1. lēgo — Lewis & Short
lēgo, āvi, ātum (archaic
I perf. legassit for legaverit, Fragm. XII. Tab. ap. Cic. Inv. 2, 50, 148), 1, v. a. lex; and therefore qs. lege creare, a publicist's and jurid. t. t.
I A publicist's t. t.
A To send with a commission or charge, to send on an embassy, send as ambassador; to depute, despatch:
ne hoc quidem senatui relinquebas, ut legati ex ejus ordinis auctoritate legarentur,Cic. Vatin. 15, 35:
hominem honestum ac nobilem legarunt ad Apronium,Cic. Verr. 2, 3, 48, § 114: eos privatae rei causa legari, id. Fam. 3, 8, 4:
juste pieque legatus venio,Liv. 1, 32:
tres adulescentes in Africam legantur, qui reges adeant, etc.,Sall. J. 21, 4:
quos Athenienses Romam ad senatum legaverant impetratum, etc.,Gell. 7, 14, 8.—
2 Transf. to the commission itself (ante- and post-class.):
quae verba legaverint Rhodii ad hostium ducem,what they told him through their deputies, Gell. 15, 31 in lemm.—
b Beyond the official sphere:
quin potius, quod legatum est tibi negotium, Id curas?committed, intrusted, Plaut. Cas. 1, 12.—
B To appoint or choose as deputy (as the official assistant, lieutenant, of a general or governor):
eum (Messium) Caesari legarat Appius,Cic. Att. 4, 15, 9:
ego me a Pompeio legari ita sum passus, ut, etc.,id. ib. 4, 2, 6:
istum legatum iri non arbitror,id. ib. 10, 1, 4:
ne legaretur Gabinius Pompeio expetenti,id. de Imp. Pomp. 19, 57:
Dolabella me sibi legavit,chose me for his lieutenant, id. Att. 15, 11, 4:
Calpurnius parato exercitu legat sibi homines nobiles, etc.,Sall. J. 28.—
II A jurid. t. t.: aliquid, to appoint by a last will or testament, to leave or bequeath as a legacy (class.):
Numitori, qui stirpis maximus erat, regnum vetustum Silviae gentis legat,Liv. 1, 3: legavit quidam uxori mundum omne penumque, Lucil. ap. Gell. 4, 1, 3:
usumfructum omnium bonorum Caesenniae legat,Cic. Caecin. 4, 11:
Fabiae pecunia legata est a viro,id. Top. 3, 14:
cui argentum omne legatum est,Quint. 5, 10, 62:
in argento legato,id. 7, 2, 11.—
B Aliquid alicui ab aliquo, to leave one a legacy to be paid by the principal heir:
uxori testamento legat grandem pecuniam a filio, si qui natus esset: ab secundo herede nihil legat,Cic. Clu. 12, 33:
si paterfamilias uxori ancillarum usum fructum legavit a filio, neque a secundo herede legavit,id. Top. 4, 21; Quint. 7, 9, 5.—Hence,
1 lēgātus, i, m.
A (Acc. to lego, I. A.) An ambassador, legate, Cic. Vatin. 15, 35:
legatos mittere,id. de Imp. Pomp. 12, 35:
ad senatum legatos de aliqua re mittere,id. de Or. 2, 37, 155; cf.:
missi magnis de rebus uterque Legati,Hor. S. 1, 5, 29:
legatos mittere ad indicendum bellum,Liv. 31, 8; Ov. M. 14, 527.—
B (Acc. to lego, I. B.).
a An official assistant given to a general or the governor of a province, a deputy, lieutenant, lieutenant-general:
quos legatos tute tibi legasti?Cic. Pis. 14, 33:
qui M. Aemilio legati fuerunt,id. Clu. 36, 99:
Quintus frater meus legatus est Caesaris,id. Fam. 1, 9, 21; id. Off. 3, 20, 79; cf.:
Murena summo imperatori legatus L. Lucullo fuit, qua in legatione duxit exercitum, etc.,id. Mur. 9, 20; 14, 32:
neque se ei legatum defuturum,id. Phil. 11, 7, 17; Val. Max. 5, 5, 1:
hiberna cum legato praefectoque tradidisses,Cic. Pis. 35, 86:
(Calvisius) duos legatos Uticae reliquerat,id. Phil. 3, 10 fin.:
quaestorius,Cic. Verr. 2, 1, 21, § 56; Caes. B. G. 2, 5 fin.:
L. Caesar, cujus pater Caesaris erat legatus,id. B. C. 1, 8, 2:
magnitudo et splendor legati,Liv. 38, 58, 9:
in magna legatum quaere popina,Juv. 8, 172.—
b Under the emperors, a governor sent to a province by the emperor, Tac. A. 12, 40; id. Agr. 33; Suet. Vesp. 4; Spart. Hadr. 3 et saep.; cf. legatio, I. B. 2., and Orell. ad Tac. Agr. 9.—
(b) Legati legionum, commanders, Suet. Tib. 19; id. Vesp. 4; cf.:
Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit,Caes. B. G. 1, 52; Tac. A. 2, 36; id. H. 1, 7.—Also called;
legatus praetorius,Tac. Agr. 7.—
2 lēgātum, i, n. (acc. to lego, II.), a bequest, legacy:
legatum est delibatio hereditatis, qua testator ex eo, quod universum heredis foret, alicui quid collatum velit,Dig. 30, 116:
Hortensii legata cognovi,Cic. Att. 7, 3, 9:
reliqua legata varie dedit,Suet. Aug. 101; id. Tib. 48:
legatum peto ex testamento,Quint. 4, 2, 6:
jus capiendi legata alicui adimere,Suet. Dom. 8:
cymbala pulsantis legatum amici,Juv. 9, 62:
legatorum genera sunt quattuor,Gai. Inst. 2, 192; cf. sqq.