1. păter — Lewis & Short
păter, tris (old
I gen PATRVS. Inscr Corp. Lat. 1469; dat PATRE, ib 182), m. Sanscr. root pā, to nourish, protect; Lat. pasco; hence, Zend, patar, protector; Gr. pathr; Sanscr pitri; Engl. father; Germ. Vater, a father, sire.
I Lit. Aes. Ehem, pater mi, tu hic eras? De Tuus hercle vero et animo et patura pater, Ter. Ad. 5, 7, 3:
patre certo nasci,Cic. Rosc. Am. 16, 46:
Servius Tullius captivā Corniculanā natus, patre nullo, matre servā,i. e. by an unknown father, Liv. 4, 3:
SI PATER FILIVM TER VENVM DVIT FILIVS A PATRE LIBER ESTO, Lex XII. Tab.: CORNELIVS SCIPIO BARBATVS GNAIVOD PATRE PROGNATVS, Epit. of the Scipios: ego a patre ita eram deductus,by my father, Cic. Lael. 1, 1:
aliquem patris loco colere debere,id. Phil. 2, 38, 99.—
II Transf.
A The father as head and rep resentative of the household, esp., paterfamilias and paterfamiliae:
pauci milites patresque familiae recepti,Caes. B. C. 2, 44:
quemeunque patrem familiae arripuissetis,Cic. de Or. 1, 43; v. familia.—
B In plur.: patres, fathers, forefathers:
patrum nostrorum aetas,Cic. Or. 5, 18:
memoria patrum,id. de Or. 1, 40, 181:
apud patres nostros,id. Off. 3, 11, 47:
patres majoresque nostri,id. Div. in Caecil. 21, 69:
Dominus Deus patrum vestrorum, Vulg Exod 3, 15: descenderunt patres tui in Aegyptum,id. Deut. 10, 22.—So in sing (eccl. Lat.): dixitque Jacob;
Deus patris mei Abraham, etc.,Vulg. Gen. 32, 9: quod juravit ad Abra. ham patrem nostrūm, id. Luc. 1, 73.—
C PATRES for parentes, parents, Inscr. Grut. 707, 5; 656, 2; 692, 1; 704, 1.—
D As a title of honor, father.—Of a deity, esp. of Jupiter: divum pater atque hominum rex, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 179 Vahl.); cf.: pater optime Olimpi, id. ap. Oros. 6, 1 (Ann. v. 198 ib.):
ipse pater mediā nimborum in nocte coruscā Fulmina molitur dextrā,Verg. G. 1, 328:
Gradivumque patrem Geticis qui praesidet arvis,id. A. 3, 35:
pater Lemnius,i. e. Vulcan, id. ib. 8, 454:
Bacche pater,Hor. C. 3, 3, 13; cf.
Lenaeus,i. e. Bacchus, Verg. G. 2, 7:
pater Silvane,Hor. Epod. 2, 21: Quirine pater, Enn. ap. Non. 120, 1 (Ann. v. 121 Vahl.): pater Tiberine, id. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 55 ib.); of the Tiber, Liv. 2, 10:
Apenninus,Verg. A. 12, 703 Wagner:
pater Aeneas,id. ib. 1, 699.—Of the creative or generative powers of nature as deities:
pater Aether,Lucr. 1, 250: aequoreus, i. e. Ocean, Col. poët. 10, 200.—As an honorable designation applied to senators:
principes, qui appellati sunt propter caritatem patres,Cic. Rep. 2, 8, 14:
patres ab honore patriciique progenies eorum appellati,Liv. 1, 8.—Hence, patres = patricii, opp. to plebeii:
quā re ad patres censeo revertare: plebeii quam fuerint importuni, vides,Cic. Fam. 9, 21, 3 fin.:
patres conscripti, v. conscribo: pater patrum, pater sacrorum, pater nomimus, the title given to the high-priest of Mithras,Inscr. Grut. 28, 2; 315, 5; 1102, 2; Inscr. Orell. 5059: patratus, v. h. v. under patro, P. a.—Of the founder of a school:
Zeno, pater Stoicorum,Cic. N. D. 3, 9, 23;
of a teacher, as a source or creator: Isocrates pater eloquentiae,Cic. de Or. 2, 3, 10:
Herodotus pater historiae,id. Leg. 1, 1, 5: pater patriae, the father of his country, of Cicero, Cic. Pis. 3, 6:
quem Q. Catulus, quem multi alii saepe in senatu patrem patriae nominarant,id. Sest. 57, 121; cf.:
Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit,Juv. 8, 245.—So of Marius:
C. Marium quem vere patrem patriae ... possumus dicere,Cic. Rab. Perd. 10, 27;
of Trajan, and other emperors: at tu etiam nomen patris patriae recusabas,Plin. Pan. 21; cf. Sen. Clem. 1, 14, 2; Suet. Caes. 76; id. Tib. 26; id. Ner. 8; cf.
also: pater senatūs,Tac. A. 11, 25; Ov. F. 2, 127; id. Tr. 2, 39; 181; id. P. 1, 1, 36:
pater orbis,id. F. 3, 72; Stat. S. 1, 4, 95; 4, 8, 20.—As a term of respect:
pater Aeneas,Verg. A. 5, 348;
esp., to an old man,Plaut. Most. 4, 2, 36; Verg. A. 5, 521; so id. ib. 533.—
E In eccl. Lat., the Supreme Being, God:
sicut enim Pater habet vitam in semet ipso,Vulg. Joan. 5, 26:
confiteor tibi, Pater Domine caeli et terrae,id. Luc. 10, 21:
Pater caelestis,id. Matt. 5, 48; 18, 35:
Pater vester qui in caelis est,id. ib. 23, 9:
Pater noster, qui es in caelis,id. ib. 6, 9:
adorabunt Patrem,id. Joan. 4, 23; id. Act. 1, 7 saep.—*
F Pater cenae, the host, Hor. S. 2, 8, 7:
misericordiarum,Vulg. 2 Cor. 1, 3. —Hence, by way of opposition, *
G Pater esuritionum, the father of hunger-pains, said of a very poor man who suffers from hunger, Cat. 21, 1.—
H Of animals, sire:
virque paterque gregis,Ov. A. A. 1, 522; Petr. 133 fin.; Col. 6, 37, 4.