1. do — Lewis & Short
do, dĕdi, dătum, dăre (also in a longer form, dănunt = dant, Pac., Naev., and Caecil. ap.
Non. 97, 14 sq.; Plaut. Most. 1, 2, 48; id. Ps. 3, 1, 1 et saep.; cf. Paul. ex Fest. p. 68, 12 Müll.—duim = dem,Plaut. Aul. 4, 6, 6; Ter. Heaut. 1, 1, 38:
duis,Plaut. Capt. 2, 2, 81; id. Men. 2, 1, 42:
duas = des,id. Merc. 2, 3, 67; id. Rud. 5, 3, 12; an old formula in Liv. 10, 19:
duit,Plaut. As. 2, 4, 54; id. Aul. 1, 1, 23; an old formula in Liv. 22, 10 init.:
duint,Plaut. Most. 3, 1, 126; id. Ps. 4, 1, 25; id. Trin. 2, 4, 35; Ter. And. 4, 1, 43; id. Phorm. 3, 2, 34 al.—Imper.: DVITOR, XII. Tab. ap. Plin. 21, 3, 5 ex conject.—Inf.: DASI = dari, acc. to Paul. ex Fest. p. 68, 13 Müll.:
dane = dasne,Plaut. Truc. 2, 4, 22.—The pres. pass., first pers., dor, does not occur), v. a. Sanscr. dā, da-dā-mi, give; Gr. di/-dw-mi, dwth/r, do/sis; cf.: dos, donum, damnum, to give; and hence, with the greatest variety of application, passing over into the senses of its compounds, derivatives, and synonyms (edere, tradere, dedere; reddere, donare, largiri, concedere, exhibere, porrigere, praestare, impertire, suppeditare, ministrare, subministrare, praebere, tribuere, offerre, etc.), as, to give away, grant, concede, allow, permit; give up, yield, resign; bestow, present, confer, furnish, afford; offer, etc. (very freq.).
eam carnem victoribus danunt, Naev. ap. Non. l. l.: ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data,Plaut. Am. prol. 138; cf.:
patera, quae dono mi illic data'st,id. ib. 1, 3, 36:
dandis recipiendisque meritis,Cic. Lael. 8; cf.:
ut par sit ratio acceptorum et datorum,id. ib. 16, 58: ut obsides accipere non dare consuerint, Caes. B. G. 1, 4 fin.:
obsides,id. ib. 1, 19, 1;
1, 31, 7 et saep.: patriam (sc. mundum) dii nobis communem secum dederunt,Cic. Rep. 1, 13:
hominibus animus datus est ex illis sempiternis ignibus,id. ib. 6, 15; cf. ib. 6, 17:
ea dant magistratus magis, quae etiamsi nolint, danda sint,id. ib. 1, 31; cf.
imperia,id. ib. 1, 44:
centuria, ad summum usum urbis fabris tignariis data,id. ib. 2, 22:
Lycurgus agros locupletium plebi, ut servitio, colendos dedit,id. ib. 3, 9 fin.:
ei filiam suam in matrimonium dat,Caes. B. G. 1, 3, 5:
litteras ad te numquam habui cui darem, quin dederim,Cic. Fam. 12, 19: litteras (ad aliquem), to write to one, saep.; cf. id. Att. 5, 11;
and in the same signif.: aliquid ad aliquem,id. ib. 10, 8 fin.:
litteras alicui, said of the writer,to give one a letter to deliver, id. ib. 5, 15 fin.;
of the bearer, rarely,to deliver a letter to one, id. ib. 5, 4 init.: colloquium dare, to join in a conference, converse (poet.), Lucr. 4, 598 (Lachm.;
al. videmus): colloquiumque sua fretus ab urbe dedit,parley, challenge, Prop. 5, 10, 32:
dare poenas,to give satisfaction, to suffer punishment, Sall. C. 18:
alicui poenas dare,to make atonement to any one; to suffer for any thing, Ov. M. 6, 544; Sall. C. 51, 31;
v. poena: decus sibi datum esse justitia regis existimabant,Cic. Rep. 1, 41:
quoniam me quodammodo invitas et tui spem das,id. ib. 1, 10:
