1. turbo — Lewis & Short
turbo, āvi, ātum, 1, v. a. (
I fut. perf. turbassit, for turbaverit, Cic. Leg. 3, 4; al. turbassitur) [turba], to disturb, agitate, confuse, disorder; to throw into disorder or confusion (freq. and class.; syn.: confundo, misceo, agito).
I Lit.:
ventorum vi agitari atque turbari mare,Cic. Clu. 49, 138:
aequora ventis,Lucr. 2, 1:
hibernum mare,Hor. Epod. 15, 8; Ov. M. 7, 154; 14, 545 al.:
eversae turbant convivia mensae,id. ib. 12, 222; cf. in a poet. transf.:
ancipiti quoniam bello turbatur utrimque,Lucr. 6, 377:
ne comae turbarentur, quas componi vetuit,Quint. 11, 3, 148:
ne turbet toga mota capillos,Ov. Am. 3, 2, 75:
capillos,id. M. 8, 859; id. Am. 3, 14, 33; cf.
in a Greek construction: turbata capillos,id. M. 4, 474:
ceram,the seal, Quint. 12, 8, 13:
uvae recentes alvum turbant,Plin. 23, 1, 6, § 10.— Absol.:
instat, turbatque ruitque,Ov. M. 12, 134.—Reflex.:
cum mare turbaret (sc. se),Varr. R. R. 3, 17, 7 Schneid. ad loc. (al. turbaretur).—
B In partic.
1 Milit. t. t., to throw into disorder, break the line of battle, disorganize:
equitatus turbaverat ordines,Liv. 3, 70, 9:
aciem peditum,id. 30, 18, 10.—Absol.:
equites eruptione factā in agmen modice primo impetu turbavere,Liv. 38, 13, 12:
turbantibus invicem copiis,Flor. 4, 2, 49:
hic rem Romanam, magno turbante tumultu, sistet,Verg. A. 6, 857.—
2 Of water, to trouble, make thick or turbid:
lacus,Ov. M. 6, 364:
fons quem nulla volucris turbarat,id. ib. 3, 410:
flumen imbre,id. ib. 13, 889:
limo aquam,Hor. S. 1, 1, 60:
aquas lacrimis,Ov. M. 3, 475; cf.:
pulvis sputo turbatus,Petr. 131.—
II Trop.:
non modo illa permiscuit, sed etiam delectum atque ordinem turbavit,Cic. Verr. 2, 2, 50, § 123:
qui omnia inflma summis paria fecit, turbavit, miscuit,id. Leg. 3, 9, 19:
Aristoteles quoque multa turbat, a magistro Platone non dissentiens,id. N. D. 1, 13, 33:
quantas res turbo!Plaut. Mil. 3, 2, 1:
quas meus filius turbas turbet,id. Bacch. 4, 9, 1; cf.:
quae meus filius turbavit,id. ib. 5, 1, 5; id. Cas. 5, 2, 6:
ne quid ille turbet vide,Cic. Q. Fr. 3, 1, 7, § 24:
haec, quae in re publicā turbantur,id. ib. 3, 9, 3:
cum dies alicui nobilium dicta novis semper certaminibus contiones turbaret,Liv. 3, 66, 2: ne incertā prole auspicia turbarentur, id. 4, 6, 2:
milites nihil in commune turbantes,Tac. H. 1, 85:
turbantur (testes),Quint. 5, 7, 11; cf. id. 4, 5, 6; 5, 14, 29; 10, 7, 6:
spem pacis,Liv. 2, 16, 5.—Absol.: Ph. Ea nos perturbat. Pa. Dum ne reducam, turbent porro, quam velint, Ter. Hec. 4, 4, 12 (cf. I. B. 1. supra):
repente turbare Fortuna coepit,Tac. A. 4, 1:
si una alterave civitas turbet,id. ib. 3, 47: M. Servilius postquam, ut coeperat, omnibus in rebus turbarat, i. e. had deranged all his affairs, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 8, 2.—Impers. pass.:
nescio quid absente nobis turbatum'st domi,Ter. Eun. 4, 3, 7:
totis Usque adeo turbatur agris,Verg. E. 1, 12:
si in Hispaniā turbatum esset,Cic. Sull. 20, 57.—Hence, turbātus, a, um, P. a., troubled, disturbed, disordered, agitated, excited.
A Lit.:
turbatius mare ingressus,more stormy, Suet. Calig. 23:
turbatius caelum,id. Tib. 69.—
B Trop.:
hostes inopinato malo turbati,Caes. B. C. 2, 12:
oculis simul ac mente turbatus,Liv. 7, 26, 5:
turbatus religione simul ac periculo,Suet. Ner. 19; cf.:
turbatus animi,Sil. 14, 678:
placare voluntates turbatas,Cic. Planc. 4, 11: seditionibus omnia turbata sunt, Sall. Or. Phil. contr. Lepid. 1:
turbata cum Romanis pax,Just. 18, 2, 10:
omnia soluta, turbata atque etiam in contrarium versa,Plin. Ep. 8, 14, 7; cf.:
quae si confusa, turbata, permixta sunt, etc.,id. ib. 9, 5, 3.—Hence, adv.: turbātē, confusedly, disorderly:
aguntur omnia raptim atque turbate,in confusion, Caes. B. C. 1, 5, 1.