2. cēna — Lewis & Short
cēna (not coena, caena; old form caesna; cf.
I Casmena for Camena,
Fest. p. 205, 15 Müll.), ae, f. Sanscr. khad-, eat; Umbr. çes-na; cf. Gr. kni/zw, the principal meal of the Romans in the early period, taken about midday, dinner, supper (Paul. ex Fest. p. 54, 4; Fest. p. 338, 4 and 368, 8 Müll.); subsequently, the prandium was taken at noon, and the cena was usually begun about the 9th hour, i. e. at 3 o'clock P. M. (v. Dict. of Antiq. s. v. coena; cf.: prandium, jentaculum): cena apud antiquos dicebatur quod nunc est prandium. Vesperna, quam nunc cenam appellamus, Paul. ex Fest. l. l.; Cic. Fam. 9, 26, 1; Mart. 4, 8, 6; Plin. Ep. 3, 1; to begin sooner was an indication of gluttony,
Plin. Pan. 49, 6.
(a) With substt.: cenarum ars,
Hor. S. 2, 4, 35: caput cenae,
Cic. Fin. 2, 8, 25; cf.: mullus cenae caput,
Mart. 10, 31, 4: ejus cenae fundus et fundamentum omne erat aula una lentis Aegyptiae,
Gell. 17, 8, 1: genus cenae sollemne, viaticum, adventicium, geniale, Philarg. ad Verg. E. 5, 74: honos cenae,
Suet. Vesp. 2: inpensae cenarum,
Hor. Ep. 1, 19, 38: cenarum magister,
Mart. 12, 48, 15: ordo cenae,
Petr. 92: cenae pater,
Hor. S. 2, 8, 7: o noctes cenaeque deūm!
id. ib. 2, 6, 65: mero Pontificum potiore cenis,
id. C. 2, 14, 28: Thyestae,
id. A. P. 91.—
(b) With adjj.: abundantissima,
Suet. Ner. 42: aditialis,
Varr. R. R. 3, 6, 6; Sen. Ep. 95, 41: sumptuosa,
id. ib. 95, 41: adventicia,
Suet. Vit. 13: quorum omnis vigilandi labor in antelucanis cenis expromitur,
i. e. lasting all night, Cic. Cat. 2, 10, 22: auguralis,
id. Fam. 7, 26, 2: amplior,
Juv. 14, 170: bona atque magna,
Cat. 13, 3: brevis,
Hor. Ep. 1, 14, 35: Cerialis,
Plaut. Men. 1, 1, 25: dubia,
Ter. Phorm. 2, 2, 28; Hor. S. 2, 2, 77: ebria,
Plaut. Cas. 3, 6, 31: grandes,
Quint. 10, 1, 58: lautissima,
Plin. Ep. 9, 17, 1: libera,
open table, Petr. 26: multa de magnā fercula cenā,
Hor. S. 2, 6, 104: munda,
id. C. 3, 29, 15: cena non minus nitida quam frugi,
Plin. Ep. 3, 1, 9: sororia, nuptialis. Plaut. Curc. 5, 2, 60 sq.: Suet. Calig. 25: opimae,
Hor. S. 2, 7, 103: popularem quam vocant,
Plaut. Trin. 2, 4, 69: prior,
i. e. a previous invitation, Hor. Ep. 1, 5, 27: publicae,
Suet. Ner. 16: recta,
id. Dom. 7; Mart. 2, 69, 7; 7, 19, 2: Saliares,
App. M. 4, p. 152, 30: sollemnes,
Suet. Tib. 34: subita,
Sen. Thyest. 800; Suet. Claud. 21: terrestris,
of vegetables, Plaut. Capt. 1, 2, 86: varia,
Hor. S. 2, 6, 86: viatica,
Plaut. Bacch. 1, 1, 61.—
(g) With verbs: quid ego istius prandia, cenas commemorem?
