1. sacer — de Vaan
The corpus record — Latin
sacer
sacer
sacred, votive, holy
Generated live from the audited Latin corpus — every figure on this page is a database query, not prose from memory.
Where it lives
- Fragments 2 · 303.03/10k
- Versus Paschales Pro Augusto Dicti 1 · 51.55/10k
- Ab Urbe Condita, books 8-10 - 19s 1 · 49.75/10k
- Praefatio 1 · 42.74/10k
- De Bissula 1 · 27.25/10k
- Dittochaeon 3 · 24.51/10k
- De haruspicum responso in P. Clodium in Senatu Habita 18 · 23.92/10k
- Oedipus 14 · 23.6/10k
- Fasti 69 · 22.13/10k
- Eclogarum Liber 6 · 21.91/10k
- Epodon 6 · 19.96/10k
- Peristephanon Liber 35 · 19.92/10k
Densest 12 of 225 attested works shown, by occurrences per 10,000 attested tokens.
What it meant
2. săcer — Lewis & Short
săcer, să_cra, să_crum (ante-class. collat. form sacer, sacris, sacre;
plur.:sacres porci,Plaut. Men. 2, 2, 16; id. Rud. 4, 6, 4; Varr. R. R. 2, 1, 20; 4, 16; sing. acc.: sacrem porcum, Fest. s. h. v. p. 318 Müll.), adj. root sa-; Gr. sa/os, sw=os, safe; whence Lat. sānus, dedicated or consecrated to a divinity, holy, sacred, = i(ero/s (cf.: sanctus, augustus): Gallus Aelius ait, sacrum esse quocumque modo atque instituto civitatis consecratum sit, sive aedis, sive ara, sive signum, sive locus, sive pecunia, sive quid aliud quod dis dedicatum atque consecratum sit, Fest. s. v. sacer mons, p. 318 Müll.; cf.:
quicquid destinatum est diis, sacrum vocatur,Macr. S. 3, 7:
sacrae (res) sunt quae diis superis consecratae sunt: religiosae quae diis manibus relictae sunt,Gai. Inst. 2, 3.
quicquam (opp. profanum),Plaut. Merc. 2, 3, 27; id. Trin. 2, 2, 8; cf.:
aedificiis omnibus, publicis privatis sacris profanis, sic pepercit, etc.,Cic. Verr. 2, 4, 54, § 129; so,
locus sacer et profanus,id. Inv. 1, 26, 38; Auct. Her. 2, 4, 7; Quint. 5, 10, 38:
miscebis sacra profanis,Hor. Ep. 1, 16, 54; id. A. P. 397; Nep. Them. 6, 5; Sall. C. 11, 6:
villae signis et tabulis refertae partim publicis partim etiam sacris et religiosis,Cic. Leg. 3, 13, 31; so (with religiosus) Cic. Verr. 2, 4, 57, § 127; Suet. Tib. 61:
mores autem rapere properant quā sacrum quā puplicum,Plaut. Trin. 4, 3, 37:
(legum) genera sunt tria, sacri, publici, privati juris,Quint. 2, 4, 33; cf. in the sup.:
deprecor hoc unum per jura sacerrima lecti,Ov. H. 9, 159:
aedes,Plaut. Am. 4, 1, 5; Cic. Fam. 13, 11, 1; Quint. 4, 2, 8; Ov. M. 14, 315:
lucus late sacer,Verg. A. 5, 761:
arvum Martis,Ov. M. 7, 101:
ara,Plaut. Aul. 4, 1, 20:
aurum,Liv. 5, 50; cf.
pecunia (opp. privata),Quint. 4, 2, 8:
arma,Liv. 24, 21:
tus,Ov. M. 14, 130:
sanguis (of the sacrificial victim),Cat. 68, 75:
ales (so called from its use in augury),Verg. A. 11, 721:
luces (with profestae),Hor. C. 4, 15, 25; cf.
dies (with religiosus),Suet. Tib. 61:
tempus,Hor. C. S. 4:
commissum,a crime against religion, Cic. Leg. 2, 9 et saep.— Poet.: vitis (as sacred to Bacchus), Enn. ap. Charis. p. 214 P. (Trag. v. 149 Vahl.); Hor. C. 1, 18, 1; so,
laurus,id. ib. 3, 4, 18; Verg. A. 7, 60:
robur,Ov. M. 8, 752:
aqua,Hor. C. 1, 1, 22:
fontes,Ov. M. 2, 464; Verg. E. 1, 53:
focus,Hor. Epod. 2, 43:
Tarentum,id. C. 1, 28, 29:
fines,Sil. 3, 501; cf.
