1. velum — de Vaan
velum 'sail; sheet, cloth' [n. o] (Naev.+) Derivatives: velore 'to cover, clothe' (PL+), velamentum * cover' (Varro+), Velabrum 'a low-lying district in Rome' (P1.+), velabra [pLn.] 'instruments used for ventilating the com' (Paul ex F.)\ vexillum 'miliary standard, banner1 (P1.+). Pit. *weksh-. PIE *ueg-slo-? IE cognates: Olr.figid*, fig*, W« gweu, LCo. gwia, Bret gueaff *to weave'
2. vēlum — Lewis & Short
vēlum, i, n.root var, to cover; cf. vellus, and v. Corss. Ausspr. 1, 459,
I a cloth, covering, awning, curtain, veil:
tabernacula carbaseis intenta velis,Cic. Verr. 2, 5, 12, § 30:
velis amictos non togis,id. Cat. 2, 10, 22:
eadem (i. e. uxor) si quando recito, in proximo, discreta velo, sedet,Plin. Ep. 4, 19, 3.—So of chamber-curtains, hangings, Suet. Claud. 10; Juv. 6, 228; 9, 105:
adlevare,Sen. Ep. 80, 1.—Of the awnings stretched over the theatre or other public places as a protection from the sun, Lucr. 4, 75; Prop. 4 (5), 1, 15; Ov. A. A. 1, 103; Inscr. Orell. 2219; Val. Max. 2, 4, 6; cf. Plin. 19, 1, 6, § 23:
multis simulationum involucris tegitur et quasi velis quibusdam obtenditur unius cujusque natura,Cic. Q. Fr. 1, 1, 5, § 15.—
II Esp., a sail (in good prose usually in plur.).
(a) Plur.:
scindere vela,Plaut. Trin. 4, 1, 18:
ad id, unde aliquis flatus ostenditur, vela do,Cic. de Or. 2, 44, 187:
dare,id. Or. 23, 75; Liv. 31, 45, 11; Quint. 10, 3, 7; Hor. C. 1, 34, 4:
facere,Cic. Tusc. 4, 4, 9; Verg. A. 5, 281; cf.
fieri,Cic. Verr. 2, 5, 34, § 88:
pandere,Quint. 6, 1, 52:
solvere,Verg. A. 4, 574:
deducere,Ov. M. 3, 663:
dirigere ad castra Corneliana,Caes. B. C. 2, 25:
quo utinam velis passis pervehi liceat!Cic. Tusc. 1, 49, 119:
contrahere,id. Att. 1, 16, 2; Quint. 12, praef. § 4; Hor. C. 2, 10, 24:
subducere, Auct. B. Alex. 45, 3: legere,Verg. G. 1, 373:
tendunt vela Noti,id. A. 3, 268:
ventis inplere,id. ib. 7, 23:
classem velis aptare,id. ib. 3, 472.— Poet., of wings:
pennarum,Lucr. 6, 744. —
(b) Sing.:
navale velum,Macr. S. 5, 21, 5:
in pontum vento secundo, velo passo pervenit,Plaut. Stich. 2, 2, 45; id. Mil. 4, 8, 7; id. Ep. 1, 1, 47; Verg. A. 1, 103; 1, 400; Ov. H. 13, 101:
pleno concita velo puppis,id. M. 7, 491; 11, 483 al.—
b Prov.: remis velisque, with oars and sails, i. e. with tooth and nail, with might and main:
res velis, ut ita dicam, remisque fugienda,Cic. Tusc. 3, 11, 25; cf.:
remigio veloque quantum potis es festina et fuge,Plaut. As. 1, 3, 5 (cf. the similar phrase, remis ventisque, sub remus); cf.:
non agimur tumidis velis,Hor. Ep. 2, 2, 201:
plenissimis velis navigare,Cic. Dom. 10, 24.—
B Trop.:
utrum panderem vela orationis statim, an, etc.,Cic. Tusc. 4, 5, 9:
dare vela Famae,Mart. 8, 70, 6:
voti contrahe vela tui,Ov. P. 1, 8, 72:
velis majoribus,with more zeal, id. A. A. 2, 725; id. F. 2, 3:
in quo tu ingenii simul dolorisque velis latissime vectus es,Plin. Ep. 4, 20, 2:
dedimus vela indignationi, dedimus irae,id. ib. 6, 33, 10:
pande vela, ac, si quando alias, toto ingenio vehere,id. ib. 8, 4, 5.
In the wild
- velorum Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales 9.77.1
- velorumque Vitruvius, De Architectura 10.pr.3
- velorum Pliny the Elder, Naturalis Historia 19.praef
- velorum Lucan, Pharsalia 5.429
- velorum Statius, Achilleis 1.790
- velumque Valerius Flaccus, Argonautica 2.14
6 of 11 attestations shown.
Where it came from
- Treated in de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages (Brill 2008) s.v. velum (scan p. 674; entry #1934). Root candidates: *weksh-, *ueKsh-, *uegh-.
Downloads
Word record (JSON)·Concordance (CSV)·Frequencies (CSV)·Cite (BibTeX)
CC BY 4.0 with receipt attribution — every file carries its license line. What is exportable
Latin text and lemmatization derived from the Perseus Digital Library (canonical-latinLit), CC BY-SA 4.0. Lewis & Short (public domain) via Perseus. This derived data is shared under the same CC BY-SA 4.0 license.