dabant hae feriae tibi opportunam sane facultatem ad explicandas tuas litteras,id. ib. 1, 9; cf.:
ansas alicui ad reprehendendum,id. Lael. 16, 59:
multas causas suspicionum offensionumque,id. ib. 24:
facultatem per provinciam itineris faciundi,Caes. B. G. 1, 7, 5;
for which: iter alicui per provinciam,id. ib. 1, 8, 3; Liv. 8, 5; 21, 20 al.:
modicam libertatem populo,Cic. Rep. 2, 31:
consilium,id. Lael. 13:
praecepta,id. ib. 4 fin.:
tempus alicui, ut, etc.,id. Rep. 1, 3:
inter se fidem et jusjurandum,Caes. B. G. 1, 3 fin.:
operam,to bestow labor and pains on any thing, Cic. de Or. 1, 55:
operam virtuti,id. Lael. 22, 84;
also: operam, ne,id. ib. 21, 78:
veniam amicitiae,id. ib. 17:
vela (ventis),to set sail, id. de Or. 2, 44, 187:
dextra vela dare,to steer towards the right, Ov. 3, 640:
me librum L. Cossinio ad te perferendum dedisse,Cic. Att. 2, 1:
sin homo amens diripiendam urbem daturus est,id. Fam. 14, 14 et saep.: ita dat se res, so it is circumstanced, so it is, Poëta ap. Cic. N. D. 2, 26; cf.:
prout tempus ac res se daret,Liv. 28, 5 et saep.— Impers.: sic datur, so it goes, such is fate, i. e. you have your reward, Plaut. Truc. 4, 8, 4; id. Ps. 1, 2, 22; id. Men. 4, 2, 40; 64; id. Stich. 5, 6, 5.—Part. perf. sometimes (mostly in poets) subst.: dăta, ōrum, n., gifts, presents, Plaut. Ps. 1, 3, 72; Prop. 3, 15, 6 (4, 14, 6 M.); Ov. M. 6, 363 (but not in Cic. Clu. 24, 66, where dona data belong together, as in the archaic formula in Liv. 22, 10 init.:
DATVM DONVM DVIT, P. R. Q.).— Prov.: dantur opes nulli nunc nisi divitibus,Mart. 5, 81, 2; cf.:
dat census honores,Ov. F. 1, 217.—
da mihi frui perpetuā virginitate,allow me, Ov. M. 1, 486; id. ib. 8, 350:
di tibi dent captā classem reducere Trojā,Hor. S. 2, 3, 191; so id. ib. 1, 4, 39; id. Ep. 1, 16, 61; id. A. P. 323 et saep.—
da, femina ne sim,Ov. M. 12, 202.
transf. beyond the military sphere,Plaut. Ps. 4, 6, 38.—
hence),to yield, surrender, Nep. Ham. 1, 4;
and more freq. transf. beyond the milit. sphere,to yield, acquiesce, Plaut. Pers. 5, 2, 72; Cic. Lael. 26, 99; id. Att. 2, 22, 2; Caes. B. G. 5, 31, 3; Ov. H. 4, 14; id. F. 3, 688; Verg. A. 11, 568; Hor. Epod. 17, 1 al.—
hence called tria verba,Ov. F. 1, 47.—
interim tamen recedere sensim datur,Quint. 11, 3, 127:
ex quo intellegi datur, etc.,Lact. 5, 20, 11.—
in geometria prima si dederis, danda sunt omnia: dato hoc, dandum erit illud (followed by concede, etc.),Cic. Fin. 5, 28, 83; id. Tusc. 1, 11, 25; id. Inv. 1, 31 fin.—
tum genu ad terram dabo,to throw, Plaut. Capt. 4, 2, 17; cf.:
aliquem ad terram,Liv. 31, 37; Flor. 4, 2 fin.:
me haec deambulatio ad languorem dedit!has fatigued me, Ter. Heaut. 4, 6, 3:
hanc mihi in manum dat,id. And. 1, 5, 62:
praecipitem me in pistrinum dabit,id. ib. 1, 3, 9:
hostes in fugam,Caes. B. G. 5, 51 fin.:
hostem in conspectum,to bring to view, Liv. 3, 69 fin.:
aliquem in vincula,to cast into prison, Flor. 3, 10, 18; cf.:
arma in profluentes,id. 4, 12, 9:
aliquem usque Sicanium fretum,Val. Fl. 2, 28:
aliquem leto,to put to death, to kill, Phaedr. 1, 22, 9:
se in viam,to set out on a journey, Cic. Fam. 14, 12:
