1. gemma — de Vaan
The corpus record — Latin
gemma
gemma
bud or eye (in trees); jewel
Generated live from the audited Latin corpus — every figure on this page is a database query, not prose from memory.
Where it lives
- Medicamina faciei femineae 1 · 16.31/10k
- Carminum minorum corpusculum 11 · 13.02/10k
- Epithalamium de nuptiis Honorii Augusti 2 · 9.14/10k
- Appendix Vergiliana 1 · 9.12/10k
- Antoninus Heliogabalus 5 · 8.64/10k
- Liber De Persona et Duabus Naturis Contra Eutychen Et Nestorium 5 · 8.57/10k
- Psychomachia 5 · 8.33/10k
- Divus Aurelianus 6 · 7.68/10k
- Panegyricus de quarto consulatu Honorii Augusti 3 · 7.57/10k
- Cento Nuptialis 1 · 7.33/10k
- Galba 2 · 7.25/10k
- Panegyricus de tertio consulatu Honorii Augusti 1 · 7.24/10k
Densest 12 of 91 attested works shown, by occurrences per 10,000 attested tokens.
What it meant
gemma 'bud or eye (in trees); jewel' [1 ο] (Ρ1.+) Derivatives: gemmare 'to come into bud' (Varro+), gemmans decorated with gems' (Lucr.+). Pit. *gebma- 'bud, sprout'. PIE *geb-m- 'sprout, bud'. IE cognates: Lith. zembeti 'to germinate, sprout', 3s. zembi, OCSprozqbngti 'to germinate'. The meaning 'bud, sprout' is primary. There are two competing traditional etymologies. WH and IEW prefer a derivation *gembh-na to … — [de Vaan, s.v. gemma, p. 271]
2. gemma — Lewis & Short
gemma, ae, f.cf. Gr. ge/mw, to be full; Lat. gumia; lit. a fulness, swelling. The ancients supposed the original meaning to be a precious stone,
Quint. 8, 6, 6; cf. Cic. Or. 24, 81; id. de Or. 3, 38, 155,
I a bud, eye, or gem on a plant.
I Lit.:
ineunte vere exsistit tamquam ad articulos sarmentorum ea, quae gemma dicitur,Cic. de Sen. 15, 53:
(pampinus) trudit gemmas et frondes explicat omnes,Verg. G. 2, 335;
jam laeto turgent in palmite gemmae,id. E. 7, 48; Col. 4, 29, 4.—
II Transf. (from the resemblance to buds in shape and color), a precious stone, esp. one already cut, a jewel, gem, the predom. signif. of the word (opp. lapillus, one that is opaque, v. Dig. 34, 2, 19, § 17; cf.
also: margarita, unio): nego in Sicilia tota ... ullam gemmam aut margaritam, quicquam ex auro aut ebore factum ... quin conquisierit, etc.,Cic. Verr. 2, 4, 1, § 1:
pocula ex auro gemmis distincta clarissimis,id. ib. 2, 4, 27, §
62: vas vinarium ex una gemma pergrandi,id. ib.:
Cyri ornatus Persicus multo auro multisque gemmis,id. de Sen. 17, 59:
gemmas sunt qui non habeant,Hor. Ep. 2, 2, 180:
cum virides gemmas collo circumdedit (mulier),Juv. 6, 458:
non gemmis venale,Hor. C. 2, 16, 7:
vitrea,i. e. a false gem, Plin. 35, 6, 30, § 48;
also called facticia,id. 37, 7, 26, § 98:
nec premit articulos lucida gemma meos,Ov. H. 15, 74:
nec sufferre queat majoris pondera gemmae,Juv. 1, 29: usus luxuriantis aetatis signaturas pretiosis gemmis coepit insculpere, Capitol. ap. Macr. S. 7, 13, 11; Vulg. Exod. 25, 7 et saep. —
2 Transf.
a Things made of precious stones.
(a) A drinking-vessel, goblet or cup, made of a precious stone:
nec bibit e gemma divite nostra sitis,Prop. 3, 5 (4, 4), 4; cf.:
ut gemmā bibat,Verg. G. 2, 506:
gemmā ministrare,Sen. Prov. 3 fin.; cf.
also: in gemma posuere merum,Ov. M. 8, 572.—
(b) A seal ring, signet:
protinus impressā signat sua crimina gemmā,Ov. M. 9, 566; cf. Plin. 37, 1, 2, § 3; 37, 5, 20, § 78: arguit ipsorum quos littera gemmaque, Juv. 13, 138; 1, 68.—Hence, comically: Pl. Opsecro parentis ne meos mihi prohibeas? Cu. Quid? ego sub gemmane apstrussos habeo tuam matrem et patrem? i. e. under lock and key, Plaut. Curc. 5, 2, 8.—
b A pearl (poet.): legitur rubris gemma sub aequoribus. Prop. 1, 14, 12:
cedet Erythraeis eruta gemma vadis,Mart. 8, 28, 14. —
c The eyes of the peacock's tail:
gemmis caudam stellantibus implet,Ov. M. 1, 723; cf.:
gemmea cauda,Phaedr. 3, 18, 8). —
B Trop., like gem in English, ornament, beauty (post-Aug. and very rare):
multas in digitis, plures in carmine gemmas Invenies,Mart. 5, 11, 3:
Hesperius gemma amicorum,Sid. Ep. 4, 22.
In the wild
- gemmis Jerome, Epistulae. Selections. 77.2
- gemmisque Pliny the Elder, Naturalis Historia 7.29
- Gemma Martial, Epigrammata 11.49.4
- gemmam Columella, Res Rustica, Books I-IX 3.18.3
- gemmis Claudian, Panegyricus de tertio consulatu Honorii Augusti 1.4
- gemma Pliny the Elder, Naturalis Historia 37.1.p2
6 of 443 attestations shown.
Where it came from
- Treated in de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages (Brill 2008) s.v. gemma (scan p. 271; entry #673). Root candidates: *gebma-, *gembh-, *gem-.
- Treated in Ernout-Meillet, Dictionnaire etymologique de la langue latine s.v. gemma (scan p. 293; entry #4588).
Latin text and lemmatization derived from the Perseus Digital Library (canonical-latinLit), CC BY-SA 4.0. Lewis & Short (public domain) via Perseus. This derived data is shared under the same CC BY-SA 4.0 license.