Cic. Verr. 2, 1, 19, § 49; Suet. Vit. 13: cenam apparare,
Ter. Heaut. 1, 1, 74: curare,
Plaut. Poen. 5, 3, 37: coquere,
id. Aul. 2, 7, 3; id. Cas. 3, 6, 28; 4, 1, 8; 4, 2, 2; id. Rud. 4, 7, 38 al.; Nep. Cim. 4, 3: cenas facere,
Cic. Att. 9, 13, 6; cf. id. Fam. 9, 24, 2 sq.: anteponere,
Plaut. Rud. 2, 6, 25: committere maturo ovo, Varr. ap. Non. p. 249, 8: praebere ternis ferculis,
Suet. Aug. 74: ducere,
to prolong, Hor. A. P. 376: ministrare,
id. S. 1, 6, 116: producere,
id. ib. 1, 5, 70: apponere,
Ter. Phorm. 2, 2, 28; Suet. Galb. 12: deesse cenae,
Quint. 7, 3, 31: instruere pomis et oleribus,
Gell. 2, 24 al.: cenam dare alicui,
Plaut. Capt. 4, 4, 2; 3, 1, 34; Cic. Fam. 9, 20, 2: cenae adhibere aliquem,
Quint. 11, 2, 12; Plin. Ep. 6, 31, 13; Suet. Caes. 73; id. Aug. 74; id. Claud. 32; id. Calig. 25; id. Tit. 9: Taurus accipiebat nos Athenis cenā,
Gell. 17, 8, 1: cenam cenavi tuam,
Plaut. Rud. 2, 6, 24: obire cenas,
Cic. Att. 9, 13, 6: cenam condicere alicui, to engage one's self to any one as a guest, promise to be one's guest, Suet. Tib. 42.—
(d) With prepp.: ante cenam,
Cato, R. R. 114; 115, 1: inter cenam,
at table, Cic. Q. Fr. 3, 1, 6, § 19; id. Fragm. ap. Quint. 9, 3, 58; id. Phil. 2, 25, 63; Quint. 6, 3, 10; Suet. Galb. 22; id. Aug. 71; in this sense in Suet. several times: super cenam,
Suet. Aug. 77; id. Tib. 56; id. Ner. 42; id. Vit. 12; id. Vesp. 22; id. Tit. 8; id. Dom. 21: post cenam,
Quint. 1, 10, 19.—(e) With substt. and prepp.: aliquem Abduxi ad cenam,
Ter. Heaut. 1, 2, 9; Cic. Tusc. 5, 32, 91: aliquem ad cenam aliquo condicam foras,
Plaut. Men. 1, 2, 18; id. Stich. 3, 1, 38: holera et pisciculos ferre in cenam seni,
Ter. And. 2, 2, 32: fit aliquid in cenam,
is preparing, Val. Max. 8, 1, 8: ire ad cenam,
Ter. Eun. 3, 2, 6: venire ad cenam,
Cic. Q. Fr. 3, 1, 6, § 19; Hor. Ep. 1, 7, 61: itare ad cenas,
Cic. Fam. 9, 24, 2: invitare ad cenam,
id. ib. 7, 9, 3; Quint. 7, 3, 33; Suet. Claud. 4: venire ad cenam,
Cic. Fin. 2, 8, 25: promittere ad cenam,
Plin. Ep. 1, 15, 1: vocare ad cenam,
Cic. Att. 6, 3, 9; Hor. S. 2, 7, 30; Suet. Tib. 6: devocare,
Nep. Cim. 4, 3: redire a cenā,
Cic. Rosc. Am. 35, 98. —Prov.: cenā comesā venire, i. e. to come too late: post festum,
Varr. R. R. 1, 2, 11: cenam rapere de rogo,
of unscrupulous greed, Cat. 59, 3.—
II Meton.
A A dish, course, at dinner: prima, altera, tertia,
Mart. 11, 31, 5 and 6.—*
B A company at table: ingens cena sedet,
Juv. 2, 120.—*
C The place of an entertainment (cf. cenatio and cenaculum), Plin. 12, 1, 5, § 11.