ūtĭlis — Lewis & Short
ūtĭlis, e, adj.utor.
hae hamae utiles sunt,Cato, R. R. 135, 2:
non faciat quod utile sit, quod expediat?Cic. Off. 3, 19, 76:
utiles et salutares res,id. N. D. 1, 15, 38:
quid Sophocles et Aeschylus utile ferrent,Hor. Ep. 2, 1, 163:
quernaque glans victa est utiliore cibo,Ov. F. 1, 676.—
tibi,Plaut. Cist. 1, 1, 10:
quam id mihi sit facile atque utile, Aliorum exempla commonent,Ter. And. 4, 5, 16:
nec clam te est, quam illi utraeque res nunc utiles Et ad pudicitiam et ad rem tutandam sient,id. ib. 1, 5, 52; id. Hec. 1, 2, 76:
si eam legem vobis adcommodatam atque utilem esse intellegerem,Cic. Agr. 2, 6, 14: sic fuit utilius finiri ipsique tibique, id. Tusc. poët. 1, 48, 115; id. Inv. 1, 1, 1:
non enim mihi est vita utilior quam animi talis affectio,id. Off. 3, 6, 29 dub.; Nep. Milt. 3, 5; id. Them. 7, 6:
alicui utiles esse amicos,Caes. B. G. 4, 7: quod tibi utilissimum erit consilii capies, Dolab. ap. Cic. Fam. 9, 9, 2:
loci muniti et sibi utiles,Sall. J. 97, 1.—So with dat. of thing benefited:
fons ... Infirmo capiti fluit utilis, utilis alvo,Hor. Ep. 1, 16, 14: vivit siliquis et pane secundo;
Militiae quamquam piger et malus, utilis urbi,id. ib. 2, 1, 124:
glycyrrhizae sucus utilissimus voci,Plin. 22, 9, 11, § 25:
palmae non utiles stomacho,id. 23, 4, 51, § 97:
ver utile silvis,Verg. G. 2, 323; Prop. 4 (5), 1, 138.—
quem hominem inveniemus ad eam rem utilem,Plaut. Ep. 2, 2, 108; cf. Ter. And. 1, 5, 52 (supra, A. 2.):
nonne igitur sapiens, si fame ipse conficiatur, abstulerit cibum alteri, homini ad nullam rem utili?Cic. Off. 3, 6, 29; cf.:
quaecumque herba potens ad opem radixque medendi Utilis,Ov. H. 5, 148.—
ter et viciens volneratus est, ob id neutrā manu, neutro pede satis utilis,Plin. 7, 28, 29, § 104:
pedibus, naribus,Ov. M. 3, 212:
bis pomis utilis arbos,Verg. G. 2, 150.—
adspirare et adesse choris erat utilis (tibia),Hor. A. P. 204.—
bonus atque fidus Judex honestum praetulit utili,id. C. 4, 9, 41:
utilium tardus provisor,id. A. P. 164:
sententiae de utilibus honestisque,Quint. 3, 8, 13; cf. id. 1, 2, 29. —
amicum castigare ob meritam noxiam ... est utile Et conducibile,Plaut. Trin. 1, 1, 2:
numquam est utile peccare,Cic. Off. 3, 15, 64:
nimirum sapere est abjectis utile nugis,Hor. Ep. 2, 2, 141:
id arbitror Apprime in vitā esse utile, ut ne quid nimis,Ter. And. 1, 1, 34; cf.:
ut tu, si arbitrarere utile exque re publicā esse, persequerere bello Dolabellam,Cic. Ep. ad Brut. 1, 5, 1:
utilissimum ratus inpendentem evitare tempestatem,Nep. Alcib. 4, 4.—
utilissimus ad vitilia holoschoenos,Plin. 21, 18, 69, § 113:
hic castrensibus utilis armis,Prop. 3, 9 (4, 8), 19:
utilium bello studiosus equorum,Ov. M. 14, 321:
fraxinus hastis,id. ib. 10, 93:
lignum Navigiis,Verg. G. 2, 442:
passo psithia utilior,id. ib. 2, 93:
calamus fistulis,Plin. 16, 36, 66, § 164:
ventri lactuca movendo utilis,Mart. 11, 52, 6:
(lapathum) silvestre ad multa medicamina utile est,Plin. 19, 12, 60, § 185.—Poet. with gen.:
radix medendi Utilis,Ov. H. 5, 147.—
actio,Dig. 13, 5, 5, § 9; 39, 3, 22 fin. al.:
exceptio,ib. 4, 4, 41:
interdictum,ib. 43, 20, 1, § 35 sq.:
judicium,ib. 10, 2, 2, § 11.— Hence, adv.: ūtĭlĭter, usefully, profitably, beneficially, advantageously.
utiliter a naturā permotiones istas animis nostris datas,Cic. Ac. 2, 44, 135:
modo ne laudarent iracundiam et dicerent utiliter a naturā datam,id. Off. 1, 25, 89; 2, 5, 17:
utiliter in certamen respondere,Liv. 4, 6, 2 Weissenb. ad loc.; 28, 19, 3; Quint. 4, 1, 45; 6, 1, 8:
serviet utiliter (captivus),Hor. Ep. 1, 16, 70 al.—Comp.:
utilius starent etiam nunc moenia Phoebi,Ov. H. 1, 67.—Sup.:
a Cicerone quidem utilissime praedicta sunt omnia,Quint. 4, 2, 57; Plin. 17, 14, 24, § 110.—
stipulari,Dig. 45, 1, 97; 45, 1, 45; 45, 1, 46:
agere ex empto,ib. 19, 1, 30 fin.