1. gaudĕo — Lewis & Short
gaudĕo, gāvīsus, 2 (archaic
I perf. gavisi, Liv. Andron. and Cass. Hem. ap. Prisc. p. 868 P.), v. n. and a. [Gr. gai/w, rejoice, for gaviw; cf. gavisus; root gau-; ghqe/w, ga/numai, etc.; cf. a)gauro/s, proud, a)/gh, astonishment], to rejoice, be glad or joyful respecting any thing, to take pleasure in, be pleased with, delight in (of inward joy, opp. laetari, to show one's self glad, exhibit joy; cf.:
gaudere decet, laetari non decet, quoniam docendi causa a gaudio laetitiam distinguimus,Cic. Tusc. 4, 31, 66); usually constr. with an object-clause, quod, the abl., or absol.; less freq. with the acc., cum, quia, the gen., si, etc.
(a) With acc. and inf. or the simple inf.:
quae perfecta esse gaudeo vehementerque laetor,Cic. Rosc. Am. 47, 136; cf.:
quem tamen esse natum et nos gaudemus et haec civitas dum erit laetabitur,id. Lael. 4, 14:
salvum te advenire gaudeo,Plaut. Bacch. 3, 3, 52:
venire tu me gaudes?id. ib. 2, 2, 7:
quos sibi Caesar oblatos gavisus,Caes. B. G. 4, 13 fin.:
animus aliquid magnum agere gaudet,Quint. 1, 2, 30; 2, 1, 5; 9, 2, 78:
laudari in bonis gaudent,id. 5, 12, 22:
in domo vires remansuras esse gaudebant,Curt. 10, 7, 15; Sen. ap. Quint. 8, 5, 18:
iterare culpam,Tac. H. 3, 11; Plin. Pan. 12, 4; cf.:
motus doceri gaudet Ionicos,Hor. C. 3, 6, 21; 3, 18, 15:
laedere gaudes,id. S. 1, 4, 78:
spargere gaudes argumenta viri,Juv. 9, 84.—
(b) With quod:
sane gaudeo, quod te interpellavi,Cic. Leg. 3, 1, 1:
gaude, quod spectant oculi te mille loquentem,Hor. Ep. 1, 6, 19:
quod scribis te a Caesare cottidie plus diligi, immortaliter gaudeo,Cic. Q. Fr. 3, 1, 3, § 9; cf.:
bonis viris quod ais probari quae adhuc fecerimus, valde gaudeo,id. Att. 9, 7, 6.—
(g) With abl.:
ipsa liberatione et vacuitate omnis molestiae gaudemus, omne autem id, quo gaudemus, voluptas est,Cic. Fin. 1, 11, 37:
correctione,id. Lael. 24, 90:
illis,id. ib. 6, 22:
aequitate justitiaque,id. ib. 22, 82:
hoc scientiae genere,id. Off. 3, 33, 121:
praeda ac populationibus, magis quam otio aut requie,Liv. 22, 9, 5:
scaena gaudens miraculis,id. 5, 21, 9:
equis,Hor. S. 2, 1, 26:
equis canibusque,id. A. P. 162: rure, id. S. 1, 10, 45:
pictis tabellis,id. ib. 1, 1, 72:
carmine (with delectari iambis),id. Ep. 2, 2, 59:
gaude sorte tua,id. Epod. 14, 15; cf.:
ille cubans gaudet mutata sorte,id. S. 2, 6, 110:
ero gaude,i. e. at your master's return, Cat. 31, 12; Juv. 6, 74; 209; 379;
7, 105.—Prov.: gaudet patientia duris,Luc. 9, 403.—
(d) Absol.:
tristis sit (servus), si eri sint tristes: hilarus sit, si gaudeant,Plaut. Am. 3, 3, 6; 3, 4, 10:
gaudebat, me laudabat,Ter. Phorm. 4, 2, 5:
gaudeat an doleat,Hor. Ep. 1, 6, 12:
et irasci nos et gaudere fingimus,Quint. 9, 2, 26:
si est nunc ullus gaudendi locus,Cic. Att. 9, 7, 6:
de Bursa, te gaudere certo scio,id. Fam. 7, 2, 2:
admonebo, ut in sinu gaudeant, gloriose loqui desinant,id. Tusc. 3, 21, 51.— (e) With acc. (usually with homogeneous or general objects):
