1. castus — Lewis & Short
castus, a, um, adj.i. e. cas-tus, partic., kindr. to Sanscr. çludh, to cleanse; Gr. kaq-aro/s; Germ. keusch, heiter; cf. the opp. in-ces-tus, impure, Bopp, Gloss. 351, 6; Pott. 1, 252.
class. in prose and poetry): castus animus purusque,Cic. Div. 1, 53, 121; cf.:
vita purissima et castissima,id. Rosc. Com. 6, 17; and:
quis hoc adulescente castior? quis modestior? quis autem illo qui maledicit impurior?id. Phil. 3, 6, 15:
perjurum castus (fraudasse dicatur),id. Rosc. Com. 7, 21:
castissimum quoque hominem ad peccandum potuisse impellere,id. Inv. 2, 11, 36:
nulli fas casto sceleratum insistere limen,Verg. A. 6, 563:
populus Et frugi castusque verecundusque,Hor. A. P. 207:
qui (animi) se integros castosque servavissent,Cic. Tusc. 1, 30, 72; cf. id. Font. 10, 22; id. Cael. 18, 42:
M. Crassi castissima domus,id. ib. 4, 9:
signa,signs, indications of innocence, Ov. M. 7, 725:
fides,inviolable, Sil. 13, 285:
Saguntum,id. 3, 1.—With ab:
decet nos esse a culpā castos,Plaut. Poen. 5, 4, 23; so,
res familiaris casta a cruore civili,Cic. Phil. 13, 4, 8.—
Latona,Enn. Trag. 424 Vahl.; cf.
Minerva,Hor. C. 3, 3, 23; Cat. 16, 5; 62, 23; Tib. 1, 3, 83; Ov. M. 2, 544; 2, 711:
hostia = Iphigenia,Lucr. 1, 98:
Bellerophon,Hor. C. 3, 7, 15:
matres,Verg. A. 8, 665:
maritae,Ov. F. 2, 139.— With ab:
castus ab rebus venereis,Col. 9, 14, 3.—Of inanimate things:
lectulus,Cat. 64, 87:
cubile,id. 66, 83:
flos virginis,id. 62, 46:
gremium,id. 65, 20:
vultus,Ov. M. 4, 799:
domus,Cat. 64, 385; Hor. C. 4, 5, 21 al.—
Caius Caesar sermonis praeter alios suae aetatis castissimi,Gell. 19, 8, 3.—
hac casti maneant in religione nepotes,Verg. A. 3, 409 Wagn.—
So, Aeneas (for which elsewhere pius in Verg.),Hor. C. S. 42:
sacerdotes,Verg. A. 6, 661:
et sanctus princeps,Plin. Pan. 1, 3:
ego qui castam contionem, sanctum campum defendo (in respect to the preceding: in Campo Martio, comitiis centuriatis auspicato in loco),Cic. Rab. Perd. 4, 11.—Of things: sacrae, religiosae castaeque res, Varr. ap. Non. p. 267, 8:
haud satis castum donum deo,Cic. Leg. 2, 18, 45; cf.
festa,Ov. Am. 3, 13, 3:
taedae,Verg. A. 7, 71 Serv.:
ara castis Vincta verbenis,Hor. C. 4, 11, 6:
crines,Ov. M. 15, 675:
laurus,Tib. 3, 4, 23:
castior amnis (sc. Musarum),Stat. S. 4, 7, 12; cf.:
castum flumen (on account of the nymphs),Claud. III. Cons. Stil. 260:
luci,Hor. C. 1, 12, 59:
nemus,Tac. G. 40:
pura castaque mens,Plin. Pan. 3 fin.: casta mola genus sacrificii, quod Vestales virgines faciebant, Paul. ex Fest. p. 65 Müll.—As epith. ornans of poetry, since it is used in defence of the Deity: casta poesis, Varr. ap. Non. p. 267, 14 (it is erroneously explained by Non. by suavis, jucundus).—
Isidis et Cybeles,Tert. Jejun. 16.—
homo castus ac non cupidus,Cic. Sest. 43, 93:
castissimus homo atque integerrimus,id. Fl. 28, 68.—Adv.: castē.
agere aetatem suam,Plaut. Trin. 2, 4, 149:
et integre vivere,Cic. Fin. 4, 23, 63; id. Imp. Pomp. 1, 2.—
tueri eloquentiam ut adultam virginem,Cic. Brut. 95, 330.—Of language, properly, correctly, classically:
caste pureque linguā Latinā uti,Gell. 17, 2, 7.—
placare deos,Ov. P. 2, 1, 33; cf. Cic. N. D. 1, 2, 3; Suet. Aug. 6.—Comp., Liv. 10, 7, 5.—Sup., Cic. Fam. 14, 4, 1.