montes (the Alps, because not to be ascended by men),id. 4, 70;
vates (because dedicated to Apollo),Hor. C. 4, 9, 28; Tib. 2, 5, 113; cf.:
sacer interpresque deorum Orpheus,Hor. A. P. 391;
and (for sanctus) of the divinity itself: Vesta,Prop. 3, 4 (4, 3), 11; so,
Cybebe,id. 3 (4), 22, 3 (but in Liv. 3, 19: ut sacrosancti habeantur, quibus ipsi dii neque sacri neque sancti sunt, so used only on account of the lusus verbb. with sacrosancti;
v. the context).—Sacer Mons,a hill about three miles from Rome, beyond the Anio, and on the right of the Via Nomentana, to which the Roman people retired during their controversy with the Senate, Liv. 2, 32; 3, 52; Cic. Rep. 2, 37, 63; id. Brut. 14, 54:
os sacrum, quod imum ventrem sustinet,Cael. Aur. Tard. 1, 4: Sacra Via, or (poet.) Sacer Clivus, a street in Rome leading from the Forum to the Capitol, Cic. Planc. 7, 17; id. Att. 4, 3, 3; Hor. S. 1, 9, 1; id. C. 4, 2, 35; Mart. 1, 70, 5;
v. also via, I. A. 2.: sacer morbus,the epilepsy, Cael. Aur. Tard. 1, 4:
sacer lapis,a stone landmark, a mere-stone, Liv. 41, 13: os sacrum, anatom. t. t., = Gr. i(ero\n o)ste/on, the lowest bone of the spine, Cael. Aur. Tard. 1, 4, 24:
litterae sacrae (eccl. Lat.),the Scriptures, Vulg. 2 Tim. 3, 15.—For its combinations with ignis, via, etc., v. those words.—
ego te sacram coronam surripuisse scio Jovis,Plaut. Men. 5, 5, 38; so,
urna Veneris,id. Rud. 2, 5, 16 (for which:
urna Veneria,id. ib. 2, 5, 18):
Dianae celebris dies,Hor. C. 2, 12, 20:
sepulcrum Batti veteris,Cat. 7, 6; cf. Plin. 8, 21, 31, § 76.—As a predicate: terra, ut focus domiciliorum, sacra deorum omnium est (a transl. of the Platon. *gh= i(era\ pa/ntwn qew=n), Cic. Leg. 2, 18, 45:
illa insula (sc. Delos) eorum deorum sacra putatur,Cic. Verr. 2, 1, 18, § 48.—
infra, II. A.): sacra Jovi quercus,Ov. M. 7, 623:
esculus Jovi sacra,Plin. 16, 4, 5, § 11:
Nymphis cervus,Ov. M. 10, 109:
Cereri Polyphoetes (as a priest),Verg. A. 6, 484:
pugionem templo Salutis detraxerat gestabatque velut magno operi sacrum,Tac. A. 15, 53:
cupressus Diti sacra,Plin. 16, 33, 60, § 139:
aesculus Jovi,id. 16, 4, 5, § 11.—As a predicate:
Jani mensis, Qui sacer est imis Manibus,Ov. F. 2, 52, quercus antiqua, quae erat Marti sacra, Suet. Vesp. 5 (al. sacrata).—
silentium,Hor. C. 2, 13, 29:
laedere amantes,Prop. 3, 16 (4, 15), 11:
lingua (Ciceronis),Mart. 5, 69, 7: Maro, id. 8. 56, 3:
quaedam patris memoria,Quint. 11, 1, 59:
O sacer et magnus vatum labor,Luc. 9, 983:
heu sacri vatum errores,Sil. 8, 100.—So used of the emperors;
disapproved of by Tiberius: (Tiberius) alium dicentem sacras ejus occupationes verba mutare et pro sacris laboriosas dicere coëgit,Suet. Tib. 27.—But soon after Tiberius in general use:
auris Caesaris,Mart. 7, 99, 4:
sacri lateris custos,id. 6, 76, 1:
apud aures sacras mentitus est,Amm. 28, 6, 26 (cf.:
se Imperatori mentitum,id. 28, 6, 26, § 21); and hence, for ecclesiastical: domus, comitatus, scrinia, largitiones, etc., in the law books et saep.
