LOGOI

The corpus record — Latin

mater

mater · f

a mother

Generated live from the audited Latin corpus — every figure on this page is a database query, not prose from memory.

Where it lives

Densest 12 of 267 attested works shown, by occurrences per 10,000 attested tokens.

What it meant

1. māter — Lewis & Short

māter, tris, f.root ma-; Sanscr. and Zend, to make, measure, like Gr. mh/thr, the maker, akin with Dor. ma/thr; Germ. Mutter; Engl. mother; cf.: materies, manus,

I a mother (dat. sing. matre, Corp. Inscr. Lat. 177; dat. plur. matris, Inscr. Grut. 90: matrabus, Inscr. Orell. 2089).
I Lit.: si quidem istius regis (sc. Anci Martii) matrem habemus, ignoramus patrem, Cic. Rep. 2, 18, 33: cur non sit heres matri suae? id. ib. 3, 10, 17: de pietate in matrem, id. Lael. 3, 11: Sassia mater hujus Aviti, id. Clu. 5, 12: Hecate, quae matre Asteria est, who has Asteria for her mother, id. N. D. 3, 18, 46: musa, matre nati, id. ib. 3, 18, 45: mater esse de aliquo, to be a mother, i. e. to be pregnant by any one, Ov. H. 9, 48: facere aliquam matrem, id. M. 9, 491: mater familias or familiae, the mistress of a house, matron (v. familia).—
B Transf., a nurse: mater sua ... quae mammam dabat, neque adeo mater ipsa, quae illos pepererat, Plaut. Men. prol. 19: puero opust cibo, opus est autem matri quae puerum lavit, id. Truc. 5 10: lambere matrem, Verg. A. 8, 632.—As a title of honor, mother, applied to priestesses: jubemus te salvere, mater. Sa. Salvete puellae, Plaut. Rud. 1, 5, 5: amice benigneque honorem, mater, nostrum habes, id. ib. 1, 5, 30.—To goddesses: Vesta mater, Sen. Excerpt. Contr. 4, 2; Verg. G. 1, 498: mater Matuta, v. h. v.: Flora mater, Lucr. 5, 739; the same: florum, Ov. F. 5, 183: mater magna, or absol.: Mater, i. e. Cybele, the mother of all the gods: matris magnae sacerdos, Cic. Sest. 26; cf. absol.: matris quate cymbala circum, Verg. G. 4, 64; id. A. 9, 108: secreta palatia Matris, Juv. 9, 23: matres ... cives Romanae, ut jus liberorum consecutae videantur, Paul. Sent. 4, 9, 1: matris condicionem sequi, Gai. Inst. 1, 81; cf. §§ 67, 86.—Also, in gen., a woman, a lady; usu. in plur., women, ladies: pilentis matres in mollibus, Verg. A. 8, 666: matres atque viri, id. ib. 6, 306; cf. Ov. F. 1, 619.—Of the earth, as the mother of all: exercitum Dis Manibus matrique Terrae deberi, Liv. 8, 6; cf. Cic. Leg. 2, 22, 56.—Of a country: haec terra, quam matrem appellamus, Liv. 5, 54, 2: amorum, i. e. Venus, Ov. H. 16, 201: cupidinum, i. e. Venus, Hor. C. 1, 19, 1.—Of animals: porci cum matribus, Varr. R. R. 2, 4: excretos prohibent a matribus haedos, Verg. G. 3, 398: ova assunt ipsis cum matribus, i. e. cum gallinis, Juv. 11, 70: mater simia, id. 10, 195: pullus hirundinis ad quem volat mater, id. 10, 232.—Of the trunks of trees, etc.: plantas tenero abscindens de corpore matrum, Verg. G. 2, 23; Plin. 12, 5, 11, § 23.—Of a fountain, as the source of waters: ex grandi palude oritur (fluvius), quam matrem ejus accolae appellant, Mel. 2, 1, 7.—Of a chief or capital city: mater Italiae Roma, Flor. 3, 18, 5: ut Graeci dicere solent, urbium mater, Cydona, id. 3, 7, 4: (Cilicia) matrem urbium habet Tarsum, Sol. 38; cf. Metropolis.—
II Trop.
A The mother, i. e. maternal love: simul matrem labare sensit, Ov. M. 6, 629: mater redit, Sen. ap. Med. 928.—
B Motherhood, maternity, Sen. Herc. Oet. 389.—
C A producing cause, origin, source, etc. (freq. and class.): apes mellis matres, Varr. R. R. 2, 5: mater omnium bonarum artium sapientia est, Cic. Leg. 1, 22, 58: philosophia mater omnium bene factorum, id. Brut. 93, 322: avaritiae mater, luxuries, id. de Or. 2, 40, 171: voluptas, malorum mater omnium, id. Leg. 1, 17, 47; 1, 22, 58; id. Tusc. 1, 26, 64; id. Planc. 33, 80; Auct. Her. 2, 22, 34; Plin. 37, 6, 21, § 80; Quint. 9, 3, 89: juris et religionis, Cic. Rep. 5, 2, 3: justitiae imbecillitas mater est, id. ib. 3, 14, 23: intemperantia omnium perturbationum mater, id. Ac. 1, 10, 39: similitudo est satietatis mater, id. Inv. 1, 41, 76: utilitas justi prope mater et aequi, Hor. S. 1, 3, 98; Lact. 3, 8, 32; Aug. in Psa. 83, 1.—Comically: eam (sc. hirneam) ego vini ut matre fuerat natum, eduxi meri, i. e. as it came from the cask, without the addition of water, Plaut. Am. 1, 1, 274.—
D The protector, shelter, home: urbs Roma, virtutum omnium mater, Mos. et Rom. Leg. Coll. 5, 3, 1: illa Jerusalem quae est mater nostra, Vulg. Gal. 4, 26.

2. mäter — Walde–Hofmann

mäter, -Zris f. „Mutter“ (auch von Gottheiten wie Terra, Vesta, Mätüta; mäter familiäs wie pater f.); , Amme*" (HeraeusKl.Schr. 1703); „Mütterchen“ (von alten Frauen); freier (dicht) „Gattin, Weib*; übtr. (von Bäumen, Flüssen, Städten) , Mutterstamm, Quelle, Mutterstadt“; „Ursache, Ursprung“ (seit Liv. Andr., rom. [auch in Zss. wie mätris anima „Quendel“, Bertoldi RLR. 2, 147), ebenso commäter ,Gevatterin* seit … — [Walde–Hofmann, s.v. mäter, p. 955]

3. mäter — Walde–Hofmann

mäter, Niedermann Mnemos. IH 2,1935, 37f£. 1611£), terreus, -a, -um ,irden* (Varro, rom.), davon mediterreus = mediterräneus Si- — [Walde–Hofmann, s.v. mäter, p. 1581]

In the wild

6 of 3,107 attestations shown.

Where it came from

  • Ernout-Meillet, Dictionnaire etymologique de la langue latine Treated in Ernout-Meillet, Dictionnaire etymologique de la langue latine s.v. mater (scan p. 413; entry #6599).
  • Walde-Hofmann, Lateinisches etymologisches Worterbuch Treated in Walde-Hofmann, Lateinisches etymologisches Worterbuch s.v. mäter (scan pp. 955-957; entry #1722). Root candidates: *mütero-, *mäter-, *dma-.

Downloads

CC BY 4.0 with receipt attribution — every file carries its license line. What is exportable

Latin text and lemmatization derived from the Perseus Digital Library (canonical-latinLit), CC BY-SA 4.0. Lewis & Short (public domain) via Perseus. This derived data is shared under the same CC BY-SA 4.0 license.