hunc scio mea solide gavisurum gaudia,Ter. And. 5, 5, 8; cf.: ut suum gaudium gauderemus, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 2, 1; Cat. 61, 119:
jam id gaudeo,Ter. And. 2, 2, 25; cf.:
gaudeo, etsi nil scio quod gaudeam,Plaut. Capt. 4, 2, 62:
hoc aliud est, quod gaudeamus,id. Eun. 5, 9, 11; id. Phorm. 5, 8, 63:
quod gaudere posset, hoc fuit,Ov. M. 12, 607: nunc furit tam gavisos homines suum dolorem, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 1:
gaudent natorum fata parentes,Stat. Th. 4, 231:
tu dulces lituos ululataque proelia gaudes,id. ib. 9, 724.—In pass.:
ista pars gaudenda mihi potius quam, etc.,Symm. Ep. 3, 29.—(z) With cum, quia, si, in, etc.:
quom gravidam et quom te pulcre plenam aspicio, gaudeo,Plaut. Am. 2, 2, 49; id. Truc. 2, 4, 33; 2, 6, 35:
quom tu's liber, gaudeo,id. Men. 5, 9, 87:
quia vos tranquillos video, gaudeo et volupe est mihi,id. Am. 3, 3, 3: Er. Gaude. He. Quid ego gaudeam? Er. Quia ego impero. Age, gaude modo, id. Capt. 4, 2, 59:
gaudes, si cameram percusti forte,Hor. S. 2, 3, 273:
mea Clotho et Lachesis gaudent, si pascitur inguine venter,Juv. 9, 136:
crudeles gaudent in tristi funere fratris,Lucr. 3, 72:
in puero,Prop. 2, 4, 18 (28):
tibi gratulor, mihi gaudeo, te amo,I for my part, as for myself, Cic. Fam. 6, 15; v. in the foll. the passage Lucr. 3, 145.—
B Like xai/rein of inanim. and abstr. things, to rejoice in, delight in any thing (mostly poet. and in post-Aug. prose):
nec tantum Phoebo gaudet Parnasia rupes,Verg. E. 6, 29; 9, 48:
postquam oleo gavisa cutis,Stat. Th. 6, 847:
umore omnia hortensia gaudent,Plin. 19, 8, 39, § 131:
rastris atque ablaqueationibus (myrrha),id. 12, 15, 33 §
66: addebantur et laudes, quibus haud minus quam praemio gaudent militum animi,Liv. 2, 60, 3:
oratio gaudebit occasione laetius decurrendi,Quint. 12, 9, 2:
(paeon) ante se brevibus gaudet pyrrhichio vel choreo,id. 9, 4, 111; 10, 7, 16:
(vites) Amineae pingui arvo maxime gaudeant,Col. 3, 2, 16:
id (sc. consilium, animus) sibi solum per se sapit: id sibi gaudet,rejoices for itself, Lucr. 3, 145.—
II In partic.
A In sinu or in se, to rejoice within one's self or secretly, to feel a quiet joy:
ut in sinu gaudeant,Cic. Tusc. 3, 21, 51:
qui sapit, in tacito gaudeat ille sinu,Tib. 4, 13, 8 (cf.:
in tacito cohibe gaudia clausa sinu,Prop. 2, 25 (3, 20), 30):
tam gaudet in se tamque se ipse miratur,Cat. 22, 17.—
B Like the Gr. xai/rein, as a word of salutation (pure Lat. salvere):
Celso gaudere et bene rem gerere Albinovano Musa rogata refer,take my greetings to Celsus, Hor. Ep. 1, 8, 1; so ib. 15.—Hence, gaudens, entis, P. a., joyful, cheerful (very rare):
interea cum Musis nos delectabimus animo aequo, immo vero etiam gaudenti ac libenti,Cic. Att. 2, 4, 2; Prop. 3, 14 (4, 13), 9; Stat. S. 4, 6, 55:
si quis Forte coheredum senior male tussiet, huic tu Dic ... gaudentem nummo te addicere,with pleasure, gladly, Hor. S. 2, 5, 109.—Adv.: gauden-ter, rejoicingly (late Lat. and rare), Pseud. August. ad Fratr. Erem. Serm. 10 al.