non alienum videtur, de condicione eorum hominum referre, quos leges sacros esse certis diis jubent, quod, cum cetera sacra violari nefas sit, hominem sacrum jus fuerit occidi, etc.,Macr. S. 3, 7.—
in imitation: uter aedilis fuerit, etc. ... is intestabilis et sacer esto,Hor. S. 2, 3, 181:
eum, qui cuiquam nocuerit, sacrum sanciri,Liv. 3, 55.—
ego sum malus, Ego sum sacer, scelestus,Plaut. Bacch. 4, 6, 14; Afran. ap. Non. 397, 22 (with malus); Lucil. ib. 397, 27.—Sup., Plaut. Most. 4, 2, 67:
homo sacerrimus,id. Poen. prol. 90; id. Rud. 1, 2, 69; Turp. ap. Non. 397, 29 (with pessimus). —
di magni, horribilem et sacrum libellum,Cat. 14, 12:
hircus alarum,id. 71, 1:
auri fames,Verg. A. 3, 57 (for which:
aurum fame,Plin. 33, 1, 3, § 6:
venenum (Medeae),Val. Fl. 7, 165:
nox,id. 8, 25:
arma metu,id. 4, 185; cf.
pavor,id. 1, 798:
insania,Stat. Th. 10, 804:
morbus,i. e. epilepsy, Cael. Aur. Tard. 1, 4.—With dat.:
ut immerentis fluxit in terram Remi Sacer nepotibus cruor,Hor. Epod. 7, 20.— Comp. and adv. do not appear (as for the comp. v. Varr. L. L. 8, § 77 Müll.).—Hence, subst.: să_crum, i, n., something consecrated; a holy or sacred thing, a sacred vessel or utensil; a sanctuary, a temple; a religious act, a sacrifice, etc.; in plur. in gen., sacred rites, religious worship, religion (both of the State and of single races and families; and even of individuals; v. infra, b; class.; most freq. in plur.).
sacrum sacrove commendatum qui cleperit rapsitque parricida esto,Cic. Leg. 2, 9, 22:
ubi sacro manus sis admolitus,Plaut. As. 3, 2, 24:
omne sacrum rapiente dextrā,Hor. C. 3, 3, 52:
metuens velut contingere sacrum,id. S. 2, 3, 110:
apud Cluacinae sacrum,Plaut. Curc. 4, 1, 10; Quint. 1, 4, 6:
Minervae,Dict. Cret. 5, 12 fin.:
theatrum veluti quoddam illius sacri templum vocabimus,Quint. 3, 8, 29: quae (sacerdos Cereris) Graecum illud sacrum monstraret et faceret, Cic. Balb. 24, 55:
sacrum Herculi facere,Liv. 1, 7:
facere Junoni,Prop. 4 (5), 9, 43.
facto per Magos sacro,Suet. Ner. 34:
sollemne sacrum conficere,Flor. 1, 13, 16:
ita se habet sacrum (Suovetaurilia),Quint. 1, 5, 67:
arma lecta conici in acervum jussit consul sacrumque id Vulcano cremavit,Liv. 41, 12:
sacrum piaculare fieri,id. 29, 19:
sollemne Apollinis sacrum,Suet. Aug. 94; Ov. M. 12, 33:
pyrā sacri sub imagine factā,id. ib. 14, 80:
nec de lucernā fas est accendi sacrum,Phaedr. 4, 11, 13:
neve initianto, nisi ut assolet, Cereri, Graeco sacro,according to the Grecian rites, Cic. Leg. 2, 9, 21; cf.:
vetabo, qui Cereris sacrum Vulgarit arcanae,Hor. C. 3, 2, 26:
morientibus operire (oculos) rursusque in rogo patefacere, Quiritium ritu sacrum est,Plin. 11, 37, 55, § 150:
in sacro est,id. 18, 12, 30, § 118.—
sacra omnia proferre, Auct. B. Alex. 32, 3: portabant canistris,Ov. M. 2, 713:
Troïa,Tib. 2, 5, 40:
velut qui Junonis sacra ferret,Hor. S. 1, 3, 11; cf.
of the same,Verg. A. 2, 293; 2, 717 Heyne; Ov. F. 1, 527; id. H. 7, 80; 7, 158:
cumque suis penetralia sacris,i. e. the images of the gods, Penates, id. M. 1, 287:
jactata aequoribus sacra,Hor. C.4,4,54:
pueri Sacra canunt,sacred songs, Verg. A. 2, 239; cf. Ov. Tr. 4, 10, 19:
sacra ordine in mensā Penatium deorum Ponuntur,sacred gifts, offerings, Naev. B. Pun. 1, 11:
neve ulla vitiorum sacra sollemnia obeunto,Cic. Leg. 2, 8, 19:
sicut in sollemnibus sacris fieri consuevit,Sall. C. 22, 2:
qui (Mercurius) sacris anniversariis coleretur,Cic. Verr. 2, 4, 39, § 84 (for which:
sacrificiis anniversariis colebatur,id. ib. 2, 4, 57, §
128: sacris e principum numero pontifices quinque praefecit,id. Rep. 2, 14, 26:
(Romulus) sacra diis aliis Albano ritu, Graeco Herculi facit,Liv. 1, 7; cf.:
sacra Jovi facturus erat,Ov. M. 3, 26:
sacra Jovi Stygio Perficere,Verg. A. 4, 638:
ipse (Numa) plurima sacra obibat,Liv. 1, 20:
densi circumstant sacra ministri,Ov. M. 2, 717:
arcana sacra,Hor. Epod. 5, 52; Ov. M. 10, 436:
fera,id. ib. 13, 454:
nefanda,id. ib. 10, 228:
mystica,id. H. 2, 42:
horrida,Sil. 3, 140:
veneranda,id. 7, 382:
casta,Stat. Achill. 1, 370.
