,Ov. M. 6, 470:
gravius justo dolere,id. ib. 3, 333:
justo longius,too long, Quint. 9, 4, 125:
praeter justum,Lucr. 4, 1241.— Plur.:
ergo est lex justorum injustorumque distinctio,Cic. Leg. 2, 5, 13.—
2 Adv.: justē, rightly, justly, equitably, duly:
juste et legitime imperare,Cic. Off. 1, 4:
aestimare aliquid,Curt. 10, 5:
timere,Ov. H. 17, 168.—Comp.:
justius,Phaedr. 4, 25, 8:
reprehendi,Hor. S. 2, 4, 86.—Sup.:
justissime,Quint. 10, 1, 82.