dē-nuntĭo — Lewis & Short
dē-nuntĭo (-cĭo), āvi, ātum, 1, v. a. Orig. t. t. in the lang. of pub. law, relig., and jurispr.,
I to give an official intimation, to make an official announcement or declaration of one's intentions (by means of a messenger, herald, etc.); to announce, intimate, declare, = nuntiando declarare; and with a foll. ut or merely the subjunctive, to intimate, order, command (for syn. cf.: edico, indico, narro, nuntio, refero, defero, renuntio, enuntio, dico).
I Prop.
A Polit. lang.
(a) With acc.:
ut omne bellum, quod denuntiatum indictumque non esset, id injustum esse atque impium judicaretur,Cic. Rep. 2, 17;
so with indictum,id. ib. 2, 23 fin. (Fragm. ap. Isid. Orig. 18, 1, 3); id. Off. 1, 11, 36; cf.:
quos senatus ad denuntiandum bellum miserat,id. Fam. 12, 24:
utrum paucorum ea denuntiata an universae civitatis essent,Liv. 24, 37 fin.—
(b) With acc. and inf.:
quod sibi Caesar denuntiaret, se Aeduorum injurias non neglecturum, etc.,Caes. B. G. 1, 36, 6:
cum se scire quae fierent denuntiaret,id. ib. 5, 54; Liv. 45, 1 fin. et saep. —And with inf. alone:
denuntiat centurionibus exsequi caedem,Tac. A. 11, 37.—
(g) With ut or ne: Gaditanos denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte excederet Gadibus;
si id non fecisset, sibi consilium capturos,Caes. B. C. 2, 20, 3; cf. Liv. 7, 31:
nationibus denuntiare, uti auxilia mittant,Caes. B. G. 6, 10; cf.:
per vicos urbesque, ut commeatus expedirent,Liv. 44, 26:
simul denuntiavit ut essent animi parati,Caes. B. C. 3, 86 fin.: cf.:
dictator magistro equitum denuntiavit, ut sese loco teneret, neu, etc.,Liv. 8, 30; and so with ne, id. 9, 36 fin.; Vulg. Act. 4, 18.—
(d) With simp. subj.:
(legati) denuntient Gallicis populis, multitudinem suam domi contineant,Liv. 39, 54 fin.; cf. Suet. Calig. 55:
(Alcibiades) denuntiavit his (militibus), qui in stationibus erant, observarent lumen, etc.,Front. Strat. 3, 12, 1 al.—
B In relig. lang.
(a) With acc.:
quibus portentis magna populo Romano bella denuntiabantur,Cic. Div. 1, 43, 97:
caedem Caesari evidentibus prodigiis,Suet. Caes. 81 init.; cf. id. Aug. 94; 96; Verg. A. 3, 366 al.—
(b) With ut:
si quid tale acciderit, ut a deo denuntiatum videatur, ut exeamus e vita,Cic. Tusc. 1, 49, 118.—
C In jurid. lang.
(a) Alicui testimonium, to summon a witness:
si accusator voluerit testimonium eis denuntiare,Cic. Rosc. Am. 38, 110 (cf.:
denuntiatio testimonii,id. Fl. 6, 14); so,
testibus: quoniam duo genera sunt testium, aut voluntariorum aut eorum, quibus in judiciis publicis lege denuntiatur,Quint. 5, 7, 9; cf. ib. § 15; Plin. Ep. 6, 5, 2.—Absol.:
non denuntiavi,Cic. Fl. 15, 35.—
(b) To give notice of a suit or process, Dig. 5, 3, 20, § 6 fin.:
de isto fundo, Cic. Caecin., 32, 95: in foro denuntiat fundum illum suum esse,id. ib. 7, 19.—
(g) Litem denuntiare, to summon for immediate trial (late Lat.), Symm. Ep. 10, 52; Aur. Vict. Caes. 16, 11.—
II Transf. beyond the technical sphere, to announce, intimate, declare; to denounce, menace, threaten; with ut, or merely the subjunct., to intimate, order, command. —
A Of personal subjects.
(a) With acc.:
ille inimicitias mihi denuntiavit,Cic. Phil. 5, 7, 19; cf.:
populo Romano servitutem,id. ib. 5, 8, 21:
proscriptionem, caedem, direptionem,id. Sest. 20, 46; cf. id. ib. 17 fin.; id. Mur. 24 fin. et saep.:
oculis et aspectu vim tribuniciam,id. Agr. 2, 5, 13; id. Att. 13, 12, 3.—
(b) With acc. and inf.:
Sex. Alfenus denuntiat, sese procuratorem esse,Cic. Quint. 6, 27; cf. id. Phil. 6, 3 (with testificor and ante praedico):
cum se ad omnia, de quibus quisque audire vellet esse paratum denuntiaret,id. de Or. 1, 22, 103; id. Rep. 3, 11 fin. et saep.—
(g) With a relative clause:
denuntiasti homo adulescens, quid de summa reipublicae sentires,Cic. Planc. 22.—
(d) With ut: mihi Lupus noster subito denuntiavit, ut ad to scriberem, Cic. Fam. 11, 25.—(e) With simple subjunctive, = moneo, praedico, ante denuntio, abstineant, etc., Cic. Verr. 1, 12 fin.—(z) With de:
de isto fundo,Cic. Caecin. 32 fin.—(h) Absol.:
monente et denuntiante te,Cic. Fam. 4, 3; id. Quint. 17. —
B Of subjects not personal, to give notice, make known, signify, indicate:
terra continens adventus hostium multis indiciis ante denuntiat,Cic. Rep. 2, 3:
illa arma non periculum nobis sed praesidium denuntiant,id. Mil. 1, 3:
si ante exortum nubes globabuntur, hiemem asperam denuntiabunt, etc.,Plin. 18, 35, 78, § 344:
caeruleus (color) pluviam denuntiat, igneus euros,Verg. G. 1, 453:
hoc juncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant,Tac. G. 18 fin.:
arbor statim pestem denuntians,Plin. 13, 22, 38, § 118.