quo foedere (Romulus) et Sabinos in civitatem ascivit, sacris communicatis,Cic. Rep. 2, 7, 13:
quod per populum errari fas non erat propter religionem sacrorum,id. Agr. 2, 7, 18; so,
religio sacrorum,id. Fl. 28, 69:
sacra Cereris conficere,id. Balb. 24, 55; so,
Cereris,Hor. S. 2, 8, 14 (cf. supra, a fin.):
Eleusina,Suet. Claud. 23:
Junonis,Hor. S. 1, 3, 11:
Orphica,rites, solemnity, festival, Cic. N. D. 3, 23, 58:
Bacchia,Ov. M. 3, 518:
trieterica Bacchi,id. ib. 6, 587:
Dianae,id. ib. 7, 94;
15, 489: Isidis,Suet. Oth. 12 et saep.—
sacra privata perpetua manento,Cic. Leg. 2, 9, 22; cf. id. ib. 2, 19, 47:
an gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet?Liv. 5, 52:
ut ne morte patris familias sacrorum memoria occideret,Cic. Leg. 2, 19, 48:
docebant (antiqui) tribus modis sacris adstringi,id. ib. 2, 20, 49:
magnum est eadem habere monumenta majorum, eisdem uti sacris, sepulcra habere communia,id. Off. 1, 17, 55; cf.:
ut qui natus sit, ignoret, cujus sanguinis, quorum sacrorum sit,Liv. 4,2:
sacra interire illi (majores) noluerunt,Cic. Mur. 12, 27:
sacrorum alienatio,id. Or. 42, 144 (v. alienatio); cf. sing.:
sacrum familiare,Macr. S. 1, 16:
nuptialia,marriage solemnities, Quint. 1, 7, 28;
called also jugalia,Ov. M. 7, 700; cf. respecting the sacra privata of the Romans, Savigny, in his Zeitschr. 2, p. 397 sq.—
mihi jam puero caelestia sacra placebant, Inque suum furtim Musa trahebat opus,Ov. Tr. 4, 10, 19:
vatum,Pers. prol. 7:
Maronis,Mart. 7, 63, 5. —
inter sacrum et saxum positus,App. M. 11, p. 271 fin.—
sacra tori coitusque novos referebam,Ov. M. 7, 709:
peregisse mihi videor sacra tradentium artes,Quint. 5, 14, 27 (cf.:
omnes fere, qui legem dicendi, quasi quaedam mysteria, tradiderunt,id. 5, 13, 60):
litterarum colere,id. 10, 1, 92:
studiorum profanare,Tac. Or. 11.
3. sacer — Walde–Hofmann
In the wild
- sacra Ovid, Metamorphoses 14.316
- sacrum Persius, Saturae 6.21
- sacra Lucan, Pharsalia 9.561
- sacra Claudian, Panegyricus de quarto consulatu Honorii Augusti 1.239
- sacra Ovid, Tristia 4.4.68
- sacra Juvenal, Saturae 5.13.221
6 of 1,822 attestations shown.
Where it came from
- Treated in de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages (Brill 2008) s.v. sacer (scan p. 546; entry #1515).
- Treated in Ernout-Meillet, Dictionnaire etymologique de la langue latine s.v. sacer (scan pp. 609-610; entry #9984). Root candidates: *sdkri-.
- Treated in Walde-Hofmann, Lateinisches etymologisches Worterbuch s.v. sacer (scan pp. 1365-1366; entry #2362). Root candidates: *sacri-.
Downloads
Word record (JSON)·Concordance (CSV)·Frequencies (CSV)·Cite (BibTeX)
CC BY 4.0 with receipt attribution — every file carries its license line. What is exportable
Latin text and lemmatization derived from the Perseus Digital Library (canonical-latinLit), CC BY-SA 4.0. Lewis & Short (public domain) via Perseus. This derived data is shared under the same CC BY-SA 4.0 license.