sese in fugam,Cic. Verr. 2, 4, 43 fin.; cf.:
se fugae,id. Att. 7, 23, 2:
Socrates, quam se cumque in partem dedisset, omnium fuit facile princeps,id. de Or. 3, 16, 60 et saep.—
qui dederit damnum aut malum,Ter. And. 1, 1, 116:
nec consulto alteri damnum dari sine dolo malo potest,Cic. Tull. 14, 34; 16, 39; cf.:
malum dare,id. N. D. 1, 44, 122:
hoc quī occultari facilius credas dabo,Ter. Hec. 5, 4, 29:
inania duro vulnera dat ferro,Ov. M. 3, 84:
morsus,Prop. 5, 5, 39; cf.:
motus dare,to impart motion, Lucr. 1, 819 al. (but motus dare, to make motion, to move, be moved, id. 2, 311):
stragem,id. 1, 288:
equitum ruinas,to overthrow, id. 5, 1329.—With part. fut. pass.:
pectora tristitiae dissolvenda dedit,caused to be delivered from sadness, Tib. 1, 7, 40.—
Prov.: dant animos vina,Ov. M. 12, 242. —
Caere hospitio Vestalium cultisque diis,Liv. 7, 20:
plus stomacho quam consilio,Quint. 10, 1, 117 et saep.:
ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo,i. e. forgive him, for the sake of the people, Cic. Lig. 12, 37:
dabat et famae, ut, etc.,Tac. A. 1, 7.—Hence,
dedit se etiam regibus,Cic. Rab. Post. 2, 4; so Ter. Eun. 3, 3, 10; id. Heaut. 4, 3, 10; Poëta ap. Cic. Fam. 2, 8, 2; Cic. Att. 7, 12, 3; Nep. Att. 9; Tac. A. 1, 31:
mihi si large volantis ungula se det equi,Stat. Silv, 2, 2, 38; 1, 1, 42; 5, 3, 71 al.; Aus. Mosel. 5, 448; cf. Ov. H. 16, 161:
se et hominibus Pythagoreis et studiis illis,Cic. Rep. 1, 111:
se sermonibus vulgi,id. ib. 6, 23:
se jucunditati,id. Off. 1, 34 al.:
se populo ac coronae,to present one's self, appear, Cic. Verr. 2, 3, 19; cf.:
se convivio,Suet. Caes. 31 et saep.:
si se dant (judices) et sua sponte quo impellimus inclinant,Cic. de Or. 2, 44, 187.—
erili filio hanc fabricam dabo,Plaut. Bacch. 2, 3, 132:
quam ob rem has partes didicerim, paucis dabo,Ter. Heaut. prol. 10; cf. Verg. E. 1, 19:
imo etiam dabo, quo magis credas,Ter. Phorm. 5, 6, 37:
da mihi nunc, satisne probas?Cic. Ac. 1, 3, 10:
Thessalici da bella ducis,Val. Fl. 5, 219:
is datus erat locus colloquio,appointed, Liv. 33, 13:
fixa canens ... Saepe dedit sedem notas mutantibus urbes,i. e. foretold, promised, Luc. 5, 107.—In pass., poet. i. q.: narratur, dicitur, fertur, etc., is said:
seu pius Aeneas eripuisse datur,Ov. F. 6, 434; Stat. Th. 7, 315; Claud. Rapt. Pros. 3, 337.—
docere fabulam, agere fabulam),Cic. Brut. 18 fin.; id. Tusc. 1, 1 fin.; Ter. Eun. prol. 9; 23; id. Heaut. prol. 33; id. Hec. prol. 1 Don.;
and transf.,Cic. Clu. 31, 84; cf.
also: dare foras librum = edere,Cic. Att. 13, 22, 3.—
nunc quam rem vitio dent, quaeso animum attendite,Ter. And. prol. 8:
hoc vitio datur,id. Ad. 3, 3, 64:
inopiā criminum summam laudem Sex. Roscio vitio et culpae dedisse,Cic. Rosc. Am. 16, 48; id. Off. 1, 21, 71; 2, 17, 58; id. Div. in Caecil. 10; id. Brut. 80, 277 et saep.—
qui cenam parasitis dabit,Plaut. Capt. 4, 4, 2; 3, 1, 35; id. Stich. 4, 1, 8; Ter. Heaut. 3, 1, 45; Cic. Fam. 9, 20, 2; id. Mur. 36, 75:
prandium dare,id. ib. 32, 67; cf. Sen. Ben. 1, 14, 1; Tac. A. 2, 57 al.—
dari sibi diem postulabat,a respite, Plin. Ep. 3, 9, 32.